අමරදේව

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="si">
  <siteinfo>
    <sitename>විකිපීඩියා</sitename>
    <dbname>siwiki</dbname>
    <base>https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B6%BD%E0%B7%8A_%E0%B6%B4%E0%B7%92%E0%B6%A7%E0%B7%94%E0%B7%80</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.4</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">මාධ්‍යය</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">විශේෂ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">පරිශීලක</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">පරිශීලක සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">විකිපීඩියා</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">විකිපීඩියා සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ගොනුව</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ගොනුව සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">මාධ්‍යවිකි</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">මාධ්‍යවිකි සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">සැකිල්ල</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">සැකිලි සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">උදවු</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">උදවු සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ප්‍රවර්ගය</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ද්වාරය</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ද්වාරය සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="126" case="first-letter">MOS</namespace>
      <namespace key="127" case="first-letter">MOS talk</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>අමරදේව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2803</id>
    <revision>
      <id>792641</id>
      <parentid>788685</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T16:38:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-32602-78</username>
        <id>79280</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ correction</comment>
      <origin>792641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32971" sha1="1h395pjtsgvisys1e5xixar6cq5bv7b" xml:space="preserve">[[ශ්‍රී ලංකාභිමාන්‍ය]] '''වන්නකුවත්ත වඩුගේ දොන් ඇල්බට් පෙරේරා''' වඩාත් ප්‍රකට වන්නේ '''ඩබ්. ඩී. අමරදේව''' යන නමිනි. ඔහු උත්තර භාරතීය රාගධාරී සංගීතයෙන් සිංහල ගීත ක්‍ෂේත්‍රය පෝෂණය කල ‍‍ගෞරවණීය කලාකරුවෙකි. 1927 වර්ෂයේ දෙසැම්බර් පස් වන දින [[මොරටුව|මොරටුව කොරල වැල්ලේදී]] මෙළොව එළිය දුටුවේ ය. වනක්කුවත්ත මිටි වඩුගේ දොන් ඇල්බට් පෙරේරා, ප්‍රකට ගායන හා සංගීතඥයෙකු ලෙස ශ්‍රි ලංකාවේදී හඳුනා ගනු ලබන්නේ ඔහුගේ ආරෝපිත නාමය වූ '''අමරදේව''' නමිනි. [[සිතාරය]], තබ්ලාව, [[හාර්මෝනියම]] වැනි ශාස්ත්‍රීය සංගීත භාණ්ඩ එක්කොට ගනිමින්, සිංහල ජන සංගීතය සහ භාරත ජනමූල සංගීතය ස්වකීය නිර්මාණ විෂයට දායක කර ගනී.

දරුවන් හය දෙනෙකුගෙන් යුත් පවුලක බාලයා වු අමරදේව, දොන් ගිනෝරිස් පෙරේරා සහ මැගී වෙස්ලිනා මෙන්ඩිස්ට දාව උපත ලැබුවකු විය. කුඩාකල දී අමරදේව සංගීතමය ආභාෂය ලැබුවේ තම පියාගෙන් වූ අතර ඔහු ලී වලින් සාදා දුන් වයලිනය තුලින් ඔහු විශිෂ්ට වයලින් වාදකයෙක් ද වූහ. එමෙන්ම ඔහුගේ වැඩිමහලූ සහෝදරයෙකු ඉන්දීය ශාස්ත්‍රිය සංගීත ගුරුවරයෙකුද වුයේය.

අමරදේව අධ්‍යාපනය ලැබුවේ ශ්‍රි සද්ධර්මෝදය මිශ්‍ර පාසලෙනි. ඔහු ද්විතියික අධ්‍යාපනය ලැබුවේ පානදුර ශ්‍රී සුමංගල විද්‍යාලයෙනි. 

‘අශෝකමාලා’ චිත්‍රපටය රූපගත කරන අවධියේ එම චිත්‍රපටයේ සංගීත අධ්‍යක්‍ෂවරයාවු මෙහොමඞ් ගවුස් මාස්ටර් තම සංගීත කණ්ඩායමේ ප්‍රධාන [[වයලීනය|වයලීන]] වාදකයා ලෙස අමරදේව සම්බන්ධ කර  ගත්තේය.

‘අමරදේව’ යන නාමය ඔහු ලැබුවේ මහාචාර්ය [[එදිරිවීර සරච්චන්ද්‍ර|එදිරිවීර සරච්චන්ද්‍රයන්]] අතිනි. [[ලක්නව්]] හි පිහිටි බාත්ඛන්ඬේ සංගීත විද්‍යා පීඨයෙන් අධ්‍යාපනය හැදැරූ අමරදේව පසුව ලංකාවට පැමිණ [[ශ්‍රී ලංකා ගුවන් විදුලි සංස්ථාව|ශ්‍රි ලංකා ගුවන් විදුලි සංස්ථාව]] හා සම්බන්ධව කටයුතු කළේය.

ලාංකීය ජන සංගීතයේ සංස්ථාපනය විමසා බැලීම සදහා 1950 මැදභාගයේදී සිය ජන ගායනා ව්‍යාපෘතිය වෙනුවෙන් &quot;පණීභාරත, කිරිගනිතා, ගුණමලා, උක්කුවා සහ සුරඹා&quot; වැනි උඩරට ශාස්ත්‍රීය නර්තන විශාරදයන්ගේ අනුදැනුම ලැබීය. එම සංගීත රටා එක් තනි තාලයක් වටා පමණක් ගෙතී ඇති බව හදුනා ගන්නා ඔහු, ඒවාට මධ්‍ය තාලයක් සදහා අනුගත වන පද මාලා එක් කිරීමට තීරණය කරයි. එහිදී එකල පැවැති ඇතැම් සීමා කිරීම් පසෙකලීමටද ඔහු පෙළඹෙයි. මේ අන්දමෙන් බාහිර තත්වයන්ගේද බලපෑම ලත්, සිංහල සංගීතයට අනන්‍ය වූ නියම ජන සංගීත සංස්කෘතියක් බිහිකරලීමට අමරදේව සමත්වෙයි. පසුව [[වික්ටර් රත්නායක]],[[ටී.එම්. ජයරත්න|ටී.එම්.ජයරත්න]],[[ සුනිල් එදිරිසිංහ]], [[සනත් නන්දසිරි]] වැනි කලාකරුවන් භාවිතයට යෙදුනු සරල ගී විශේෂය නිර්මාණය කිරීම සඳහාද ඔහු ක්‍රියාකාරීව දායක වෙයි.

පිලිපීන [[රමෝන් මග්සයිසායි සම්මානය]] (2001), ඉන්දියානු [[පද්ම ශ්‍රි සම්මානය]] සහ ශ්‍රි ලංකාවේ [[කලාකීර්ති ජනාධිපති සම්මානය]] (1986), මෙන්ම [[දේශමාන්‍ය සම්මානය]](1998) ආදී සම්මාන රැසක් දිනා ගැනීමටද අමරදේව සමත් වෙයි. එමෙන්ම 1967, යුනෙස්කෝ මැනිලා සිම්පෝසියම සහ, &quot;ගවුමි සලාම්&quot; නම් වූ [[මාලදිවයින් ජාතික ගීය]] සදහා 1972 දී [[එක්සත් රාජධානිය|බ්‍රිතාන්‍ය]] [[දෙවන එලිසබෙත් රැජිණ|එළිසබෙත් රැජිනගේ]] ආරාධනයෙන් යුතුව තනුව නිර්මාණයට දායක වීම ආදියෙන්, ඔහු ජාත්‍යාන්තරය තුළ ලාංකේය අනන්‍යතාව සැළකොට සිටියේය.

හදිසියේ ඇති වූ රෝගාතුර තත්ත්වයක් හේතුවෙන් මෙතුමා 2016 නොවැම්බර් මස 03 වැනි දින ජීවන ගමනින් සමු ගත්තේය.

==ජීවිතය හා ජීවන රටාව==
===ළමා කාලය සහ අධ්‍යාපනය===
වඩු කාර්මිකයෙකු වූ වනක්කුවත්ත වඩුගේ දොන් ජිනෝරිස් පෙරේරා සහ බාලාපුවඩුගේ මැගී වෙස්ලිනා මෙන්ඩිස් යන මවුපිය යුවලට දාව, [[මොරටුව]] ප්‍රදේශයේදී අමරදේව උපත ලබන්නේ සත් දෙනෙකුගෙන් යුත් පවුලේ බාලම දරුවා ලෙසටයි. තම පියා [[බුද්ධාගම|බෞද්ධයෙකු]] වීමත් මව [[කතෝලික ආගම|කතෝලික]] තැනැත්තියක් වීමත් නිසා බෞද්ධ හා කතෝලික හර පද්ධතීන් මිශ්‍රවුණු පවුලක ජීවත් වීමේ හැකියාව නිතැතින්ම අමරදේවට ලැබෙයි.

අමරදෙව සංගීතය කෙරෙහි යොමු කරන්නේ මොරටුමුල්ල වඩු කාර්මික විද්‍යාලයේ වයලීන නිපදවන්නෙකු හා අලුත්වැඩියා කරන්නෙකු වූ ඔහුගේ පියා විසිනි. අමරදේව, කුඩා කළ තම මවගේ ස්තෝත්‍ර  ගායන වලට හිතුමනාපයේ වයලීනයේ තත් හඬවන්නට පුරුදුව සිටියේය.ඔහුගේ වැඩිමහල් සොහොයුරා විසින් ඔහුට [[ඉන්දියානු ශාස්ත්‍රීය සංගීතය]] උගන්වනු ලැබීම අමරදෙවගේ සංගීත ජීවිතය ඔපවත් වීම සදහා පවුලෙන් ලද තවත් පිටුවහලක් විය. ඔහුට වයස අවුරුදු හත වන විට ජපන් ටින් වයලීනයක් පියාගෙන් ලද ත්‍යාගයක් වශයෙන් ඔහුට හිමිවේ. 
 
කොරළවැල්ලේ විහාරස්ථානයේ මාලාලංකාර නායක තෙරණුවන් යටතේ ස්වකීය මූලික අධ්‍යාපනය ලබන අමරදේවයන්ගේ සංගීත ප්‍රතිභාවේ අපූර්වත්වය දුටුවන්, විහාරස්ථානයේ කවි හා ගාථා ගායනා කිරීම සඳහා අමරදේවයන් හට ආරාධනා කරයි. අනතුරුව තම ග්‍රාමයේ ගීතිකා කණ්ඩායමේ නායකත්වය දැරීමටද අමරදේවයන්ට හැකියාව ලැබෙයි.

ශ්‍රි සද්ධර්මෝදය බෞද්ධ මිශ්‍ර පාසලට ඇතුළත් වී අධ්‍යාපනය ලබන අමරදේව, මොරටු විද්‍යාලයෙන් පවත්වන ලැබූ කවි ගායනා තරගයකින් ජයග්‍රහණය ලබන්නේ මේ අතරදීය. එසේම කොළඹ කලා සංගමය විසින් මෙහෙය වූ ගායනා තරගයකින් ජයග්‍රහණය ලැබීමට අමරදේවයන් නායකත්වය දැරූ පාසල් ගායක කණ්ඩායමට හැකියාව උදාවේ. මෙම ජයග්‍රහණ වලින් උද්දාමය ලද අමරදේවයන්ගේ පාසල් ගුරුවරු, ඔහුව ලංකා ගුවන් විදුලි සේවයෙහි ගායක මඩුල්ලට ඇතුලත් කිරීමට ක්‍රියා කරයි. මේ අන්දමින් දක්ෂතා ප්‍රදර්ශනය කරන අමරදේව, 1945 වර්ෂයේදී ජන කලා මණ්ඩලය විසින් පවත්වන ලද ගායනා හා වයලීන වාදක තරගයකින් රන් පදක්කම දිනා ගැනීමට බුහුටි වෙයි.

තම ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය නිමා කිරීමෙන් අනතුරුව ඉංග්‍රීසි භාෂාව සදහා ලද ශිෂ්‍යත්වයකින් [[ පානදුර]][[ශ්‍රී සුමංගල විද්‍යාලය| ශ්‍රී සුමංගල විද්‍යාලයට]] ඇතුළත් වීමේ හැකියාව අමරදේවයන්ට ලැබේ. එහිදී විදුහල්පති ඩැනිස්ටර් තෝමස් ප්‍රනාන්දු  (ඩී.ටී. ප්‍රනාන්දු ) මහතා සමග දැන හැඳුනුම් කමක් ඇති කරගන්නා ඔහු, ඩී.ටී. ප්‍රනාන්දු මහතාගේ උපකාරීත්වයෙන් [[ කළුතර විද්‍යාලය|කළුතර විද්‍යාලයටත්]] ඉන් අනතුරුව, බලපිටිය සිද්ධාර්ථ විද්‍යාලයටත් ඇතුළත්ව අධ්‍යාපනය ලැබීමේ අවස්ථාව උදා කර ගනියි.

මෙකලදී &quot;අශෝකමාලා&quot; චිත්‍රපටයේ රූගත කිරීම් ඇරඹෙන අතර, මොරටුවෙහි ජෙරාඩ්.ජේ.පීරිස් නැමැත්තෙකු විසින් අමරදේවයන්ව එම චිත්‍රපටයේ සංගීතය මෙහෙය වූ, මොහොමඩ් ගවුස් මාස්ටර් වෙත හඳුන්වා දෙනු ලබයි. අමරදේවයන්ගේ ශක්‍යතාවන් හඳුනාගන්නා ගවුස් මාස්ටර් විසින් තම වාදක මණ්ඩලයේ ප්‍රමුඛතම වයලීන වාදක ශිල්පියා බවට අමරදේව පත්කරනු ලබයි.

[[ඩී.ටී. ප්‍රනාන්දු]] පවසන අන්දමට, ඔහුගේ සහොදරයා වූ කොරළවැල්ල පාසලේ සංගීත ගුරුවරයා වශයෙන් සේවය කළ ඩ්බ්.ජේ.ප්‍රනාන්දු විසින් අමරදේවයන්ගේ දක්ෂතාවන් හඳුනා ගනු ලබයි. අමරදේව පාසලේදී වයලීන වාදන සම්භන්ධයෙන් දක්වන බුහුටි බව ඔහුගේ නිරීක්ෂණයට ලක්වේ. පසුව අමරදේවගේ පියා ඔහුට වයලීනයක් තනා දෙන අතර, ඔහු පියා යටතේ වයලීන වාදනය හදාරනු ලබයි.  ඔහු පසුව අශෝකමාලා චිත්‍රපටය සදහා මොහොමඩ් ගවුස් වෙත හදුන්වාදීම සිදුවන්නේ, ඩී.ටී.ප්‍රනාන්දු මහතාගේ උපකාර ඇතුව ඉගෙනීමේ කටයුතු සඳහා අමරදේව කළුතර බලා යාමෙන් වසර කිහිපයකට පසුවය. අශෝකමාලා චිත්‍රපටයේ පද රචකයා වශයෙන් කටයුතු කරන්නේ ඩී.ටී. ප්‍රනාන්දු මහතා වන අතර, ඔහු චිත්‍රපටයේ අධ්‍යක්ෂකවරයා වූ ශාන්තිකුමාර් සෙනෙවිරත්න මහතා සමග ඇති කරගෙන තිබූ දැඩි මිත්‍රත්වය මේ සදහා පිටුවහලක් වෙයි. තම උසස් අධ්‍යාපන  කටයුතු සදහා 1950 වර්ෂයේ මැද භාගයේදී ඉන්දියාවේ ලක්නවු නුවර බාත්ඛන්ඩේ සංගීත අධ්‍යයනායතනයට ඇතුළත් වෙයි. අමරදේව ලංකාවට පැමිණි පසු දිනක් කළුතර සිට කොළඹ බලා ධාවනය වන බසයකට මොරටුවේදී ගොඩ වැදෙන අමරදේවයන්ට,  බසයේ සිටින ඩී.ටී.ප්‍රනාන්දු මහතා මුණගැසෙන අතර එහිදී තමා සඳහා පද්‍ය රචනා කර දෙන ලෙසට අමරදේවයන් ඉල්ලා සිටියි. මෙහිදී බසය ධාවනය වන අතර ඩී.ටී.ප්‍රනාන්දු මහතා විසින් &quot;පීනමුකෝ කළුගගේ&quot; ගීතය රචනා කරන අතර, ඔහුට ගීතයේ අවසාන කොටස ගායනා කිරීමට නොහැකි වන්නේ බම්බලපිටිය ප්‍රදේශයේදී බසයෙන් බැසයාමට අමරදේවයන්ට සිදුවීම නිසයි. 

තම ඉගෙනීමේ කටයුතු අහවර කරන අමරදේව, මොහොමඩ් ගවුස් සමග එක්ව, චිත්‍රපටයක වැඩ සඳහා ඉන්දියාව බලා යයි. &quot;ඇයි යමෙකු කලේ ආලේ&quot; ගීතය සදහා ගායනයෙන්, නර්තනයෙන් හා රංගනයෙන් යන ත්‍රිවිධ අංශයෙන්ම දායක වීමට අමරදේව මෙහිදී සමත් වෙයි.

===වෘත්තීමය===
ඉන්දියාවේ [[ලක්නව්]] නුවර බාත්ඛන්ඩේ අධ්‍යයනායතනයේ දී ලද පරිචයත් සමග, [[ ශ්‍රී ලංකා ගුවන් විදුලි සංස්ථාව|ලංකා ගුවන් විදුලියේ]] නිත්‍ය ගායකයකු ලෙස සේවයට එක් වීම තුළින්, ස්වකීය ප්‍රතිභාව හා දැක්ම මින් පෙර නොවූ තරම් වූ වඩා පුළුල් ශ්‍රාවක ගහණයක් වෙත සම්ප්‍රේශණය කිරීමේ හැකියාව ඔහුට උදා වේ. බාත්ඛන්ඩේ අධ්‍යයනායතනයේ දී  සතතාභ්යාසයන්ගේ දැනුම ලබන දොන් ඇල්බර්ට් පෙරේරා ලංකාවට පැමිණෙන්නේ පණ්ඩිත් වනක්කු වඩුගේ දොන් අමරදේව ලෙසිනි. අමරණීය ආත්මයක් ලද දේවයාණන් යන අරුතැති මේ නාමය ඔහුට ලබාදෙන්නේ මහාචාර්යය එදිරිවීර සරච්චන්ද්‍රයන් විසිනි.

මේ සමය වන විට ශ්‍රී ලංකාව ස්වාධීන ජාතියක් ලෙස නිදහස ලැබූ මුල්ම අවදිය වූ අතර, ශ්‍රී ලාංකේය අනන්‍යයතාවක් සහිත සංගීත විදිය නම් කවරක් ද යන ගැටළුව, සමාජීය ප්‍රාඥයන්, කලාකරුවන් සහ පොදු මහජනතාව අතර විමසීමට බඳුන් වූ තත්ත්වයක් විය. මෙම තත්ත්වයන්ට අනුකූලව, ස්වදේශික ජන සංගීතය සමග, ඔහු ඉන්දියාවේ දී හැදෑරූ සංගීතයත් ඇසුරුකොට ගෙන වඩා සුඛනම්ය වූ සංගීත වහරක් මතුකොට ගැනීමට අමරදේව සමත් වෙයි.  

දකුණු ඉන්දියානු සහ ද්‍රවිඩ සංගීත ආකෘති පිළිබද අමරදේවයන් කළ පර්යේෂණාත්මක හැදෑරීම් ඔහුගේ සංගීත භාවිතාවේ නව මානයන් අතර වේ. ශ්‍රී ලංකාවේ අසහාය පද්‍ය රචකයකු වූ [[මහගම සේකර|මහගම සේකරයන්]] හා එක්ව, අමරදෙවයන් කළ ස්වර රචනා ශාස්ත්‍රීය සිංහල පද්‍යයේ ස්වර විභේදනයන් පිළිබඳ වූ ඔහුගේ අනන්‍ය ප්‍රතිභාව ගවේෂණය කරන්නක් වී තිබේ. මේ වන විට අමරදේවයන් ගේ සංගීත භාවිතාව සමස්ත ජාතියක භාවමය ආත්මය ප්‍රවර්ථනය කරන්නක් බවට පත්ව තිබේ. 

කාව්‍යමය නාට්‍ය (කරදිය, නළදමයන්ති ආදිය), චිත්‍රපටි (රන් මුතු දූව, ගම්පෙරෙළිය, රන් සළු, දෙළොවක් අතරේ, ගැටවරයෝ, රෑන ගිරවු, තුන්මං හංදිය ආදිය), නුර්ති (වෙස්සන්තර) ආදී කෘතීන්ට මෙන්ම ගුවන් විදුලි හා රූපවාහිනී වැඩසටහන් වෙනුවෙන් ගී දහස් ගණනක් ගැයීමට අමරදේවයෝ හැකියාව ලැබූ හ.

අමරදේවට සහ ඔහු ගේ බිරිය වන විමලාට දා ව රන්ජන අමරදේව නමින් පුතෙක් සහ සුභානි අමරදේව - දක්ෂ ගායන ශිල්පිණියකි, ප්‍රියන්වදා අමරදේව නමින් දියණිවරුන් දෙ දෙනෙක් සිටිති.

==සම්මාන==
*පිලිපීන රමෝන් මග්සයිසායි සම්මානය (2001)
*ශ්‍රි ලංකා රජයෙන් පිරිනමන දේශමාන්‍ය සම්මානය
*ශ්‍රි ලංකා රජයෙන් පිරිනමන කලාකීර්ති සම්මානය
*ඉන්දියානු පද්ම ශ්‍රි සම්මානය

==චිත්‍රපට නාමාවලිය==
===සංගීත අධ්‍යක්ෂක===

{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;&quot;
|-style=&quot;background:#B0C4DE;&quot;
! වසර
! චිත්‍රපටය
! අනෙකුත් සටහන්
|-
|1962
| ''රන් මුතු දූව''
| සංගීත අධ්‍යක්ෂවරයා
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1963
| ''[[අදට වැඩියෙන් හෙට හොදයි]]''
| ගීත ගායනය
|-
| ''[[සිකුරු තරුව]]''
| එක් ගීතයක් සහ පසුබිම් සංගීතය
|-
| ''[[ගම්පෙරළිය]]''
|
|-
| ''[[ගැටවරයෝ]]''
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1965
| ''සාමා''
| පසුබිම් සංගීතය
|-
| ''ළා දළු''
|
|-
| ''සාරවිට''
|
|-
| ''ආදරයයි කරුණාවයි''
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1966
| ''[[දෙළොවක් අතරේ]]''
| 
|-
| ''වෙස්තුරු සිරිත''
|
|-
|}
==සංගීත ඇල්බම==
{{Track listing
| headline        = '''ඉරට-මුවාවෙන්''' කැසට් ඇල්බමයේ අන්තර්ගතවූ ගීත&lt;ref&gt;{{Citation|title=ඉරට මුවාවෙන් by W. D. Amaradeva |url=https://rateyourmusic.com/release/album/w-d-amaradeva/%E0%B6%89%E0%B6%BB%E0%B6%A7-%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B7%80%E0%B7%8F%E0%B7%80%E0%B7%99%E0%B6%B1%E0%B7%8A/|language=en|access-date=2026-01-07}}&lt;/ref&gt;
| total_length    = 43.55
| writing_credits = no
| title1          = ජගන් මොහිනී (සරස්‌වතී දේවි)
| note1           = ඇල්බම අනුවාදය
| length1         = 04.25
| title2          = ‍ඔබේ නමින්
| note2           = ඇල්බම අනුවාදය
| length2         = 03.29
| title3          = බිංදු බිංදු රන්
| note3           = ඇල්බම අනුවාදය
| length3         = 03.52
| title4          = වැලිතලා අතරේ
| note4           = ඇල්බම අනුවාදය
| length4         = 03.45
| title5          = මුණි සිරිපා සිඹිමින්නේ
| note5           = ඇල්බම අනුවාදය
| length5         = 04.12
| title6          = ඉරට මුවාවෙන්
| note6           = ඇල්බම අනුවාදය
| length6         = 04.24
| title7          = ඇසේ මතුවන
| note7           = ඇල්බම අනුවාදය
| length7         = 03.42
| title8          = ගී පොතයි
| note8           = ඇල්බම අනුවාදය
| length8         = 02.41
| title9          = හිම කඳු අතරින්
| note9           = ඇල්බම අනුවාදය
| length9         = 04.17
| title10         = සංසාරේ එක මොහොතක්
| note10          = ඇල්බම අනුවාදය
| length10        = 03.10
| title11         = දස්කොන් සකිසඳ (නීලා වික්‍රමසිංහ සමඟ)
| note11          = ඇල්බම අනුවාදය
| length11        = 03.07
| title12         = කන්දෙන් ලන්දට
| note12          = ඇල්බම අනුවාදය
| length12        = 02.51
}}

{{Track listing
| headline        = ''කොළොන්තොට'' කැසට් ඇල්බමයේ අන්තර්ගතවූ ගීත&lt;ref&gt;{{Citation|title=කෝළොම්තොට by W. D. Amaradeva |url=https://rateyourmusic.com/release/album/w-d-amaradeva/%E0%B6%9A%E0%B7%9D%E0%B7%85%E0%B7%9C%E0%B6%B8%E0%B7%8A%E0%B6%AD%E0%B7%9C%E0%B6%A7/|language=en|access-date=2026-01-07}}&lt;/ref&gt;
| total_length    = 42.06
| writing_credits = no
| title1          = කන්ද උඩින්
| note1           = ඇල්බම අනුවාදය
| length1         = 04.27
| title2          = සඳ තරු නිහඬයි
| note2           = ඇල්බම අනුවාදය
| length2         = 03.08
| title3          = තාත්තා උනත්
| note3           = ඇල්බම අනුවාදය
| length3         = 03.32
| title4          = කුල ගෙදරට
| note4           = ඇල්බම අනුවාදය
| length4         = 03.24
| title5          = රන්වන් කෙත (සුභානි අමරදේව සමඟ)
| note5           = ඇල්බම අනුවාදය
| length5         = 03.55
| title6          = කොළොන්තොටින්
| note6           = ඇල්බම අනුවාදය
| length6         = 02.56
| title7          = මිහිරියේ ගැමි ලදේ
| note7           = ඇල්බම අනුවාදය
| length7         = 03.06
| title8          = මා වවුලන්
| note8           = ඇල්බම අනුවාදය
| length8         = 03.05
| title9          = මුවරද බර
| note9           = ඇල්බම අනුවාදය
| length9         = 02.53
| title10         = මාල පබලු වැල් (නන්දා මාලිනී සමඟ)
| note10          = ඇල්බම අනුවාදය
| length10        = 03.40
| title11         = කඳුළු කිරි පොවා
| note11          = ඇල්බම අනුවාදය
| length11        = 04.24
| title12         = මළහිරු බසිනා
| note12          = ඇල්බම අනුවාදය
| length12        = 03.36
}}

{{Track listing
| headline        = ''සසර වසන තුරු'' කැසට් ඇල්බමයේ අන්තර්ගතවූ ගීත&lt;ref&gt;{{Citation|title=සසර වසන තුරු by W. D. Amaradeva |url=https://rateyourmusic.com/release/album/w-d-amaradeva/%E0%B7%83%E0%B7%83%E0%B6%BB-%E0%B7%80%E0%B7%83%E0%B6%B1-%E0%B6%AD%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%94/|language=en|access-date=2026-01-07}}&lt;/ref&gt;
| total_length    =
| writing_credits = no
| title1          = සසර වසන තුරු
| note1           = ඇල්බම අනුවාදය
| length1         = 04.27
| title2          = සඳපානේ වැලිතලා
| note2           = ඇල්බම අනුවාදය
| length2         = 03.08
| title3          = රත්නදීප
| note3           = ඇල්බම අනුවාදය
| length3         = 03.32
| title4          = ඩිංගිරාල
| note4           = ඇල්බම අනුවාදය
| length4         = 03.24
| title5          = සතර වරම් දෙවි
| note5           = ඇල්බම අනුවාදය
| length5         = 03.55
| title6          = බඳුන් පිරි (නිරංජලා සරෝජිණී සමඟ)
| note6           = ඇල්බම අනුවාදය
| length6         = 02.56
| title7          = ලොව්තුරු පෙම්
| note7           = ඇල්බම අනුවාදය
| length7         = 03.06
| title8          = මේ මහ කන්ද
| note8           = ඇල්බම අනුවාදය
| length8         = 03.05
| title9          = බවේ බීත හැරදා
| note9           = ඇල්බම අනුවාදය
| length9         = 02.53
| title10         = සුනිල දියේ
| note10          = ඇල්බම අනුවාදය
| length10        = 03.40
| title11         = නිම් හිම් සෙවුවා
| note11          = ඇල්බම අනුවාදය
| length11        = 04.24
| title12         = සුව දෙන සිත (සුභානි අමරදේව සමඟ)
| note12          = ඇල්බම අනුවාදය
| length12        = 03.36
| title13         = ප‍ටු අදහස් නම් (සුනිල් එදිරිසිංහ සමඟ)
| note13          = ඇල්බම අනුවාදය
| length13        = 03.36
| title14         = සෝමාවතී
| note14          = ඇල්බම අනුවාදය
| length14        = 03.36
}}

==මේවාද බලන්න==
*[[රේඩියෝ සිලෝන්|ලංකා ගුවන් විදුලි සේවය]]*

==මූලාශ්‍ර==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}
*[https://lk.lakpura.com/pages/ananda-samarakoon ඩිස්කවර් ශ්‍රී ලංකා- පේජ්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241108231347/https://lk.lakpura.com/pages/ananda-samarakoon |date=2024-11-08 }}
* [http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Citation/CitationඅමරදේවWD.htm සයිටේෂන් ෆෝ 2001 රමෝන් මග්සයිසායි එවෝඩ්]
*[http://www.sundaytimes.lk/030622/plus/5.html අමරදේව බෑග්ස් ටූ මෝ එවෝඩ්ස් ]

==බාහිර සබැඳි==
*[http://www.siyapatharana.com/Vocalist.asp?t=SubCategories&amp;psearch=amarad&amp;t=SubCategories&amp;a_search=S&amp;z_SubCatDesc=STARTS+WITH&amp;x_SubCatDesc= ඩබ්.ඩී.අමරදේව-  ඔන් ලයින් සෝං කලෙක්ෂන් ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120425051724/http://www.siyapatharana.com/Vocalist.asp?t=SubCategories&amp;psearch=amarad&amp;t=SubCategories&amp;a_search=S&amp;z_SubCatDesc=STARTS+WITH&amp;x_SubCatDesc= |date=2012-04-25 }}
{{DEFAULTSORT:අමරදේව, පණ්ඩිත්}}
{{සැකිල්ල:සිංහල සංගීතය}}
[[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික ගායකයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:සිංහල ගායකයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:උත්තර භාරතීය සංගීතය]]
[[ප්‍රවර්ගය:සංගීතඥයන්]]
[[ප්‍රවර්ගය:1927 උපත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:සිංහලයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:පානදුර, ශ්‍රී සුමංගල විද්‍යාලයේ ආදි සිසුවෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:2016 මරණ]]</text>
      <sha1>1h395pjtsgvisys1e5xixar6cq5bv7b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6999</id>
    <revision>
      <id>792623</id>
      <parentid>792539</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:17:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* ආරාබි අර්ධද්වීපය(මධ්‍යය ආසියානු කලාපය) */</comment>
      <origin>792623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46120" sha1="k68qw1dd3xvtfb51kdy4ijbxmltpypv" xml:space="preserve">{{Multiple issues|{{primary sources}}
{{COI}}}}
{{තොරතුරුකොටුව සංවිධානය
| name = මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය
| native_name = '''අමරපුර ‍ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ නිකායික&lt;br&gt; මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව'''
| image = File:logo of mahamevnawa.jpg
| size = 200px
| caption         = මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ නිල ලාංඡනය
| abbreviation    = මහමෙව්නාව 
| motto = ගෞතම බුදුසසුන තුළ සනාතන රැකවරණය ලබමු
| type = සෙනසුන් සංවිධානයකි
| purpose = පිරිසිදු ථේරවාද ශ්‍රී සද්ධර්මය ලොව පුරා ප්‍රචාරය සහ ආධ්‍යාත්මික දියුණුව
| headquarters = [[පොල්ගහවෙල]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| location =දේශිය ශාඛා 80+ &lt;br&gt;විදේශීය ශාඛා 50+ &lt;br&gt;සමස්ත ශාඛා 130+
| region_served = ලොව පුරා
| membership = බොදු මඟෙහි හැසිරෙන්නන්
| leader_title = නිර්මාතෘ
| leader_name = [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි|අතිපූජ්‍ය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
| leader_title2 = ප්‍රධාන අනුශාසක 
| leader_name2 =  [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි|අතිපූජ්‍ය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
| leader_title3 = මහෝපාධ්‍යාය 
| leader_name3 = ●අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ නිකායේ මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;↳&lt;small&gt;දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි උත්තරීතර මහානායක හිමි&lt;br&gt;(2004 - 2022)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;↳&lt;small&gt;දෙවිනුවර සිරිසුනන්ද මහානායක හිමි&lt;br&gt;(2024 සිට)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
●හිනිදුම නන්දරතන නාහිමි&lt;br&gt;&lt;small&gt; (2022 සිට)&lt;/small&gt;
| leader_title4 =  නිකාය
| leader_name4 = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ මහා නිකාය]]
| formation = 1999 අගෝස්තු 14
| website = Sinhala-{{URL|https://www.mahamevnawa.lk/}}&lt;br&gt;
English-{{URL|https://www.mahamevnawa.org/}}&lt;br&gt;
Hindi-{{URL|https://www.buddharashmi.in/}}&lt;br&gt;
Tamil-{{URL|https://www.tamilbuddhist.com/}}
}}

'''මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය''' යනු [[ගෞතම බුදුන් වහන්සේ|ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ]] ඉගැන්වීම් ඇසුරින් ආධ්‍යාත්මික දියුණුව ළඟා කර ගැනීම උදෙසා [[ථේරවාදය|ථෙරවාදී]] දර්ශනය පදනම් කරගෙන පිහිටුවන ලද සෙනසුන් සංවිධානයකි. ඔවුන්ගේ අභිප්‍රාය වන්නේ (අසීමිත විමුක්තිය වන) [[නිවන|නිවන් සුව]] ළඟා කර ගැනීමට අවශ්‍ය ලෙස මිනිස් සිත පිරිසිදු කර ගැනීමට ආධ්‍යාත්මික වශයෙන් සහය වීම යි.&lt;ref&gt;[https://mahamevnawa.lk/ නිල වෙබ් අඩවිය - මහමෙව්නාව බොදු සෙනසුනෙහි] (පරිවර්තනයකි)&lt;/ref&gt;


මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය ශ්‍රී ලංකාවේ සේම ලෝකය පුරාම විසිරුණු බුදු දහම පැතිරවීම සඳහා වන අසපු ශාඛා 130 කට ආසන්න පමාණයකින් සමන්විත වේ. එය ලොව පුරා පැතිරුණු ලෝකයේ විශාලතම ථේරවාද බෞද්ධ ධර්මායතන වලින් එකක් ලෙස ද සලකනු ලබයි. මූලස්ථානය [[සිරි ගෞතම සම්බුද්ධරාජ මාළිගාව|පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]] වන අතර ප්‍රධාන භික්ෂු පුහුණු මධ්‍යස්ථානය සහ උපසම්පදා විනය කර්මය සිදුකරන ප්‍රධාන අසපුව වන්නේ අක්කර ගණනාවක් පුරා පැතිරුණු මාතර අපරැක්ක මහමෙව්නාව මහා විහාරය යි.

[[File:mahamewnawa polgahawela.jpg|thumb|center|150px|පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපු මූලස්ථානයේ සුපුහිටි සිරි ගෞතම සම්බුද්ධරාජ මාළිගාව ]]

මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය සහ මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාවේ නිර්මාතෘ මෙන්ම ප්‍රධාන අනුශාසක ධුරය හොබවන්නේ ද, බුදු දහමේ එකම ඉලක්කය වන: සියළු දුකින් අත් මිදීම (හෙවත් අමා මහ නිවන) පිළිබඳ සැම විටම අවධාරණය කරමින්, දේශීය මෙන්ම විදේශීය වශයෙන් [[බුදු දහම]] තත්‍ය ලෙස පැතිරවීමෙහි නියුතු වී සිටින [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි|අතිපූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද ස්වාමීන්වහන්සේ]] ය.

==මහමෙව්නා අසපු ශාඛාවන්==
===දේශීය අසපු ශාඛාවන්===
පහත දැක්වෙන්නේ දේශීය අසපු ශාඛා ලැයිස්තුවකි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=දේශීය මහමෙව්නාව භාවනා අසපු ශාඛාවන් |url=https://mahamevnawa.lk/mahamevnawa-local-branches/ |date= |access-date=2025-08-03 |website=මහමෙව්නාව}}&lt;/ref&gt;

==== '''වයඹ පළාත''' ====
*[[සිරි ගෞතම සම්බුද්ධරාජ මාළිගාව|පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපු මූලස්ථානය]]
*ආනමඩුව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*ඉබ්බාගමුව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*උයන්දන මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*ගිරිබාව මහමෙව්නාව තිසරණ සරණ සමාධි භාවනා අසපුව 
*තඹකන්ද මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*පොතුහැර මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*පොල්පිතිගම මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*[[ශ්‍රී අංගුලිමාල මහා සෑය| බෝවත්ත ශ්‍රී අංගුලිමාල මහා සෑ විහාරය]]
*මහව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*දඹදෙණිය මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*මාස්පොත මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව

[[ගොනුව:AngulimalaSeya.jpg|thumb|right|200px|බෝවත්ත මහමෙව්නාව භාවනා අසපුවේ සුපිහිටි &lt;br&gt;ශ්‍රී අංගුලිමාල මහා සෑය]]

==== '''බස්නාහිර පළාත''' ====
*[[මාළඹේ මහමෙව්නාව අමාවතුර භාවනා අසපුව|මාළඹේ මහමෙව්නාව බුදු පසේබුදු අරහන්තක මහා විහාරය]]
*කඩුවෙල මහමෙව්නාව බෝධිඤාණ භාවනා අසපුව -[[ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය | ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලයේ මූලස්ථානය]]
*අවිස්සාවේල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*කොච්චිකඩේ මහමෙව්නාව තිසරණ භාවනා අසපුව(මහමෙව්නාව බුද්ධගයා මහා විහාරය)&lt;ref group=&quot;විස්තර&quot;&gt;හිනිදුම නන්දරතන විහාරාධිපති ස්ථවිර යටතේ පවතින ශාඛාවකි.&lt;/ref&gt;
*කෝට්ටේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*ගම්පහ,නැදුන්ගමුව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*බුලත්සිංහල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*සේරුපිට මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*හුණුමුල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*හොරණ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*නිට්ටඹුව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*කලුතර මහමෙව්නාව චිත්ත විවේක සෙනසුන (බෝඹුවල මහමෙව්නාව ගිලන් භික්ෂු රෝහල)
*සියඹලාපේ මාවරමණ්ඩිය සිරි ගෞතම විහාරය&lt;ref group=&quot;විස්තර&quot;&gt;පොල්පිටිමූකලානේ පඤ්ඤාසිරි විහාරාධිපති ස්ථවිර යටතේ පවතින ශාඛාවකි.&lt;/ref&gt;
*අගලවත්ත මහමෙව්නාව නිධන්ගල ආරණ්‍ය සේනාසනය

==== '''දකුණු පළාත''' ====
*[[මහමෙව්නාව මහා විහාරය, අපරැක්ක|මාතර මහමෙව්නාව මහා විහාරය]] 
*ගාල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*ඇල්පිටිය මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව (ශ්‍රී රාහුල මහා සෑ විහාරය)
*වළස්මුල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*සූරියවැව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*හිනිඳුම තලංගල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*තිස්සමහාරාමය මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*බෙලිඅත්ත මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව

[[File:Mahamevnawa maha viharaya 3.jpg|thumb|right|200x|මාතර මහමෙව්නාව මහා විහාරයේ ධර්ම ශාලාවෙහි තැන්පත් කර ඇති සමාධි බුද්ධ ප්‍රථිමාව]]

==== '''මධ්‍යම පළාත''' ====
*කුණ්ඩසාල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*මාතලේ මඩවල උල්පත මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*රත්තොට මහමෙව්නාව සාරිපුත්ත ආරණ්‍ය සේනාසනය 
*නුවරඑළිය මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*ශ්‍රී මහාසේන මහමෙව්නාව වන සෙනසුන-මොරගහකන්ද
*ලග්ගල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*පොරමඩුල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*පූඬලුඔය මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 

==== '''ඌව පළාත''' ====
*කතරගම මහමෙව්නාව අමාසිසිල භාවනා අසපුව
*[[කුඹල්වෙල අසපුව|කුඹල්වෙල ශ්‍රී සත්බුදු මහා සෑ විහාරය (ඇල්ල කුඹල්වෙල මහමෙව්නාව බෝධිගිරි වනසෙනසුන)]]
*බිබිල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*බුත්තල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*මහියංගණය මහමෙව්නාව ශ්‍රී මහා සුමන භාවනා අසපුව
*මාරිඅරාව මහමෙව්නාව දහරකිනා කන්ද ආරණ්‍ය සේනාසනය
*මුල්ලේගම මහමෙව්නාව රන්පහන වන සෙනසුන
*මොණරාගල මහමෙව්නාව තඹලවින්නආර තපෝවනය
*වැලිමඩ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව

[[File:Kumbalwela,_Mahamevnawa_Buddhist_Monastery,_2025-07_CN-01.jpg|thumb|right|200px|කුඹල්වෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුවේ සුපිහිටි&lt;br&gt; ශ්‍රී සත්බුදු මහා සෑය ඇතුලු සත්බුදු මන්දිරය]]

==== '''උතුරුමැද පළාත''' ====
*අනුරාධපුර මහමෙව්නාව ධම්මචේතිය භාවනා අසපුව
*අනුරාධපුර සිරි වාසව භාවනා උද්‍යානය 
*මිහින්තලේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*ගල්නෑව ශ්‍රී ආනන්ද මහා සෑ විහාරය
*පොළොන්නරුව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*හබරණ මහමෙව්නාව ශ්‍රී බෝධිරාජ භාවනා අසපුව
*කැබිතිගොල්ලෑව මහමෙව්නාව භාතියගිරි ආරණ්‍ය සේනාසනය (භාතියගිරි රජමහා විහාරය)
*කහටගස්දිගිලිය මහමෙව්නාව ධම්මගිරි ආරණ්‍ය සේනාසනය
*ගලෙන්බිඳුණුවැව මහමෙව්නාව සදහම් සෙනසුන භාවනා අසපුව

==== '''සබරගමුව පළාත''' ====
*එරත්න මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*කහවත්ත මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*බලංගොඩ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*සිරිපාගම මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*පින්නවල මහමෙව්නාව අමාදහර භාවනා අසපුව
*කුකුළේගම මහමෙව්නාව වන සෙනසුන

==== '''නැගෙනහිර පළාත''' ====
*අම්පාර මහමෙව්නාව ශ්‍රී සද්ධාතිස්ස භාවනා අසපුව
*කන්තලේ මහමෙව්නාව ධම්මගිරි භාවනා අසපුව
*[[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය|සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී රජ මහා විහාරය (විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය)]]
*[[සේරුවාවිල මංගල රජ මහා විහාරය|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]](අනුබද්ධිත)&lt;ref group=&quot;විස්තර&quot;&gt;මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ ශාඛාවක් ලෙස ක්‍රියාත්මක නොවේ,අලුදෙණියේ සුබෝධි විහාරාධිපති ස්ථවිර යටතේ පවතින මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයට අනුබද්ධිත විහාරයක් පමණි.විහාරයේ පරිපූර්ණ පරිපාලනය අමරපුර ශ්‍රී කලයාණිවංශ පාර්ශවය සතු වේ.&lt;/ref&gt;
*පදියතලාව මහමෙව්නාව සදහම් මන්දිරය-පොහෝදා සීල භාවනා ශාලාව

[[File:wilgamwehera somawathi stupa.jpg|thumb|right|200px|මහමෙව්නාව විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරයේ සුපිහිටි සේරුවිල පැරණි සෝමාවතිය මහා සෑය]] 

===විදේශීය අසපු ශාඛාවන්===
පහත දැක්වෙන්නේ විදේශීය අසපු ශාඛා ලැයිස්තුවකි.&lt;ref&gt;https://mahamevnawa.org/worldwide-mahamevnawa-branches/&lt;/ref&gt;

==== '''කැනඩාව''' ====
*ටොරොන්ටෝ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව
*විනිපෙග් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව
*සස්කැටූන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව
*එඩ්මන්ටන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව
*වැන්කොවුවර් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව
*ඇක්ටන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව

==== '''ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය''' ====
*වොෂින්ටන්, ඩී.සී. මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*නිව් ජර්සි මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*කැලිෆෝනියා මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*ෆ්ලොරීඩා මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*නිව් යෝර්ක් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*ටෙක්සාස් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*ඇට්ලාන්ටා මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය

==== '''ඕස්ට්‍රේලියාව සහ නවසීලන්තය''' ====
*ඇඩ්ලේඩ් (Adelaide) මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*මෙල්බර්න් නුවර මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*බටහිර මෙල්බර්න් නුවර මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*මෙල්බර්න් මහමෙව්නාව ජේතවන භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*පර්ත් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*සිඩ්නි මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*බ්‍රිස්බන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*ඕක්ලන්ඩ් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, නවසීලන්තය

==== '''යුරෝපය''' ====
[[File:Mahamevnawa London.jpg|right|thumb|ලන්ඩන් අසපුව]]
*බැසිල්ඩන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව- එක්සත් රාජධානිය
*ලිවර්පූල්/වොරිංටන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව- උතුරු එංගලන්තය, එක්සත් රාජධානිය 
*ස්ටැන්මෝර් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව(ලන්ඩන් අසපුව)-එංගලන්තය,එක්සත් රාජධානිය 
*සවුත් වේල්ස් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-එක්සත් රාජධානිය 
*ඩන්ඩී(Dundee) මහමෙව්නාව ජාත්‍යන්තර භාවනා අසපුව-ස්කොට්ලන්තය,එක්සත් රාජධානිය 
*එෂර්(Esher) මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-එංගලන්තය,එක්සත් රාජධානිය 
*එක්ස්බිරිජ්(Axbridge)මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-එංගලන්තය,එක්සත් රාජධානිය 
*පහළ ක්ලිෂන්රෝ(Kilshanroe Downs)මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-ක්ලිෂන්චෝ(Kilshanchoe), අයර්ලන්තය 
*නිකෝෂියා මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-සයිප්‍රස්
*ලිමැසෝල් (Limassol) මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-සයිප්‍රස්
*මහමෙව්නාව ථේරවාද බෞද්ධ භාවනා මධ්‍යස්ථානය- ප්‍රංශය
*මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව- ජර්මනිය
*මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව- ඉතාලිය
*මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව- නෙදර්ලන්තය

===='''ඉන්දියානු උප මහද්වීපය'''====
*බුද්ධගයා මහමෙව්නාව බුදුනුවණ භාවනා අසපුව - ගයාව,බිහාර්
*නාග්පූර් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - මහාරාෂ්ඨ 
*බ්හිවුකුණ්ඩ් මහමෙව්නාව බුද්ධ රශ්මි ථේරවාද බෞද්ධ පුහුණු මධ්‍යස්ථානය - මහාරාෂ්ඨ
*දිල්ලි මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - දිල්ලිය 
*ගාසියාබාත් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - මහාරාෂ්ඨ 
*බුල්දානා මහමෙව්නාව බෞද්ධ ආරාමය - මහාරාෂ්ඨ

===='''නැගෙනහිර ආසියානු කලාපය'''====
*අන්සාන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - දකුණු කොරියාව
*දීඝු (Daegu) මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - දකුණු කොරියාව
*ගිම්හේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - දකුණු කොරියාව
*ඔසාකා මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව(ඔසාකා මහා විහාරය) - ඔසාකා නගරය,ජපානය
*ඉබරකි මහමෙව්නාව බෞද්ධ ආරාමය - කසමා,ඉබරකි නගරය,ජපානය 

===='''ආරාබි අර්ධද්වීපය(මධ්‍යය ආසියානු කලාපය)'''====

*[[මහමෙව්නාව බෞද්ධ විහාරය - ඩුබායි]],එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය

===මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපු ශාඛාවන්===
පහත දැක්වෙන්නේ අනගාරිකා අසපු ශාඛා ලැයිස්තුවකි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව |url=https://mahamevnawa.lk/anagarika-asapuwa/ |access-date=2026-03-18 |website=Mahamevnawa Bhawana Asapuwa}}&lt;/ref&gt;

'''දේශීය මහමෙව්නාව අනාගරිකා භාවනා අසපු ශාඛා'''
*දඹදෙණිය මුතුගල මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව (අනගාරිකා අසපු මූලස්ථානය)
*[[සිරි යශෝධරා මහා සෑය|උඩුපිල සිරි යශෝධරා මහා සෑ විහාරය (උඩුපිල මහමෙව්නාව අනගාරිකා භාවනා අසපුව)]]
*කොළඹ මහමෙව්නාව අනගාරිකා භාවනා අසපුව 
*නුගේගොඩ මහමෙව්නාව අනගාරිකා භාවනා අසපුව 
*වරකාපොල මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව 
*කිඹුලාපිටිය මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව 
*හක්මන මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව
*අනුරාධපුර මහමෙව්නාව ස්වර්ණමාලී අනගාරිකා අසපුව 
*හලාවත මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව 
*මාවතගම මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව 
*කඩුගන්නාව මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව
*කුලියාපිටිය මහමෙව්නාව අනාගරිකා අසපුව 


'''විදේශීය මහමෙව්නාව අනාගරිකා භාවනා අසපු ශාඛා'''
*ටොරොන්ටෝ මහමෙව්නාව අනාගරිකා අසපුව,කැනඩාව  
*මෙල්බර්න් මහමෙව්නාව අනාගරිකා අසපුව,ඕස්ට්‍රේලියාව

===මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාල ශාඛා===
අතිපූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේගේ ආශිර්වාදය මත මහා සඝරුවනේ අවවාද අනුශාසනා මැද යහපත් දරුවකු රට ලෝකයට දායාද කරනු වස් '''මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාල''' අර්ධ රාජ්‍ය පෞද්ගලික පාසල් ලෙස ආරම්භ විය. මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාලය නිදහසෙන් පසුව ශ්‍රී ලංකාව තුල බිහි වූ ප්‍රථම බෞද්ධ පාසල් ජාලය වේ.මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාල ජාලයේ ශාඛා පහත දැක්වේ.

*දෙල්ගොඩ,දෙමාළගම මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාලය 
*සඳලංකාව මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාලය 
*වැලිමඩ මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාලය
*මාළඹේ මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාලය

==මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව==
අමරපුර ශ්‍රී කලයාණිවංශ පාර්ශවය යටතේ නමුත් ස්වාධීනව ක්‍රියාත්මක වන සංඝ සභාවකි.මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ 1000 කට අධිකව වැඩසිටින භික්ෂූන් වහන්සේලා මෙම සංඝ සභාවේ සාමාජිකත්වය දරනු ලබයි.මාස 6 කට වරක් පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපු මූලස්ථානයේ රැස්වන මෙම සංඝ සභාව මගින් අසපු සංචිතයේ වැදගත් තීරණ ගනු ලබයි.එසේම වෙනත් කිසිදු නිකායක හෝ නිකාය පාර්ශවයක දක්නට නොලැබෙන '''මහා සංඝ මාරුව ''' සිදුවන්නේ ද එසේ රැස්වන දිනයේ දී ය.එහිදී අසපු ශාඛා අතර සංඝයා මාරු කිරීම සිදුවේ.එය මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය තුල පමණක් දක්නට ලැබෙන එයටම ආවේණික වූ දෙයකි.

==දහමෙහි හැසිරීම==

බුදු රජාණන්වහන්සේ ගේ ඉගැන්වීම අනුව මිනිස් උපතක් ලැබීම ම ඉතා දුලබ භාග්‍යයකි. බුදු දහම ගැන අසන්නට ද ලැබෙන වාසනාවන්තයින් කළ යුත්තේ අවසන් ඉලක්කය වන නිවන අරමුණු කර සිත දියුණු කර ගැනීමයි.

යමෙකු ට නිවන සාක්‍ෂාත් කර ගත හැක්කේ බුදු දහමට අනුකූලව හැසිරීම්න් අරි අට මග (ආර්ය අෂ්ඨාංගික මාර්ගය) නම් වූ ඒ උතුම් මග සම්පූර්ණ කිරීමෙන් පමණි. ආධ්‍යාත්මික වර්ධනයේ මුල් පියවරවල්: උදා. සෝවාන් (සෝතාපන්න) හා සකෘදාගාමී (සකදාගාමී), එදිනෙදා ජීවිතයේ වැඩ කටයුතු අතරේ වුව ද ළඟා කර ගත හැක.

දුකින් මිදීම (නිවන සාක්‍ෂාත් කර ගැනීම) උදෙසා මුල් ම පියවර බුදුන් වදාළ ධර්මය දැන ගැනීම යි. බුදු දහම ඉගැන්වීම, සාකච්ඡා කිරීම සහ එහි හැසිරීම සඳහා අනුබල දිම ආදී ලෙස, ඒ අරබයා මහමෙව්නාවෙන් කෙරෙන කාර්ය භාරය වැදගත් ය.

එමෙන්ම, නිවන් මගෙහි කොටසක් ලෙස ම සිහිය (සති) ප්‍රගුණ කිරීම ඇසුරින්, සමාධිය හා ප්‍රඥාව දියුණු කර ගැනීමෙ හි වැදගත් ම කොටස වන භාවනාව වැඩීමට ද මහමෙව්නාවෙන්  පහසුකම් සැලසී ඇත.

අවධාරණය කෙරන වැදගත් ම කරුණක් වන්නේ: බුදු දහම හුදෙක් ජීවිතය දුක් සහගත බැව් පැවසීමෙන් නො නැවතී, එයින් මුළුමනින් ම අත් මිදීමේ මාර්ගය ද පෙන්වන බව ය.{{Relevance inline|date=2025-08-16|reason=මෙම කොටස රචනාවක් ලෙස ලියා ඇති අතර ලිපියේ විෂයට අදාළ නොවේ.}}

==දහම පැතිරවීම==
[[File:Mahamevnawa Publications.jpg|thumb|මහමෙව්නාව ප්‍රකාශන]]{{cquote|''තථාගතප්‌පවෙදිතො ධම්‌මවිනයො, භික්‌ඛවෙ, විවටො විරොචති, නො පටිච්‌ඡන්‌නො''&lt;br/&gt;තථාගතයන් වහන්සේ විසින් පනවන ලද ශ්‍රී සද්ධර්මයත් විනයත් බබළන්නේ විවර වුන විටය, සැඟවුණ විට නොවේ.|300px|50px|පටිච්‌ඡන්‌නසුත්‌තං&lt;ref&gt;[http://www.tipitaka.org/sinh/cscd/s0402m2.mul12.xml#para132 අඞ්‌ගුත්‌තරනිකායො→අඞ්‌ගුත්‌තරනිකායො→කුසිනාරවග්‌ගො(භාරංඩුවග්ගො)→පටිච්‌ඡන්‌නසුත්‌තං]&lt;/ref&gt;
}}

{{cquote|''චරථ, භික්‌ඛවෙ, චාරිකං බහුජනහිතාය බහුජනසුඛාය ලොකානුකම්‌පාය අත්‌ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්‌සානං. මා එකෙන ද්‌වෙ අගමිත්‌ථ. දෙසෙථ, භික්‌ඛවෙ, ධම්‌මං ආදිකල්‍යාණං මජ්‌ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්‌ථං සබ්‍යඤ්‌ජනං කෙවලපරිපුණ්‌ණං පරිසුද්‌ධං බ්‍රහ්‌මචරියං පකාසෙථ. සන්‌ති සත්‌තා අප්‌පරජක්‌ඛජාතිකා , අස්‌සවනතා ධම්‌මස්‌ස පරිහායන්‌ති, භවිස්‌සන්‌ති ධම්‌මස්‌ස අඤ්‌ඤාතාරො.''&lt;br/&gt;පින්වත් මහණෙනි, බොහෝ දෙනාගේ හිත පිණිස ද, බොහෝ දෙනාගේ සැපය පිණිස ද, ලොවට අනුකම්පාවෙන් දෙවි මිනිසුන්ගේ අර්ථය හා හිත සුව පිණිස හැසිරෙන්න. එක මග දෙදෙනෙකු නොම යන්න. පින්වත් මහණෙනි, ඇරඹුම කලණ (යහපත්) වූ, මැද කලණ වූ, අවසන ද කලණ වූ මනා අරුත් සහිත, මනා ව්‍යවහාර සහිත, මුළුමනින් ම පිරිපුන් වූ, පිරිසිදු නිවන් මග ම පවසන්න. අල්ප වූ රජස් (කෙලෙස්) ඇති සත්වයෝ සිටිත්; ශ්‍රී සද්ධර්මය ඇසීමට නොලැබුණහොත් ඔවුන් පිරිහී යනු ඇත; සදහම් ඇසුනහොත් ඔවුන් එය අවබොධ කර ගනු ඇත.|300px|50px|මාරකථා&lt;ref&gt;[http://www.tipitaka.org/sinh/cscd/vin02m2.mul0.xml#para32 විනයපිටකෙ→මහාවග්‌ගපාළි→මහාඛන්‌ධකො→මාරකථා]&lt;/ref&gt;
}}

බුදු රජාණන් වහන්සේගේ සැබෑ ශ්‍රාවකයෝ ''සාමීචිපටිපන්න'' වෙති. එනම් දුකින් මිදීම උදෙසා ම දහමෙහි හැසිරෙන අතර ම, අන් අය ගැන අනුකම්පාවෙන් ම සද්ධර්මය පතුරවත්. මහමෙව්නාව ඇසුරු කරන ගිහි පැවිදි දෙපිරිසම ඉඩ ලැබෙන සැම විටම මෙලෙස හැසිරෙති.

මහමෙව්නාවේ ස්වාමීන් වහන්සේ ලා දහම් දෙසන්නේ/උගන්වන්නේ බුදු රජාණන් වහන්සේ දේශනා කර වදාළ අන්දමට ය.

{{cquote|යම් භික්‍ෂුවක් ''රූපය'' ගැන අවබෝධයෙන්ම කළකිරිම (''නිබ්‌බිදාය '') පිණිස ම, එහි නොඇල්ම පිණිස ම (''විරාගාය ''), එය නිරුද්‍ධ වීම (''නිරොධාය '') පිණිස ම ශ්‍රී සද්ධර්මය දේශනා කරයි නම්, 'ධර්ම කථික භික්‍ෂුවක්' ලෙස හැඳින්විය මනාය...&lt;br/&gt;
යම් භික්‍ෂුවක් විඳීම (''වේදනා'') ගැන අවබෝධයෙන්ම කළකිරිම පිණිස ම, එහි නොඇල්ම පිණිස ම, එය නිරුද්‍ධ වීම පිණිස ම ශ්‍රී සද්ධර්මය දේශනා කරයි නම්, 'ධර්ම කථික භික්‍ෂුවක්' ලෙස හැඳින්විය මනාය...&lt;br/&gt;
යම් භික්‍ෂුවක් හඳුනා ගැනීම් (''සඤ්ඤා'') ගැන අවබෝධයෙන්ම කළකිරිම පිණිස ම, එහි නොඇල්ම පිණිස ම, එය නිරුද්‍ධ වීම පිණිස ම ශ්‍රී සද්ධර්මය දේශනා කරයි නම්, 'ධර්ම කථික භික්‍ෂුවක්' ලෙස හැඳින්විය මනාය...&lt;br/&gt;
යම් භික්‍ෂුවක් චේතනාව තුළ සැකසීම (''සංඛාර'') ගැන අවබෝධයෙන්ම කළකිරිම පිණිස ම, එහි නොඇල්ම පිණිස ම, එය නිරුද්‍ධ වීම පිණිස ම ශ්‍රී සද්ධර්මය දේශනා කරයි නම්, 'ධර්ම කථික භික්‍ෂුවක්' ලෙස හැඳින්විය මනාය...&lt;br/&gt;
යම් භික්‍ෂුවක් (විශේෂ වූ) දැනීම(''විඤ්ඤාණ'') ගැන අවබෝධයෙන්ම කළකිරිම පිණිස ම, එහි නොඇල්ම පිණිස ම, එය නිරුද්‍ධ වීම පිණිස ම ශ්‍රී සද්ධර්මය දේශනා කරයි නම්, 'ධර්ම කථික භික්‍ෂුවක්' ලෙස හැඳින්විය මනාය...|300px|50px|ධම්‌මකථිකසුත්‌තං&lt;ref&gt; [http://www.tipitaka.org/sinh/cscd/s0303m.mul0.xml#para115 සංයුත්‌තනිකායො→ඛන්‌ධවග්‌ගො→ඛන්‌ධසංයුත්‌තං→ධම්‌මකථිකවග්‌ගො→ධම්‌මකථිකසුත්‌තං]&lt;/ref&gt;
}}
එනිසා ජීවිතයේ යථාර්තය හෙළිදරවු කරන, දුකින් මිදීමට නොපමා විය යුතු ආකාරය ම අවධාරණය කරන, බුදු රජුන්ගේ මූලික ඉගැන්වීම මත ම පදනම් වූ (පටිගත කළ) දහම් දේශනා සහ දහම් පොත් පත් මහමෙව්නාව ඇසුරු කරන්නන් අතර සංසරණය වෙනු දැකිය හැක.

ආරම්භක ශ්‍රී ලාංකික පසුබිම නිසා මෙම ප්‍රකාශන බොහොමයක් ඇත්තේ සිංහලයෙ නි; නමුත් මෙහි නිල වෙබ් අඩවිය ඔස්සේ ඉංග්‍රීසි සංස්කරණ හෙළි දැක්වෙනු දැන් දැකිය හැක.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://mahamevnawa.lk/en/|title=mahamevnawa.lk}}&lt;/ref&gt;

මහමෙව්නාවේ කැනඩා සහ ඇමරිකා එක්සත් ජනපද ශාඛා මඟින් &quot;''අමා සදහම් මණ්ඩපය''&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |title=මහමෙව්නාව|publisher=මහමෙව්නාව - ටොරන්ටෝ  නුවර |url=http://www.gautamabuddha.ca/Service.aspx |access-date=26 March 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080503053215/http://www.gautamabuddha.ca/Service.aspx |archive-date=3 May 2008}}&lt;/ref&gt; නමින් සජීවි සිංහල මාධ්‍ය අන්තර්ජාල (Internet) ධර්ම සාකච්ඡාවක් මෑතක සිට අරඹා ඇත. ලොව පුරා විසිරී සිටින සිංහල බෞද්ධයන් ට සද්ධර්මය පිළිබඳ ඇති සැක දුරු කරගැනීමට එයින් මග සැළසී ඇත.
==ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය==
{{වැඩිදුර|ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය}}
ලාභනොලබන ආයතනයක් වන මෙය මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු සදහා 2012 දී ආරම්භ වූ මෙය ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණිතම බෞද්ධ රූපවාහිනී නාලිකා වලින් එකකි.එසේම ශ්‍රී ලංකාවේ වැඩිම ආවරණ ජාලයක් හිමි එකම බෞද්ධ නාලිකාවද වේ.ඊට අමතරව ලක්විරු ගුවන්විදුලිය ලෙස ගුවන්විදුලි නාලිකාවක් ද ක්‍රියාත්මක වේ.මෙම නාලිකා ඔස්සේ පැය 24 පුරාම ශ්‍රාවකයන් උදෙසා ධර්ම දානය සිදුකරන අතර සෑම ධර්ම දේශනාවක්ම සිදු කරන්නේ මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ ස්වාමීන් වහන්සේල විසිනි.බොහෝ වැඩසටහන් පටිගත කිරිබත්ගොඩ කඩුවෙල මහමෙව්නාව බෝධිඤාණ භාවනා අසපු පරිශ්‍රයේ සිදු වේ.

තවද, ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය මගින් අන්තර්ජාල අවකාශ තුලින් ද ධර්මය ප්‍රචාරණය කරයි.ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනී YouTube නාලිකාව මේවනවිට ග්‍රාහක සංඛ්‍යාව මිලියනය පසු කර ඇති අතර එය බෞද්ධ නාලිකාවක් සතු වැඩිම ග්‍රාහක සංඛ්‍යාව වේ.මීට අමතරව මහමෙව්නාව,ලක්විරු ගුවන්විදුලිය ආදී ලෙස සිංහල භාෂාවෙන් ධර්ම ප්‍රචාරණය කරන යූටියුබ් නාලිකා කිහිපයක් ඇති අතර ,Buddha Rashmi ලෙස හින්දි භාෂාවෙන් ද යූටියුබ් නාලිකා කිහිපයක් ද,Tamil Buddhist,Muniwar ලෙස දෙමළ භාෂාවෙන් නාලිකා කිහිපයක් ද,Buddhism,Colombo Damma Freinds ලෙස ඉංග්‍රීසී භාෂාවෙන් නාලිකා කිහිපයක් ද ඊට අමතරව චින භාෂාවෙන් සිදුකරන නාලිකාවක් ද පවතී.දැනට වැඩිම භාෂා ගණනකින් ලොව පුරා ධර්ම ප්‍රචාරණය සිදුකරන එකම බෞද්ධ ධර්මායතනය ද මහමෙව්නාව වේ.

'''මහාමේඝ ප්‍රකාශකයෝ''' නමින් ප්‍රකාශන ආයතනයක් ද පවතින අතර මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය මගින් නිකුත් කරන සියලු පොත් ඒ හරහා මුද්‍රණය කර නිකුත් කෙරේ.එසේම &quot;මහාමේඝ&quot; නමින් බෞද්ධ සඟරාවක් ද මාසිකව නිකුත් වේ.

== සවිස්තරාත්මක සටහන් ==
&lt;references group=&quot;විස්තර&quot; /&gt;

== අමතර අවධානයට ==
* [[බුදු දහම]]
* [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
* [[ශ්‍රී අංගුලිමාල මහා සෑය]]

==මූලාශ්‍ර==
{{reflist}}

== බාහිර සබැඳි ==
*[https://mahamevnawa.lk/new-publications/ මහමෙව්නාව සදහම් ප්‍රකාශන]</text>
      <sha1>k68qw1dd3xvtfb51kdy4ijbxmltpypv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>792653</id>
      <parentid>792623</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T18:21:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* මහමෙව්නා අසපු ශාඛාවන් */ images added</comment>
      <origin>792653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46242" sha1="e1mmu9ozjpn0u2k6962poh4xcewj2d6" xml:space="preserve">{{Multiple issues|{{primary sources}}
{{COI}}}}
{{තොරතුරුකොටුව සංවිධානය
| name = මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය
| native_name = '''අමරපුර ‍ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ නිකායික&lt;br&gt; මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව'''
| image = File:logo of mahamevnawa.jpg
| size = 200px
| caption         = මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ නිල ලාංඡනය
| abbreviation    = මහමෙව්නාව 
| motto = ගෞතම බුදුසසුන තුළ සනාතන රැකවරණය ලබමු
| type = සෙනසුන් සංවිධානයකි
| purpose = පිරිසිදු ථේරවාද ශ්‍රී සද්ධර්මය ලොව පුරා ප්‍රචාරය සහ ආධ්‍යාත්මික දියුණුව
| headquarters = [[පොල්ගහවෙල]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| location =දේශිය ශාඛා 80+ &lt;br&gt;විදේශීය ශාඛා 50+ &lt;br&gt;සමස්ත ශාඛා 130+
| region_served = ලොව පුරා
| membership = බොදු මඟෙහි හැසිරෙන්නන්
| leader_title = නිර්මාතෘ
| leader_name = [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි|අතිපූජ්‍ය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
| leader_title2 = ප්‍රධාන අනුශාසක 
| leader_name2 =  [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි|අතිපූජ්‍ය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
| leader_title3 = මහෝපාධ්‍යාය 
| leader_name3 = ●අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ නිකායේ මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;↳&lt;small&gt;දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි උත්තරීතර මහානායක හිමි&lt;br&gt;(2004 - 2022)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;↳&lt;small&gt;දෙවිනුවර සිරිසුනන්ද මහානායක හිමි&lt;br&gt;(2024 සිට)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
●හිනිදුම නන්දරතන නාහිමි&lt;br&gt;&lt;small&gt; (2022 සිට)&lt;/small&gt;
| leader_title4 =  නිකාය
| leader_name4 = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ මහා නිකාය]]
| formation = 1999 අගෝස්තු 14
| website = Sinhala-{{URL|https://www.mahamevnawa.lk/}}&lt;br&gt;
English-{{URL|https://www.mahamevnawa.org/}}&lt;br&gt;
Hindi-{{URL|https://www.buddharashmi.in/}}&lt;br&gt;
Tamil-{{URL|https://www.tamilbuddhist.com/}}
}}

'''මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය''' යනු [[ගෞතම බුදුන් වහන්සේ|ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ]] ඉගැන්වීම් ඇසුරින් ආධ්‍යාත්මික දියුණුව ළඟා කර ගැනීම උදෙසා [[ථේරවාදය|ථෙරවාදී]] දර්ශනය පදනම් කරගෙන පිහිටුවන ලද සෙනසුන් සංවිධානයකි. ඔවුන්ගේ අභිප්‍රාය වන්නේ (අසීමිත විමුක්තිය වන) [[නිවන|නිවන් සුව]] ළඟා කර ගැනීමට අවශ්‍ය ලෙස මිනිස් සිත පිරිසිදු කර ගැනීමට ආධ්‍යාත්මික වශයෙන් සහය වීම යි.&lt;ref&gt;[https://mahamevnawa.lk/ නිල වෙබ් අඩවිය - මහමෙව්නාව බොදු සෙනසුනෙහි] (පරිවර්තනයකි)&lt;/ref&gt;


මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය ශ්‍රී ලංකාවේ සේම ලෝකය පුරාම විසිරුණු බුදු දහම පැතිරවීම සඳහා වන අසපු ශාඛා 130 කට ආසන්න පමාණයකින් සමන්විත වේ. එය ලොව පුරා පැතිරුණු ලෝකයේ විශාලතම ථේරවාද බෞද්ධ ධර්මායතන වලින් එකක් ලෙස ද සලකනු ලබයි. මූලස්ථානය [[සිරි ගෞතම සම්බුද්ධරාජ මාළිගාව|පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]] වන අතර ප්‍රධාන භික්ෂු පුහුණු මධ්‍යස්ථානය සහ උපසම්පදා විනය කර්මය සිදුකරන ප්‍රධාන අසපුව වන්නේ අක්කර ගණනාවක් පුරා පැතිරුණු මාතර අපරැක්ක මහමෙව්නාව මහා විහාරය යි.

[[File:mahamewnawa polgahawela.jpg|thumb|center|150px|පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපු මූලස්ථානයේ සුපුහිටි සිරි ගෞතම සම්බුද්ධරාජ මාළිගාව ]]

මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය සහ මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාවේ නිර්මාතෘ මෙන්ම ප්‍රධාන අනුශාසක ධුරය හොබවන්නේ ද, බුදු දහමේ එකම ඉලක්කය වන: සියළු දුකින් අත් මිදීම (හෙවත් අමා මහ නිවන) පිළිබඳ සැම විටම අවධාරණය කරමින්, දේශීය මෙන්ම විදේශීය වශයෙන් [[බුදු දහම]] තත්‍ය ලෙස පැතිරවීමෙහි නියුතු වී සිටින [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි|අතිපූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද ස්වාමීන්වහන්සේ]] ය.

==මහමෙව්නා අසපු ශාඛාවන්==
===දේශීය අසපු ශාඛාවන්===
පහත දැක්වෙන්නේ දේශීය අසපු ශාඛා ලැයිස්තුවකි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=දේශීය මහමෙව්නාව භාවනා අසපු ශාඛාවන් |url=https://mahamevnawa.lk/mahamevnawa-local-branches/ |date= |access-date=2025-08-03 |website=මහමෙව්නාව}}&lt;/ref&gt;

==== '''වයඹ පළාත''' ====
*[[සිරි ගෞතම සම්බුද්ධරාජ මාළිගාව|පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපු මූලස්ථානය]]
*ආනමඩුව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*ඉබ්බාගමුව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*උයන්දන මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*ගිරිබාව මහමෙව්නාව තිසරණ සරණ සමාධි භාවනා අසපුව 
*තඹකන්ද මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*පොතුහැර මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*පොල්පිතිගම මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*[[ශ්‍රී අංගුලිමාල මහා සෑය| බෝවත්ත ශ්‍රී අංගුලිමාල මහා සෑ විහාරය]]
*මහව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*දඹදෙණිය මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*මාස්පොත මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව

[[ගොනුව:AngulimalaSeya.jpg|thumb|right|200px|බෝවත්ත මහමෙව්නාව භාවනා අසපුවේ සුපිහිටි &lt;br&gt;ශ්‍රී අංගුලිමාල මහා සෑය]]

==== '''බස්නාහිර පළාත''' ====
*[[මාළඹේ මහමෙව්නාව අමාවතුර භාවනා අසපුව|මාළඹේ මහමෙව්නාව බුදු පසේබුදු අරහන්තක මහා විහාරය]]
*කඩුවෙල මහමෙව්නාව බෝධිඤාණ භාවනා අසපුව -[[ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය | ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලයේ මූලස්ථානය]]
*අවිස්සාවේල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*කොච්චිකඩේ මහමෙව්නාව තිසරණ භාවනා අසපුව(මහමෙව්නාව බුද්ධගයා මහා විහාරය)&lt;ref group=&quot;විස්තර&quot;&gt;හිනිදුම නන්දරතන විහාරාධිපති ස්ථවිර යටතේ පවතින ශාඛාවකි.&lt;/ref&gt;
*කෝට්ටේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*ගම්පහ,නැදුන්ගමුව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*බුලත්සිංහල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*සේරුපිට මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*හුණුමුල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*හොරණ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*නිට්ටඹුව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*කලුතර මහමෙව්නාව චිත්ත විවේක සෙනසුන (බෝඹුවල මහමෙව්නාව ගිලන් භික්ෂු රෝහල)
*සියඹලාපේ මාවරමණ්ඩිය සිරි ගෞතම විහාරය&lt;ref group=&quot;විස්තර&quot;&gt;පොල්පිටිමූකලානේ පඤ්ඤාසිරි විහාරාධිපති ස්ථවිර යටතේ පවතින ශාඛාවකි.&lt;/ref&gt;
*අගලවත්ත මහමෙව්නාව නිධන්ගල ආරණ්‍ය සේනාසනය

==== '''දකුණු පළාත''' ====
*[[මහමෙව්නාව මහා විහාරය, අපරැක්ක|මාතර මහමෙව්නාව මහා විහාරය]] 
*ගාල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*ඇල්පිටිය මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව (ශ්‍රී රාහුල මහා සෑ විහාරය)
*වළස්මුල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*සූරියවැව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*හිනිඳුම තලංගල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*තිස්සමහාරාමය මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*බෙලිඅත්ත මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව

[[File:Mahamevnawa maha viharaya 3.jpg|thumb|right|200x|මාතර මහමෙව්නාව මහා විහාරයේ ධර්ම ශාලාවෙහි තැන්පත් කර ඇති සමාධි බුද්ධ ප්‍රථිමාව]]

==== '''මධ්‍යම පළාත''' ====
*කුණ්ඩසාල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*මාතලේ මඩවල උල්පත මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*රත්තොට මහමෙව්නාව සාරිපුත්ත ආරණ්‍ය සේනාසනය 
*නුවරඑළිය මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*ශ්‍රී මහාසේන මහමෙව්නාව වන සෙනසුන-මොරගහකන්ද
*ලග්ගල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*පොරමඩුල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*පූඬලුඔය මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 

==== '''ඌව පළාත''' ====
*කතරගම මහමෙව්නාව අමාසිසිල භාවනා අසපුව
*[[කුඹල්වෙල අසපුව|කුඹල්වෙල ශ්‍රී සත්බුදු මහා සෑ විහාරය (ඇල්ල කුඹල්වෙල මහමෙව්නාව බෝධිගිරි වනසෙනසුන)]]
*බිබිල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*බුත්තල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*මහියංගණය මහමෙව්නාව ශ්‍රී මහා සුමන භාවනා අසපුව
*මාරිඅරාව මහමෙව්නාව දහරකිනා කන්ද ආරණ්‍ය සේනාසනය
*මුල්ලේගම මහමෙව්නාව රන්පහන වන සෙනසුන
*මොණරාගල මහමෙව්නාව තඹලවින්නආර තපෝවනය
*වැලිමඩ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව

[[File:Kumbalwela,_Mahamevnawa_Buddhist_Monastery,_2025-07_CN-01.jpg|thumb|right|200px|කුඹල්වෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුවේ සුපිහිටි&lt;br&gt; ශ්‍රී සත්බුදු මහා සෑය ඇතුලු සත්බුදු මන්දිරය]]

==== '''උතුරුමැද පළාත''' ====
*අනුරාධපුර මහමෙව්නාව ධම්මචේතිය භාවනා අසපුව
*අනුරාධපුර සිරි වාසව භාවනා උද්‍යානය 
*මිහින්තලේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*ගල්නෑව ශ්‍රී ආනන්ද මහා සෑ විහාරය
*පොළොන්නරුව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*හබරණ මහමෙව්නාව ශ්‍රී බෝධිරාජ භාවනා අසපුව
*කැබිතිගොල්ලෑව මහමෙව්නාව භාතියගිරි ආරණ්‍ය සේනාසනය (භාතියගිරි රජමහා විහාරය)
*කහටගස්දිගිලිය මහමෙව්නාව ධම්මගිරි ආරණ්‍ය සේනාසනය
*ගලෙන්බිඳුණුවැව මහමෙව්නාව සදහම් සෙනසුන භාවනා අසපුව

==== '''සබරගමුව පළාත''' ====
*එරත්න මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*කහවත්ත මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*බලංගොඩ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*සිරිපාගම මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*පින්නවල මහමෙව්නාව අමාදහර භාවනා අසපුව
*කුකුළේගම මහමෙව්නාව වන සෙනසුන

==== '''නැගෙනහිර පළාත''' ====
*අම්පාර මහමෙව්නාව ශ්‍රී සද්ධාතිස්ස භාවනා අසපුව
*කන්තලේ මහමෙව්නාව ධම්මගිරි භාවනා අසපුව
*[[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය|සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී රජ මහා විහාරය (විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය)]]
*[[සේරුවාවිල මංගල රජ මහා විහාරය|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]](අනුබද්ධිත)&lt;ref group=&quot;විස්තර&quot;&gt;මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ ශාඛාවක් ලෙස ක්‍රියාත්මක නොවේ,අලුදෙණියේ සුබෝධි විහාරාධිපති ස්ථවිර යටතේ පවතින මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයට අනුබද්ධිත විහාරයක් පමණි.විහාරයේ පරිපූර්ණ පරිපාලනය අමරපුර ශ්‍රී කලයාණිවංශ පාර්ශවය සතු වේ.&lt;/ref&gt;
*පදියතලාව මහමෙව්නාව සදහම් මන්දිරය-පොහෝදා සීල භාවනා ශාලාව

[[File:wilgamwehera somawathi stupa.jpg|thumb|right|200px|මහමෙව්නාව විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරයේ සුපිහිටි සේරුවිල පැරණි සෝමාවතිය මහා සෑය]] 

===විදේශීය අසපු ශාඛාවන්===
පහත දැක්වෙන්නේ විදේශීය අසපු ශාඛා ලැයිස්තුවකි.&lt;ref&gt;https://mahamevnawa.org/worldwide-mahamevnawa-branches/&lt;/ref&gt;

==== '''කැනඩාව''' ====
*ටොරොන්ටෝ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව
*විනිපෙග් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව
*සස්කැටූන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව
*එඩ්මන්ටන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව
*වැන්කොවුවර් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව
*ඇක්ටන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව

==== '''ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය''' ====
*වොෂින්ටන්, ඩී.සී. මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*නිව් ජර්සි මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*කැලිෆෝනියා මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*ෆ්ලොරීඩා මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*නිව් යෝර්ක් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*ටෙක්සාස් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*ඇට්ලාන්ටා මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය

==== '''ඕස්ට්‍රේලියාව සහ නවසීලන්තය''' ====
*ඇඩ්ලේඩ් (Adelaide) මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*මෙල්බර්න් නුවර මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*බටහිර මෙල්බර්න් නුවර මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*මෙල්බර්න් මහමෙව්නාව ජේතවන භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*පර්ත් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*සිඩ්නි මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*බ්‍රිස්බන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*ඕක්ලන්ඩ් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, නවසීලන්තය

==== '''යුරෝපය''' ====
[[File:Mahamevnawa London.jpg|right|thumb|ලන්ඩන් අසපුව]]
*බැසිල්ඩන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව- එක්සත් රාජධානිය
*ලිවර්පූල්/වොරිංටන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව- උතුරු එංගලන්තය, එක්සත් රාජධානිය 
*ස්ටැන්මෝර් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව(ලන්ඩන් අසපුව)-එංගලන්තය,එක්සත් රාජධානිය 
*සවුත් වේල්ස් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-එක්සත් රාජධානිය 
*ඩන්ඩී(Dundee) මහමෙව්නාව ජාත්‍යන්තර භාවනා අසපුව-ස්කොට්ලන්තය,එක්සත් රාජධානිය 
*එෂර්(Esher) මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-එංගලන්තය,එක්සත් රාජධානිය 
*එක්ස්බිරිජ්(Axbridge)මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-එංගලන්තය,එක්සත් රාජධානිය 
*පහළ ක්ලිෂන්රෝ(Kilshanroe Downs)මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-ක්ලිෂන්චෝ(Kilshanchoe), අයර්ලන්තය 
*නිකෝෂියා මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-සයිප්‍රස්
*ලිමැසෝල් (Limassol) මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-සයිප්‍රස්
*මහමෙව්නාව ථේරවාද බෞද්ධ භාවනා මධ්‍යස්ථානය- ප්‍රංශය
*මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව- ජර්මනිය
*මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව- ඉතාලිය
*මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව- නෙදර්ලන්තය

===='''ඉන්දියානු උප මහද්වීපය'''====
*බුද්ධගයා මහමෙව්නාව බුදුනුවණ භාවනා අසපුව - ගයාව,බිහාර්
*නාග්පූර් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - මහාරාෂ්ඨ 
*බ්හිවුකුණ්ඩ් මහමෙව්නාව බුද්ධ රශ්මි ථේරවාද බෞද්ධ පුහුණු මධ්‍යස්ථානය - මහාරාෂ්ඨ
*දිල්ලි මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - දිල්ලිය 
*ගාසියාබාත් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - මහාරාෂ්ඨ 
*බුල්දානා මහමෙව්නාව බෞද්ධ ආරාමය - මහාරාෂ්ඨ

===='''නැගෙනහිර ආසියානු කලාපය'''====
*අන්සාන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - දකුණු කොරියාව
*දීඝු (Daegu) මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - දකුණු කොරියාව
*ගිම්හේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - දකුණු කොරියාව
*ඔසාකා මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව(ඔසාකා මහා විහාරය) - ඔසාකා නගරය,ජපානය
*ඉබරකි මහමෙව්නාව බෞද්ධ ආරාමය - කසමා,ඉබරකි නගරය,ජපානය 

===='''ආරාබි අර්ධද්වීපය(මධ්‍යය ආසියානු කලාපය)'''====

*[[මහමෙව්නාව බෞද්ධ විහාරය - ඩුබායි]],එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය

[[File:Mahamevnawa Dubai.jpg|thumb|250px|මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව ඩුබායි]]
===මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපු ශාඛාවන්===
පහත දැක්වෙන්නේ අනගාරිකා අසපු ශාඛා ලැයිස්තුවකි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව |url=https://mahamevnawa.lk/anagarika-asapuwa/ |access-date=2026-03-18 |website=Mahamevnawa Bhawana Asapuwa}}&lt;/ref&gt;

'''දේශීය මහමෙව්නාව අනාගරිකා භාවනා අසපු ශාඛා'''
*දඹදෙණිය මුතුගල මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව (අනගාරිකා අසපු මූලස්ථානය)
*[[සිරි යශෝධරා මහා සෑය|උඩුපිල සිරි යශෝධරා මහා සෑ විහාරය (උඩුපිල මහමෙව්නාව අනගාරිකා භාවනා අසපුව)]]
*කොළඹ මහමෙව්නාව අනගාරිකා භාවනා අසපුව 
*නුගේගොඩ මහමෙව්නාව අනගාරිකා භාවනා අසපුව 
*වරකාපොල මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව 
*කිඹුලාපිටිය මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව 
*හක්මන මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව
*අනුරාධපුර මහමෙව්නාව ස්වර්ණමාලී අනගාරිකා අසපුව 
*හලාවත මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව 
*මාවතගම මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව 
*කඩුගන්නාව මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව
*කුලියාපිටිය මහමෙව්නාව අනාගරිකා අසපුව 


'''විදේශීය මහමෙව්නාව අනාගරිකා භාවනා අසපු ශාඛා'''
*ටොරොන්ටෝ මහමෙව්නාව අනාගරිකා අසපුව,කැනඩාව  
*මෙල්බර්න් මහමෙව්නාව අනාගරිකා අසපුව,ඕස්ට්‍රේලියාව

===මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාල ශාඛා===
අතිපූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේගේ ආශිර්වාදය මත මහා සඝරුවනේ අවවාද අනුශාසනා මැද යහපත් දරුවකු රට ලෝකයට දායාද කරනු වස් '''මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාල''' අර්ධ රාජ්‍ය පෞද්ගලික පාසල් ලෙස ආරම්භ විය. මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාලය නිදහසෙන් පසුව ශ්‍රී ලංකාව තුල බිහි වූ ප්‍රථම බෞද්ධ පාසල් ජාලය වේ.මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාල ජාලයේ ශාඛා පහත දැක්වේ.

*දෙල්ගොඩ,දෙමාළගම මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාලය 
*සඳලංකාව මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාලය 
*වැලිමඩ මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාලය
*මාළඹේ මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාලය

==මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව==
අමරපුර ශ්‍රී කලයාණිවංශ පාර්ශවය යටතේ නමුත් ස්වාධීනව ක්‍රියාත්මක වන සංඝ සභාවකි.මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ 1000 කට අධිකව වැඩසිටින භික්ෂූන් වහන්සේලා මෙම සංඝ සභාවේ සාමාජිකත්වය දරනු ලබයි.මාස 6 කට වරක් පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපු මූලස්ථානයේ රැස්වන මෙම සංඝ සභාව මගින් අසපු සංචිතයේ වැදගත් තීරණ ගනු ලබයි.එසේම වෙනත් කිසිදු නිකායක හෝ නිකාය පාර්ශවයක දක්නට නොලැබෙන '''මහා සංඝ මාරුව ''' සිදුවන්නේ ද එසේ රැස්වන දිනයේ දී ය.එහිදී අසපු ශාඛා අතර සංඝයා මාරු කිරීම සිදුවේ.එය මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය තුල පමණක් දක්නට ලැබෙන එයටම ආවේණික වූ දෙයකි.

==දහමෙහි හැසිරීම==

බුදු රජාණන්වහන්සේ ගේ ඉගැන්වීම අනුව මිනිස් උපතක් ලැබීම ම ඉතා දුලබ භාග්‍යයකි. බුදු දහම ගැන අසන්නට ද ලැබෙන වාසනාවන්තයින් කළ යුත්තේ අවසන් ඉලක්කය වන නිවන අරමුණු කර සිත දියුණු කර ගැනීමයි.

යමෙකු ට නිවන සාක්‍ෂාත් කර ගත හැක්කේ බුදු දහමට අනුකූලව හැසිරීම්න් අරි අට මග (ආර්ය අෂ්ඨාංගික මාර්ගය) නම් වූ ඒ උතුම් මග සම්පූර්ණ කිරීමෙන් පමණි. ආධ්‍යාත්මික වර්ධනයේ මුල් පියවරවල්: උදා. සෝවාන් (සෝතාපන්න) හා සකෘදාගාමී (සකදාගාමී), එදිනෙදා ජීවිතයේ වැඩ කටයුතු අතරේ වුව ද ළඟා කර ගත හැක.

දුකින් මිදීම (නිවන සාක්‍ෂාත් කර ගැනීම) උදෙසා මුල් ම පියවර බුදුන් වදාළ ධර්මය දැන ගැනීම යි. බුදු දහම ඉගැන්වීම, සාකච්ඡා කිරීම සහ එහි හැසිරීම සඳහා අනුබල දිම ආදී ලෙස, ඒ අරබයා මහමෙව්නාවෙන් කෙරෙන කාර්ය භාරය වැදගත් ය.

එමෙන්ම, නිවන් මගෙහි කොටසක් ලෙස ම සිහිය (සති) ප්‍රගුණ කිරීම ඇසුරින්, සමාධිය හා ප්‍රඥාව දියුණු කර ගැනීමෙ හි වැදගත් ම කොටස වන භාවනාව වැඩීමට ද මහමෙව්නාවෙන්  පහසුකම් සැලසී ඇත.

අවධාරණය කෙරන වැදගත් ම කරුණක් වන්නේ: බුදු දහම හුදෙක් ජීවිතය දුක් සහගත බැව් පැවසීමෙන් නො නැවතී, එයින් මුළුමනින් ම අත් මිදීමේ මාර්ගය ද පෙන්වන බව ය.{{Relevance inline|date=2025-08-16|reason=මෙම කොටස රචනාවක් ලෙස ලියා ඇති අතර ලිපියේ විෂයට අදාළ නොවේ.}}

==දහම පැතිරවීම==
[[File:Mahamevnawa Publications.jpg|thumb|මහමෙව්නාව ප්‍රකාශන]]{{cquote|''තථාගතප්‌පවෙදිතො ධම්‌මවිනයො, භික්‌ඛවෙ, විවටො විරොචති, නො පටිච්‌ඡන්‌නො''&lt;br/&gt;තථාගතයන් වහන්සේ විසින් පනවන ලද ශ්‍රී සද්ධර්මයත් විනයත් බබළන්නේ විවර වුන විටය, සැඟවුණ විට නොවේ.|300px|50px|පටිච්‌ඡන්‌නසුත්‌තං&lt;ref&gt;[http://www.tipitaka.org/sinh/cscd/s0402m2.mul12.xml#para132 අඞ්‌ගුත්‌තරනිකායො→අඞ්‌ගුත්‌තරනිකායො→කුසිනාරවග්‌ගො(භාරංඩුවග්ගො)→පටිච්‌ඡන්‌නසුත්‌තං]&lt;/ref&gt;
}}

{{cquote|''චරථ, භික්‌ඛවෙ, චාරිකං බහුජනහිතාය බහුජනසුඛාය ලොකානුකම්‌පාය අත්‌ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්‌සානං. මා එකෙන ද්‌වෙ අගමිත්‌ථ. දෙසෙථ, භික්‌ඛවෙ, ධම්‌මං ආදිකල්‍යාණං මජ්‌ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්‌ථං සබ්‍යඤ්‌ජනං කෙවලපරිපුණ්‌ණං පරිසුද්‌ධං බ්‍රහ්‌මචරියං පකාසෙථ. සන්‌ති සත්‌තා අප්‌පරජක්‌ඛජාතිකා , අස්‌සවනතා ධම්‌මස්‌ස පරිහායන්‌ති, භවිස්‌සන්‌ති ධම්‌මස්‌ස අඤ්‌ඤාතාරො.''&lt;br/&gt;පින්වත් මහණෙනි, බොහෝ දෙනාගේ හිත පිණිස ද, බොහෝ දෙනාගේ සැපය පිණිස ද, ලොවට අනුකම්පාවෙන් දෙවි මිනිසුන්ගේ අර්ථය හා හිත සුව පිණිස හැසිරෙන්න. එක මග දෙදෙනෙකු නොම යන්න. පින්වත් මහණෙනි, ඇරඹුම කලණ (යහපත්) වූ, මැද කලණ වූ, අවසන ද කලණ වූ මනා අරුත් සහිත, මනා ව්‍යවහාර සහිත, මුළුමනින් ම පිරිපුන් වූ, පිරිසිදු නිවන් මග ම පවසන්න. අල්ප වූ රජස් (කෙලෙස්) ඇති සත්වයෝ සිටිත්; ශ්‍රී සද්ධර්මය ඇසීමට නොලැබුණහොත් ඔවුන් පිරිහී යනු ඇත; සදහම් ඇසුනහොත් ඔවුන් එය අවබොධ කර ගනු ඇත.|300px|50px|මාරකථා&lt;ref&gt;[http://www.tipitaka.org/sinh/cscd/vin02m2.mul0.xml#para32 විනයපිටකෙ→මහාවග්‌ගපාළි→මහාඛන්‌ධකො→මාරකථා]&lt;/ref&gt;
}}

බුදු රජාණන් වහන්සේගේ සැබෑ ශ්‍රාවකයෝ ''සාමීචිපටිපන්න'' වෙති. එනම් දුකින් මිදීම උදෙසා ම දහමෙහි හැසිරෙන අතර ම, අන් අය ගැන අනුකම්පාවෙන් ම සද්ධර්මය පතුරවත්. මහමෙව්නාව ඇසුරු කරන ගිහි පැවිදි දෙපිරිසම ඉඩ ලැබෙන සැම විටම මෙලෙස හැසිරෙති.

මහමෙව්නාවේ ස්වාමීන් වහන්සේ ලා දහම් දෙසන්නේ/උගන්වන්නේ බුදු රජාණන් වහන්සේ දේශනා කර වදාළ අන්දමට ය.

{{cquote|යම් භික්‍ෂුවක් ''රූපය'' ගැන අවබෝධයෙන්ම කළකිරිම (''නිබ්‌බිදාය '') පිණිස ම, එහි නොඇල්ම පිණිස ම (''විරාගාය ''), එය නිරුද්‍ධ වීම (''නිරොධාය '') පිණිස ම ශ්‍රී සද්ධර්මය දේශනා කරයි නම්, 'ධර්ම කථික භික්‍ෂුවක්' ලෙස හැඳින්විය මනාය...&lt;br/&gt;
යම් භික්‍ෂුවක් විඳීම (''වේදනා'') ගැන අවබෝධයෙන්ම කළකිරිම පිණිස ම, එහි නොඇල්ම පිණිස ම, එය නිරුද්‍ධ වීම පිණිස ම ශ්‍රී සද්ධර්මය දේශනා කරයි නම්, 'ධර්ම කථික භික්‍ෂුවක්' ලෙස හැඳින්විය මනාය...&lt;br/&gt;
යම් භික්‍ෂුවක් හඳුනා ගැනීම් (''සඤ්ඤා'') ගැන අවබෝධයෙන්ම කළකිරිම පිණිස ම, එහි නොඇල්ම පිණිස ම, එය නිරුද්‍ධ වීම පිණිස ම ශ්‍රී සද්ධර්මය දේශනා කරයි නම්, 'ධර්ම කථික භික්‍ෂුවක්' ලෙස හැඳින්විය මනාය...&lt;br/&gt;
යම් භික්‍ෂුවක් චේතනාව තුළ සැකසීම (''සංඛාර'') ගැන අවබෝධයෙන්ම කළකිරිම පිණිස ම, එහි නොඇල්ම පිණිස ම, එය නිරුද්‍ධ වීම පිණිස ම ශ්‍රී සද්ධර්මය දේශනා කරයි නම්, 'ධර්ම කථික භික්‍ෂුවක්' ලෙස හැඳින්විය මනාය...&lt;br/&gt;
යම් භික්‍ෂුවක් (විශේෂ වූ) දැනීම(''විඤ්ඤාණ'') ගැන අවබෝධයෙන්ම කළකිරිම පිණිස ම, එහි නොඇල්ම පිණිස ම, එය නිරුද්‍ධ වීම පිණිස ම ශ්‍රී සද්ධර්මය දේශනා කරයි නම්, 'ධර්ම කථික භික්‍ෂුවක්' ලෙස හැඳින්විය මනාය...|300px|50px|ධම්‌මකථිකසුත්‌තං&lt;ref&gt; [http://www.tipitaka.org/sinh/cscd/s0303m.mul0.xml#para115 සංයුත්‌තනිකායො→ඛන්‌ධවග්‌ගො→ඛන්‌ධසංයුත්‌තං→ධම්‌මකථිකවග්‌ගො→ධම්‌මකථිකසුත්‌තං]&lt;/ref&gt;
}}
එනිසා ජීවිතයේ යථාර්තය හෙළිදරවු කරන, දුකින් මිදීමට නොපමා විය යුතු ආකාරය ම අවධාරණය කරන, බුදු රජුන්ගේ මූලික ඉගැන්වීම මත ම පදනම් වූ (පටිගත කළ) දහම් දේශනා සහ දහම් පොත් පත් මහමෙව්නාව ඇසුරු කරන්නන් අතර සංසරණය වෙනු දැකිය හැක.

ආරම්භක ශ්‍රී ලාංකික පසුබිම නිසා මෙම ප්‍රකාශන බොහොමයක් ඇත්තේ සිංහලයෙ නි; නමුත් මෙහි නිල වෙබ් අඩවිය ඔස්සේ ඉංග්‍රීසි සංස්කරණ හෙළි දැක්වෙනු දැන් දැකිය හැක.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://mahamevnawa.lk/en/|title=mahamevnawa.lk}}&lt;/ref&gt;

මහමෙව්නාවේ කැනඩා සහ ඇමරිකා එක්සත් ජනපද ශාඛා මඟින් &quot;''අමා සදහම් මණ්ඩපය''&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |title=මහමෙව්නාව|publisher=මහමෙව්නාව - ටොරන්ටෝ  නුවර |url=http://www.gautamabuddha.ca/Service.aspx |access-date=26 March 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080503053215/http://www.gautamabuddha.ca/Service.aspx |archive-date=3 May 2008}}&lt;/ref&gt; නමින් සජීවි සිංහල මාධ්‍ය අන්තර්ජාල (Internet) ධර්ම සාකච්ඡාවක් මෑතක සිට අරඹා ඇත. ලොව පුරා විසිරී සිටින සිංහල බෞද්ධයන් ට සද්ධර්මය පිළිබඳ ඇති සැක දුරු කරගැනීමට එයින් මග සැළසී ඇත.
==ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය==
{{වැඩිදුර|ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය}}
ලාභනොලබන ආයතනයක් වන මෙය මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු සදහා 2012 දී ආරම්භ වූ මෙය ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණිතම බෞද්ධ රූපවාහිනී නාලිකා වලින් එකකි.එසේම ශ්‍රී ලංකාවේ වැඩිම ආවරණ ජාලයක් හිමි එකම බෞද්ධ නාලිකාවද වේ.ඊට අමතරව ලක්විරු ගුවන්විදුලිය ලෙස ගුවන්විදුලි නාලිකාවක් ද ක්‍රියාත්මක වේ.මෙම නාලිකා ඔස්සේ පැය 24 පුරාම ශ්‍රාවකයන් උදෙසා ධර්ම දානය සිදුකරන අතර සෑම ධර්ම දේශනාවක්ම සිදු කරන්නේ මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ ස්වාමීන් වහන්සේල විසිනි.බොහෝ වැඩසටහන් පටිගත කිරිබත්ගොඩ කඩුවෙල මහමෙව්නාව බෝධිඤාණ භාවනා අසපු පරිශ්‍රයේ සිදු වේ.

තවද, ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය මගින් අන්තර්ජාල අවකාශ තුලින් ද ධර්මය ප්‍රචාරණය කරයි.ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනී YouTube නාලිකාව මේවනවිට ග්‍රාහක සංඛ්‍යාව මිලියනය පසු කර ඇති අතර එය බෞද්ධ නාලිකාවක් සතු වැඩිම ග්‍රාහක සංඛ්‍යාව වේ.මීට අමතරව මහමෙව්නාව,ලක්විරු ගුවන්විදුලිය ආදී ලෙස සිංහල භාෂාවෙන් ධර්ම ප්‍රචාරණය කරන යූටියුබ් නාලිකා කිහිපයක් ඇති අතර ,Buddha Rashmi ලෙස හින්දි භාෂාවෙන් ද යූටියුබ් නාලිකා කිහිපයක් ද,Tamil Buddhist,Muniwar ලෙස දෙමළ භාෂාවෙන් නාලිකා කිහිපයක් ද,Buddhism,Colombo Damma Freinds ලෙස ඉංග්‍රීසී භාෂාවෙන් නාලිකා කිහිපයක් ද ඊට අමතරව චින භාෂාවෙන් සිදුකරන නාලිකාවක් ද පවතී.දැනට වැඩිම භාෂා ගණනකින් ලොව පුරා ධර්ම ප්‍රචාරණය සිදුකරන එකම බෞද්ධ ධර්මායතනය ද මහමෙව්නාව වේ.

'''මහාමේඝ ප්‍රකාශකයෝ''' නමින් ප්‍රකාශන ආයතනයක් ද පවතින අතර මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය මගින් නිකුත් කරන සියලු පොත් ඒ හරහා මුද්‍රණය කර නිකුත් කෙරේ.එසේම &quot;මහාමේඝ&quot; නමින් බෞද්ධ සඟරාවක් ද මාසිකව නිකුත් වේ.

== සවිස්තරාත්මක සටහන් ==
&lt;references group=&quot;විස්තර&quot; /&gt;

== අමතර අවධානයට ==
* [[බුදු දහම]]
* [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
* [[ශ්‍රී අංගුලිමාල මහා සෑය]]

==මූලාශ්‍ර==
{{reflist}}

== බාහිර සබැඳි ==
*[https://mahamevnawa.lk/new-publications/ මහමෙව්නාව සදහම් ප්‍රකාශන]</text>
      <sha1>e1mmu9ozjpn0u2k6962poh4xcewj2d6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කොරියන් යුද්ධය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7234</id>
    <revision>
      <id>792677</id>
      <parentid>742242</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:26:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59324" sha1="jrl2144xdonf5fr3gdfp6q8keig4v36" xml:space="preserve">[[Image:කොරියානු_අර්ධද්වීපය.GIF|150pxl|thumb|'''කොරියානු අර්ධද්වීපය''']]
{{Infobox military conflict
| conflict          = කොරියන් යුද්ධය
| partof            = [[සීතල යුද්ධය]] සහ [[කොරියානු ගැටුම]]
| image             = Korean War Montage 2.png
| image_size        = 300px
| caption           = ඉහළ සිට දක්ෂිණාවර්තව:{{Flatlist|
* එක්සත් ජනපද 1 වන නාවික අංශයේ පාබල හමුදාවේ තීරුවක් සහ සන්නාහයක් චොසින් ජලාශයෙන් බිඳී යාමේදී චීන සීමාව හරහා ගමන් කරයි
* ඉන්චියොන් සටනේ ආරම්භක ස්ථානය වන ඉන්චියොන් වරායට එක්සත් ජාතීන්ගේ ගොඩබෑම
* කොරියානු සරණාගතයින් US &quot;M46 Patton&quot; ටැංකියක් ඉදිරිපිට
* පළමු ලුතිනන් බල්ඩොමෙරෝ ලෝපෙස්ගේ නායකත්වයෙන් යුත් එක්සත් ජනපද මැරීන් භටයින් ඉන්චියොන් වෙත ගොඩ බැස්සේය
* &quot;F-86 Sabre&quot; ප්‍රහාරක ගුවන් යානය
}}
| date              = {{Ubl|1950 ජූන් 25 – 1953 ජූලි 27 (''de facto'')&lt;br /&gt;({{Age in years, months, weeks and days|month1=6|day1=25|year1=1950|month2=7|day2=27|year2=1953}})|1950 ජූනි 25 – වර්තමානය (''de jure'')&lt;br /&gt;({{Age in years, months, weeks and days|month1=6|day1=25|year1=1950}})}}
| place             = කොරියානු අර්ධද්වීපය, කහ මුහුද, ජපාන මුහුද, කොරියානු සමුද්‍ර සන්ධිය, චීන-උතුරු කොරියානු මායිම
| territory         = කොරියානු යුද මුක්ත කලාපයක් පිහිටුවන ලදී
* උතුරු කොරියාව කේසොං නගරය අත්පත් කර ගනී, නමුත් සොක්චෝ නගරය ඇතුළුව {{convert|1506|m2|km2|abbr=on|order=flip}} ශුද්ධ එකතුව දකුණු කොරියාවට අහිමි වේ.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Birtle |first=Andrew J. |url=https://history.army.mil/brochures/kw-stale/stale.htm |title=The Korean War: Years of Stalemate |date=2000 |publisher=U.S. Army Center of Military History |page=34 |access-date=21 August 2021}}&lt;/ref&gt;
| result            = අවිනිශ්චිත, මිලිටරි ඇනහිටීම
*උතුරු කොරියානු දකුණු කොරියාව ආක්‍රමණය පලවා හැර ඇත
* එක්සත් ජනපදය ප්‍රමුඛ එක්සත් ජාතීන්ගේ උතුරු කොරියාව ආක්‍රමණය පලවා හැර ඇත
* දකුණු කොරියාවේ චීන සහ උතුරු කොරියානු ආක්‍රමණය පලවා හැර ඇත
* කොරියානු සටන් විරාම ගිවිසුම 1953 දී අත්සන් කරන ලදී
* කොරියානු ගැටුම් තවදුරටත් තිබීම
| combatant1        = '''{{Flag|First Republic of Korea|name=දකුණු කොරියාව|1949|size=23px}}'''
| combatant1a       = {{Plainlist |
* '''{{Flagicon|United Nations|size=23px}} United Nations'''
* '''{{Flag|United States|1912|size=23px}}}}'''
{{Collapsible list
| title = ‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍යුද්ධ සහය :
| {{Flag|United Kingdom}}
| {{Flag|Canada|1921|size=23px}}
| {{Flag|Turkey|size=23px}}
| {{Flag|Australia|size=23px}}
| {{Flagcountry|Third Philippine Republic|1936|size=23px}}
| {{Flag|New Zealand|size=23px}}
|{{Flagicon|Thailand|1917|size=23px}} [[History of Thailand (1932–1973)|Thailand]]
| {{Flagcountry|Ethiopian Empire|size=23px}}
| {{Flagcountry|Kingdom of Greece|state|size=23px}}
| {{Flag|French Fourth Republic|name=France|size=23px}}
| {{Flag|Colombia|size=23px}}
| {{Flag|Belgium|size=23px}}
| {{Flagcountry|Union of South Africa|size=23px}}
| {{Flag|Netherlands|size=23px}}
| {{Flag|Luxembourg|size=23px}}
}}
{{Collapsible list
|title= වෛද්‍ය සහය:&lt;ref name=&quot;medical&quot;&gt;{{Cite news |last=임 |first=성호 |date=2020-06-19 |title=[6.25전쟁 70년] 이역만리 한국서 수백만명 살리고 의술 전파까지 |work=[[Yeonhap News]] |url=https://www.yna.co.kr/view/AKR20200618138900004?input=1195m |access-date=2021-04-04}}&lt;/ref&gt;
| {{Flag|Italy|1946}}{{Refn | name = ItalyRedCross| group = lower-alpha |Italy was not part of the United Nations until 1955, but sent Italian Red Cross Field Hospital 68 from 1951&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Italian Red Cross Hospital |url=http://www.korean-war.com/italianRChospital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120822103003/http://www.korean-war.com/italianRChospital.html |archive-date=2012-08-22 |access-date=2012-06-02}}&lt;/ref&gt;}}&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2016-08-26 |title=6.25전쟁 당시 대한민국에 도움의 손길 내밀었던 이탈리아 |work=[[Newsis]] |url=https://newsis.com/pict_detail/view.html?pict_id=NISI20160826_0012112661 |url-status=dead |access-date=2021-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210412053610/https://newsis.com/pict_detail/view.html?pict_id=NISI20160826_0012112661 |archive-date=12 April 2021}}&lt;/ref&gt;
| {{Flag|West Germany|size=23px}}&lt;ref name=&quot;Germany&quot;&gt;{{Cite news |date=2018-06-22 |title=독일, 62년만에 6.25 전쟁 의료지원국에 포함…총 6개국으로 늘어 |work=[[해럴드 경제]] |url=http://news.heraldcorp.com/view.php?ud=20180622000293 |access-date=2021-04-04}}&lt;/ref&gt;
| {{Flag|India|size=23px}}
| {{Flag|Norway|size=23px}}
| {{Flag|Sweden|size=23px}}
| {{Flag|Denmark|size=23px}}
}}
{{Collapsible list
| title = වෙනත් සහය:
| {{Flagcountry|Israel|size=23px}}&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Young |first=Sam Ma |date=2010 |title=Israel's Role in the UN during the Korean War |url=http://www.israelcfr.com/documents/4-3/4-3-6-YoungSamMa.pdf |url-status=dead |journal=Israel Journal of Foreign Affairs |volume=4 |issue=3 |pages=81–89 |doi=10.1080/23739770.2010.11446616 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150824212403/http://www.israelcfr.com/documents/4-3/4-3-6-YoungSamMa.pdf |archive-date=24 August 2015 |s2cid=219293462}}&lt;/ref&gt;
| {{Flag|Taiwan}}
| {{Flag|Japan|1947}}&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite journal |last=Morris-Suzuki |first=Tessa |author-link=Tessa Morris-Suzuki |date=July 29, 2012 |title=Post-War Warriors: Japanese Combatants in the Korean War |url=https://apjjf.org/2012/10/31/Tessa-Morris-Suzuki/3803/article.html |journal=The Asia-Pacific Journal: Japan Focus |volume=10 |issue=31}}&lt;/ref&gt;
| {{Flagicon|Pakistan|size=23px}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Whan-woo |first=Yi |date=16 September 2019 |title=Pakistan's Defense Day rekindles Korean War relief aid |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/nation/2019/09/176_275587.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201127113137/https://www.koreatimes.co.kr/www/nation/2019/09/176_275587.html |archive-date=27 November 2020 |access-date=2 May 2020 |website=[[The Korea Times]]}}&lt;/ref&gt;
| {{Flag|Uruguay|size=23px}}&lt;ref name=&quot;Uruguay&quot;&gt;{{Cite news |date=2022-02-10 |title= Uruguay's little-known but important role in the Korean War |work=[[Korea.net]] |url=https://www.korea.net/NewsFocus/HonoraryReporters/view?articleId=210531#:~:text=Through%20the%20U.N.%2C%20Uruguay%20donated,and%20after%20the%20Korean%20War |access-date=2022-09-04}}&lt;/ref&gt;
| {{Flagcountry|Republic of Cuba (1902–59)|size=23px}}
| {{Flag|El Salvador|size=23px}}
| {{Flagcountry|Francoist Spain|size=23px}}&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Edles |first=Laura Desfor |url=https://archive.org/details/symbolritualnews00edle |title=Symbol and Ritual in the New Spain: the transition to democracy after Franco |date=1998 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0521628853 |location=Cambridge, UK |page=[https://archive.org/details/symbolritualnews00edle/page/n45 32] |url-access=limited}}&lt;/ref&gt;
}}
| combatant2        = '''{{Flag|North Korea|1948|size=23px}}'''
| combatant2a       = {{Plainlist |
* '''{{Flag|China|size=23px}}'''
* '''{{Flagcountry|Soviet Union|1936|size=23px}}'''
}}
{{Collapsible list
| title = සහය:
| {{Flagcountry|People's Republic of Albania|size=23px}}
| {{Flagcountry|People's Republic of Bulgaria|1948|size=23px}}
| {{Nowrap|{{Flagcountry|Czechoslovak Socialist Republic|size=23px}}&lt;ref name=&quot;rozhlas cz&quot;/&gt;}}
| {{Flagcountry|East Germany|1949|size=23px}}&lt;ref name=&quot;528KWA&quot;&gt;{{Cite book |last=Edwards |first=Paul M. |url=https://books.google.com/books?id=5gYCm0bM68sC&amp;pg=PA528 |title=Korean War Almanac |date=2006 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-0816074679 |series=Almanacs of American wars |location=New York |page=528 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704225317/https://books.google.com/books?id=5gYCm0bM68sC&amp;pg=PA528 |archive-date=4 July 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| {{Flagcountry|Hungarian People's Republic|1949}}&lt;ref name=&quot;528KWA&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kocsis |first=Piroska |date=2005 |title=Magyar orvosok Koreában (1950–1957) |trans-title=Hungarian physicians in Korea (1950–1957) |url=http://www.archivnet.hu/politika/magyar_orvosok_koreaban_19501957.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170510103932/http://www.archivnet.hu/politika/magyar_orvosok_koreaban_19501957.html |archive-date=10 May 2017 |access-date=22 November 2016 |website=ArchivNet: XX. századi történeti források |publisher=Magyar Országos Levéltár |location=Budapest |language=hu}}&lt;/ref&gt;
| {{Flagcountry|Mongolian People's Republic}}
| {{Flagcountry|Polish People's Republic|size=23px}}
| {{Flagcountry|Socialist Republic of Romania|1948|size=23px}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=December 2011 |title=Romania's &quot;Fraternal Support&quot; to North Korea during the Korean War, 1950–1953 |url=http://www.wilsoncenter.org/event/romania%E2%80%99s-%E2%80%9Cfraternal-support%E2%80%9D-to-north-korea-during-the-korean-war-1950-1953 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130221013614/http://wilsoncenter.org/event/romania%E2%80%99s-%E2%80%9Cfraternal-support%E2%80%9D-to-north-korea-during-the-korean-war-1950-1953 |archive-date=21 February 2013 |access-date=24 January 2013 |publisher=Wilson Centre}}&lt;/ref&gt;
}}
| commander1        = {{Plainlist |
* '''{{Flagicon|First Republic of Korea|1949|size=23px}} රී සිං-මන්'''
* {{Flagicon|First Republic of Korea|1949|size=23px}} චං ඉල්-ක්වොං
* {{Flagicon|First Republic of Korea|1949|size=23px}} පයික් සං-යුප්
* {{Flagicon|First Republic of Korea|1949|size=23px}} ලී හියං ගුඑං
* {{Flagicon|First Republic of Korea|1949|size=23px}} ශිං සංග් මෝ
}}
| commander1a       = {{Plainlist |
* '''{{Flagicon|United Nations|size=23px}} ට්‍රිග්වේ ලියේ'''
* '''{{Flagicon|United Nations|size=23px}} ඩැග් හැමස්කොද්'''
* '''{{Flagicon|United States|1912|size=23px}} හැරී තෲමන්'''
* {{Nowrap|'''{{Flagicon|United States|1912|size=23px}} ඩ්වයිට් ඩී.'''}}
* {{Flagicon|United States|1912|size=23px}} ජෝර්ජ් මාර්ශල්
* {{Flagicon|United States|1912|size=23px}} ‍‍‍‍‍‍‍‍‍රොබර්ට් ලොවෙට් 
* {{Flagicon|United States|1912|size=23px}} ඩග්ලස් මැක්-ආතර්
* {{Flagicon|United States|1912|size=23px}} මැතිව් රිජ්වේ
* {{Flagicon|United States|1912|size=23px}} මාර්ක් ක්ලාක්
* {{Flagicon|United Kingdom|size=23px}} ක්ලෙමෙන්ට් ඇට්ලී
* {{Flagicon|United Kingdom|size=23px}} වින්ස්ටන් චර්චිල්
}}
| commander2        = {{Plainlist |
* '''{{Flagicon|North Korea|1948|size=23px}} කිම් ඉල් සං'''
* {{Flagicon|North Korea|1948|size=23px}} කිම් ටූ බොං
* {{Flagicon|North Korea|1948|size=23px}} පක් හොං යොං
* {{Flagicon|North Korea|1948|size=23px}} චෝ යොං ගොං
* {{Flagicon|North Korea|1948|size=23px}} කිම් චයෙක්
}}
| commander2a       = {{Plainlist |
* '''{{Flagicon|China|size=23px}} මාවෝ සෙදොං'''
* {{Flagicon|China|size=23px}} සාඕ සෙන්ලානි
* {{Flagicon|China|size=23px}} පෙං ඩිහුවායි
* {{Flagicon|China|size=23px}} චෙං ගෙං
* {{Flagicon|China|size=23px}} ඩෙං හුවා
* {{Flagicon|China|size=23px}} හොං සුවේහි
* {{Flagicon|China|size=23px}} සොං ශිලුං
* {{Flagicon|China|size=23px}} හං ස්‍යංචූ
* '''{{Flagicon|Soviet Union|1936|size=23px}} ජොසප් ස්ටාලින්'''
* {{Flagicon|Soviet Union|1936|size=23px}} පවෙල් සිගර්වේ
}}
| strength1         = {{Plainlist | '''උච්ච ශක්තිය:'''
* {{Flagicon|First Republic of Korea|1948|size=23px}} 602,902&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=9JFvmnDiH-gC&amp;pg=PA692 |title=The Korean War, Volume 3 |publisher=U of Nebraska Press |others=Korea Institute of Military History |date=2001 |isbn=978-0803277960 |editor-last=Millett |editor-first=Allan Reed |page=692 |quote=Total Strength 602,902 troops |access-date=16 February 2013}}&lt;/ref&gt;
* {{Flagicon|United States|1912|size=23px}} 326,863&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kane |first=Tim |author-link=Tim Kane |date=27 October 2004 |title=Global U.S. Troop Deployment, 1950–2003 |url=http://www.heritage.org/research/reports/2004/10/global-us-troop-deployment-1950-2003 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130128071747/http://www.heritage.org/research/reports/2004/10/global-us-troop-deployment-1950-2003 |archive-date=28 January 2013 |access-date=15 February 2013 |website=Reports |publisher=[[The Heritage Foundation]]}}&lt;br /&gt;{{Cite news |last=Ashley Rowland |date=22 October 2008 |title=U.S. to keep troop levels the same in South Korea |work=[[Stars and Stripes (newspaper)|Stars and Stripes]] |url=http://www.stripes.com/news/u-s-to-keep-troop-levels-the-same-in-south-korea-1.84294 |url-status=live |access-date=16 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130512203739/http://www.stripes.com/news/u-s-to-keep-troop-levels-the-same-in-south-korea-1.84294 |archive-date=12 May 2013}}&lt;br /&gt;{{Cite web |last=Colonel Tommy R. Mize, United States Army |date=12 March 2012 |title=U.S. Troops Stationed in South Korea, Anachronistic? |url=https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA562829.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130408133136/http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA562829 |archive-date=8 April 2013 |access-date=16 February 2013 |website=[[United States Army War College]] |publisher=Defense Technical Information Center}}&lt;br /&gt;{{Cite web |last1=Louis H. Zanardi |last2=Barbara A. Schmitt |last3=Peter Konjevich |last4=M. Elizabeth Guran |last5=Susan E. Cohen |last6=Judith A. McCloskey |date=August 1991 |title=Military Presence: U.S. Personnel in the Pacific Theater |url=http://www.gao.gov/assets/160/150991.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130615234749/http://www.gao.gov/assets/160/150991.pdf |archive-date=15 June 2013 |access-date=15 February 2013 |website=Reports to Congressional Requesters |publisher=[[United States General Accounting Office]]}}&lt;/ref&gt;
* {{Flagicon|United Kingdom|1801|size=23px}} 14,198&lt;ref name=&quot;UNC-USFK&quot;&gt;{{Cite web |last=USFK Public Affairs Office |title=USFK United Nations Command |url=http://www.usfk.mil/About/United-Nations-Command/ |access-date=29 July 2016 |website=United States Forces Korea |publisher=United States Department of Defense |quote=Republic of Korea&amp;nbsp;– 590,911&lt;br /&gt;Colombia&amp;nbsp;– 1,068&lt;br /&gt;United States&amp;nbsp;– 302,483&lt;br /&gt;Belgium&amp;nbsp;– 900&lt;br /&gt;United Kingdom&amp;nbsp;– 14,198&lt;br /&gt;South Africa&amp;nbsp;– 826&lt;br /&gt;Canada&amp;nbsp;– 6,146&lt;br /&gt;Netherlands&amp;nbsp;– 819&lt;br /&gt;Turkey&amp;nbsp;– 5,453&lt;br /&gt;Luxembourg&amp;nbsp;– 44&lt;br /&gt;Australia&amp;nbsp;– 2,282&lt;br /&gt;Philippines&amp;nbsp;– 1,496&lt;br /&gt;New Zealand&amp;nbsp;– 1,385&lt;br /&gt;Thailand&amp;nbsp;– 1,204{{Clarify|reason=Conflicts with data on [[Royal Thai Armed Forces]] article|date=December 2021}}&lt;br /&gt;Ethiopia&amp;nbsp;– 1,271&lt;br /&gt;Greece&amp;nbsp;– 1,263&lt;br /&gt;France&amp;nbsp;– 1,119|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160711030514/http://www.usfk.mil/About/United-Nations-Command |archive-date=11 July 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Rottman |first=Gordon L. |url=https://books.google.com/books?id=NpOp2OO1-DAC&amp;pg=PA126 |title=Korean War Order of Battle: United States, United Nations, and Communist Ground, Naval, and Air Forces, 1950–1953 |publisher=Greenwood Publishing Group |date=2002 |isbn=978-0275978358 |page=126 |quote=A peak strength of 14,198 British troops was reached in 1952, with over 40,000 total serving in Korea. |access-date=16 February 2013}}&lt;br /&gt;{{Cite web |last=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=9 February 2012 |title=UK-Korea Relations |url=http://ukindprk.fco.gov.uk/en/about-us/working-with-dprk/uk-korea-relations |access-date=16 February 2013 |website=British Embassy Pyongyang |publisher=[[Foreign and Commonwealth Office]] |quote=When war came to Korea in June 1950, Britain was second only to the United States in the contribution it made to the UN effort in Korea. 87,000 British troops took part in the Korean conflict, and over 1,000 British servicemen lost their lives}}&lt;br /&gt;{{Cite web |last=Jack D. Walker |title=A Brief Account of the Korean War |url=http://www.kwva.org/brief_account_of_the_korean_war.htm |access-date=17 February 2013 |website=Information |publisher=Korean War Veterans Association |quote=Other countries to furnish combat units, with their peak strength, were: Australia (2,282), Belgium/Luxembourg (944), Canada (6,146), Colombia (1,068), Ethiopia (1,271), France (1,119), Greece (1,263), Netherlands (819), New Zealand (1,389), Philippines (1,496), Republic of South Africa (826), Thailand (1,294), Turkey (5,455), and the United Kingdom (Great Britain 14,198).}}&lt;/ref&gt;
* {{Flagicon|Canada|1921|size=23px}} 8,123&lt;ref&gt;{{Cite web |last=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=7 January 2013 |title=Land of the Morning Calm: Canadians in Korea 1950–1953 |url=http://www.veterans.gc.ca/eng/collections/korea/didyouknow |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130323093839/http://www.veterans.gc.ca/eng/collections/korea/didyouknow |archive-date=23 March 2013 |access-date=22 February 2013 |website=Veterans Affairs Canada |publisher=Government of Canada |quote=Peak Canadian Army strength in Korea was 8,123 all ranks.}}&lt;/ref&gt;
* {{Flagicon|Turkey|size=23px}} 5,453&lt;ref name=&quot;UNC-USFK&quot;/&gt;
* {{Flagicon|Australia|size=23px}} 2,282&lt;ref name=&quot;UNC-USFK&quot;/&gt;
* {{Flagicon|Third Philippine Republic|1936|size=23px}} 1,496&lt;ref name=&quot;UNC-USFK&quot;/&gt;
* {{Flagicon|New Zealand|size=23px}} 1,385&lt;ref name=&quot;UNC-USFK&quot;/&gt;
* {{Flagicon|Thailand|size=23px}} 1,290&lt;ref name=&quot;ROK Web&quot;/&gt;
* {{Flagicon|Ethiopian Empire|size=23px}} 1,271&lt;ref name=&quot;517KWA&quot;/&gt;
* {{Flagicon|Kingdom of Greece|state|size=23px}} 1,263&lt;ref name=&quot;UNC-USFK&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;517KWA&quot;/&gt;
* {{Flagicon|French Fourth Republic|size=23px}} 1,185&lt;ref name=&quot;517KWA&quot;&gt;{{Cite book |last=Edwards |first=Paul M. |url=https://books.google.com/books?id=5gYCm0bM68sC&amp;pg=PA517 |title=Korean War Almanac |publisher=[[Infobase Publishing]] |date=2006 |isbn=978-0816074679 |series=Almanacs of American wars |page=517 |access-date=22 February 2013}}&lt;/ref&gt;
* {{Flagicon|Colombia|size=23px}} 5,400
* {{Flagicon|Belgium|size=23px}} 900&lt;ref name=&quot;UNC-USFK&quot;/&gt;
* {{Flagicon|Union of South Africa|size=23px}} 826&lt;ref name=&quot;UNC-USFK&quot;/&gt;
* {{Flagicon|Netherlands|size=23px}} 819&lt;ref name=&quot;UNC-USFK&quot;/&gt;
* {{Flagicon|India|size=23px}} 346&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ramachandran |first=D. p |date=19 March 2017 |title=The doctor-heroes of war |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/opinion/open-page/the-doctor-heroes-of-war/article17529390.ece |via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt;
* {{Flagicon|Sweden|size=23px}} 170&lt;ref name=&quot;ROK Web&quot;/&gt;
* {{Flagicon|Japan|1947|size=23px}} 120&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;
* {{Flagicon|Norway|size=23px}} 105&lt;ref name=&quot;ROK Web&quot;/&gt;
* {{Flagicon|Denmark|size=23px}} 100&lt;ref name=&quot;ROK Web&quot;/&gt;
* {{Flagicon|Italy|size=23px}} 72&lt;ref name=&quot;ROK Web&quot;/&gt;
* {{Flagicon|Luxembourg|size=23px}} 44&lt;ref name=&quot;UNC-USFK&quot;/&gt;
}}
'''සැවොම එකට:''' 972,334&lt;br /&gt;
'''මුළු එකතුව:'''&lt;br /&gt;{{Flagicon|United States|1912|size=23px}} 1,780,000&lt;ref name=&quot;Fact Sheet: America's Wars&quot;&gt;[https://www.va.gov/opa/publications/factsheets/fs_americas_wars.pdf Fact Sheet: America's Wars&quot;.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170720082158/https://www.va.gov/opa/publications/factsheets/fs_americas_wars.pdf |date=2017-07-20 }} U.S. Department of Veteran Affairs, Washington D.C., May 2017.&lt;/ref&gt;
| strength2         = {{Plainlist | '''උච්ච ශක්තිය:'''
* {{Flagicon|China|1949|size=23px}} 1,450,000&lt;ref name=&quot;zhang257&quot;&gt;{{Harvnb|Zhang|1995|p=257}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Xiaobing, Li (2009). ''A History of the Modern Chinese Army'' Lexington: University Press of Kentucky. p. 105: &quot;By December 1952, the Chinese forces in Korea had reached a record high of 1.45 million men, including fifty-nine infantry divisions, ten artillery divisions, five antiaircraft divisions, and seven tank regiments. CPVF numbers remained stable until the armistice agreement was signed in July 1953.&quot;&lt;/ref&gt;
* {{Flagicon|North Korea|1948|size=23px}} 266,600&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shrader |first=Charles R. |url=https://books.google.com/books?id=UcGs__qQCzgC&amp;pg=PA90 |title=Communist Logistics in the Korean War |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1995 |isbn=978-0313295096 |series=Issue 160 of Contributions in Military Studies |page=90 |quote=NKPA strength peaked in October 1952 at 266,600 men in eighteen divisions and six independent brigades. |access-date=17 February 2013}}&lt;/ref&gt;
* {{Flagicon|Soviet Union|1936|size=23px}} 26,000&lt;ref name=&quot;Whipped&quot;&gt;{{Cite journal |last=Kolb |first=Richard K. |date=1999 |title=In Korea we whipped the Russian Air Force |url=https://www.questia.com/read/1P3-43694886 |journal=VFW Magazine |volume=86 |issue=11 |access-date=17 February 2013 |quote=Soviet involvement in the Korean War was on a large scale. During the war, 72,000 Soviet troops (among them 5,000 pilots) served along the Yalu River in Manchuria. At least 12 air divisions rotated through. A peak strength of 26,000 men was reached in 1952. }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
}}
'''සැවොම එකට:''' 1,742,000
'''මුළු එකතුව:'''&lt;br /&gt;{{Flagicon|China|1949|size=23px}} 2,970,000&lt;ref name=&quot;xu&quot;/&gt;&lt;br /&gt;{{Flagicon|Soviet Union|1936|size=23px}} 72,000&lt;ref name=&quot;Whipped&quot;/&gt;
| casualties1       = '''මුළු මරණ සහ අතුරුදන් වීම්:'''මරණ 170,927 සහ 32,585 අතුරුදන්{{Efn|162,394 South Koreans, 36,574 Americans, 4,544 others}}&lt;br /&gt;'''තුවාල ලැබූවන්:''' 566,434
 {{Collapsible list
| bullets = yes
| title = දත්ත
| {{Flagcountry|First Republic of South Korea|1948|size=23px}}:&lt;ref name=&quot;ROK Web&quot;/&gt;&lt;br /&gt;137,899ක් මරණ&lt;br /&gt;450,742 තුවාල ලැබූවන්&lt;br /&gt;24,495 MIA&lt;br /&gt;8,343 POW
| {{Flagcountry|United States|1912|size=23px}}:&lt;br /&gt;36,574 ක් මරණ{{Refn | name = USMIA | group = lower-alpha | The remains of 8,075 US servicemen were not recovered,&lt;ref name=&quot;DCAS29APR2020&quot;&gt;{{Cite web |last=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=29 April 2020 |title=U.S. Military Casualties&amp;nbsp;– Korean War Casualty Summary |url=https://dcas.dmdc.osd.mil/dcas/pages/report_korea_sum.xhtml |access-date=29 April 2020 |website=Defense Casualty Analysis System |publisher=United States Department of Defense}}&lt;/ref&gt; of which 7,586 continue to be listed as missing.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Defense POW/MIA Accounting Agency &gt; Our Missing &gt; Past Conflicts |url=https://www.dpaa.mil/Our-Missing/Past-Conflicts/ |website=www.dpaa.mil}}&lt;/ref&gt;}}&lt;ref name=&quot;DCAS29APR2020&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=How Many Americans Died in Korea? |url=https://www.cbsnews.com/news/how-many-americans-died-in-korea/ |website=www.cbsnews.com}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;103,284 තුවාල ලැබූවන්&lt;ref name=&quot;DCAS29APR2020&quot;/&gt;&lt;br /&gt;4,714 POW&lt;ref&gt;{{Cite web |last=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |title=Records of American Prisoners of War During the Korean War, created, 1950–1953, documenting the period 1950–1953 |url=https://aad.archives.gov/aad/series-description.jsp?s=488 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131101231911/http://aad.archives.gov/aad/series-description.jsp?s=488 |archive-date=1 November 2013 |access-date=6 February 2013 |website=Access to Archival Databases |publisher=[[National Archives and Records Administration]] |quote=This series has records for 4,714 U.S. military officers and soldiers who were prisoners of war (POWs) during the Korean War and therefore considered casualties.}}&lt;/ref&gt;
| {{Flagcountry|United Kingdom|1801}}:&lt;br /&gt;1,109 ක් මරණ&lt;ref name=&quot;BESeoul&quot;/&gt;&lt;br /&gt;2,674 තුවාල ලැබූවන්&lt;ref name=&quot;BESeoul&quot;&gt;{{Cite web |last=Office of the Defence Attaché |date=30 September 2010 |title=Korean war |url=http://ukinrok.fco.gov.uk/en/about-us/working-with-korea/defence-relations/korean-war |access-date=16 February 2013 |website=British Embassy Seoul |publisher=[[Foreign and Commonwealth Office]]}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;179 MIA&lt;ref name=&quot;ROK Web&quot;/&gt;&lt;br /&gt;977 POW&lt;ref name=&quot;ROK Web&quot;/&gt;
| {{Flagcountry|Turkey|size=23px}}:&lt;ref name=&quot;ROK Web&quot;/&gt;&lt;br /&gt;741 ක් මරණ&lt;br /&gt;2,068 තුවාල ලැබූවන්&lt;br /&gt;163 MIA&lt;br /&gt;244 POW
| {{Flagcountry|Canada|1921|size=23px}}:&lt;br /&gt;516 ක් මරණ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=11 October 2011 |title=Korean War WebQuest |url=http://www.veterans.gc.ca/eng/teach_resources/korwebquest/grp02/korsum |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130062836/http://www.veterans.gc.ca/eng/teach_resources/korwebquest/grp02/korsum |archive-date=30 January 2013 |access-date=28 May 2013 |website=Veterans Affairs Canada |publisher=Government of Canada |quote=In Brampton, Ontario, there is a 60-metre long &quot;Memorial Wall&quot; of polished granite, containing individual bronze plaques which commemorate the 516 Canadian soldiers who died during the Korean War.}}&lt;br /&gt;{{Cite web |last=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=1 March 2013 |title=Canada Remembers the Korean War |url=http://www.veterans.gc.ca/eng/history/KoreaWar/koreawar_fact |archive-url=https://web.archive.org/web/20121006110456/http://www.veterans.gc.ca/eng/history/KoreaWar/koreawar_fact |archive-date=6 October 2012 |access-date=27 May 2013 |website=Veterans Affairs Canada |publisher=Government of Canada |quote=The names of 516 Canadians who died in service during the conflict are inscribed in the Korean War Book of Remembrance located in the Peace Tower in Ottawa.}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;1,042 තුවාල ලැබූවන්&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Aiysha Abdullah |last2=Kirk Fachnie |date=6 December 2010 |title=Korean War veterans talk of &quot;forgotten war&quot; |url=http://www.army.forces.gc.ca/land-terre/news-nouvelles/story-reportage-eng.asp?id=4854 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523072128/http://www.army.forces.gc.ca/land-terre/news-nouvelles/story-reportage-eng.asp?id=4854 |archive-date=23 May 2013 |access-date=28 May 2013 |website=Canadian Army |publisher=Government of Canada |quote=Canada lost 516 military personnel during the Korean War and 1,042 more were wounded.}}&lt;br /&gt;{{Cite web |last=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |title=Canadians in the Korean War |url=http://www.kvacanada.com/canadians_in_the_korean_war.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511043518/http://www.kvacanada.com/canadians_in_the_korean_war.htm |archive-date=11 May 2013 |access-date=28 May 2013 |website=kvacanada.com |publisher=Korean Veterans Association of Canada Inc. |quote=Canada's casualties totalled 1,558 including 516 who died.}}&lt;br /&gt;{{Cite news |date=8 January 2013 |title=2013 declared year of Korean war veteran |work=MSN News |agency=The Canadian Press |url=http://news.ca.msn.com/canada/2013-declared-year-of-korean-war-veteran |url-status=dead |access-date=28 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102154432/http://news.ca.msn.com/canada/2013-declared-year-of-korean-war-veteran |archive-date=2 November 2013 |quote=The 1,558 Canadian casualties in the three-year conflict included 516 people who died.}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;1 MIA&lt;ref name=&quot;ROK Web&quot;/&gt;&lt;br /&gt;33 POW&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ted Barris |date=1 July 2003 |title=Canadians in Korea |url=http://legionmagazine.com/en/index.php/2003/07/canadians-in-korea/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130720042136/http://legionmagazine.com/en/index.php/2003/07/canadians-in-korea/ |archive-date=20 July 2013 |access-date=28 May 2013 |website=legionmagazine.com |publisher=Royal Canadian Legion |quote=Not one of the 33 Canadian PoWs imprisoned in North Korea signed the petitions.}}&lt;/ref&gt;
| {{Flagcountry|Australia|size=23px}}:&lt;ref&gt;[http://www.awm.gov.au/encyclopedia/korea/mia/ Australian War Memorial Korea MIA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120328164845/https://www.awm.gov.au/encyclopedia/korea/mia/ |date=28 March 2012 }} Retrieved 17 March 2012&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;339 ක් මරණ&lt;br /&gt;1,216 තුවාල ලැබූවන්&lt;br /&gt;43 MIA&lt;br /&gt;26 POW
| {{Flagcountry|French Fourth Republic|size=23px}}:&lt;ref name=&quot;ROK Web&quot;/&gt;&lt;br /&gt;262 ක් මරණ&lt;br /&gt;1,008 තුවාල ලැබූවන්&lt;br /&gt;7 MIA&lt;br /&gt;12 POW
| {{Flagcountry|Kingdom of Greece|state|size=23px}}&lt;ref name=&quot;ROK Web&quot;/&gt;&lt;br /&gt;192 ක් මරණ&lt;br /&gt;543 තුවාල ලැබූවන්&lt;br /&gt;3 POW
| {{Flagcountry|Colombia|size=23px}}:&lt;ref name=&quot;ROK Web&quot;/&gt;&lt;br /&gt;163 ක් මරණ&lt;br /&gt;448 තුවාල ලැබූවන්&lt;br /&gt;28 POW
| {{Flagcountry|Thailand|size=23px}}:&lt;ref name=&quot;ROK Web&quot;/&gt;&lt;br /&gt;129 ක් මරණ&lt;br /&gt;1,139 තුවාල ලැබූවන්&lt;br /&gt;5 MIA{{Clarify|reason=Conflicts with data on [[Royal Thai Armed Forces]] article|date=December 2021}}
| {{Flagcountry|Ethiopian Empire|size=23px}}&lt;ref name=&quot;ROK Web&quot;/&gt;&lt;br /&gt;121 ක් මරණ&lt;br /&gt;536 තුවාල ලැබූවන්
| {{Flagcountry|Netherlands|size=23px}}:&lt;ref name=&quot;ROK Web&quot;/&gt;&lt;br /&gt;122 ක් මරණ&lt;br /&gt;645 තුවාල ලැබූවන්&lt;br /&gt;3 MIA
| {{Flagcountry|Belgium|size=23px}}:&lt;ref name=&quot;ROK Web&quot;/&gt;&lt;br /&gt;101 ක් මරණ&lt;br /&gt;478 තුවාල ලැබූවන්&lt;br /&gt;5 MIA&lt;br /&gt;1 POW
| {{Flagcountry|Third Philippine Republic|1936|size=23px}}:&lt;ref name=&quot;GWHQ2002&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=L_xxOM85bD8C&amp;pg=PA160 |title=Ground Warfare: H–Q |publisher=ABC-CLIO |date=2002 |isbn=978-1576073445 |editor-last=Sandler |editor-first=Stanley |series=Volume 2 of Ground Warfare: An International Encyclopedia |page=160 |quote=Philippines: KIA 92; WIA 299; MIA/POW 97&lt;br /&gt;New Zealand: KIA 34; WIA 299; MIA/POW 1 |access-date=19 March 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;92 ක් මරණ&lt;br /&gt;299 තුවාල ලැබූවන්&lt;br /&gt;97 MIA/POW
| {{Flagcountry|Japan|1947}}:&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;&lt;br /&gt;79ක් මරණ
| {{Flagcountry|Union of South Africa|size=23px}}:&lt;ref name=&quot;ROK Web&quot;/&gt;&lt;br /&gt;34 ක් මරණ&lt;br /&gt;9 POW
| {{Flagcountry|New Zealand|size=23px}}:&lt;ref name=&quot;GWHQ2002&quot;/&gt;&lt;br /&gt;34ක් මරණ&lt;br /&gt;299 තුවාල ලැබූවන්&lt;br /&gt;1 MIA/POW
| {{Flagcountry|Norway|size=23px}}:&lt;ref name=&quot;ROK Web&quot;/&gt;&lt;br /&gt;3ක් මරණ
| {{Flagcountry|Luxembourg|size=23px}}:&lt;ref name=&quot;ROK Web&quot;/&gt;&lt;br /&gt;2ක් මරණ&lt;br /&gt;13 තුවාල ලැබූවන්
| {{Flagcountry|India|size=23px}}:&lt;ref name=&quot;The Times, 14 August 1950&quot;&gt;{{Cite news |date=14 August 1950 |title=Two War Reporters Killed |work=[[The Times]] |location=London |issn=0140-0460 |ref={{SfnRef|''The Times'', 14 August 1950}}}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;1ක් මරණ
}}
| casualties2       = '''මුළු මරණ සහ අතුරුදන්:''' මරණ 398,000–926,000 සහ 145,000+ අතුරුදන්{{Efn|335,000–526,000 North Koreans, 208,729–400,000 Chinese, 299 Soviet}}&lt;br /&gt;'''මුළු තුවාල ලැබූවන්:''' 686,500ක්
 {{Collapsible list
| bullets = yes
| title = දත්ත
| {{Flagcountry|North Korea|1948|size=23px}}:&lt;br /&gt;මරණ 215,000–406,000&lt;ref name=&quot;Rummel1997&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;EB&quot;&gt;{{Cite web |title=Korean War &amp;#124; Combatants, Summary, Years, Map, Casualties, &amp; Facts |url=https://www.britannica.com/event/Korean-War |website=Encyclopedia Britannica}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;තුවාල ලැබූවන් 303,000ක්&lt;br /&gt;120,000 MIA හෝ POW&lt;ref name=&quot;Hickey&quot;/&gt;
| {{Flagcountry|China|1949|size=23px}}:&lt;br /&gt;''චීන මූලාශ්‍ර'':&lt;ref name=&quot;Li111&quot;/&gt;&lt;br /&gt;197,653 dead&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Xu |first=Yang |date=30 October 2014 |title=抗美援朝烈士新确认为197653人 副军长儿子到场 |trans-title=Martyrs from the War to Resist America and Aid Korea are newly identified as 197,653, and the deputy commander's son is present |url=http://world.people.com.cn/n/2014/1030/c1002-25939560.html |access-date=16 July 2021 |website=[[People's Daily|People's Daily Online]] |publisher=[[Central Committee of the Chinese Communist Party]] |language=zh-cn |quote=在安葬仪式上，记者获悉，现已确认的抗美援朝烈士共有１９７６５３名。确认的抗美援朝烈士名录包括抗美援朝战争期间牺牲和失踪的志愿军官兵、支前民兵民工、支前工作人员，以及停战后至志愿军回国前帮助朝鲜民主主义共和国生产建设牺牲和因伤复发牺牲的人员。 |trans-quote=At the burial ceremony, the reporter was informed that there are now 197,653 confirmed martyrs of the War to Resist America and Aid Korea. The list of confirmed martyrs includes the officers and soldiers of the volunteer army who died and went missing during the War to Resist America and Aid Korea, the militia and militia workers who supported the front, the staff who supported the front, as well as those who died after the armistice until the return of the volunteer army to help the Democratic People's Republic of Korea in production and construction and those who died due to recurrence of injuries.}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;383,500 wounded&lt;br /&gt;රෝහල්ගතකර 450,000ක්&lt;br /&gt;25,621ක් අතුරුදන්&lt;ref name=&quot;china.org.cn&quot;&gt;[http://www.china.org.cn/china/2010-06/28/content_20365659.htm &quot;180,000 Chinese soldiers killed in Korean War, says Chinese general&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130603132334/http://www.china.org.cn/china/2010-06/28/content_20365659.htm |date=3 June 2013 }}. China Daily, 28 June 2010. State Council Information Office, Chinese government, Beijing. &quot;According to statistics compiled by the army's medical departments and hospitals, 114,084 servicemen were killed in military action or accidents, and 25,621 soldiers had gone missing. The other about 70,000 casualties died from wounds, illness and other causes, he said. To date, civil affairs departments have registered 183,108 war martyrs, Xu said.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;අල්ලාගත් 21,374ක්&lt;br /&gt;14,190 පක්ෂ හැරලා&lt;br /&gt;''එක්සත් ජනපද ඇස්තමේන්තු'':&lt;ref name=&quot;Hickey&quot;/&gt;&lt;br /&gt;මරණ 400,000+&lt;br /&gt;තුවාල ලැබූවන් 486,000ක්
| {{Flagcountry|Soviet Union|1936|size=23px}}:&lt;br /&gt;299 dead&lt;br /&gt;335 planes lost&lt;ref name=&quot;Krivosheev1997&quot;/&gt;
}}
| casualties3       = {{Plainlist |
* '''සම්පූර්ණ සිවිල් මරණ:''' මිලියන 2–3 (ආසන්නව)&lt;ref name=&quot;Cumings p. 35&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lewy pp. 450-453&quot;/&gt;
* '''දකුණු කොරියානුවන්:'''&lt;br /&gt;''ජීවිත හානි 990,968ක්''&lt;ref name=&quot;ROK Web&quot;/&gt;
* '''උතුරු කොරියානුවන්:''' &lt;br /&gt;''ජීවිත හානි 1,550,000ක්'' (est.)&lt;ref name=&quot;ROK Web&quot;/&gt;
}}
| notes             =
| campaignbox       =
}}

1950 සිට 1953 අතර කාලයේ කොරියානු අර්ධද්වීපය තුල පවති යුදමය වාතාවර කොරියානු යුද්දය වේ.

1950 ජුනි 25 දින සෝවියට් යුධ ආධාර ලබන උතුරු කොරියාව සෝවියට් යුද ටැංකි සමගින් 38 සමාන්තර දේශ සිමාව ඔස්සේ දකුණු කොරියාවට ඇතුළු විය. දකුණු කොරියාව ඇමෙරිකානු ආධාර හා අනුබලය ලැබුවත් ඒවා සීමිත විය එයට හේතුව වූයේ ඇමෙරිකාව එවක ජපානය දියුණු කිරීමට වැඩි අවදානයක්‌ යොමු කර තිබීමයි. නොනවතින උතුරු කොරියානු ප්‍රහාර හමුවේ දකුණු කොරියානු හමුදාව පසුබැස ගියේය.මේ සමගම උ. කොරියානු හමුදාව දකුණු කොරියාවේ අගනගරය වූ soul නගරය අල්ලාගනිමින් දකුණු කොරියානු හමුදාව කොරියානු අර්ධද්වීපයේ කොනක පිහිටි නගරයක් වූ බුසාන් නගරයට කොටු කිරීමට උ. කොරියානු හමුදාව සමත් විය. මේ වන විට ඇමරිකා එක්සත් ජනපද ජනාධිපති හැරී ටෘමන් විසින් ජපානයේ රදවා සිටි ඇමෙරිකානු භට පිරිස් දකුණු කොරියාවට එව්වත් එය ප්‍රමාණවත් නොවුනි එයට හේතුව වූයේ ඔහුන් සිටියේ සුළු ප්‍රමාණයක් පමණයි. මේ සමගම කොරියාවට විශාල හමුදාවක් යැවීමට එක්සත් ජාතීන්ගේ අවසරය හා සහය අවශ්‍ය වුණා. එක්සත් ජාතින්ට යොමුකල යෝජනාව සම්මත වූ අතර එක්සත් ජනපදය සමග එංගලන්තය. ඕස්ට්‍රේලියාව සමග තවත් රටවල් 15 එකතු විය.

==හැඳින්වීම==
කොරියාව දෙකට බෙදීමෙන් අනතුරුව උතුරු කොරියාව සහ දකුණු කොරියාව අතර හටගත් ව්‍යාකූල දේශපාලන තත්වය වඩාත් ම ප්‍රකට වූ අවස්ථාවක් වූයේ කොරියන් යුද්ධය යි. මෙම අර්බුදයට සෝවියට් දේශය, චීනය සහ ඇමරිකාව ද සම්බන්ධ වීම හේතුවෙන් යුරෝපයේ හටගත් තුෂ්ණි යුදමය තත්වය ආසියාවට පැතිරුණු අවස්ථාවක් වශයෙන් ද කොරියන් යුද්ධය සැලකේ.

 
==අර්බුදයේ පසුබිම==
1910 දී ජපානය විසින් කොරියාව ඈඳා ගැනීමත් සමග කොරියානු ජාතිකවාදය ආරම්භ වේ. කොරියානු නිදහස් සටනේ නායකයෝ 1919 න් පසු ඇමරිකාව දෙසට යොමු වන්නට වූහ. නමුත්, කොරියානු අර්බුදය ඇමරිකාවට වැදගත් ගැටලුවක් බවට පත් වූයේ ජපානය විසින් පර්ල් වරායට පහර දීමෙන් අනතුරුව ය. 1943 දෙසැම්බර් මස ඇමරිකාව විසින් ඉදිරිපත් කළ කයිරෝ ප්‍රකාශනය මගින් කොරියාව නිදහස් රටක් විය යුතු බව අවධාරණය කෙරුණි. නමුත්, 1945 පෙබරවාරි මාසයේ දී රූස්වෙල්ට්, චර්චිල් සහ ස්ටාලින් ගේ සහභාගිත්වයෙන් පැවති යාල්ටා සමුළුවේ දී 38 වන සමාන්තරය ඔස්සේ කොරියාව දෙකට බෙදීමට තීරණය විය. ඒ අනුව, කොරියාවේ උතුරු කොටස සෝවියට් රුසියාව විසිනුත් එහි දකුණු කොටස ඇමරිකාව විසිනුත් පාලනය කිරීමට එකඟතාවක් ඇති විය. 1945 පෙබරවාරි මස පැවති මොස්කව් සමුළුවේ දී බ්‍රිතාන්‍ය, ඇමරිකාව සහ සෝවියට් දේශය කොරියාව සඳහා සෝවියට් - ඇමරිකානු ඒකාබද්ධ කොමිසමක් පිහිටුවීමට තීරණය කළහ. දෙපාර්ශ්වය අතර වූ මතවාදීමය වෙනස්කම් මත මෙම කොමිසම අසාර්ථක වූ අතර 1947 සැප්තැම්බර් මාසයේ දී ඇමරිකාව කොරියානු ප්‍රශ්නය එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය වෙත ගෙන ගියේ ය.

ඒ අනුව, මහා මණ්ඩලය විසින් පිළිගත් යෝජනා සම්මතයක් වූයේ කොරියාව පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ තාවකාලික කොමිසමක අධීක්‍ෂණය යටතේ ජාතික සභාවක් පිහිටුවීම සඳහා මැතිවරණයක් පැවැත්විය යුතු බව සහ අනතුරුව එහි පදිංචි වී සිටින සියලු ම සේනා වහා ඉවත් විය යුතු බවයි. නමුත්, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ මෙම යෝජනාවන්ට සෝවියට් රුසියාවෙහි සහය නොලැබුණි. 1948 මැයි 10 වන දින දකුණු කොරියාව තුළ එක්සත් ජාතීන්ගේ තාවකාලික කොමිසමේ නිරීක්‍ෂණය යටතේ මැතිවරණය පැවැත්වූ අතර එහිදී කොරියානු සමූහාණ්ඩුවේ ප්‍රථම ජනාධිපති වශයෙන් සින්ග්මන් රී තේරී පත් විය. ඉන් අනතුරුව, සෝවියට් දේශය සහ ඇමරිකාව කොරියාවෙන් තම හමුදා ඉවත් කර ගත්හ. නමුත්, 1948 සිට 1950 දක්වා ම උතුරු - දකුණු සබඳතා තව දුරටත් අයහපත් අතට හැරුණි. 1949 දී දකුණු  කොරියාව දිගින් දිගටම දේශ සීමා පහරදීම් පිළිබඳ පැමිණිලි කරමින් ඇමරිකානු යුද ආධාර ඉල්ලා සිටියහ.

 
==උතුරු කොරියානු ආක්‍රමණය==
මෙවැනි පසුබිමක් තුළ 1950 ජුනි 25 වන දින උතුරු කොරියානු හමුදා දකුණු කොරියාවට එරෙහිව සැලසුම් සහගත යුද්ධයක් දියත් කළහ. සෝවියට් රුසියාවෙහි නිෂ්පාදිත යුද ටැංකි සහිතව උතුරු කොරියානු හමුදා 38 වන සමාන්තරය ඔස්සේ ගමන් කළහ. දින 4ක් තුළ දී ඔවුහු දකුණු කොරියානු අගනුවර වන සෝල් නගරය අල්ලා ගත්හ. ඇමරිකානු ජනාධිපති ටෲමන් ඒ වන විට ජපානයේ රඳවා සිටි භට පිරිස් දකුණු කොරියාවට එවන ලද නමුත් ඉන් ආක්‍රමණය මැඬලිය නොහැකි විය. අනතුරුව ජනාධිපතිවරයා දකුණු කොරියාවට සහය දීම සඳහා ඉදිරිපත් වන ලෙස එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයෙහි සාමාජිකයන්ගෙන් ඉල්ලා සිටියේ ය. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ආක්‍රමණිකයන් පළවා හැරීමට ඇමරිකාව සමග තවත් ජාතීහු 15 ක් එකතු වූහ. මෙලෙස සංවිධානය වූ එක්සත් ජාතීන්ගේ හමුදාවන්ට නායකත්වය සැපයුවේ ඩග්ලස් මැක් ආතර් නම් ඇමරිකානු ජෙනරාල් වරයා ය. මේ වන විට ඇමරිකානු යුද, ගුවන් සහ නාවික බලකායන් දකුණු කොරියාවේ ස්ථානගතව සිටි අතර බ්‍රිතාන්‍යය, ප්‍රංශය, කැනඩාව, ඕස්ට්‍රේලියාව සහ   අනෙකුත් රටවලින් එක්සත් ජාතීන්ගේ හමුදාවන් පැමිණීමත් සමග ප්‍රතිප්‍රහාර එල්ල කිරීම ඇරඹුණි. මේ වන විට ඇමරිකානු සහ කොරියානු හමුදා දකුණු කොරියාවේ ඊසාන දිග පිහිටි පූසාන් නම් වරායේ කුඩා ප්‍රදේශයකට කොටු කරනු ලැබ සිටියහ. සැප්තැම්බර් 15 වන දින එක්සත් ජාතීන්ගේ හමුදා ඉන්චන් වෙත ගොඩ බසිමින් දකුණේ සිටි උතුරු කොරියානු හමුදාවන් විනාශ කළහ. සැප්තැම්බර් මස අවසානය වන විට උතුරු කොරියානු හමුදා 38 වන සමාන්තරයෙන් ඉහළට පළවා හැරීමට එක්සත් ජාතීන්ගේ හමුදාව සමත් විය. 

මීළඟට ගැටළුව වූයේ උතුරු කොරියාව අල්ලා ගෙන මුළු රට ම එක්සත් කිරීමේ මෙහෙයුමක් ක්‍රියාත්මක කරනවා ද යන්නයි. ඒ අනුව, 1950 ඔක්තෝබර් 07 වන දා 38 වන සමාන්තරය ඉක්මවා ගොස් කොරියාව එකමුතු කිරීමට එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය තීරණය කළේය. නමුත්, මැක් ආතර්ගේ අදහස වූයේ කොරියාව එක්සත් කිරීමට අමතරව යාලු නදිය දක්වා හමුදා මෙහෙයවමින් චීනය දක්වා එම මෙහෙයුම ක්‍රියාත්මක කිරීම ය. යාලු නදියේ සීමාව දක්වා හමුදා මෙහෙයවන නමුත් චීන හෝ සෝවියට් බලපෑමක් ඇති වුවහොත් වහා ම පසු බසින ලෙසට මැක් ආතර්ට උපදෙස් ලැබුණි. ඒ අනුව, ඔක්තෝබර් 19 වන දින එක්සත් ජාතීන්ගේ හමුදා උතුරු කොරියානු අගනුවර වන පියොන්ජියැන්ග් අල්ලා ගත්හ. නමුත්, එම හමුදා චීන දේශ සීමාවේ පිහිටි යාලු නදිය වෙත ළඟා වීමත් සමග දෙපාර්ශ්වය අතර නව ගැටුමක් ඇති විය.

චීන හමුදාව 1950 නොවැම්බර් 26 වන දින මහා පරිමාණ ප්‍රහාරයක් මෙහෙයවූහ. දෙසැම්බර් මාසය වන විට උතුරු කොරියාව නිදහස් කර ගත් චීන හමුදාව සෝල් නගරය ද තමන් යටතට ගත්හ. එහෙත් 1951 ජනවාරි වන විට ඇමරිකානු හමුදාවන් විසින් චීන හමුදා මැඬලමින් ක්‍රමයෙන් උතුරු කොරියානු හමුදා 38 වන සමාන්තරයෙන් ඔබ්බට පළවා හරිනු ලැබ දේශ සීමාව අසල දකුණු කොරියානු තත්වය ස්ථාවර කර ගත්හ. මේ අතර තුර මහා මණ්ඩලය විසින් පත් කළ ත්‍රිපුද්ගල කමිටුවක් විසින් සටන් විරාමයක් ඇති කිරීමටත්, ඔවු'නොවුන්ගේ හමුදා ආපසු කැඳවා ගැනීමටත් නිර්දේශ කළ ද එම යෝජනා චීනය ප්‍රතික්‍ෂේප කළේ ය. මේ තත්වය යටතේ 1951 පෙබරවාරි මස මහා මණ්ඩලය වෙත ඉදිරිපත් කරනු ලැබූ යෝජනාවක් මගින් චීනය &quot;කොරියානු ආක්‍රමණිකයා&quot; ලෙස හඳුන්වනු ලැබීය.

==සටන් විරාම සාකච්ඡා==
සටන් විරාමයක් සඳහා ඇමරිකානු සහ උතුරු කොරියානු නියෝජිතයන් අතර සාකච්ඡා 1951 ජුලි මස 10 වන දින ඇරඹුණ ද, එය අසාර්ථක වීම හේතුවෙන් ඔවුහු නැවත ඔක්තෝබර් 25 වන දින රැස් වූහ.මෙකී පාර්ශ්වකරුවන් අතර සාකච්ඡා තවත් වසර දෙකක කාලයක් දක්වා දික් ගැසුණි. යුද සිරකරුවන් හුවමාරු කිරීම පිළිබඳ ප්‍රශ්නය නිරාකරණය සම්බන්ධයෙන් එකඟත්වයකට පැමිණීමට නොහැකි වීම ඒ සඳහා විශේෂයෙන් හේතු විය. 1953 මාර්තු වන විට දෙපාර්ශ්වය අතර වරින් වර කෙරුණු සටන් නතර වූ හෙයින් ගිවිසුමක් අත්සන් කරනු ලැබූ අතර යුද විනිර්මුක්ත කලාපය ද හඳුනා ගනු ලැබූහ. යුද සිරකරුවන් පිළිබඳ ප්‍රශ්නය 1952 වසර පුරා ම නොවිසඳුණු එකක් විය. යුද සිරකරුවන් තම තමන්ගේ රට වලට යැවිය යුතු බව කොම්යුනිස්ට්වාදී කණ්ඩායම කියා සිටි අතර ඔවුන්ට තමන් කැමති රටක් තෝරා ගැනීමට ඉඩ දිය යුතු බව එක්සත් ජාතීන්ගේ කණ්ඩායම ප්‍රකාශ කළහ. කෙසේ වුවත් 1953 ජනවාරි මාසය වන විට ඇමරිකාවේ රිපබ්ලිකන් පක්‍ෂය බලයට ඒමෙන් සහ මාර්තු මාසයේ ස්ටාලින් මිය යාමෙන් කොරියන් යුද්ධය කෙළවර කිරීමට අවශ්‍ය ආකල්පමය වෙනසක් සහිත පසුබිමක් සකස් විය. ඒ අනුව යුද සිරකරුවන් සම්බන්ධයෙන් ඒ තාක් නොවිසඳුණු මැදිහත් ජාතීන්ගේ අධීක්‍ෂණ සහ ඒකාබද්ධ යුද සබඳතා කොමිසමක් යටතේ යුද සිරකරුවන්ගේ තත්වය තීරණය කිරීමට දෙපාර්ශ්වය ම එකඟ වූහ. 1953 ජුලි 27 වන දින යුද සමාදාන ගිවිසුම අත්සන් කිරීම එහි ප්‍රතිඵලයක් විය.


==කොරියාව එක්සත් කිරීමේ ප්‍රයත්න==
කොරියාව පිළිබඳ දේශපාලන විසඳුමකට ඒමේ අරමුණෙන් යුතුව 1954 අප්‍රේල් මස රටවල් 19ක සහභාගිත්වයෙන් පැවති ජිනීවා සමුළුවේ දී එක්සත් කොරියාවක් බිහි කිරීම පිළිබඳ දෙපාර්ශ්වයන් දැඩි ස්ථාවරත්වයක් දැක්වූහ. බටහිර රටවල් දැරූ මතය වූයේ එක්සත් සහ නිදහස් කොරියාවක් බිහි කිරීම සඳහා එක්සත් ජාතීන්ගේ අධීක්‍ෂණය යටතේ නිදහස් මැතිවරණයක් පවත්වා මුළු කොරියාවම නියෝජනය වන මණ්ඩලයක් තෝරා ගත යුතු බවයි. නමුත්, චීනය සහ උතුරු කොරියාව දැරූ මතය වූයේ එක්සත් කොරියාවක් බිහි කිරීමට ගත යුතු පළමු පියවර නම් සියලුම විදේශ හමුදා ආපසු කැඳවිය යුතු බවත් එක්සත් ජාතීන්ගේ හමුදා කුමන අයුරකින් හෝ කොරියානු ප්‍රශ්නයට සම්බන්ධ නොවිය යුතු බවත්ය. මෙම දැඩි ස්ථාවරය නිසා ජුනි  මාසය මැද වන විට ජිනීවා සාකච්ඡා කෙළවර වූයේ උතුරු සහ දකුණු කොරියාව වශයෙන් රටවල් දෙකක පැවැත්ම පිළිබඳ විසඳුම පිළිගැනීමට සිදු කරමිනි.


==යුද්ධයෙන් මිය ගිය සහ තුවාල ලැබූ සංඛ්‍යාව==
[[File:ඇමරිකානු ප්‍රහාරයක්1.jpg|center|250px|thumb|ඇමරිකානු ප්‍රහාරයක්]]

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! රට
! මිය ගිය සංඛ්‍යාව
! තුවාල ලැබූ සංඛ්‍යාව
|-
| දකුණු කොරියාව
| 227800
| 717100
|-
| එක්සත් ජනපදය
| 54229
| 103248
|-
|එක්සත් රාජධානිය
| 710
| 2278
|-
| තුර්කිය
|  717
| 2246 
|-
| ඕස්ට්‍රේලියාව
| 291 
| 1240
|-
|කැනඩාව
|309  
| 1055 
|-
|  ප්‍රංශය
| 288
| 818
|-
|  තායිලන්තය
| 114
|  794
|-
| ග්‍රීසිය
| 169
|543 
|-
| ඕලන්දය
| 111
|  589
|-
| කොළොම්බියාව
| 140
| 452
|-
| ඉතියෝපියාව
| 120
| 536
|-
| පිලිපීනය
| 92
| 299
|-
| බෙල්ජියම
| 97
| 350
|-
|නවසීලන්තය 
| 34
| 80
|-
| දකුණු අප්‍රිකාව
|20 
| 
|-
| චීනය
| 132000
| 238400
|-
|උතුරු කොරියාව 
|215000 
|303000 
|-
| සෝවියට් රුසියාව
| 315
| 
|}

==පින්තූර ගැලරිය==
&lt;gallery&gt;
Image:ජෙනරාල්_ඩග්ලස්_මැක්_ආතර්.JPG|thumb|ජෙනරාල් ඩග්ලස් මැක් ආතර්
Image:යුද්ධයේ_‍යෙදෙන_චීන_භට_පිරිසක්.jpg|thumb|යුද්ධයේ‍ යෙදෙන චීන භට පිරිසක්
Image:ඉන්චන්_මෙහෙයුම.jpg|thumb|ඉන්චන් මෙහෙයුම
Image:Korean War Korean civilians-ca1951.jpg|thumb|යුද්ධයට මැදි වූ සිවිල් ජනයා
&lt;/gallery&gt;

==ආශ්‍රිත ග්‍රන්ථ==
*ජාත්‍යන්තර අර්බුද	: මහාචාර්ය ‍ඩබ්ලිව්. එම්. කරුණාදාස

==අඩවියෙන් බැහැර පිටු==
*[http://www.cotf.edu/ete/modules/korea/kyesterday.html කොරියන් අර්බුදය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080522092020/http://www.cotf.edu/ete/modules/korea/kyesterday.html |date=2008-05-22 }}

==යොමු කිරීම්==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>jrl2144xdonf5fr3gdfp6q8keig4v36</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රාදේශිය සභා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7238</id>
    <revision>
      <id>792696</id>
      <parentid>788521</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T06:26:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16863" sha1="k1sezrigei4pbdt48jd5lr4r4cf2iqt" xml:space="preserve">[[රූපය:Srilanka_flag.jpg|right|250px|link=Special:FilePath/Srilanka_flag.jpg]]
[[රූපය:Pradeshiya_Sabha_mulasthnaya.jpg|350px|right]]

==හැදින්වීම==

1987 අංක 15 දරන ප්‍රාදේශිය සභා පනත යටතේ ප්‍රාදේශිය සභා ස්ථාපිත කරන ලද අතර එය පළාත්පාලනආයතනයක් /ප්‍රාදේශිය ආණ්ඬුවක් ලෙස යම් කිසි නිශ්චිත නාගරික හෝ ග්‍රාමීය ප්‍රාදේශයක පරිපාලනය හා සංවර්ධනය අරමුණු පදනම් කොටගෙන ක්‍රියාත්මක වේ. මෙහි විශේෂත්වය වන්නේ ඒවා නිතිමය පද්ධතියක්තුළ ක්‍රියාත්මක වීමයි. මධ්‍යම රජයට හා පළාත් සභාවලට ප්‍රාදේශිය සභා ආයතනවල අධීක්ෂණ බලතල පවරා  ඇතත් එම අධීක්ෂණ කටයුතු කළ හැකි වන්නේ නිතියෙන් පැවරි ඇති සීමාවන්ට පමණි. මෙහිදී ප්‍රාදේශිය සභාක්‍රියාවලිය ක්‍රියාත්මක වන්නේ රාජ්‍ය ප්‍රතිපත්ති හා  පළාත් පාලන ආයතනවලට අණ පණත් වලින් පැවරි ඇතිබලතල යටතේ නිතිමය ව්‍යුහවලට අනුකුලවය.

	ප්‍රාදේශිය සභා දැක්ම 1987 අංක 15 දරන පනත තුළ අන්තර්ගත වන්නේ පහත අයුරිනි

		&quot;පරිපාලන සහ සංවර්ධන කටයුතුවලට අදාළව තිරණ ගැනිමේ ක්‍රියාවලියෙහි
		ජනතාව පළාත් මට්ටමින් ඵලදායි ලෙස සහභාගි විම සඳහා වැඩි අවස්ථා සලසා
		දිමේ අරමුණු ඇතිව ප්‍රාදේශිය සභා පිහිටු විම සඳහා ඳ එම සභාවල බලතල කාර්යයන්
		සහ කර්තව්‍යයන් නිශ්චය කිරිම සඳහාඳ පනතකි.

	 ප්‍රාදේශිය සභා වෙත පැවරි ඇති සියලු කාර්යයන් හා වගකිම් හා බලතල අයත් වන්නේ සංවර්ධනවිෂය ක්ෂේත්‍රයටය. මෙම සංවර්ධන කාර්යය ප්‍රාදේශිය මට්ටමෙන් පොදු පරිපාලන, මහජන උපයෝගිතා සේවා,මහජන සෞඛ්‍ය සේවා භෞතික සැලසුම් , මංමාවත්, ඉඩම් හා ගොඩනැගිලි, ජල සේවා, සුභ සාධක සේවා පහසුකම් යන ක්ෂේත්‍ර ගණනාවකට විහිදි ඇත.
	
	මෙම පරිපාලන සහ සංවර්ධන කටයුතු සිදු කිරිම මධ්‍යම රජයේ ප්‍රතිපාදන, පළාත් සභා අරමුදල්, වරිපනම්, බඳු මුදල් හා දේශිය ණය සංවර්ධන අරමුදලින් ණය හා මීට අමතරව රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන වලින්
ලැබෙන ආධාර යටතේ සිදු වේ.
		
		මෙහිදි ඒ ඒ ප්‍රාදේශිය සභා විසින් යෝග්‍ය වන්නේ යැයි අදහස් කරනු ලබන පරිදි තම බලතල විෂය ක්ෂේත්‍රය තුළ ක්‍රියාත්මක කිරිමට හැකියාව තිබේ. එසේ වුවත් මෙම ප්‍රාදේශිය සභා ස්වාභිමානය දෙයාකාරයකින් සීමා වි තිබේ.

		යම් සේවාවක් තමන් කැමති ආකාරයට ප්‍රවර්ධනය කිරිමට අවශ්‍ය සාමාන්‍ය බලතල ප්‍රාදේශිය සභා සතු නොවේ. ප්‍රාදේශිය සභාවට හිමිව තිබෙන්නේ නියමිත වුත් සිමිත වුත් ව්‍යවස්ථාපිත බලතල පමණි. තවද ඒවා මධ්‍යම හෝ දෙවැනි පෙළ ආණ්ඬු විසින් පාලනය කරනු ලැබේ. එසේ වුවත් රැකියා ප්‍රවර්ධන,ආදායම් ඉපැයිම හා ප්‍රාග්ධන ආයෝජනය යන කරැණු සලකා බලන විට ප්‍රාදේශිය සභාවලට වැඩි බලතල 
ප්‍රමාණයක් පවරා දී තිබෙන බව පෙනෙයි.


==ප්‍රාදේශිය සභා ස්ථාපිත කිරීම==

		&lt;nowiki&gt; &lt;/nowiki&gt;&lt;big&gt;'''''ප්‍රධාන ලිපිය - [[ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රාදේශිය සභා ලැයිස්තුව]]'''''&lt;/big&gt;

		 ප්‍රාදේශිය සභා ස්ථාපිත කිරිමට ප්‍රථම ප්‍රාදේශිය සංවර්ධනය අරමුණු කොටගෙන විවිධ යාන්ත්‍රණ පැවතිනි. මෙහිදි රාජ්‍ය පාලන සමය තුළ ප්‍රාදේශිය සංවර්ධනය සඳහා  ගම්සභා ක්‍රමය ක්‍රියාත්මක වු බවට මහාවංශය,සෙල්ලිපි, ලෙන් ලිපි, ටැම් ලිපි, රොබට් නොක්ස් වාර්තා සාක්ෂි සපයයි. පසුව යටත් විජිත අවධිය තුළ ඩොනමෝර් සහ සොල්බරි යෝජනා තුළ ප්‍රාදේශිය සංවර්ධනය අරමුණු කොටගෙන විවිධ ව්‍යාපෘති ක්‍රියාත්මක විය. අනතුරුව නිදහසින් පසු (1948 න් පසු) මෙරට ග්‍රාමීය හා නාගරික අංශ අතර පවතින දැඩි ආර්ථික අසමතුලිතතාවය තුරන් කිරීම සහ ග්‍රාමීය ප්‍රාදේශිය ඌණ සංවර්ධනයේ අසමානතාව අවම කිරීම සඳහා විවිධ සංවර්ධන ප්‍රතිපත්ති පදනම් කොටගත් උත්සාහයන් දරනු ලැබිය. නමුත් රජය විසින් සංවර්ධනය සඳහා මෙසේ සැලසුම් සකස් කළද සැලසුම් සම්පාදන ක්‍රියාවලිය හා ආර්ථික තිරණ ගැනිම අතර සබඳතාවයන් නොමැතිකම තුළ මෙම සංවර්ධන සැලසුම් අසාර්ථක විය.


		අනතුරුව පසුගාමී සංවර්ධනය සහ සංවර්ධන ප්‍රතිථල අසමාන ලෙස බෙදීයාම සිදුවන්නේ මධ්‍යගත පාලන සංවර්ධන තුළින් හා මෙම මධ්‍යගත ආර්ථික සැලසුම්කරණය හා රාජ්‍ය මැදිහත් වීම ජාතික සංවර්ධන දෘෂ්ටියකින් සිදුවන අතර එය ක්‍රියාත්මක වීමේදී නාගරිකත්වයට පක්ෂපාතිබවක් දක්වන බව පැහැදිලිවු බැවින් ග්‍රාමීය මට්ටමේ සහභාගිත්වය ලබා ගැනීමේ හා සාර්ව ආර්ථික අසමතුලිතතාවයන් නැති කිරීම සඳහා
විමධ්‍යගතකරණ ලද සංවර්ධන වැඩසටහන් 1970 දශකයේදී රජය විසින් හදුන්වා දෙන ලදී. එවැනි වැඩසටහන් අතර ප්‍රාදේශිය සංවර්ධන මණ්ඩල, දිසා දේශපාලන අධිකාරී ක්‍රමය සහ විමධ්‍යගත අය වැය වැඩසටහන, ඒකාබද්ධ ග්‍රාමීය සංවර්ධන වැඩසටහන, දිස්ත්‍රික් අමාත්‍ය ක්‍රමය දිස්ත්‍රික් සංවර්ධන සභා වැඩසටහන් යනාදිය ප්‍රමුඛතාවක් ගනු ලැබේ. නමුත් මෙහිදී 1987 දී අංක 15 දරන ප්‍රාදේශිය පරිපාලන හා සංවර්ධන සම්බන්ධයෙන් ගත් වඩා ප්‍රමුඛතම වැඩසටහන ලෙස පෙන්වා දිය හැකිය. මෙහිදි ආණ්ඩුවේ බලතල වලින් සෑහෙන ප්‍රමාණයක් මධ්‍යයේ සිට පරිධිය දක්වා විතැන් වීමක් සිදුවිය.


[[රූපය:Devoloped.jpg|300px]]                               [[රූපය:bakoo.jpg|300px|right]]


ප්‍රාදේශිය සභාව ඔස්සේ සිදුකරන සංවර්ධන කටයුතු

==ප්‍රාදේශිය සභාවේ ආදායම් වර්ගීකරණය==

===බදු===

* ව්‍යාපාරික බදු

*වරිපනම් බදු

*අක්කර බදු

*විශේෂ බදු
===බලපත්‍ර ගාස්තු===

*වාහන සඳහා                                            

*වෙනත් - ව්‍යාපාර සඳහා (කර්මාන්ත බලපත්‍ර, වෙළඳ බලපත්‍ර)
===සේවා ගාස්තු===
*ලියාපදිංචි කිරිමේ ගාස්තු 
*අය කර ගත හැකි ගාස්තු

===වරෙන්තු ගාස්තු හා දඩ===
*පුස්තකාල දඩ
*උසාවි දඩ
	
===වෙනත් ආදායම්===
*පොළී
*විකුණුම් (පුවත් පත්)
*ක්‍රියාත්මක ආදායම්(මුද්දර ගාස්තු)

===ආදායම් ආධාර===
*පරිපාලන ප්‍රතිපුර්ණය

===කුලී===
*පදිංචි නිවාස
*වෙළඳ ස්ථාන (කඩ කුලී)
*බදු දීම (වැලි ව්‍යාපෘති)
*බදු දීම(ඉඩම්)
*කුලිය‍ට දීම(කාර්යාල ගොඩනැගිලි)
	
===විනෝද බදු===


=='''ප්‍රාදේශි සභාවේ වියදම් වර්ගීකරණය'''==

===වැටුප් හා දීමනා===
	
*වැටුප් හා වේතන
*අතිකාල හා නිවාඩු දින 	
*නිල ඇදුම් හා දීමනා                           
===වියදම්===
*පොදු පරිපාලන හා කාර්ය මණ්ඩල සේවා
*සෞඛ්‍ය සේවා
*ජල සේවා
*මහජන උපයෝගිතා සේවා
*භෞතික සැලසුම්
*මංමාවත් ඉඩම් හා ගොඩනැගිලි
*සුභසාධන සේවා සඳහා
	

===සැපයුම් හා උපකරණ===


*කාර්යාල උපකරණ
*ලිපි ද්‍රව්‍ය හා කාර්යාල උපකරණ
*ඉන්ධන
*රථවාහන නඩත්තු උපකරණ
*මන්ත්‍රි ආහාර සඳහා
*වෙනත්(සබන්,විෂබබීජ නාෂක ආදී)
*වෙනත් ගබඩා භාණ්ඩ (රථ වාහන තහඩු, විල්බැරෝ)
*සෞඛ්‍ය උපකරණ (ඉදල්, කොසු)
*මදුරු මර්ධනය සඳහා
*සුනඛයින් ඇල්ලීම සඳහා අවශ්‍ය ද්‍රවය
*ජලනල උපකරණ
*නල ලිං අලුත්වැඩියා
*වාර්ග ඉදිකිරීම් හා නඩත්තු උපකරණ
*ළදරු පාසල් උපකරණ
*පුස්තකාල ලී බඩු, පොත්
*ගොඩනැගිලි අලුත්වැඩියාව
*වෛද්‍ය උපකරණ
*විදුලි උපකරණ
*රුක් රෝපණ කටයුතු
*පුවත්පත් සඟරා, වාර ප්‍රකාශන
*කාණු අලුත්වැඩියා කිරීම හා නඩත්තු කිරීම

===ප්‍රාග්ධන වත්කම් හා අලුත්වැඩියා හා නඩත්තුව===

*වාහන යන්ත්‍ර සුත්‍ර අලුත්වැඩියා හා නඩත්තුව
*ගොඩනැගිලි පහසුකම් අලුත්වැඩියා හා නඩත්තුව
	

===ප්‍රවාහන සම්බන්ධතා, අවශ්‍යක හා වෙනත් සේවා===

*මුද්දර හා තැපැල් ගාස්තු
*දැන්විම් ගාස්තු
*රක්ෂණ ගාස්තු
*විදුලි හා දුරකථන ගාස්තු
*විගණන ගාස්තු
*තක්සේරු ගාස්තු
*නිතිඥ ගාස්තු
*බැංකු ගාස්තු
*උත්සව කටයුතු
*මැණුම් කටයුතු
*පිළිගැනීම් හා සංග්‍රහ සඳහා
*වරිපනම්, පරිසර බලපත්‍ර හා ජල බිල්පත්
*විදුලි පුවත්
*සුනඛයින් විනාශ කිරීමේ ගාස්තු
*මහජන සෞඛ්‍ය කටයුතු වෙනුවෙන් ගෙවිම්
*සායක ගෙවිම්

===පොළී ගෙවීම්===

===ආධාර මුදල් === 
*දායක මුදල්
*සහනාධාර
*සුභසාධන ගෙවීම්
*නිදහස් දුම්රිය බලපත්‍ර
*ප්‍රජා මණ්ඩල ආධාර
	

===විශ්‍රාම වැටුප් ===
*වැන්දඹු හා අනත්දරු
*විශ්‍රාම ප්‍රතිලාභ
*පාරිතෝෂික

	
==අඩවියෙන් බැහැර පිටු==
local government[http://www.country-studies.com/sri-lanka/local-government.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080606000612/http://www.country-studies.com/sri-lanka/local-government.html |date=2008-06-06 }}

local government[http://www.ices.lk/research/introduction.shtml]
	

==ආශ්‍රිත ග්‍රන්ථ==	
1) අ‍බේරත්න, උපුල්, 2003, පළාත් පාලන ආයතන, විකල්ප ප්‍රතිපත්ති කේන්ද්‍රය, කොළඹ.
	
	2) දික්වැල්ල, රංජිත්, 2003, ශ්‍රි ලංකාවේ ප්‍රාදේශිය සංවර්ධන පරිපාලනය, ආරිය ප්‍රකාශන, ජයනි
	    ප්‍රින්ට් ග්‍රැෆික්, බෞද්ධ විද්‍යාල මාවත, වරකාපොල.
	
==වාර්තා==

	1) පළාත් පාලන ආයතන සඳහා කාර්යය පරිපාටි සංග්‍රාහය, 2002, රජයේ මුද්‍රණ දෙපාර්තමේන්තුව,
	    රජයේ ප්‍රකාශන කාර්යාලය, කොළඹ 01.</text>
      <sha1>k1sezrigei4pbdt48jd5lr4r4cf2iqt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පරිසර දූෂණය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8041</id>
    <revision>
      <id>792693</id>
      <parentid>772945</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T06:11:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47395" sha1="4k3qvs7oht73gg3ecxe0vs4piph8vv3" xml:space="preserve">[[ස්වභාවික පරිසරය‍|ස්වභාවික පරිසරයේ]] අංගයන‍්ට අහිතකර බලපෑමක් එල්ලවන ආකාරයට පාරිසරික බිඳ වැටීම '''පරිසර දූෂණය''' නම්වේ. අන් අයුරකින් කිව හොත් පරිසර දුෂණය යනු, '''පරිසරයේ වෙසෙන ජීවීන්ට හා පුද්ගලයනට හානිදායක ප්‍රමාණ වලින් හා හානිදායක විය හැකි කාල පරාසයක් තුළ ද්‍රව්‍ය හා ශක්තිය පරිසරයට නිදහස් කිරීමයි'''.

[[ගොනුව:Alfred Palmer Smokestacks.jpg|thumb|වාතය දුෂණය දෙවන ලෝක සංග්‍රාමය සමයේදී]]
යම්කිසි පරිසර පද්ධතියකට ගලා එන විෂ සහිත ද්‍රව්‍යය හේතුවෙන් ඒ තුළ ජීවත් වන ජීවීන්ට හෝ භෞතික දේවලට අස්ථායී බව , අපිළිවෙල, පීඩාව අපහසු බව ඇති කරයි නම් එය පරිසර දුෂණය ලෙස හඳුන්වාදිය හැක. පරිසර දූෂණය රසායනික ද්‍රව්‍ය හෝ ශබ්දය, තාපය, ආලෝකය යන ශක්ති ප්‍රභේද පරිසයට එක් වීමෙන් ද සිදු විය හැක. ස්වාභාවිකව ඇති විය හැකි එවන් දුෂණ කාරකවලින් සිදුවන විෂ හෝ වෙනත් බාධකවල ස්වාභාවික මට්ටම යම්කිසි මට්ටමකට වඩා වැඩි වුවහොත් පමණක් ඒවා දුෂක ලෙස ගැනේ. Point source &amp; non point source pollution ලෙස කොටස් 2 කට කාණ්ඩ කළ හැකිය. තවත් විධියකට පද්ධතියක් තුළ අස්ථායී බව ඇති කරන හෝ ජීවීන්ගේ හෝ ඔවුන්ගේ ප්‍රජනන ක්‍රියාවලීන්ගේ බිඳවැටීම්වලට හේතු වන යම්කිසි ද්‍රව්‍යයක් එම පරිසරයට හඳුන්වාදීම දුෂණය ලෙස හැඳින්විය හැක. ජලය වැනි පොදු සාමාන්‍යයෙන් සෞඛ්‍ය සම්පන්න ද්‍රව්‍යයක් වුවත් අවශ්‍ය ප්‍රමාණයට වඩා වැඩියෙන් ලබාගත් විට දුෂණ කාරකයක් විය හැක. උදාහරණයක් ලෙස මිනිසෙකු ඉතා වැඩි ප්‍රමාණයක් ජලය පානය කළ හොත් කායික පද්ධති පීඩාවට ලක්වී ඒවායේ බිඳවැටීම් හේතුවෙන් මරණය ළඟා කරවීමට එය හේතු විය හැක. සිය දිවි නසාගැනීමට තැත් කිරීම‍‍ට, සහ ඒවා සාර්ථක කරගැනීමට ද හේතු කාරක වන ලෙස ජලය භාවිතා කළ අවස්ථා ඇත. 

මෙම සංකල්පය වඩාත් පුළුල්ව භාවිතයෙන් අධික ශබ්දයට නිරාවරණය වීමෙන් හමුදා අභ්‍යාසවල යෙදෙන අයගේ අධික ශබ්දයට මානසික අසමතුලිතතා ඇති වීම යම්කිසි කාර්යයක නිසියාකාරව යෙදීමට නොහැකි වීම සහ මනෝ විකෘතිතාවයන් ඇතිවීම වටහා ගත හැක.

''''''==පරිසර දූෂණයට ලක්වන අංශයන්==
පරිසර දුෂණය, පරිසරයේ සෑම අංශයක් කෙරෙහිම බලපායි. එනම් මිනිසා විසින් සාදන ලද පද්ධති වලට හෝ ස්වභාවික පද්ධති වලට මෙය බලපායි.              
මෙය සිදු වන්නේ මිනිසාගේ ක්‍රියා කාරකම් නිසා පරිසර දූෂණය සිදු වේ.

==වායුගෝලීය දූෂණය==
{{main|වායුගෝලීය දූෂණය}}
අප වටා ඇති හිස් අවකාශය වායුගෝලයයි.මෙහි විවිධ වායු වර්ග ඇත.තවද මෙම වායුගෝලය තුළ විවිධ චක්‍ර වර්ග අඩංගු වේ.ඒවා නම් ඔක්සිජන් චක්‍රය, කාබන්ඩයොක්සයිඩ් චක්‍රය ,ජල චක්‍රය වශයෙන් වේ.‍මේවා ස්වභාවික චක්‍ර ලෙස ක්‍රියා කරයි.මේවාට අනුකූල නොවන ආකාරය‍ට වායුගෝලයේ කො‍ටස් නිදහස් කරීම මෙන්ම අමතර වායූන් මෙන්ම වෙනත් ඝණ අංශු වර්ග වායුගෝලයට නිදහස් කිරීම  සිදුවෙයි.මෙමඟින් වායුගෝලයේ තුල්‍යතාවය බිඳවැටේ.මෙය වායුගෝලීය දූෂණය නම් වේ.   
වෙනත් ලෙසකින් කිවහොත් වායු දුෂණය යනු, '''සෞක්‍යයට හානිදායක, පරිසරයට අහිතකර බලපෑම් ඇති කරන හා ස්වභාවික ක්‍රියාකාරිත්වයට බලපාන ද්‍රව්‍ය සහ ශක්තිය නිදහස් කිරීම නිසා වාතයේ තත්වය පිරිහී යාමයි'''.

===වායු දුෂක සහ ඒවායේ ප්‍රභව===
#කර්මාන්ත - CO,SO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, NO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, CFC, බර ලෝහ වර්ග, හයිඩ්රෝකාබන් වර්ග 
#කෘෂිකර්මාන්තය - පලිබෝධනාශක (කෘමි නාශක, දිලීර නාශක, වල් නාශක)
#වනාන්තර ගිනි තැබීම - CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, CO, දුම් වර්ග
#ස්වභාවික හේතුන් 
##වනාන්තර වල ලැව් ගිනි - CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, CO, දුම් වර්ග
##ගිනි කඳු පිපිරීම් - CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, CO, දූවිලි
##සුළඟ - දූවිලි
##වගුරු බිම් වල ක්ෂුද්ක - CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;
#ගෘහස්ත ක්‍රියාකාරිත්වයන් 
##පොසිල ඉන්ධන දහනය - CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, CO, දුම් වර්ග
##දර දහනය - CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, CO, දුම් වර්ග
##කැලි කසල දහනය - CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, CO, දුම් වර්ග

===වායුගෝලීය දූෂණය‍ට බලපාන වායු වර්ග===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!වායු වර්ගය 
!ඇතිවන ආකාරය
!බලපෑම   
|-
|කාබන්මොනොක්සයිඩ්
|දැව හා ඉන්ධන අර්ධ දහනය වීම නිසා
|සතුන්ගේ වායු සංසරණයට බාධා ඇති වේ.
|-
|කාබන්ඩයොක්සයිඩ්  
|ඉන්ධන දහනය, පෙට්‍රල්, භූමිතෙල්,ගල්අගුරු
|හරිතාගාර වායුවක් නිසා  වායුගෝලීය උෂ්ණත්වය ඉහළ යයි.
|-
|සල්පර්ඩයොක්සයිඩ්
|ඉන්ධන දහනය, ගල්අගුරු දහනය 
|විෂ වායුවකි.ස්වසන ආබාධ  අධික දුර්ගන්ධය, අම්ල වර්ෂා  ඇති කරයි
|-
|නයිට්‍රජන්ඩයොක්සයිඩ්,නයිට්‍රජන්ඔක්සයිඩ්
|ගල් අගුරු ඛනිජතෙල් ,දහනය නයිට්‍රජන් අඩංගු පොහොර භාවිතය
|අම්ල වර්ෂා ඇති කරයි.ඕසෝන්  වියනට හානි සිදුවීම
|-
|ක්ලෝරොෆ්ලූරොකාබන්
|ශීතකරණ හා වායුසමීකරණ වල 
|ඕසෝන් වියනට හානි සිදුවීම
|-
|කාබන්ටෙට්රාක්ලෝරයිඩ්,මෙතිල්බ්‍රෝමයිඩ් 
|
|ඕසෝන් වියනට හානි සිදුවීම
|-
|හයිඩ්‍රොකාබන්
|ඉන්ධන වල අර්ධ දහනය
|ස්වසන ආබාධ ඇති කරයි
|-
|දූවිලි අංශු	
| රථවාහන ධාවනය,කලුගල් පිපිරවීම
| ස්වසන ආබාධ ඇති කරයි
|-
| ඊයම් අංශු
| ඊයම් සහිත පෙට්‍රල් දහනය
| පිළිකා ඇති වීම
|}

===අහිතකර වායු වර්ග වායුගෝලයට නිදහස් වන්නේ===
[[රූපය:Air_polution.jpg|325px|right]]
[[රූපය:Air_poliution.jpg|right]]
[[රූපය: Polution_by_car.jpg|325px|right]]
 
*අධික කාර්මීකරණය 
*රථවාහන භාවිතය අධික ලෙස වැඩිවීම නිසාය

===වායුගෝලීය දුෂණයෙන් ඇතිවන අහිතකර බලපෑම්=== 
01.හුස්ම ගැනීමේ අපහසුතා 

02.ඇස් දැවිල්ල ඇතිවීම

03.ස්වසන මාර්ගය හා රුධිරය ආශ්‍රිත රෝග

04.මන්ද බුද්ධික දරුවන් බිහිවීම

05.ස්නායු ආබාධ ඇතිවීම

06.බෙලහීනතා තත්ව

07.පිලිකා තත්ව

====කාබන්මොනොක්සයිඩ් වල බලපෑම====
#රුධිරයේ ඔක්සිජන් පරිවහන ධාරිතාව  අඩු කරයි.
#උත්තේජන සංජානනය (දැනීම) දුබල වීම.
#දෘෂ්ටියට බාධා ඇති වීම.
#නිදිමත ඇති වීම.
#පේශි සමායෝජනය දුර්වල වීම.
#ඔක්කාරය
#දිගු කාලයක් ඉහළ කාබන්මොනොක්සයිඩ් සාන්ද්‍රණ වලට නිරාවරණය වීම මරණය ඇති කරයි. 

====සල්ෆර්ඩයොක්සයිඩ් වල බලපෑම====
#ඇදුම
#බ්‍රොන්කයිටිස්
#පෙනහළු පිළිකා ඇති වීම.
#අම්ල වැසි ඇති වීම.

====නයිට්රජන්ඩයොක්සයිඩ් වල බලපෑම====
#රුධිරයේ ඔක්සිජන් පරිවහන ධාරිතාව අඩු කරයි.
#උග්‍ර පුප්පුශීය ශෝටය. (පෙනහළු තුළ තරල එක් රැස් වීම.)
#'''ප්‍රභා රසායනික දුමාරය'''

====හයිඩ්රෝකාබන් වල බලපෑම====
#ප්‍රභා රසායනික ධුමිකා ඇති කරයි.
#ඇස් වල උද්දිපතාව ඇති කරයි.
#නිදිමත ඇති කරයි.
#ඇතැම් විට පිළිකා කාරක විය හැක.
#සමහරක් පෙනහළු පිළිකා ඇති කරයි.

====CFC වල බලපෑම====
පොලොව මට්ටමේදී හානියක් නැත. නමුත් ඉහළ වායු ගෝලයේදී ඕසෝන් ස්ථරයට හානි කරයි.

====අතිරික්ත කාබන්ඩයොක්සයිඩ් වල බලපෑම====
හරිතාගාර ආවරණය  කිරීම මගින් ගෝලීය උණුසුම වැඩි කරයි.

====ඕසෝන් වායුවේ බලපෑම==== 
මෙය '''ද්විතියික පරිසර දුෂක වායුව'''කි. මේවා, පොසිල ඉන්ධන දහනයේදී නිදහස් වන හයිඩ්රෝකාබන සුර්යයාලෝකයේ ඇති UV කිරණ සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කර ප්‍රබල ඔක්සිකාරක ගුණයක් ඇති ද්විතියික දුෂක සෑදේ. මෙම ද්විතියික දුෂක නැවත ප්‍රාථමික දුෂක සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කර ඕසෝන්, '''පෙරොක්සි ඒසයිල් නයිට්රේට (PAN)''' වැනි ප්‍රභල වායු දූෂක සෑදේ. 
*ඕසෝන් මගින්, 
#සතුන්ට ශ්වසන රෝග ඇති කරයි.
#කැස්ස, හුස්ම හිර වීම.
#නිවුමෝනියා තත්ත්ව.
#ඇදුම වැඩි වී පෙනහළු ක්‍රියාකාරිත්වයට බාධා කිරීම.
*ශ්වසන රෝග වලින් පීඩා විඳින අයට මෙය වඩාත් හානි කරයි.

====අංශුමය ද්‍රව්‍ය නිසා ඇති වන බලපෑම====
#ශ්වසන රෝග ඇති කිරීම.
#පිළිකා කාරක වීම.
#පෘථිවියට ලැබේ සූර්ය කිරණ ප්‍රමාණය අඩු කිරීම.

===වායු දුෂණය නිසා ඇති වන (ගෝලීය) පාරිසරික ගැටළු===
#අම්ල වැසි ඇති වීම.
#ඕසෝන් ස්ථරය ක්ෂය වීම.
#හරිතාගාර ආචරණය.
#ප්‍රකාශ රසායනික ධුමිකාව.

====අම්ල වැසි ඇති වීම====
අම්ල වැසි ඇති වීම යනු, '''මිනිසාට, වෙනත් ජීවීන්ට හා පරිසර පද්ධති වලට හානිකර තරමටම ආම්ලික වූ (PH අගය 5.2 ට අඩු) ජලය, හිම හෝ පිණි පතනය වීමයි'''. වායු දුෂණය නිසා වායු ගෝලයට එකතු වන සල්ෆර්ඩයොක්සයිඩ් හා නයිට්රජන්ඩයොක්සයිඩ් වැනි වායු වර්ෂා ජලයේ දිය වීම නිසා සල්ෆියුරික් අම්ලය සහ නයිට්‍රික් අම්ලය ප්‍රතිඵල වේ. මේවා වැසි ජලය, හිම හෝ පිණි වල දිය වී අම්ල වැසි ඇති වේ.

=====අම්ල වැසි වල බලපෑම=====
#වනාන්තර විනාශ වීම.
#පස ආම්ලික වීම.
##Ca, Mg වැනි ලෝහ ක්ෂීරණයට ලක් වේ. මේ නිසා ශාක වලට මුල ද්‍රව්‍ය ඌන වී වර්ධනය බාල වේ.
##බැර ලෝහ දිය වී ශාක මගින් අවශෝෂණය කරයි.
##ක්ෂීරණය වන ලෝහ අයන ජල මාර්ග ඔස්සේ මිරිදිය ජලාශ වලට එකතු වේ. 
#ජලාශ ආම්ලික වීම නිසා මිරිදිය ජීවීන් මරණයට පත් වේ. මත්ස්‍ය බිත්තර විනාශ වේ.
#ජෛව විවිධත්වය අඩු වේ. 
#පාංශු ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් ගේ වියෝජන ක්‍රියා වලියට බාධා ඇති වේ. (ඛනිජ චක්‍රීකරණයට බාධා ඇති වී පස නිසරු වේ.)
#ලෝහමය ප්‍රතිමා, කිරිගරුඬ ප්‍රතිමා, හිරිගල් ප්‍රතිමා ඛාදනයට ලක් වෙමින් පවතී.

====ඕසෝන් ස්ථරය ක්ෂය වීම====
අපවර්තී ගෝලය තුළ ඕසෝන් ස්ථරය පිහිටයි. ඔසොන්ස්තරය මගින් සුර්යාලෝකයේ කෙටි තරංග ආයාම සහිත UV කිරණ වලින් 97% - 99% ප්‍රමාණයක් අවශෝෂණය කර ගනී. මේ නිසා පොළොවට ලැබෙන UV කිරණ වලින් 99% ක් ම දිගු තරංග ආයාම සහිත UV කිරණ වේ. මේවා කෙටි තරංග ආයාම සහිත UV කිරණ තරම්ම හානිකර නොවේ. මිනිසා ඇතුළු අනෙකුත් ජීවීන්ට ඕසෝන් ස්ථරය නිසා ආරක්ෂාවක් ලැබේ. මෙම ස්ථරයට හානිදායක වන ප්‍රධානම වායු දුෂකය CFC වේ. වායු සමීකරණ යන්ත්‍ර, ශීතකරණ අලුත්වැඩියා වේදී හා ඉසින සුවඳ විලවුන් ආදියෙන් ලැබෙන CFC ක්‍රමයෙන් ඉහළ අවකාශයට ගමන් කර ඕසෝන් ස්ථරය බිඳ දමයි. එවිට කෙටි තරංග ආයාම සහිත UV කිරණ වැඩි ප්‍රමාන වලින් පෘථිවියට ලැබේ. 

=====ඕසෝන් ස්ථරය ක්ෂය වීම නිසා ඇති වන බලපෑම්=====
#චර්ම පිළිකා ඇති වීම.
#ඇසේ සුද ඇති වීම.
#ජලාශ වල ශාක ප්ලවාංග ප්‍රමාණය අඩු කරයි.
#භෞමික ශාක වල ප්‍රභාසංස්ලේෂණය අඩු කරයි.

====හරිතාගාර ආචරණය====
#පෘථිවියට ලැබෙන සුර්යයාලෝකය '''කෙටි තරංග ආයාම සහිත කිරණ''' වලින් ලැබේ. 
#මෙයින් 50% ක් පමණ වලාකුළු මගින් පරාවර්තනය කර නැවත අභ්‍යවකාශයට නිදහස් කරයි.
#ඉතිරි 50% පෘථිවි පෘෂ්ටය සහ එහි ඇති දේවල් මගින් අවශෝෂණය කරයි.
#මේ නිසා පෘථිවි පෘෂ්ටය සහ එහි ඇති දේ උණුසුම් වේ. 
#උණුසුම් වු පෘථිවි පෘෂ්ටය හා එහි ඇති දේ වලින් '''දිගු තරඟ ආයාම සහිත IR කිරණ''' නිදහස් කරයි.
#මෙම IR කිරණ '''H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O, CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;, O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;, N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O සහ CFC''' යන වායූන් මගින් අවශෝෂණය කරයි.
#මේ නිසා වායුගෝලය උණුසුම් වේ. 
#මෙම '''වායු හරිතාගාර වායු''' නම් වේ. 
#මෙම වායූන් මගින් අවශෝෂණය කරන IR කිරණ නැවත සාම දිශාවකටම නිදහස් කරයි. 
#ඉහලට නිදහස් කරන කිරණ අභ්‍යවකාශයට ගමන් කරයි.
#පහලට නිදහස් කරන කිරණ නිසා වායුගෝලයේ පහල කොටස් උණුසුම් වේ. 
#මෙම සංසිද්ධිය හරිතාගාර ආචරණයයි.
#මේ නිසා '''ගෝලීය උණුසුම''' වැඩි වේ.

=====ගෝලීය උණුසුම වැඩි වීම නිසා ඇති වන අහිතකර බලපෑම්=====
#ධ්‍රැව ප්‍රදේශ වල අයිස් කඳු හා ග්ලැසියර දිය වීම.
#සාගර ජාල මට්ටම ඉහළ යාම.
#මුහුද ආසන්නයේ පහත බිම්, වෙරළ ජලයෙන් යාට වීම.
#ජෛව විවිධත්වයට හානි වීම.
#වෙරළාසන්න ධීවර කරමාන්තයට බලපෑම් ඇති වීම.
#වර්ෂාපතන රටාව, සුළං රටාව වෙනස් වීම.
#සුළි සුළං ආදී තත්ත්ව ඇති වීම. (විවිධ දේශගුණික සාධක වෙනස් වීම.)
#නියං තත්ත්ව වැඩි වීම, වාරි මාර්ග ඉල්ලුම වැඩි වීම.
#ලැව් ගිනි ඇති වීම.
#මිනිසාගේ සෞක්‍යය කෙරෙහි උෂ්ණත්වය නිසා ඇති වන රෝග මගින් කරන බලපෑම වැඩි වීම.
#නිවර්තන කලාප වල ඇති රෝග සෞම්‍ය කලාප වලට පැතිරී යාම.
#වැඩි වන උෂ්ණත්වයට අනුවර්තනය විය නොහැකි ජීව විශේෂ නෂ්ට වීම.
#වෘක්ෂ ලතා වල සංයුතිය හා ව්‍යාප්තිය වෙනස් වීම.

====ප්‍රකාශ රසායනික ධුමිකාව====
දුම් සහ මීදුම එකතු වීම නිසා ධුමිකා ඇති වේ. වාහන වල පොසිල ඉන්ධන අසම්පුර්ණව දහනය වීම නිසා කුඩා අංශු නිදහස් වේ. තවද වායුගෝලයේ උෂ්ණත්වය අඩු වීම නිසා මීදුම ඇති වේ. මෙම කුඩා අංශු සහ මීදුම එකට එකතු වී ධුමිකා ඇති වේ. මෙය ප්‍රභා රසායනික ධුමාරයයි. මෙය '''කර්මාන්ත අධික සෞම්‍ය කලාපික ප්‍රදේශ''' වල බහුලය. 
 
=====[[ප්‍රකාශ තන්තු සන්නිවේදනය|ප්‍රකාශ b]] රසායනික ධුමිකා නිසා ඇති වන අහිතකර බලපෑම්=====
#ශ්වසන අපහසුතා
#ශ්වසන රෝග
#පිළිකා තත්ත්ව

==ජල දූෂණය==
{{main|ජල දූෂණය}}
පරිසරය තුළ ජලයේ පැවතීම විවිධාකාර වේ.මතුපිට ජලය,භූගත ජලය,ජල වශ්ප හා මිදුනු ජලය ලෙස පවතියි.මීට අමතරව ජලය කරදිය  ,මිරිදිය,කිවුල් දිය වශයෙන් තුන් ආකාරයක‍ට බෙදා දැක්විය හැක.     
*කරදිය  -ලවණ ප්‍රතිශතය ඉහළ අගයක් ගනී.
*මිරිදිය -සුළු ලවණ ප්‍රතිශතයක් ඇත.
*කිවුල් දිය -මැග්නීසියම් සල්පේට්,කැල්සියම් සල්පේට් ,අඩංගු වේ.අමුතු රසයකින් යුක්ත වේ.මෙහි දැක්වෙන ජලය ආකාර තුනෙන් එකක හෝ සංයුතියෙහි සිදුවන වෙනස්වීම් ජල දූෂණය ලෙස හැඳින් වේ.

===ජලය දූෂණය වන විට හඳුනා ගත හැකි ආකාරය ===
[[රූපය:Water_polution.jpg|300px|right]]
*ජලයේ අනවශ්‍ය රසායනික කොටස් අඩංගු වීම
*#උදා-ක්රෝමියම් ,තෙල් හා ග්‍රීස් ,රසදිය.
*ජලයේ වර්ණය වෙනස් වීම
*ගන්ධයක් ඇති වීම
*රසය වෙනස් විම

===ජල දූෂණයට හේතු වන කරුණු===
*කර්මාන්තශාලාවලින් පිටවන කාබනික ද්‍රව්‍ය ජලයට මිශ්‍ර වීම.
*සුපෝෂණය ඇති වීම නිසා ජලාශ දූෂණය වීම.
*කෘෂි රසායනික ද්‍රව්‍ය වගාබිම් හරහා ජලයට එකතුවීම.
*තෙත්බිම් වල කුණු කසල පිරවීම නිසා වන ජල දූෂණය.
*පොලිතින් ආදී දිරා නොයන අපද්‍රව්‍ය ජලයට එකතු වීම නිසා වන දූෂණය.
*හදිසි අනතුරු නිසා වන ජල දූෂණය.
*#උදා-කොළඹ වරාය අවට තෙල් නැව් වලින් ඇති වන අනතුරු
*රෝග කාරක විෂ බීජ එකතු වීම වන ජල දූෂණය.
*කඳු හා උස් බිම් සෝදා පාලුව නිසා ජලයේ බොරතාවය ඉහළයාම.
*සතුන්ගේ මල පහ ආදිය ජලයට එකතු වීම මගින්ද ජලය දූෂණය වීම සිදු වේ.
*මිනිසුන් විසින් ඇළ මාර්ග වලට මුහුදු වලට දමා යන කැළි කසල මගින්ද ජලය දූෂණය වීම සිදු වේ.

===[[ජල දූෂක, ඒවායේ ප්‍රභව සහ ජල දූෂක වල බලපෑම්]]===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!ප්‍රභවය 
!දුෂකය 
!බලපෑම
|-
|rowspan=&quot;6&quot;|කර්මාන්ත ශාලා
|
*විෂ රසායනික ද්‍රව්‍ය
*බැර ලෝහ
|
*රසායනික ද්‍රව්‍ය කෙලින්ම ජලජ ජීවීන්ට විෂ සහිත විය හැක. 
*බැර ලෝහ වර්ග ආහාර දාම ඔස්සේ ජෛව සාන්ද්‍රණයක ට ලක් වේ. 
*එමගින් ඉහළ පෝෂි මට්ටම් වල ජීවීන්ට හානි කරයි.
|-
|උණු ජලය 
|
*ජලාශයේ උෂ්ණත්වය වැඩි කරයි.
*ජලජ ජීවීන්ට අහිතකර වී ඔවුන් මිය යයි.
*ජලය වාෂ්පීභවනය වැඩි වේ.
*ඛනිජ පෝෂක වල සාන්ද්‍රණය වැඩි වේ.
*මේ නිසා සුපොෂිකරණය ඇති වීමට දායක වේ.
|-
|ඛනිජ තෙල්
|
*ප්‍රවාහන කටයුතු, කර්මාන්ත ශාලා, තෙල් පිරිපහදු වලින් ජලයට ඛනිජ තෙල් නිදහස් විය හැක.
*මේ නිසා වායුගෝලීය ඔක්සිජන් ජලය සමඟ ගැටීම වැළකේ. 
*මෙනිසා  වායුගෝලීය ඔක්සිජන් ජලයේ දිය වීම අඩු වේ. 
*ජලාශයේ ඔක්සිජන් සාන්ද්‍රණය අඩු වේ.
*මෙය ස්වායු ජලජ ජීවීන්ට බලපායි.
*තවද ඛනිජ තෙල් ජලජ ජීවීන්ට කෙලින්ම විෂ සහිත වීමට පුළුවන.
*මත්ස්‍ය දේහ පටක වල තෙල් තැන්පත් වීම නිසා මසුන් පරිභෝජනයට නුසුදුසු තත්ත්වයකට පත් වේ.
*මෙය ධීවර කර්මාන්තයට බලපායි.
*ජලජ පක්ෂීන්ගේ පිහාටු වල තැවරීම නිසා ඒවා එකට ඇලීම සිදු වේ.
|-
|විකිරණ ශීලී ද්‍රව්‍ය 
|
*ස්වභාවික ප්‍රභව වලින්, යුධමය සහ වාණිජ කටයුතු වලදී, න්‍යෂ්ටික ශක්ති ජනනය සහ න්‍යෂ්ටික අවි භාවිතයේ දී ජලාශ වලට විකිරණශීලී ද්‍රව්‍ය එකතු විය හැකිය.
*පිළිකා, ලියුකේමියා වැනි තත්ත්ව ඇති විය හැකිය.
|-
|දිරාපත් නොවන ද්‍රව්‍ය 
#ප්ලාස්ටික්
#පොලිතීන්
|
*මේවා ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් මගින් වියෝජනයට ලක් නොවේ. 
*මෙම ද්‍රව්‍ය ජලාශ වල පතුලේ තැන්පත් වේ. 
*ජලාශ වල ධාරිතාවය අඩු වේ.
*මත්ස්‍ය අභිජනක ස්ථාන විනාශ වේ. 
*ජලාශයක සෞන්දර්යාත්මක අගය අඩු කරයි.
|-
|ඩයි වර්ග
|
*ජලාශයේ ආලෝකය විනිවිද යන ප්‍රමාණය අඩු වේ. 
*ජලාශයේ ප්‍රාථමික නිෂ්පාදනය අඩු වේ. O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; සාන්ද්‍රණය ද අඩු වේ.
*ඩයි වල ඇති රසායනික ද්‍රව්‍ය කෙලින්ම ජලජ ජීවීන්ට හානි කරයි.
|-
|rowspan=&quot;1&quot;|කෘෂි කාර්මික කටයුතු
|පලිබෝධ නාශක
|
*මෙම ද්‍රව්‍ය වලින් සමහරක් ජෛව හායනයකට ලක් නොවේ. 
*ආහාර දාම ඔස්සේ ඉහලට සාන්ද්‍ර වී ඉහළ පෝෂී මට්ටම් වල ජීවීන්ට හානි කරයි.
|-
|rowspan=&quot;1&quot;|ගෘහස්ත
|මළ ද්‍රව්‍ය හා ක්ෂාලක
|
*මේවා මගින් නයිට්රේට් හා පොස්ෆේට් අයන අධික ප්‍රමාණයක් ජලයට එකතු වේ. 
*මේවා දිගු කාලයක් ජලාශ වල එකතු වීම නිසා ජලය සුපෝශීකරණය වේ. 
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|ස්වභාවික
|රොන් මඩ, අවලම්භිත ද්‍රව්‍ය
|
*ජලාශයේ බොරතාවයක් ඇති වේ. 
*ඒ නිසා ජලාශයේ ආලෝකය විනිවිද යාම අඩුය.
*එවිට ජලජ ශාක වල ප්‍රභාසංස්ලේෂණය අඩු වේ.
*ජලයේ O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; සානද්‍රණය අඩු වේ. 
*ස්වායු ජලජ ජීවෙන්ට බලපෑම් ඇති වේ.
*ජලජ ජීවීන්ගේ දේහ වලට තුවාල ඇති වීම. 
*මත්ස්‍යයන්ගේ අභිජනන ස්ථාන විනාශ වේ. 
*ජලාශයේ ධාරිතාව අඩු වේ. (රොන් මඩ ජලාශයේ පතුලේ තැන්පත් වීම නිසා) 
|-
|රෝග කාරක ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් 
|මිනිසා ඇතුළු ජලය පරිභෝජනය කරන ජීවීන්ට මෙමගින් රෝග ඇති කරයි. උදා: කොළරාව, උණසන්නිපාතය
|-
|කාබනික ද්‍රව්‍ය 
|
*කාබනික ද්‍රව්‍ය මත ස්වායු ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් ක්‍රියා කර ඒවා වියෝජනයට ලක් කරයි.
*එවිට ජලාශයේ ජීවීන් O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; සඳහා දක්වන ඉල්ලුම වැඩි වේ.
*ජලයේ දිය වූ O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; සාන්ද්‍රණය අඩු වේ.
*ස්වායු ජලජ ජීවීන් මිය යාම සිදු වේ.
*නිර්වායු ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් නිර්වායු වියෝජනය සිදු වේ. 
*CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;, H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;S, NH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; වැනි දුර්ගන්ධයක් ඇති කරන වායු පිට වේ.         
|}

===ජල දූෂණයේ ප්‍රතිවිපාක===
#ලෙඩ රෝග ඇති වීම.
#මිනිසුන්ගේ අවශ්‍යතාවලට යොදා ගැනීමට නොහැකිවීම.
#ජලාශ වලින් ආහාර කෙරෙහි මිනිසාට ලැබෙන පිටිවහල අවම වීම.
#නිසි ජල සැපයුමක් නොමැති වීම, පිරිසිදු පානීය ජලය නොමැතිවීම.
#ගංගා දූෂණය වීම නිසා උදරාබාධ වලින් ලෝක ජනතාව වසරකට මිලියන 5ක් පමණ මිය යති.

====සුපෝෂීකරණය====
'''ශාක වර්ධනයට අවශ්‍ය නයිට්රේට් හා පොස්ෆේට් වැනි ඛනිජ පෝෂක ජලාශයේ අධික සාන්ද්‍රණ වලින් එක රැස් වීම සුපෝෂීකරණයයි'''. ජලාශයක් තුළ අධික ලෙස මෙම ඛනිජ පෝෂක එක් රැස් වීම නිසා '''සයනොබැක්ටිරියා''' සහ '''බැක්ටීරියා''' ජලාශයේ මතුපිට '''ඇල්ගී උඩු මණ්ඩි''' ලෙස පාවේ. ජලාශය කොළ පැහැයට දිස් වේ. මෙහිදී බහුල වන්නේ '''&lt;i&gt;Mycrocystis&lt;/i&gt;''' නම් බැක්ටීරියාවයි. ජලාශ වල වර්ධනය වන ඇල්ගී මගින් O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; භාවිතයට ගනී. මේ නිසා රාත්‍රී කාලයේදී ජලාශයේ O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ඌණතාවයක් ඇති වේ. මෙය ස්වායු ජලජ ජීවීන්ට බලපායි. තවද නිර්වායු වියෝජනයක් සිදු වීම නිසා දුර්ගන්ධයක් ඇති විය හැකිය. වර්ෂාව අඩු කාල වල දී ජලාශ වල මෙවැනි තාවකාලික සුපෝෂීකරණ තත්ත්ව ඇති වේ.  

=====ජලාශ වලට නයිට්රේට්, පොස්ෆේට් වැනි ඛනිජ පෝෂක එකතු වන ක්‍රම===== 
#නයිට්රේට්, පොස්ෆේට් අඩංගු රසායනික පොහොර
#මළ ද්‍රව්‍ය 
#ක්ෂාලක
#'''කාර්මික අපසන්දන'''

==ගොඩබිම දූෂණය==
මෙහිදී විශේෂයෙන්ම කතා කරන්නේ පස දූෂණය වීම සම්බන්ධවයි.'''''පසේ ව්‍යුහය හා රසායනික ද්‍රව්‍යවල ඇතිවන වෙනස පස දූෂණය වීම ලෙස හැඳින්වේ.'''''
[[රූපය:Soil_polution.JPG|325px|right]]

===පස දූෂණය වන ක්‍රම=== 
*පසේ ලවණතාවය වෙනස් වීම
*නොදිරන කොටස් පසට එකතු වීම
උදා-පොලිතීන්,ප්ලාස්ටික්
*විෂ රසායන පසේ එක්රැස් වීම
*පසේ ජල පරිමාව වෙනස් වීම
*පාංශු ඛාදනය
*අපද්‍රව්‍ය එකතු වීම
*කැටායන හුවමාරුව බිඳ වැටීම

===පස දූෂණයේ ප්‍රති විපාක=== 
*පසේ සාරවත් බව අඩු වීම හා අස්වැන්න අඩු වීම.
*විෂ රසායනික ද්‍රව්‍ය ආහාර තුළට එකතු වීම.
*පස තුළ අපද්‍රව්‍ය එකතු වීම නිසා පාංශු ජීවි  විනාශ වීම.
*ජලාශ තුළ රොන් මඩ එකතු වීම හේතුවෙන් රඳවාගත හැකි ජල ප්‍රමාණය අඩු වීම.
*නියං කාල වලදී ජල උල්පත් සිඳීයාම.

==ශබ්ද දූෂණය==
{{main|ශබ්ද දූෂණය}}
සාමාන්‍ය පරිසරයේ ඇති වන ශබ්දයන් නිසා ජීවින්ට අපහසුතාවක් ඇති නොකරයි.නමුත් මිනිසා මැදිහත් වීමෙන් මිනිසා විසින් ඇතිකරන ශබිද දරා ගැනීම‍ට අපහසුතාවයක් ඇති වේ.මෙය ශබ්ද දූෂණය ලෙස හැඳිනිවේ. 

===ශබ්ද දූෂණය ඇති වීමට හේතු===
#කර්මාන්ත ශාලා ක්‍රියාකාරිත්වය
#වාහන අධික ශබ්දය නිස 
#ශබ්ද විකාශන යන්ත්‍ර  භාවිතය.

===ශබ්ද දූෂණයේ ප්‍රතිවිපාක===
#මානසික කරදරකාරි වටපිටාවක් ඇති වීම
#ශ්‍රවනාබාධ  ඇති වීම
#වමනය හා හිසරදය
#අස්ථායිභාවය

=== '''ශබ්ද දූෂණය වැලැක්වීම වෙනුවෙන් දැනට පවත්නා පනත් සහ රෙගුලාසි''' ===

* '''පනත්''' 

# [http://203.115.26.10/ENV.%20ACT-No.%2047%20Of%201980-S.pdf 1980 අංක 47 දරන ජාතික පරිසර පනත] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200712151257/http://203.115.26.10/ENV.%20ACT-No.%2047%20Of%201980-S.pdf |date=2020-07-12 }}
# [http://203.115.26.10/ENV.ACT-No.56Of1988-S.pdf 1988 අංක 56 දරන ජාතික පරිසර (සංශෝධිත) පනත] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200712151316/http://203.115.26.10/ENV.ACT-No.56Of1988-S.pdf |date=2020-07-12 }}
# [http://203.115.26.10/ENV.ACT-No.53Of2000-S.pdf 2000 අංක 53 දරන ජාතික පරිසර (සංශෝධිත) පනත] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200712151128/http://203.115.26.10/ENV.ACT-No.53Of2000-S.pdf |date=2020-07-12 }}

* '''රෙගුලාසි ( ශබ්දය  )'''

* '''''[http://www.cea.lk/web/images/pdf/noise/reg924-12.pdf 1996.05.23 දින අංක 924/12 දරන ගැසට් නිවේදනය]''''' යටතේ පල කරන ලද ආඥාව

(සටහන- කර්මාන්ත මගින් සිදු කෙරෙන ශබ්ද දූෂණය)

* '''''[http://www.cea.lk/web/images/pdf/acts/973_7S.PNG 1997.04.30 දින අංක 973/7 දරන ගැසට් නිවේදනය]''''' යටතේ පල කරන ලද ආඥාව

(සටහන - 1996.05.23 දින අංක 924/12 දරන ගැසට් නිවේදනයට සිදු කරන ලද සංශෝධනය)

* '''''[http://www.cea.lk/web/images/pdf/noise/1738_37-(E).pdf 2011.12.29 දින අංක 1738/37 දරන ගැසට් නිවේදනය]''''' යටතේ පල කරන ලද ආඥාව

(සටහන - ජාතික පාරිසරික (රථ වාහන නළා හැඬවීම) රෙගුලාසි)


2. '''[http://gic.gov.lk/gic/images/stories/pdf/speakercirculer.pdf ශබ්ද විකාශන බලපත්‍ර විස්තර චක්‍රලේඛය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210606133532/http://gic.gov.lk/gic/images/stories/pdf/speakercirculer.pdf |date=2021-06-06 }}'''


# 

 ව්‍යාපෘති උදෙසා ඉඩකඩ අවශ්‍ය වීම නිසාද වනාන්තර අහිමි වේ.

===වනාන්තර විනාශයෙන් වන පරිසර හානි.===
#කාලගුණය වෙනස් වීම
##උදා-ගෝලීය උෂ්ණත්වය වැඩි වීම,ඍතු කාල සීමාව වෙනස් වීම
#ජෛව විවිධත්වය විකාශ වීම
[[රූපය:Costal_polution.jpg|right ]]

==වෙරළ දූෂණය==
වෙරළ සංරක්ෂණ පනතේ වෙරළ කළාපය ලෙස දක්වා ඇත්තේ මධ්‍ය වඩදිය ඉම සිට ගොඩබිම දෙසට මීටර 300 ක සීමාවක් හා මධ්‍ය බාදිය ඉම සිට මුහුද දෙසට කිලෝමීටර ‍2 ක සීමාව ඇතුළත පිහිටි ප්‍රදේශයයි.තවද ගංගා, කලපු, දියපාරවල්ද ඊට අයත් වේ.මේ ආශ්‍රිතව ඇති වෙන යම් යම් අහිතකර බලපෑම් වෙරළ දූෂණය යන්නේ අදහස් වේ.
[[රූපය:Indastrial.jpg|right|325px ]]

===වෙරළ දූෂණය වන ක්‍රම ===
#වෙරළ තීරයේ අනවසර ඉදිකිරීම්
#කැලි කසල බැහැර කිරීම
#ඉස්සන් වගාව
#කොරල් පර විනාශය

===වෙරළ කලාපයේ සංවර්ධනය නිසා ඇතිවන අහිතකර බලපෑම්===
#මහජනයාට වෙරළට යාමට ඇති අයිතිය උල්ලංඝනයවීම.
#වෙරළ කලාපයට අහිතකර බලපෑම් ඇතිවීම.
#ධීවර කටයුතු වලට බාධා වීම.
#විෂ හෝ අප ද්‍රව්‍ය ප්‍රමිතීන් ඉක්මවා යාම.

===ඉස්සන් වගාව නිසා වෙරළ කලාපයේ ඇති  වන ගැටළු===
#කඩොලාන විනාශවීම.
#නව ඇළ මාර්ග තැනීම නිසා පසෙහි ලවණ තාවය වැඩිවීම.
#භූගත ජල සම්පත අඩු වීම.
#ඉස්සන් වගාවේ අපවිත්‍ර ජලය කෙලින්ම කලපුවට මුදාහැරීම.
#ගංවතුර තර්ජන ඇති වීම.

===කොරල් පර විනාශය නිසා වෙරළ කලාපයේ ඇති වන ගැටළු===
#වෙරළ ඛාදනය ඉහළයාම.
#වෙරළ සුන්දරත්වය නැතිවීම.
#සංචාරක කර්මාන්තයට බාධා ඇති වීම.

==ආශ්‍රිත ග්‍රන්ථ==
*[http://nwsdbrws.org/downloads/Obe_Parisara_Ayithiya_Sin.pdf ඔබේ පරිසර අයිතිය   පරිසර පදනම] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210606133541/http://nwsdbrws.org/downloads/Obe_Parisara_Ayithiya_Sin.pdf |date=2021-06-06 }}
*[http://www.vidusara.com/2014/05/28/feature2.html ශබ්ද දූෂණය අඩු කිරීමට දායක වෙමු] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220125161457/http://www.vidusara.com/2014/05/28/feature2.html |date=2022-01-25 }}
*[http://gic.gov.lk/gic/index.php/si/component/info/?id=474&amp;catid=32&amp;task=info ශබ්ද විකාශන යන්ත්‍ර අවසර පත්‍ර ලබාගැනීම] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210421150230/http://gic.gov.lk/gic/index.php/si/component/info/?id=474&amp;catid=32&amp;task=info |date=2021-04-21 }}
*[http://gic.gov.lk/gic/images/stories/pdf/speakercirculer.pdf ශබ්ද විකාශන බලපත්‍ර විස්තර චක්‍රලේඛය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210606133532/http://gic.gov.lk/gic/images/stories/pdf/speakercirculer.pdf |date=2021-06-06 }}
*[https://www.deshaya.lk/article/42/columns/15136/%E0%B7%81%E0%B6%B6%E0%B7%8A%E0%B6%AF-%E0%B6%AF%E0%B7%96%E0%B7%82%E0%B6%AB%E0%B6%BA-%E0%B6%9C%E0%B7%90%E0%B6%B1-%E0%B6%85%E0%B7%80%E0%B6%B0%E0%B7%8F%E0%B6%B1%E0%B6%BA%E0%B6%9A%E0%B7%8A ශබ්ද දූෂණය ගැන අවධානයක්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210606133531/https://www.deshaya.lk/article/42/columns/15136/%E0%B7%81%E0%B6%B6%E0%B7%8A%E0%B6%AF-%E0%B6%AF%E0%B7%96%E0%B7%82%E0%B6%AB%E0%B6%BA-%E0%B6%9C%E0%B7%90%E0%B6%B1-%E0%B6%85%E0%B7%80%E0%B6%B0%E0%B7%8F%E0%B6%B1%E0%B6%BA%E0%B6%9A%E0%B7%8A |date=2021-06-06 }}
*[https://divaina.com/daily/index.php/visheshanga3/54577-2021-02-16-12-27-15 ලවුඩ්ස්‌පීකර් බුද්ධාගම - Divaina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210606140542/https://divaina.com/daily/index.php/visheshanga3/54577-2021-02-16-12-27-15 |date=2021-06-06 }}

==මේවාද බලන්න==
*[[කාන්තාරීකරණය ]]

[[ප්‍රවර්ගය:පරිසර දූෂණය]]</text>
      <sha1>4k3qvs7oht73gg3ecxe0vs4piph8vv3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්ලාස්මා (භෞතික විද්‍යාව)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8611</id>
    <revision>
      <id>792695</id>
      <parentid>696670</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T06:16:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45259" sha1="69larv2g06e0dzz8afhjurbx6v6udl2" xml:space="preserve">{{සැකිල්ල:පරිවර්ථනය කළ යුතු}}

{{වෙනත් භාවිතා|ප්ලාස්මා (වක්‍රෝත්තිහරණය){{!}}ප්ලාස්මා}}
[[Image:Plasma-lamp 2.jpg|thumb|300px|right| [[ප්ලාස්මා පහන]], illustrating some of the more complex phenomena of a plasma, including ''[[Current filament|filamentation]]''. The colors are a result of relaxation of electrons in excited states to lower energy states after they have recombined with ions. These processes emit light in a [[spectrum]] characteristic of the gas being excited.]]
{{Continuum mechanics|fluid}}
[[භෞතික විද්‍යාව|භෞතික විද්‍යාවෙහි]] සහ [[රසායන විද්‍යාව|රසායන විද්‍යාවෙහි]], '''''ප්ලාස්මා'''''  යනු වායුවක අංශු කිසියම් ප්‍රමාණයක්  [[අයනය|අයනීකෘත]] වූ විට නිමැවෙන [[පදාර්ථයේ අවස්ථා|පදාර්ථයේ අවස්ථාවකි]]. 

ප්ලාස්මා අවස්ථාවේදී  අයනීකෘත වායුවක් වන අතර ඉලෙක්ට්රෝනයක යම් අනුපාතයක් නිදහස් වන අතර ඒවා පරමාණුවකට හෝ අණුවක් වෙතට බැඳී ඇත. ධනාත්මක හා සෘණ ආරෝපණ තරමක් ස්වාධීනව ගමන් කිරීමට හැකියාව ඇති විද්යුත් චුම්බක ක්ෂේත්රයට දැඩි ලෙස ප්රතිචාර දැක්වීමට ප්ලාස්මා විදුලිය සන්නායක වේ. එබැවින් ප්ලාස්මා ඝන ද්රව්ය, ද්රව හෝ වායූන් මෙන් නොව එහි ද්රව්යමය තත්වයක් ලෙස සැලකේ. ප්ලාස්මා සාමාන්යයෙන් උදාසීන වායු වළාකුළු ආකාරයක් (උදා. තරු) උදා වේ.

==ඉතිහාසය==

මෙම පදාර්ථය පළමු වරට ක්ෲක්ස් නලයක් තුළ මුලින්ම හදුනාගත් අතර 1879 දී ශ්රීමත් විලියම් ක්රූකොස් විසින් විස්තර කරන ලදී (ඔහු එය &quot;විකිරණමය පදාර්ථයයි&quot; ලෙස හැඳින්වේ.) [1] ක්රූකොස් නාලය &quot;කැතෝඩ කිරණ&quot; යන පදාර්ථයේ ස්වභාවය බ්රිතාන්ය විද්යාඥ ශ්රීමත් ජේ. ජේ. 1897 දී තොම්සන් [2] සහ 1928 දී අර්වින්ග් ලන්ග්මීර් විසින් &quot;ප්ලාස්මා&quot; ලෙස නම් කරන ලදී. සමහරවිට එය රුධිර ප්ලාස්මා මත ඔහුට මතක් කළ නිසාය. ලන්ග්මියර් මෙසේ ලිවීය:

ඉලෙක්ට්රෝන කිහිපයක් අඩංගු කොපුවල ඇති ඉලෙක්ට්රෝඩයන් ආසන්නයේ හැරුණු විට, අයනීකෘත වායුව නිසා සමාන අයුරින් අයන සහ ඉලෙක්ට්රෝන අඩංගු වන අතර එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස අභ්යවකාශ ආරෝපණ ඉතා කුඩා වේ. අයන සහ ඉලෙක්ට්රෝන වල සමබර ආරෝපනයක් සහිත මෙම කලාපය විස්තර කිරීමට නම් ප්ලාස්මා නාමය භාවිතා කළ යුතුය. &quot;[1]

ප්ලාස්මා යනු ස්කන්ධය හා පරිමාව අනුවය. විශ්වයේ බහුලම දෙය වන්නේ සංයුතියයි. [1] තාරකා සියල්ලම ප්ලාස්මා වලින් සෑදූ අතර තාරකා අතර අවකාශය පවා ප්ලාස්මා සමග පිරවිය හැකි නමුත් ඉතා විරල වේ (තාරකාභෞතික ප්ලාස්මා, අන්තර්ගෝලීය මාධ්ය සහ අන්තර්ගෝලීය අවකාශය බලන්න). සූර්ය පද්ධතියේ දී ග්රහ මණ්ඩලයේ නොවන බොහෝ ප්ලූටෝ ග්රහයන්ගෙන් ග්රහයන්ගෙන් සියයට 0.1 ක් හා ප්ලූටෝ කක්ෂය තුල පරිමාව 10-15% ක් පමණ වේ. වායුමය ප්ලාස්මා ඇතුලත ඉතා කුඩා ධාන්ය වර්ගයක් ද සෘණ ආරෝපණ ආරෝපණයක් ලබා ගනී. එසේ කිරීමෙන් ප්ලාස්මා හි ඉතා විශාල සෘණ අයන සංරචකයක් ලෙස ක්රියා කළ හැකි නිසා (ධූලි ප්ලාස්මා බලන්න).

&lt;table cellpadding=1 cellspacing=0 border=1&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=3 bgcolor=cccccc align=center&gt;'''Common forms of plasma include'''&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr bgcolor=eeeeee valign=top&gt;&lt;td width=43%&gt;
&lt;center&gt;'''කාතිමව නිපදවූ ප්ලැස්මා'''&lt;/center&gt;
* Those found in [[plasma displays]], including TVs
* Inside [[fluorescent lamp]]s (low energy lighting), [[neon sign]]s &lt;ref&gt;{{Citation |title=IPPEX Glossary of Fusion Terms |url=http://ippex.pppl.gov/fusion/glossary.html |access-date=2008-08-23 |archive-date=2008-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080308225731/http://ippex.pppl.gov/fusion/glossary.html }}&lt;/ref&gt;
* Rocket exhaust
* The area in front of a [[spacecraft]]'s [[heat shield]] during reentry into the [[earth's atmosphere|atmosphere]]
* Inside a corona discharge [[ozone]] generator
* [[Fusion energy]] research
* The [[electric arc]] in an [[arc lamp]], an arc [[welding|welder]] or [[plasma torch]]
* Plasma ball (sometimes called a plasma sphere or [[plasma globe]])
* Arcs produced by [[Tesla Coil]]s (resonant air core transformer or disruptor coil that produces arcs similar to lightning but with [[Alternating Current]] rather than [[static electricity]]))
* Plasmas used in [[semiconductor device fabrication]] including: [[Reactive-ion etching|Reactive Ion Etching]], [[Sputtering]], and [[Plasma Enhanced Chemical Vapor Deposition]]
&lt;/td&gt;&lt;td&gt;
&lt;center&gt;'''[[Earth|Terrestrial]] plasmas'''&lt;/center&gt;
* [[අකුණු]]
* [[බෝල අකුණු]]
* [[St. Elmo's fire]]
* [[Lightning#Upper-atmospheric|Sprites, elves, jets]]
* The [[ionosphere]]
* [[අවුරෝරා]]
&lt;/td&gt;&lt;td width=33%&gt;
&lt;center&gt;'''[[:Category:Space plasmas|Space]] and [[astrophysics|astrophysical]] plasmas'''&lt;/center&gt;
* The [[හිරු]] ඇතුළු සියළු [[තරු]]s&lt;br&gt;(which are plasmas heated by [[nuclear fusion]])
*  [[සූර්ය සුලං]]
* The [[interplanetary medium]]&lt;br&gt;(the space between the planets)
* The [[interstellar medium]]&lt;br&gt;(the space between star systems)
* The [[intergalactic space|Intergalactic medium]]&lt;br&gt;(the space between galaxies)
* The [[Io (moon)|Io]]-[[Jupiter]] flux-tube
* [[Accretion disc]]s
* Interstellar [[nebula]]e
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;

== ප්ලාස්මා ගුණ හා පැරාමිතිය ==
[[Image:plasma fountain.gif|thumb|200px|right|The Earth's &quot;[[plasma fountain]]&quot;, showing oxygen, helium, and hydrogen ions which gush into space from regions near the Earth's poles. The faint yellow area shown above the north pole represents gas lost from Earth into space; the green area is the [[aurora borealis]]-or plasma energy pouring back into the atmosphere.&lt;ref&gt;Plasma fountain  [http://pwg.gsfc.nasa.gov/istp/news/9812/solar1.html Source], press release: [http://pwg.gsfc.nasa.gov/istp/news/9812/solarwind.html Solar Wind Squeezes Some of Earth's Atmosphere into Space]&lt;/ref&gt; ]]

=== අර්ථ දැක්වීම ===
Although a plasma is loosely described as an electrically neutral medium of positive and negative particles, a definition can have three criteria:&lt;ref&gt;R. O. Dendy, Plasma Dynamics.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Hillary Walter, Michelle Cooper, Illustrated Dictionary of Physics&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Daniel Hastings, Henry Garrett, Spacecraft-Environment Interactions&lt;/reF&gt;

# '''The plasma approximation''': Charged particles must be close enough together that each particle influences many nearby charged particles, rather than just interacting with the closest particle (these collective effects are a distinguishing feature of a plasma). The plasma approximation is valid when the number of charge carriers within the sphere of influence (called the ''Debye sphere'' whose radius is the [[Debye length|Debye screening length]]) of a particular particle are higher than unity to provide collective behavior of the charged particles. The average number of particles in the Debye sphere is given by the [[plasma parameter]], &quot;Λ&quot; (the [[Greek alphabet|Greek]] letter [[Lambda]]). 
# '''Bulk interactions''': The Debye screening length (defined above) is short compared to the physical size of the plasma. This criterion means that interactions in the bulk of the plasma are more important than those at its edges, where boundary effects may take place. When this criterion is satisfied, the plasma is quasineutral.
#'''Plasma frequency''': The electron plasma frequency (measuring [[plasma oscillation]]s of the electrons) is large compared to the electron-neutral collision frequency (measuring frequency of collisions between electrons and neutral particles). When this condition is valid, electrostatic interactions dominate over the processes of ordinary gas kinetics.

===Ranges of plasma parameters===

Plasma parameters can take on values varying by many [[orders of magnitude]], but the properties of plasmas with apparently disparate parameters may be very similar (see [[plasma scaling]]). The following chart considers only conventional atomic plasmas and not exotic phenomena like [[quark gluon plasma]]s:

[[Image:Plasma scaling.svg|thumb|250px|'''Range of plasmas'''. Density increases upwards, temperature increases towards the right. The free electrons in a metal may be considered an electron plasma&lt;ref&gt;After Peratt, A. L., &quot;[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?1996Ap&amp;SS.242...93P Advances in Numerical Modeling of Astrophysical and Space Plasmas]&quot; (1966) ''Astrophysics and Space Science'', v. 242, Issue 1/2, p. 93-163.&lt;/ref&gt;]]

&lt;table class=&quot;wikitable&quot;&gt;
&lt;tr bgcolor=&quot;#eeeeee&quot; align=center&gt;&lt;td&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=2&gt;'''Typical ranges of plasma parameters''': orders of magnitude (OOM)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr bgcolor=&quot;#eeeeee&quot; align=center&gt;&lt;td&gt;'''Characteristic'''&lt;/td&gt;&lt;td&gt;'''Terrestrial plasmas'''&lt;/td&gt;&lt;td&gt;'''Cosmic plasmas'''&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td&gt;'''Size'''&lt;br&gt;in metres&lt;/td&gt;&lt;td&gt;10&lt;sup&gt;−6&lt;/sup&gt; m (lab plasmas) to&lt;br&gt;10&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; m (lightning) (~8 [[Order of magnitude|OOM]])&lt;/td&gt;&lt;td&gt;10&lt;sup&gt;−6&lt;/sup&gt; m (spacecraft sheath) to&lt;br&gt;10&lt;sup&gt;25&lt;/sup&gt; m (intergalactic nebula) (~31 OOM)&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td&gt;'''Lifetime'''&lt;br&gt;in seconds&lt;/td&gt;&lt;td&gt;10&lt;sup&gt;−12&lt;/sup&gt; s (laser-produced plasma) to&lt;br&gt;10&lt;sup&gt;7&lt;/sup&gt; s (fluorescent lights) (~19 OOM)&lt;/td&gt;&lt;td&gt;10&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; s (solar flares) to&lt;br&gt;10&lt;sup&gt;17&lt;/sup&gt; s (intergalactic plasma) (~17 OOM)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td&gt;'''Density'''&lt;br&gt; in particles per&lt;br&gt;cubic metre&lt;/td&gt;&lt;td&gt;10&lt;sup&gt;7&lt;/sup&gt; m&lt;sup&gt;-3&lt;/sup&gt; to&lt;br&gt;10&lt;sup&gt;32&lt;/sup&gt; m&lt;sup&gt;-3&lt;/sup&gt; (inertial confinement plasma)&lt;/td&gt;&lt;td&gt;10&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; (i.e., 1) m&lt;sup&gt;-3&lt;/sup&gt; (intergalactic medium) to&lt;br&gt;10&lt;sup&gt;30&lt;/sup&gt; m&lt;sup&gt;-3&lt;/sup&gt; (stellar core)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td&gt;'''Temperature'''&lt;br&gt;in kelvins&lt;/td&gt;&lt;td&gt;~0 K (crystalline non-neutral plasma&lt;ref&gt;See [http://sdphca.ucsd.edu/ The Nonneutral Plasma Group] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170718153228/http://sdphca.ucsd.edu/ |date=2017-07-18 }} at the University of California, San Diego&lt;/ref&gt;) to&lt;br&gt;10&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; K (magnetic fusion plasma)&lt;/td&gt;&lt;td&gt;10&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; K (aurora) to&lt;br&gt;10&lt;sup&gt;7&lt;/sup&gt; K (solar core)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td&gt;'''Magnetic fields'''&lt;br&gt;in teslas&lt;/td&gt;&lt;td&gt;10&lt;sup&gt;−4&lt;/sup&gt; T (lab plasma) to&lt;br&gt;10&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; T (pulsed-power plasma)&lt;/td&gt;&lt;td&gt;10&lt;sup&gt;−12&lt;/sup&gt; T (intergalactic medium) to&lt;br&gt;10&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt; T (near neutron stars)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

=== Degree of ionization ===
For plasma to exist, [[ionization]] is necessary.  The term &quot;plasma density&quot; by itself usually refers to the &quot;electron density&quot;, that is, the number of free electrons per unit volume.  The [[degree of ionization]] of a plasma is the proportion of atoms which have lost (or gained) electrons, and is controlled mostly by the temperature. Even a partially ionized gas in which as little as 1% of the particles are ionized can have the characteristics of a plasma (i.e. respond to magnetic fields and be highly electrically conductive). The degree of ionization, ''α'' is defined as ''α'' = ''n''&lt;sub&gt;i&lt;/sub&gt;/(''n''&lt;sub&gt;i&lt;/sub&gt; + ''n''&lt;sub&gt;a&lt;/sub&gt;) where ''n''&lt;sub&gt;i&lt;/sub&gt; is the number density of ions and ''n''&lt;sub&gt;a&lt;/sub&gt; is the number density of neutral atoms.  The ''electron density'' is related to this by the average charge state &lt;''Z''&gt; of the ions through ''n''&lt;sub&gt;e&lt;/sub&gt;=&lt;''Z''&gt;'' n''&lt;sub&gt;i&lt;/sub&gt; where ''n''&lt;sub&gt;e&lt;/sub&gt; is the number density of electrons.

=== උෂ්ණත්වය ===

ප්ලාස්මා උෂ්ණත්වය සාමාන්‍යයෙන් මනිනු ලබන්නේ [[[]] හෝ [[ඉලෙක්ට්‍රෝන වෝල්ට්]] වල වන අතර එය අංශුවකට තාප චාලක ශක්තියේ අවිධිමත් මිනුමකි.  [[ජේම්ස් ක්ලර්ක් මැක්ස්වෙල් # චාලක න්‍යාය | මැක්ස්වෙලියන්]] ශක්තියෙන් [[බෙදා හැරීමේ කාර්යය] සැලකිය යුතු ලෙස අපගමනය වූ විට පවා ඉලෙක්ට්‍රෝන [[තාප සමතුලිතතාවයට]] ආසන්නව පිහිටා ඇත.  ]], උදාහරණයක් ලෙස [[පාරජම්බුල කිරණ]], ශක්තිජනක අංශු හෝ ශක්තිමත් [[විද්‍යුත් ක්ෂේත්‍ර]] හේතුවෙන්.  ස්කන්ධයේ විශාල වෙනස නිසා ඉලෙක්ට්‍රෝන අයන හෝ උදාසීන පරමාණු සමඟ සමතුලිතතාවයට පැමිණීමට වඩා වේගයෙන් තාප ගතික සමතුලිතතාවයට පැමිණේ.  මේ හේතුව නිසා &quot;අයන උෂ්ණත්වය&quot; &quot;[[ඉලෙක්ට්‍රෝන උෂ්ණත්වය]] ට වඩා බෙහෙවින් වෙනස් විය හැකිය.  දුර්වල අයනීකෘත තාක්‍ෂණික ප්ලාස්මා වල මෙය විශේෂයෙන් සුලභ වේ, අයන බොහෝ විට [[පරිසර උෂ්ණත්වය]] අසල ඇත.

 ඉලෙක්ට්රෝන, අයන සහ උදාසීන වල සාපේක්ෂ උෂ්ණත්වය මත පදනම්ව, ප්ලාස්මා &quot;තාප&quot; හෝ &quot;තාප නොවන&quot; ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇත.  තාප ප්ලාස්මා වල ඉලෙක්ට්‍රෝන හා බර අංශු එකම උෂ්ණත්වයේ පවතී, එනම් ඒවා එකිනෙකා සමඟ තාප සමතුලිතතාවයේ පවතී.  අනෙක් අතට තාප නොවන ප්ලාස්මා වලට අයන හා උදාසීන වඩා අඩු උෂ්ණත්වයක (සාමාන්‍යයෙන් කාමර උෂ්ණත්වය) ඇති අතර ඉලෙක්ට්‍රෝන බොහෝ “උණුසුම්” වේ.

 උෂ්ණත්වය ප්ලාස්මා අයනීකරණයේ මට්ටම පාලනය කරයි.  විශේෂයෙන්, [[සහා සමීකරණය]] නමින් හැඳින්වෙන සම්බන්ධතාවයක [[අයනීකරණ ශක්තිය]] (හා වඩා දුර්වල ලෙස ity නත්වය අනුව) සාපේක්ෂව “ඉලෙක්ට්‍රෝන උෂ්ණත්වය” මගින් ප්ලාස්මා අයනීකරණය තීරණය වේ.  ප්ලාස්මා සමහර විට සම්පූර්ණයෙන්ම අයනීකරණය වී ඇත්නම් එය &quot;උණුසුම්&quot; හෝ වායු අණු වලින් කුඩා කොටසක් (උදාහරණයක් ලෙස 1%) අයනීකරණය වී ඇත්නම් &quot;සීතල&quot; ලෙස හැඳින්වේ (නමුත් &quot;උණුසුම් ප්ලාස්මා&quot; යන යෙදුම්වල වෙනත් අර්ථ දැක්වීම්  සහ &quot;සීතල ප්ලාස්මා&quot; පොදු වේ).  “සීතල” ප්ලාස්මා වල වුවද ඉලෙක්ට්‍රෝන උෂ්ණත්වය තවමත් සෙල්සියස් අංශක දහස් ගණනකි.  &quot;ප්ලාස්මා තාක්‍ෂණය&quot; (&quot;තාක්‍ෂණික ප්ලාස්මා&quot;) සඳහා භාවිතා කරන ප්ලාස්මා සාමාන්‍යයෙන් මෙම අර්ථයෙන් සීතල වේ.

=== Potentials ===
[[Image:Lightning over Oradea Romania 2.jpg|thumb|300px|right|[[Lightning]] 
is an example of plasma present at Earth's surface. 
Typically, lightning discharges 30,000 amperes, at up to 100 million volts, and emits light, radio waves, x-rays and even gamma rays.&lt;ref&gt;See [http://www.nasa.gov/vision/universe/solarsystem/rhessi_tgf.html Flashes in the Sky: Earth's Gamma-Ray Bursts Triggered by Lightning] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141010061504/http://www.nasa.gov/vision/universe/solarsystem/rhessi_tgf.html |date=2014-10-10 }}&lt;/ref&gt; Plasma temperatures in lightning can approach ~28,000 Kelvin (~27,700°C) and electron densities may exceed 10&lt;sup&gt;24&lt;/sup&gt;/m³.]]

Since plasmas are very good conductors, electric potentials play an important role. 
The potential as it exists on average in the space between charged particles, independent of the question of how it can be measured, is called the &quot;plasma potential&quot; or the &quot;space potential&quot;. If an electrode is inserted into a plasma, its potential will generally lie considerably below the plasma potential due to what is termed a [[Debye sheath]].  The good electrical conductivity of plasmas causes their electric fields to be very small.  This results in the important concept of &quot;quasineutrality&quot;, which says the density of negative charges is approximately equal to the density of positive charges over large volumes of the plasma (&lt;math&gt;n_e=\langle Z\rangle n_i&lt;/math&gt;), but on the scale of the Debye length there can be charge imbalance. In the special case that ''[[Double layer (plasma)|double layers]]'' are formed, the charge separation can extend some tens of Debye lengths.

The magnitude of the potentials and electric fields must be determined by means other than simply finding the net [[charge density]]. A common example is to assume that the electrons satisfy the &quot;[[Boltzmann relation]]&quot;: 
:&lt;math&gt;n_e \propto e^{e\Phi/k_BT_e}&lt;/math&gt;. 

Differentiating this relation provides a means to calculate the electric field from the density: 
:&lt;math&gt;\vec{E} = (k_BT_e/e)(\nabla n_e/n_e)&lt;/math&gt;.

It is possible to produce a plasma which is not quasineutral. An electron beam, for example, has only negative charges. The density of a non-neutral plasma must generally be very low, or it must be very small, otherwise it will be dissipated by the repulsive [[electrostatic force]].

In [[astrophysical]] plasmas, [[electric field screening|Debye screening]] prevents [[electric field]]s from directly affecting the plasma over large distances (ie. greater than the [[Debye length]]). But the existence of charged particles causes the plasma to generate and be affected by [[magnetic field]]s.  This can and does cause extremely complex behavior, such as the generation of plasma double layers, an object which separates charge over a few tens of [[Debye length]]s. The dynamics of plasmas interacting with external and self-generated [[magnetic field]]s are studied in the [[academic discipline]] of [[magnetohydrodynamics]].

=== චුම්භකනය ===
A plasma in which the magnetic field is strong enough to influence the motion of the charged particles is said to be magnetized. A common quantitative criterion is that a particle on average completes at least one gyration around the magnetic field before making a collision (ie. &lt;span style=&quot;font-size:125%&quot;&gt;&lt;math&gt;\omega_{ce}/\nu_{coll} &gt; 1&lt;/math&gt;&lt;/span&gt; where &lt;span style=&quot;font-size:125%&quot;&gt;&lt;math&gt;\omega_{ce}&lt;/math&gt;&lt;/span&gt; is the &quot;electron gyrofrequency&quot; and &lt;span style=&quot;font-size:125%&quot;&gt;&lt;math&gt;\nu_{coll}&lt;/math&gt;&lt;/span&gt; is the &quot;electron collision rate&quot;). It is often the case that the electrons are magnetized while the ions are not. Magnetized plasmas are ''[[anisotropic]]'', meaning that their properties in the direction parallel to the magnetic field are different from those perpendicular to it. While electric fields in plasmas are usually small due to the high conductivity, the electric field associated with a plasma moving in a magnetic field is given by '''E''' = -'''v''' x '''B''' (where '''E''' is the electric field, '''v''' is the velocity, and '''B''' is the magnetic field), and is not affected by [[Debye shielding]].&lt;ref&gt;Richard Fitzpatrick, ''Introduction to Plasma Physics'', [http://farside.ph.utexas.edu/teaching/plasma/lectures/node10.html Magnetized plasmas]&lt;/ref&gt;

=== Comparison of plasma and gas phases ===
Plasma is often called the ''fourth state of matter''. It is distinct from other lower-energy [[states of matter]]; most commonly [[solid]], [[liquid]], and [[gas]], although it is closely related to the gas phase in that it also has no definite form or volume. Physicists consider a plasma to be more than a gas{{Fact|date=February 2008}} because of a number of distinct properties including the following: 

&lt;table class=&quot;wikitable&quot;&gt;

&lt;tr align=center bgcolor=#eeeeee valign=top&gt;
&lt;td&gt;'''Property'''&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;'''Gas'''&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;'''Plasma'''&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;

&lt;tr valign=top&gt;
&lt;td bgcolor=#eeeeee&gt;'''[[Electrical Conductivity]]'''&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;'''Very low'''&lt;br&gt;
:Air is an excellent insulator until it breaks down into plasma at electric field strengths above 30 kilovolts per centimeter.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://hypertextbook.com/facts/2000/AliceHong.shtml|title=Dielectric Strength of Air|year=2000|first=Alice|last=Hong|work=The Physics Factbook}}&lt;/ref&gt;
&lt;td&gt;'''Usually very high'''&lt;br&gt;
:For many purposes the [[conductivity]] of a plasma may be treated as infinite.
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr valign=top&gt;
&lt;td bgcolor=#eeeeee&gt;'''Independently acting species'''&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;'''One'''
:All gas particles behave in a similar way, influenced by [[gravity]], and [[collision]]s with one another&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;'''Two or three'''&lt;br&gt;
:[[Electrons]], [[ions]], and neutrals can be distinguished by the sign of their [[electric charge|charge]] so that they behave independently in many circumstances, with different bulk velocities and temperatures, allowing phenomena such as new types of [[waves in plasma|waves]] and [[Instability|instabilities]]
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;

&lt;tr valign=top&gt;
&lt;td bgcolor=#eeeeee&gt;'''Velocity distribution'''&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;'''[[Maxwell–Boltzmann distribution|Maxwellian]]'''&lt;br&gt;
:Collisions usually lead to a Maxwellian velocity distribution of all gas particles, with very few relatively fast particles. &lt;/td&gt;
&lt;td&gt;'''Often non-Maxwellian'''&lt;br&gt;
:Collisional interactions are often weak in hot plasmas, and external forcing can drive the plasma far from local equilibrium, and lead to a significant population of unusually fast particles.  
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr valign=top&gt;
&lt;td bgcolor=#eeeeee&gt;'''Interactions'''&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;'''Binary'''&lt;br&gt;
:Two-particle collisions are the rule, three-body collisions extremely rare.&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;'''Collective'''&lt;br&gt;
:Waves, or organised motion of plasma, are very important because the particles can interact at long ranges through the electric and magnetic forces.
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;

&lt;/table&gt;

==Complex plasma phenomena==


Although the underlying equations governing plasmas are relatively simple, plasma behaviour is extraordinarily varied and subtle: the emergence of unexpected behaviour from a simple model is a typical feature of a [[complex system]]. Such systems lie in some sense on the boundary between ordered and disordered behaviour, and cannot typically be described either by simple, smooth, mathematical functions, or by pure randomness. The spontaneous formation of interesting spatial features on a wide range of length scales is one manifestation of plasma complexity. The features are interesting, for example, because they are very sharp, spatially intermittent (the distance between features is much larger than the features themselves), or have a [[fractal]] form. Many of these features were first studied in the laboratory, and have subsequently been recognised throughout the universe. Examples of complexity and complex structures in plasmas include:

===Filamentation===
Striations or string-like structures&lt;ref&gt;Dickel, J. R., &quot;[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-data_query?bibcode=1990BAAS...22..832D&amp;link_type=ARTICLE&amp;db_key=AST The Filaments in Supernova Remnants: Sheets, Strings, Ribbons, or?]&quot; (1990) Bulletin of the American Astronomical Society, Vol. 22, p.832&lt;/ref&gt; are seen in many plasmas, like the plasma ball (image above),  the [[Aurora (astronomy)|aurora]],&lt;ref&gt;Grydeland, T., ''et al'', &quot;[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=2003GeoRL..30f..71G&amp;amp;db_key=AST&amp;amp;data_type=HTML&amp;amp;format=&amp;amp;high=42ca922c9c14082 Interferometric observations of filamentary structures associated with plasma instability in the auroral ionosphere]&quot; (2003) ''Geophysical Research Letters'', Volume 30, Issue 6, pp. 71-1&lt;/ref&gt; [[lightning]],&lt;ref&gt;Moss, Gregory D., ''et al'', &quot;[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=2006JGRA..11102307M&amp;amp;db_key=AST&amp;amp;data_type=HTML&amp;amp;format=&amp;amp;high=42ca922c9c18237 Monte Carlo model for analysis of thermal runaway electrons in streamer tips in transient luminous events and streamer zones of lightning leaders]&quot; (2006) ''Journal of Geophysical Research'', Volume 111, Issue A2, CiteID A02307&lt;/ref&gt; [[electric arc]]s, [[solar flares]],&lt;ref&gt;Doherty, Lowell R., &quot;[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1965ApJ...141..251D&amp;amp;db_key=AST&amp;amp;data_type=HTML&amp;amp;format=&amp;amp;high=42ca922c9c21466 Filamentary Structure in Solar Prominences.]&quot; (1965) ''Astrophysical Journal'', vol. 141, p.251&lt;/ref&gt; and [[supernova remnant]]s.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Hubble views the Crab Nebula M1: The Crab Nebula Filaments |url=http://seds.lpl.arizona.edu/messier/more/m001_hst.html |access-date=2009-10-05 |archive-date=2009-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091005084515/http://seds.lpl.arizona.edu/messier/more/m001_hst.html }}&lt;/ref&gt; They are sometimes associated with larger current densities, and the interaction with the magnetic field can form a ''magnetic rope'' structure.&lt;ref&gt;Zhang, Yan-An, ''et al'', &quot;[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=2002ChA%26A..26..442Z&amp;amp;db_key=AST&amp;amp;data_type=HTML&amp;amp;format=&amp;amp;high=42ca922c9c27030 A rope-shaped solar filament and a IIIb flare]&quot; (2002) ''Chinese Astronomy and Astrophysics'', Volume 26, Issue 4, p. 442-450&lt;/ref&gt; (See also [[Plasma pinch]])

===Shocks or double layers===
Plasma properties change rapidly (within a few Debye lengths) across a two-dimensional sheet in the presence of a (moving) shock or (stationary) [[Double layer (plasma)|double layer]]. Double layers involve localised charge separation, which causes a large potential difference across the layer, but does not generate an electric field outside the layer. Double layers separate adjacent plasma regions with different physical characteristics, and are often found in current carrying plasmas. They accelerate both ions and electrons.

===Electric fields and circuits===
Quasineutrality of a plasma requires that plasma currents close on themselves in electric circuits. Such circuits follow [[Kirchhoff's circuit laws]], and possess a [[Electrical resistance|resistance]] and [[inductance]]. These circuits must generally be treated as a strongly coupled system, with the behaviour in each plasma region dependent on the entire circuit. It is this strong coupling between system elements, together with nonlinearity, which may lead to complex behaviour. Electrical circuits in plasmas store inductive (magnetic) energy, and should the circuit be disrupted,  for example, by a plasma instability, the inductive energy will be released as plasma heating and acceleration. This is a common explanation for the heating which takes place in the [[solar corona]]. Electric currents, and in particular, magnetic-field-aligned electric  currents (which are sometimes generically referred to as &quot;[[Birkeland current]]s&quot;), are also observed in the Earth's aurora, and in plasma filaments.

===Cellular structure===
Narrow sheets with sharp gradients may separate regions with different properties such as magnetization, density, and temperature, resulting in cell-like regions. Examples include the [[magnetosphere]], [[heliosphere]], and [[heliospheric current sheet]]. Hannes Alfvén wrote: &quot;From the cosmological point of view, the most important new space research discovery is probably the cellular structure of space. As has been seen, in every region of space which is accessible to in situ measurements, there are a number of 'cell walls', sheets of electric currents, which divide space into compartments with different magnetization, temperature, density, etc .&quot;&lt;ref&gt;Hannes Alfvén, ''Cosmic Plasma'' (1981) See section VI.13.1. Cellular Structure of Space.&lt;/ref&gt;

===Critical ionization velocity===
The [[Critical ionization velocity]] is the relative velocity between an (magnetized) ionized plasma and a neutral gas above which a runaway ionization process takes place. The critical ionization process is a quite general mechanism for the conversion of the kinetic energy of a rapidly streaming gas into ionization and plasma thermal energy. Critical phenomena in general are typical of complex systems, and may lead to sharp spatial or temporal features.

=== Ultracold plasma ===
It is possible to create ultracold plasmas, by using lasers to trap and cool neutral atoms to temperatures of 1&amp;nbsp;[[millikelvin|mK]] or lower. Another laser then ionizes the atoms by giving each of the outermost electrons just enough energy to escape the electrical attraction of its parent ion. 

The key point about ultracold plasmas is that by manipulating the atoms with lasers, the kinetic energy of the liberated electrons can be controlled. Using standard pulsed lasers, the electron energy can be made to correspond to a temperature of as low as 0.1 K,­ a limit set by the frequency bandwidth of the laser pulse. The ions, however, retain the millikelvin temperatures of the neutral atoms. This type of non-equilibrium ultracold plasma evolves rapidly, and many fundamental questions about its behaviour remain unanswered. Experiments conducted so far have revealed surprising dynamics and recombination behavior which are pushing the limits of our knowledge of plasma physics.{{Fact|date=August 2007}}
One of the metastable states of strongly nonideal plasma is [[Rydberg matter]] which forms upon condensation of excited atoms.

=== ආරෝපිත ප්ලැස්මා ===
The strength and range of the electric force and the good conductivity of plasmas usually ensure that the density of positive and negative charges in any sizeable region are equal (&quot;quasineutrality&quot;). A plasma which has a significant excess of charge density or which is, in the extreme case, composed of only a single species, is called a non-neutral plasma. In such a plasma, electric fields play a dominant role. Examples are charged [[particle beam]]s, an electron cloud in a [[Penning trap]], and positron plasmas.&lt;ref&gt;R. G. Greaves, M. D. Tinkle, and C. M. Surko, &quot;[http://scitation.aip.org/getabs/servlet/GetabsServlet?prog=normal&amp;id=PHPAEN000001000005001439000001&amp;idtype=cvips&amp;gifs=yes Creation and uses of positron plasmas]&quot;,  Physics of Plasmas -- May 1994 -- Volume 1, Issue 5, pp. 1439-1446&lt;/ref&gt;

===Dusty plasma and grain plasma===
A [[dusty plasma]] is one containing tiny charged particles of dust (typically found in space) which also behaves like a plasma. A plasma containing larger particles is called a grain plasma.

== Mathematical descriptions ==
[[Image:Magnetic rope.svg|thumb|256px|The complex self-constricting magnetic field lines and current paths in a field-aligned [[Birkeland current]] which may develop in a plasma&lt;ref&gt;See [http://history.nasa.gov/SP-345/ch15.htm#250 Evolution of the Solar System]'', 1976)&lt;/ref&gt; ]]
{{මූලික|Plasma modeling}}
To completely describe the state of a plasma, we would need to write down all the 
particle locations and velocities, and describe the electromagnetic field in the plasma region.
However, it is generally not practical or necessary to keep track of all the particles in a plasma.
Therefore, plasma physicists commonly use less detailed descriptions known as models, of which
there are two main types:

=== ද්‍රව ආකාතිය ===
Fluid models describe plasmas in terms of smoothed quantities like density and averaged velocity around each position (see [[Plasma parameters]]). One simple fluid model, [[magnetohydrodynamics]], treats the plasma as a single fluid  governed by a combination of [[Maxwell's equations]] and the [[Navier–Stokes equations]]. A more general description is the two-fluid picture, where the ions and electrons are described separately. Fluid models are often accurate when collisionality is sufficiently high to keep the plasma velocity distribution close to a [[Maxwell–Boltzmann distribution]]. Because fluid models usually describe the plasma in terms of a single flow at a certain temperature at each spatial location, they can neither capture velocity space structures like beams or [[double layer]]s nor resolve wave-particle effects.

=== ගතික ප්ලැස්මා ===
Kinetic models describe the particle velocity distribution function at each point in the plasma, and therefore do not need to assume a [[Maxwell–Boltzmann distribution]]. A kinetic description is often necessary for collisionless plasmas. There are two common approaches to kinetic description of a plasma. One is based on representing the smoothed distribution function on a grid in velocity and position. The other, known as the [[particle-in-cell]] (PIC) technique, includes kinetic information by following the trajectories of a large number of individual particles. Kinetic models are generally more computationally intensive than fluid models. The [[Vlasov equation]] may be used to describe the dynamics of a system of charged particles interacting with an electromagnetic field.

== කෘතිම ප්ලැස්මා ==
Most artificial plasmas are generated by the application of electric and/or magnetic fields. Plasma generated in a laboratory setting and for industrial use can be generally categorized by:
*The type of power source used to generate the plasma; DC, RF and microwave.
*The pressure at which they operate; vacuum pressure (&lt; 10&amp;nbsp;mTorr), moderate pressure (~ 1&amp;nbsp;Torr), and atmospheric pressure (760&amp;nbsp;Torr). 
*The degree of ionization within the plasma; fully ionized, partially ionized, weakly ionized.
*The temperature relationships within the plasma; Thermal plasma (Te = T&lt;sub&gt;ion&lt;/sub&gt; = T&lt;sub&gt;gas&lt;/sub&gt;), Non-Thermal or &quot;cold&quot; plasma (Te &gt;&gt; T&lt;sub&gt;ion&lt;/sub&gt; = T&lt;sub&gt;gas&lt;/sub&gt;)
*The electrode configuration used to generate the plasma.
*The magnetization of the particles within the plasma; Magnetized (both ion and electrons are trapped in [[Gyroradius|Larmor orbits]] by the magnetic field), partially magnetized (the electrons but not the ions are trapped by the magnetic field), non-magnetized (the magnetic field is too weak to trap the particles in orbits but may generate Lorentz forces).
*Its application

===Examples of industrial/commercial plasma===
====Low-pressure discharges====
*''[[Glow discharge]] plasmas'': non-thermal plasmas generated by the application of DC or low frequency RF (&lt;100 kHz) electric field to the gap between two metal electrodes. Probably the most common plasma; this is the type of plasma generated within [[fluorescent light]] tubes. 
*''[[Capacitively coupled plasma]] (CCP)'': similar to glow discharge plasmas, but generated with high frequency RF electric fields, typically 13.56 MHz. These differ from glow discharges in that the sheaths are much less intense. These are widely used in the microfabrication and integrated circuit manufacturing industries for plasma etching and plasma enhanced chemical vapor deposition.
*''[[Inductively coupled plasma]] (ICP)'': similar to a CCP and with similar applications but the electrode consists of a coil wrapped around the discharge volume which inductively excites the plasma.
*''[[Wave heated plasma]]'': similar to CCP and ICP in that it is typically RF (or microwave), but is heated by both electrostatic and electromagnetic means.  Examples are [[helicon discharge]], [[electron cyclotron resonance]] (ECR), and [[ion cyclotron resonance]] (ICR).  These typically require a coaxial magnetic field for wave propagation.

====Atmospheric pressure====
*''[[Arc discharge]]:'' this is a high power thermal discharge of very high temperature ~10,000 K. It can be generated using various power supplies. It is commonly used in [[Metallurgy|metallurgical]] processes. For example it is used to melt rocks containing Al&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; to produce [[aluminium]].
*''[[Corona discharge]]:'' this is a non-thermal discharge generated by the application of high voltage to sharp electrode tips. It is commonly used in [[ozone]] generators and particle precipitators.
*''[[Dielectric barrier discharge]] (DBD):'' this is a non-thermal discharge generated by the application of high voltages across small gaps wherein a non-conducting coating prevents the transition of the plasma discharge into an arc. It is often mislabeled 'Corona' discharge in industry and has similar application to corona discharges. It is also widely used in the web treatment of fabrics. The application of the discharge to synthetic fabrics and plastics functionalizes the surface and allows for paints, glues and similar materials to adhere.

== Fields of active research ==
[[Image:HallThruster 2.jpg|thumb|300px|[[Hall effect thruster]]. The electric field in a plasma [[Double_layer_(plasma)|double layer]] is so effective at accelerating ions that electric fields are used in [[ion drive]]s]]
&lt;!--This list needs organization and pruning!--&gt;
This is just a partial list of topics. A more complete and organized list can be found on the Web site for Plasma science and technology.&lt;ref&gt;Web site for [http://www.plasmas.com/topics.htm Plasma science and technology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150509000626/http://www.plasmas.com/topics.htm |date=2015-05-09 }}&lt;/ref&gt;
&lt;table&gt;&lt;tr valign=top&gt;&lt;td&gt;
* Plasma theory
** [[Plasma equilibria and stability]]
** Plasma interactions with waves and beams
** [[Guiding center]]
** [[Adiabatic invariant]]
** [[Debye sheath]]
** [[Coulomb collision]]
* Plasmas in nature
** The Earth's [[ionosphere]] 
** Space plasmas, e.g. Earth's [[plasmasphere]] (an inner portion of the [[magnetosphere]] dense with plasma)
** [[Astrophysical plasma]]
** Industrial plasmas
*** [[Plasma chemistry]]
*** [[Plasma processing]]
*** [[Plasma Spray]]
*** [[Plasma display]]
&lt;/td&gt;&lt;td&gt;
* [[Plasma source]]s
* [[Dusty Plasma]]s
* [[Plasma diagnostics]]
** [[Thomson scattering]]
** [[Langmuir probe]]
** [[Spectroscopy]]
** [[Interferometry]]
** [[Ionospheric heater|Ionospheric heating]]
** [[Incoherent scatter]] radar
* Plasma applications
** [[Fusion power]]
*** [[Magnetic fusion energy]] (MFE) — [[tokamak]], [[stellarator]], [[reversed field pinch]], [[magnetic mirror]], [[dense plasma focus]]
*** [[Inertial fusion energy]] (IFE) (also Inertial confinement fusion — ICF)
*** [[Plasma-based weaponry]]
** [[Ion implantation]]
** [[Plasma ashing]]
** Food processing ([[Nonthermal plasma]], aka &quot;cold plasma&quot;)
** [[Plasma arc waste disposal]], convert waste into reusable material with plasma.
** [[Plasma acceleration]]
&lt;/table&gt;

==මේවාත් බලන්න==
{{portal|Physics}}
{{wiktionary|plasma}}
{{Commonscat|Plasma physics}}
* [[Plasma channel]]
* [[Plasma parameters]]
* [[Plasma nitriding]]
* [[Magnetohydrodynamics]]
* [[Electric field screening]]
* [[List of plasma physicists]]
* [[list of publications in physics#Plasma physics|Important publications in plasma physics]]
* [[IEEE Nuclear and Plasma Sciences Society]]
* [[Free space plasma generator]]

==සටහන්==
&lt;div class=&quot;references-small&quot; style=&quot;-moz-column-count: 2; column-count: 2;&quot;&gt;
&lt;references/&gt;
&lt;/div&gt;

== බාහිරට යොමු ==
* [http://fusedweb.pppl.gov/CPEP/Chart_Pages/5.Plasma4StateMatter.html Plasmas: the Fourth State of Matter]
* [http://www.trumpf.com/scripts/redirect2.php?domain=www.huettinger-electronics.com&amp;nr=124&amp;content=124.Plasma_Excitation.html  Animation on the plasma excitation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090130075550/http://www.trumpf.com/scripts/redirect2.php?domain=www.huettinger-electronics.com&amp;nr=124&amp;content=124.Plasma_Excitation.html |date=2009-01-30 }}
* [http://www.plasmas.org/ Plasma Science and Technology]
* [http://plasma-gate.weizmann.ac.il/PlasmaI.html Plasma on the Internet] comprehensive list of plasma related links.
* Introduction to Plasma Physics: [http://farside.ph.utexas.edu/teaching/plasma/lectures/lectures.html Graduate course given by Richard Fitzpatrick] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100104142353/http://farside.ph.utexas.edu/teaching/plasma/lectures/lectures.html |date=2010-01-04 }} | [http://silas.psfc.mit.edu/introplasma/index.html M.I.T. Introduction by I.H.Hutchinson]
* [http://wwwppd.nrl.navy.mil/nrlformulary/index.html NRL Plasma Formulary online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070428195056/http://wwwppd.nrl.navy.mil/nrlformulary/index.html |date=2007-04-28 }} (or an [http://w3.pppl.gov/~dcoster/nrl/ html version] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070208233337/http://w3.pppl.gov/~dcoster/nrl/ |date=2007-02-08 }})
* [http://www.plasmacoalition.org/ Plasma Coalition page]
* [http://starfire.ne.uiuc.edu/ Plasma Material Interaction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050308192828/http://starfire.ne.uiuc.edu/ |date=2005-03-08 }}
* [http://c3po.barnesos.net/homepage/lpl/grapeplasma/ How to make a glowing ball of plasma in your microwave with a grape] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050906205014/http://c3po.barnesos.net/homepage/lpl/grapeplasma/ |date=2005-09-06 }} | [http://stewdio.org/plasma/ More (Video)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060503180559/http://stewdio.org/plasma/ |date=2006-05-03 }}
* [http://video.google.com/videoplay?docid=6732382807079775486&amp;hl=en How to make plasma in your microwave with only one match (video)]
* [http://www.youtube.com/watch?v=_PGs2Tq_Vfg Plasma Ignition] How to make a plasma ignition system (Video)

* U.S. Dept of Agriculture research project [http://www.ars.usda.gov/research/projects/projects.htm?ACCN_NO=409114/ &quot;Decontamination of Fresh Produce with Cold Plasma&quot;]
* CNRS LAEPT [http://www.univ-bpclermont.fr/LABOS/laept/fr/accueil.php &quot;Electric Arc Thermal Plasmas ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120127055218/http://www.univ-bpclermont.fr/LABOS/laept/fr/accueil.php |date=2012-01-27 }} (french)

{{State of matter}}
{{Nuclear Technology}}

&lt;!--Categories--&gt;
[[Category:Plasma physics| ]]
[[Category:Astrophysics]]
[[ප්‍රවර්ගය:භෞතික විද්‍යාව තුළ සංකල්ප]]
[[Category:Electrical conductors]]
[[Category:Phases of matter]]
[[ප්‍රවර්ගය:භෞතික විද්‍යාව]]</text>
      <sha1>69larv2g06e0dzz8afhjurbx6v6udl2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>PHP</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16419</id>
    <revision>
      <id>792655</id>
      <parentid>591160</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T21:08:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48531" sha1="2rl1ai3p2u44uky3j228gtw8rlfelzq" xml:space="preserve">{{Infobox programming language
| logo = PHP-logo.svg
| logo size = 220px
| file ext = {{codes|.php|.phar|.phtml|.pht|.phps|d=,}}
| paradigm = [[Multi-paradigm programming language|Multi-paradigm]]: [[imperative programming|imperative]], [[functional programming|functional]], [[object-oriented programming|object-oriented]], [[procedural programming|procedural]], [[reflective programming|reflective]]
| released = {{start date and age|1995|06|08}}&lt;ref name=&quot;history-php-release&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mysqlconference&quot;&gt;{{cite web | last=Lerdorf | first=Rasmus | title=PHP on Hormones&amp;nbsp;– history of PHP presentation by Rasmus Lerdorf given at the MySQL Conference in Santa Clara, California | date=2007-04-26 | access-date=2009-12-11 | publisher=The Conversations Network | url=http://itc.conversationsnetwork.org/shows/detail3298.html | archive-date=2019-01-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190106230504/http://web.archive.org/web/20130729204354id_/http://itc.conversationsnetwork.org/shows/detail3298.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| designer = [[Rasmus Lerdorf]]
| developer = The PHP Development Team, [[Zend Technologies]]
| Old Name = Personal Home Page (PHP)
| latest release version = {{wikidata|property|edit|reference|P548=Q2804309|P348}}
| latest release date = {{start date and age|{{wikidata|qualifier|single|P548=Q2804309|P348|P577}}}}
| latest preview version = {{wikidata|property|edit|reference|P548=Q51930650|P348}}
| latest preview date = {{start date and age|{{wikidata|qualifier|single|P548=Q51930650|P348|P577}}}}
| typing = [[Dynamic typing|Dynamic]], [[Strong and weak typing|weak]]
'''since version 7.0:'''
[[Gradual typing|Gradual]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://secure.php.net/manual/en/functions.arguments.php#functions.arguments.type-declaration.strict|title=PHP: Function arguments - Manual|website=secure.php.net}}&lt;/ref&gt;
| implementations = [[Zend Engine]], [[HHVM]], [[PeachPie]], [[Quercus (software)|Quercus]], [[Parrot virtual machine|Parrot]]
| dialects = 
| influenced by = [[Perl]], [[HTML]], [[C (programming language)|C]], [[C++]], [[Java (programming language)|Java]]{{Citation needed|date=November 2021}}, [[Tcl]],&lt;ref name=&quot;mysqlconference&quot; /&gt; [[JavaScript]], [[Hack (programming language)|Hack]]&lt;ref name=&quot;optimisation ideas&quot;&gt;{{cite web | url = https://twitter.com/dstogov/status/672864802474229760 | title = It's not a secret that some #PHP7 optimization ideas came from HHVM, LuaJIT and V8.| last = Stogov | first = Dmitry | publisher = Twitter | date = 2015-12-04}}&lt;/ref&gt;
| influenced = [[Hack (programming language)|Hack]], [[Jakarta Server Pages|JSP]], [[Active Server Pages|ASP]]
| programming language = [[C (programming language)|C]] (primarily; some components [[C++]])
| operating system = [[Unix-like]], [[Windows]], [[macOS]], [[IBM i]], [[OpenVMS]]
| license = [[PHP License]] (most of Zend engine under [[Zend Engine License]])
| website = {{Official URL}}
| wikibooks = PHP Programming
}}
'''PHP''' හෙවත් 'Hypertext Preprocessor', පළමුව ගතික වෙබ් පිටු සැකසීම සදහා නිර්මාණය කරන ලද සර්ව කාර්ය විධානාවලි [[පරිගණක භාෂාව|පරිගණක භාෂාවකි]]. එය [[HTML]] වෙබ් පිටු තුළට කාවැද්දිය හැකි වන අතර සාමාන්‍යයෙන් වෙබ් සේවාදායකයක් ඒ සදහා හැඩගස්වා ගැනීමෙන් පසු භාවිතා කරනු ලැබේ. PHP බොහෝමයක් සේවාදායකයන් තුළ ස්ථාපනය කළ හැකි වෙයි. මේ වනවිට වෙබ් අඩවි මිලියන 20 ක් සහ වෙබ් සේවාදායකයන් මිලියනයක් විසින් PHP භාවිතා කරනු ලබයි. PHP සර්ව මෙහෙයුම් පද්ධති මෟදුකාංගයකි. එනම් එය මෙහෙයුම් පද්ධති බොහොමයක් මත කිසිදු වෙනසකින් තොරව භාවිතා කළ හැක.

PHP පළමුව ආරම්භ කරනු ලැබූයේ රාමුස් ලර්ඩොෆ් (Rasmus Lerdorf) විසින් 1995 දීය. එතැන් සිට අඛණ්ඩ වර්ධනයක් PHP වල දැකිය හැකිවිය. මේ වන විට මූලික PHP ගොඩ නැංවීමේ කටයුතු PHP කණ්ඩායම විසින් කරගෙන යනු ලබයි. විධිමත් නියමාවලියක් නොමැති නිසා මේ කණ්ඩායමේ කාර්යයන් පොදු පිළිගැනීම බවට පත්වී තිබේ. PHP, PHP බලපත්‍රය යටතේ නිකුත් කරනු ලබන [[නිදහස් මෘදුකාංග|නිදහස් මෘදුකාංගයකි]]. මේ GNU GPL ට අනුකූල නොවන්නේ නාමයේ වෙනස් කම නිසාය.
PHP විධාන රේඛාව (Command prompt) මත ක්‍රියා කරන මෘදුකාංගයක් බවටද දැන් පරිවර්තනය වෙමින් පවතින අතර ග්‍රාපිකරූපී මෘදුකාංගයක් ලෙසද භාවිත වේ.

== ඉතිහාසය ==
PHP පළමුව 'පුද්ගලික මුල් පිටු' (personal home pages) යන තේරුම ලැබෙන පරිදි භාවිතා කර ඇත. ආරම්භක යුගයේදි (1994දී පමණ) මෙය රාමුස් ලරඩොෆ් විසින් C පරිගණක භාෂාවෙන් ලියන ලද [[පොදු වාහල මුහුණත්]] (CGI) ද්වීමය ගොනුවක්, [[perl]] විධානාවලියක් ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීමට භාවිතා කිරීමෙන් මෙහි ආරම්භය සිදු විය. මෙම මෙවලම බොහෝ දුරට භාවිතයට ගන්නා ලද්දෙ ප්‍රචාරණ කටයුතු හා වෙබ් අඩවියට පැමිණෙන අමුත්තන් ගැන තොරතුරු එකතු කරගැනීමටත්ය. මෙම ද්විමය ගොනුව තම ආකෘති පරිවර්තකය සමග සම්බන්ධ කර ගැනීමෙන් ඔහු PHP/එෆ් අයි නැමැති මෘදුකාංගය නිපදවීය. මෙයට ඉතා ඉහල හැකියාවන් පැවතිණ. මෙයට C පරිගණක බසින් ඉතා විශාල දායකත්වයක් ලැබුන අතර දත්ත සමුදායන් සමග සම්බන්ධ වීම ආදි හැකියාවන් පැවතුණු බැවින් සරල ගතික වෙබ් අඩවි නිර්මාණය කිරීම පහසු විය. 1995 ජූනී 8 වැනිදා පොදු ජනයා වෙනුවෙන් PHP නිකුත් කෙරිණ. මෙහි මූලික අරමුණ වූයේ ගැටලු හා වැරදි සහිත තැන් නිවැරදිව හදුනාගැනීමයි. මෙය PHP2 ලෙස නම් කරනු ලැබූ අතර එයට අද පවතින බොහෝ මූලික හැකියාවන් පැවතිණ. මේ අතර perl බසට සමාන විචල්‍ය දැක්වීමේ ක්‍රමය, ආකෘති පත්‍ර භාවිතය හා HTML පිටු අතරට කාවැද්දිය හැකිවීම දැක්විය හැක. කාරක රීති බොහෝදුරට perl බසට ලං වුවත් මෙය සීමාසහිත වූත් සරල වූත් හා ස්ථීර වූත් බසක් ලෙස පිළිගැනීමට ලක්විය.


[[ගොනුව:Rasmus_Lerdorf_cropped.jpg|thumb|රාමුස් ලරඩොෆ්]]
[[ගොනුව:Andi Gutmans 1.jpg|thumb|ඇන්ඩි ගට්මන්ස්]]
[[ගොනුව:Zeev Suraski 2005_cropped.jpg|thumb|සෙව් සුරාකි]]


Technion IIT, හි රැකියා කරන ඊශ්‍රායලීය ජාතික සෙව් සුරාකි හා ඇන්ඩි ගට්මන්ස් විසින් 1997 දි PHP විග්‍රහකය නැවතත් ලියන ලදි. මෙය PHP3 බවට පත්වීමට උපකාරී වූ අතර නව අර්ථ දැක්වීමද මෙයට ලැබෙන්නේ මෙතැන් සිට ය. PHP3 ද බොහෝ කාලයක් පොදු ජනයා අතර පර්යේෂණ මට්ටමෙන් භාවිතයට ඉඩසලස්වා දෙන ලදි. අනතුරුව 1998 ජූනි මාසයෙදී නිල වශයෙන් PHP3 නිකුත් කරන ලදි. සෙව් සුරාකි හා ඇන්ඩි ගට්මන්ස් නැවතත් PHP මාධ්‍යය වෙනස් කිරීමෙන් සෙන්ඩ් යාන්ත්‍රණය (Zend Engine) බිහිවිය. ඒ 1999 දීය. ඔවුන් මෙහිදී සෙන්ඩ් තාක්ෂණායතනයද පිහිටවූහ. 

2000 මැයි 22 වන දින PHP4 සෙන්ඩ් යාන්ත්‍රණ අංක 1.0 සමඟ නිකුත් විය. 2008 දී 4.4.9 දක්වා මෙම ශාඛාව විහිදිණි. තව දුරටත් PHP4 වර්ධනය කිරීම සිදු නොවේ. මේ සමගම මෙයට සපයන ලද ආරක්ෂක යාවත්කාලීන කිරීම්ද ඇණ හිටින ලදි. PHP5 නිකුත් වූයේ 2004 ජූලිමස 13 වන දිනයි. මේ සදහා දියුණු කරන ලද වස්තු කේන්ද්‍රික ප්‍රවේශයේද (object oriented) සහායද එක් කරන ලදි. PHP පන්ති දත්ත විස්තාරකය, සහ තවත් බොහෝ දියුණුකිරීම් මෙහිදී හදුන්වා දෙන ලදි. වසර 2008 වන විට පවතින් එකම ස්ථාවර සංස්කරණය PHP5 වෙයි. PHP6ද මේ වන විට PHP5ට සමාන්තරව දියුණු කරමින් පවතී. ප්‍රධානතම වෙනස්කම් ලෙස '''register_globals''' ඉවත් කීරීම, මායා ඉදිරිපත් කිරීම් (magic quotes), ආරක්ෂක ක්‍රමය (safe mode) ඉවත් කිරීම දැක්විය හැක. මේවා ඉවත් කිරීමට මුලික හේතුව පද්ධති වල ආරක්ෂාවට මේවා තර්ජනයක් වීමයි. තව දුරටත් magic quotes වෙනුවට '''addslashes ()''' විධානය භාවිතා කල හැකිය. නැතහොත් දත්ත සමුදාය නිර්මාණය කල ආයතනයට විශේෂ වු ක්‍රමයක් මේ සදහා භාවිතා කල හැකිය. PHP6 දි ඉවත් කරනු ලැබු විධාන PHP 5.3 දී භාවිතා නොකරන ලෙස උපදෙස් දී තිබේ {{citation needed}}. මේවා භාවිතයේදී අනතුරු ඇඟවීමක් බලාපොරොත්තු විය හැක (එහෙත් මෙම අනතුරු ඇඟවීම් නොදක්වා සිටීමටද PHP ඉතාම පහසුවෙන් හැඩ ගැස්විය හැක).

2008 පෙබරවාරී 5 වෙනිදා සිට බොහෝ ඉහල පෙළේ ආයතන PHP4 සදහා සහය දැක්වීම අත්හිටුවන ලදි. මෙයට මූලික හේතුව PHP ගොඩනගන්නන්ගේ එකමුතුව විසින් PHP4 සිට PHP5 දක්වා සංක්‍රමණයට අනුබල දෙනු ලැබූ නිසාය. වර්තමානයේදි PHP යුනිකෝඩ් සදහා සහාය නොදක්වයි. PHP 6දි යුනිකොඩ් සහාය ලැබෙනු ඇත. ඉන්පසුව ඉංග්‍රිසි නොවන භාෂා වලින් දත්ත පන්ති (classes) ඉදිරිපත් කිරීමටත්, විධාන සටහන් කිරීමටත් භාවිත කරන්නන්ට හැකියාව ලැබේ. මීට අමතරව දත්ත අතරටද වෙනස් භාෂා ගෙන යාමේ හැකියාව ලැබේ. වර්තමානයේද ඉංග්‍රිසි නොවන බසක් අණු ලකුණු වැලක් (string) ලෙස සටහන් කිරීමේ හැකියාව පවතී. එහෙත් එය දත්ත අතරට ගෙන යාමක් ලෙස හැදින්විය හැකි නොවේ.

PHP බිටු 32 (bit) මෙන්ම බිටු 64 (bit) පද්ධති මතද ක්‍රියාත්මක වෙයි. නමුත් වින්ඩෝස් මෙහෙයුම් පද්ධතිය සදහා ඉදරිපත් කර ඇති සංස්කරණය බිටු 32 දී පමණක් ක්‍රියා කරයි. මෙහෙයුම් පද්ධති ගැලපීම් ක්‍රමවිධි යොදාගනිමින් අපට මෙම තත්වය මඟ හරවා ගත හැක. 

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
!
! අර්ථය 
|-
| style=&quot;background:salmon;&quot; | රතු
| පැරණි නිකුතුව; සහාය නොදක්වයි 
|-
| style=&quot;background:khaki;&quot; | කහ
| පැරණි නිකුතුව; සහාය දක්වයි
|-
| style=&quot;background:#a0e75a;&quot; | කොළ
| වත්මන් නිකුතුව
|-
| style=&quot;background:skyBlue;&quot; |නිල් 
| අනාගත නිකුතුව
|}

&lt;!-- RELEASE HISTORY --&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
! ප්‍රධාන අනුවාදය !! සුළු අනුවාදය !! නිකුතු දිනය !! සටහන්
|-
!1
| style=&quot;background:salmon;&quot; | 1.0.0
|{{nowrap|1995-06-08}}
| &quot;Personal Home Page Tools (PHP මෙවලම්)&quot; යන නම වෘත්තීයමය මට්ටමෙන් භාවතා කරන ලදි. මුලින්ම මෙම නම භාවතා කරනා ලද්දේ මෙම අරථයෙනි
|-
!2
| style=&quot;background:salmon;&quot; | 2.0.0
|{{nowrap|1997-11-01}}
|නිර්මාණකරු විසින් කාර්යක්ෂම හා වේගවත් ගතික වබේ පිටු නිකුත් කරනා ක්‍රමයක් ලෙස හදුනාගන්නා ලදී
|-
!3
| style=&quot;background:salmon;&quot; | 3.0.0
|{{nowrap|1998-06-06}}
|එක නිපදවන්නෙකුගේ සිට බහුතර නිපදවන්නන් ප්‍රමාණයක් වෙත ගෙන යන ලදී; සෙව් සුරාකි හා ඇන්ඩි ගට්මන්ස් මූලට මුල සිට රචනා කරනා ලදී
|-
!rowspan=&quot;7&quot;|4
| style=&quot;background:salmon;&quot; | 4.0.0
|{{nowrap|2000-05-22}}
| සෙන්ඩ් යාන්ත්‍රණය (Zend Engine) රචනා කරන ලදී.
|-
| style=&quot;background:salmon;&quot; | 4.1.0
|{{nowrap|2001-12-10}}
|පොදු විචල්‍යයන් හදුන්වා දෙන ලදී. (&lt;code&gt;$_GET&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;$_POST&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;$_SESSION&lt;/code&gt;, යනාදිය...)
|-
| style=&quot;background:salmon;&quot; | 4.2.0
|{{nowrap|2002-04-22}}
|ජාලය හරහා ලැබෙනා දත්ත කෙලින්ම විචල්‍යයයන් තුලට ආදේශ කිරීමේ ක්‍රමය ඉවත් කරනා ලදී
|-
| style=&quot;background:salmon;&quot; | 4.3.0
|{{nowrap|2002-12-27}}
|CGI වෙනුවට CLI තාක්ෂණය හදුන්වා දීම.
|-
| style=&quot;background:salmon;&quot; | 4.4.0
|{{nowrap|2005-07-11}}
|උදව් පිටු ඇතුලත් කරනා ලදී.
|-
| style=&quot;background:salmon;&quot; | 4.4.8
|{{nowrap|2008-01-03}}
|වැඩි දියුණු කිරීම් යම් ප්‍රමාණයක් සහ ආකර්ෂක ක්‍රම හදන්වා දීම. PHP4 හි ජීවිත කාලය අවසන් කරනා ලදී.
|-
| style=&quot;background:salmon;&quot; | 4.4.9
|{{nowrap|2008-08-07}}
|වැඩි දියුණු  කිරීම් බොහොමයක් සහ තව දුරටත් ආරක්ෂක ක්‍රම වැඩි දියුණූ කිරීම. නවතම නිකුතුව වන්නේ PHP 4.4
|-
!rowspan=&quot;5&quot;|5
| style=&quot;background:salmon;&quot; | 5.0.0
|{{nowrap|2004-07-13}}
|Zend එන්ජිම අංක II වස්තු කේන්ද්‍රික ගොඩ නැංවීමේ ක්‍රමය හදුන්වා දෙන ලදී
|-
| style=&quot;background:salmon;&quot; | 5.1.0
|{{nowrap|2005-11-24}}
|වැඩි දියුණු  කිරීම් බොහොමයක් සහ තව දුරටත් ආරක්ෂක ක්‍රම වැඩි දියුණූ කිරීම
|-
| style=&quot;background:salmon;&quot; | 5.2.0
|{{nowrap|2006-11-02}}
|පෙරහන් දිගුව ක්‍රියාත්මක කිරීම 
|-
| style=&quot;background:khaki;&quot; | 5.2.11
|{{nowrap|2009-09-16}}
|ආරක්ෂක ක්‍රම වැඩි දියුණූ කිරීම
|-
| style=&quot;background:#a0e75a;&quot; | 5.3.0
|{{nowrap|2009-06-30}}
|දියුණු කරන ලද මයික්‍රොසොෆ්ට් වින්ඩොස් සහාය 'mime' සහාය සදහා mysqli, sqilite3, fileinfo ආදිය හදුන්වා දීම. දේශීයකරණ සහාය හදුන්වා දීම. 'ereg දිගුව ඉවත් කිරීම. ක්ලේෂ ඉවත් කිරීමේ ක්‍රම හදුන්වා දීම.
|-
!6
| style=&quot;background:skyBlue;&quot; | 6.0.0
|දිනයක් නොමැත
|යුනිකෝඩ් සහාය '''register_globals''', '''magic_quotes''' සහ '''safe_mode'''; ඉවත් කිරීම 
|}

== භාවිත ==
PHP යනු සර්ව කාර්ය විධානාවලි භාෂාවකි. මෙය විශේෂයෙන්ම සුදුසු වන්නේ වෙබ් නිර්මාණයන් සදහායි. PHP සාමාන්‍යයෙන් වෙබ් සේවාදායකයක් මත ක්‍රියාත්මකක වේ. ඔනෑම PHP දත්ත සටහනක් ක්‍රියාත්මක කිරීම සිදුකරනු ලබන්නේ PHP ධාවකය (runtime) මගිනි. මේ ක්‍රමය මගින් ගතික වෙබ් පිටු නිරුපණය කිරීම සිදු කරනු ලැබේ. මීට අමතරව විධාන රේඛාව මත විධාන සටහන් කිරීම මගින්ද සේවාලාභියා සතුව ඇති විචල්‍ය පරිශිලක අතුරු මුහුණතක් භාවිතයෙන්ද ක්‍රියාත්මක විය හැක. බොහෝ වෙබ් සේවා දායකයන් හා මෙහෙයුම් පද්ධති මත PHP පහසුවෙන් ස්ථාපනය කල හැක. තව දුරටත් මෙය බොහෝ පරිගණක දත්ත ගබඩා සමගද භාවිතා කල හැක. PHP සම්පූර්ණයෙන්ම නිදහස් මෘදුකාංගයකි (නිදහස් බව පවතින්නේ මුදල් මත නොවේ). එම නිසා අවශ්‍ය නම් PHP මුලාශ්‍ර කේත සමපූර්ණයෙන්ම ලබා ගැනීමෙන් අනතුරුව තමාට අවශ්‍ය ලෙස වෙනස් කම් කර භාවිතා කිරීමටද හැකියි.

පටන්ගැනීමේදි PHP භාවිතා කරනු ලැබූයේ පෙරහනයක් ලෙසිනි. මූලික වශයෙන් එය දත්ත සමුදායක් (බොහෝවිට අක්ෂර) හා PHP විධාන සහිත ව සටහනකින් ආදානය කර ගනු ලැබේ. ඉන් අනතුරුව එල සකස් කර තවත් දත්ත සමුදායක් ලෙස ප්‍රතිදානයනට යොමු කරනු ලැබේ. සාමාන්‍යයෙන් ප්‍රතිදානය HTML වේ. PHP4 සිට විධාන විග්‍රහකය දත්ත ද්වියාංගී කේත ලෙස ප්‍රතිදානය කරනු ලැබේ. එම දත්ත අවසාන ප්‍රතිඵලය බවට පත් කරනු ලැබූයේ සෙන්ඩ් යාන්ත්‍රණය මගිනි. මෙය සමස්ත ක්‍රියාකාරීත්වය සීග්‍ර කිරීමට හේතුවක් විය.
 
වර්තමානය වන විට PHP හි මූලික අරමුණ සේවාදායක විධානාවලි සටහන් කිරිමයි. මෙහි ක්‍රියාකරීත්වය මයික්‍රාසොෆ්ට් ආයතනයේ Active Server Pages හා ඔරකල්හි (පෙර සන් මයික්‍රොසිස්ටම්ස්) Java Sever Pages වල ක්‍රියා කාරීත්වයට සමාන වෙයි. මේ වන විට PHP සතුව බොහෝ දත්ත සැකිලි අන්තර්ගතව ඇත. මේ නිසා ඉතා සිග්‍රව මෘදුකාංග ගොඩනැංවීම සිදුකල හැක. මින් සමහරක් ලෙස CakePHP, Symfony, CodeIgniter සහ Zend Framework හදුන්වා දිය හැක. 

වෙබ් නිර්මාණකරණයේදී LAMP හා WAMP මෘදුකාංග කට්ටල බොහෝ සෙයින් ජනප්‍රිය වී ඇත. මෙහිදි LAMPP යනු Linux, Apache, MySql, හා PHP ත් WAMP යනු Windows, Apache, MySql, PHP යන්නත් වෙයි. (P අකුරින් සමහර අවස්ථා වලදී python , perl ද දැක්වේ).

2007 අප්‍රේල් මස වන විට වෙබ් අඩවි මිලියන 20 PHP සහිත සේවාදායකක වල ස්ථාපනය කර ඇත. PHP මොඩුයලය මේ වන විට් වඩාත්ම ජනප්‍රිය Apahe මොඩුලය බවට පත්වී ඇත. වැදගත් බොහෝ වෙබ් අඩවි මේ වන විට PHP වලින් නිර්මණය කර ඇත. මේවා අතර Facebook හි මුහුණත, විකිපීඩියා (මීඩියාවිකි), Yahoo!, MyYearbook, Digg, ජූම්ලා, වර්ඩ්ප්‍රෙස්, මුල් දින වල YouTube, Drupal සහ Tagged විශේෂ වේ.

== ආරක්ෂාව ==
ඇමරිකාවේ ජාතික අවදානම් සහිත දත්ත ගබඩාවේ පරිගණක මෘදුකාංග සියල්ලකම පාහේ ඇති අඩුපාඩු සටහන් කර ඇත. මේ දත්ත ගබඩාවෙ අඩංගු දත්ත වලින් 2004 වන විට 20% PHP වලට අදාල විය. 2005 වන ටික 28%ද, 2006 වන විට 43% 2007 දී 36% හා 2008 වන විට 35% යනාදි වශයෙන් මෙහි අගයන් සටහන් විය. මේ බොහොමයක් ගැටළු දුරස්ථ පරිගණකයක් මගින් තොරතුරු ලබාගනීමේ තර්ජනයන් පිලිබදව වේ. විශේෂයෙන් දත්ත මූලයන්ගෙන් තොරතුරු සොරාගැනීමත්, අනවශ්‍ය විධානාවලි ගොනු ක්‍රියාත්මක් කරවා ගැනීමත් මෙහිදි විශේෂයෙන් දැක්විය හැකි වේ. 

මේ බොහොමයක් වැරදි වලට හේතුව පරිගණක භාෂාව නොව භාවිතා කරන්නන් නිවැරදි තත්ත්ව පාලනයකින් තොරව උපදෙස් කේතගත කිරිමයි. පරිගණයක භාෂාවේ ඇති අඩුපාඩු නිසා සිදු වන ගැටළු, මුළු ප්‍රමාණයෙන් 1%ටත් අඩුය. මෙය, සමහර පරිගණක භාෂා කේතකරුවන් විශ්වාස නොකිරීමක් දැකිය හැක. මෙහිදි දත්ත පිටස්තරයෙකු විසින් ඇතුළු කිරීමේදි අනුගමනය කල යුතු ක්‍රම යනාදිය එහිදිම පරික්ෂාවට ලක්කරනු ලැබේ. මෙවැනි ක්‍රමයක් PHP සදහාද හදුන්වා දීමට කටයුතු කරනු ලැබුවද එය බොහෝ අවස්ථාවන්හීදි ප්‍රතික්ෂේප විය.

== වාග් රීතිය ==


PHP සැලකිල්ලට ගනුලබන්නෙ එයට අදාල පරිසිමයන් (delimiters) අතර පවතින කේත පමණි. එයින් පිටත පවතින කිසිදු සටහනක් විග්‍රහ කිරීමෙන් එය වලකී. වඩාත්ම ප්‍රසිද්ධ පරිසීමකය ලෙස &lt;?php හා &lt;? හදුන්වා දිය හැක. මේ අතර තුර පවතින ඔනැම සටහනක් php වාග් රීති වලට අනුකූල විය යුත අතර ධාවන කාලය තුලදී එය විග්‍රහ කර ප්‍රතිඵල ලබා දීමට PHP කටයුතු කරයි.&lt;scirpt language=php&gt; අකාරයට ද මෙය භාවිතා කල හැක. &lt;% %&gt; ආකරයෙන්ද මෙය භාවතා කල හැකි මුත් එය වඩාත් සුදුසු ක්‍රමයක් ලෙස සැල කිය නොහැක. මන්ද එල සෙවා දායකය මත රදා පවතින බැවිනි. මේ සියලු ක්‍රමයන්හි මූලික අරමුන සාමාණ්‍ය html PHP සටහන් වලින් වෙන් කර හදුනා ගැනීමයි. 


මෙහි මුල් අකාරයේ පරිසීමකය එනම් &lt;?php &gt; &lt;?&gt; XHTML හා XML සටහන් වලදී නිවැරදි සැකසුම් රීති වලට පරිවරතනය වේ. මේ අනුව PHP අවසානයේදී තම දත්ත රදවා තබා ගන්නෙ XML සටහන් ආකාරයටයි. විචල්‍ය යන් $ ලකුණක් මගින් ආරම්භ කල යුතුය. නමත් භාවිතයට පෙර නිරූපණයක් අපේක්ෂා නොකරයි. (&quot; &quot;) මගින් විචල්‍යයක අගය අනුලකුණු වැලක්(string) තුල සටහන් කිරීමට හැකියාව ලැබේ. හිස් පේලි ගැන සැලකීමක් දක්වනු නොලැබේ. විධාන දෙකක් වෙන් කිරීම සදහා ( ; ) භාවිතා කරනු ලබයි. සටහන් තැබීම සදහා /* */ ත් // # යන ක්‍රම තුනම භාවිතයට ගත හැක. මෙහිදී // හා # එක පේලියේ සටහන් තැබීම සදහා භාවිතා කරනු ලැබේ. 
දත්ත වෙබ් බ්‍රව්සරය වෙතට ප්‍රතිදාන කිරීම සදහා මූලික වශයෙන් සුප්‍රසිද්ධ echo විධානය භාවතිතා කරයි. 


PHP හි මූලික පද බොහෝ C බස මත ගොඩ නැගුන ඉහල භාශාවල රිතින්ම භාවතයෙන් ගොඩ නැගී ඇත. if , for ,while ආදිය අනෙකුත් පරිගණක භාශාවල අරුතම ගෙන ඒ. කාර්යයන් වෙන් කිරීමෙ ක්‍රමයද java, C, C++ Perl ආදියට බොහේ සමාන කම් දක්වයි. 


== දත්ත වර්ග ==


PHP සංඛ්‍ය මතකයේ තබා ගැනීම සිදු කරන්නනෙ ඒ ඒ මෙහෙයුම් පද්ධතියට විශේෂ වන ආකාරයටය. සාමාණ්‍යයෙන් බිටු 32 පූර්ණ සංඛ්‍යා ලෙසයි. මෙහිදි විටෙක + හො - බව නොදක්වා ඇති සංඛ්‍යා + හො - බව දක්වා ඇති සංඛ්‍යා බවට පරිවරථනයක් සිදු විය හැක. මෙය අනෙකුත් භාශා වලට වඩා මෙහදි වෙනස් කමක් දක්වයි. සංඛ්‍ය දක්වීමේද පාදය 10, 16 , 8 භාවිතා කිරීමේ නිදහස පවතී. දශම සංඛ්‍ය දැක්වීම සිදුවන්නේද මෙහෙයුම පදිධතියට විශෙෂ වන ආකරයටයයි. මෙහිදී සාමාණ්‍ය දශම තිත භාවතා කල හැකි අතර නැතහොත් විද්‍යාත්මක අංකනය භාවතා කල හැක. PHP සතුව බූලියන(සත්‍ය හො අසත්‍ය බව) දැක්වීමේ ක්‍රමයක් ද පවතීත මෙය Java හා C++ වල ආකාරයම ගනී. මෙහදි 0 අසත්‍ය ලෙසත් 0 නොවන ඔනැම සංඛ්‍ය වක් සත්‍ය ලෙසද ගනී. null වර්ගය කිසිදු අගයක් නොමැති විචල්‍යක් දැක්වීමට භාවතා කරයි.null වරගයට අදාල විය හැකි එකම අගය NULL වේ. Resource දත්ත වර්ගයට අදාල වන දත්ත බොහොවිට වෙනත් මාධය වලින් ලබාගන්න ලද සමපත්වේ. මෙවැනි සමපත් ලබාගනු ලබන්නෙ එකතු කරනු ලැබු දිගුවකිනි(extention). උදාහරණ ලෙස පිනතුර, දත්ත ගොනු දැක්විය හැක. දත්ත ආරාවකට (Arrays) PHP වල භාවතා කල හැකි ඔනැම දත්ත වර්ගයක් දරාගත හැක. එනම් සංඛ්‍යා, වස්තූන්, අණු ලුකණු වැල් යනාදි ඔනෑම වර්ගයක්. දත්ත අනුපිලිවෙල මෙහිදි ආරක්ෂාකාරීව පවතී. මෙහදි යතුරු හා අගයන් යන දෙකම ආරකෂා කාරීව පවතින අතර ඔනැම මොහොතක මේවා මාරු කිරීමද කල හැක. 

සම්මත PHP ලේඛනාගාරය (library) සාමාණ්‍යයෙන් පවතින ගැටලු පහසුවෙන් විසදා ගැනීමේ ක්‍රම ශිල්ප හදුන්වා දෙයි. 


== ශ්‍රිත ==
 
PHP සතුව ශ්‍රිත (functions) සිය ගණනක් ඇත. තව සමහරක් අමතර දිගු ආශ්‍රයෙන් ලබා ගත හැක. මෙම ශ්‍රිත ඉතා හොදන් PHP වෙබ් අඩවිය තුල ලේඛණගත කර තිබේ. නමුත් මෙහිදි නාමික සමප්‍රදායන්ගේ ඇති වෙනස් කම් සැලකිල්ලට ගත යුතුය. තවමත් PHP සතුව පොටවල් (threads) කිහපයක් හරහා ක්‍රියාත්මක වීමේ ක්‍රමයක් නොමැත. එහෙත් කාර්යයන් කිහිපයක් එක විට කිරීමේ හැකියාව එය සතුව පවතී. 

=== අතීතයේ ===
අතීතයේදී කාර්යයක් කරගැනීමට/ ශ්‍රිතයක් ක්‍රියාත්මක කරගැනීමට එහි නමෙන්ම කතා කල යුතුය. නැතහොත් එම ශ්‍රිතයේ නම අඩංගු විචල්‍යයක් භාවිතා කළ යුතුයි. භාවිත කරන්නන් හට අවශ්‍ය වන ශ්‍රිත ඔනෑම මොහොතක නිර්මාණය කර ගැනීමට පුළුවන. ශ්‍රිත අවශ්‍ය නම් කේත රාමු තුල වුවද අර්ථ දැක්වීම සිදු කළ හැක. එනම් එම ශ්‍රිතය විග්‍රහ වෙනවාද නැද්ද යන්න තීරණය වන්නේ කේතයන් ක්‍රියාත්මක වන මෙහොතේදීමය. ශ්‍රිතයක් ආමන්ත්‍රණය කිරීමේද සෑම විටම වරහන් භාවිතා කළ යුතුය. මෙය බල නොපන එකම අවස්ථාව පරාමිතීන් එකක්වත් නොගන්නා පන්තියක් මගින් වස්තුවක් සකස් කිරීමේදීය. එහිදී new යන වචනය භාවිතා කල යුතුමය. PHP මගින් නාමයක් නොමැති ශ්‍රිතයක් වුවද ගොඩනැංවිය හැක. මෙහිදී create.function() යන ශ්‍රිතය භාවිතා කළ යුතුයි. මේවා සම්පූර්ණයෙන්ම නාමයක් රහිත ශ්‍රිත ලෙස හදුන්වා දීමට නොහැක. කෙසේ වුවත් ශ්‍රිතයක් ක්‍රියාත්ම කරවා ගැනීමට අනිවාර්යෙන්ම එහි බැදියක් හරහා යා යුතුයි. නැතහොත් $function.name() යන්න භාවිතා කල හැක. 

=== නවතම ===
PHP වැසූ දත්ත කොටස් වලට සහයෝගය ලබා දීමට මේ වන විට කටයුතු කර ඇත. ඉතාම නිවැරදි නාම රහිත ශ්‍රිත සකස් කර ගැනීම සදහා මෙම ක්‍රමය භාවිතා කළ හැකියි. 

 function getAdder($x)
 //r එකතු කරන්න යන අර්ථය ගෙන ඒ. 
 {
    return function ($y) use ($x) {
        return $x + $y;
    };
 }
 
 $adder = getAdder(8);
 echo $adder(2); // &quot;10&quot; යන අගයය දර්ශණය කරවයි.
 //

මෙහිදී getAdder() යන ශ්‍රිතය $x යන විචල්‍ය මගින් ආවරණයක් සකස් කර ගෙන ඇත. මෙහි use යන වදන මෙම ශ්‍රිතයට ඉහල අති $x භාවිතා කරන ලෙස උපදෙස් දීම සිදු කරනු ලබයි. මෙම අභ්‍යන්තර ශ්‍රිතය $y ලෙස තවත් පරාමිතියක් ලබාගනු ලබයි. මෙය එම විචල්‍ය දෙකෙහි එකතුව ඉදිරිපත් කරනු ලබයි. වෙනත් ආකාරයකට දැක්වුව හොත් එම ශ්‍රිතය ගබඩා කර තැබීමක් මෙහිදී දැකිය හැක. 

=== වස්තූන් ===
මූලික වස්තු කේන්ද්‍රික හැකියාව PHP3 හිදී හදුන්වා දෙන ලද අතර PHP4 හිදී තව දුරටත් වැඩිදියුණු කරන ලදි. PHP5 දී මෙය සම්පූර්ණයෙන්ම නැවතත් මුල සිට රචනා කරන ලදී. මෙහිදී එහි අඩංගු විශේෂාංග ගණන වැඩි කරන ලද අතර ක්‍රියාකාරීත්වයද වැඩි දියුණු කරන ලදි. මුල් අවස්ථා වලදි වස්තූන්ට සලකන ලද්දේ මූලික දත්ත වර්ගයක් ලෙසයි. මෙහි ඇති ගැටළුව වන්නේ වස්තුව වෙනත් තැනකට ගෙන යාමේදී මළු වස්තුවම නව ස්ථානයට පිටපත් වීමයි. හේතුව, වස්තූන් හදුනාගන්නා ලද්දේ එහි අගයන්ගෙන් මිස එහි බැඳීම ආශ්‍රයෙන් නොවීමයි. PHP5 විසින් private හා protected ආකාරයට විචල්‍යයන් දැක්විය හැකි විය. ඒ සමගම සාරාංශ පන්ති හා අවසාන පන්ති සාරංශ ශ්‍රිත අවසාන් ශ්‍රිත යනාදියද හදුන්වා දෙන ලදි. තව දුරටත් පන්ති වල අරම්භයෙද් ක්‍රියත්මක වන යෙදීම් යනාදියද වැරදි හදුනා ගැනීමට සමමත ක්‍රමයක්ද අළුතින්ම හදුන්වා දෙන ලදි. මුහුණත් ක්‍රමයක්ද මෙහිදී හදුන්වා දෙන අතර බහු කුල ප්‍රවෙණිගත කිරීමද අඩංගු විය. foreach යෙදීම සමඟ වස්තූන් භාවිතා කීරීමේ හැකියවන්ද ඉදිරිපත් කරන ලදි. සථිර විචල්‍යයන්, නාමයක් සමග සම්බන්ධ කරන ලදී (එහි ඇති බැදීමකට සම්බන්ධ නොකර).

භාවිත කරන්නා වස්තුවේ පිටපතක් clone වදන භාවිතයෙන් ගොඩ නැගුවහොත් සෙන්ඩ් යාන්ත්‍රණය මුලින්ම _clone() යන ශ්‍රිතය පන්තිය තුල හදුන්වා දී ඇත්දැයි සොයා බලනු ලැබේ. එසේ හදුන්වා දී නොමැති අවස්ථා වලදී සාමාන්‍යයෙන් පවතින ශ්‍රිතය භාවිතා කරනු ලැබේ. මෙය එම වස්තුවේ අගයන් සම්පූර්ණයෙන්ම පිටපත් කරනු ලබයි. _clone() ශ්‍රිතය පන්තිය තුළ හදුන්වා දී ඇත්නම් එය අදාල වස්තුවේ අගයන් පිටපත් වන්නෙ කෙසේද යන්න ගැන වගකීම් සියල්ල දරාගත යුතුය. භාවිතා කරන්නන්ගේ පහසුව තකා යාන්ත්‍රණය, අදාල වස්තුවේ සියලුම අගයන් පිටපත් කිරීමට පහසුකම් සලස්වා ඇත. එම නිසා අවශ්‍ය වන්නෙ අවශ්‍ය තැන්හීදී සුදුසු වෙනස්කම් කිරීම පමණි.

== වේග ප්‍රශස්තිකරණය ==
වෙනත් විධානාවලි භාෂාවන් අයුරින්ම මෙහි කේතද මනුෂ්‍යයින්ට කියවිය හැකි ආකාරයෙන් රදවා තබාගනු ලැබේ. පසුව එය අවශ්‍ය අවස්ථාවේදි සකස් කර ධාවනය කරනු ලැබේ. මෙසේ වෙබ් පිටුව වෙත පිවිසෙන සෑම අවස්ථාවකම මුල සිට පිටුව සම්පාදනය කර ඉදිරිපත් කරනවාට වඩා එක වරින් සකස් කර ද්වියාංගී කේත රදවා තබා ගත හැකි මෙවලම්ද පවතී. (උදා. phc, roadsend)

කේත වැඩි දියුණු කරන මෙවලම් වල අදහස වෙබ් පිටුව දිස්වීමට යන කාලය අවම කිරීමයි. ස්වභාවයෙන්ම PHP සම්පාදක වල ලක්ෂණය වනුයේ සකස් කරන අතරතුර එහි ප්‍රශස්තිකරණද සිදු වීමයි. උදාහරණ ලෙස eAccelerator නම් දිගුව භාවිතා කළ හැක. 

ප්‍රශස්තිකරණය කළ හැකි තවත් ආකාරයක් වන්නේ වෙබ් පිටු නැවත භාවිතා කළ හැකි පරිදි 'Opcode' පරිගණක මතක පෙදෙසේ රදවා තබා ගැනීමයි. Opcode මතකය පොදුවේ භාවිතා කරනු ලැබෙන නිසා සෑම පිවීසීමටකටම වෙබ් පිටුව මුල සිට සංස්කරණය කිරීම අනවශ්‍ය වේ. Opcode මතක‍ය PHP6 සමග ඉදිරිපත් කිරීමට බලාපොරොත්තු වන අතර සෙන්ඩ් ප්‍රජාව වෙත ඉදරිපත් කරන ලද සංස්කරණය සමග මේ වන විටද ඇත.

== සම්පත් ==
PHP සමග ලබාදෙනු ලබන නිදහස් දත්ත පුස්තකාලය මගින්, සාමාන්‍යයෙන් අවශ්‍ය වන බොහෝ ක්‍රියාදාමයන් ඉතා පහසුවෙන් කරගත හැක. මේ අතර FTP සේවාදායකයන් සම්බන්ධ කර ගැනීම, දත්ත ගබඩා සම්බන්ධ කර ගැනීම, එය තුලටම සමබන්ධ කරන ලද SQL සම්බන්ධතාවය (PostgreSQL, MySQL හා SQLite, LDAP විශේෂ වේ). C පරිගණක භාෂාවේ ඇති බොහෝ පහසුකම් PHP සමග ආරම්භයේ සිටම පවතී. 

ඔබට අවශ්‍ය පහසුකම් සහිත දිගුව C බසින් නිමවා ඉන්පසු PHP සමග භාවිතා කිරීමේ හැකියාවද පවතී. මේවා PHP සමගම සම්පාදනය කළ හැකි අතර, නැතහොත් ගතික ආකාරයෙන් ධාවන අවස්ථාවේදීම ලබාගෙන භාවිතා කළ හැක. මෙවැනි දිගු වින්ඩෝස් මෙහෙයුම පද්ධතියේ API සදහා සහය දැක්වීමට, UNIX ආකාරයේ පද්ධති වල ක්‍රියාකාරීත්වයට සහාය දැක්වීමට, බහු බයිට් අනුලකුණු වැල් සදහා සහාය දැක්වීම සදහා හා සමහර දත්ත සම්පිණ්ඩක භාවිතයට යොදා ගත හැක.

සාමාන්‍යයෙන් භාවිත නොවන ක්‍රියාකාරීත්වයන් ලෙස අන්තර්ජාල චැට් සදහා දක්වන සහාය, සේවාදායකය මත රූප නිර්මාණය කිරීමේ හැකියාව, කථන හැකියාව ආදියද වැදගත්වේ. මෙම දිගු ලබාගත හැකි පහසුම මග PHP සමාජයේ දත්ත පුස්තකාලය භාවතා කිරීමයි. සෙන්ඩ් ආයතනය PHP භාවිත කරන්නන් සහතික කිරීම සදහා විභාග ක්‍රමයක් ද දැනට හදුන්වා දී ඇත.

==මූලාශ්‍ර==
{{reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;history-php-release&quot;&gt;
{{cite web
|url= https://groups.google.com/group/comp.infosystems.www.authoring.cgi/msg/cc7d43454d64d133?pli=1 
|title=Announce: Personal Home Page Tools (PHP Tools)
|last=Lerdorf|first=Rasmus
|date=June 8, 1995
|access-date=7 June 2011
}}
&lt;/ref&gt;
}}

== මේ ලිපිත් බලන්න ==
* [[නිදහස් හා විවෘත මූලාශ්‍ර මෘදුකාංග]]
* [[ජාවා (පරිගණක ක්‍රමලේඛන බස)]]

== බාහිර පිටු ==
*[http://www.php.net/ PHP නිලවෙබ් අඩවිය]
*[http://ekathuwa.org/general/521-tutorial-php-basic-part-1-by-mentalmind.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308030202/http://ekathuwa.org/general/521-tutorial-php-basic-part-1-by-mentalmind.html |date=2016-03-08 }} [Tutorial&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; php basics (sinhala)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308030202/http://ekathuwa.org/general/521-tutorial-php-basic-part-1-by-mentalmind.html |date=2016-03-08 }}

[[ප්‍රවර්ගය:අන්තර්ජාල භාෂා]]
[[ප්‍රවර්ගය:නිදහස් හා විවෘත මූලාශ්‍ර භාෂා]]
[[ප්‍රවර්ගය:හොඳ ම ලිපි]]</text>
      <sha1>2rl1ai3p2u44uky3j228gtw8rlfelzq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>තාරකා වාසලමුදලිආරච්චි</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16724</id>
    <revision>
      <id>792684</id>
      <parentid>786085</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T04:24:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35729" sha1="5vayyidmyg3dfqfwbzyzimu028gx71h" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = Tharaka Wasalamudaliarachchi
| image = Tharaka Wasalamudaliarachchi.jpg
| caption = Tharaka Wasalamudaliarachchi in 2024
| birth_date = October 18, 1973
| other_names = Tharu Queen
| occupation = Author
| years_active = 1989 -
| organization = Tharu Queen Productions
| known_for = සිංහල සාහිත්‍ය
| notable_works = කළු (book), හෙළිදරව්ව (tv series)
| height_m = 1.57
| television = හෙළිදරව්ව, චරිත, පෙරවදන
| spouse = චන්දන සූරියබණ්ඩාර
| website = https://tharakawasalamudaliarachchi.com/
}}
'''තාරකා වාසලමුදලිආරච්චි''' ([[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසී:]] Tharaka Wasalamudaliarachchi (1973 ඔක්තෝබර් 18) ශ්‍රී ලාංකික කතුවරියක, මාධ්යවේදිනියක, නිළියක, ගීත රචිකාවක.

== මුල් ජීවිතය සහ අධ්‍යාපනය ==
තාරකා වාසලමුදලිආරච්චි උපත ලැබුවේ [[Journalism|මාධ්‍යවේදියෙකු]] සහ [[ආර්ථික විද්‍යාව|ආර්ථික විද්‍යා]] ගුරුවරයෙකු වූ අතුල සෙනාරත්න මහතාට සහ බැංකු කළමනාකාරිනියක ලෙස සේවය කළ [[අම්මා|මවකට]] දාව ය.&lt;ref&gt;https://en.everybodywiki.com/Tharaka_Wasalamudaliarachchi&lt;/ref&gt; ඇගේ පියා මහනුවර ශාන්ත සිල්වෙස්ටර් විද්‍යාලයේ [[ආර්ථික විද්‍යාව]] ඉගැන්වූ අතර, ඔහු සමඟ ඇය ඉතා සමීප සබඳතාවක් පැවැත්වූ බව කියවේ. ඇගේ කුඩා අ වධියේදී, එනම් 1980 වසරේදී ඔහු මියගිය අතර, එම සිදුවීම ඇගේ මුල් ජීවිතයට දැඩි බලපෑමක් ඇති කළේය. පියාගේ අභාවයෙන් පසු ඇය හැදී වැඩුණේ ඇගේ මව යටතේ ය.

මාතර ග්‍රාමීය ප්‍රදේශයක හැදී වැඩුණු ඇය දෙයියන්දර මධ්‍ය මහා විද්‍යාලයෙන් සහ පල්ලෙවෙල මහා විද්‍යාලයෙන් මූලික අධ්‍යාපනය ලැබූ අතර, පසුව මාතර ශාන්ත තෝමස් බාලිකා උසස් විද්‍යාලයට ඇතුළත් වූවාය.&lt;ref&gt;https://tharakawasalamudaliarachchi.com/eduation/&lt;/ref&gt;

== වෘත්තීය ==
පාසල් කාලයේ සිටම ඇය විවිධ [[සාහිත්‍යය|සාහිත්‍ය]] හා කලා කටයුතුවල නිරත වූවාය. පසුකාලීනව ඇය ලේඛන කලාවට යොමු වීමට එය ප්‍රධාන හේතුවක් වූ අතර, මාතර සිට කොළඹට පැමිණීමෙන් පසු ඇය [[පුවත්පත්]] කලාවේදිනියක ලෙස සිය වෘත්තීය ජීවිතය ආරම්භ කළාය. එහිදී ඇය Capital Maharaja ආයතනය මගින් නිකුත් කරන ලද &quot;TV Sri Lanka&quot; රූපවාහිනී සඟරාවේ සහය සංස්කාරකවරිය ලෙස කටයුතු කළාය.

=== හෙළිදරව්ව ===
2000 සිට 2001 දක්වා කාලය තුළ ඇය ස්වර්ණවාහිනී නාලිකාවේ විකාශය වූ &quot;හෙළිදරව්ව&quot; නම් ගවේෂණාත්මක වාර්තා වැඩසටහන නිෂ්පාදනය කරමින් ඉදිරිපත් කළාය.&lt;ref&gt;https://www.imdb.com/title/tt40769189/?ref_=nm_knf_c_3&lt;/ref&gt; එම වැඩසටහන සුමති සම්මාන උළෙලේදී හොඳම ගවේෂණාත්මක වැඩසටහන සඳහා වන සම්මානය දෙවරක් දිනා ගැනීමට&lt;ref&gt;https://www.sumathiawards.lk/sumathi-awards-winners.php&lt;/ref&gt; සමත් විය. මාධ්‍ය ක්ෂේත්‍රයට ඇය දක්වන ලද දායකත්වය අගය කරමින් 2006 වසරේදී ඇයට HSBC JCP TOYP සම්මානය හිමි විය.&lt;ref&gt;https://lankapage.wordpress.com/2006/09/22/hsbc-jci-toyp-awards-2006-%e2%80%93-recognises-greatness-in-young-sri-lankansvia/&lt;/ref&gt; [[ගොනුව:Helidarawwa (Behind The Scenes).jpg|alt=හෙලිදරව්ව (2000 - 2001)|thumb|හෙලිදරව්ව (තිරය පිටුපස)]]

=== '''පිපි පියුම්''' ===
වාසලමුදලිආරච්චි සිය රංගන ජීවිතය ආරම්භ කළේ 2006 වසරේ විකාශය වූ ''&quot;පිපි පියුම්&quot;'' ටෙලිනාට්‍යයෙනි.&lt;ref&gt;https://www.imdb.com/name/nm18313789/?ref_=tt_cst_t_1&lt;/ref&gt; එහි ඇය [[සාරංග දිසාසේකර]] සමඟ &quot;නිකිණි මල්වැන්න&quot; නම් චරිතය නිරූපණය කළාය. මෙම ටෙලිනාට්‍යය ප්‍රේමකුමාර ජයවර්ධන විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද අතර එහි [[තිර රචනය]] සුමිත්‍රා රාහුබද්ධගෙනි.&lt;ref&gt;https://sundaytimes.lk/070311/TV/004tv.html&lt;/ref&gt; එය 2006 වසරේදී [[ස්වර්ණවාහිනී]] නාලිකාව ඔස්සේ විකාශය විය. මෙහි තාරකා විසින් නිරූපණය කළේ පාදවල [[ආබාධිත තත්ත්‍ව|ආබාධිත තත්ත්වයකින්]] පෙළෙන &quot;නිකිණි මල්වැන්න&quot; නම් යුවතියගේ චරිතයයි. [[ආදරය|ආදරණීය]] මෙන්ම ශෝකජනක කතාවක් වූ මෙම නිර්මාණය, නිළියක ලෙස තාරකාගේ නාමය ජනප්‍රිය වීමට බෙහෙවින් ඉවහල් විය.&lt;ref&gt;https://www.imdb.com/title/tt40833202/?ref_=nm_knf_c_2&lt;/ref&gt;

=== '''උඩු වියන්''' ===
2007 වසරේදී ඇය ස්වර්ණවාහිනී නාලිකාවේ විකාශය වූ ''&quot;උඩු වියන්&quot;'' ටෙලිනාට්‍යයේ &quot;ඉෂාදි විජේවර්ධන&quot; නම් චරිතය නිරූපණය කළාය. එහිදී ඇය බිමල් ජයකොඩි විසින් රඟපෑ නවකතාකරුවෙකුගේ බිරිඳ ලෙස ප්‍රධාන රංගනයෙන් දායක වූවාය.&lt;ref&gt;https://archives.dailynews.lk/2009/07/08/art13.asp&lt;/ref&gt;

=== '''චරිත''' ===
ඇය ''&quot;චරිත&quot;'' නමින් නව රූපවාහිනී වැඩසටහනක් ආරම්භ කළ අතර, එය ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රමුඛ පෙළේ චරිත කෙරෙහි අවධානය යොමු කළ වැඩසටහනක් විය. මෙම වැඩසටහන 2007 වසරේදී '''&quot;හොඳම වාර්තා වැඩසටහන&quot;'''&lt;ref&gt;https://www.sumathiawards.lk/sumathi-awards-winners.php&lt;/ref&gt; සඳහා වන සුමති සම්මානය දිනාගත් අතර, එම වසරේම &quot;'''හොඳම රූපවාහිනී ඉදිරිපත් කරන්නිය&quot;''' සම්මානය සඳහා ද නිර්දේශ විය.&lt;ref&gt;https://www.imdb.com/title/tt40789863/?ref_=nm_flmg_job_1_accord_1_cdt_t_7&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!'''වැඩසටහන'''
!කථාංගය
!විශේෂ අමුත්තා
!කථාංගය
!විශේෂ අමුත්තා
|-
|'''''චරිත'''''
|S1. E1
|[[හෙන්රි ජයසේන]]
|S2. E1
|චින්තන ගීතාල් විදානගේ
|-
|'''''චරිත'''''
|S1. E2
|[[සුනිල් එදිරිසිංහ]]
|S2. E2
|කුලසිරි බුදවත්ත
|-
|'''''චරිත'''''
|S1. E3
|[[සබීතා පෙරේරා]]
|S2. E3
|කුසුමා කරුණාරත්න
|-
|'''''චරිත'''''
|S1. E4
|[[වසන්ති චතුරානි]]
|S2. E4
|[[ධර්මසිරි බණ්ඩාරනායක]]
|-
|'''''චරිත'''''
|S1. E5
|[[ජෙයරාජ් ප්‍රනාන්දුපුල්ලේ]]
|S2. E5
|ආචාර්ය අජන්තා රණසිංහ
|-
|'''''චරිත'''''
|S1. E6
|[[සුසන්තිකා ජයසිංහ]]
|S2. E6
|ෆේරියල් අෂ්රොෆ්
|-
|'''''චරිත'''''
|S1. E7
|[[ජේ. බී. දිසානායක|ජේ.බී. දිසානායක]]
|S2. E7
|[[එස්. බී. දිසානායක]]
|-
|'''''චරිත'''''
|S1. E8
|[[ප්‍රසන්න විතානගේ]]
|S2. E8
|[[නන්දා මාලනී|නන්දා මාලිනී]]
|-
|'''''චරිත'''''
|S1. E9
|[[මාලිනී ෆොන්සේකා]]
|S2. E9
|රාජිත සෙල්වනායගම්
|-
|'''''චරිත'''''
|S1. E10
|දයාන් විතාරණ
|S2. E10
|[[රඹුකන සිද්ධාර්ථ හිමි|රඹුක්කන සිද්ධාර්ථ හිමි]]
|-
|'''''චරිත'''''
|S1. E11
|[[ලතා වල්පොල]]
|S2. E11
|[[අනෝජා වීරසිංහ]]
|-
|'''''චරිත'''''
|S1. E12
|[[කරු ජයසූරිය]]
|S2. E12
|සුමිත්‍රා රාහුබද්ධ
|-
|'''''චරිත'''''
|S1. E13
|[[ටෝනි රණසිංහ]]
|S2. E13
|ෂෙල්ටන් ප්‍රේමරත්න
|-
|'''''චරිත'''''
|S1. E14
|[[සුනිල් ආරියරත්න]]
|S2. E14
|[[ජයන්ත චන්ද්‍රසිරි]]
|-
|'''''චරිත'''''
|S1. E15
|[[සරත් අමුණුගම]]
|S2. E15
|[[පරාක්‍රම කොඩිතුවක්කු]]
|-
|'''''චරිත'''''
|S1. E16
|[[එච්. ඩී. ප්‍රේමරත්න|එච්.ඩී. ප්‍රේමරත්න]]
|S2. E16
|[[හරේන්ද්‍ර ද සිල්වා]]
|-
|'''''චරිත'''''
|S1. E17
|[[සනත් ජයසූරිය]]
|S2. E17
|[[ඩී. බී. නිහාල්සිංහ|ආචාර්ය ඩී.බී. නිහාල්සිංහ]]
|-
|'''''චරිත'''''
|S1. E18
|[[මාදුළුවාවේ සෝභිත හිමි]]
|S2. E18
|චන්ද්‍රා ප්‍රනාන්දු
|-
|'''''චරිත'''''
|S1. E19
|[[ප්‍රේමසිරි කේමදාස]]
|S2. E19
|[[වසන්ත ඔබේසේකර]]
|-
|'''''චරිත'''''
|S1. E20
|[[විජේරත්න වරකාගොඩ]] 
|S2. E20
|[[ශේෂා පළිහක්කාර|ශේෂා පලිහක්කාර]]
|-
|'''''චරිත'''''
|S1. E21
|[[ලෙස්ටර් ජෙම්ස් පීරිස්|ආචාර්ය ලෙස්ටර් ජේම්ස් පීරිස්]]
|S2. E21
|[[අයිරාංගනි සේරසිංහ|අයිරාංගනී සේරසිංහ]]
|-
|'''''චරිත'''''
|S1. E22
|[[මිරැන්ඩා හේමලතා]]
|S2. E22
|මාලිනී වීරමුණි 
[[නාමෙල් වීරමුණි]]
|-
|'''''චරිත'''''
|S1. E23
|[[සුමිත්‍රා පීරිස්]]
|S2. E23
|තිස්ස කාරියවසම්
|-
|'''''චරිත'''''
|S1. E24
|[[එඩ්වින් ආරියදාස]]
|S2. E24
|A.D. රංජිත් කුමාර
|-
|'''''චරිත'''''
|S1. E25
|[[සෝමබන්ධු විද්‍යාපති]] 
රවිබන්ධු විද්‍යාපති
|S2. E25
|කුමාර් රූපසිංහ
|-
|'''''චරිත'''''
|S1. E26
|සෑම් විජේසිංහ
|S2. E26
|[[කේ. ජයතිලක]]
|-
|'''''චරිත'''''
|S1. E27
|[[සිබිල් වෙත්තසිංහ]]
|S2. E27
|[[සනත් නන්දසිරි]]
|-
|'''''චරිත'''''
|S1. E28
|[[අරිසෙන් අහුබුදු]]
|S2. E28
|ගාමිණී වේරගම
|-
|'''''චරිත'''''
|S1. E29
|[[වජිරා චිත්‍රසේන]]
|N/A
|N/A
|-
|'''''චරිත'''''
|S1. E30
|K.A.W. පෙරේරා
|N/A
|N/A
|}

=== අන්දරමංඩිය ===
[[ගොනුව:Tharaka Wasalamudaliarachchi signing books for a fan.jpg|thumb|330x330පික්|තාරක වාසලමුදලිආරච්චි රසිකයෙකුට පොත් අත්සන් කරමින්]]''අන්දරමංඩිය'' යනු 2001 වසරේදී තාරකා වාසලමුදලිආරච්චි විසින් රචනා කරන ලද ශ්‍රී ලාංකීය නවකතාවකි. ගුණසේන ප්‍රකාශකයින් විසින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද මෙය, කතුවරයාගේ මංගල කෘතිය ලෙස සැලකේ. 

කතාව ගෙතී ඇත්තේ දුර බැහැර ගමක පිහිටි '''''&lt;nowiki/&gt;'අන්දරමංඩිය'''''' නම් කුඩා වැවක් වටා ය. එම වැව ප්‍රජාවගේ කෘෂිකාර්මික කටයුතු සහ දෛනික ජීවිතය පවත්වාගෙන යාම සඳහා ප්‍රධාන භූමිකාවක් ඉටු කරයි. වැව මත යැපෙන ගම්වැසියන්ගේ ජීවනෝපාය සහ ස්වභාවික සම්පත් හා ග්‍රාමීය පැවැත්ම අතර ඇති සබඳතාවය මෙම කතාවෙන් නිරූපණය වේ.

ගමට බලපාන විනාශකාරී ගංවතුරක් වටා මෙහි කතා පුවත ගොඩනැඟී ඇත. මෙම ව්‍යසනය හුදෙක් ස්වභාවික සිදුවීමක් ලෙස පමණක් ඉදිරිපත් කරනවා වෙනුවට, ප්‍රාදේශීය වාරිමාර්ග බලධාරීන් තුළ පවතින දූෂණය, අකාර්යක්ෂම කළමනාකරණය සහ නොසලකා හැරීම වැනි මානුෂීය සාධක නිසා එය සිදු වූ බව නවකතාව පෙන්වා දෙයි. වැවේ පාරිසරික සමතුලිතතාවය බිඳ වැටීම ද මෙම අර්බුදයට දායක වූ හේතුවක් ලෙස නිරූපණය කර ඇත.

ගම සහ එහි වැසියන් නිරූපණය කිරීම තුළින්, අන්දරමන්දිය නවකතාව මඟින් පාරිසරික අවදානම, ආයතනික වගවීම සහ පද්ධතිමය අසාර්ථකත්වයන් ග්‍රාමීය ප්‍රජාවන්ට බලපාන ආකාරය වැනි තේමාවන් සාකච්ඡා කරනු ලබයි.&lt;ref&gt;https://www.goodreads.com/author/show/3022091._&lt;/ref&gt;

=== දෙහි ===
“දෙහි” යනු මොනරාගල දුෂ්කර ප්‍රදේශවල දෙහි වගා කරමින් තම ජීවිකාව ගෙන යන ගොවීන්ගේ දුෂ්කර ජීවිතය පාදක කරගනිමින් ලියැවුණු කෘතියකි. මෙම පොත 2006 වසරේදී සරසවි ප්‍රකාශකයින් විසින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;https://www.goodreads.com/book/show/17616781&lt;/ref&gt;

=== මැටි ===
''“මැටි”'' යනු ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු පළාතේ පිහිටි දුෂ්කර ගම්මානයක් වටා ගෙතුණු කෘතියකි. අතීතයේදී මෙම ගම්මානයේ ජීවිතය සම්ප්‍රදායන්, සරල ජීවනෝපායන් සහ ප්‍රජාව අතර පැවති දැඩි සහයෝගිතාවය මත පදනම් විය. ගැමියන් තමන්ටම ආවේණික වූ ප්‍රාදේශීය උපභාෂාවකින් කතා කළ අතර පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට පැවත ආ සිරිත් විරිත් අනුගමනය කළහ. ඔවුන්ගේ ලෝකය හැඩගැසුණේ සමාජ අනුපිළිවෙල සහ කුල ක්‍රමය පිළිබඳ දැඩි විශ්වාසයන් මතය.

1977 දී ශ්‍රී ලංකාවට හඳුන්වා දුන් විවෘත ආර්ථිකයත් සමඟ වේගවත් ආර්ථික හා සංස්කෘතික වෙනස්කම් ඇති විය. මෙම දුරස්ථ ගම්මානයට පවා එම බලපෑමෙන් මිදීමට නොහැකි විය. නව ජීවන රටාවන්ට, නව සාරධර්මවලට සහ සම්ප්‍රදායට වඩා මුදලට මුල්තැන දෙන ක්‍රමයකට අනුගත වීමට ජනතාවට සිදු විය.

කෙසේ වෙතත්, ආර්ථිකය වෙනස් වුවද සමාජ ආකල්ප වෙනස් නොවීය. කුල භේදය දෛනික ජීවිතය තුළ තවදුරටත් තදින් මුල් බැස තිබුණි. &quot;ඉහළ කුලවල&quot; යැයි සලකනු ලැබූ අය &quot;පහත් කුලවල&quot; පුද්ගලයන්ට පහත් අයුරින් සැලකීම දිගටම කරගෙන ගියහ. මෙම අසමානතාවය කුඩා ඉරියව්වලින් පවා මනාව දිස් විය; පහත් කුලයක පුද්ගලයෙකු උසස් කුලයක නිවසකට පැමිණි විට, ඔවුන්ට වාඩි වීමට පුටුවක් වෙනුවට බංකුවක් ලබා දෙන ලදී. එය සමාජයේ ඔවුන්ගේ ස්ථානය පිළිබඳව නිහඬව මතක් කර දීමක් විය.

මෙම කතාව මඟින් නවීකරණය සහ අගතිගාමී ආකල්ප අතර සිරවී ඇති ගම්මානයක ස්වරූපය නිරූපණය කරන අතර, එහිදී ආර්ථික ප්‍රගතියට වසර සිය ගණනක් පැරණි බෙදීම් මකා දැමීමට නොහැකි වූ ආකාරය පෙන්වා දෙයි. මෙම පොත 2007 වසරේදී '''සරසවි ප්‍රකාශකයින්''' විසින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;https://www.goodreads.com/book/show/6711412&lt;/ref&gt;

=== කළු ===
තාරකා වාසලමුදලිආරච්චි වෘත්තීය මට්ටමේ ලේඛකයෙකු ලෙස ස්ථාවර කළ කෘතිය වන්නේ ''&quot;කළු&quot;'' ය. මානසික සෞඛ්‍යය සහ මානසික රෝගීන් මුහුණ දෙන සමාජ අපවාදය (Social Stigma) පිළිබඳව මෙම කෘතියෙන් මනාව සාකච්ඡා කෙරේ. මනෝවිද්‍යාත්මක ත්‍රාසජනක (Psychological Thriller) ගණයට අයත් වන මෙම නවකතාව, භින්නෝන්මාදය (Schizophrenia) රෝගයෙන් පෙළෙන බවට හඳුනාගැනීමෙන් පසු වසර ගණනාවක් මානසික රෝහලක් තුළ ජීවත් වන 'චේති' නම් කාන්තාවගේ ජීවිතය වටා ගෙතී ඇත.&lt;ref&gt;https://www.goodreads.com/book/show/15765794&lt;/ref&gt;

කතාව වැඩි වශයෙන් දිග හැරෙන්නේ රෝහල් පරිශ්‍රය තුළ වුවද, කතාවේ සැබෑ ගැඹුර සැඟව ඇත්තේ චේතිගේ මනස අභ්‍යන්තරයේය. 2009 වසරේදී '''සරසවි ප්‍රකාශකයින්''' විසින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද මෙම කෘතිය බොහෝ පාඨක හදවත් දිනාගත් අතර 2010 වසරේ '''ස්වර්ණ පුස්තක සම්මානය''' සඳහා ද නිර්දේශ විය. &quot;කළු&quot; නවකතාව ශ්‍රී ලාංකීය සාහිත්‍යය තුළ මානසික සෞඛ්‍යයේ බැරෑරුම් සහ කටුක යථාර්ථය විමර්ශනය කළ මුල්ම නවකතාවලින් එකක් ලෙස සැලකේ.

=== '''ඇස්''' ===
''“ඇස්”'' නවකතාව 2014 වසරේදී සරසවි ප්‍රකාශකයින් විසින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. මෙය ශ්‍රී ලාංකීය සාහිත්‍යය තුළ &quot;දේශගුණික ප්‍රබන්ධ&quot; (Climate Fiction) සඳහා හමුවන මුල්ම උදාහරණයකි. මෙම කෘතිය ශ්‍රී ලාංකීය සාහිත්‍යයට එක් වූ අගනා මැණිකක් ලෙස ඇගයීමට ලක් වූ අතර, වෙනත් කිසිදු ලේඛකයෙකු ස්පර්ශ කිරීමට මැලි වූ විෂය පථයන් මෙහිදී සාකච්ඡාවට බඳුන් විය.

“ඇස්” නවකතාව ප්‍රධාන වශයෙන් අවධානය යොමු කරන්නේ සොබාදහම සහ පරිසරය කෙරෙහි වන අතර, මිනිස් ක්‍රියාකාරකම් මගින් එය ක්‍රමයෙන් විනාශ කරන ආකාරය මෙහි නිරූපණය වේ. ලෝකය තමන්ට උදව් අවශ්‍ය බවට පැහැදිලි සලකුණු පෙන්වමින් සිටියද, මිනිසුන් බොහෝ විට මෙම ගෝලීය උණුසුම් වීමේ සලකුණු නොසලකා හරිමින් නොසලකා ජීවත් වන බවට ප්‍රබල පණිවිඩයක් මෙම කෘතියෙන් ලබා දෙයි.

මෙම නවකතාව '''&quot;මැඩි න්‍යාය&quot; (Frog Theory)''' පිළිබිඹු කරයි. එම න්‍යායෙන් පැහැදිලි කෙරෙන්නේ, මැඩියෙකු සෙමින් රත් වන වතුර භාජනයක තැබුවහොත්, ප්‍රමාද වැඩි වන තුරුම ඌට අනතුරක් දැනෙන්නේ නැති බවයි. ඒ හා සමානව, පරිසර විනාශය ඉතා සෙමින් සිදුවන බැවින් මිනිසුන්ට එය හඳුනා ගැනීමට නොහැකි වී ඇත. මිනිස් නොසලකා හැරීම කෙතරම් භයානක විය හැකිද යන්න පෙන්වීමට කතුවරිය මෙම සංකල්පය භාවිතා කරයි.

“ඇස්” කෘතියේ ඇති තවත් වැදගත් කරුණක් වන්නේ තාරක වාසලමුදලියාරච්චිගේ ලේඛන දිවියේ සිව්වසරක විවේකයකින් පසු මෙය රචනා වීමයි. ඇය ''අන්දරමන්දිය'', ''දෙහි'' සහ ''මැටි'' වැනි නවකතා හරහා ප්‍රධාන වශයෙන් අවධානය යොමු කළේ සාමාන්‍ය ජනතාව සහ ග්‍රාමීය ප්‍රජාවන් පිළිබඳවයි. ''කළු'' නවකතාවෙන් මානසික සෞඛ්‍යය සහ රෝගීන් මුහුණ දෙන සමාජ අපවාදය ගැන කතා කළාය. කෙසේ වෙතත්, “ඇස්” කෘතිය හරහා ඇය සිය අවධානය ඉහළ පැලැන්තියේ (Upper Class) ජනතාව සහ ඔවුන් මුහුණ දෙන අභියෝග වෙත යොමු කරයි. උසස් සමාජයේ සාමාජිකයන් අතර පවතින බිඳෙනසුලු පවුල් සබඳතා ද මෙම නවකතාව හරහා ගවේෂණය කෙරේ. සෑම කෘතියකින්ම එකිනෙකට වෙනස් වූත්, අනන්‍ය වූත් කතා නිර්මාණය කරන ලේඛිකාවක් ලෙස ඇයව කැපී පෙනෙන්නේ මේ හේතුවෙනි.

=== '''පාට''' ===
තාරක වාසලමුදලියාරච්චිගේ ලේඛන ජීවිතයේ තවත් සුවිශේෂී සන්ධිස්ථානයක් වන්නේ “පාට” කෘතියයි. මෙම පොත '''[[මානව ප්‍රතිශක්ති ඌණතා වෛරසය|එච්.අයි.වී/ඒඩ්ස්]] [[ඒඩ්ස්|(HIV/AIDS)]]''' විෂය පථය තේමා කරගනිමින් රචනා වී ඇත. එය එච්.අයි.වී ආසාදිත දැරියකගේ සැබෑ ජීවන පුවතක් අනුසාරයෙන් ලියැවුණු කතාවකි. එච්.අයි.වී සමඟ ඇයට ගත කිරීමට සිදුවන ජීවිතයත්, එවැනි රෝගියෙකු ලෙස ඇය සමාජයෙන් එල්ල වන අපවාදයන්ට (Social Stigma) මුහුණ දෙන ආකාරයත් මෙම කෘතියෙන් මනාව නිරූපණය වේ.

මෙම පොත 2016 වසරේදී '''සරසවි ප්‍රකාශකයින්''' විසින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.

=== ඉන්ද්‍රචාප ===
''“ඉන්ද්‍රචාප”'' යනු 2014 වසරේදී සරසවි ප්‍රකාශකයින් විසින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද ප්‍රේමනීය හාස්‍යෝත්පාදක (Romantic Comedy) ගණයේ කෘතියකි. බොහෝ දෙනා සිතන්නේ ප්‍රේමය යනු තරුණ අයට පමණක් සීමා වූවක් බවයි. එහෙත් ප්‍රේමය යනු ඊට වඩා බොහෝ ගැඹුරු දෙයක් බව මෙම පොත පෙන්වා දෙයි. අන්ධකාරය මැද පිපෙන මලක් මෙන්, ආදරයට පුද්ගලයෙකුගේ ජීවිතයට ආලෝකය ගෙන ඒමට හැකියාව ඇත. දෙදෙනෙකු අතර ඇති වන සැබෑ ආදරය යනු හුදෙක් රොමෑන්තික හැඟීමක් පමණක් නොව, එය අවබෝධය, කරුණාව සහ සැලකිල්ල මත පදනම් වූ මානුෂීය බැඳීමක් බව මෙම කතාවෙන් පැහැදිලි කරයි.

=== ගුරු ===
''“ගුරු”'' යනු ගුරුවරුන්ගේ ජීවිත සහ ඔවුන් සතු නිහඬ ශක්තිය පිළිබඳව මෘදු ලෙස ගවේෂණය කරන කෘතියකි. පරම්පරාවන් හැඩගස්වන බලවේගය ලෙසත්, මඟපෙන්වන්නන් සහ උපදේශකයන් ලෙසත් ගුරුවරුන් සතු සැබෑ වැදගත්කම මෙම කතාවෙන් ඉතා අලංකාර ලෙස අපට මතක් කර දෙයි. මෙම පොත 2019 වසරේදී '''සරසවි ප්‍රකාශකයින්''' විසින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.

=== කාසි ===
&quot;කාසියකට හදවතක් නැත, කාසියකට ඇස් නැත, කාසියකට කතා කළ නොහැක, ඇත්තටම කාසියකට කළ හැක්කේ කුමක්ද? නමුත්... කාසියකට කතා කළ හැකි නම්?&quot; මෙම අපූරු තේමාව රැගත් කෘතිය 2021 වසරේදී '''සරසවි ප්‍රකාශකයින්''' විසින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.

=== '''“නීල නිම්න”''' ===
''“නීල නිම්න”'' යනු “ඉන්ද්‍රචාප” කෘතියේ චරිතයන්ම යොදාගනිමින් ලියැවුණු ප්‍රේමනීය හාස්‍යෝත්පාදක (Romantic Comedy) නවකතාවකි. එම චරිත තම සතුට සහ එකිනෙකා කෙරෙහි වූ ආදරය සාක්ෂාත් කරගත් ආකාරය මෙහි නිරූපණය වේ. මෙම පොත 2023 වසරේදී '''සරසවි ප්‍රකාශකයින්''' විසින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. තාරක වාසලමුදලියාරච්චි අදටත් ක්‍රියාකාරී ලේඛිකාවක ලෙස සිය සාහිත්‍ය නිර්මාණකරණයේ නියැලී සිටියි.

=== සංගීත වෘත්තිය ===
තාරක වාසලමුදලියාරච්චි 2000 දශකයේ මුල් භාගයේ සිට 2018 දක්වා කාලය තුළ ටෙලිනාට්‍ය තේමා ගීත සහ විවිධ ගායන ශිල්පීන්ගේ ගීත සඳහා පද රචනයෙන් දායක වූවාය. පසුව ඇය ගීත රචනයෙන් වසර දෙකක විරාමයක් ලබා ගත් අතර, එම කාලය තුළ ඇයගේ සාහිත්‍යමය කටයුතු (පොත් ලිවීම) කෙරෙහි පූර්ණ අවධානය යොමු කළාය.&lt;ref&gt;https://open.spotify.com/artist/448xhU8v5osRW6fejGQsXz?si=myRQasoCTx60QXHiCiMgHg&lt;/ref&gt;

2021 වසරේදී තාරකා '''“තනි මලක්”''' ගීතය නිකුත් කළාය. ඉන්පසුව 2022 වසරේදී '''“මේ ආදරේ මං”''' ගීතය නිකුත් කරමින් ඇය නැවතත් සංගීත ක්ෂේත්‍රයට අවතීර්ණ වූවාය. ඇය තම සංගීත කටයුතු සඳහා '''''“Tharu Queen”''''' යන වේදිකා නාමය භාවිතා කිරීමට පටන් ගත්තාය.

2026 වසරේදී ඇය '''“මේ දුර බැඳි මායිම”''', '''“ගසින් ගසින්”''', '''“King Khan”''' සහ '''“Dilon Ka Raja”''' ඇතුළු ගීත කිහිපයක්ම නිකුත් කළාය.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://tharakawasalamudaliarachchi.com/contact-2/ |access-date=2026-04-13 |archive-date=2026-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260419234348/https://tharakawasalamudaliarachchi.com/contact-2/ }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!ගීත
!වර්ගය
!තනතුර
!අවුරුද්ද
|-
|''V Awards 2011''
|සම්මාන සංදර්ශන තේමා ගීතය
|ගී පද
|2001
|-
|රත්තරන් හීනයේ
|ටෙලි නාට්‍ය තේමා ගීතය
|ගී පද
|2016
|-
|''අභිමානී''
|රූපවාහිනී නාලිකා තේමා ගීතය
|ගී පද
|2010
|-
|''සිහින කිරුළ''
|තේමා ගීතය
|ගී පද
|2012
|-
|සිරස ලක්ෂපති
|සිරස ලක්ෂපති තේමා ගීතය
|ගී පද
|2009
|-
|විහඟ තුඩක
|ටෙලි නාට්‍ය තේමා ගීතය
|ගී පද
|2012
|-
|හිත මාගේ ආලවන්තයි
|ටෙලි නාට්‍ය තේමා ගීතය
|ගී පද
|2012
|-
|පාන් බට්ටා
|ටෙලි නාට්‍ය තේමා ගීතය
|ගී පද
|2009
|-
|ආදරේ අහස තරම්
|ටෙලි නාට්‍ය තේමා ගීතය
|ගී පද
|2013
|-
|''උඩු වියන්'' 
|ටෙලි නාට්‍ය තේමා ගීතය
|ගී පද
|2007
|-
|ගැහැනු ළමයි
|ටෙලි නාට්‍ය තේමා ගීතය
|ගී පද
|2009
|-
|ගිම්හාන සිහිනේ
|ගීතය
|ගී පද
|2018
|-
|තනි මලක්
|ගීතය
|ගායනය
|2021
|-
|''මේ ආදරේ මන්''
|ගීතය
|ගායනය හා ගී පද
|2022
|-
|මේ දුර බැඳි මායිම
|ගීතය
|ගී පද හා සංගීතය
|2026
|-
|ගසින් ගසින්
|ගීතය
|සංගීතය
|2026
|-
|Dilon Ka Raja
|ගීතය
|සංගීතය
|2026
|-
|King Khan
|ගීතය
|සංගීතය
|2026
|}
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;</text>
      <sha1>5vayyidmyg3dfqfwbzyzimu028gx71h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පර්යේෂණ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18200</id>
    <revision>
      <id>792692</id>
      <parentid>730958</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T06:04:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62793" sha1="hwxt79zsd5jl5vulnkq83lwp0cj2nw3" xml:space="preserve">{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
[[File:Research-Warner-Highsmith.jpeg|thumb|[[උන්නත් කැටයම්]] මූර්ති ශිල්පය &quot;පර්යේෂකයා දැනුමේ පහන අත දරා සිටී&quot; (1896)  [[ඔලින් ලෙවි වෝර්න්ර්]] විසින්. [[කොන්ග්‍රස් පුස්තකාලය]], තෝමස් ජෙෆෙර්සන් ගොඩනැගිල්ල, වොශින්ටන්, D.C.]]
{{පර්යේෂණ පැති තීරුව}}
'''පර්යේෂණය''' දැනුමේ ප්‍රමාණය වැඩි දියුණු කරගැනීමට ක්‍රමානුකූලව සිදු කරනු ලබන නිර්මාණාත්මක කාර්යයකි, මෙයට මිනිසාගේ දැනුම, සංස්කෘතිය සහ සමාජය, සහ නව භාවිතයන් සොයා ගැනීමට මෙම දැනුම යොදා ගන්නා අයුරු අඩංගු වේ. එය තොරතුරු පිහිටුවන්න සහ තහවුරු කරන්නට, පෙර කාර්යන්හි ප්‍රතිඵල යලි ගොඩ නගන්නට, නව හෝ පවතින ගැටළු නිරාකරණය කිරීමට, [[සිද්ධාන්ත]] වලට සහය දැක්වීම හෝ නව [[න්‍යායන්]] ගොඩ නැගීමට යොදා ගනියි. පර්යේෂණ ව්‍යාපෘතිය ක්ෂේත්‍රයේ පසුගිය කාර්යක විකාශනයක් වන්නටද පුලුවන. මෙවලම් වල, ක්‍රියාපටිපාටි වල,හෝ පරීක්ෂණ වල වලංගුතාවය පරීක්ෂා කිරීමට, පෙර ව්‍යාපෘති වල අංගයන් හෝ සමස්ත ව්‍යාපෘතියම පර්යේෂණය මගින් නැවත පිටපත් කරයි. [[මූලික පර්යේෂණ|මූලික පර්යේෂණයක]] ප්‍රධාන අරමුණු වනුයේ ([[ව්‍යවහාරික පර්යේෂණ]]යට ප්‍රතිවාදීව) [[ලේඛණගත කිරීම]], අනාවරණය කර ගැනීම, අර්ථකථනය හෝ මිනිස් [[දැනුම]] වැඩි දියුණු කිරීම සඳහා [[පර්යේෂණ සහ සංවර්ධනය|පර්යේෂණ සහ සංවර්ධන ක්‍රම]], සහ පද්ධති  යොදා ගැනීමයි. පර්යේෂණයට අදාල ප්‍රවේශයන්, මනුෂ්‍යත්වය සහ විද්‍යාව යන දෙකම සහ දෙක අතර සැලකිය යුතු ලෙස දෝලනය වන ඥානවිභාගයන් මත පදනම් වේ. පර්යේෂණයහි විවිධ ස්වරූපයන් වේ: විද්‍යාත්මක, මානව ශාස්ත්‍ර, කලාත්මක, ආර්ථික, සමාජයීය, ව්‍යාපාර, [[අලෙවිකරණ පර්යේෂණ]], වෘත්තික පර්යේෂණ ආදිය.

== පර්යේෂණයන්හි ස්වරූප ==
===විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ===
'''විද්‍යාත්මක පර්යේෂණය''' [[කුතුහලය]] පිරි, විද්‍යාත්මක ක්‍රමෝපායන්ගෙන් යුත් යෙදුම් මත රදා පවතී. මෙම පර්යේෂණ මගින් ලෝකයේ [[ස්වභාවය]] සහ ලක්ෂණ පිළිබද විස්තර කිරීම සදහා අවශ්‍ය විද්‍යාත්මක තොරතුරු සහ සිද්ධාන්තය සපයයි. එය සිදු කළ හැකි, ප්‍රායෝගික යෙදුම් නිපදවයි.විද්‍යාත්මක පර්යේෂණය සදහා පොදු අධිකාරීන් විසින්, පුණ්‍යාධාර ආයතන විසින් සහ විශාල ආයතන ප්‍රමාණයක් අඩංගු පෞද්ගලික ආයතන විසින් අරමුදල් සපයයි. විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ, එවායේ ශාස්ත්‍රීය සහ යෙදුම් පුහුණුව මත නැවත අනු කොටස් වලට වර්ගීකරණය කරයි. විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ යනු ව්‍යාපාර පාසල් වැනි අධ්‍යාපනික ආයතන විනිශ්චය කිරීමට බොහෝ ලෙස යොදා ගන්නා මිනුම් දණ්ඩකි, නමුත් සමහරු ආයතන වල වැරදි තක්සේරුව වැනි දෑ සම්බන්ධව තර්ක කරන අතර ඊට හේතුව වනුයේ පර්යේෂණයේ ගුණත්වය මගින් ඉගැන්වීමේ ගුණත්වය පිළිබඳ කියා පෑමක් සිදු නොකරන බැවිනි (මේවා සම්පූර්ණ ලෙස අත්‍යාවශ්‍යයෙන්ම සහසම්බන්ධ කිරීමක් නොමැත).&lt;ref&gt;{{cite journal | url = http://marketing.wharton.upenn.edu/documents/research/Business%20School%20Prestige.pdf | title = Business School Prestige: Research versus Teaching | author = J. Scott Armstrong and Tad Sperry | journal = Energy &amp; Environment | volume = 18 | issue = 2 | pages = 13–43 | year = 1994 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100620223714/http://marketing.wharton.upenn.edu/documents/research/Business%20School%20Prestige.pdf | archivedate = 2010-06-20 | access-date = 2014-04-09 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
===මානව ශාස්ත්‍ර  පර්යේෂණ===
'''මානව ශාස්ත්‍ර  පර්යේෂණය'''ට විවිධ ක්‍රමයන් සම්බන්ධ වේ, උදාහරණ ලෙස [[අර්ථ විවරණ ශාස්ත්‍ර]] සහ [[නිමිත්ත ධර්මවාදය]] සහ බොහෝ වෙනස් වූ සාපේක්ෂතා ඥාන විභාගය. මානව ශාස්ත්‍රඥයෝ සෑම විටම ප්‍රශ්නයකට අදාල ප්‍රශස්තම පිලිතුර සොයන්නේ නැත, ඒ වෙනුවට එය වටා ඇති ගැටළු සහ තොරතුරු සොයා බලයි. අන්තර්ගතය හැම විටම බොහෝ වැදගත් වන අතර එයට සාමාජයීය, ඓතිහාසික, දේශපාලනික, සංස්කෘතික හෝ ජනවාර්ගික ඇතුලත් වේ. මානව ශාස්ත්‍ර, පර්යේෂණයකට උදාහරණයක් වනුයේ, [[පෞරාණික ක්‍රම]] අන්තර්ගත ඓතිහාසික පර්යේෂණයයි. ඉතිහාසඥයන් [[ප්‍රාථමික මූලාශ්‍රයන්]] සහ අනෙකුත් සාධක යොදා ගනිමින්, ක්‍රමානුකූලව මාතෘකාව විමර්ශනය කොට පසුව පැරණි ආකාරයට පුරාවෘත්තයන් ලියයි.

===කලාත්මක පර්යේෂණ===
'''කලාත්මක පර්යේෂණය''' 'පුහුණුව පදනම් පර්යේෂණය' ලෙසද දැකිය හැක, එහි අරමුණු කලාත්මක නිමවුම් ආකාරයෙන් සිදු කල හැක. සම්පූර්ණයෙන් විද්‍යාත්මක ක්‍රමයක්, පර්යේෂණවල දැනුම සහ සත්‍ය සඳහා සොයා බැලීමට විකල්පයක් ලෙස පිරිනැමීම වාදයට තුඩුදෙන සංකල්පයකි.
===අරිය පර්යේෂණ===

== නිරුක්තිය ==

===පර්යේෂණ වදන ===
බුදුන් වහන්සේ පාලි බසින්  ''පරියේසන'' වදන භාවිතාකර ඇත&lt;ref&gt;ත්‍රිපිටකය, සූත්‍ර පිටකය&lt;/ref&gt;. මෙම වදනෙන් ''පර්යේෂණ'' යන්න බීඳි ඇත. පරියේසන යන පදය පරි (හාත්පස, අවට, සම්පූර්ණ) යන උපසර්ගය හා &quot;ඒසන&quot; (සෙවීම) යන පදය එක් වී සකස් වී තිබේ. 

===ඉංග්‍රීසි රිස'ච් වදන===
[[File:Aristotle Altemps Inv8575.jpg|thumb|150px|[[ඇරිස්ටෝටල්]], 384 BC – 322 BC,  - [[විද්‍යාත්මක ක්‍රමය|විද්‍යාත්මක ක්‍රමයේ]] විකාශනයේ එක් පුරෝගාමියෙක්.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.pbs.org/saf/1307/features/knows.htm The Origins of Science] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150510034931/http://www.pbs.org/saf/1307/features/knows.htm |date=2015-05-10 }}&quot;. ''[[Scientific American Frontiers]]''.&lt;/ref&gt;]]
''රිස'ච්'' යන වචනය ඉපදී ඇත්තේ මධ්‍යම ප්‍රංශයේ &quot;recherche&quot; යන්නෙනි, එහි තේරුම වනුයේ &quot;සොයන්නට යනවා&quot;යි, එම වචනය ඉපදී ඇත්තේ [[පැරණි ප්‍රංශ]] &quot;recerchier&quot; යන්නෙනි, එය &quot;re-&quot; + &quot;cerchier&quot;, හෝ &quot;sercher&quot;, යන &quot;සොයනවා&quot; නම් වූ අර්ථය සහිතව එක් වී නිර්මාණය වී ඇත.&lt;ref name=&quot;Merriam_webster&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/research |title=&quot;Research&quot; in 'Dictionary' tab |author=Unattributed |work=Merriam Webster (m-w.com)|publisher=Encyclopædia Britannica |accessdate=13 August 2011}}&lt;/ref&gt; පැරණිතම වාර්තාවන්ට අනුව මෙම වචනය 1577දී සොයාගෙන ඇත&lt;ref name=&quot;Merriam_webster&quot;/&gt;.

== නිර්වචනයන් ==
පර්යේෂණය යන්නෙන් විවිධ ආකාරයට අර්ථ දැක්විය හැක.
පර්යේෂණය පිළිබඳ පුළුල් නිර්වචනයක් ලබා දුන්නේ මාර්ටින් ශට්ල්වර්ත් විසිනි - &quot;වචනයේ පුළුල්ම අර්ථයෙන්, දැනුම වැඩි දියුණු කිරීමට සිදු කරන ඕනෑම දත්ත, තොරතුරු සහ සිද්ධි එකතු කිරීමක් පර්යේෂණයේ නිර්වචනයට අඩංගු වේ&quot;.&quot;&lt;ref name=&quot;Shuttleworth&quot;&gt;{{cite web |url=http://explorable.com/definition-of-research
|title=Definition of Research |author=Shuttleworth, Martyn |year=2008 |work=Explorable |publisher=Explorable.com |accessdate=14 August 2011}}&lt;/ref&gt;

පර්යේෂණය පිළිබඳ අනිත් නිර්වචනය ඉදිරිපත් කර ඇත්තේ ක්‍රෙස්වෙල් විසිනි - &quot;පර්යේෂණය යනු මාතෘකාවක් හෝ ගැටළුවක් සම්බන්ධව ඇති අපගේ අවබෝධය වැඩි කිරීමට අවශ්යව තොරතුරු එකතු කිරීම සහ විශ්ලේෂණය කිරීමේ ක්‍රියාවලිය සිදුකරන පියවරයන් වේ.&quot; එයට පියවර තුනක් අඩංගු වේ: ප්‍රශ්නයක් මතු කරනවා, ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු සැපයීමට අවශ්‍යම දත්ත එකතු කිරීම, සහ ප්‍රශ්නයට පිළිතුරක් ඉදිරිපත් කිරීම. &lt;ref&gt;Creswell, J. W. (2008). Educational Research: Planning, conducting, and evaluating quantitative and qualitative research (3rd ed.). Upper Saddle River: Pearson.&lt;/ref&gt;

Merriam-Webster මාර්ගගත ශබ්දකෝෂයට අනුව පර්යේෂණය යන්නෙහි සවිස්තර නිර්වචනය වනුයේ &quot;උත්සාහවත් විමර්ශනයක් හෝ විභාගයක්; විශේෂයෙන්ම: සිද්ධි සොයා ගැනීම සහ පරිවර්තනය අරමුණු කරගෙන සිදු කරන විමර්ශනයක් හෝ සමීක්ෂණයක්, පිළිගත් සිද්ධාන්ත පුනරීක්ෂණය හෝ අලුත් කරණු වල ආලෝකයෙන් සැදුනු නීති,හෝ නව හෝ සිද්ධාන්ත පුනරීක්ෂණ හෝ නීති වල ප්‍රායෝගික යෙදුම්&quot;.&lt;ref name=&quot;Merriam_webster&quot;/&gt;

== පර්යේෂණයක් දියත් කිරීමේ පියවර ==
බොහෝ විට පර්යේෂණය දියත් කරනුයේ පර්යේෂණයන්හි ඇති පෑතැටිය ආකෘති සැලස්ම භාවිතා කරගෙනය. &lt;ref&gt;Trochim, W.M.K, (2006). Research Methods Knowledge Base.&lt;/ref&gt;පෑතැටිය ආකෘතිය ආරම්භ වන්නේ පර්යේෂණය සඳහා පුළුල් ප්‍රේක්ෂාවලියක් සමඟයි, ව්‍යපෘති ක්‍රමය තුළ මුල සිට අගටම, අත්‍යාවශ්‍ය තොරතුරු වලට අවධානය යොමු කිරීම (පෑතැටියේ ගෙල සේ), ඉන් පසු පර්යේෂණය සාකච්ඡා සහ ප්‍රථිපල තුළට ප්‍රසාරණය කිරීම. පර්යේෂණයක් දියත් කිරීමේ ප්‍රධාන පියවරයන් වනුයේ:&lt;ref&gt;Creswell, J.W. (2008). Educational research: Planning, conducting, and evaluating quantitative and qualitative research (3rd). Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall. 2008 ISBN 0-13-613550-1 (pages 8-9)&lt;/ref&gt;

* පර්යේෂණයට අදාළ ගැටළුව හදුනා ගැනීම
* සාහිත්‍යය විමර්ශනය
* පර්යේෂණයේ අරමුණ නියම වශයෙන් සඳහන් කිරීම
* පර්යේෂණයේ විශේෂ ප්රමශ්න සහ උපකල්පිතයන් නිර්ණය කිරීම
* දත්ත එකතු කිරීම
* දත්ත විශ්ලේෂණය සහ පරිවර්තනය කිරීම
* පර්යේෂණය  වාර්තා කිරීම සහ ඇගයීම
* පර්යේෂණයෙන් සොයා ගත් දෑ සහ සිදු වියහැකි නිර්දේශයන් ඉදිරිපත් කිරීම

සාමාන්‍යයෙන් මෙම පියවරයන් සමස්ත ක්රිකයාවලියම ඉදිරිපත් කරයි, කෙසේ නමුත් මෙය ස්ථීර පියවරයන් රාශියක් ලෙස නොව, නිරන්තරයෙන් වෙනස් වෙමින් නැවත නැවතත් සිදු වන ක්‍රියාවලියක් ලෙස දැකිය යුතුයි.&lt;ref&gt;Gauch, Jr., H.G. (2003). Scientific method in practice. Cambridge, UK: Cambridge University Press. 2003 ISBN 0-521-81689-0 (page 3)&lt;/ref&gt; බොහෝ පර්යේෂකයෝ අධ්‍යනයේ අරමුණුවල නියැලී නොසිට ගැටළුවේ සාමාන්‍ය ප්‍රකාශනයකින් පර්යේෂණය ආරම්භ කරයි.&lt;ref&gt;Rocco, T.S., Hatcher, T., &amp; Creswell, J.W. (2011). The handbook of scholarly writing and publishing. San Francisco, CA: John Wiley &amp; Sons. 2011 ISBN 978-0-470-39335-2&lt;/ref&gt; අධ්‍යනයේ නිවැරදි බව සැපයීම සඳහා සාහිත්‍යය විමර්ශනයට පෙර පර්යේෂණවල වැරදි හෝ සිදුරු හදුනාගනියි. නිතරම දී ඇති විෂය ක්ෂේත්‍රයකට සාහිත්‍යය විමර්ශනයක් දියත් කරනුයේ, පර්යේෂණ ප්‍රශ්න හදුනා ගැනීමට පෙරයි. පර්යේෂකයා විසින් හදුනාගත් වත්මන් සාහිත්‍යය විමර්ශනයේ පරතරයකින් පසුව පර්යේෂණ ප්‍රශ්න සකසයි. පර්යේෂණ ප්‍රශ්න උපකල්පිතයන්ට සමාන්තර වේ. උපකල්පිතයන් යනු පරීක්ෂා කිරීමට යන එවායෙහි සිතා ගැනීම් වේ.  පර්යේෂකයා(වරු) උපකල්පිත පරීක්ෂා කිරීමට දත්ත එකතු කරයි. ඉන්පසු පර්යේෂකයා(වරු) ප්‍රත්‍යක්ෂමූලක පර්යේෂණ වලින් උගත් විවිධ සංඛ්‍යානමය ශිල්ප ක්‍රම යොදාගෙන දත්ත විශ්ලේෂණය සහ පරිවර්තනය කිරීම කරයි. දත්ත විශ්ලේෂණයෙන් ලද ප්‍රථිපල ස්ථිර කරමින් හෝ නිෂ්එල කරමින් [[අභිශුන්‍ය උපකල්පිතයන්]] ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට පසුව වාර්තා කිරීම සහ අගය කිරීම සිදු කරයි. පර්යේෂකයා විසින් අවසානයේදී පර්යේෂණයේ වැඩි දුර කටයුතු සඳහා සාකච්ඡා කරයි. 

[[රුඩොල්ෆ් රුමෙල්]]ගේ අදහසට අනුව &quot;... පරීක්ෂණ එකක් හෝ දෙකක්වත් ස්ථිර ලෙස බාර ගැනීම එක් පර්යේෂකයකු විසින් සිදු කිරීමට අවශ්‍ය නැත. පරීක්ෂණ පරාසය වෙනස් නොවන විවිධ ස්වරූපයේ දත්ත,  පර්යේෂකවරු, සහ ක්‍රම පවතින්නේ නම් පමණක් එක් අයෙකුට ප්‍රථිඵල ගැන විශ්වාසය තැබීමට පුළුවනි.&quot;&lt;ref&gt;[http://www.hawaii.edu/powerkills/MTF.CHAP9.HTM Questions About Freedom, Democide, And War&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

== විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ==
{{Main|විද්‍යාත්මක ක්‍රමය}}
[[File:Microscopy lab.jpg|thumb|right|ප්‍රාථමික විද්‍යාත්මක පර්යේෂණය සිදු කරන ලද්දේ [[ඉඩාහෝ ජාතික විද්‍යාගාරය|ඉඩාහෝ ජාතික විද්‍යාගාරයේ]] ඇති මයික්‍රොස්කොපි විද්‍යාගාරයේදීය.]]
[[File:Alcator C-Mod.jpg|thumb|right|විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ උපකරණ Institute_of_Technology MIT හි ඇති.]]
සාමාන්‍යයෙන් පර්යේෂණය තේරුම් ගෙන ඇත්තේ කිසියම් ව්‍යුහාත්මක ක්‍රියාවලියක් අනුගමනය කිරීමක් ලෙසය. කෙසේ වුවත් විෂය කරුණ සහ පර්යේෂකයා අනුව පියවරයන්හි අනුපිළිවෙල වෙනස්වීම රදා පවතී, පහත ඇත්තේ මූලික සහ ව්‍යවහාරික යන දෙකටම අදාළ විධිමත් පර්යේෂණයක සාමාන්‍යයෙන් අන්තර්ගත වන පියවරයන් වේ:
# නිරීක්ෂණයන් සහ මාතෘකාව නිර්මාණය: කිහිපදෙනෙකු කැමති විෂය ක්ෂේත්‍රයක් සහ එම විෂයට අදාළ පර්යේෂණකිරීමට, එම විෂය ක්ෂේත්‍රය අනුගමනය කිරීම මෙයට අඩංගු වේ. එම විෂය ක්ෂේත්‍රය අහඹු ලෙස තෝරා නොගත යුතු බැවින් එම මාතෘකාවට අදාළ ශාස්ත්‍රීය ග්‍රන්ථ විශාල ප්‍රමාණයක් කියවීමෙන් ගවේශකයාගේ අරමුණ පටු කරන ශාස්ත්‍රීය පරතරය හදුනා ගැනීමට හැක. තෝරා ගත් විෂය ක්ෂේත්‍රයක් පිළිබඳ ඇති බලවත් උනන්දුව වඩාත් සුදුසු වේ. පර්යේෂණය මගින් මාතෘකාව පිළිබදව දැනට පවත්නා දැනුම ඊට සම්බන්ධ කිරීමේ වැදගත් බව තහවුරු කල යුතුයි.
# [[උපකල්පන|උපකල්පිත]]: විචල්‍යයන් දෙකක් හෝ කිහිපයක් අතර පවතින සම්බන්ධය දැක්වීමට යොදා ගන්නා පරික්ෂා කල හැකි පුරෝකථනයක් 
# [[සංකල්පිත නිර්වචනය]]: කිසියම් සංකල්පයක්, අනෙකුත් සංකල්පයන්ට සම්බන්ධ කරමින් සිදු කරන විස්තරයක්.
# [[මෙහෙයුම් නිර්වචනය]]:  විචල්‍යන් අර්ථදැක්වීම සහ අධ්යඅනයේදී ඒවා මනිනු ලබන/තක්සේරු කරන ආකාරය පිළිබද තොරතුරු දැක්වීම.
# [[දත්ත එකතු කිරීම]]: සංගහනය හදුනා ගැනීම සහ නියැදියක් තෝරා ගැනීම,විශේෂ පර්යේෂණ මෙවලම් භාවිතා කර නියැදියෙන් සහ/හෝ නියැදිය ගැන තොරතුරු එකතු කිරීම මෙයට අයත් වේ. දත්ත එකතු කිරීමට යොදා ගන්නා මෙවලම් වලංගු සහ විශ්වසනීය විය යුතුයි.
# [[දත්ත විශ්ලේෂණය]]: ඒවායේ නිගමනයක් ලබා ගැනීමට දත්ත තනි කොටස් වලට වෙන් කිරීම සිදු කරයි.
# [[දත්ත පරිවර්තනය කිරීම]]: මේවා වගු මාර්ගයෙන්,සංඛ්‍යා  මගින් සහ රූප සටහන් මගින් ඉදිරිපත් කළ හැකි අතර ඉන් පසුව වචන මගින් විස්තර කරයි.
# උපකල්පිත පරීක්ෂා කිරීම, සංශෝධනය
# නිගමනය, අවශ්‍ය නම් නැවත නැවත සිදු කිරීම

පොදු වැරදි සංකල්පයක් වනුයේ උපකල්පිතය ඔප්පු කිරීමයි ([[ශූන්‍ය උපකල්පිතය]] තවදුරටත් බලන්න). සාමන්‍යයෙන් උපකල්පිතයක් යොදා ගන්නේ සමීක්ෂණයක ප්‍රථිඵල නිරීක්ෂණ්ය කිරීම මගින් පරීක්ෂා කළ හැකි පුරෝකථන නිර්මාණය කිරීමටයි. ප්‍රථිඵල උපකල්පිතය සමඟ නොගැළපුනහොත්, ඉන්පසු උපකල්පිතය ප්‍රතික්ෂේප වේ (සත්‍යාපනය කළ හැකි බව බලන්න). මෙම පරීක්ෂාකාරී බස යොදාගෙන ඇත්තේ විකල්ප උපකල්පිතයන් නිරීක්ෂණ සමඟ කොහොමත් ගැළපෙන බව පර්යේෂකයන් හදුනාගෙන ඇති බැවිනි. උපකල්පිත කිසිදාක ඔප්පු කළ නොහැක, නමුත් විද්‍යාත්මක පරීක්ෂණ වලට පමණක් උපකාර කරනවාට වඩා මේ අකාරයෙන් කල්පිතයක් කිසිදා ඔප්පු කල නොහැකි නමුත් එය වටා සබැදි විද්‍යාත්මක අත්හදාබැලීම් සහ සත්‍යයක් බව නිරායාසයෙන්ම සිතීමට පත් කිරීම තුලින් මතය ශක්තිමත් කල හැක.
 
ප්‍රයෝජනවත් උපකල්පිතයක් පුරෝකථනයන් වලට ඉඩ දීම සහ නිරීක්ෂණය සිදු කළ වේලාවේ නිවැරදි බව මත පුරෝකථනය ස්ථීර කෙරේ. කාලයත් සමඟම නිරීක්ෂණයන්ගේ නිවැරදි බව වැඩි වේ නම්, උපකල්පිතය තවදුරටත් නිවැරදි පුරෝකථනයක් ලබා නොදෙයි. මෙම අවස්ථාවේදී නව උපකල්පිතය විසින් පැරණි උපකල්පිතයට අභියෝගයක් එල්ල කිරීම සහ නව උපකල්පිතය, පැරණි උපකල්පිතයට වඩා බොහෝ නිවැරදි  පුරෝකථන ලබා දෙයි, එම නිසා නව උපකල්පිතය පැරණි උපකල්පිතයේ තැනට පත් වේ. විචල්‍යන් අතර සම්බන්ධයක් නැති විට හෝ ස්වායත්ත හෝ පරායත්ත විචල්යටන්හි වෙනස්කම් ඇති විට, පර්යේෂකයන්ට ශූන්‍ය උපකල්පිතයක් යොදා ගැනීමටද හැකියාව ඇත. ශූන්‍ය උපකල්පිතයක් මගින් මුළු සංගහනය පිලිබඳවම නිගමනයකට එලඹීමට, සියළු ඒකකයන් ඇතුළත් වන ලෙස සාදා ගත් නියැදියක් යොදා ගනියි.&lt;ref&gt;Creswell, J. W. (2008). Educational Research: Planning, Conducting, and Evaluating Quantitative and Qualitative Research. Upper Saddle River, NJ. Pearson Education, Inc.&lt;/ref&gt;

== ඓතිහාසික ක්‍රමය ==
{{Main|ඓතිහාසික ක්‍රමය}}
[[File:Leopold von Ranke 1868.jpg|thumb|175px|ජර්මන් ඉතිහාසඥයකු වන [[ලියොපෝල්ඩ් වොන් රැන්කි]] (1795-1886), නවීන මූලාශ්‍රා පදනම් කරගත් [[ඉතිහාසය]] සොයා ගත් පුරෝගාමියෙක් ලෙස සැලකේ.]]
[[ඓතිහාසික ක්‍රමය]] යන්නට ඉතිහාසඥයින් විසින් පර්යේෂණය කිරීමට සහ පසුව ඉතිහාසය ලේඛණගත කිරීමට භාවිතා කළ ක්‍රමවේදයන් සහ මාර්ගෝපදේශයන් ඇති  [[ඓතිහාසික]] මූලාශ්‍රායන් සහ අනෙකුත් සාධක අඩංගු වේ. ඉතිහාසඥයින් විසින් ඔවුන්ගේ කාර්යයන් සඳහා නිරන්තරයෙන් භාවිතා කරන බාහිර විචාරණය, අභ්‍යන්තර විචාරණය සහ ඒවායේ සංකලනය යන ශීර්ෂයන් යටතේ ඇති විවිධ ඓතිහාසික මාර්ගෝපදේශයන් මෙහි ඇත.මෙයට වඩා අඩු විචාරණය සහ ඉන්ද්‍රියන් මුල් වූ විචාරණය අඩංගු වේ.කෙසේ නමුත් ඒකකයන් වෙනස් වනුයේ මාතෘකාව සහ පර්යේෂකයා පදනම් කරගෙනයි, පහත සංකල්පයන්හි ඇත්තේ විධිමත් ඓතිහාසික පර්යේෂණයක ඇති කොටස්ය: &lt;ref name=&quot;Garraghan  (1946)&quot;&gt;{{cite book |title=A Guide to Historical Method |last=Garraghan |first=Gilbert J. |authorlink= |coauthors= |year=1946 |publisher=Fordham University Press|location=New York  |isbn=0-8371-7132-6 |page=168 |url= }}&lt;/ref&gt;

* ආරම්භක දිනය හදුනා ගැනීම
* ස්ථානගත කිරීමේ සාධක
* කර්තෘත්වය හදුනා ගැනීම
* දත්ත විශ්ලේෂණය
* සම්පූර්ණත්වය හදුනා ගැනීම
* [[විශ්වසනීයත්වය]] ආරෝපණය කිරීම

== පර්යේෂණය කිරීමේ ක්‍රම ==
පර්යේෂණ ක්‍රියාවලියේ අරමුණ වන්නේ නව දැනුම බිහි කිරීම හෝ යම් මාතෘකාවක් හෝ ප්‍රශ්නයක් පිළිබද අවබෝධය වැඩිදියුණු කිරීමයි. මෙම ක්‍රියාවලිය ආකාර තුනකින් සිදුවේ.

* [[ගවේෂණාත්මක පර්යේෂණ]], යම් ප්‍රශ්නයක් හෝ ගැටලුවක් හදුනාගැනීම සහ අර්ථ දැක්වීම සදහා උදව් වේ.
*[[අර්ථකාරි පර්යේෂණ]], යම් ප්‍රශ්නයක් හෝ ගැටලුවක් සදහා න්‍යායන් අත්හදා බැලීම සහ පිළිතුරු යෝජනා කිරීම.
*[[අනුභාවික පර්යේෂණ]], යම් පිළිතුරක් සදහා එහි ශක්‍යතාව [[අනුභාවික සාක්ෂි]] මගින් අත්හදා බැලීම.
[[File:NYC Public Library Research Room Jan 2006-1- 3.jpg|thumb|නිව්යෝර්ක් පොදු පුස්තකාලයේ ඇති පර්යේෂණ කාමරය, කෙරීගෙන යන [[ද්විතියික පර්යේෂණය]]කට උදාහරණයක් ]]

පර්යේෂණ සැලසුම් කිරීම සදහා ප්‍රධාන වශයෙන් ආකාර දෙකක් පවතී: ගුණාත්මක පර්යේෂණ හා ප්‍රමාණාත්මක පර්යේෂණ වේ. පර්යේෂකයින් ගුණාත්මක හා ප්‍රමාණාත්මක ක්‍රමයන්ගෙන් ඔවුන්ගේ පර්යේෂණ මාතෘකාවට හා පිළිතුරු සෙවීමට බලාපොරොත්තු වන පර්යේෂණ ගැටලුව අනුව තෝරාගනු ලබයි.
[[File:Hilleman-Walter-Reed.jpeg|thumb|120px|[[මෞරිස් හිල්ලෙමන්]] 20වන ශතවර්ෂයේ ජීවිත විශාල සංඛ්‍යාවක් ආරක්ෂා කළ පුද්ගලයා ලෙස ප්‍රසාදයට පත් වේ&lt;ref&gt;{{cite news |author=Sullivan P |date=2005-04-13 |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A48244-2005Apr12.html |title=Maurice R. Hilleman dies; created vaccines |work=Washington Post}}&lt;/ref&gt;]]
;[[ගුණාත්මක පර්යේෂණය]]

මිනිස් හැසිරීම් සහ එම හැසිරීම් පාලනය කරන හේතු තේරුම්ගැනීමයි. පුළුල් ප්‍රශ්න ඇසීම සහ වචන, පින්තූර, වීඩියෝ ලෙස දත්ත එකතුකර ඒවා විශ්ලේෂණය කිරීම මෙන්ම තේමාවන් සෙවීම ඊට අදාළ වේ. මෙම වර්ගයේ පර්යේෂණයන් යම් ප්‍රශ්නයක් ප්‍රමාණාත්මක ලෙස මැනිය හැකි විචල්‍යයන් වෙත උත්සාහය යොමු නොකර විචල්‍යයන්ගේ භව්‍ය සම්බන්ධතා විමර්ශනය කෙරෙහි අවධානය යොමු කරයි. මෙය කල්පිත පරීක්ෂා කිරීමෙහිලා බාධා සහිත ලෙස දැකිය හැකි අතර කාලය වැයවන, සහ සාමාන්‍යයෙන් තනි පර්යේෂණ විෂයයන් කට්ටලයකට සීමා වන්නකි. ගුණාත්මක පර්යේෂණ නිතර ගවේෂණ පර්යේෂණ ක්‍රමයක් ලෙස භාවිතා වන අතර ප්‍රමාණාත්මක පර්යේෂණ කල්පිතයන් සඳහා පදනම සපයයි. ගුණාත්මක පර්යේෂණ සමාජ නිර්මාණකරනයෙහි දාර්ශනික සහ න්‍යායාත්මක ආකාරයන් හා සම්බන්ධ වෙයි.

;[[ප්‍රමාණාත්මක පර්යේෂණය]]
ප්‍රමාණාත්මක ගුණ හා සංසිද්ධි මෙන්ම ඒවායේ සබෑඳියාව පිලිඹඳව සිදු කරනු ලබන  පද්ධතික ආනුභාවික විමර්ෂණයයි. සීමා සහිත ප්‍රශ්ණ අසමින් සහ සංඛ්‍යාත්මක දත්ත එකතු කරමින් සංඛ්‍යාන ක්‍රම වල ප්‍රයෝජනයෙන් විෂ්ලේෂණය කරයි.ප්‍රමාණාත්මක ගවේෂණ පර්යේෂණාත්මක, සහ සම්බන්ධ හා සමාලෝචනය ( හෝ විස්තරාත්මක ) &lt;ref&gt;Creswell, J. W. (2008). ''Educational Research:  Planning, Conducting, and Evaluating Quantitative and Qualitative Research.'' Upper Saddle River, NJ. Pearson Education, Inc.&lt;/ref&gt; සැලසුම් වේ.ප්‍රමණාත්මක ගවේෂණ මගින් ලබා ගත් සංඛ්‍යාත්මක විස්තර විචල්‍ය අතර හවුල් හෝ කරණවාචී සම්බන්ධතා ගොඩ නෑගීමට යොදා ගනී.ප්‍රමණාත්මක ගවේෂණ ධනීයවාදයේ දර්ශන හා න්‍යායන් සමඟ සම්බන්ධව පවතී.

ප්‍රමාණාත්මක දත්ත එක්රැස් කිරීමේ ක්‍රම පෙර සැලසුම් කරන ලද ප්‍රතිචාර කොටස් සහිත අහඹු නියැදි සහ සකස්කරණ ලද දත්ත එකතු කිරීමේ උපක්‍රම භාවිතා කරයි. මෙම ක්‍රම මගින සාරාංශගත, සංසන්දනාත්මක සහ පොදු බවට හරවන ලද ප්‍රතිචාර නිපදවාගත හැකිය. ප්‍රමාණාත්මක පර්යේෂණය න්‍යාය තුලින් සනාථ වන  කල්පිතය හෝ අභිරුචියේ සංසිද්ධියේ ප්‍රමාණය අත්හදා බැලීම කෙරෙහි උනන්දු වේ. පර්යේෂණය මත රදා පවතිමින් සහභාගී වන්නන්ට අහබු ලෙස තෝරාගත් පිළියම් ලබා දෙයි (සත්‍ය පර්යේෂණයක් ලෙස සැලකිය හැකි ප්‍රමාණාත්මක අද්‍යයනයන්ට පමණක් මෙය භාවිතා කරයි). මෙම ක්‍රමයේ ශක්‍යතාව නොමැති නම් පර්යේෂකයා විසින් සහභාගීවන්නා සහ අවස්ථානුකූල ලක්ෂණ අනුව සංඛ්‍යාත්මක පාලනයක් සදහා ඔවුන්ගේ බලපෑම මත ප්‍රතිපලය හෝ රදා පවතින විචල්‍ය ලබා ගනී. අරමුණ පර්යේෂණය සදහා සහභාගීවන කොටස විශාල කොටසක් සදහා පොදුවේ ආදර්ශනයට නම්, පර්යේෂකයා සහභාගී වන්නන් සෙවීමට සම්භාවිතා නියැදි භාවිතා කරයි..&lt;ref&gt;[http://people.uwec.edu/piercech/ResearchMethods/Data%20collection%20methods/DATA%20COLLECTION%20METHODS.htm Data Collection Methods&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

ප්‍රමාණාත්මක හෝ ගුණාත්මක යන දෙකෙන් කුමක් වුවත් පර්යේෂකයා ප්‍රාථමික හෝ ද්විතීයික යන දත්ත දෙවර්ගයෙන් එකක් තෝරා ගැනීමට පෙළඹෙයි. ප්‍රාථමික දත්ත පර්යේෂණය කිරීමම අරමුණ කරගෙන සම්මුඛ සාකච්චා හා ප්‍රශ්නාවලි මගින් රැස් කරයි. ද්විතීයික දත්ත සදහා දැනට පවතින [[සංගණන]] දත්ත වැනි නැවත භාවිතා කල හැකි දත්ත භාවිතා කරයි. වඩාත් ආචාරශීලී වන්නේ හැකි සෑම විටම ද්විතීයික දත්ත භාවිතා කිරීමයි.&lt;ref&gt;Kara H (2012) Research and Evaluation for Busy Practitioners: A Time-Saving Guide, p.102. Bristol: The Policy Press.&lt;/ref&gt;

මිශ්‍ර-මාර්ග පර්යේෂණ, ප්‍රමාණාත්මක හා ගුණාත්මක අංග එකතුවෙනුත්, ප්‍රාථමික හා ද්විතීයික දත්ත භාවිතයෙනුත් කරන්නාවූ පර්යේෂණ මේ වන විට සුලභ දෙයක් බවට පත් වී තිබේ..&lt;ref&gt;Kara H (2012) Research and Evaluation for Busy Practitioners: A Time-Saving Guide, p.114. Bristol: The Policy Press.&lt;/ref&gt;

== වෘත්තීයකරණය ==
විවිධ ජාතික සහ පෞද්ගලික අධ්‍යාපනික පද්ධති වල, විධිමත් රැකියා නාමයේ ප්‍රථිඵලයක් ලෙස ගවේෂණයක් [[වෘත්තීයකරණය]] සිදු වේ. [[රුසියාව|රුසියාවේ]]දී පෙර [[සෝවියට් සංගමය|සෝවියට් ඒකාබද්ධ රාජ්‍යය]] සහ ඇතැම් [[පසු සෝවියට් රජයන්]]ගේ, පර්යේෂකයන් යන වචනය ([[රුසියානු භාෂාව|රුසියානු]]: Научный сотрудник, nauchny sotrudnik) විද්‍යාත්මක පර්යේෂණයක් කරන සාමාන්‍ය මනුෂ්‍යයෙකු හැදින්වීමටත්, ඒ වාගේම විද්‍යාත්මක අධ්‍යනායතනය, සෝවියට් විශ්ව විද්‍යාල, සහ අනෙකුත් පර්යේෂණ මුල් කරගත් ආයතන රාමුව තුළ ඇති රැකියා නාම හැදින්වීමටත් යොදා ගනියි.ඇතැම් වෙලාවට ''nauchny sotrudnik'' වදන ''පර්යේෂණ අධිශිෂ්‍යයා&quot;, ''පර්යේෂණ සහභාගි වෙන්නා''' ලෙස පරිවර්තනය කර ඇත.

පහත ඇත්තේ ''nauchny sotrudnik'' මගින් ප්‍රකාශ කරන නිලයන්ය:

*කණිෂ්ඨ පර්යේෂකයා (කණිෂ්ඨ පර්යේෂණයන්ට සහභාගි වෙන්නා)
*පර්යේෂකයා (පර්යේෂණයන්ට සහභාගි වෙන්නා)
*ජ්‍යෙෂ්ඨ පර්යේෂකයා (ජ්‍යෙෂ්ඨ පර්යේෂණයන්ට සහභාගි වෙන්නා)
*ප්‍රමුඛ පර්යේෂකයා (ප්‍රමුඛ පර්යේෂණයන්ට සහභාගි වෙන්නා)&lt;ref&gt;[http://www.aup.ru/docs/d2/210.htm Job qualifications for Leading Researcher] {{ru icon}}&lt;/ref&gt;
*ප්‍රධාන පර්යේෂකයා (ප්‍රධාන පර්යේෂණයන්ට සහභාගි වෙන්නා)

== ප්‍රකාශයට පත්කිරීම ==
[[File:Nature cover, November 4, 1869.jpg|thumb|මුලින්ම නිකුත් කළ '' Nature'', 1869 නොවැම්බර් 4.]]
අධ්‍යාපනික ප්‍රකාශයට පත්කිරීම් තුළින් විග්‍රහ කරනුයේ [[ශාස්ත්‍රාලීය විද්‍යාර්ථයින්]] සඳහා [[තුල්‍ය විමර්ෂණය]]  අවශ්‍ය වන ඔවුන්ගේ කාර්යයන් සහ එය පුළුල් පාඨකයන් පිරිසකට පාවිච්චි කළ හැකි පරිදි සකස් කරන පද්ධතියකි. මෙම පද්ධතිය ක්ෂේත්‍රය අනුව විශාල ලෙස විචලනය වන අතර එය නිතරම සිදු වනුයේ සෙමිනි. බොහෝ අධ්‍යාපනික කාර්යයන් ප්‍රකාශයට පත්කරනුයේ ජර්නල් ලිපි හෝ පොත් ආකාරයටය. මෙහි ඇති විශාල පර්යේෂණ ප්‍රමාණයක් උපාධි නිබන්ධනයක් හෝ ශාස්ත්‍රීය නිබන්ධනයක් ආකාරයටය. මේ ආකාරයේ පර්යේෂණ, උපාධි නිබන්ධනය සහ ශාස්ත්‍රීය නිබන්ධනය ලෙස සුපැහැදිලිව දත්ත ගබඩා වල දැකිය හැක. ප්‍රකාශයට පත්කිරීමේදී, STM යනු විද්‍යාව, තාක්ෂණවේදය සහ [[වෛද්‍ය විද්‍යාව]]න් වල ප්‍රකාශයට පත්කිරීම් හැදින්වීමේ කෙටි යෙදුමක් ලෙසය.
 
පිහිටුවා ලද බොහෝ අධ්‍යාපනික ක්ෂේත්‍ර වල ඔවුන්ටම ආවේණික වූ විද්‍යාත්මක ජර්නලයන් සහ ප්‍රකාශයට පත් කිරීමේ මාර්ගයන් පවතී, එනමුත් බොහෝ අධ්‍යාපනික ජර්නලයන් යම් ප්‍රමාණයකට අන්තර්ක්ෂේත්‍රීය, සහ ඔවුන් එවා ප්‍රකාශයට පත් කරනුයේ එකිනෙකට සම්බන්ධ නොවූ ක්ෂේත්‍රයන් හෝ උපක්ෂේත්‍රයන්හි සිටය. ඇතැම් ප්‍රකාශයට පත්කිරීම් දැනුමට දායකත්වය සැපයූ ලෙස පිළිගත් සහ මුද්‍රණය කිරීමේ සිට ඉලෙක්ට්‍රොනික් නිමැවුම දක්වා බොහෝ ලෙස ක්ෂේත්‍රයන් අතර වෙනස් වූ පර්යේෂණ වේ. මෙම අධ්‍යනය යෝජනා කරනුයේ, නිතරම සිදුනොවන කරුණු පිළිබඳ පර්යේෂකයන් විසින් වැඩි අවධානයක් යොමු නොකළ යුතුයි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://marketing.wharton.upenn.edu/ideas/pdf/Armstrong/Replications.pdf | title = Replication Research in Marketing Revisited: A Note on a Disturbing Trend | author = Heiner Evanschitzky, Carsten Baumgarth, Raymond Hubbard and J. Scott Armstrong| year = 2006|archiveurl=http://web.archive.org/web/20060901153425/http://marketing.wharton.upenn.edu/ideas/pdf/Armstrong/Replications.pdf|archivedate=2006-09-01}}&lt;/ref&gt; එසේම එය යෝජනා කර ඇත්තේ, සියළු ප්‍රකාශයට පත්කරන ලද අධ්‍යනයන්, ඔප්පු නොකළ කරුණු වලින් වැළැක්වීම සඳහා වන වලංගුතාවය අගය කිරීමේ හෝ එහි සාධක වල විශ්වාසනීයත්වය මැනීමේ විශයට අනුකූල විය යුතු බවයි.&lt;ref&gt;{{cite journal | url = http://marketing.wharton.upenn.edu/documents/research/On%20the%20interpretation%20of%20factor%20analysis.pdf | title = On the Interpretation of Factor Analysis | author = J. Scott Armstrong and Peer Soelberg | journal = Psychological Bulletin | volume = 70 | pages = 361–364 | year = 1968 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100621000352/http://marketing.wharton.upenn.edu/documents/research/On%20the%20interpretation%20of%20factor%20analysis.pdf | archivedate = 2010-06-21 | access-date = 2014-04-11 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;[[ව්‍යාපාර ආකෘතී]]න් ඉලෙක්ට්‍රොනික් පරිසරයෙන් වෙන් වේ. 1990ට පෙර සිටම, ඉලෙක්ට්‍රොනික් උපකරණ, විශේෂ ජර්නල් වලට බලපත්‍ර නිකුත් කිරීම බොහෝ සුලභ විය. මෑත කාලයේ, විද්‍යාර්ථීය ජර්නල් පිළිබඳ අවධානය යොමු කිරීමේදී ප්‍රධාන නැඹුරුතාවය වනුයේ [[විවෘත ප්‍රවේශයය]]යි.&lt;ref&gt;{{cite journal | url = http://marketing.wharton.upenn.edu/ideas/pdf/Armstrong/MakingProgressinForecasting.pdf | title = Monetary Incentives in Mail Surveys | author = J. Scott Armstrong and Robert Fildes | journal = International Journal of Forecasting | year = 2006 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20060818115806/http://marketing.wharton.upenn.edu/ideas/pdf/Armstrong/MakingProgressinForecasting.pdf | archivedate = 2006-08-18 | access-date = 2014-04-11 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;විවෘත ප්‍රවේශයන් ප්‍රධාන ආකාර දෙකකි: විවෘත ප්‍රවේශ ප්‍රකාශයට පත්කිරීම, ප්‍රකාශිත කාලය තුළ ලිපි හෝ මුළු ජර්නලයම නිදහසේ පාවිච්චි හැක, සහ [[ස්වකීය-ලේඛණකරණය]] යනු ලේඛකයා ඔහුගේ නිමැවුමේ පිටපතක් වෙභි නිදහසේ පාවිච්චි හැකි වන ලෙස තබයි.

== පර්යේෂණ අරමුදල්==
{{Main|පර්යේෂණ අරමුදල්}}
බොහෝ [[විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ]] සඳහා අරමුදල් පැමිණෙන්නේ ප්‍රධාන මූලාශ්‍ර තුනකිනි: ඒකාබද්ධ පර්යේෂණ සහ සංවර්ධන දෙපාර්තමේන්තුව; [[පෞද්ගලික පදනම්]], උදාහරණයක් ලෙස, Bill and Melinda Gates පදනම; සහ USAහි [[ජාතික සෞඛ්‍ය ආයතනය]] වැනි රාජ්‍යය පර්යේෂණ විධායක සභා &lt;ref&gt;{{cite web|title=NIH Reporter|url=http://report.nih.gov/}}&lt;/ref&gt; සහ UK වල වෛද්‍ය පර්යේෂණ විධායක සභා. මේවා පාලනය කරනු ලබන්නේ විශ්ව විද්‍යාල හරහා සහ සමහර අවස්ථා වලදී යුධ හමුදා කොන්ත්‍රාත්කරුවන් විසිනි. බොහෝ ජ්‍යෙෂ්ඨ පර්යේෂකයන් (කණ්ඩායම් නායකයන් වැනි) ඔවුන්ගේ කාලයෙන් සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් පර්යේෂණ අරමුදල් ඉල්ලුම් කිරීමට ගත කරයි. මෙම දීමනාවන් පර්යේෂකයන්ට ඔවුන්ගේ පර්යේෂණ  කරගෙන යාමට පමණක් නොව කුසලතා මූලාශ්‍රයක් ලෙසද හැදින්විය හැක.

සමාජ මනෝවිද්‍යා ජාලය, පරිපූර්ණ U.S. රජයේ සහ පෞද්ගලික පදනම් වල අරමුදල් මූලාශ්‍ර ලැයිස්තුවක් සපයයි.

== තාත්වික පර්යේෂණ==
'''තාත්වික පර්යේෂණ''' යනු සාරාංශය, විමර්ශනය හෝ පර්යේෂණයේ විෂය මත පෙර ප්‍රකාශයට පත්කිරීම්වල සංකලනයන් මත විශේෂයෙන්ම පදනම් නොවූ පර්යේෂණයකි.මෙම කරුණු [[ප්‍රාථමික මූලාශ්‍ර]]යේ ලක්ෂණය.තාත්වික පර්යේෂණයන්හි අරමුණ වනුයේ අලුත් ආකාරයකට තිබෙන දැනුම ඉදිරිපත් කරනවාට (''උදා.'', සාරාංශගත හෝ වර්ගීකෘත) වඩා නව දැනුම බිහිකිරීමයි.&lt;ref&gt;[http://www.unf.edu/library/guides/originalresearch.html ''What is Original Research? Original research is considered a primary source.'' Thomas G. Carpenter Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110709085129/http://www.unf.edu/library/guides/originalresearch.html |date=2011-07-09 }} [[University of North Florida]] {{dead link|date=January 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://books.google.com/books?id=XlIH4R9Z_k8C&amp;pg=PT75 Schaum's Quick Guide to Writing Great Research Papers - Laurie Rozakis]&lt;/ref&gt;

===විවිධ ආකාර===
අදාල නීතීන් පදනම් කොට ගෙන තාත්වික පර්යේෂණ විවිධ ස්වරූපයන් ගනී. සමීක්ෂණ කටයුතු වලදී,පරීක්ෂා කළ විෂයේ(යන්) ඍජුව හෝ වක්‍රව නිර්‍රික්ෂණ අදාල වේ, උදා. විද්‍යාගාරයේදී හෝ  ක්ෂේත්‍රයේදී, සමීක්ෂණයක හෝ සමීක්ෂණ කිහිපයක ක්‍රමවේද, ප්‍රථිඵල සහ නිගමනයන් ලේඛණගත කිරීමේදී, හෝ පෙර ප්‍රථිඵල වල අළුත් පරිවර්තනයන් පිරිනැමීමේදී. විශ්ලේෂණාත්මක කාර්යන් වලදී,  සමහර නියමානුකූල අළුත්(උදාහරණ සඳහා) ගණිතමය ප්‍රථිඵල නිපදවන හෝ පවතින ගැටළුවට ප්‍රවිශ්ට වන අළුත් මාර්ගයක් මෙහි ඇත. සමහර විශයන් වලදී නියම ලෙස මේ ආකාරයේ සමීක්ෂණ හෝ විශ්ලේෂණ කරගෙන යන්නේ නැත, අපූර්වත්වය වනුයේ හදුනා ගැනීමේ පවතින විශේෂ ක්‍රමය වෙනස් වී ඇත හෝ පර්යේෂකයාගේ කාර්යයේ ප්‍රතිඑලය පදනම් කරගෙන නැවත අර්ථය පහදා දීමයි.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.aare.edu.au/09pap/li091380.pdf |title=Early career researcher originality: Engaging Richard Florida’s international competition for creative workers |first=Michael |last=Singh |coauthors=Li, Bingyi |date=October 6, 2009 |publisher=Centre for Educational Research, University of Western Sydney |page=2 |archiveurl=http://www.webcitation.org/64cuvN4SB |archivedate=January 11, 2012 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

පර්යේෂණයේ අපූර්වත්වයේ ප්‍රමාණය රදා ඇත්තේ ප්‍රධාන වශයෙන් [[අධ්‍යාපනික ජර්නල්]]වල ප්‍රකාශයට පත්කිරීමට නියමිත ලිපි වල සහ තුල්‍ය විමර්ශණයේ ස්ථානගත කළ පසුවයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=MD |last=Callaham |first=Michael |coauthors=Wears, MD, MS, Robert; Weber, MD, Ellen L. |title=Journal Prestige, Publication Bias, and Other Characteristics Associated With Citation of Published Studies in Peer-Reviewed Journals |publisher=JAMA |year=2002 |url=http://jama.ama-assn.org/content/287/21/2847.short |doi=10.1001/jama.287.21.2847}}&lt;/ref&gt; [[උපාධිධාරී ශිෂ්‍යයන්]]  සාමාන්‍යයෙන් නිබන්ධ වල කොටසක් ලෙස තාත්වික පර්යේෂණයක් කිරීම අත්‍යාවශ්‍ය වේ.&lt;ref&gt;[http://books.google.com/books?id=oFFWt5oyA3oC&amp;pg=PA178&amp;dq=%22original+research%22&amp;lr=&amp;cd=90#v=onepage&amp;q=%22original%20research%22&amp;f=false Occupational Outlook Handbook, 2006-2007 edition - The United States Department of Labor]&lt;/ref&gt;

== කලාත්මක පර්යේෂණ==
කලාත්මක ඉගැන්වීමේ විවාදාත්මක නැම්ම බොහෝ සේ දැනුම පදනම් වීම අනෙකුත්  නීතීන් සමඟ බලන කළ කලා අංශයේ මූලික ප්‍රශ්න ඇතිවීමේ ක්‍රමයක් ලෙස කලාත්මක පර්යේෂණ පිළිගැනීමට ලක්ව ඇත.&lt;ref name=&quot;&quot;&gt;{{cite journal |last1=Lesage |first1=Dieter |date=Spring 2009 |title=Who’s Afraid of Artistic Research? On measuring artistic research output |journal=Art&amp;Research - A Journal of Ideas, Contexts and Methods |publisher= |volume=2 |issue=2 |pages= |url=http://www.artandresearch.org.uk/v2n2/pdfs/lesage.pdf |issn=1752-6388 |accessdate=14 August 2011 |archive-date=5 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111005085443/http://www.artandresearch.org.uk/v2n2/pdfs/lesage.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;[[කලා]]ත්මක පර්යේෂණ වල එක් ලක්ෂණයක් වනුයේ පැරණි විද්‍යාත්මක ක්‍රමයන්ට ප්‍රතිවිරුද්ධව [[විෂයානුගත බව]] පිළිගත යුතු බවයි. එසෙයින්, එය භාවිතයේදී ගුණාත්මක පර්යේෂණ සහ [[අන්තර්විෂයානුගත බව]] මැනුම් යෙදීමේ සහ විවේචනාත්මක විශ්ලේෂණයේ උපකරණයක් ලෙස [[සමාජ විද්‍යාව]]ට සමාන වේ.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1 = Eisner | first1 = E. W. |title = On the Differences between Scientific and Artistic Approaches to Qualitative Research |journal = Educational Researcher |volume = 10 |issue = 4 |pages = 5–9 |doi = 10.2307/1175121 |year = 1981
}}&lt;/ref&gt;

[[ස්ටොක්හෝම්]]හී [[නර්තන සහ සර්කස් විශ්වවිද්‍යාලය]] (Dans och Cirkushögskolan, DOCH) විසින් කලාත්මක පර්යේෂණ නිර්වචනය කර අත්තේ මේ ආකාරයටය - &quot;කලාත්මක පර්යේෂණ යනු අපගේ නීතීන් තුළ සහ නීතින් සඳහා දැනුම ලබා ගැනීමේ අරමුණෙන් විමර්ශනය සහ පරීක්ෂා කිරිමයි.එය පදනම් වනුයේ කලාත්මක පුහුණු කිරීම්, ක්රුම සහ විචාරාත්මක බව මතයි.ඉදිරිපත් කර ඇති ලේඛණ හරහා , ලබා ගත් තීක්ෂණ බුද්ධිය, සන්දර්භයට යොදවයි.&quot;&lt;ref name=&quot;DOCH&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.doch.se/web/Artistic_Research.aspx |title=Artistic research at DOCH |author=Unattributed |work=Dans och Cirkushögskolan (website) |publisher= |accessdate=14 August 2011}}&lt;/ref&gt;කලාත්මක පර්යේෂණ අවධානය යොමු කරනුයේ දැනුම වර්ධනය කිරීම සහ කලාත්මක ඉදිරිපත් කිරීම් ඇසුරින් තේරුම් කිරීමටයි.&lt;ref&gt;Schwab, M. (2009). Draft Proposal. Journal for Artistic Research. Bern University of the Arts.&lt;/ref&gt; කලාත්මක පර්යේෂණ වල වර්තමාන කේන්ද්රීrය ගැටළු සමීක්ෂණයට Giaco Schiesser බලන්න.&lt;ref&gt;Schiesser, G. (2012). «A certain Frustration …» – Paradoxies | Voids | Perspectives in Artistic Research Today, in: Practices of Experimentation. Research and Teaching in the Arts today. Compiled by  Christoph Brunner und Giaco Schiesser. Ed. by the Department of  Art &amp; Media, Zurich University of the Arts. Zürich: Scheidegger &amp; Spiess 2012, pp. 96-111.&lt;/ref&gt;

බොහෝ ලේඛකයන්, ඔවුන්ගේ කලාත්මක කාර්යයට උපකාරයක් ලෙස ප්‍රබන්ධ කථා හෝ ප්‍රබන්ධ කථා නොවන ඕනෑම ග්‍රන්ථයකට පර්යේෂණ කළ යුතුයි.පසුතල පර්යේෂණ වලට උදාහරණයක් ලෙස භූගෝලීය හෝ පටිපාටිගත පර්යේෂණ අඩංගු කල හැක.&lt;ref&gt;Hoffman A (2003) Research for Writers, pp 4-5. London: A&amp;C Black Publishers Limited.&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist|35em}}

== වැඩිදුර කියවීම් ==
*Gorard, S. (2013) Research Design: Robust approaches for the social sciences, London:SAGE, ISBN 978-1446249024, 218 pages
[https://vimeo.com/81583040 Video of a lecture on research design ]
*Freshwater, D., Sherwood, G. &amp; Drury, V. (2006) International research collaboration. Issues, benefits and challenges of the global network. Journal of Research in Nursing, 11 (4), pp 9295–303.
* Cohen, N. &amp; Arieli, T. (2011) Field research in conflict environments: Methodological challenges and snowball sampling. Journal of Peace Research 48 (4), pp.&amp;nbsp;423–436

[[ප්‍රවර්ගය:පර්යේෂණ]]</text>
      <sha1>hwxt79zsd5jl5vulnkq83lwp0cj2nw3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>වතිකානු පුරය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20638</id>
    <revision>
      <id>792714</id>
      <parentid>753652</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T10:43:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="122404" sha1="qbnlocw1bktsihk0afsep7fobvymp6u" xml:space="preserve">{{Infobox country
|native_name      ={{native name|it|Stato della Città del Vaticano|icon=no}}&lt;ref&gt;[http://www.vaticanstate.va/NR/rdonlyres/FBFEA0E8-B43A-452A-AAA0-1AF49590F658/2614/TrattatoSantaSedeItalia.pdf Treaty between the Holy See and Italy], article 26.&lt;/ref&gt;
|conventional_long_name =වතිකානු පුර රාජ්‍යය&lt;ref&gt;[http://www.vaticanstate.va/EN/homepage.htm Vatican City State homepage]&lt;/ref&gt;
|common_name      =Vatican City
|image_flag       =flag of the Vatican City.svg
|image_coat       =Coat of arms of the Vatican City.svg
|symbol_type      =Coat of arms
|image_map       =Location Vatican City Europe.png
|map_caption      ={{Map caption|location_color=green|region=Europe|region_color=dark grey|legend=Location Vatican City Europe.png}}
|national_motto     =
|ethnic_groups     =[[ඉතාලිය|ඉතාලි ජාතිකයින්]], [[ස්විට්සර්ලන්තය|ස්විට්සර්ලන්ත ජාතිකයින්]] ([[ස්විට්සර්ලන්ත ආරක්ෂක බලකාය]]), වෙනත්&lt;ref name=&quot;factbook&quot;/&gt;
|national_anthem    =&quot;[[Pontifical Anthem|Inno e Marcia Pontificale]]&quot;{{Spaces|2}}&lt;small&gt;(ඉතාලි භාෂාවෙනි)&lt;br /&gt;&quot;Pontifical Anthem and March&quot;&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;center&gt;[[ගොනුව:United States Navy Band - Inno e Marcia Pontificale.ogg]]&lt;/center&gt;
|capital        =වතිකානු නගරය&lt;ref&gt;Vatican City is a [http://en.wikipedia.org/wiki/City-state city-state]&lt;/ref&gt;
|official_languages  =[[ඉතාලිය|ඉතාලි භාෂාව]]&lt;!--Vatican City uses ONLY Italian; Vatican City is ''not'' the Holy See, which uses Latin.--&gt;&lt;ref&gt;1929 ජූනි 2 නිකුත් වූ ''Legge sulle fonti del diritto'' හි දෙවන ඡේදයට අනුව  of 7 June 1929, Acta Apostolicae Sedis ට අයත් ''Supplemento per le leggi e disposizioni dello Stato della Città del Vaticano'' හී සියළු නිති හා රෙගුලාසි ඉතාලි භාෂාවෙන් පලවිය යුතුවේ. එම ඌනපූර්ණයේ පලවූ පළමු කොටස් හත මෙහි [http://www.vaticanstate.va/NR/rdonlyres/FBFEA0E8-B43A-452A-AAA0-1AF49590F658/2615/Supplemento.pdf දී ඇත.] භාෂාව ලෙස ඉතාලි යොදා ගනු ලැබුවද [[ශුද්ධාසනය]], [[සුදොතුම්පිය ආරක්ෂක බලකාය|ස්විට්සර්ලන්ත ජාතික සුදොතුම් පිය ආරක්ෂක බලකාය]], සහ [[සුදොතුම්පිය විද්‍යා ඇකඩමිය]] වැනි වතිකානු රාජ්‍යය තුල පිහිටා ඇති ආයතන විවිධ භාෂා භාවිතා කරනු ලබයි. ශුද්ධාසනයේ [[ලතින්]] නිල භාෂාව ලෙස හා ප්‍රංශ භාෂාව මෙන්ම එහි [[ශුද්ධාසනයේ රාජ්‍ය ලේකම්|රාජ්‍ය ලේකම්] විසින් ඉංග්‍රීසි, ජර්මන්, ඉතාලි, පෝලන්ත, පෘතුග්‍රීසි හා ස්පාඤ්ඤ භාෂාව භාවිතා කරනු ලබයි. ස්විට්සර්ලන්ත ආරක්ෂක හමුදාව තම පෙළපාලි හී අණදීම සඳහා ජර්මානු භාෂාව හා තම නිල උත්සව සඳහා ප්‍රංශ හා ඉතාලි භාෂා යොදා ගනී. ශුද්ධාසනයේ අර්ධ-නිල පුවත්වත වන L'Osservatore Romano විසින් ඉංග්‍රීසි, ප්‍රංශ, ජර්මානු, ඉතාලි, මලයාල, පෝලන්ත, පෘතුග්‍රීසි හා ස්පාඤ්ඤ භාවිත කරනු ලබයි. [http://www.radiovaticana.org/inglese/enindex.html වතිකානු ගුවන්විදුලිය] ඇල්බේනියානු, අමරික්, අරාබි, ආමේනියානු, බෙලරුසියානු, බල්ගේරියානු, චීන, ක්‍රොයේෂියානු, චෙක්, එස්පෙරාන්තෝ, ඉංග්‍රීසි, පිලීපීන, ප්‍රංශ, ජර්මානු, හින්දි, හන්ගේරියානු, ඉතාලි, ලැට්වියානු, ලිතුවේනියානු, මලයාල, පෝලන්ත, පෘතුග්‍රීසි, රුමේනියානු, රුසියානු, ස්ලෝවැකියානු, ස්ලෝවියානු, සෝමාලි, ස්පාඤ්ඤ, ස්වාහිලී, දෙමළ, ටික්‍රිග්නා, යුක්‍රේනියානු හා වියට්නාම ඇතුලු භාෂා 40 ක් භාවිතා කරයි. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.vatican.va/holy_father/paul_vi/apost_constitutions/documents/hf_p-vi_apc_19670815_regimini-ecclesiae-universae_it.html&lt;/ref&gt;
|latd=41 |latm=54.2 |latNS=N |longd=12 |longm=27.2 |longEW=E|
|government_type    =[[පූජක]],&lt;ref name=&quot;factbook&quot;/&gt;&lt;br /&gt;රාජකීය පූජකයින් පිළිබඳ,&lt;ref name=pages/&gt;&lt;br /&gt;[[ඒකාධීපති]], සහ [[ඡන්දයෙන් පත්වන ඒකාධිපති]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vaticanstate.va/EN/State_and_Government/StateDepartments/index.htm |title=Internet portal of Vatican City State |publisher=Vatican City State |accessdate=9 July 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt; හෝ [[පූජක තන්ත්‍රය]]&lt;ref&gt;[http://www.staff.ncl.ac.uk/nick.megoran/pdf/theocracy.pdf International Encyclopedia of Human Geography] p.226&lt;/ref&gt;
|leader_title1     =[[පාප් තුමා]]
|leader_name1      =[[1 ප්‍රැන්සිස්]]
|leader_title2     =[[වතිකානු රාජ්‍යයේ පාප්තුමා පිළිබඳ කොමිසම|වතිකානු රාජ්‍යයේ පාප්තුමා පිළිබඳ කොමිසමේ සභාපති]]
|leader_name2      =[[ජුසෙප්පේ බෙර්තෙල්ලෝ]]
|legislature      =[[වතිකානු රාජ්‍යයේ පාප්තුමා පිළිබඳ කොමිසම|පාප්තුමා පිළිබඳ කොමිසම]]
|area_rank       =250th
|area_magnitude     =1 E5
|area_km2        =0.44
|area_sq_mi       =0.17
|percent_water     =0
|population_estimate  =832&lt;ref&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vt.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201223203905/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vt.html |date=2020-12-23 }}, ''The World Factbook'', CIA. Retrieved 25 January 2012.&lt;/ref&gt;
|population_estimate_rank= 236th
|population_estimate_year= July 2011
|population_census    =
|population_census_year =
|population_density_km2 =1877
|population_density_sq_mi= 4859
|population_density_rank=6th
|GDP_PPP         =
|GDP_PPP_rank      =
|GDP_PPP_year      =
|GDP_PPP_per_capita   =
|GDP_PPP_per_capita_rank =
|sovereignty_type    =[[ස්වෛරී]]
|sovereignty_note    =[[ඉතාලි රාජධානිය (1861–1946)|ඉතාලි රාජධානිය]] වෙතින්
|established_event1   =[[ලැටරන් ගිවිසුම]]
|established_date1   =11 පෙබරවාරි 1929
|currency        =යූරෝ (€)&lt;ref&gt;Since 1 January 2002. [http://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/sp_ss_scv/informazione_generale/sp_ss_scv_info-generale_en.html#Valuta www.vatican.va] [[Holy See Press office]] – General Information. Retrieved 23 October 2009.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Before 2002, the [http://en.wikipedia.org/wiki/Vatican_lira Vatican lira] (on par with the Italian lira)&lt;/ref&gt;
|currency_code     =EUR
|country_code      =&lt;!-- ? SCV --&gt;
|time_zone       =[[Central European Time|CET]]
|utc_offset       =+1
|time_zone_DST     =[[Central European Summer Time|CEST]]
|utc_offset_DST     =+2
|drives_on       =දකුණ&lt;ref group=&quot;note&quot;&gt;සංචාරකයින් හා නරඹන්නන් හට වතිකානුව ඇතුලත අවසරයකින් තොරව රිය පැදවිය නොහැක. සාමාන්‍යයෙන් අවසර දෙනු ලබන්නේ වතිකානුව තුල තිබෙන සමහර කාර්යයාල වල කටයුතු ඇති අය සඳහා පමණි.&lt;/ref&gt;
|cctld         =[[.va]]
|calling_code      =[[Telephone numbers in Vatican City|+379]]&lt;ref&gt;[http://en.wikipedia.org/wiki/ITU-T ITU-T] assigned code 379 to Vatican City. However, Vatican City is included in the Italian telephone numbering plan and uses the Italian country code 39, followed by 06 (for Rome) and 698.&lt;/ref&gt;
|ISO_3166-1_alpha2   =VA
|ISO_3166-1_alpha3   =VAT
|ISO_3166-1_numeric   =336
|sport_code       =
|vehicle_code      =V&lt;ref&gt;[http://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/sp_ss_scv/informazione_generale/sp_ss_scv_info-generale_en.html#Targa www.vatican.va] [[Holy See Press office]]&amp;nbsp;— General Information. Retrieved 23 October 2009.&lt;/ref&gt;
}}

වතිකානුව'''(Vatican City)''' {{IPAc-en|audio=en-us-Vatican City.ogg|ˈ|v|æ|t|ɨ|k|ən|_|ˈ|s|ɪ|t|i}}, හෝ වතිකානු රාජ්‍ය '''Vatican City State''',&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vaticanstate.va/EN/homepage.htm |title=Homepage of Vatican City State |publisher=Vaticanstate.va |accessdate=15 October 2010}}&lt;/ref&gt; (නිල ඉතාලි භාෂාවෙන් '''Stato della Città del Vaticano''' &lt;ref&gt;&quot;Stato della Città del Vaticano&quot; යනු ඉතාලිය හා ශුද්ධාසනය අතර වතිකානුව පිහිට වූ [[ව්‍යවස්ථාව|ගිවිසුමේ] භාවිතා කල [http://www.vaticanstate.va/NR/rdonlyres/FBFEA0E8-B43A-452A-AAA0-1AF49590F658/2614/TrattatoSantaSedeItalia.pdf නාමය] වේ. 26 වන ජේදය.&lt;/ref&gt; යනු [[භූමියෙන් වටවූ රට|භූමියෙන් වටවූ]] [[ස්වෛරීභාවය|ස්වෛරී]] [[නගර-රාජ්‍ය]]කි. එය [[ඉතාලිය|ඉතාලියේ]] [[රෝමය|රෝම]] නගරය ඇතුලත පිහිටා ඇත. එය ආසන්න වශයෙන් හෙක්ටයාර 44 ක් වන අතර එහි ජනගහනය 800 ට මදක් ඉහලය.&lt;ref name=&quot;factbook&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vt.html|title=Holy See (Vatican City)|accessdate=9 July 2011|work=CIA—The World Factbook}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vaticanstate.va/EN/homepage.htm|title=Vatican City State|publisher=Vatican City Government|accessdate=28 November 2007}}&lt;/ref&gt; මේ අනුව වතිකානුව භූමිය මෙන්ම ජනගහනය අතින්ද ලොව කුඩාම ස්වෛරී රාජ්‍ය වේ.

වතිකානු රාජ්‍යය 1929 දී  [[IX පියුස් පාප්තුමා]] වෙනුවෙන් රාජ්‍ය ලේකම් කාදිනල් [[පියෙත්‍රෝ ගැස්පාරී]] විසින් හා [[III වන වික්ටර් එම්මානුවෙල්]] රජ වෙනුවෙන් [[ඉතාලි අගමැති|ඉතාලි අගමැති හා රජයේ ප්‍රධානියා වූ]] [[බෙනීටෝ මුසොලීනී]] විසින් අත්සන් තැබූ [[ලැටරන් ගිවිසුම]] මඟින් පිහිටවනු ලැබීය.&lt;ref name=Preamble&gt;[http://www.vaticanstate.va/NR/rdonlyres/3F574885-EAD5-47E9-A547-C3717005E861/2528/LateranTreaty.pdf Preamble of the Lateran Treaty]&lt;/ref&gt; වතිකානු රාජ්‍ය [[මුල් ක්‍රිස්තියානු]] කාලයේ සිට පැවත එන ශුද්ධාසනයෙන් වෙනස් වන අතර&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.fco.gov.uk/en/travel-and-living-abroad/travel-advice-by-country/country-profile/europe/holy-see | work = UK Foreign and Commonwealth Office | title = Living and working abroad - Holy See |archiveurl=http://web.archive.org/web/20100429085609/http://www.fco.gov.uk/en/travel-and-living-abroad/travel-advice-by-country/country-profile/europe/holy-see|archivedate=2010-04-29}}&lt;/ref&gt;ලොව වටා සිටින බිලියන 1.2 පමණ වන [[ලතින් වතාවත්|ලතින්] හා [[නැගෙනහිර කතෝලික පල්ලිය|නැගෙනහිර කතෝලික]] බැතිමතුන්ගේ මූලස්ථානය වේ. වතිකානුවේ ආඥාවන් ඉතාලි භාෂාවෙන් ප්‍රකාශයට පත්කරන අතර ශුද්ධාසනයේ ලේඛණ ප්‍රධාන වශයෙන් [[ලතින්]] භාෂාවෙන් නිකුත් වේ. රටක් නොවන ශුද්ධාසනය රාජ්‍යතාන්ත්‍රික හා සේවා ගුවන්ගමන් බලපත්‍ර හා වතිකානුව සාමාන්‍ය ගුවන්ගමන් බලපත්‍ර නිකුත් කරනු ලබයි. මෙම අවස්ථා දෙකේදීම නිකුත් කරනු ලැබ ඇත්තේ සුළු ගුවන්ගමන් බලපත්‍ර සංඛ්‍යාවක් පමණි.

1929 දී වතිකානුව පිහිටවනු ලැබූ [[ලැටරන් ගිවිසුම]] හි සඳහන් වන්නේ නව නිර්මාණයක් ලෙස (පූර්විකාවේ හා තෙවන ඡේදයේ) මිස කලින් මධ්‍යම ඉතාලිය පුරා විහිදී පැවති විශාල පාප්වහන්සේගේ රාජ්‍යයේ (756-1870) ලකුණක් නොවන බවය. පාප්වහන්සේගේ රාජ්‍යයේ විශාල කොටසක් 1860 දී ඉතාලි රාජධානියට ඈදා ගත් අතර අවසාන කොටස 1870 දී රෝම නගරය ඇතුළු Lazio ප්‍රාන්තය ඈදාගන්නා ලදී.

වතිකානුව රෝමයේ අගරදගුරු වූ පාප්තුමා විසින් පාලනය කරනු ලබන [[පැවිදිසි]]&lt;ref name=&quot;factbook&quot;/&gt; හෝ [[කතෝලික පූජක]]-[[ඒකාධිපති රාජ්‍යක්]] වේ.&lt;ref name=pages&gt;{{cite web|url=http://www.catholic-pages.com/vatican/vatican_city.asp |title=catholic-pages.com |publisher=catholic-pages.com |accessdate=9 July 2011}}&lt;/ref&gt; ඉහල නිලධාරීන් සියලු දෙනාම විවිධ ජාතීන්ට අයත් කතෝලික පූජකයින් වේ. එය [[ශුද්ධාසනය|ශුද්ධාසනයේ]] (''Sancta Sedes'') ස්වෛරී භූමියක් සහ [[අපෝස්තලික නිවහන]] ලෙස හඳුන්වන පාප්තුමා ගේ නිල නිවස පිහිටි ස්ථානය වේ. 

1377 [[ඇවිඥ්නොන් හී පාප් සමය|Avignon හී]]  සිට ආපසු ආ කාලයේ පටන් පාප්තුමා වාසය කරන ලද්දේ 1929 දී වතිකානුව බවට පත්වූ ප්‍රදේශයේම විය. එහෙත් සමහර කාලවල රෝමයේ  [[Quirinal මන්දීරය|Quirinal මන්දීරයේ]] හා තවත් තැන් වල වාසය කොට ඇත. ඊට පෙර ඔවුන් වතිකානයට වඩා රෝමයේ ඈතට වන්නට පිහිටි [[Caelian කඳුගැටයේ]] [[ලැටරන් මන්දිරය|ලැටරන් මන්දීරයේදී]] වාසය කොට ඇත. [[I වැනි කොන්ස්ටන්ටයින්|කොන්ස්ටන්ටයින් අධිරාජ්‍යා]] මෙම භූමිය [[මිල්තියාදෙස් පාප්තුමා]] හට ක්‍රි.ව. 313 දී ලබා දී ඇත. 1929 දි මෙම ගිවිසුම අත්සන් කරන ලද්දේ ලැටරන් ගොඩනැඟිල්ලේ නිසා ගිවිසුමට [[ලැටරන් ගිවිසුම|ලැටරන් පැක්ට්ස් (Lateran Pacts)]] යන නාමය ලැබෙන ලදී.

== පිහිටීම ==
{{මූලික|වතිකානුවේ පිහිටීම}}
[[ගොනුව:Vatican panorama from St. Peters Basilica.jpg|thumb|300px|right|ශා. පීතර බැසිලිකාවේ සිට පෙනෙන භූමි දර්ශණයක්.]]

වතිකානුවේ [[දේශගුණය]] රෝමයේ දේශගුණයට සමානය. සැප්තැම්බර් සිට මැයි මැද දක්වා පවතින මෘදු, වැසිබර ශීත සෘතුවකින් හා මැයි සිට අගෝස්තු දක්වා වියලි සෘතුවකින් සමන්විත [[මධ්‍යධරණීය දේශගුණය]]ක් පවතී. වතිකානුවට පමණක් අදාල විශේෂ ලක්ෂණයන් නම් ප්‍රමානත්වයෙන් විශාල ශා.පීතර බැසිලිකාව නිසා ඇතිවන මීදුම හා තුෂාරය, උන්නතාංශය, වතුරමල් හා ගල් ඇතිරූ විශාල චතුරශ්‍රය වේ.
 
වතිකානුව හෙක්ටයාර 44 සමන්විත ලොව කුඩාම රාජ්‍ය වේ. 

2007 ජූලි මාසයේදී වතිකානුව ප්‍රථම [[කාබන් හරිත]] රාජ්‍ය වීමට එකඟවිය. මෙය කිරීම සඳහා ඔවුන් [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_countries_by_carbon_dioxide_emissions කාබන් ඩයොක්සයිඩ් නිකුත්කිරීමට] හිලව්වක් ලෙස හන්ගේරියාවේ [[වතිකානු දේශගුණ වනය]] නිර්මාණය කිරීමෙන් බලාපොරොත්තු වේ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.physorg.com/news103554442.html |title=The Vatican to go carbon neutral |publisher=United Press International |date=13 July 2007 |accessdate=12 September 2009}}&lt;/ref&gt;

=== භූමි ප්‍රදේශය ===
[[ගොනුව:Vatican City annex.jpg|thumb|250px|[[ලැටරන් ගිවිසුම]]ට අනුව වතිකානුවේ පිහිටීම]]

ක්‍රිස්තියානි යන අදහස ගැබ් ව තිබෙන ''වතිකානුව'' යන නාමය සෑදී ඇත්තේ [[වතිකානු කඳුගැටය]] යන අරුතින් යුතු ලතින් වචනයක් වන Mons Vaticanus වචනයෙනි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://dictionary.reference.com/browse/Vatican|title=Vatican (search)|publisher=Online Dictionary|accessdate=28 November 2007}}&lt;/ref&gt; වතිකානු භූමිය ''Mons Vaticanus'' හී කොටසක් වන අතර පැරණි වතිකානු ගොවි භූමියට යාබදව පිහිටා ඇත. [[ශා. පීතර බැසිලිකාව]], [[අපෝස්තලික මන්දීරය]], [[සිස්ටීන් දෙව්මැදුර]], කෞතුකාගාර හා තවත් විවිධ ගොඩනැඟිලි මෙම භූමියේම පිහිටා ඇත.

මෙම භූමිය 1929 තෙක් රෝම [http://en.wikipedia.org/wiki/Borgo_(rione_of_Rome) බෝර්ගෝ] [http://en.wikipedia.org/wiki/Rione රියෝනයේ] කොටසක්ව රෝම නගරයෙන් වෙන්ව [[ටයිබර් නදිය|ටයිබර් නදියේ]] බටහිර කොටසේ පවතින ලදී. මුල් කාලයේ [http://en.wikipedia.org/wiki/Pope_Leo_IV IV වන ලියෝ පාප්තුමා]] (847-55) විසින් ඉදිකරන ලද බිත්ති වලින් සහ පසුව [http://en.wikipedia.org/wiki/Pope_Paul_III III වන පාවුලු පාප්තුමා] (1534–49), [http://en.wikipedia.org/wiki/Pope_Pius_IV IV වන පියුස් පාප්තුමා] (1559–65) හා [http://en.wikipedia.org/wiki/Pope_Urban_VIII VIII වන උර්බානු පාප්තුමා] (1623–44) විසින් ඉදිකරන ලද වර්තමාන ආරක්ෂිත කොටුපවුරු දක්වා පුළුල් වී ඇත.

[[ලැටරන් ගිවිසුම]] මඟින් 1929 දී මෙයට රාජ්‍යක තත්වය පවරන විට එහි යෝජිත සීමාවන් සඳහා මම කොටුපවුරු වල අභාෂය ගෙන ඇත. සමහර සීමාවන් සඳහා පවුරක් නොමැතිව නිශ්චිත ගොඩනැඟිලි හා කුඩා පෙදෙසක් සඳහා පසුව ඉදිකල බිත්තිද උපකාරී කොටගෙන ඇත.

භූමියට අයත්වන [[ශා. පීතර චතුරශ්‍රය]] ඉතාලි දේශ සීමාවෙන් වෙන්වන්නේ, සුදු රේඛාවකින් හා චතුරශ්‍රයේ සීමාව, Pio XII චතුරශ්‍රයේ සීමාව හා ගැටෙන ස්ථානයෙනි. ටයිබර් නදිය ආසන්නයේ සිට චතුරශ්‍රය දක්වා දිවෙන [[Via della Conciliazione]] මාර්ගය මඟින් චතුරශ්‍රයට පිවිසිය හැක. මෙම මාර්ගය ලැටරන් ගිවිසුමේ නිගමනයක් අනුව [[බෙනීටෝ මුසොලීනි]] විසින් තනවන ලදී.

ලැටරන් ගිවිසුමට අනුව ඉතාලි භූමියේ තිබෙන සමහර [[ශුද්ධාසනයේ දේපල]], විශේෂයෙන්ම [[කස්තෙල් ගන්දොල්ෆෝ]] හා [[සුදොතුම් පිය බැසිලිකා|ප්‍රධාන බැසිලිකා]], හට තානාපති කාර්යයාල]] වලට සමාන විදේශ හි පිහිටි දේශභූමි තත්වයන් ලැබීතිබේ.&lt;ref name=&quot;treaty&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;treaty text&quot;/&gt; රෝමය හා ඉතාලිය පුරා විසිර ඇති මෙම දේපල ශුද්ධාසනයේ ධර්මදූතික සේවා මෙන්ම ස්වරූපයට අවශ්‍ය කාර්යයාල හා ආයතන වේ.&lt;ref name=&quot;treaty text&quot;&gt; 1929 ලැටර්න් ගිවිසුමට අනුව [[විදේශ හී පිහිටි දේශභූමි අධිකරණ බලය]] උපුටාගැනීම්:

; ජේදය 13

: ප්‍රධාන බැසිලිකා වන [[ශා ජෝන් ලැටරන් බැසිලිකාව]], Sta. Maria Maggiore බැසිලිකාව හා ශා. පාවුලු බැසිලිකාව හා ඒවාට අයත් ගොඩනැඟිලි වල සම්පූර්ණ හිමිකාරීත්වය ශුද්ධාසනය සතු බව ඉතාලිය පිළිගනු ලබයි.
: ශා. පාවුලු බැසිලිකාව හා එහි තාපසාරාමයේ ස්වාධීන කළමණාකරණය හා පාලනය ශුද්ධාසනය වෙත පවරණ අතර එය වෙත අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශයේ අයවැය මඟින් අවුරුදු පතා වෙන්කරනු ලැබූ මුදල්ද ගෙවනු ලැබේ
: එලෙසම ත්‍රස්තේවරේ හී පිහිටි Sta. Maria මන්දීරයේ හා යාබද S. Callisto මන්දීරයේ පරම භාරකරු ශුද්ධාසනය ලෙස පිළිගනු ලබයි.

; ජේදය 14
: දැනටම ශුද්ධාසනය සන්තකයේ තිබෙන [[කස්තෙල් ගන්දොල්ෆෝ]] හී සුදොතුම්පිය මන්දීරය හා එහි උරුමයේ, අනුබැඳි දේපලවල හා එයට යටත් ප්‍රදේශ හී සම්පූර්ණ අයිතිය ඉතාලිය පිළිගන්නා අතර මෙම ගිවිසුම බලපැවැත්වූ දා සිට සය මසක් ඇතුලත කස්තෙල් ගන්දොල්ෆෝ හි තිබෙන Villa Barberini හා එහි උරුමයේ, අනුබැඳි දේපලවල හා එයට අයත් ප්‍රදේශ හී සම්පූර්ණ අයිතිය පැවරීමට පොරොන්දු වේ. 
: ජනිකුලම් කඳුවැටියේ උතුරු කොනේ පිහිටා තිබෙන [http://en.wikipedia.org/wiki/Congregation_for_the_Evangelization_of_Peoples සුභාරංචිය පැතිරවීමේ සමූහය] හා අනෙකුත් පැවිදි ආයතන තිබෙන භූමිය, ශුද්ධාසනය වෙත හෝ එමඟින් පත්කරනු ලබන මණ්ඩලයක් වෙත ලබා දීමට වතිකානුවට ඈදා ගැනීම සඳහා රජයට හෝ තෙවන පාර්ශවයකට අයත් භූමිය පවරාදීමට රජය භාරගනු ලබයි. එකී සමූහයට හා එම ආයතන වලට අයත් භූමිය හා එම පවරනු ලබන භූමිය ඒකාබද්ධ සිතියමක දැක්විය යුතුයි.  
:අවසාන වශයෙන් වර්තමාන ගිවිසුම බලපැවැත්වන දිනයේ සිට එක් අවුරුද්දක් ඇතුලත අපෝස්තුළු වරු දොළොස් දෙනාහට කැපකල බැසිලිකාවට, San Andrea della Valle පල්ලිවලට හා S. Carlo ai Catinari හට අයත් කන්‍යාරාම ගොඩනැඟිලි හා සියළුම නිවාස හා එයට අයත් ප්‍රදේශ වල සම්පූර්ණ හා ස්වාධීන දේපල, පදිංචිකරුවන් නොමැතිව ඉතාලිය විසින් ශුද්ධාසනය වෙත පැවරිය යුතු වේ.

; ඡේදය 15
: 13 වැනි ඡේදයේ සඳහන් දේපල හා 14 වැනි ජේදයේ වැකි (1) හා (2) ට සඳහන් දේපල මෙන්ම ශුද්ධාසනය වෙනත් කාර්යයාල හා දෙපාර්තමේන්තු පිහිටුවීමට බලාපොරොත්තු වන Dataria මන්දීරය, Cancelleria මන්දීරය, [http://en.wikipedia.org/wiki/Spanish_Steps ස්පාඤ්ඤ චතුරශ්‍රයේ] තිබෙන  සුභාරංචිය පැතිරවීමේ සමූහයට අයත් මන්දීරය, S. Offizio මන්දීරය හා එහි නිවෙස්ද Piazza Scossacavalli හී තිබෙන Convertendi (වර්තමානයේ [http://en.wikipedia.org/wiki/Eastern_Christianity නැගෙනහිර ක්‍රිස්තියානි පල්ලිය]), Vicariato හා අනෙකුත් සියළුම මන්දීරද, ඒවා ඉතාලි භූමිය තුල තිබෙනවා වුවද විදේශ රටවල තිබෙන රාජ්‍යත්‍රාන්තික කාර්යාල වෙත [[අන්තර්ජාතික නීතිය]] අනුව ලැබෙන මුක්තිය ලැබිය යුතුය. ඊට සමාන මුක්තියක් වෙනත් ඕනෑම පල්ලියක් වෙත (ඒවා රෝමයෙන් පිටත පිහිටා ඇති වුවද) ඒවා තුල ජනයා සහභාගී නොවන [http://en.wikipedia.org/wiki/Pontifex_Maximus Supreme Pontiff] ආගමික උත්සව සැමරෙනු ලබන කාලයේ දී ලැබිය යුතුය.

; ජේදය 16[[ගොනුව:Ponte - piazza s Apollinare e ex collegio germanico 1060303.JPG|thumb|right|Saint Apollinaris Building (Palazzo sant'Apollinare)]]
: ඉහත කී ඡේද තුනේ සඳහන් දේපල මෙන්ම, පහත සඳහන් සුදොතුම් පිය ආයතන වල මූලස්ථාන ලෙස පාවිච්චියට ගැනෙන [http://en.wikipedia.org/wiki/Pontifical_Gregorian_University ග්‍රෙගෝරියානු විශ්වවිද්‍යාලය], බයිබලය හා සම්බන්ධ, පෙරදිග, හා පුරාවිද්‍යාත්මක ආයතන, රුසියානු සෙමනේරිය, [http://en.wikipedia.org/wiki/Lombard_College ලොම්බාර්ඩ් විද්‍යාලය], ශා. අපොලිනේරියස් හා ශා. පාවුළු හා ශා. ජුවාම් හට කැපවූ තාපස පන්තියේ මන්දිර දෙක යන ආයතන කලින් ශුද්ධාසනය සමඟ ඇතිකර ගත් එකඟතා වලට ගරුකරමින් ගාස්තු වලට හෝ මහජන උපයුක්තතාවට ලක් නොවිය යුතුය. එසේම සාමාන්‍ය හෝ අසාමාන්‍ය හා රජයට හෝ අනෙකුත් ආයතනයක හෝ ගෙවිය යුතු කවරාකාර දායකත්වයකින් හෝ බදුවලින් නිදහස් විය යුතුය.
: ඉහල සඳහන් කල හෝ ඉහත ජේද තුනේ සඳහන් ගොඩනැඟිලි යැයි සැලකිය හැකි ගොඩනැඟිලි හී රෝමානු කතෝලික පල්ලියේ උසස් කලාත්මක සංස්කෘතියට මුළුමනින්ම අදාල යැයි විශ්වාසය තැබිය හැකි ක්‍රියා සඳහා ඉතාලි රජයේ, පළාත්, හෝ නගර සභා අනුමැතියක් ලබාගැනීමකින් තොරව කටයුතු කිරීමට ශුද්ධාසනයට අවසර ඇත.&lt;/ref&gt; කස්තෙල් ගන්දොල්ෆෝ හා සඳහන් කල බැසිලිකා හී ආරක්ෂක කටයුතු සිදුකරනු ලබන්නේ වතිකානු රාජ්‍ය පොලිස් පරීක්ෂකයින් මිස [http://en.wikipedia.org/wiki/Law_enforcement_in_Italy ඉතාලි පොලිසිය] නොවන අතර ශා.පීතර චතුරශ්‍රය සාමාන්‍යයෙන් දෙපිරිසේම සහභාගීත්වයෙන් සිදු වේ.&lt;ref name='treaty'&gt;{{PDFlink|[http://www.vaticanstate.va/NR/rdonlyres/3F574885-EAD5-47E9-A547-C3717005E861/2528/LateranTreaty.pdf ශුද්ධාසනය හා ඉතාලිය අතර ගිවිසුම]}}&lt;/ref&gt;

[[ගොනුව:Vatican StPeter Square.jpg|center|thumb|700px|ශා. පීතර චතුරශ්‍රය, බැසිලිකාව හා ඔබිලිස්කය, Pio XII චතුරශ්‍රයේ සිට]]
{{-}}

=== උද්‍යාන ===
[[ගොනුව:Vatican Gardens.jpg|thumb|වතිකානු උද්‍යාන වල කොටසක්]]
{{මූලික|වතිකානු උද්‍යාන }}

වතිකානුවේ මුළු භූමිභාගයෙන් භාගයකට වඩා ඇත්තේ [[වතිකානු උද්‍යාන]] වේ. ({{බස-it|Giardini Vaticani}}),&lt;ref name=&quot;VaticanMap&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.saintpetersbasilica.org/vaticancity-map.htm |title=Map of Vatican City |publisher=www.saintpetersbasilica.org |accessdate=11 October 2009}}&lt;/ref&gt; උද්‍යාන [http://en.wikipedia.org/wiki/Renaissance Renaissance] හා [http://en.wikipedia.org/wiki/Baroque Baroque] යුගයේ පිහිටුවා ඇති අතර මූර්ති හා වතුර මල් වලින් සරසා ඇත.

[[වතිකානු කඳුගැටය|වතිකානු කඳුගැටයේ]] විශාල ප්‍රදේශයක් පුරා විහිදුනු උද්‍යාන ආසන්න වශයෙන් හෙක්ටයාර 23 ක පමණ භූමිභාගයක් ආවරණය කරනු ලබයි. උසම ස්ථානය [[මුහුදු මට්ටම|මුහුදු මට්ටමේ]] සිට මීටර් 60 පමණ වේ. උතුරු, දකුණු හා බටහිර ප්‍රදේශ ගල් බිත්තිවලින් ආවරණය වී පවතී.  

මධ්‍යතන යුගයේදී [[අපෝස්තලික නිවහන|අපෝස්තලික නිවහනේ]] සිට උතුරු දෙසට විහිදුනු මිදි වතු හා පලතුරු වතු උද්‍යානය ගැන ඇති මුල් සටහන් වේ.&lt;ref name=&quot;Pellegrino&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.pellegrinocattolico.com/ctv/gardens.htm|title=Al Pellegrino Cattolico: ''The Vatican Gardens''|accessdate=21 November 2008 |publisher=2008 Al Pellegrino Cattolico s.r.l. Via di Porta Angelica 81\83 (S.Pietro) I- 00193 Roma, Italy}}&lt;/ref&gt; 1279 දී [[III වන නිකලස් පාප්තුමා]] (Giovanni Gaetano Orsini, 1277–1280) විසින් තම වාසස්ථානය [[ලැටරන් මන්දීරය|ලැටරන් මන්දීරයේ]] සිට වතිකානුව වෙත ගෙන යන විට මෙම ප්‍රදේශය බිත්ති වලින් වටකරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Vatican&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.vaticanstate.va/EN/Monuments/The_Vatican_Gardens/|title=Official Vatican City State Website: ''A Visit to the Vatican Gardens''|accessdate=21 November 2008 |publisher=2007–08 Uffici di Presidenza S.C.V.}}&lt;/ref&gt; ඔහු පලතුරු වත්තක් ''(pomerium)'', තණකොල සහිත පිට්ටනියක් ''(pratellum)'' හා උද්‍යානයක් ''(viridarium)'' පිහිටුවන ලදී.&lt;ref name=&quot;Vatican&quot;/&gt;

== ඉතිහාසය ==
{{Infobox World Heritage Site
|WHS    =වතිකානුව
|Image   =[[ගොනුව:St Peter's Square, Vatican City - April 2007.jpg|250px|View of St. Peter's Square from the top of Michelangelo's dome.]]
|State Party= [[ශුද්ධාසනය]]
|Type   =සංස්කෘතික
|Criteria =i, ii, iv, vi
|ID    =286
|Region  =[http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_World_Heritage_Sites_in_Europe යුරෝපය]
|Year   =1984
|Session  =8th
|Link   =http://whc.unesco.org/en/list/286
}}

=== මුල් පිහිටීම ===
{{මූලික|පාප්වහන්සේගේ රාජ්‍යය|පාප් පදවියේ ඉතිහාසය}}
මුල්කාලයේ ජනශූන්‍ය ව (the ''ager vaticanus'') [[ටයිබර් නදිය|ටයිබර් නදියෙන්]] රෝමයට ප්‍රතිවිරුද්ධ ඉවුරේ පිහිටි මෙම භූමිය, ක්‍රි.ව. පළමු ශතවර්ශයේ මුල් භාගයේදී [http://en.wikipedia.org/wiki/Agrippina_the_Elder Agrippina the Elder](ක්‍රි.පූ 14 – ක්‍රි.ව. 33 ඔක්තෝබර් 18) විසින් කඳු හා තදාසන්න පෙදෙස් අඩු කොට ඇයගේ උද්‍යාන ලෙස සකසා ගන්නා ලදී.
[http://en.wikipedia.org/wiki/Caligula Caligula අධිරාජ්‍යා] (ක්‍රි.ව. 12 අගෝස්තු 31 - ක්‍රි.ව. 41 ජනවාරි 24; පා. 37–41) විසින් මෙහි සංදර්ශණ පිටියක් සෑදීමට පටන් ගත් අතර (ක්‍රි.ව. 40) පසුව නීරෝ විසින් එය සදා නිම කරන ලදි. ''Circus Gaii et Neronis'',&lt;ref&gt;Lanciani, Rodolfo (1892). [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Europe/Italy/Lazio/Roma/Rome/_Texts/Lanciani/LANPAC/3*.html#sec16 Pagan and Christian Rome] Houghton, Mifflin.&lt;/ref&gt; යන නමින් හැඳින්වූ සාමාන්‍ය ලෙස [http://en.wikipedia.org/wiki/Circus_of_Nero නීරෝ ගේ සංදර්ශණ පිටිය] යන නාමයෙන් හැඳින්වේ. ක්‍රි.ව. 69 දී [http://en.wikipedia.org/wiki/Year_of_the_Four_Emperors අධිරාජ්‍යවරු සතර දෙනාගේ වසරේදී], [http://en.wikipedia.org/wiki/Aulus_Vitellius Aulus Vitellius] ව බලයට ගෙන ආ උතුරු හමුදාව රෝමයට ආ විට &quot;ඉන් බොහෝ පිරිසක් සෞඛ්‍ය සම්පන්න නොවූ මෙම ප්‍රදේශයේ වාඩි ලෑ අතර එමනිසා සාමාන්‍ය හේවායින් බොහෝ දෙනෙක් මිය යන ලදී. ටයිබර් නදියට ආසන්න වීම හේතුකොට ගෙන උෂ්ණත්වය දරා ගැනීමට අපහසු වු ගෝල් වරු හා ජර්මානු ජාතිකයින් මෙම වතුර බීමට ගත් නිසා ඔවුන්ගේ ශරීර දුර්වල වී ලෙඩ රෝග සඳහා පහසු ගොදුරක් වන ලදී. &lt;ref&gt;Tacitus, ''The Histories'', II, 93, translation by Clifford H. Moore (The Loeb Classical Library, first printed 1925)&lt;/ref&gt;

වතිකානුවේ ඇති [http://en.wikipedia.org/wiki/Obelisk ඔබෙලිස්කය] Caligula විසින් ඊජීප්තුවේ [http://en.wikipedia.org/wiki/Heliopolis_(ancient) හෙලියෝපොලිස්]] හී සිට තම සංදර්ශණ භූමියේ spina එක සැරසීම සඳහා ගෙන එන ලද අතර එහි එකම අවශේෂය වශයෙන් පවතී. මෙම ප්‍රදේශය ක්‍රි.ව. 64 දී ඇතිවූ [http://en.wikipedia.org/wiki/Great_Fire_of_Rome රෝමයේ මහා ගින්න] ට පසු බොහෝ ක්‍රිස්තියානි භක්තිකයින්ගේ ප්‍රාණ පරිත්‍යාගී වූ භූමියක් බවට පත්වන ලදී. පැරණි ජනප්‍රවාද වලට අනුව මෙම සංදර්ශණ භූමියේදි [[ශා. පීතර තුමා]] උඩු යටිකුරු කරන ලද කුරුසියක ඇණ ගැසූ බවද සැලකේ.

සංදර්ශණ භූමියට විරුද්ධ පසින් [http://en.wikipedia.org/wiki/Via_Cornelia කොර්නේලියා පාරෙන්] වෙන්වූ සුසාන භූමියක්ද පැවතී ඇත. ස්මාරක, සොහොන් කොත් හා කුඩා සොහොන් ගෙවල් මෙන්ම බහුදේව වාදීන්ගේ සියළු ආකාර මිත්‍යාදෘෂ්ටික දෙවිවරු සඳහා සෑදූ අල්තාර හතර වන ශතවර්ශයේ ශා. පීතර කොන්ස්තන්තීනු බැසිලිකාව සාදන තෙක්ම මෙහි පැවතී ඇත. ශතවර්ෂ ගණනාවක් පුරා විවිධ පාප්තුමන්ලා විසින් සිදුකල අලුත්වැඩියාවන් හිදී මෙම පෞරාණික [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_necropoleis විශාල සුසාන භූමියේ] කොටස් එලිකරගන්නා ලද අතර [පුනරුද සමය|පුනරුද සමයේදී] එම වාරගණන වැඩිවී 1939 සිට 1941 දක්වා සිටි [[XII වන පියුස් පාප්තුමා]] විසින් නියමාකාර කැණිම් කිරීමට අණ දෙන ලදී.    

ක්‍රි.ව. 326 දී පළමු දේවස්ථානය වූ කොන්ස්තන්තීනු බැසිලිකාව ඉදිකරන ලද්දේ මුල් කාලීන ක්‍රිස්තු භක්තිකයින් (පළමු ශතවර්ශයේ සිට) ගේ සුසාන භූමියක් මත බව හා ඉතාලි පුරාවිද්‍යාඥයන්ට අනුව [[ශා.පීතර මුනි සොහොන|ශා. පීතර තුමාවද]] භූමදාන කලේ අසල තිබූ සුසාන භූමියක බැවින් එතුමාගේ සොහොනද මත බැසිලිකාව ඉදිකල බවයි. එතැන් සිට අදාල ප්‍රදේශය ජනාකීර්ණ විය. එහෙත් බොහෝවිට එහි වාසය කරන්නට ඇත්තේ ශා.පීතර තුමාගේ මඟ ගත් පවුල් පමණකි. 5 ශතවර්ශයේ පමණ ඈත කාලයේ [[Symmachus පාප්තුමා]] (පදවි කාලය 498–514) ඉදිකල මන්දීරයක්ද බැසිලිකාව ආසන්නයේ ඇත.&lt;ref&gt;[http://www.bartleby.com/65/va/Vatican.html Columbia Encyclopedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060207064352/http://www.bartleby.com/65/va/Vatican.html |date=2006-02-07 }}, Sixth Edition, 2001–2005&lt;/ref&gt;

පාප්තුමන් ක්‍රම ක්‍රමයෙන් අසල්වැසි ප්‍රදේශයන් තම පාලනයට ගනිමින් 19 වැනි ශතවර්ෂයේ මැදභාගය වනතෙක් අවුරුදු දහසකට වැඩි කාලයක් [[ඉතාලිය|ඉතාලි අර්ධද්වීපයේ]] විශාල කොටසක්වූ [[පාප්වහන්සේගේ රාජ්‍යය]] පාලනය කරන ලදී. [[ඉතාලිය එක්සත් වීම|ඉතාලිය එක්සත් වීමේදී]] අලුතින් පිහිටුවා ගත් ඉතාලි රාජධානිය මඟින් පාප්වහන්සේගේ රාජ්‍යය තම පාලනයට නතුකර ගන්නා ලදී. මෙම කාලයෙන් වැඩිහරියක් වතිකානු ප්‍රදේශය පාප් තුමන්ගේ නිත්‍ය වාසස්ථානය නොවීය. [[ලැටරන් මන්දීරය]], මෑත ශතවර්ෂ වල [[Quirinal මන්දීරය]] හා 1309-1377 දක්වා ප්‍රංශයේ [http://en.wikipedia.org/wiki/Avignon Avignon]] හී පාප් තුමන්ලා වාසය කරන ලදී.

=== ඉතාලිය එක්සත් වීම ===
{{මූලික|රෝම ගැටළුව}}

1870 දී පාප් ආරක්ෂක බලකායේ ඉතා සුළු ප්‍රතිරෝධයෙන් පසු [http://en.wikipedia.org/wiki/Piedmont පියෙද්මොන්ට්] ගේ හමුදා විසින් එක්සත් කල ඉතාලිය වෙත රෝමය ඈදා ගත් විට පාප්තුමා සතු දේ අවිනිශ්චිත තත්වයකට පත්විය. 1861 සිට 1929 දක්වා කාලයේ පාප්තුමන්ගේ තත්වය ''[[රෝම ගැටළුව]]'' ලෙස හැඳින්වේ. අනුප්‍රාප්තික පාප්වරුන් හට ඔවුන් ගේ මන්දීර වල නිදහසේ විසීමට ඉඩ දුන් අතරම [[සහතික වීමේ නීතිය]] යටතේ තානාපතිවරු පත්කිරීමේ හා පිළිගැනීමේ බලය වැනි බලයන් ලබාදෙන ලදී. නමුත් පාප්වරුන් විසින් ඉතාලියේ රජුට රෝමය පාලනය කිරීමේ බලය පිළිනොගත් අතර මතභේදය 1929 දී විසඳෙන තුරුම [[වතිකානුවේ සිරකරුවෙක් වීම|වතිකානුවෙන් බැහැර වීම]] ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී. අනිකුත් රාජ්‍ය විසින් ශුද්ධාසනය ස්වාධීන  අස්තිත්වයක් ලෙස දිගටම පිළිගන්නා ලදී. 

ප්‍රායෝගිකව වතිකානු බිත්ති තුල ශුද්ධාසනය වෙත කිසිම බලපෑමක් නොකරන ලදී. කෙසේවුවද අනෙකුත් බොහෝ තැන්වල පල්ලියේ දේපල රාජසන්තක කරන ලදී. ඒ අතරින් පාප්තුමාගේ නිල නිවස්නය වූ [[Quirinal මන්දීරය]] කැපී පෙනේ. පාප්වහන්සේගේ රාජ්‍යයේ අවසාන පාලක වූ [[IX පියුස් පාප්තුමා]] රෝමය ඈදා ගැනීමෙන් පසු ඔහු, තමා [[වතිකානුවේ සිරකරුවෙක් වීම|වතිකානුවේ සිරකරුවෙක් වූ බව]] නිවේදනය කරන ලදී.

=== ලැටරන් ගිවිසුම ===
{{මූලික|ලැටරන් ගිවිසුම}}
[[ගොනුව:Watykan Plac sw Piora kolumnada Berniniego.JPG|thumb|250px|right|[[අපෝස්තලික නිවහන]].]]

මෙම තත්වය විසඳුනේ 1929 පෙබරවාරි 11 වැනිදා ශුද්ධාසනය හා ඉතාලි රාජධානිය අතර [[ලැටරන් ගිවිසුම]] අත්සන් කිරීමත් සමඟය. [[IX පියුස් පාප්තුමා]] වෙනුවෙන් රාජ්‍ය ලේකම් කාදිනල් [[පියෙත්‍රෝ ගැස්පාරී]] විසින් හා [[III වන වික්ටර් එම්මානුවෙල්]] රජ වෙනුවෙන් [[ඉතාලි අගමැති|ඉතාලි අගමැති හා රජයේ ප්‍රධානියා වූ]] [[බෙනීටෝ මුසොලීනී]] විසින් එය අත්සන් කරන ලදී.&lt;ref name=Preamble/&gt; ගිවිසුම බලපැවැත්වෙන දිනය වූ 1929 ජුනි 07 දා සිට ස්වෛරී වතිකානු රාජ්‍ය ස්ථාපිත වූ අතර ඉතාලියේ රෝමානු කතෝලිකත්වයේ විශේෂ තත්වයක් උදා විය.&lt;ref&gt;[http://www.vatican.va/roman_curia/secretariat_state/archivio/documents/rc_seg-st_19290211_patti-lateranensi_it.html Lateran Treaty, article 1]&lt;/ref&gt;

=== II ලෝක යුද්ධ සමය ===
{{මූලික|දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයේ වතිකානුව}}
[[XII පියුස් පාප්තුමා]] යටතේ වතිකානුව [[II ලෝක යුද්ධය]] සමයේ මැදිහත් පිළිවෙතක් අනුගමනය කරනු ලැබීය. රෝම නගරය 1943 දී ජර්මනිය විසින් හා 1944 දී මිත්‍ර හමුදා විසින් අත්කරගනු ලැබූවද වතිකානුව නිදහස්ව පැවතිනි. XII වැනි පියුස් පාප්තුමාගේ ප්‍රධාන රාජ්‍යතාන්ත්‍රික ප්‍රමුඛතාවය වූයේ රෝමය බෝම්බ වැටීමෙන් වලක්වා ගැනීමය. ඔහු ඒ සඳහා කොයිතරම් සංවේදී වූවාද කිවහොත් බ්‍රිතාන්‍ය රෝමයට ඉහලින් පත්‍රිකා බෙදීමේදී සමහරක් වතිකානුවට වැටීම වතිකානුවේ මැදහත් කම උල්ලංඝනය කිරීමක් බවට පවසා විරෝධය පාන ලදී.&lt;ref&gt;Chadwick, 1988, p. 222&lt;/ref&gt; ඇමරිකාව යුද්ධයට එලඹීමට කලින් එවැනි බෝම්බ හෙලීමේ යුද්ධෝපායේ වාසිය ගැන බ්‍රිතාන්‍ය දැක්වූ අඩු තක්සේරුව නිසා එසේ වීමට තිබුනේ අඩු ඉඩකඩකි.&lt;ref&gt;Chadwick, 1988, pp. 222–32&lt;/ref&gt;

ඇමරිකාව යුද්ධය එලඹීමෙන් පසු ඇමරිකාව තම කතෝලික සොල්දාදුවන් අමනාප කරගැනීමට අකමැති නිසා එවැනි බෝම්බ හෙලීමකට අකමැති වූවත් එවිට බ්‍රිතාන්‍ය එයට කැමැත්ත දැක්වීය.&lt;ref&gt;Chadwick, 1988, pp. 232–36&lt;/ref&gt; එසේම XII වැනි පියුස් පාප්තුමා රෝමය [[විවෘත නගරයක්]] ලෙස ප්‍රකාශ කරන ලෙස 1943 අගෝස්තු 14 උපදෙස් දුන්නත් ඒ වන විට රෝමයට දෙවරක්ම බෝම්බ හෙලා තිබිණි.&lt;ref&gt;Chadwick, 1988, pp. 236–44&lt;/ref&gt; ඉතාලිය වතිකානුවේ ප්‍රකාශය සැලකූ නමුත් එම වෙනස් වීම වතිකානුවට බලපෑවේ අල්ප ලෙසිනි.&lt;ref&gt;Chadwick, 1988, pp. 244–45&lt;/ref&gt;

=== මෑත ඉතිහාසය ===
1984 දී [[ශුද්ධාසනය]] හා ඉතාලිය අතර නව එකඟතාවයකින් පැරණි ගිවිසුමේ සමහර කොටස් වෙනස් කරන ලදී. කතෝලික දහම රාජ්‍ය ආගමෙන් ඉවත් කිරීමද ඒ අනුව සිදුවිය.

== පාලනය ==
{{මූලික|වතිකානුවේ දේශපාලනය}}

වතිකානුවේ දේශපාලනය ඡන්දයෙන් තේරීපත්වන අධිකාරීත්ව ආකාරයකින් එනම් රෝමානු කතෝලික පල්ලියේ නායකයා බලය ලබා ගන්නා ආකාරයෙන් ක්‍රියාත්මක වේ. පාප්තුමා විසින් ප්‍රධාන ව්‍යවස්ථාදායක, විධායක හා අධිකරණ බලයන් වතිකානුව තුල ([[ශුද්ධාසනය|ශුද්ධාසනයෙන්]] පරිභාහිර අස්තිත්වයකි) ක්‍රියාත්මක කරවයි. එය පරම්පරාගත අධිකාරීත්වයක් නොවන දුර්ලභ තත්වයකි.&lt;ref name=&quot;nationsencyclopedia1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nationsencyclopedia.com/economies/Europe/Vatican-City-POLITICS-GOVERNMENT-AND-TAXATION.html|title=Vatican City (Politics, government, and taxation)|publisher=Nations Encyclopedia|accessdate=28 November 2007}}&lt;/ref&gt;

වතිකානුව එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජිකත්වය නොදරන එකම පිළිගත් ස්වෛරී රාජ්‍ය වේ. වතිකානුවෙන් වෙනස් වන [[ශුද්ධාසනය]] හට එකසත් ජාතීන්ගේ ස්ථීර නිරීක්ෂක තත්වය හා එක්සත් ජාතීන්ගේ සම්මේලනයේ ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීම හැරුණුකොට සම්පූර්ණ සාමාජික වරප්‍රසාද ලබා සිටී.

=== දේශපාලන ව්‍යූහය ===

වතිකානු රජය හට එයටම ආවේනික සැකිල්ලක් පවතී. පාප් තුමා රාජ්‍ය නායකයා වේ. ව්‍යවස්ථාදායක බලධාරීන් [[වතිකානු රාජ්‍යයේ පාප්තුමා පිළිබඳ කොමිසම]] ට අයිති වන කාදිනල් වරු වන අතර පස් අවුරුදු කාලයකට ඔවුන්ව පාප්තුමා විසින් පත්කරනු ලබයි. එම කොමිසමේ සභාපති හට විධායක බලතල හිමිවන අතර සාමාන්‍ය ලේකම් හා උප සාමාන්‍ය ලේකම් ඔහුට සහාය වේ. රාජ්‍යයේ විදේශ සබඳතා [[ශුද්ධාසනය|ශුද්ධාසනයේ]] [[ශුද්ධාසනයේ රාජ්‍ය ලේකම්|රාජ්‍ය ලේකම්]] හට හා එහි තනාපති සේවා හට පවරා ඇත. කෙසේවුවද පාප්තුමා හට වතිකානුව කෙරෙහි සම්පූර්ණ විධායක, ව්‍යවස්ථාදායක හා අධිකරණ බලය ඇත. ඔහු දැනට යුරෝපයේ සිටින එකම ඒකාධිපති බලයක් හිමි පාලකයා වේ.

සෞඛ්‍ය, ආරක්ෂාව, තොරතුරු සන්නිවේදනය වැනි දෙපාර්තමේන්තුද පවතී.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.catholic-pages.com/vatican/vatican_city.asp|accessdate=4 March 2007|title=Vatican City|work=Catholic-Pages.com}}&lt;/ref&gt;

[[පාප් තනතුර පුරප්පාඩු වීම|පාප් තනතුර පුරප්පාඩු වී]] තිබෙන කාලය ඇතුලත [[ශුද්ධාසනය|ශුද්ධාසනයේ]] ලෞකික අයිතින් ආරක්ෂිත කිරීම හා දේපල පාලනය කිරීම සහතික කිරීම පැවරෙන්නේ [[අපෝස්තලික මණ්ඩලය|අපෝස්තලික මණ්ඩලයේ]] මුලසුන දරන [[ශු. රෝමානු කතෝලික පල්ලියේ කමෙර්ලෙන්ගෝ|කාදිනල් කමෙර්ලෙන්ගෝ]] තනතුර දරන්නාට හිමිවේ. (මෙම කාලය තුල වතිකානුව පවතින්නේ වතිකානු රාජ්‍යයේ පාප්තුමා පිළිබඳ කොමිසම යටතේය.) එම තනතුර දරන්නා තවත් කාදිනල් වරු තිදෙනෙක් සමඟ (ඔවුන් තිදෙනා සෑම දින 3කටම වරක් සංචිතයක් තුලින් තෝරාගැනෙන අතර cardinal bishop, cardinal priest, සහ cardinal deacon යන නම්වලින් හැඳින්වේ) රාජ්‍ය නායක අර්ථයෙන් එම තනතුර දරනු ලබයි. මෙම සතර දෙනා ගනු ලබන තීරණ [http://en.wikipedia.org/wiki/College_of_Cardinals College of Cardinals] සම්පූර්ණයෙන් අනුමත විය යුතුය.

පාප් රාජ්‍ය සමයේ ශුද්ධාසනය ලඟින් ඇසුරු කල රදළවරු එම භූමිය නැතිවූ පසුවද හුදෙක් නාම මාත්‍රික කටයුතු වලට සීමා වෙමින් ඇසුරු කිරීම කරගෙන් යන ලදී. (වැඩිදුර: [http://en.wikipedia.org/wiki/Master_of_the_Horse#Papal_Master_of_the_Horse Papal Master of the Horse], [http://en.wikipedia.org/wiki/Prefecture_of_the_Pontifical_Household Prefecture of the Pontifical Household], [http://en.wikipedia.org/wiki/Hereditary_officers_of_the_Roman_Curia Hereditary officers of the Roman Curia], [http://en.wikipedia.org/wiki/Black_Nobility Black Nobility]). එසේම ඔවුන් උත්සවානුකූල රදළ ආරක්ෂකයින් ලෙසද ක්‍රියාකරන ලදී. වතිකානු රාජ්‍යයේ පළමු දශක තුල විධායක කාර්යයන්ද ඔවුන් සමහරකට පවරා තිබිනි. වර්තමානයේ වතිකානුව පිළිබඳ කොමිසමේ සභාපති දරනු ලබන වතිකානු රාජ්‍ය නියෝජිත තනතුරද අයත් විය. නමුත් 1968 මාර්තු 28 දින [[VI වැනි පාවුලු පාප්තුමා]] විසින් නිකුත් කරන ලද [http://en.wikipedia.org/wiki/Motu_proprio motu proprio] ''[http://en.wikipedia.org/wiki/Pontificalis_Domus Pontificalis Domus]'' ලියවිල්ල මඟින්&lt;ref&gt;[http://www.vatican.va/holy_father/paul_vi/motu_proprio/documents/hf_p-vi_motu-proprio_19680328_pontificalis-domus_lt.html ''Pontificalis Domus''], 3&lt;/ref&gt; එතෙක් පැවති [http://en.wikipedia.org/wiki/Quartermaster_general Quartermaster general] හා [http://en.wikipedia.org/wiki/Master_of_the_Horse Master of the Horse] වැනි ගෞරවාන්විත තනතුරු අහෝසි කරනු ලැබීය&lt;ref&gt;The site [http://www.chivalricorders.org/vatican/pplcourt.htm Hereditary Officers of the Papal Court] continues to present these functions and titles as still in use, several decades after their abolition.&lt;/ref&gt;

1929 දී [[ලැටරන් ගිවිසුම]] මඟින් නිර්මාණය කරනු ලැබූ වතිකානු රාජ්‍ය හේතුවෙන් [[ශුද්ධාසනය]] හට කුඩා භූමියක ස්වෛරීභාවය හා අධිකරණ බලයක් පවරා දෙනු ලැබීය. එය ශුද්ධාසනයෙන් වෙන්ව පවතී. මෙසේ මෙම රාජ්‍ය ශුද්ධාසනය හට වැදගත් මෙවලමක් මිස අත්‍යාවශ්‍ය මෙවලමක් නොවන බව සැලකේ. ශුද්ධාසනය අධිකරණ අස්තිත්වයක් ලෙස රෝම අධිරාජ්‍ය සමයේ සිට පැවති අතර ජාත්‍යන්තරව ස්වෛරී හා බලවත් අස්තිත්වයක් ලෙස [http://en.wikipedia.org/wiki/Late_Antiquity පුරාතන සමයේ] සිට වර්තමානය දක්වා තම භූමිය අහිමි වූ (1870 - 1929) විට පවා නොකැඩී පැවතීමට සමත් වී ඇත. [[ශුද්ධාසනය]] සතුව ලොව පැරණිම ක්‍රියාකාරී තානාපති සේවය පවතී. එය අඩුම වශයෙන් ක්‍රි.ව. 325 තරම් අතීතයේ [http://en.wikipedia.org/wiki/First_Council_of_Nicaea නිකෙයා හී පලමු කවුන්සිලය]ට දූත පිරිසක් යැවීම දක්වා දිවයයි.&lt;ref&gt;[http://www.catholic-pages.com/vatican/diplomacy.asp Vatican Diplomacy, Catholic-Pages.com], retrieved 15 Mar. 2007&lt;/ref&gt; තානාපතිවරු සම්බන්ධයෙන් ශුද්ධාසනයට මිස වතිකානු රාජ්‍යට බලයක් නොමැත.

=== රාජ්‍ය ප්‍රධානියා ===
{{මූලික|පාප්තුමා}}
[[ගොනුව:Vatican City OSM 20110615.png|thumb|වතිකානුව]]

වතිකානුවේ රාජ්‍ය නායකයා ([http://en.wikipedia.org/wiki/Ex_officio_member ex officio])&lt;ref&gt;One of the titles of the Pope listed in the [http://en.wikipedia.org/wiki/Annuario_Pontificio Annuario Pontificio] is &quot;Sovereign of Vatican City State&quot; (page 23* in recent editions).&lt;/ref&gt; පාප් තුමාය. එම උත්සවය ගනු ලබන්නේ [[රෝම රදගුරු පදවිය|රෝම රදගුරු පදවියේ]] රදගුරුවරයා ලෙස අභිෂේක ලැබීමය. [[ශුද්ධාසනය]] යන්නෙන් වතිකානුව අදහස් නොවේ. එයින් අදහස් වන්නේ පාප්තුමාගේ අධ්‍යාත්මික හා එඬේරාත්මක පාලනය වන අතර එය මෙහෙයවන්නෙ [[රෝම කියුරියාව]] හරහා වේ.&lt;ref&gt;[http://www.intratext.com/IXT/ENG0017/_P19.HTM Code of Canon Law, canon 361] and [http://www.intratext.com/IXT/LAT0758/_P7.HTM Code of Canons of the Eastern Churches, canon 48]&lt;/ref&gt; ඔහු ගේ වතිකානුවට අදාල නිල තනතුරු නාමය වන්නේ &quot;වතිකානු රාජ්‍යයේ රාජේ‍යශ බලධාරීයා&quot; (Sovereign of the State of the Vatican City) වේ.

වතිකානු රාජ්‍යයේ ඔහුගේ ප්‍රධාන උප රාජ්‍ය නිලධාරියා වන්නේ [[වතිකානු රාජ්‍යයේ පාප්තුමා පිළිබඳ කොමිසම|වතිකානු රාජ්‍යයේ පාප්තුමා පිළිබඳ කොමිසමේ]] සභාපති වේ. 1952 ට කලින් එම වගකීම බාරව තිබුනේ [[වතිකානු රාජ්‍යයේ ආණ්ඩුකාරවරයා]] හටය. 2001 සිට වතිකානු රාජ්‍යයේ පාප්තුමා පිළිබඳ කොමිසමේ සභාපති ට වතිකානු රාජ්‍යයේ Governorate හී සභාපති කමද ලැබේ.

පාප්තුමා වාසය කරන්නේ ශා. පීතර චතුරශ්‍රයට පසුපසින් පෙනෙන [[අපෝස්තලික නිවහනේ]] තිබෙන [[පාප්තුමාගේ කාමර]] වල වේ. මෙහි සිට ඔහුගේ කටයුතු හා විදේශ නියෝජිතයින්ව මුණගැසීම සිදුවේ. 

වර්තමාන පාප්තුමා වන්නේ [[ජර්මනිය|ජර්මනියේ]] බවාරියා හී Joseph Alois Ratzinger නමින් උපත ලැබූ [[XVI වන බෙනඩික් පාප්තුමා]] වේ. ඉතාලි ජාතික කාදිනල් [http://en.wikipedia.org/wiki/Giovanni_Lajolo Giovanni Lajolo] වරයා වතිකානු රාජ්‍යයේ පාප්තුමා පිළිබඳ කොමිසමේ සභාපතිවරයා සේවය කරනු ලබයි. ඔහුව පත්කරනු ලැබුවේ XVI වෙනි බෙනඩික් පාප්තුමන් විසින් 2006 සැප්තැම්බර් 11 වෙනිදා වේ.

=== පරිපාලනය ===
[[ව්‍යවස්ථාදායකය|ව්‍යවස්ථාදායක]] ක්‍රියාවලි අභිනියෝජනය කරනු ලබන්නේ සභාපතිවරයෙක් ප්‍රධානීත්වය දරන තනි මණ්ඩලයකින් යුත් [[වතිකානු රාජ්‍යයේ පාප්තුමා පිළිබඳ කොමිසම]] මඟිනි. එහි සාමාජිකයින් සත් දෙනා පාප්තුමා විසින් පස් අවුරුදු කාලයකට පත්කරනු ලබන කාදිනල්වරු වේ. කොමිසමේ ක්‍රියා [[ශුද්ධාසනය|ශුද්ධාසනයේ]] [[රාජ්‍ය ලේකම් (වතිකානුව)|රාජ්‍ය ලේකම්]] හරහා පාප්තුමා අනුමත කල යුතු අතර බලාත්මක වීමට පෙර ''[[Acta Apostolicae Sedis]]'' හි විශේෂ උපග්‍රන්ථයක් ලෙස ප්‍රකාශ කල යුතු වේ. මෙම උපග්‍රන්ථයේ අඩංගු වන බොහෝ අන්තර්ගතය, නව මුද්දර නිකුතුවක් වැනි චර්යානුගත පාලක තීන්දු වේ.

[[විධායක අධිකාරීන් (රජය)|විධායක අධිකාරීත්වය]] අහිනියෝජනය කරනු ලබන්නේ වතිකානුවේ Governorate වේ. Governorate සමන්විත වන්නේ පාප්තුමා විසින් පස් අවුරුදු කාලයකට පත් කරනු ලබන පාප්තුමා පිළිබඳ කොමිසමේ සභාපති,(නිල නාමය &quot;&quot;President of the Governorate of Vatican City&quot;), මහ ලේකම් හා උප ලේකම් Governorate හී වැදගත් කාර්යයන් පාප්තුමා පිළිබඳ කොමිසම හා රාජ්‍ය ලේකම් හරහා පාප්තුමා විසින් අනුමත කල යුතු වේ.

දෙපාර්තමේන්තු හා කාර්යාල හරහා Governorate විසින් මධ්‍යම රජයක ක්‍රියාවලීන් පාලනය කරයි. මෙම කාර්යාලවල අධ්‍යක්ෂක වරුන් හා සේවකයින් පාප්තුමා විසින් පස් අවුරුදු කාලසීමාවකට පත් කරනු ලබයි. මෙම කොටස් විසින් රාජ්‍යයේ භූමිය, දේශීය ආරක්ෂාව, වාර්තා, ප්‍රවාහනය හා මුදල් වැනි භෞතික ප්‍රශ්න කෙරෙහි අවධානය යොමුකරනු ලබයි. Governorate විසින් නවීන ආරක්ෂක කටයුතු හා පොලිස් සේවා වන [http://en.wikipedia.org/wiki/Corps_of_Gendarmerie_of_Vatican_City Corpo della Gendarmeria dello Stato della Città del Vaticano] පාලනය කරනු ලබයි. 

[[අධිකරණය|අධිකරණ]] ක්‍රියාවලි [[ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය]], [[අභියාචනාධිකරණය]], [[වතිකානු අධිකරණ පර්ෂදය]] අභිනියෝජනය වේ.&lt;ref&gt;''See:'' [http://en.wikipedia.org/wiki/Outline_of_Vatican_City#Judicial_branch_of_the_government_of_Vatican_City Outline of Vatican City#Judicial branch of the government of Vatican City].&lt;/ref&gt; රාජ්‍ය තුල මේ සියළු ක්‍රියාවන් වලදී ඉහල නීතී සම්පාදනය, ක්‍රියාවේ යෙදවීමට පාප්තුමා හට ඕනෑම වේලාවකදි පුළුවන.

රාජ්‍යයේ [http://en.wikipedia.org/wiki/Postal_code#Country_code_prefixes තැපැල් සංකේතාක්ෂරය] ''SCV'' වන අතර තැපැල් සංකේතාංකය ''00120'' වේ. එක්ව සැලකීමේදී ''SCV-00120'' වේ.&lt;ref&gt;&quot;International postal code: SCV-00120.&quot; [http://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/sp_ss_scv/informazione_generale/sp_ss_scv_info-generale_en.html#Targa www.vatican.va] [[Holy See Press office]] – General Information. Retrieved 23 October 2009.&lt;/ref&gt;

=== ආරක්ෂක හමුදාව හා පොලීසිය ===
{{මූලික|වතිකානුවේ ආරක්ෂක අංශ|වතිකානුව තුල අපරාධ}}

විවිධ යූරෝපීය බලයන් ලෙසම කලින් සිටි පාප්වරු ස්විස් ජාතික [[කුලීහේවායා|කුලී හේවායින්]] තම හමුදාව ලෙස යොදාගනු ලැබුවත් 1506 දී [[II වන ජූලියස් පාප්තුමා]] තම පෞද්ගලික ආරක්ෂකයින් ලෙස කටයුතු කිරීමට [[සුදොතුම්පිය ආරක්ෂක බලකාය|ස්විට්සර්ලන්ත ජාතික සුදොතුම්පිය ආරක්ෂක කණ්ඩායම]] පිහිටුවනු ලැබූ අතර අද දක්වාම එමඟින් එම කාර්යය ඉටුකරනු ලබයි. එය &quot;වතිකානුව&quot; යටතේ නොව &quot;ශුද්ධාසනය&quot; යටතේ [http://en.wikipedia.org/wiki/Annuario_Pontificio Annuario Pontificio] හි ලයිස්තුගත වී ඇත. 2005 අගභාගය වන විට එය ආරක්ෂකයින් 134 දෙනෙකුගෙන් සමන්විත විය. නව බඳවාගැනීම් [[ශුද්ධාසනය]] හා [[ස්විස්ටර්ලන්තය]] අතර විශේෂ එකඟතාවක් මත සිදුවේ. සියළු බඳවාගනු ලබන්නන් අවුරුදු 19 ත් 30 ත් අතර උස සෙ.මි. 175 (අඩි 5 අඟල් 9) කට නොඅඩු ස්විස් ජාතික, කතෝලික, අවිවාහක පුරුෂයින් වන අතර [[ස්විස් හමුදාව]] යටතේ තම [[මූලික පුහුණුව]] යහපත් කල්ක්‍රියාවෙන් යුතුව සම්පූර්ණ කල අයවලුන් වේ. සාමාජිකයින් [[සැහැල්ලු අවි]] හා සාම්ප්‍රදායික [http://en.wikipedia.org/wiki/Halberd Halberd] (Swiss voulge ලෙසද හැඳින්වේ) අවි දරමින් සිටින අතර ශරීරාරක්ෂක උපාක්‍රම පුහුණු කරනු ලබයි. 
[[ගොනුව:Pontifical_Swiss_Guards_in_their_traditional_uniform.jpg|thumb|upright|[[සුදොතුම්පිය ආරක්ෂක බලකාය]] ඔවුන්ගේ සාම්ප්‍රදායික නිල ඇඳුම]]
[[ගොනුව:Vatican Gardens 4.jpg|thumb|right|වතිකානු රාජ්‍යයේ Governorate මන්දීරය]]

[[VI වැනි පාවුලු පාප්තුමා]] විසින් 1970 දී [[පාප් රාජ්‍ය]] සමයේ සිට පැවතුනු වතිකානු ආරක්ෂක කණ්ඩායම් වූ [[පලතීනු ආරක්ෂකයින්]] හා [[වතිකානු ප්‍රභූ ආරක්ෂකයින්]] විසුරවා හරිනු ලැබූහ. වතිකානුව තුල ඒවායේ කාර්යයභාරය උත්සවවලට පමණක් සීමාවී තිබුණි.&lt;ref name=&quot;Vatican State&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.vaticanstate.va/EN/State_and_Government/History/Vatican_City_today.htm|title=Vatican City Today|publisher=Vatican City Government|accessdate=28 November 2007}}&lt;/ref&gt; 

පොලිස් සේවා සිදුකරනු ලබන්නේ [[වතිකානු ජෙන්දාමෙරියා සේනාංකය]]යි. එය සමහර විටෙක ''Vigilanza'' ලෙස එහි පැරණි කෙටි නාමයෙන් හැඳින්වනු ලැබූවද එහි සම්පූර්ණ නාමය Corpo della Gendarmeria dello Stato della Città del Vaticano වේ. වතිකානුව තුල සාමය රැකීම, නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීම, ජනතාව හා රථවාහන පාලනය හා අපරාධ පරීක්ෂණය ජෙන්දාමරියා සේනාංකය හට පැවරී තිබේ.&lt;ref name=&quot;Vatican State&quot;/&gt;

වතිකානුව [[ඉතාලිය|ඉතාලි ජනරජයෙන්]] වටවී තිබීම මත යුධ හමුදා ආරක්ෂාව ඉතාලිය හා එහි [[ඉතාලි ආරක්ෂක අංශ|ආරක්ෂක අංශ]] සපයනු ලබයි. වතිකානුව හට හමුදා අංශ නොමැති අතර [[සුදොතුම්පිය ආරක්ෂක බලකාය]]ට බාරව තිබෙන්නේ පාප්තුමාගේ ආරක්ෂාව වේ.

=== විදේශ සබඳතා ===
{{See also|ශුද්ධාසනයේ විදේශ සබඳතා}}

වතිකානු රාජ්‍යය අන්තර්ජාතික නීතිය අනුව දේශීය තත්වයේ ලා පිළිගැනෙනු ලැබූවද, [[ශුද්ධාසනය]] විසින් තම රාජ්‍යතාන්ත්‍රික කටයුතු වලට අමතර වතිකානුව වෙනුවෙන් රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සබඳතා හා [[අන්තර්ජාතික ගිවිසුම|අන්තර්ජාතික ගිවිසුම්]] වලට එලඹීම ඉටු කරනු ලබයි. වතිකානු රාජ්‍යට තමන්ට ම අයිති තානාපති සේවාවක් නොමැත. ඉඩකඩ සීමා මත ලෝකයේ තානාපති කාර්යයාල පිහිටා නොමැති රටවල් ස්වල්පයට වතිකානුවද අයිති වේ. 

ශුද්ධාසනයේ විදේශ තානාපති කාර්යයාල රෝම නගරයේ පිහිටා ඇත. දෙවන ලෝක යුධ සමයේදී ශුද්ධාසනය විසින් වතිකානුවේ පටු සීමා තුල තම තානාපති කාර්යයාල සේවකයින්ට හැකි පමණ ආරක්ෂාව සපයන ලදී. උදාහරණ ලෙස ජර්මනිය විසින් රෝමය යටත් කරගත් විට බ්‍රිත්‍යානය තානාපති කාර්යාලයට හා මිත්‍රපාක්ෂිකයින් රෝමය පාලනය කරන විට ජර්මනියේ තානාපති කාර්යයාල සේවකයින්වද දැක්විය හැක.  

මෙලෙස රාජ්‍යකට වඩා පැහැදිලි අස්තිත්වයක් වන ශුද්ධාසනය විසින් ඉටු කරනු ලබන ලෝකව්‍යාප්ත පුළුල් පැතිරීමට වතිකානු රාජ්‍යයේ ප්‍රමාණය බලනොපානු ලබයි.&lt;ref&gt;[http://ukinholysee.fco.gov.uk/resources/en/news/2007/4485113/gregorian The Holy See and Diplomacy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090521105212/http://ukinholysee.fco.gov.uk/resources/en/news/2007/4485113/gregorian |date=2009-05-21 }}, ''[http://en.wikipedia.org/wiki/Foreign_and_Commonwealth_Office Foreign and Commonwealth Office]''&lt;/ref&gt;

කෙසේවුවද [[ශුද්ධාසනය]] වැනි හෞමික නොවන පුද්ගලතාවකට අදාල නොවන භූගෝලමය ලෙස රාජ්‍යයකට අදාලව ක්‍රියාත්මක වන සමහර ජාත්‍යන්තර සංවිධාන වලට වතිකානු රාජ්‍ය සහභාගි වනු ලබයි.

සාමාජිකයෙක් ලෙස හෝ නිරීක්ෂකයෙක් ලෙස ශුද්ධාසනය සහභාගී වන සංවිධාන වලට වඩා මෙම සංවිධාන සංඛ්‍යාව අඩු වේ.

පහල දැක්වෙන සංවිධාන සතේ වතිකානු රාජ්‍යය සාමාජිකත්වය දරනු ලබයි.:&lt;ref name=Participation&gt;[http://www.vaticanstate.va/EN/State_and_Government/Internationalrelations/Participation_with_international_Organizations.htm Vatican City State: Participation in International Organizations]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;See also appendix at end of [http://www.vatican.va/roman_curia/secretariat_state/documents/rc_seg-st_20010123_holy-see-relations_en.html Bilateral Relations of the Holy See]&lt;/ref&gt;


*[http://en.wikipedia.org/wiki/European_Conference_of_Postal_and_Telecommunications_Administrations යුරෝපීය තැපැල් හා විදුලි සංදේශ සම්මන්ත්‍රන මණ්ඩලය (European Conference of Postal and Telecommunications Administrations)](CEPT)
*[http://en.wikipedia.org/wiki/Eutelsat යුරෝපීය චන්ද්‍රිකා විදුලිසංදේශ සංවිධානය (European Telecommunications Satellite Organization)] (Eutelsat IGO)
*[http://en.wikipedia.org/wiki/International_Grains_Agreement ජාත්‍යන්තර ධාන්‍ය කවුන්සිලය (International Grains Council)] (IGC)
*[http://en.wikipedia.org/wiki/International_Institute_of_Administrative_Sciences ජාත්‍යන්තර පාලක විද්‍යා ආයතනය (International Institute of Administrative Sciences)] (IIAS)
*[http://en.wikipedia.org/wiki/International_Telecommunication_Union ජාත්‍යන්තර විදුලි සංදේශ සංගමය (International Telecommunication Union)] (ITU)
*[http://en.wikipedia.org/wiki/International_Telecommunications_Satellite_Organization ජාත්‍යන්තර චන්ද්‍රිකා විදුලිසංදේශ සංවිධානය (International Telecommunications Satellite Organization)] (ITSO)
*[http://en.wikipedia.org/wiki/Universal_Postal_Union ලෝක තැපැල් සංගමය (Universal Postal Union)] (UPU)

එලෙසම මෙම සංවිධාන වලට සහභාගී වනු ලබයි:&lt;ref name=Participation/&gt;
*[http://en.wikipedia.org/wiki/World_Medical_Association ලෝක වෛද්‍ය සංගමය (World Medical Association)]
*[http://en.wikipedia.org/wiki/World_Intellectual_Property_Organization ලෝක බුද්ධිමය දේපල සංවිධානය (World Intellectual Property Organization)] (WIPO)

== ආර්ථිකය ==
{{මූලික|වතිකානුවේ ආර්ථිකය}}

වතිකානු රාජ්‍යයේ අයවැයට&lt;ref&gt;මෙය ආයෝජන, දේපල ආදායම්, හා කතෝලික පුද්ගලයින්ගෙන්, රදගුරුවසම්,හා ආයතන වලින් ලැබෙන පරිත්‍යාග වැනි විව්ධ මූලාශ්‍ර වලින් ආධාර ලැබෙන ශුද්ධාසනයේ අයවැයට වඩා වෙනස් වේ. මෙමගින් රෝම කියුරියාවට (වතිකානු පාලක නිලධාරීන්), තනාපති කාර්යයාල වලට හා මාධ්‍ය නිවේදන වලට මුදල් වෙන්වේ. තවද රදගුරුවසම් වලින් හා සෘජු පරිත්‍යාග අයවැයට අදාල නොවන අරමුදලක් වන Peter's Pence වෙත බැරවේ. මෙම මුදල් පාප්තුමා විසින් පුණ්‍යක්‍රියා, ආපදාසහන හා දියුණු වන රටවල දේවස්ථාන සඳහා යොමු කරනු ලබයි.&lt;/ref&gt; අයත් වන්නේ [[වතිකානු කෞතුකාගාර]] හා තැපැල් කාර්යයාල වන අතර එයට අරමුදල් ලැබෙන මාර්ග අතරට [[වතිකානුවේ තැපැල් ඉතිහාසය හා මුද්දර|මුද්දර]] අලවිය, [[වතිකානු යූරෝ කාසි|කාසි] අලවිය, පදක්කම් හා සිහිවටන අලවිය මඟින් හා කෞතුකාගාර ඇතුලුවීමේ ගාස්තු හා ප්‍රකාශන අලවි මුදල් අයත් වේ. ගෘහස්ථ සේවකයකුගේ අදායම් හා ජීවන තත්වය රෝම නගරයේ ඒ හා සමාන සේවකයෙකුට සමාන වේ.&lt;ref name=&quot;economy factbook&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vt.html|title=Holy See (Vatican City): Economy|work=CIA – The World Factbook|accessdate=10 October 2010}}&lt;/ref&gt; වෙනත් කර්මාන්ත අතරට මුද්‍රණය, මොසායික් නිර්මාණය හා කාර්යයමණ්ඩල නිල ඇඳුම් නිපදවීම ගත හැක.

IOR යන (''Istituto per le Opere di Religione'') සංකේතනාමය දරණ [[ආගමේ කාර්යය පිළිබඳ ආයතනය]](Institute for Works of Religion) හෙවත් වතිකානු බැංකුව යනු ලොවපුරා වානිජ්‍ය කටයුතුවල නිරතවෙන වතිකානුවේ පිහිටා ඇති බැංකුවකි. එය සතුව [[ලතින්]] භාෂාවෙන් උපදෙස් නිකුත් කරන [[ස්වංක්‍රීය ටෙලර් යන්ත්‍රය]]ක් ඇත. සමහරවිට ලෝකයට ඇති එකම ලතින් භාෂාවෙන් ක්‍රියාත්මක වන ටෙලර් යන්ත්‍රය එය වීමට පුළුවන.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cardinalseansblog.org/?p=232|title=A Glimpse Inside the Vatican &amp; Msgr. Robert Deeley’s Guest Post|author=Seán P. O'Malley|date=28 September 2006|accessdate=30 January 2008|authorlink=Seán Patrick O'Malley}}&lt;/ref&gt;

වතිකානුව [[වතිකානු යූරෝ කාසි|කාසි]] නිකුත් කරනු ලබයි. 1999 ජනවාරි 1 සිට යුරෝපියානු සංගමය හා සමඟ ඇතිකර ගත් විශේෂ එකඟතාවක් (council decision 1999/98/CE) මත යූරෝ භාවිතය අරඹන ලදී. යූරෝ කාසි හා නෝට්ටු හඳුන්වා දෙන ලද්දේ 2002 ජනවාරි පළමුවැනිදා වන අතර වතිකානුව [[යූරෝ නෝට්ටු]] නිකුත් නොකරයි. ගිවිසුම මඟින් යූරෝ කාසි නිකුත් කිරීමට අවසර දී ඇත්තේ  බොහෝ අඩුප්‍රමාණයක් වන අතර පාප් පදවියේ වෙනසක් සිදුවන විට සාමාන්‍ය ප්‍රමාණයට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් නිකුත් කිරීමට අවසර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://europa.eu/legislation_summaries/economic_and_monetary_affairs/institutional_and_economic_framework/l25040_en.htm|title=Agreements on monetary relations (Monaco, San Marino, the Vatican and Andorra)|accessdate=23 February 2007|work=Activities of the European Union: Summaries of legislation}}&lt;/ref&gt; එම කාසි වල දුර්ලභත්වය නිසා වතිකානු යූරෝ කාසි වලට මුදල් එකතුකරන්නන් ගෙන් අධික ඉල්ලුමක් පවතී.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cathnews.com/news/604/100.php|title=Benedict Vatican euros set for release|accessdate=23 February 2007|work=Catholic News|date=21 April 2006}} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}&lt;/ref&gt; යූරෝ භාවිතයට ගැනීමට පෙරාතුව වතිකානු කාසි හා මුද්දර සඳහා භාවිතා කරනු ලැබුවේ ඉතාලි [[ලීරා]] වලට සමාන [[වතිකානු ලීරා]] වේ.

මිනිසුන් 2,000 ක් පමණ සේවය කරන වතිකානු රාජ්‍යයේ 2007 දී මිලියන 6.7 ක අතිරික්තයක් තිබූ නමුත් 2008 දී මිලියන 15 ක හිඟයක් ඇතිවුණි.&lt;ref&gt;[http://www.christiantelegraph.com/issue6216.html Christian Telegraph: Holy See's budget shortfall shrinks in 2008.] වාර්තාව උපුටාදක්වන්නේ ප්‍රධාන කොටම ශුද්ධාසනයේ ආදායම් හා වියදම් වන අතර වතිකානුවේ මුදල් තත්වය ගැන දක්වන්නේ කෙටියෙනි.&lt;/ref&gt;

2012 දී ඇමෙරිකානු රාජ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුවේ මත්ද්‍රව්‍ය පාලන මූලෝපාය වාර්තාවේ කළු සල්ලි ජාවාරම් කිරීමට හැකියාව ඇති ජාතීන් අතරට ප්‍රථම වරට වතිකානුව එක් කරන ලද අතර එහි අයර්ලන්තය වැනි රටවල් සමඟ මධ්‍යම පරිමාණ කාණ්ඩයට අයත් විය. එම වාර්තාවේ බොහෝ අවධානම ඇති රටවල් ලෙස ගැනෙන්නේ ඇමරිකාව, ජර්මනිය, ඉතාලිය හා රුසියාව වේ.&lt;ref&gt;Pullella, Philip. [http://www.reuters.com/article/2012/03/08/us-vatican-laundering-idUSBRE82710J20120308 &quot;U.S. adds Vatican to money-laundering 'concern' list.&quot;] ''Reuters''. March 8, 2012.&lt;/ref&gt;

== ජන විකාශනය ==
=== ජනගහනය හා භාෂාවන් ===
[[ගොනුව:Rome Vatican Museums.jpg|thumb|[[වතිකානු කෞතුකාගාර]]]]
{{මූලික|වතිකානුවේ භාෂාවන්}}

වතිකානු රාජ්‍යයේ පුරවැසියන් 826&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vt.html |title=CIA – The World Factbook – Holy See (Vatican City) |publisher=Cia.gov |accessdate=28 March 2010}}&lt;/ref&gt; දෙනාම පාහේ වතිකානු ඇතුලත ජීවත් වන හෝ [[ශුද්ධාසනය|ශුද්ධාසනයේ]] ලෝකය පුරා තම තානාපති කාර්යාල ([[ඉංග්‍රීසි|ඉංග්‍රීසියෙන්]]:Apostolic Nunciature) වල [[ශුද්ධාසනයේ තානාපති කාර්යාල ලයිස්තුව|තානාපති සේවයේ]] යෙදන [[අපෝස්තලික තානාපති|අපෝස්තලික තානාපතිවරු]] වේ. (පාප්තුමාගේ දූතයින් [[ඉංග්‍රීසි|ඉංග්‍රීසියෙන්]]:Nuncio)

වතිකානු පුරවැසියන් ප්‍රධාන වශයෙන් කාණ්ඩ දෙකකට අයත් වේ: පූජකයින්, වැඩිකොටස ශුද්ධාසනයේ සේවයේ යෙදෙන අතර ඉතා ස්වල්පයක් රාජ්‍ය නිලධාරීන් ලෙස සේවය කරයි. අනික් කොටසනම් ස්ව්ට්සර්ලන්ත ජාතික ආරක්ෂකයින් වේ. වතිකානු ශ්‍රම බලකායේ වැඩි කොටසක් වන (2,400 පමණ වන) ගෘහස්ථ සේවකයින්ගෙන් වැඩි කොටස වතිකානුවෙන් පිටත ඉතාලි පුරවැසියන් වන අතර ස්වල්පයක් වෙනත් ජාතීන්ට අයත් වේ. එම නිසා වතිකානුවේ සැබෑ ජනගහනය කතෝලිකයන් වේ.


වතිකානුව නිල වශයෙන් භාෂාවක් යොදා නොමැත. නමුත් බොහෝවිට [[ලතින්]] භාෂාව තම නිල ප්‍රකාශන සඳහා යොදා ගන්නා [[ශුද්ධාසනය]] මෙන් නොව වතිකානුව තම ව්‍යවස්ථා සම්පාදනය හා නිල සන්නිවේදනය සඳහා ඉතාලි භාෂාව යොදාගනී.&lt;ref&gt;The Vatican City State appendix to the [http://en.wikipedia.org/wiki/Acta_Apostolicae_Sedis Acta Apostolicae Sedis] is entirely in Italian.&lt;/ref&gt;වතිකානු රාජ්‍ය තුල රැකියාව කරන බොහෝ දෙනා භාවිතා කරන්නේ ඉතාලි භාෂාව වේ. ස්විට්සර්ලන්ත ආරක්ෂකයින් අණ දීම සඳහා ජර්මානු භාෂාව භාවිතා කරන අතර එකිනෙකා තම පක්ෂපාතීත්වයේ දිවුරුම දීම සඳහා තම තමුන්ගේ භාෂා වන ජර්මන්, ප්‍රංශ, [http://en.wikipedia.org/wiki/Romansh_language රොමාන්ෂ්] හෝ ඉතාලි භාවිතා කරනු ලබයි. වතිකානුවේ නිල වෙබ් අඩවිය ඉතාලි, ඉංග්‍රීසි, ප්‍රංශ. ජර්මන් හා ස්පාඤ්ඤ භාෂා යොදා ගන්නා අතර [[ශුද්ධාසනය]] තම වෙබ් අඩවිය සඳහා මෙම භාෂාවලට අමතරව පෘතුග්‍රීසි, 2008 මැයි 9 සිට [[ලතින්]] හා 2009 මාර්තු 18 සිට චීන භාවිතා කරනු ලබයි.

=== පුරවැසිභාවය ===
;2011 මාර්තු මාසයට පෙර

වෙනත් රාජ්‍යවල [[පුරවැසිභාවය]] ලබා දීමට පාදක වන ''jus sanguinis'' (රටවැසියෙකුගෙන් උපත ලබන, අදාල රටෙන් පිට වුවද) හෝ  ''jus soli'' (රට තුල උපත ලබන), නිර්නායක මෙන් නොව වතිකානුව තුල පාදක වන්නේ ''jus officii'' මත පාදකවය. එනම් ශුද්ධාසනය තුල නිශ්චිත ප්‍රමාණයක සේවයක් කිරීම පිණිස පත්කිරීම තුලය. සාමාන්‍යයෙන් පත්වීමේ කාලය අවසාන වීමේදී පුරවැසිභාවය අහෝසි වේ. පුරවැසිභාවය බිරිඳට, දෙමාපියන්ට හා එම පුරවැසිභාවය ලැබූ තැනැත්තා හා ජීවත් වන එම පෙලපතෙන් පැවතෙන්නන්ටද හිමිවේ.&lt;ref&gt;{{cite web|author=United Nations High Commissioner for Refugees |url=http://www.unhcr.org/refworld/category,LEGAL,,LEGISLATION,VAT,3ae6b52f10,0.html |title=Law on Citizenship and Residence, 7 June 1992 |publisher=Unhcr.org |date=7 June 1992 |accessdate=15 October 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/sp_ss_scv/informazione_generale/cittadinanza_it.html |title=Cittadinanza vaticana |publisher=Vatican.va |date=31 December 2001 |accessdate=15 October 2010}}&lt;/ref&gt;

වතිකානු පුරවැසිභාවය අහිමි වන කවෙරකුට හෝ වෙනත් පුරවැසිභාවයක්ද නොමැතිනම් ඉතාලි නීතිය අනුව ස්වයංක්‍රීයව ඉතාලි පුරවැසිභාවය ලැබේ.&lt;ref name='treaty'/&gt;

2005 දෙසැම්බර් 31 වන විට පුරවැසිභාවය ඇති පාප්තුමා හැරනුකොට මිනිසුන් 557 දෙනෙක් වතිකානු පුරවැසිභාවය දරනු ලැබූ අතර පුරවැසිභාවය නොමැති පුද්ගලයින් 246 ක් ද එහි වාසය කරනු ලැබ සිටිති.

එම පුරවැසියන් 557 දෙනාගෙන් 74% පූජකවරුන් විය. ඔවුන් අතරින්:

* 58 දෙනෙක් බොහෝ දෙනා වතිකානුවෙන් පිට රෝමයේ වසන  [[කතෝලික කාදිනල් වරයා|කාදිනල්වරු]] විය.
* 293 දෙනෙක් වෙනත් රටවල ශුද්ධාසනයේ තනාපති කාර්යයාල සාමාජික පූජකවරු වූ අතර පුරවැසියන්ගෙන් භාගයකට වඩා ඉහල අගයකින් සමන්විත විය.
* 62 වෙනත් පූජකවරු, වැඩකරන නමුත් වතිකානුවේ ජීවත් වීම අවශ්‍යම නොවේ.

සාමාජිකයින් 101 ක් වූ [[සුදොතුම්පිය ආරක්ෂක බලකාය]] මුළු සංඛ්‍යාවෙන් 18% ක් වූ අතර වතිකානු පුරවැසිබව ලැබූ ගෘහස්ථ සේවකයින් සිටියේ 43 ක් පමණි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/sp_ss_scv/informazione_generale/cittadini-vaticani_en.html|title=Vatican citizenship|accessdate=3 December 2006|publisher=Holy See Press Office}}&lt;/ref&gt;

;2011 පෙබරවාරි මාසයට පසු

2011 පෙබරවාරි 22 වැනිදා [[XVI බෙනඩික්ට් පාප්තුමා]] විසින් වතිකානුවේ &quot;පුරවැසිභාවය, පදිංචිය හා ඇතුළුවීම පිළිබඳ නව නීතියක්&quot; ගෙන එන ලද අතර එය මාර්ති 01 වැනිදා සිට බලපැවැත්වේ. එය 1929 දී ඇතිකරගත් &quot;පුරවැසිභාවය හා පදිංචිය පිළිබඳ නීතිය&quot; වෙනුවට බලපැවෙන්වෙන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Law on Citizenship, Residency and Access to the Vatican|date=1 March 2011|publisher=VIS – Vatican Information Service|url=http://visnews-en.blogspot.com/2011/03/law-on-citizenship-residency-and-access.html|accessdate=1 March 2011}}&lt;/ref&gt; පැරණි නීතියේ ඡේද 33 තිබූ අතර නව නීතියේ ඇත්තේ ඡේද 16 ක් පමණි. &lt;ref name=LawNowAllows&gt;{{cite web|title=Law Now Allows for Vatican Residents: 1929 Code Replaced|date=2 March 2011|publisher=Innovative Media, Inc.|work=ZENIT|url=http://www.zenit.org/article-31900?l=english|accessdate=2 March 2011}}&lt;/ref&gt; නව නීතිය අනුව වතිකානු පුරවැසිභාවය කාණ්ඩ සතරකට බෙදා පවතී. (1) පාප්තුමා, (2) වතිකානුවේ වාසය කරන කදිනල් වරු, (3) [[ශුද්ධාසනය|ශුද්ධාසනයේ තානාපති අංශයේ සජීවි සමාජිකයින් හා (4) වතිකානු කාර්යයාල හා සේවා වල වෙනත් අධ්‍යක්ෂක වරුන් වේ.&lt;ref name=LawNowAllows/&gt; එසේම නව නීතිය විසින් නිල වතිකානු &quot;පදිංචිකරුවන්&quot; ලෙස නව කාණ්ඩයක් නිර්මාණය කරන ලදී. එනම් පුරවැසියන් නොවන වතිකානුවේ වාසය කරන පුදගලයින් වේ.&lt;ref name=LawNowAllows/&gt; 2011 මාර්තු 01 වනදා වන විට වතිකානු පුරවැසියන් 572 ක් සිටි අතර ඉන් වතිකානුව තුල ජීවත් වන්නේ 220 ක් පමණි.&lt;ref name=LawNowAllows/&gt; ඉතිරි පුරවැසියන් 352 දෙනා [[අපෝස්තලික තානාපති|අපෝස්තලික තානාපතිවරු]] හා තානාපති කාර්යමණ්ඩලය වේ.&lt;ref name=LawNowAllows/&gt; ඒ අනුව වතිකානුව තුල වාසය කරන පුද්ගලයින් 800 වඩා වැඩි සංඛ්‍යාව අතරින් පුරවැසියන් සිටින්නේ 220 ක් පමණි.&lt;ref name=LawNowAllows/&gt;

[[ගොනුව:View from Stpeters.jpg|center|700px|thumb|[[ශා. පීතර බැසිලිකාව|ශා.පීතර බැසිලිකාවේ]] ශිඛරයේ සිට අංශක 360 දර්ශණය. [[ශා. පීතර චතුරශ්‍රය]] (මැද), වතිකානුවේ බොහෝ ප්‍රදේශයක් සමඟ රෝම නගරය . දර්ශණය වේ.]]

== සංස්කෘතිය ==
[[ගොනුව:Michelangelo's Pieta 5450.jpg|thumb|''මයිකල් ආන්ජලෝගේ [[පියෙටා මූර්තිය|පියෙටා (Pietà)]]'' මූර්තිය වතිකානු චිත්‍රකලාවේ එක් ප්‍රසිද්ධ අංගයකි.]]
{{මූලික|වතිකානුවේ සංස්කෘතිය}}

වතිකානුව ලොව ප්‍රසිද්ධම චිත්‍ර සඳහා නිවහනක් වී ඇත. [http://en.wikipedia.org/wiki/Renaissance_architecture පුනරුද සමයේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පයේ] කීර්තිමත් නාමයක් දරණ [[ශා. පීතර බැසිලිකාව]] නිර්මාණය කිරීමට දායක වී ඇති වාස්තු විද්‍යාඥයින් අතරට [http://en.wikipedia.org/wiki/Bramante බ්‍රාමන්තේ], [[මයිකල් ආන්ජලෝ]], [http://en.wikipedia.org/wiki/Giacomo_della_Porta ජාකොමෝ දෙල්ලා පෝර්තා], [http://en.wikipedia.org/wiki/Carlo_Maderno කාර්ලො මදේර්නෝ] හා [http://en.wikipedia.org/wiki/Bernini බෙර්නීනි] සඳහන් කල හැක. [[සිස්ටීන් ආසන දෙව්මැදුර]] එහි frescos නිසා ප්‍රසිද්ධ වී ඇත. ඒ සඳහා [http://en.wikipedia.org/wiki/Perugino පෙරුජීනෝ], [http://en.wikipedia.org/wiki/Domenico_Ghirlandaio දොමේනිකෝ ගිර්ලන්දායියෝ] හා [http://en.wikipedia.org/wiki/Sandro_Botticelli සාන්ද්‍රෝ බොත්තිචෙල්ලි] යන නිර්මාණ ශිල්පීන් මෙන්ම [[සිස්ටීන් ආසන දෙව්මැදුරු සීලීම]] හා [[අවසන් විනිශ්චය (මයිකල් ආන්ජලෝ)|අවසන් විනිශ්චය]] නිර්මාණය කර ඇත්තේ [[මයිකල් ආන්ජලෝ]] විසිනි. වතිකානු අභ්‍යන්තරය සැරසූ නිර්මාණ ශිල්පීන් අතරට [http://en.wikipedia.org/wiki/Raphael රෆායෙල්] හා [http://en.wikipedia.org/wiki/Fra_Angelico ෆ්‍රා ඇන්ජලිකෝ] දැක්විය හැකිය.  

[[වතිකානු පුස්තකාලය]] හා [[වතිකානු කෞතුකාගාර]] එකතුව විශාල ඓතිහාසික, විද්‍යාත්මක හා සංස්කෘතික වැදගත්කමක් ගනු ලබයි. 1984 දී [[යුනෙස්කෝව]] විසින් වතිකානුව [[ලෝක සංස්කෘතික උරුමය]]ක් ලෙස නම්කරනු ලැබූ අතර එය සම්පූර්ණ රාජ්‍යයක් එසේ නම්කරනු ලැබූ එකම අවස්ථාව වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/286 |title=Vatican City – UNESCO World Heritage Centre |publisher=whc.unesco.org |accessdate=10 October 2009}}&lt;/ref&gt; තවද 1954 දී සම්මත කර ගැණුනු [http://en.wikipedia.org/wiki/Hague_Convention_for_the_Protection_of_Cultural_Property_in_the_Event_of_Armed_Conflict යුධ අවස්ථාවකදී සංස්කෘතික දේපල ආරක්ෂාව පිළිබඳ හේග් සම්මුතියට] අනුව &quot;විශේෂ ආරක්ෂාව යටතේ තිබෙන සංස්කෘතික දේපල පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර ලේඛනයේ,&quot; &quot;ස්මාරක අඩංගු මධ්‍යස්ථානයක්&quot; ලෙස යුනෙස්කෝව ලේඛනගත කොට ඇති එකම ස්ථානය වන්නේද වතිකානුවයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

== යටිතල පහසුකම් පද්ධතිය ==
[[ගොනුව:0 Gare du Vatican.JPG|thumb|[[වතිකානුවේ දුම්රිය ගමනාගමනය|වතිකානු දුම්රිය ස්ථානය]]]]
[[ගොනුව:Stamp vending machine (Poste Vaticane).jpg|thumb|upright|වතිකානු තැපැල් සේවයේ මුද්දර විකුණුම් යන්ත්‍රය.]]

=== ප්‍රවාහනය ===
{{මූලික|වතිකානුව තුල ප්‍රවාහනය}}

වතිකානුවේ භූමි ප්‍රමාණය අනුව ගත්විට සෑහෙන දියුණු ප්‍රවාහන පද්ධතියක් පවතී.(ඇවිදීමේ මාර්ග හා ගොඩනැඟිලි බොහෝ අඩංගු වේ.) දිග කි.මී. 1.05 හා පළල කි.මී. 0.85 &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/sp_ss_scv/informazione_generale/sp_ss_scv_info-generale_en.html|title=Holy See – State of the Vatican City|publisher=Vatican Papal Conclave|accessdate=28 November 2007}}&lt;/ref&gt; ලෙස පවතින රටක් ලෙස සැලකීමේදී එය සතුව ගුවන්තොටපලවල් හෝ අධිවේගී මාර්ග නොමැති කුඩා ප්‍රවාහන පද්ධතියක් පවතී. එය සතුව හෙලිකොප්ටර් නැවතුම් තොටුපලක් හා රෝම ශා. පීතර දුම්රිය ස්ථානය හරහා ඉතාලි දුම්රිය පද්ධතිය හා සම්බන්ධවන මීටර් 852 ක් දිග සම්මත ප්‍රමාණයේ දුම්රිය මඟක් පවතී. ඉන් වතිකානු රාජ්‍ය තුල වැටී ඇති දුම්රිය මගේ සම්පුර්ණ දිග මීටර් 300ක් වේ. &lt;ref name=&quot;Sinfin&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.sinfin.net/railways/world/vatican/vaticanrail.html#Origini Vatican City State Railway|title=Railways of the World|publisher=Sinfin.net|accessdate=8 August 2006}}&lt;/ref&gt;

[[XXIII වැනි ජුවාම් පාප්තුමා]] මෙම දුම්රිය මඟ මුලින්ම භාවිතා කල පාප්තුමා වන අතර [[II ජුවාම් පාවුලු පාප්තුමා]] ද මෙය භාවිතාකරන ලදී. එසේවුවද භාවිතය ඉතා කලාතුරකින් විය. දුම්රිය මගේ ප්‍රධාන භාවිතය භාණ්ඩ ප්‍රවාහනය වේ.&lt;ref name=&quot;Sinfin&quot;/&gt; වතිකානුව තුල ගුවන්තොටුපලක් නොමැති හේතුවෙන් (කලින් සඳහන් කල හෙලිකොප්ටර් නැවතුම් තොටුපල හැරුනුකොට වතිකානුව ලොව පවතින ස්වල්පයක් වූ [[ගුවන්තොටුපලක් නොමැති රටවල්]] වලින් එකක් වේ.) එය රෝමයේ තිබෙන ගුවන්තොටුපල වල සේවය ලබාගනී. නම්වශයෙන් ගත්කල [http://en.wikipedia.org/wiki/Leonardo_da_Vinci-Fiumicino_Airport ලියනාඩෝ ඩාවින්චි-ෆියුමිචීනෝ ගුවන්තොටුපොල] හා මද වශයෙන් [http://en.wikipedia.org/wiki/Rome_Ciampino_Airport රෝම චිම්පියානෝ ගුවන්තොටුපල] පාප්තුමාගේ අන්තර්ජාතික බැහැදැකීම් සඳහා පිටත් වීමේ පර්යන්ත ලෙස ක්‍රියා කරනු ලබයි.&lt;ref name=&quot;Sinfin&quot;/&gt;

=== සන්නිවේදනය ===

වතිකානුව තුල ස්වාධීන නවීන දුරකථන පද්ධතියක්,&lt;ref&gt;[http://www.catholic.org/international/international_story.php?id=20631 On call 24/7: Vatican phone system directs thousands of call each day], 24 July 2006.&lt;/ref&gt; [[වතිකානු ෆාමසිය]]ක් හා තැපැල් ස්ථානයකින් සමන්විත වේ. තැපැල් පද්ධතිය පිහිටුවන ලද්දේ 1929 පෙබරවාරි 11 වැනිදා වන අතර දින දෙකකින් පසු ක්‍රියාකාරී විය. අගෝස්තු පලමු වැනිදා [[වතිකානු මුද්දර හා කාසි කාර්යාලය]] යටතේ තමුන්ගේම මුද්දර නිකුත් කිරීම ඇරඹිනි. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vaticanphilately.org/vc.htm|title=The Early Definitives|publisher=Vatican Philatelic Society|accessdate=28 November 2007 |archiveurl= http://web.archive.org/web/20071211191109/http://www.vaticanphilately.org/vc.htm &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; |archivedate= 11 December 2007}}&lt;/ref&gt; එහි තැපැල් සේවය විටෙක &quot;ලොව හොඳම&quot; සේවය &lt;ref name=&quot;NYT&quot;&gt;{{cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=950CEFDE1738F934A15755C0A9629C8B63&amp;n=Top/News/World/Countries%20and%20Territories/Vatican%20City|title=Hail Marys Not Needed: Vatican Mail Will Deliver|work=New York Times |accessdate=28 November 2007 |first=Al |last=Baker |date=27 June 2004}}&lt;/ref&gt; ලෙස ඇගයීමට පාත්‍රව ඇති අතර රෝමයේ තැපැල් සේවයට වඩා ඉක්මනින් ලැබිය යුත්තාට ලැබෙන බව සඳහන්ව ඇත.&lt;ref name=&quot;NYT&quot;/&gt;

වතිකානුව තම අන්තර්ජාල ඩොමේනයක් ([http://en.wikipedia.org/wiki/Top-level_domain TLD])ද භාවිතා කරනු ලබන අතර එය [http://en.wikipedia.org/wiki/.va .va] වේ. වතිකානුව තුල පුළුල්පරාස අන්තර්ජාල සේවා ද ලබා දී ඇත. වතිකානුව හට ගුවන්විදුලි [http://en.wikipedia.org/wiki/ITU_prefix ITU prefix], HV ලබා දී ඇති අතර මෙය බොහෝ විට ආධුනික ගුවන්විදුලි ක්‍රියාකරුවන් විසින් භාවිතා කරනු ලබයි.

[http://en.wikipedia.org/wiki/Guglielmo_Marconi ගුග්ලියෙල්මෝ මාකෝනි] විසින්ම සංවිධානය කල [[වතිකානු ගුවන්විදුලිය]] තුලින් [[කෙටි තරංග]], [[මධ්‍යම තරංග]], [[FM තරංග]] විකාශනයන් මෙන්ම අන්තර්ජාලය තුලින්ද විකාශ කටයුතු සිදුකරනු ලබයි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vatican.va/news_services/radio/index.htm |title=Vatican Radio – Index |publisher=Vatican.va |date=2 September 2005 |accessdate=6 May 2009}}&lt;/ref&gt; එහි ප්‍රධාන සම්ප්‍රේෂණ ඇන්ටෙනාව ඉතාලි භූමිය තුල පිහිටා ඇත. රූපවාහිනී සේවා වෙනත් අස්තිත්වයක් වන [[වතිකානු රූපවාහිනී මධ්‍යස්ථානය]] මඟින් සපයනු ලබයි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vatican.va/news_services/television/index.htm |title=Vatican Television Center – Index |publisher=Vatican.va |accessdate=6 May 2009}}&lt;/ref&gt;

''[http://en.wikipedia.org/wiki/L%27Osservatore_Romano L'Osservatore Romano]'' යනු ශුද්ධාසනයේ බහු භාෂා අර්ධ-නිල පුවත්පත වේ. එය නිල තොරතුරු මත රෝමානු කතෝලික ගිහි අධ්‍යක්ෂකයෙක් යටතේ පෞද්ගලික සංස්ථාවකින් ප්‍රකාශනය කරනු ලබන්නකි. කෙසේ වුවද නිල ලේඛන ශුද්ධාසනයේ නිල ගැසට් පත්‍රය වන [http://en.wikipedia.org/wiki/Acta_Apostolicae_Sedis Acta Apostolicae Sedis] හී පලවන අතර වතිකානු රාජ්‍ය ලේඛන සඳහා උපග්‍රන්ථයක් එහි අඩංගුවේ.

වතිකානු ගුවන් විදුලිය, වතිකානු රූපවාහිනී මධ්‍යස්ථානය සහ L'Osservatore Romano යනු [[ශුද්ධාසනය|ශුද්ධාසනයේ]] අංගයන් මිස වතිකානු අංගයින් නොවේ. [http://en.wikipedia.org/wiki/Annuario_Pontificio Annuario Pontificio] හී ඒවා ශුද්ධාසනයේ විදෙස් තානාපති සේවා හා තානාපති කණ්ඩායම වලට ඉහලින් ''ශුද්ධාසනයට බැඳී ඇති ආයතන&quot; යටතේ දක්වා ඇත. මෙම කොටස් වලට පසු වතිකානු රාජ්‍යයේ කොටස් දක්වා ඇත.

== අපරාධ ==
{{මූලික|වතිකානුව තුල අපරාධ}}

[[ශුද්ධාසනය]] හා [[ඉතාලිය]] අතර 1929 දි අත්සන් කල [[ලැටරන් ගිවිසුම|ලැටරන් ගිවිසුමේ]] 22 දරණ ඡේදයට අනුව ශුද්ධාසනයේ ඉල්ලීම මත වතිකානුවේ වියදමට යටත්ව ඉතාලි රජය විසින් අපරාධ සැකකරුවන්ව සිරභාරයේ තැබීම හා නඩු පවත්වාගෙන යෑම ඉටුකරනු ලබයි.&lt;ref name='treaty'/&gt; ඉතාලි නීතිය අනුව 1929 දී මරණ දඬුවම පැමිණවීමට නීති සම්පාදනය කෙරෙනු ලැබුවත් එය වතිකානුව එම දඬුවම කිසිදාක පණවා නොමැති අතර 1969 දී එය අහෝසි කර ඇත.


== වැඩිදුර තොරතුරු ==
*[http://en.wikipedia.org/wiki/Outline_of_Vatican_City වතිකානුවේ සීමා මායිම්]
*[http://en.wikipedia.org/wiki/Outline_of_Vatican_City වතිකානුව සම්බන්ධ ලිපි ලැයිස්තුව]
*[http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_diplomatic_missions_of_the_Holy_See ශුද්ධාසනයේ තානාපති කාර්යයාල ලයිස්තුව]
*[http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_Popes සුදොතුම්පිය නාමාවලිය]]
*[http://en.wikipedia.org/wiki/Music_of_Vatican_City වතිකානු සංගීතය]
*[http://en.wikipedia.org/wiki/Passetto_di_Borgo Passetto di Borgo]
*[http://en.wikipedia.org/wiki/The_Vatican_Today_News_Portal The Vatican Today News Portal]

== මූලාශ්‍ර ==
=== ග්‍රන්ථ නාමාවලිය ===
* Morley, John. 1980. ''Vatican diplomacy and the Jews during the Holocaust, 1939–1943''. New York : KTAV Pub. House. ISBN 0-87068-701-8
*{{cite book|last=Nichols|first=Fiona|title=Rome and the Vatican|url=http://books.google.com/books?id=S-TekVnvyx4C&amp;pg=PA85|accessdate=4 March 2010|date=1 August 2006|publisher=New Holland publishers|isbn=9781845375003|pages=85–|ref=Nichols69}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[[Owen Chadwick|Chadwick, Owen]]. 1988. ''Britain and the Vatican During the Second World War''. [[Cambridge University Press]]
*{{cite book|last=Kent|first=Peter|year=2002|title=The Lonely Cold War of Pope Pius XII: The Roman Catholic Church and the Division of Europe, 1943–1950|place=Ithaca|publisher=McGill-Queen's University Press|ISBN=0-7735-2326-X}}
* Ricci, Corrado. ''Vatican: Its History Its Treasures'' &lt;small&gt;Contributor Ernesto Begni. 2003 Published by Kessinger Publishing, ISBN 0-7661-3941-7, ISBN 978-0-7661-3941-1&lt;/small&gt;


=== පසු සටහන් ===
{{reflist|group=note}}
{{clear}}

=== සටහන් ===
{{reflist|colwidth=30em}}

== බාහිර සබැඳි ==
{{Sisterlinks}}
{{Div col|2}}
*[http://www.vaticanstate.va/EN/homepage.htm Vatican City State]—නිල වෙබ් අඩවිය
*[https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-h/holy-see-vatican-city.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081210073743/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-h/holy-see-vatican-city.html |date=2008-12-10 }}
*{{dmoz|Regional/Europe/Vatican_City}}
*[http://eudocs.lib.byu.edu/index.php/History_of_Vatican_City:_Primary_Documents History of Vatican City: Primary Documents]
*[http://www.religlaw.org/template.php?id=578 Agreement Between the Italian Republic and the Holy See] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081006133915/http://www.religlaw.org/template.php?id=578 |date=2008-10-06 }}, 18 February 1984
*[http://www.pellegrinocattolico.com/foto/vaticano/city_map.jpg වතිකානු සිතියම] {{Webarchive|url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20120802141255/http%3A//www.pellegrinocattolico.com/foto/vaticano/city_map.jpg |date=2012-08-02 }}
*[http://mises.org/journals/scholar/lottieri2.pdf The Vatican as a Free Society by Carlo Lottieri] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090621073918/http://mises.org/journals/scholar/lottieri2.pdf |date=2009-06-21 }}
*[http://nolli.uoregon.edu/wallsOfRome.html Walls of Rome] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190221014613/http://nolli.uoregon.edu/wallsOfRome.html |date=2019-02-21 }}
{{Wikiatlas|Vatican City}}
*[http://www.worldheritagesite.org/sites/vaticancity.html ලෝක සංස්කෘතික උරුමයන්]
*[http://www.vaticanstate.va/IT/Monumenti/webcam/ වතිකානු සජීවි වෙබ් කැමරා දර්ශණ]

{{Div col end}}

[[ප්‍රවර්ගය:වතිකානුව]]
[[ප්‍රවර්ගය:වතිකානු රාජ්‍යය]]
[[ප්‍රවර්ගය:කතෝලික සිද්ධස්ථාන]]
[[ප්‍රවර්ගය:යුරෝපයේ කතෝලික දහම]]
[[ප්‍රවර්ගය:වර්ථමාන ඒකාධිපති රාජ්‍ය]]
[[ප්‍රවර්ගය:යුරෝපය තුළ රටවල්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශුද්ධවූ නගර]]
[[ප්‍රවර්ගය:රටකින් වටවූ රටවල්]]
[[ප්‍රවර්ගය:රෝමය]]</text>
      <sha1>qbnlocw1bktsihk0afsep7fobvymp6u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කුමාර් සංගක්කාර</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24091</id>
    <revision>
      <id>792669</id>
      <parentid>792305</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:01:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59686" sha1="20w9lj3r3vu2vxsno2zlqrvv0vqnln0" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව ක්‍රිකට්ක්‍රීඩකයා චරිතාපදානය
|          playername = කුමාර් සංගක්කාර
|             country = ශ්‍රී ලංකාව
|             country_adj = ශ්‍රී ලංකා
|            fullname = කුමාර් චොක්ශානද සංගක්කාර
|               image = Kumar Sangakkara bat in hand.JPG
|             caption =

|            nickname = සංගා {{!}} GOAT of Cricket (GOAT යනු Greatest Of All Time එනම් සදාකාලිකවම ශ්‍රේෂ්ඨ)
|              living = true
|          dayofbirth = 27
|        monthofbirth = 10
|         yearofbirth = 1977
|        placeofbirth = [[මාතලේ]]
|      countryofbirth = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
|               height= මීටර් 1.78    
|             batting = වමත්
|             bowling = දකුණත් [[පිට දඟ|පා දඟ]]
|                role = [[කඩුළු රකින්නා]], පිතිකරු
|       international = true
|       testdebutdate =ජූලි 20 
|       testdebutyear = 2000
|    testdebutagainst = දකුණු අප්‍රිකාව
|             testcap = 84
|        lasttestdate = ජනවාරි 3-7

|        lasttestyear = 2015
|     lasttestagainst = නවසීලන්තය
|        odidebutdate = ජූලි 5
|        odidebutyear = 2000
|     odidebutagainst = පකිස්ථානය
|              odicap = 93
|         lastodidate = මාර්තු 18
|         lastodiyear = 2015
|      lastodiagainst = දකුණු අප්‍රිකාව 
|            odishirt = 11
|               club1 = [[නොන්ඩෙස්ක්‍රිප්ට්ස් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා සංගමය|එන්සීසී]]
|               year1 = 1997–වර්තමානය
|               club2 = [[කිංග්ස් XI පංජාබ්]]
|               year2 = 2008–2010
|               club3 = [[වොර්වික්ෂයර් ප්‍රාන්ත ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා සංගමය|වෝර්වික්ෂයර්]]
|               year3 = 2007
|               club4 = [[ඩෙකෑන් චාර්ජර්ස්]]
|               year4 = 2011
|               club5 = [[සරේ ප්‍රාන්ත පිළ]]
|               year5 = 2015–වර්තමානය
|             columns = 4
|             column1 = [[ටෙස්ට් ක්‍රිකට්|ටෙස්ට්]] තරග
|            matches1 = 130
|               runs1 = 12,203
|            bat avg1 = 58.66
|           100s/50s1 = 38/51
|          top score1 = 319
|         deliveries1 = 84
|            wickets1 = 0
|           bowl avg1 = –
|            fivefor1 = –
|             tenfor1 = –
|       best bowling1 = –
|  catches/stumpings1 = 178/20
|             column2 = [[එක් දින ජාත්‍යන්තරය|එදිජා]]
|            matches2 = 404
|               runs2 = 14,234
|            bat avg2 = 41.98
|           100s/50s2 = 25/93
|          top score2 = 169
|         deliveries2 = –
|            wickets2 = –
|           bowl avg2 = –
|            fivefor2 = –
|             tenfor2 = –
|       best bowling2 = –
|  catches/stumpings2 = 402/99
|             column3 = [[පළමු-පෙල ක්‍රිකට්|පපෙ]]
|            matches3 = 230
|               runs3 = 17,829
|            bat avg3 = 51.07
|           100s/50s3 = 52/76
|          top score3 = 319
|         deliveries3 = 246
|            wickets3 = 1
|           bowl avg3 = 150.00
|            fivefor3 = 0
|             tenfor3 = 0
|       best bowling3 = 1/13
|  catches/stumpings3 = 347/33
|             column4 = [[ලැයිස්තු ඒ ක්‍රිකට්|ලැඒ]]
|            matches4 = 504
|               runs4 = 18,141
|            bat avg4 = 42.68
|           100s/50s4 = 34/114
|          top score4 = 169
|         deliveries4 = –
|            wickets4 = –
|           bowl avg4 = –
|            fivefor4 = –
|             tenfor4 = –
|       best bowling4 = –
|  catches/stumpings4 = 506/124
|                date = 11 ජුනි
|                year = 2015
|              source = http://www.espncricinfo.com/srilanka/content/player/50710.html ඊඑස්පීඑන්ක්‍රික්ඉන්ෆෝ
|Caption=කුමාර් සංගක්කාර වර්ෂ 2012දී ICC සම්මාන උළෙලේදී  වසරේ ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා, වසරේ ටෙස්ට් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා සහ ලොව ජනප්‍රියම ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා යන සම්මාන ත්‍රිත්වයෙන් පිදුම් ලැබූ අවස්තාව.}}

'''[[කුමාර්]] සංගක්කාර''' (උපත 27 ඔක්තෝම්බර් 1977, [[මාතලේ]], ශ්‍රී ලංකාව) යනු [[ශ්‍රී ලංකා ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම]]හි සාමාජිකයෙක් මෙන්ම හිටපු නායකයාද වේ. ඔහු මුල් පෙළ වමත් පිතිකරුවෙකි. ඔහු කඩුළු රකින්නා හා මුල් පෙළ පිතිකරුවෙක් ලෙස ක්‍රීඩා කිරීමට පුරුදුව සිටියත්, ටෙස්ට් ක්‍රීඩාවේ කඩුළු රැකීමෙන් ඉවත්වීමත් සමගම ඔහුගේ පිතිකරණයේ සැලකිය යුතු වෙනසක් ඇති විය. ඔහුගේ ක්‍රීඩා දිවියේ අවස්ථා කීපයකදිම ලොව අංක 1 ටෙස්ට් පිතිකරු බවට පත් වීමට ඔහුට හැකි විය.&lt;ref&gt;http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/489668.html&lt;/ref&gt; ලෝක කුසලානයේදි ඉන්දියාවට එරෙහිව ලද පරාජයත් සමගම ඔහු නායකත්වයෙන් ඉවත් විය. ඩොනල්ඩ් බ්‍රැඩ්මන් ට(12)  පසුව ලොව වැඩිම ටෙස්ට් ද්විතව ශතක ගණනක් රැස්කර ඇත්තේ සංගක්කාර (11) වේ. ඔහු සිය 11වන ටෙස්ට් ද්විත්ව ශතකය 2015 ජනවාරි  4 දින නවසීලන්තයෙ වෙලින්ටන් හිදී [[නවසීලන්ත ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|නවසීලන්තයට]] ඒරෙහිව ලබාගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;http://uk.eurosport.yahoo.com/22102011/63/sangakkara-hits-double-century.html&lt;/ref&gt;

==මුල් කාලය==
කුමාරි වෙදආරච්චි චොක්ශන්ද්‍රා මුදලිගේ සහ චොක්ශාන්ද වෙදාඅරච්චි සංගක්කාරට දාව 1977දී [[මාතලේ]] දී කුමාර සංගක්කාර උපත ලබන ලදි. සංගක්කාර ඔහුගේ මූලික හා ද්වීතීක අධ්‍යාපනය ලැබුවේ [[නුවර]] නගරයේ තිබෙන ප්‍රමුඛතම පාසලක් මෙන්ම ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගනයක් (අස්ගිරිය ක්‍රීඩාංගණය) හිමි ලෝකයේ එකම පාසල වන ත්‍රිත්ව විද්‍යාලයෙනි. වරක් ඔහු වසරේ විශිෂ්ඨම ශිෂ්‍යයාට පිරිනමන The Ryde Gold Medal සම්මානයෙන්ද පිදුම් ලැබීය.&lt;ref name=teacher/&gt; 1996 වසරේ පාසලේ ප්‍රධාන ශිෂ්‍ය නායක දූරය දැරීමටද ඔහුට හැකි විය. සංගක්කාර පාසල් සමයේදී ක්‍රිකට් හා ටෙනිස් ක්‍රීඩා සඳහා විශේෂ දක්ෂතාවක් පෙන්වූ අතර ඒ හේතුවෙන් වරක් පාසලේ එවකට විදුහල්පතිව සිටි ලෙනාඩ් ද අල්විස් මහතා විසින් සංගක්කාරගේ මවට ඔහුව ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවෙන්ම ඉහලට යවන ලෙසද ඉල්ලීමක්ද කොට ඇත.&lt;ref name=teacher&gt;[http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 Cricket world.com | ''Principal Delighted With Former Student Sangakkara''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} retrieved 3 March 2008 {{Wayback | url=http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; | date=20071202092104}&lt;/ref&gt; මොහු පිලිබඳ අමුතුවෙන් සඳහන් කිරීම අනවශ්‍යය.මේ වන විට ලොව හොදම පිතිකරුවන් අතරින් පෙරමුණ ගෙන සිටී.2015 ලෝක කුසලානයේදී තරග හතරකදී පිට පිට ශතක 4 ක් වාර්තා කරමින් , ක්‍රිකට් වාර්තා පොත  මෙතෙක් සටහන් නොවූ කඩ ඉමක් කරා ගෙනයාමට සමත්ව සිටී .
== ආශ්‍රිත==	
මොහු පිලිබඳ අමුතුවෙන් සඳහන් කිරීම අනවශ්‍යය.මේ වන විට ලොව හොදම පිතිකරුවන් අතරින් පෙරමුණ ගෙන කුසලානයේදී තරග හතරකදී පිට පිට ශතක 4 ක් වාර්තා කරමින් , ක්‍රිකට් වාර්තා පොත  මෙතෙක් සටහන් නොවූ කඩ ඉමක් කරා ගෙනයාමට සමත්ව සිටී .</text>
      <sha1>20w9lj3r3vu2vxsno2zlqrvv0vqnln0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>චේ ගුවේරා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26229</id>
    <revision>
      <id>792680</id>
      <parentid>779220</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T02:51:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34774" sha1="meui3mkatrtxqo3qqy1y324mm1aj7b6" xml:space="preserve">{{අනාථ ලිපිය|date=ජූනි 2013}}
{{Infobox person
| name                      = චේ ගුවේරා
| image                     = Che Guevara - Guerrillero Heroico by Alberto Korda.jpg
| image_size                = 250px
| caption                   = &quot;''[[Guerrillero Heroico]]''&quot; &lt;br /&gt; චේ ගුවේරා 1960. මාර්තු 5 -  [[La Coubre explosion|La Coubre]] memorial service.&lt;br /&gt;Taken by [[Alberto Korda]] on 
| birth_date                = {{birth date|1928|6|14}} &lt;ref name=birthdate/&gt;
| birth_place               = [[Rosario, Santa Fe|Rosario]], [[Argentina]]
| death_date                = {{death date and age|1967|10|9|1928|6|14}}
| death_place               = [[La Higuera]], [[බොලීවියා]]
| body_discovered           = 
| death_cause               = 
| resting_place             = [[Che Guevara Mausoleum]] in [[Santa Clara, Cuba]]
| monuments                 = 
| nationality               = 
| ethnicity                 = 
| citizenship               = 
| known_for                 = 
| education                 = 
| alma_mater                = 
| organization              = [[26th of July Movement]], United Party of the Cuban Socialist Revolution,&lt;ref&gt;Partido Unido de la Revolución Socialista de Cuba, aka PURSC.&lt;/ref&gt; [[National Liberation Army (Bolivia)]]
| notable_works             = 
| style                     = 
| influences                = 
| influenced                = 
| occupation                = 
| years_active              = 
| movement                  = 
| opponents                 = 
| religion                  = None &lt;ref&gt;[[#refHall2004|Hall 2004]]. &quot;Ernesto &quot;Che&quot; Guevara, an atheist, has been reborn a saint in the desolate Bolivian village where he was captured and executed nearly 37 years ago. Like many a saint, he's also a tourist draw.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[#refSanati2007|Sanati 2007]]. &quot;[[Mostafa Chamran|[Mostafa] Chamran]] was a revolutionary Shiite Muslim whereas Che Guevara was totally atheistic.&quot;&lt;/ref&gt;
| spouse                    = [[Hilda Gadea]] (1955-1959)&lt;br /&gt;[[Aleida March]] (from 1959)
| children                  = Hilda (1956-1995), [[Aleida Guevara|Aleida]] (born 1960), Camilo (born 1962), Celia (born 1963), Ernesto (born 1965)
| parents                   = 
| signature                 = CheGuevaraSignature.svg
| website                   = &lt;!-- {{Url|www.example.com}} --&gt;
| box_width                 = 250
}}

'''අ'නසිටෝ චේ ගුවේරා''' ({{IPA-es|ˈtʃe geˈβaɾa}};&lt;ref&gt;The various sound clips on this site of international Spanish speakers all use the phoneme that the IPA denotes as &quot;g&quot; in the name &quot;Guevara&quot;: http://www.forvo.com/word/che_guevara#es&lt;/ref&gt; June 14,&lt;ref name=birthdate&gt;The date of birth recorded on [[මාධ්‍යය:Ernesto Guevara Acta de Nacimiento.jpg|his birth certificate]] was June 14, 1928, although one tertiary source, (Julia Constenla, quoted by [[Jon Lee Anderson]]), asserts that he was actually born on May 14 of that year. Constenla alleges that she was told by an unidentified astrologer that his mother, Celia de la Serna, was already pregnant when she and Ernesto Guevara Lynch were married and that the date on the birth certificate of their son was forged to make it appear that he was born a month later than the actual date to avoid scandal. ([[#refAnderson1997|Anderson 1997]], pp. 3, 769.)&lt;/ref&gt; 1928 – October 9, 1967), commonly known as '''El Che''' or simply '''Che''', was an [[Argentina|Argentine]] [[Marxism|Marxist]] [[revolutionary]], physician, author, [[intellectual]], [[guerrilla]] leader, [[diplomat]], military theorist, and major figure of the [[Cuban Revolution]]. Since his death, his stylized visage has become a ubiquitous [[counterculture|countercultural]] symbol and global insignia [[Che Guevara in popular culture|within popular culture]].&lt;ref&gt;[[#refCasey2009|Casey 2009]], p. 128.&lt;/ref&gt;

1928 ජුනි 14 වෙනි දින ආර්ජන්ටිනා වේදී උපත ලද ශ්‍රේෂ්ට විප්ලවවාදියා. 20 වෙනි සියවසේ ජනතාවට සුවිසල බලපෑමක් හා ආකර්ශනයක් ඇතිකල දේශපාලන ප්‍රතිරූපය චේ ගුවෙරාය. බුවනස් අයස් විශ්වවිද්‍යාලයෙන් වෛද්‍ය උපාදිය ලත් හෙතම ලතින් ඇමරිකාව පුරා සැරිසරමින් පිඩිත ජනතාවගේ ජිවන අරගලය වෙනුවෙන් සිය තුරුණු දිවිය කැපකළ අසහාය ලතින් ඇමරිකානුවා.1954 දී ග්‍රන්මා යාත්‍රාවෙන් පිදෙල් කස්ට්රෝ ඇතුළු විප්ලව වාදීන් සමග  මක්ෂිකොව සිට ගමන් අරඹා කියුබාව තුල සමාජවාදී විප්ලවය ජයග්‍රහණය කර එරට ජනතාවට විමුක්තිය උදාකරදිමෙන් නොනැවතුණු ඔහු බොලිවියාවේ විප්ලවීය අරගලය තුලදී සිය ජීවිතය ලෝක සමාජවාද ී උන්නතිය වෙනුවෙන් 1967 දී පුදන ලදී.

ok

== හැඳින්විම ==
පසු  කාලීනව ‍ලොව පුරා නොයෙක් සංස්කෘතීන්ෂණී ආකර්ෂනිය ප්‍රතිරෑයක වු එරන්ඩ්වෝ&quot;චේගු‍වේා ආර්ජන්ටිනාවේ මාක්ස්වාදි විප්ලවවාදියෙක් , දේශපාලඥයෙක් රචකයෙක්, මුදාමතවාදීයෙක්, වෛද්‍යවරයෙක් මෙන්ම, ගරිල්ලානායකයෙක් ද විය.

තරැණ වෛද්‍ය සිසුකේ ලෙස ලතින් ඇමරිකාවේ ගමන් කර චේ එම ප්‍රදේශය පුරා පැතිරැනු දුප්පත්කම දැකීනේ විශාල ලෙස වෙනඩ් විය. එම ගමනේදි ඔහු ලද අත්දැකිම් නිරික්ෂණය අනුව මෙම දුප්පත්කමට සහ එම ප්‍ර‍දේශයේ සමානාත්මතවයක් නැතිවීමට හේතු ලෙස ධනවාදය, නවධනවාදය හා අධිරාජ්‍යවාදය දුටුවේය. මෙම තත්ත්වය වෙනස් කිරිමට එකම ක්‍රමය ලෝක විප්ලවයක් බව ඔහු විශ්වාස කළේය.මෙම විශ්වාසය නිසා ඔහු ගෝතමාලානි සමජ විප්ලපවයට, ජනාධිපති ජාකොමෝ අර්මෙන්ඩ් ගුස්මේන් යටතේ සම්බන්ධ විය. මෙම ජනපති ඇමේරිකාවේ CIA සහය ඇතිව බලයෙන් පහ කෙරැනු අතර, මින් ගුවේරාගේ විප්ලවකාරි දෘෂ්ටිවාදය තවත් ශක්තිමත් විය. පසුව ඔහු මෙක්සිකෝවේ, ෆිඩෙල්කැඩ්ත්‍රෝගේ 26 ‍වැනි ජුලි ව්‍යාපාරයේ වැදගත් කාර්ය භාරයක් ඉටු කාර්ය මෙහිදි ඔවුන් ඇමේරිකානු සහය ලැබු කියුබානු ඒකාධිපතියෙකු වු Fulgencio Batista බලයෙන් පහ කළහ.කියුබානු විප්ලවයෙන් පසුව ඔහු එම රජයේ ප්‍රධාන තනතුරැ කීයක දැරීය, ජාතික බැංකුවේ දභාපති ලෙස, උත්තරීතර නඩු පරන්නේ (විල්පවවාදි අධිකරණය මණ්ඩල‍යේ සහ පැරණි රජයේ සිටි සැකකාර යුධ අපරාධකරැවන් මරණයට පත්කරවීමට) කටයුතු කළේය.

කියුබානු සමාජදය වෙනුනේ ලොවනායන් හමුවීමට අතරව මේ නො‍කේ දේ රචන කලේය. ඔහුගේ නිකුත් කල ග්‍රන්ත අතර ගරිල්ල යුධක්‍රම මේ න්‍යාය සහ පුහුණුව / ක්‍රියාවේ යෙදවී යන උපදෙස් පෙත්ද වේ. ගුවේරා 1965 කියුබාව හැරගොස් Congo – Kinshasa හ බොලිවියාවේ විල්පලවය ඇති කිරීමට උත්සහ දැරැය එම ප්‍රයත්නය නිශ්පල විය. CIA හි උදව් සමග ඔහු අල්ලාගෙන පසුව මරණයට පත් කරන ලදි.

චරිතාපදාන රාශියකින් , මතක සටහන්, රචනා, වාර්තා චිත්‍රපට, ගීත සහ චිත්‍රපට රාශියකින් සාමූහික පරිකල්පනය තුළ ධ්‍රැවීකරණය වූ ගුවේරා ගෞරවාදරයට පාත්‍ර වූ මෙන්ම නිග්‍රහයට පාත්‍ර වූ ඓතිහාසික චරිතයක් ලෙස පවතී. 
ඔහුගේ සංජානනීය ප්‍රාණ පරිත්‍යාගය, පන්ති අරගලය සඳහා කාව්‍යමය ආයාචනා සහ ද්‍රව්‍යමය දිරිගැන්වීම්වලට වඩා සදාචාරාත්මකව මෙහෙයවනු ලබන &quot;අලුත් මිනිසෙකු&quot; පිළිබඳ විඥානය නිර්මාණය කිරීමට ඇති ආශාවේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස,[17] ගුවේරා විවිධ වාමාංශික ව්‍යාපාරවල ප්‍රධාන සංකේතයක් බවට පරිණාමය වී ඇත. ඊට ප්‍රතිවිරුද්ධව, ඔහුගේ දක්ෂිණාංශික මතවාදී විචාරකයින් ඔහුට චෝදනා කරන්නේ ඒකාධිපතිවාදය ප්‍රවර්ධනය කිරීම සහ ඔහුගේ දේශපාලන විරුද්ධවාදීන්ට එරෙහි ප්‍රචණ්ඩත්වය අනුමත කිරීම ය.
ඔහුගේ උරුමය පිළිබඳ මතභේද තිබියදීත්, Time සඟරාව ඔහුව 20 වැනි සියවසේ වඩාත්ම බලගතු පුද්ගලයන් 100 දෙනාගෙන් කෙනෙකු ලෙස නම් කරන ලද අතර, [18] ඔහුගේ Alberto Korda ඡායාරූපය Guerrillero Heroico ලෙස නම් කර ඇති අතර, Maryland Institute College of Art විසින් &quot;වඩාත්ම ලෝකයේ ප්‍රසිද්ධ ඡායාරූපය &quot; ලෙස දක්වා ඇත. .[19]

== See also ==
{{Multicol}}
'''Main:'''
* [[Che Guevara (photo)]]
* [[Che Guevara in popular culture]]
* [[Legacy of Che Guevara]]
* [[Guevarism]]
&lt;br /&gt;{{Wikiquote}}
{{Multicol-break}}
'''Books:'''
* [[The Motorcycle Diaries|''The Motorcycle Diaries'' (book)]]
* [[Guerrilla Warfare (book)|''Guerrilla Warfare'' (book)]]
* [[Episodes of the Cuban Revolutionary War|''Episodes of the Cuban Revolutionary War'' (book)]]
&lt;br /&gt;{{Commons}}
{{Multicol-break}}
'''Films:'''
* [[Che (film)|''Che - Part 1 &amp; Part 2'' (2008 film)]]
* [[The Motorcycle Diaries (film)|''The Motorcycle Diaries'' (film)]]
* [[Che!|''Che!'' (1969 film)]]
* [[The Hands of Che Guevara|''The Hands of Che Guevara'' (film)]]
&lt;br /&gt;{{Wikisource}}
{{Multicol-end}}

== Notes ==
{{reflist|colwidth=30em}}

== References ==
{{refbegin|colwidth=30em}}
* &lt;cite id=refAlekseev1984&gt; Alekseev, Aleksandr (October 1984). &quot;Cuba después del triunfo de la revolución&quot; (&quot;Cuba after the triumph of the revolution&quot;). Moscow: ''America Latina''.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refAlmudevar2007&gt; [[Lola Almudevar|Almudevar, Lola]] (October 9, 2007). &quot;[http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2007/10/09/MNVASLK4R.DTL&amp;feed=rss.news Bolivia marks capture, execution of 'Che' Guevara 40 years ago] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120306002759/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2007%2F10%2F09%2FMNVASLK4R.DTL&amp;feed=rss.news |date=2012-03-06 }}&quot;. ''San Francisco Chronicle''.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refAnderson1997&gt;[[Jon Lee Anderson|Anderson, Jon Lee]] (1997). ''Che Guevara: A Revolutionary Life''. New York: Grove Press. ISBN 0-8021-1600-0.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refBamford2002&gt; [[James Bamford|Bamford, James]] (2002). ''Body of Secrets: Anatomy of the Ultra-Secret National Security Agency'' (Reprint edition). New York: Anchor Books. ISBN 0-385-49908-6.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refBBCNews2001a&gt; BBC News (January 17, 2001). &quot;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1121068.stm Profile: Laurent Kabila]&quot;. Accessed April 10, 2008.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refBBCNews2001b&gt; [[BBC News]] (May 26, 2001). ''[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/1352650.stm Che Guevara photographer dies]''. Accessed January 4, 2006.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refBBCNews2007&gt; BBC News (October 9, 2007). &quot;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7033880.stm Cuba pays tribute to Che Guevara]&quot;. ''BBC News, International version''.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refBeaubien2009&gt;{{cite book|title=Cuba Marks 50 Years Since 'Triumphant Revolution'|last=Beaubien|first=Jason|authorlink=|coauthors=|year=2009|publisher=''NPR: All Things Considered'', Audio Report|location=|isbn=|pages=|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=98937598}}&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refBenBella1997&gt; Ben Bella, Ahmed (October 1997). &quot;[http://mondediplo.com/1997/10/che Che as I knew him]&quot;. ''Le Monde diplomatique''. mondediplo.com. Accessed February 28, 2008.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refBockman1984&gt; Bockman, USMC Major Larry James (April 1, 1984). ''[http://www.globalsecurity.org/military/library/report/1984/BLJ.htm The Spirit of Moncada: Fidel Castro's Rise to Power 1953-1959]''. United States: Marine Corps Command and Staff College.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refCasey2009&gt;{{cite book |title=Che's Afterlife: The Legacy of an Image|last=Casey |first= Michael|authorlink= |coauthors= |year=2009 |publisher=Vintage|location= |isbn=0307279308|pages= |url= }}&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refCastaneda1998&gt; Castañeda, Jorge G (1998). ''Che Guevara: Compañero''. New York: Random House. ISBN 0-679-75940-9.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refCastro1972&gt; [[Fidel Castro|Castro, Fidel]] (editors Bonachea, Rolando E. and Nelson P. Valdés; 1972). ''Revolutionary Struggle 1947–1958''. Cambridge, Massachusetts and London: MIT Press. ISBN 0-262-02065-3.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refCrompton2009&gt;{{cite book |title=Che Guevara: The Making of a Revolutionary |last=Crompton |first=Samuel |authorlink= |coauthors= |year=2009 |publisher= Gareth Stevens |isbn=143390053X |pages= |url= }}&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refCubanArchives&gt; Cuban Information Archives. &quot;[http://cuban-exile.com/doc_151-175/doc0166.html La Coubre explodes in Havana 1960]&quot;. Accessed February 26, 2006; pictures can be seen at Cuban site [http://www.fotospl.com/Default.aspx?Class=23&amp;Epig=001~01&amp;PA=18 fotospl.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011211432/http://fotospl.com/Default.aspx?Class=23&amp;Epig=001~01&amp;PA=18 |date=2007-10-11 }}.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refDePalma2006&gt; DePalma, Anthony (2006). ''The Man Who Invented Fidel: Castro, Cuba, and Herbert L. Matthews of the New York Times''. New York: Public Affairs. ISBN 1-58648-332-3.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refDorfman1999&gt; [[Ariel Dorfman|Dorfman, Ariel]] (June 14, 1999). ''[http://205.188.238.181/time/time100/heroes/profile/guevara01.html Time 100: Che Guevara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110425121227/http://205.188.238.181/time/time100/heroes/profile/guevara01.html |date=2011-04-25 }}''. ''[[Time magazine]]''.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refDorschner1980&gt; Dorschner, John and Roberto Fabricio (1980). ''The Winds of December: The Cuban Revolution of 1958''. New York: Coward, McCann &amp; Geoghegen. ISBN 0-698-10993-7.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refDumur1964&gt; Dumur, Jean (interviewer) (1964). ''[http://www.youtube.com/watch?v=y5X0L_SPgoE L'interview de Che Guevara]'' (Video clip; 9:43).&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refGalvez1999&gt; Gálvez, William (1999). ''Che in Africa: Che Guevara's Congo Diary''. Melbourne: Ocean Press, 1999. ISBN 1-876175-08-7.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refTreto1991&gt; Gómez Treto, Raúl (Spring 1991). &quot;[http://www.jstor.org/stable/2633612 Thirty Years of Cuban Revolutionary Penal Law]&quot;. ''Latin American Perspectives'' '''18(2)''', Cuban Views on the Revolution. 114-125.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refGott2004&gt;{{cite book |title=''Cuba: A New History'' |last=Gott |first=Richard |authorlink= |coauthors= |year=2004 |publisher=Yale University Press |location= |isbn=0300104111 |pages= |url= }}&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refGott2005&gt; Gott, Richard (August 11, 2005). &quot;[http://www.mindfully.org/Reform/2005/Che-Guevara-Gott11aug05.htm Bolivia on the Day of the Death of Che Guevara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051126071737/http://www.mindfully.org/Reform/2005/Che-Guevara-Gott11aug05.htm |date=2005-11-26 }}&quot;. ''Le Monde diplomatique''. Accessed February 26, 2006.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refGrant2007&gt; Grant, Will (October 8, 2007). &quot;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7027619.stm CIA man recounts Che Guevara's death]&quot;. ''BBC News''. Accessed February 29, 2008.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refGuevara1995&gt; Guevara, Ernesto &quot;Che&quot; (1995). ''Motorcycle Diaries''. London: Verso Books.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refGuevara1996&gt; Guevara, Ernesto &quot;Che&quot; (editor Waters, Mary Alice) (1996). ''Episodes of the Cuban Revolutionary War 1956–1958''. New York: Pathfinder. ISBN 0-87348-824-5.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refGuevara1965&gt; Guevara, Ernesto &quot;Che&quot; (1965). &quot;Che Guevara's Farewell Letter&quot;.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refGuevara1967a&gt; Guevara, Ernesto &quot;Che&quot; (1967a). &quot;English Translation of Complete Text of his ''Message to the Tricontinental''&quot;&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refGuevara1967b&gt; Guevara, Ernesto &quot;Che&quot; (1967b). ''&quot;Diario (Bolivia)&quot;''. Written 1966–1967.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refGuevara1969&gt; Guevara, Ernesto &quot;Che&quot; (editors Bonachea, Rolando E. and Nelson P. Valdés; 1969). ''Che: Selected Works of Ernesto Guevara'', Cambridge, Massachusetts: MIT Press. ISBN 0-262-52016-8&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refGuevara2009&gt;{{cite book |title=Che: The Diaries of Ernesto Che Guevara |last=Guevara |first=Ernesto |authorlink= |coauthors= |year=2009 |publisher=Ocean Press |location= |isbn=1920888934 |pages= |url= }}&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refGuevara1972&gt; Guevara, Ernesto &quot;Che&quot; (1972). ''Pasajes de la guerra revolucionaria''.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refGuevara2000&gt; Guevara, Ernesto &quot;Che&quot; (translated from the Spanish by Patrick Camiller; 2000). ''The African Dream''. New York: Grove Publishers. ISBN 0-8021-3834-9.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refGuevara2005&gt; Guevara, Ernesto &quot;Che&quot; (2005). &quot;[http://www.marxists.org/archive/guevara/1965/03/man-socialism.htm Socialism and man in Cuba]&quot; (First published March 12, 1965 as &quot;From Algiers, for Marcha. The Cuban Revolution Today&quot;). ''Che Guevara Reader''. (1997). Ocean Press. ISBN 1-875284-93-1&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refGuevaraLynch2000&gt; Guevara Lynch, Ernesto (2000). ''Aquí va un soldado de América''. Barcelona: Plaza y Janés Editores, S.A. ISBN 84-01-01327-5.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refHall2004&gt; Hall, Kevin (2004). &quot;[http://www.commondreams.org/headlines04/0817-07.htm In Bolivia, Push for Che Tourism Follows Locals' Reverence]&quot;. ''Common Dreams''. commondreams.org. Accessed November 15, 2008.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refHaney2005&gt; Haney, Rich (2005). ''Celia Sánchez: The Legend of Cuba's Revolutionary Heart''. New York: Algora Pub. ISBN 0-87586-395-7.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refHari2007&gt; [[Johann Hari|Hari, Johann]] (October 6, 2007). &quot;[http://www.independent.co.uk/opinion/commentators/johann-hari/johann-hari-should-che-be-an-icon-no-394336.html Johann Hari: Should Che be an icon? No]&quot;. ''[[The Independent]]''.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refHart2004&gt; Hart, Joseph (2004). ''Che: The Life, Death, and Afterlife of a Revolutionary''. New York: Thunder's Mouth Press. ISBN 1-56025-519-6.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refIrelandsOwn2000&gt; Ireland's Own (August 12, 2000). ''[http://irelandsown.net/Che2.html From Cuba to Congo, Dream to Disaster for Che Guevara]''. Accessed January 11, 2006.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refKellner1989&gt;{{cite book |title=Ernesto “Che” Guevara (World Leaders Past &amp; Present) |last=Kellner |first= Douglas |authorlink= |coauthors= |year=1989 |publisher= Chelsea House Publishers (Library Binding edition) |isbn= 1555468357 |pages=112 |url= }}&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refKornbluh1997&gt; [[Peter Kornbluh|Kornbluh, Peter]] (1997). ''[http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB5/index.html Electronic Briefing Book No. 5]''. National Security Archive. Accessed March 25, 2007.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refLacey2007a&gt; Lacey, Mark (October 26, 2007). &quot;[http://www.nytimes.com/2007/10/26/world/americas/26che.html?_r=2&amp;oref=slogin&amp;oref=slogin Lone Bidder Buys Strands of Che's Hair at U.S. Auction]&quot;. ''New York Times''.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refLacey2007b&gt; Lacey, Mark (October 9, 2007). &quot;[http://www.nytimes.com/2007/10/09/world/americas/09che.html?_r=1&amp;oref=slogin A Revolutionary Icon, and Now, a Bikini]&quot;. ''The New York Times''.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refLago&gt;Lago, Armando M (September 2005). &quot;{{PDFlink|[http://www.cubaarchive.org/downloads/CA08.pdf 216 Documented Victims of Che Guevara in Cuba: 1957 to 1959]|24.8&amp;nbsp;KB}}&quot;. ''Cuba: the Human Cost of Social Revolution''. (Manuscript pending publication.) Summit, New Jersey: Free Society Project.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=&quot;refLavretsky1976&quot;&gt;{{cite book|last=Lavretsky|first=Iosif|authorlink=Iosif Grigulevich|others=translated by A. B. Eklof|title=Ernesto Che Guevara|accessdate=2008-12-31|year=1976|publisher=Progress|location=Moscow|oclc=22746662|id={{ASIN|B000B9V7AW}}|page=5}}&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refLuther2001&gt;{{cite book |title=Che Guevara (Critical Lives) |last=Luther |first= Eric |authorlink= |coauthors= |year=2001 |publisher= Penguin Group (USA) |isbn= 002864199X |pages=276 |url= }}&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refMcLaren2000&gt;{{cite book |title=Che Guevara, Paulo Freire, and the Pedagogy of Revolution |last=McLaren |first=Peter |authorlink= |coauthors= |year=2000 |publisher=Rowman &amp; Littlefield |location= |isbn=0847695336 |pages= |url= }}&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refMittleman1981&gt; Mittleman, James H (1981). ''Underdevelopment and the Transition to Socialism – Mozambique and Tanzania''. New York: Academic Press. ISBN 0-12-500660-8&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refMoynihan2006&gt; Moynihan, Michael. &quot;Neutering Sartre at Dagens Nyheter&quot;. ''Stockholm Spectator''. Accessed February 26, 2006.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refMurray2007&gt;[[Edmundo Murray|Murray, Edmundo]] (November-December 2005). &quot;[http://www.irlandeses.org/dilab_guevarae.htm Guevara, Ernesto [Che&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; (1928–1967)]&quot;. ''Irish Migration Studies in Latin America'' (www.irlandeses.org).&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refNiess2007&gt; Che Guevara, by Frank Niess, Haus Publishers Ltd, 2007, ISBN 1-904341-99-3.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refOHagan2004&gt; O'Hagan, Sean (July 11, 2004). &quot;[http://observer.guardian.co.uk/review/story/0,6903,1258340,00.html Just a pretty face?]&quot;. ''[[The Guardian]]''. Accessed October 25, 2006.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refRadioCadena2006&gt; Radio Cadena Agramonte, &quot;[http://www.cadenagramonte.cubaweb.cu/historia/cuartel_bayamo.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090418032227/http://www.cadenagramonte.cubaweb.cu/historia/cuartel_bayamo.asp |date=2009-04-18 }} Ataque al cuartel del Bayamo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090418032227/http://www.cadenagramonte.cubaweb.cu/historia/cuartel_bayamo.asp |date=2009-04-18 }}&quot;. Accessed February 25, 2006.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refRamirez1997&gt; {{cite book |title=Le Che en Bolivie |last=Ramírez |first=Dariel Alarcón |authorlink= |coauthors= |year=1997 |publisher=Éditions du Rocher |location=Paris |isbn=2-268-02437-7 |pages= |url= }}&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refIgnacio2007&gt; Ramonez, Ignacio (2007). Translated by Andrew Hurley. ''Fidel Castro: My Life'' London: Penguin Books. ISBN 978-0-14-102626-8&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refRatner1997&gt;{{cite book |title=Che Guevara and the FBI: The U.S. Political Police Dossier on the Latin American Revolutionary |last=Ratner |first=Michael |authorlink= |coauthors= |year=1997 |publisher=Ocean Press |location= |isbn=1875284761 |pages= |url= }}&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refRodriguez1989&gt;[[Félix Rodríguez (Central Intelligence Agency)|Rodriguez, Félix I.]] and John Weisman (1989). ''Shadow Warrior/the CIA Hero of a Hundred Unknown Battles''. New York: Simon &amp; Schuster. ISBN 0-671-66721-1.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refRyan1998&gt; Ryan, Henry Butterfield (1998). ''The Fall of Che Guevara: A Story of Soldiers, Spies, and Diplomats''. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-511879-0.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refSanati2007&gt; Sanati, Kimia (October 3, 2007). &quot;[http://www.ipsnews.net/news.asp?idnews=39503 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110611071543/http://www.ipsnews.net/news.asp?idnews=39503 |date=2011-06-11 }} Islamist, Socialist Revolutions Don't Mix]&quot;. [[Inter Press Service|IPS News]]. (Reporting from [[Tehran]], Iran). Accessed 13 October, 2010.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refSandison1996&gt;{{cite book |title=The Life &amp; Times of Che Guevara |last=Sandison |first=David |authorlink= |coauthors= |year=1996 |publisher=Paragon |location= |isbn=0752517767 |pages= |url= }}&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refSchipani2007&gt; Schipani, Andres (September 23, 2007). &quot;[http://www.guardian.co.uk/world/2007/sep/23/theobserver.worldnews The Final Triumph of Saint Che]&quot;. ''The Observer''. (Reporting from La Higuera.)&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refSelvage1985&gt; Selvage, Major Donald R. – USMC (April 1, 1985). ''[http://www.globalsecurity.org/military/library/report/1985/SDR.htm Che Guevara in Bolivia]''. Globalsecurity.org. Accessed January 5, 2006.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refSinclair1968/06&gt;{{cite book |title=Viva Che!: The Strange Death and Life of Che Guevara |last=Sinclair |first=Andrew |authorlink= |coauthors= |year=1968 / re-released in 2006 |publisher=Sutton publishing |location= |isbn=0750943106 |pages= |url= }}&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refSnow2007&gt; Snow, Anita (October 8, 2007). &quot;[http://abcnews.go.com/International/wireStory?id=3703557 Castro Pays Homage to Che Guevara]&quot;. ''ABC News''.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refTaibo1999&gt;{{cite book |title=Guevara, Also Known as Che|last=Taibo II |first=Paco Ignacio|authorlink= |coauthors= |year=1999 |publisher=St Martin's Griffin. 2nd edition |location= |isbn= 0312206526|pages= 691|url= }}&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refTime1970&gt; Time Magazine (October 12, 1970). &quot;[http://www.time.com/time/printout/0,8816,942333,00.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826060200/http://www.time.com/time/printout/0,8816,942333,00.html |date=2013-08-26 }} Che: A Myth Embalmed in a Matrix of Ignorance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826060200/http://www.time.com/time/printout/0,8816,942333,00.html |date=2013-08-26 }}&quot;.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refCastrosbrain1960&gt; Time Magazine cover story (August 8, 1960). &quot;[http://www.time.com/time/printout/0,8816,869742,00.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070217195935/http://www.time.com/time/printout/0,8816,869742,00.html |date=2007-02-17 }} Castro's Brain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070217195935/http://www.time.com/time/printout/0,8816,869742,00.html |date=2007-02-17 }}&quot;.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refUSArmy1967&gt; U.S. Army (April 28, 1967). ''[http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB5/che14_1.htm Memorandum of Understanding Concerning the Activation, Organization and Training of the 2d Ranger Battalion – Bolivian Army]''. Accessed June 19, 2006.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refUSDeptState2008&gt; U.S. Department of State. ''[https://web.archive.org/web/20030526195636/http://www.state.gov/r/pa/ho/frus/ike/guat/20179.htm Foreign Relations, Guatemala, 1952–1954]''. Office of Electronic Information, Bureau of Public Affairs. Accessed February 29, 2008.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refLlosa2005&gt; [[Álvaro Vargas Llosa|Vargas Llosa, Alvaro]] (July 11, 2005). &quot;[http://www.independent.org/newsroom/article.asp?id=1535 The Killing Machine: Che Guevara, from Communist Firebrand to Capitalist Brand]&quot;. ''The Independent Institute''. Accessed November 10, 2006.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refPeoplesWeekly2004&gt; &quot;World Combined Sources&quot; (October 2, 2004). &quot;[http://www.pww.org/article/view/5880/1/234/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090527011514/http://www.pww.org/article/view/5880/1/234 |date=2009-05-27 }} Che Guevara remains a hero to Cubans] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090527011514/http://www.pww.org/article/view/5880/1/234 |date=2009-05-27 }}&quot;. ''People's Weekly World''.&lt;/cite&gt;
* &lt;cite id=refWright2000&gt;{{cite book |title= Latin America in the Era of the Cuban Revolution |last=Wright |first=Thomas C. |authorlink= |coauthors= |year=2000 Revised edition |publisher= Praeger |location= |isbn= 0275967069|pages= |url= }}&lt;/cite&gt;
{{refend}}

== බාහිර සබැඳි ==
{{Multicol}}
* BBC Audio Archive: [http://www.bbc.co.uk/archive/cuba/6228.shtml Profile of Che Guevara]
* BBC News - Che Guevara Images: &amp;nbsp; [http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_pictures/7029522.stm Set 1], [http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_pictures/7034237.stm Set 2], [http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_pictures/7035498.stm Set 3]
* Central Intelligence Agency: [http://www.companeroche.com/index.php?id=102 Reports on Che Guevara]
* Che Guevara Internet Archive: [http://www.marxists.org/archive/guevara/works.htm Speeches], [http://cheguevara.bravehost.com/gallery.htm Images] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080709051258/http://cheguevara.bravehost.com/gallery.htm |date=2008-07-09 }}
* Democracy Now: &quot;[http://play.rbn.com/?url=demnow/demnow/demand/2007/oct/video/dnB20071009a.rm&amp;proto=rtsp Life &amp; Legacy of Che Guevara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826044759/http://play.rbn.com/?url=demnow%2Fdemnow%2Fdemand%2F2007%2Foct%2Fvideo%2FdnB20071009a.rm&amp;proto=rtsp |date=2013-08-26 }}&quot;
* Discovery Channel: ''[http://video.google.com/videoplay?docid=2623926387575468019 Ernesto &quot;Che&quot; Guevara]''
* Documentary: ''[http://video.google.com/videoplay?docid=-3460639443903684555 Che Guevara, The Body &amp; The Legend] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111115213747/http://video.google.com/videoplay?docid=-3460639443903684555 |date=2011-11-15 }}''
* Documentary: ''[http://video.google.com/videoplay?docid=-8008270432750882980 El Che Investigating a Legend]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''
* History International: ''[http://video.google.com/videoplay?docid=-2146818297408673747 Tracing Che: A Motorcycle Journey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111115231353/http://video.google.com/videoplay?docid=-2146818297408673747 |date=2011-11-15 }}''
* In Defense of Marxism: [http://www.marxist.com/forty-years-death-che-guevara091007/print.htm 40th Anniversary Part 1] --- [http://www.marxist.com/forty-years-death-che-guevara-part-two101007/print.htm Part 2]
* Life Magazine Gallery: [http://www.life.com/image/first/in-gallery/23017/che-guevara-revolutionary-life Che Guevara, Revolutionary Life] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100329111543/http://www.life.com/image/first/in-gallery/23017/che-guevara-revolutionary-life |date=2010-03-29 }}
{{Multicol-break}}
* MSNBC Slideshow: &quot;[http://www.msnbc.msn.com/id/21151097/displaymode/1107/framenumber/1/s/2/ In Cuba, Che Still Sells Revolution]&quot;
* [[National Security Archive]]: [http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB5/index.html The Death of Che Guevara] 
* New York Post: [http://www.nypost.com/photos/galleries/news/worldnews/pp_20081210_ernesto_che/photo01.htm Ernesto &quot;Che&quot; Guevara Photo Gallery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090827101305/http://www.nypost.com/photos/galleries/news/worldnews/pp_20081210_ernesto_che/photo01.htm |date=2009-08-27 }}
* NPR Audio Report: [http://www.npr.org/templates/dmg/dmg.php?prgCode=TOTN&amp;showDate=09-Oct-1997&amp;segNum=1&amp;NPRMediaPref=RAM Che Guevara]
* NY Times Interactive Gallery: &quot;[http://www.nytimes.com/interactive/2007/10/08/world/americas/20071008_CHE_AUDIO_GRAPHIC.html# A Revolutionary Afterlife]&quot;
* Slate Magazine: [http://todayspictures.slate.com/20080610/ Picture Essay of Che]
* Slideshow: [http://www.guardian.co.uk/books/interactive/2009/jan/09/fidel-castro-che-guevara-biography ''Fidel and Che: A Revolutionary Friendship'']
* State of Nature: [http://www.stateofnature.org/jonLeeAnderson.html Interview on Che with Jon Lee Anderson]
* The Guardian: [http://www.guardian.co.uk/education/2001/jun/16/socialsciences.highereducation &quot;Making of a Marxist&quot; ~ Che's Early Journals]
* The History Channel: ''[http://video.google.com/videoplay?docid=5762714709014580290 The True Story of Che Guevara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111115213434/http://video.google.com/videoplay?docid=5762714709014580290 |date=2011-11-15 }}''
* Wall Street Journal Gallery: [http://online.wsj.com/article/SB121329914405168815.html? &quot;The Ubiquitous Che&quot;]
{{Multicol-end}}

{{Che Guevara|state=expanded}}
{{Cold War figures}}
{{Socialism}}
{{Communism}}

න

{{DEFAULTSORT:Guevara, Che}}
[[ප්‍රවර්ගය:Guerrilla warfare theorists]]
[[ප්‍රවර්ගය:Revolution theorists]]
[[ප්‍රවර්ගය:මාක්ස්වාදය]]
[[ප්‍රවර්ගය:සමාජවාදය]]
[[ප්‍රවර්ගය:අධිරාජ්‍ය විරෝධය]]
[[ප්‍රවර්ගය:නව යටත්විජිතවාදය]]
[[ප්‍රවර්ගය:National liberation movements]]
[[ප්‍රවර්ගය:Executed revolutionaries]]
[[ප්‍රවර්ගය:Guerrillas killed in action]]
[[ප්‍රවර්ගය:Deaths by firearm in Bolivia]]
[[ප්‍රවර්ගය:ආජන්ටීනා]]
[[ප්‍රවර්ගය:University of Buenos Aires alumni]]</text>
      <sha1>meui3mkatrtxqo3qqy1y324mm1aj7b6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>භූගෝලීය ඛණ්ඩාංක පද්ධතිය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26333</id>
    <revision>
      <id>792704</id>
      <parentid>542598</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T07:58:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="954" sha1="8pebpos3vb2aek5dcjahqdiakjuq3q0" xml:space="preserve">{{දියුණු කරන්න}}

[[ගොනුව:WorldMapLongLat-eq-circles-tropics-non.png|thumb|440px|Map of [[Earth]] showing lines of [[latitude]] (horizontally) and [[longitude]] (vertically), Eckert VI projection; [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/graphics/ref_maps/pdf/political_world.pdf large version] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120505031657/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/graphics/ref_maps/pdf/political_world.pdf |date=2012-05-05 }} (pdf, 3.12MB)]]

== භාහිර සබැඳි ==
* {{Commons category-inline}}

{{-}}
{{Geographical coordinates |state = autocollapse }}
{{Authority control}}

[[ප්‍රවර්ගය:භූගෝලීය ඛණ්ඩාංක පද්ධතිය| ]]
[[ප්‍රවර්ගය:සිතියම් විද්‍යාව]]
[[Category:Geographic position|*]]
[[Category:Geodesy]]
[[Category:Navigation]]</text>
      <sha1>8pebpos3vb2aek5dcjahqdiakjuq3q0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මලීෂ වගන්තිය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32262</id>
    <revision>
      <id>792705</id>
      <parentid>792345</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T08:12:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38327" sha1="ngcktucm0x5bgabm9ul2lizaw64xrab" xml:space="preserve">{{autobiography|date=සැප්තැම්බර් 2011}}
&lt;!-- Please do not remove or change this AfD message until the issue is settled --&gt;
&lt;!-- The nomination page for this article already existed when this tag was added.  If this was because the article had been nominated for deletion before, and you wish to renominate it, please replace &quot;page=මලීෂ පැතුම් වීරමන්ත්‍රී Maleesha Weeramanthri&quot; with &quot;page=මලීෂ පැතුම් වීරමන්ත්‍රී Maleesha Weeramanthri (2nd nomination)&quot; below before proceeding with the nomination.
--&gt;{{AfDM|page=මලීෂ පැතුම් වීරමන්ත්‍රී Maleesha Weeramanthri|year=2011|month=සැප්තැම්බර්|day=1|substed=yes|help=off}}
&lt;!-- For administrator use only: {{Old AfD multi|page=මලීෂ පැතුම් වීරමන්ත්‍රී Maleesha Weeramanthri|date=1 සැප්තැම්බර් 2011|result='''keep'''}} --&gt;
&lt;!-- End of AfD message, feel free to edit beyond this point --&gt;
'''තද පැහැති අකුරු පෙළ'''==රෙවෝ පැතුම් වීරමන්ත්‍රී Revo Pathum Weeramanthri==

[[ගොනුව:උදාහරණ.jpg]]

'''කෙට් චිත්‍රපට නිර්මාණකරැවෙක්'''&lt;nowiki&gt; වශයෙන් ජංගම දුරකථනය භාවිතා කරමින් විකල්ප සිනමා  මාධ්‍ය තුළින් කේෂ්ත්‍රයට පිවිසුනු අයෙකි. 2008 වසරේ ශ්‍රී ලංකාවේ පැවැත් වූ Digital Stories - 2008 තරගයේ  අවසන් වටයේ හොදම නිර්මාණ අතරට නිර්මාණ දෙකක් ජයහණය කරන අතර {{&lt;/nowiki&gt;http://www.adicsrilanka.org/Digital_stories_2011_Home.html}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;nowiki/&gt;} 2009 වසරේ ජාත්‍යන්තර බෞද්ධ කෙටි චිත්‍රපට උළලේ දෙවන ස්ථානය හා විශිෂ්ටතා සම්මාන {{http://www.lightofasiafoundation.com/index.php/light-of-asia-projects/buddhist-film-festival}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;nowiki/&gt;}හිමිකර ගනියි.  2011 වසරේද පළමු ස්ථානය හා විශිෂ්ටතා සම්මානයක් දිනාගැනීමට හැකිවිය[Light of Asia foundation |http://ylanka.com/lightofasia/wesak.php]ආසියාලෝකය{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} පදනම- ජාතික චිත්‍රරපට සංස්ථාව හා බීඑම්අයිසීඑච් යන ආයතන තරග සංවිධානය කෙරින. 2013 වසරේද ජාතික චිත්‍රපට සංස්ථාවේ වාර්ෂික කෙටි චිත්‍රපට තරගයේද ඔහුගේ ‘‘කවුද?“ කෙටි චිත්‍රපටයට ජයග්‍රහණයක් හිමි විය.</text>
      <sha1>ngcktucm0x5bgabm9ul2lizaw64xrab</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>විදුලි ඉංජිනේරු විද්‍යාවේ ඉතිහාසය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34472</id>
    <revision>
      <id>792715</id>
      <parentid>343654</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:10:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1409" sha1="gv5xd9xxc8rbfhactkh0awuaj3mis6c" xml:space="preserve">මෙම ලිපියෙන් විස්තර කෙරෙන්නේ '''විදුලි ඉංජිනේරු විද්‍යාවේ ඉතිහාසය''' වෙයි. එක් කර ඇති මාතෘකා අතර [[විදුලි ඉංජිනේරු විද්‍යාව|විදුලි ඉංජිනේරු විද්‍යා]] වෘත්තියෙහි සාමාන්‍ය ප්‍රවර්ධනය හා එහි සංගණ්‍ය පුද්ගලයයන්ද වෙති.

== පුරාතන ප්‍රවර්ධන==

==19වන සියවසෙහි ප්‍රවර්ධන==
[[ගොනුව:Faraday.jpg|thumb|150px|left|මයිකල් ෆැරඩේ,  [[තෝමස් ෆිලිෆ්ස්]] 1841-1842 ගණන් විසින් නිර්මිත ආලේඛයකින් ගත් සුළු කොටසකි&lt;ref&gt;[http://www.npg.org.uk/live/search/portrait.asp?mkey=mw02170] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081206013152/http://www.npg.org.uk/live/search/portrait.asp?mkey=mw02170 |date=2008-12-06 }} National Portrait gallery NPG 269&lt;/ref&gt;]]


{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

[[ප්‍රවර්ගය:ඉංජිනේරු විද්‍යාව]]
[[ප්‍රවර්ගය:විද්‍යා‍වේ ඉතිහාසය]]</text>
      <sha1>gv5xd9xxc8rbfhactkh0awuaj3mis6c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>නවනීදම් පිල්ලේ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39066</id>
    <revision>
      <id>792687</id>
      <parentid>703816</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T05:22:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22613" sha1="80rqhmvcvqhqz1861y723ol6qt330a0" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව තනතුරුධාරි
| honorific-prefix  =
| name              = නවනීදම් පිල්ලේ
| honorific-suffix  =
| image             = Navanethem Pillay.jpg
| caption           = 
| office            = මානව අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ මහ කොමසාරිස්
| term_start        = 1 සැප්තැම්බර් 2008
| term_end          = 31 අගෝස්තු 2014
| nominator         = [[බැං කි-මූන්]]
| appointer         = 
| predecessor       = ලුවිස් ආබර්
| successor         =Prince Zeid bin Ra'ad
| office2           = අන්තර්ජාතික අපරාධ අධිකරණයේ විනිසුරු |International Criminal Court judge
| term_start2       = 11 මාර්තු 2003
| term_end2         = 31 අගෝස්තු 2008
| nominator2        = 
| appointer2        = 
| predecessor2      = 
| successor2        =
| order3            = 
| office3           = President of the International Criminal Tribunal for Rwanda
| term_start3       = 1999
| term_end3         = 2003
| nominator3        = 
| appointer3        = 
| predecessor3      = Laity Kama
| successor3        = Erik Møse
| office4           = International Criminal Tribunal for Rwanda judge
| term_start4       = 1995
| term_end4         = 2003
| nominator4        = 
| appointer4        = 
| predecessor4      =  
| successor4        =
| order5            =
| office5           = Judge of the High Court of South Africa
| term_start5       = 1995
| term_end5         = 1995
| nominator5        = [[නෙල්සන් මැන්ඩෙලා]]
| predecessor5      = 
| successor5        = 
| birth_date        = 1941.09.23
| birth_place       = 
| death_date        =
| death_place       = 
| birth_name        = Navanethem Pillay
| ethnicity         = [[Tamil South Africans|Tamil]]
| nationality       = {{ධජය|දකුණු අප්‍රිකාව}}
| spouse            = ගැබී පිල්ලේ
| party             = 
| relations         =
| children          =
| residence         = ජිනීවා, [[ස්විට්සර්ලන්තය]]
| alma_mater        = {{Unbulleted list| Natal University| Harvard Law School}}
| profession        = Jurist
| religion          =
| signature         =
| website           =
| footnotes         =
}}

'''නවනීදම් &quot;නාවි&quot; පිල්ලේ''' (1941 සැප්තැම්බර් 23) මහත්මිය [[එක්සත් ජාතීන්]]ගේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ මහ කොමසාරිස්වරිය වෙයි. ඉන්දියානු දෙමළ සම්බවයක් සහිත දකුණු අප්‍රිකානු ජාතික කාන්තාවක් වන ඇය එරට ප්‍රථම සුදු ජාතික නොවන මහාධිකරණ විනිසුරුවරියයි.&lt;ref name=reuters-factbox/&gt; ජාත්‍යන්තර යුධ අධිකරණයේද විනිසුරුවරියක වූ නාවි මහත්මිය රුවන්ඩාව වෙනුවෙන් පත් කල ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයේ සභාපතිවරියද වූවාය. මානව හිමිකම් පිළිබඳ මහ කොමසාරිස්වරිය ලෙස පත්වූ ඇගේ සිවු වසරක ධූර කාලය 2006 සැප්තැම්බර් 1 දින ඇරඹී 2012 දී අවසන් වීමට නියමිත වූවත් එම වසරේදී ඇයට තවත් වසර 2 ක ධූර කාලයක් පිරිනැමිණ.&lt;ref name=ohchr/&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ohchr.org/EN/AboutUs/Pages/HighCommissioner.aspx  Navanethem Pillay]&lt;/ref&gt;

==පසුබිම==
[[දකුණු අප්‍රිකාව]] තුල [[ඩර්බන්]] හි නටල් ප්‍රදේශයේ දී උපන් ඇයගේ පියා දෙමළ සම්භවයක් සහිත බස් රියදුරෙකු විය.&lt;ref name=reuters-factbox&gt;''[[Reuters]]'' (28 July 2008).  “[http://uk.reuters.com/article/latestCrisis/idUKL843084620080728 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200320125248/http://uk.reuters.com/article/latestCrisis/idUKL843084620080728 |date=2020-03-20 }}  [FACTBOX-South Africa's Pillay is new human rights chief] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200320125248/http://uk.reuters.com/article/latestCrisis/idUKL843084620080728 |date=2020-03-20 }}”.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=reuters-factbox/&gt;  1965 ජනවාරියේදී ඇය නීතිඥයෙකු වූ ගැබී පිල්ලේ සමග විවාහ වූවාය.&lt;ref name=reddy&gt;[http://scnc.ukzn.ac.za/doc/Audio/VOR/PillayNavi/PillayNavi%20transcript.htm Interview with Vino Reddy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123110554/http://scnc.ukzn.ac.za/doc/Audio/VOR/PillayNavi/PillayNavi%20transcript.htm |date=2021-01-23 }} (11 August 2002).  ''Voices of Resistance''.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;

ප්‍රදේශයේ ඉන්දියානු සම්භවයක් සහිත ජනතාවගේ ආධාර උපකාර සහිතව,&lt;ref name=BBC-profile/&gt;&lt;ref name=smh&gt;Maggie Farley (26 July 2008).  &quot;[http://www.smh.com.au/news/world/human-rights-commissioner-fought-a-long-battle-for-her-own-rights/2008/07/25/1216492734171.html Human rights commissioner fought a long battle for her own rights]&quot;.  ''[[The Sydney Morning Herald]]''.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt; ඇය නටල් විශ්ව විද්‍යාලයෙන් 1963 දී BA උපාධියක් සහ 1965 දී LLB උපාධියක් ලැබුවාය.&lt;ref name=rhodes&gt;Paul Walters (1 April 2005).  [http://www.ru.ac.za/academic/graduation/addresses_and_citations/2005/Judge_Pillay_citation.doc Citation for honorary doctorate, Rhodes University].  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt; පසුව 1982 දී හාර්වඩ් නීති විද්‍යාලයෙන් LLM උපාධියක් හා 1988 දී Doctor of Juridical Science පිළිබඳ උපාධියක්ද නාවි මහත්මිය හිමිකර ගත්තාය. හාර්වඩ් නීති විද්‍යාලයෙන් නීති උපාධිය හිමි කරගත් පලමු දකුණු අප්‍රිකානුවා වූවේද ඇයයි..&lt;ref name=&quot;books.google.com&quot;&gt;[http://books.google.com/books?id=YgzGqNhLY1UC&amp;lpg=PA265&amp;dq=navi%20OR%20Navanethem%20pillay%20first%20%22black%20woman%20to%20start%22&amp;pg=PA265#v=onepage&amp;q=navi%20OR%20Navanethem%20pillay%20first%20%22black%20woman%20to%20start%22&amp;f=false]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HLB&gt;Emily Newburger (Spring 2006).  &quot;[http://www.law.harvard.edu/news/bulletin/2006/spring/feature_3.php The bus driver's daughter]&quot;.  ''Harvard Law Bulletin''.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;

==නෛතික දිවිය==
1967 දී, නටල් පෙදෙසේ සිටි එකම සුදු ජාතික නොවන &lt;ref name=&quot;books.google.com&quot;/&gt; නීතිඥවරිය ඇය වූවාය.&lt;ref name=reuters-factbox/&gt;  එබැවින් ඇයට අනෙක් සුදු ජාතිකයන් මෙන් පහසුවෙන් නීති සමාගමක රැකියාවක් ලබා ගැනීමට නොහැකි වූ බව පැවසේ. විකල්පයක් නොවූ තැන ඇය ස්වකීයව වැඩකටයුතු කර ගත් බවද සඳහන්ය.&lt;ref name=BBC-profile&gt;Jonah Fisher (28 July 2008). &quot;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/7529821.stm Profile: New UN human rights chief]&quot;.  ''[[BBC News]]''.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;  දකුණු අප්‍රිකානු වර්ණභේද සමය පැවැති එම කාලයේදී සුදු ජාතික නොවූ කාන්තාවක් වූ ඇයට විනිසුරු කුටියට පවා යාමට අවසර නොතිබිණි.&lt;ref name=BBC-profile/&gt;

වයස 28 දී නීතිඥවරියක ලෙස දකුණු අප්‍රිකානු වර්ණභේදවාදයට එරෙහිව හඬ නැගූ නාවි මහත්මිය එකල දේශපාලන සිරකරුවන් විඳි අඩන්තේට්ටම් හා හිරිහැර පිළිබඳවද හෙලිදරවු කලාය.&lt;ref name=BBC-profile/&gt;&lt;ref name=charbonneau/&gt;&lt;ref name=charbonneau/&gt;  වර්ණභේද නීති යටතේ ඇගේ සැමියා අත්අඩංගුවට පත්වූ අවස්ථාවේදී ඊට එරෙහිව නඩු පවරා ඔහුව අනීතික ලෙස ප්‍රශ්ණකිරීම් වලට ලක්වීම වැලැක්වූවාය.&lt;ref name=reddy/&gt;  1973 දී, [[නෙල්සන් මැන්ඩෙලා]] ඇතුළු රොබින් දිවයිනේ රඳවා සිටි දේශපාලන සිරකරුවන්ගේ අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන්  සාර්ථක නීතිඥවරියක ලෙස නාවි මහත්මියද පෙනී සිටියාය.&lt;ref name=smh/&gt;  ගෘහාශ්‍රිත හිංසනය නිසා අතවරයන්ට ලක්වූ අය වෙනුවෙන් ඇතිකල Advice Desk නම් උපදේශන සේවාවේද නාවි මහත්මිය සම නිර්මාතෘ වරියක වූවාය.  කාන්තාවන්ගේ ජාතික සංධානයේ සාමාජිකාවක් වූ නාවි මහත්මිය ආගමික සහ ලිංගික වශයෙන් තිබූ සමාජයීය විශමතා දුරුකරනු වස් දකුණු අප්‍රිකානු ව්‍යවස්ථාවට සමානාත්මතාවය පිළිබඳ වගන්ති එකතු කිරීමටද දායක වූවාය. ඇය 1992 දී, ඇතිකරගත් Equality Now සංවිධානයේ සම නිර්මාතෘවරියකද වූවාය.

1995 දී, දකුණු අප්‍රිකාවේ බලයට පත්වූ අප්‍රිකානු ජාතික කොන්ග්‍රසයේ, නෙල්සන් මැන්ඩෙලා විසින් එරට ප්‍රථම සුදු ජාතික නොවන මහාධිකරණ නිලදාරිනියක් ලෙස නාවි මහත්මියව නිර්දේශ කලේය.&lt;ref name=reuters-factbox/&gt;&lt;ref name=BBC-profile/&gt;  එහිදී ඇය ප්‍රකාශ කර සිටියේ තමන්ට මුල් වරට විනිසුරුවරුන්ගේ කුටියට යාමට අවස්ථාවක් හිමිවූ බවයි.&lt;ref name=smh/&gt;

නමුත් එරට ඇගේ මහාධිකරණ සේවා කාලය ඉතා කෙටි වූවත්, එක්සත් ජාතීනගේ සංවිධානය විසින් රුවන්ඩාව වෙනුවෙන් පත්කල ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයේ (ICTR) විනිසුරු තනතුරක් ඇයට හිමිවිය.&lt;ref name=BBC-profile/&gt;&lt;ref name=icc-profile/&gt;  එහි 8 වසරක සේවා කාලය තුල එම මඩුල්ලේ සභාපතිවරිය වශයෙන් සිව් වසරක් ඇය කටයුතු කලාය.&lt;ref name=icc-profile&gt;[[International Criminal Court]]. &quot;[https://web.archive.org/web/20060509233542/http://www.icc-cpi.int/chambers/judges/Pillay_Navanethem.html Judge Navanethem Pillay]&quot;.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;  පලමු වසර 4 තුල එම මඩුල්ලේ සිටි එකම විනිසුරුවරිය වූවේද ඇයයි.&lt;ref name=iwpr&gt;Katy Glassborow (26 July 2006).  &quot;[http://iwpr.net/report-news/apartheid-legacy-haunts-icc-appeals-judge Apartheid Legacy Haunts ICC Appeals Judge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200811064618/https://iwpr.net/global-voices/apartheid-legacy-haunts-icc-appeals-judge |date=2020-08-11 }}&quot;.  [[Institute for War and Peace Reporting]].  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;

2003 පෙබරවාරියේදී, පලමු ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයේ අභියාචනා කොට්ඨාශයේ 6 වසරක ධූරකාලය සහිත තනතුරක් ඇයට හිමිවිය.&lt;ref name=icc-profile/&gt;  නමුත් එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය විසින් ඇයට තනතුරක් පිරිනැමීම නිසා 2008 අගෝතුවේදී එම තනතුරින් නාවී මහත්මිය ඉල්ලා අස් වූවාය.&lt;ref name=icc-resignation&gt;International Criminal Court (30 July 2008). [https://web.archive.org/web/20080809210127/http://www.icc-cpi.int/press/pressreleases/411.html ''Resignation of Judge Navanethem Pillay ''].  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;

==මානව හිමිකම් මහකොමසාරිස්වරිය==
2008 ජූලි 24 දිනදී, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ මහ ලේකම් [[බැං කි-මූන්]] මහතා විසින් ලුවිස් ආබර් ගෙන් පසු මානව හිමිකම් මහකොමසාරිස් ලෙස නාවී පිල්ලේ මහත්මිය පත්විය යුතු බවට නිර්දේශ කලේය.&lt;ref name=hailprin&gt;John Heilprin (24 July 2008).  &quot;[http://ap.google.com/article/ALeqM5gsse47Om_2ZPgxj1OTNDk6WLZshAD924O5TG0 South Africa lawyer nominated as UN rights chief]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&quot;.  The [[Associated Press]].  Retrieved on 30 July 2008.{{dead link|date=November 2012|bot=Legobot}}&lt;/ref&gt;   නමුත් නාවී මහත්මියගේ යම් යම් අදහස් නිසා [[එක්සත් ජනපදය]] ඊට මුලදී විරුද්ධත්වයක් පල කලද පසුව ඔවුන් විසින් එය හකුලාගන්නා ලදී.&lt;ref name=charbonneau&gt;Louis Charbonneau (28 July 2008). &quot;[http://www.reuters.com/article/newsOne/idUSN2826663320080728 U.N. assembly confirms S.African as human rights chief]&quot;. ''[[Reuters]]''. Retrieved on 20 April 2009.&lt;/ref&gt;&lt;!-- &lt;ref name=irish-times&gt;Jason Michael (29 July 2008).  &quot;[http://www.irishtimes.com/newspaper/breaking/2008/0729/breaking40.htm Martin welcomes new UN rights commissioner]&quot;.  ''[[The Irish Times]]''.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt; --&gt;  2008 ජූලි මස 28 දින, පැවැති සාකච්චාවකදී ඇති කර ගත් පොදු එකඟත්වයකින් අනතුරුව නාවි මහත්මිය එක්සත් ජාතීන්ගේ මහ කොමසාරිස් වරිය ලෙස පත්විය.&lt;ref name=ohchr&gt;[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]] (2008).  &quot;[http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/NewHC.aspx Navanethem Pillay confirmed as new High Commissioner for Human Rights]&quot;.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;  ඇගේ වසර 4 ක පලමු ධූරකාලය 2008 සැප්තැම්බර් 1 වනදා ඇරඹිණි.&lt;ref name=ohchr/&gt;  එහිදී නාවි මහත්මිය පවසා සිටියේ මහ කොමසාරිස්වරයා යනු &quot;ලොව ඕනෑම තැනක අගතියට පත්වූ අයගේ කටහඬ&quot; බවයි.&lt;ref name=BBC-profile/&gt;  2012 දී, ඇයට එම තනතුරේ තවත් වසර 2 ක ධූර කාලයක් හිමි විය.&lt;ref&gt;http://www.ohchr.org/EN/AboutUs/Pages/HighCommissioner.aspx.&lt;/ref&gt; නාවි මහත්මිය &quot;BORN FREE AND EQUAL&quot; නම්, ලිංග භේදය සහ ජාත්‍යන්තර මානව හිමිකම් නීතිය පිළිබඳ සම්මුතියකටද මහ කොමසාරිස්වරිය ලෙස අත්සන් කලාය.&lt;ref&gt;[http://www.ohchr.org/Documents/Publications/BornFreeAndEqualLowRes.pdf BORN FREE AND EQUAL - Sexual orientation and gender identity in internattional human rights law] (2012)&lt;/ref&gt;

2011 දී නාවී මහත්මිය සම ලිංගික අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් සැසියට ඉදිරිපත් කල යෝජනාවකටද සහය පල කලාය.

නවනීදම් පිල්ලේ මහත්මිය [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] දෙමළ ඊලාම් විමුක්ති කොටි ත්‍රස්ථ සංවිධානය හා ශ්‍රී ලංකා රජය අතර පැවැති සිවිල් යුද්ධයේ අවසන් භාගයේදී සිදුවූවා යැයි කියන මානව හිමිකම් කඩවීම් සම්බන්ඳයෙන් සොයා බලන එක්සත් ජාතීන්ගේ නියෝජිතවරියක් ලෙසද කටයුතු කරයි.

==ඇගයීම්==
2003 දී, කාන්තාවන්ගේ අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් වූ පලමු Gruber ත්‍යාගයෙන් ඇය පිදුම් ලැබුවාය. ඩර්හැම් විශ්වවිද්‍යාලයෙන් ඇයට ආචාර්ය උපාධියක්ද පිරිනැමිණ.&lt;ref name=rhodes/&gt;&lt;ref name=durham&gt;Durham University (15 May 2007).  &quot;[http://www1.hero.ac.uk/sites/hero/media_relations/16194.cfm Honorary degrees for remarkable achievement] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081003013740/http://www1.hero.ac.uk/sites/hero/media_relations/16194.cfm |date=2008-10-03 }}.&quot; Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=cuny&gt;[[CUNY]] Newswire (25 May 2006). &quot;[http://www1.cuny.edu/forum/?p=653 CUNY Commencement 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090328184742/http://www1.cuny.edu/forum/?p=653 |date=2009-03-28 }}&quot;.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt; 2009 වසරේදී, ෆෝබ්ස් සඟරාව විසින් ඇය ලොව 64 වන බලවත්ම කාන්තාව ලෙස නම් කරනු ලැබීය.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.forbes.com/lists/2009/11/power-women-09_The-100-Most-Powerful-Women_Rank_3.html | title = The 100 Most Powerful Women | publisher = Forbes.com}}&lt;/ref&gt;

==විවේචන==
නිදහස් ලෙස හැඟීම් ප්‍රකාශනය සහ සාමකාමී ශිෂ්‍ය විරෝධතාවලට සිදුවූ යම් යම් බාධා නිසා 2012 ජුනි 8 දින කථාවකදී, පිල්ලේ මහත්මිය [[කැනඩාවේ]] ක්‍යුබෙක් (Quebec) හී ප්‍රාදේශිය රජය අපලේඛනගත කොට හැඳින්වීම නිසා ඊට ප්‍රතිචාර දැක්වූ ක්්‍යුබෙක් නිලදාරීන් පිල්ලේ මහත්මියව විවේචනය කරමින් පවසා සිටියේ ක්්‍යුබෙක් ප්‍රදේශය වෙනත් අපකීර්තිමත් ප්‍රදේශ සමග සංසංදනය කිරීම නොකල යුතු බවයි.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theinternational.org/articles/212-quebec-under-fire-for-human-rights-record |title=Quebec Under Fire For Human Rights Record |author=Stephanie Pedersen |publisher=The International |date=June 24, 2012 |accessdate=November 1, 2012}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රී ලංකාවේ සිදුවූ බවට එල්ලවන යුද අපරාධ ගැන පරීක්‍ෂණ කොමිසමක්‌ පත් කිරීමට මානව හිමිකම් කොමසාරිස්‌ ලෙස නවි පිල්ලේ දැඩි උත්සාහයක යෙදේ. නමුත්  මානව හිමිකම් කොමසාරිස්‌ ඒ සඳහා කිසිදු බලයක්‌ නැතැයි රුසියාව සහ චීනය ප්‍රමුඛ රටවල් හතරක්‌ ක්‍රි.ව. 2014 මානව හිමිකම් සමුළුවේදී ප්‍රකාශ කරන ලදී. රටක් සම්බන්ධව එවැනි විමර්ශනයක්‌ පැවැත්වීම සඳහා මානව හිමිකම් කවුන්සිලයට බලතල ඇත්නම් එය තහවුරුකරන ලෙස එකී රටවල් නවි පිල්ලේට අභියෝග කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.divaina.com/2014/03/13/news01.html |access-date=2014-03-12 |archive-date=2014-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140315082836/http://www.divaina.com/2014/03/13/news01.html }}&lt;/ref&gt;

==මූලාශ්‍ර==
{{Reflist|2}}
{{commons category|Navanethem Pillay}}

{{Authority control|VIAF=122765965}}

{{DEFAULTSORT:පිල්ලේ, නවනීදම්}}
[[ප්‍රවර්ගය:1941 උපත්]]</text>
      <sha1>80rqhmvcvqhqz1861y723ol6qt330a0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>එෆ්සී බාර්සිලෝනා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44463</id>
    <revision>
      <id>792664</id>
      <parentid>732394</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T23:44:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="116756" sha1="1k7u3h8ulpf10u7sne70h98dbpxq1qg" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව  පාපන්දු සමාජය
| clubname = බාර්සිලෝනා
| image = FC Barcelona (crest).svg
| image_size = 200px
| fullname = ෆුට්බෝල් ක්ලුබ් බර්සිලෝනා &lt;!-- in Catalan, futbol does not have an accent over &quot;u&quot; --&gt;
| nickname = ''බර්ස'' හෝ ''බ්ලවුග්‍රානා'' (කණ්ඩායම)&lt;br&gt;''කුලේස්'' හෝ ''බර්සිලොනිස්ටාස්'' (ආධාරකරුවෝ)&lt;br&gt;''බ්ලවුග්‍රානෙස්'' හෝ ''අසුල්ග්‍රානාස්''&lt;!-- in Catalan, it is always blaugrana (singular) or blaugranes (plural), while in Spanish the Catalan word &quot;blaugrana&quot; is often used as well as the Spanish word &quot;azulgrana&quot; --&gt; (ආධාරකරුවෝ)
| motto = මෙස් කොන් ක්ලුබ්
| short name = එෆ්සීබී
| founded = {{ඇරඹුම් දිනය හා ගතවූ වසර ගණන |df=yes|1899|11|29}}&lt;br&gt; '' ෆුට්බෝල් ක්ලුබ් බර්සිලෝනා '' ලෙසින්
| ground = [[කම්ප් නොවු]]
| capacity = 99,354&lt;ref name=&quot;stadium&quot;&gt;[http://www.fcbarcelona.com/club/facilites-and-services/camp_nou Camp Nou] – එෆ්සී බාර්සිලෝනා නිල අඩවිය &lt;/ref&gt;
| chrtitle = සභාපති
| chairman = [[ජොසෙප් මරියා බර්ටමේවු]]
| mgrtitle = පුහුණුකරු
| manager = [[එරනෙස්ටො වල්වෙරඩෙ]]
| league = [[ලා ලිගා]]
| season = [[2016–17 ලා ලිගා|2016–17]]
| position = ලා ලිගා, 2වන
| current = 2017–18 එෆ්සී බාර්සිලෝනා තරගවාරය
| website = http://www.fcbarcelona.com
| pattern_la1 = _fcbarcelona2425h
| pattern_b1 = _fcbarcelona2425h
| pattern_ra1 = _fcbarcelona2425h
| pattern_sh1 = _fcbarcelona2425h
| leftarm1 = BF0030
| body1 = 00009F
| rightarm1 = BF0030
| shorts1 = 00006A
| socks1 = 00006A
| pattern_la2 = _fcbarcelona2425a
| pattern_b2 = _fcbarcelona2425a
| pattern_ra2 = _fcbarcelona2425a
| pattern_sh2 = _fcbarcelona2425a
| leftarm2 = 000000
| body2 = 000000
| rightarm2 = 000000
| shorts2 = 000000
| socks2 = 000000
| pattern_la3 = _fcbarcelona2425t
| pattern_b3 = _fcbarcelona2425t
| pattern_ra3 = _fcbarcelona2425t
| pattern_sh3 = _fcbarcelona2425t
| leftarm3 = B8F09B
| body3 = B8F09B
| rightarm3 = B8F09B
| shorts3 = B8F09B
| socks3 = B8F09B
}}
&lt;!-- Do not add kits that display logos or crests as this is possibly against Wikipedia's copyright policies.
A discussion is happening at Wikipedia_talk:WikiProject_Football/Archive_71#Logos_on_kits
--&gt;

සුපතල ලෙසින්  '''බාර්සිලෝනා''' ලෙසින්ද, හුරුපුරුදු ලෙසින් '''බාර්ක''' ලෙසින්ද හැඳින්වෙන, '''බාර්සිලෝනා පාපන්දු සමාජය''' හෝ '''එෆ්සී බාර්සිලෝනා''' යනු, [[ස්පාඤ්ඤය|ස්පාඤ්ඤයෙහි]],  [[කැටලෝනියාව|කැටලෝනියාවෙහි]],  [[බාර්සිලෝනා]] නගරය පාදක කොට ගත් වෘත්තිමය [[පාපන්දු කණ්ඩායම |පාපන්දු සමාජයකි]].

[[ජුවන් ගම්පාර්|ජුවන් ගම්පාර්ගේ]] නායකත්වය යටතේ, ස්විස්, ඉංග්‍රීසි සහ කැටලන් පාපන්දු ක්‍රීඩකයන් පිරිසක් විසින් 1899 වසරෙහිදී ආරම්භ කෙරුණු මෙම සමාජය, කැටලන් සංස්කෘතිය සහ  [[කැටලන් වාදය|කැටලන් වාදයෙහි]] සංකේතයක් වූ අතර, එනයින් එහි ආදර්ශ පාඨය වූයේ , ''&quot;මේස් කෙ වුන් ක්ලුබ්&quot;'' (සමාජයකට වඩා වැඩි යමක්) යන්නයි.  වෙනත් බොහෝ පාපන්දු සමාජ මෙන් නොව, බාර්සිලෝනාහී [[එෆ්සී බාර්සිලෝනාහී අනුග්‍රාහකයෝ |අනුග්‍රාහකයෝ]] එහි අයිතිය දරන අතර එය ක්‍රියාත්මක කරවති. බාර්සිලෝනාහි නිල ගීතය &quot;[http://en.wikipedia.org/wiki/Cant_del_Bar%C3%A7a Cant del Barça]&quot; ජඋම් පිකාස් සහ [[ජෝසෙප් මරියා එස්පිනාස්]][http://en.wikipedia.org/wiki/Josep_Maria_Espin%C3%A0s] &lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/club/historia/simbols/himne.html|title= FC Barcelona Hymn| publisher=FC Barcelona}}&lt;/ref&gt; විසින් රචනා කර ඇත. අනෙක් පාපන්දු සමාජයන් අතරින් මෙහි විශේෂත්වයක් වන්නේ කාණ්ඩායමේ අයිතිය සහ පරිපාලනය සහායකයන් විසින් සිදු කිරීමයි. ආදායම් අතින් ලොව [[දෙවනුවට ධනවත්ම පාපන්දු සමාජය]] බාර්සිලෝනා වන අතර එහි වාර්ෂික වෙළද අගය €398 මිලියනයකි. දීර්ඝකාලීනව ස්පාඤ්ඤයේම [[රියල් මැඩ්රිඩ්]][http://en.wikipedia.org/wiki/Real_Madrid_C.F.] කණ්ඩායම සමග  &quot;[[එල් ක්ලැසිකෝ]]( [http://en.wikipedia.org/wiki/El_Cl%C3%A1sico El Clásico])&quot; ලෙස හදුන්වන්නාවූ පාපන්දු තරගයක නිරත වෙයි.

වත්මන් [[කෝපා ඩෙල් රේ]] ශූරයන් වන මොවුන් [[ලා ලීගා]]  කුසලානය 21 වතාවක්ද, [[කෝපා ඩෙල් රේ]] ශූරතාවය 26 වතාවක්ද, [[ස්පාඤ්ඤ සුපිරි කුසලානය]] [http://en.wikipedia.org/wiki/Supercopa_de_Espa%C3%B1a Supercopa de España] 10 වතාවක්ද, [[ඊවා ඩුආර්ටේ කුසලානය]] [http://en.wikipedia.org/wiki/Copa_Eva_Duarte Copa Eva Duarte]&lt;ref name=&quot;The 1953&quot;&gt;The [[Copa Eva Duarte]] was only recognised and organised with that name by the RFEF from 1947 until 1953, and therefore Barcelona's &quot;Copa de Oro Argentina&quot; win of 1945 is not included in this count, i.e. only the 1948, 1952 and 1953 trophies are.&lt;/ref&gt;3 වතාවක්ද සහ [[කෝපා ඩි ලා ලීගා]] [http://en.wikipedia.org/wiki/Copa_de_la_Liga Copa de la Liga] 2 වතාවක්ද, එලෙසම 
අවසාන ශූරාතාවලි හතරෙදිම ජයග්‍රහණ වෙනුවෙන් වාර්තාවන් ද හොබවයි. අන්තර්ජාතික ක්‍රීඩා සමාජ පාපන්දු තරගාවලි අතරින් [[UEFA ශූරයන්ගේ ලීගය]]  [http://en.wikipedia.org/wiki/UEFA_Champions_League UEFA Champions League] කුසලානය සිව් වතාවක්ද, වාර්තාගත ලෙස [[UEFA කුසලාන ජයග්‍රාහකයන්ගේ කුසලානය]] [http://en.wikipedia.org/wiki/UEFA_Cup_Winners%27_Cup UEFA Cup Winners' Cup] සිව් වතාවක්ද, [[UEFA සුපිරි කුසලානය]] [http://en.wikipedia.org/wiki/UEFA_Super_Cup UEFA Super Cup] කුසලානය සිව් වතාවක්ද, වාර්තාගත  [[අන්තර් නගර ෆෙයාර් කුසලානය]][http://en.wikipedia.org/wiki/Inter- Cities_Fairs_Cup Inter-Cities Fairs Cup]&lt;ref&gt;Considered a major title by FIFA (see FIFA.com F.C. Barcelona's profile at http://www.fifa.com/classicfootball/clubs/club=44217/) but generally not an official title, as the competition was not organised by [[UEFA]]&lt;/ref&gt; තුන් වතාවක්ද, [[FIFA අන්තර් සමාජ ලෝක කුසලානය]][http://en.wikipedia.org/wiki/FIFA_Club_World_Cup FIFA Club World Cup] කුසලානය දෙවතාවක් ද වාර්තාගත ලෙස ජය ලබාගෙන ඇත.
&lt;ref name=&quot;Football Europe: FC Barcelona&quot;&gt;{{cite web|url=http://en.archive.uefa.com/footballeurope/club=50080/domestic.html|title=Football Europe: FC Barcelona|publisher=[[Union of European Football Associations]] (UEFA)|accessdate=4 May 2009}}&lt;/ref&gt;

1955 සිට නොකඩවාම මහද්වීපික පාපන්දු තරගවාර සියල්ලටම ක්‍රීඩා කල එකම යුරොපීය කණ්ඩායම වන අතර,  [[ලා ලීගා]] තරගාවලියේ දිගටම රැදී සිටීමට සමත් කණ්ඩායම් තුන අතරින් [[ඇත්ලෙටිකෝ බිල්බාඕ]][http://en.wikipedia.org/wiki/Athletic_Bilbao Athletic Bilbao] සහ [[රියල් මැඩ්රිඩ්]] කන්ඩායම් දෙකට අමතරව අනෙක් කණ්ඩායම බාර්සිලෝනා වේ. 2009 වසරේදී [[ලා ලිගා]], [[කෝපා ඩෙල් රේ]] , සහ [[චැම්පියන්ස් ලීගය]] යන තරගාවලි තුනම ජයගත් ප්‍රථම ස්පාඤ්ඤ ක්‍රීඩා සමාජය බවට පත් විය. එම වසරේදීම ශුරාතාවලි හයෙන් හයම එකම වසරක් තුල ජය ගත් එකම පාපන්දු සමාජය බවට පත් වීමද බාර්සිලෝනා ලැබූ විජයග්‍රහණයන් අතරට එක් වේ. මේ සදහා කලින් සදහන් කල තුනට අමතරව [[ස්පාඤ්ඤ සුපිරි කුසලානය]], [[UEFA සුපිරි කුසලානය]],[[ FIFA අන්තර් සමාජ ලෝක කුසලානය]] අයත් වේ.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona7&quot;&gt;{{cite web|url=http://arxiu.fcbarcelona.cat/web/english/club/historia/records/rec_colectius.html|title=FC Barcelona Records|date=12 January 2012|work=fcbarcelona.com|accessdate=12 January 2012}}&lt;/ref&gt;

== ඉතිහාසය ==
=== බාර්සිලෝනා පාපන්දු සමාජයේ උපත (1899-1922) ===
1899 ඔක්තෝම්බර් 22, [[හාන්ස් කැම්පර්]] [http://en.wikipedia.org/wiki/Joan_Gamper]විසින් ලොස් ඩිපොර්ටෙස් හී දැන්වීමක් පළකරමින් පාපන්දු සමාජයක් ගොඩනැගීමට සිය අදහස ඉදිරිපත් කරන ලදී. මේ සදහා ධනාත්මක ප්‍රතිචාරයක් ලබාදෙමින් ජිම්නේසියෝ සෝලේ හිදී නොවැම්බර් 29 දින ක්‍රීඩකයන් එකොලොස් දෙනෙකුගේ සහභාගිත්වයෙන් රැස්වීමක් පැවැත්විණි. [[වෝල්ටර් වයිල්ඩ්]][http://en.wikipedia.org/wiki/Walter_Wild] (ප්‍රථම අධ්‍යක්ෂවරයා), ලුයිස් ඩි'ඔසෝ,[[බාර්ටෝමි ටෙරාඩාස්]][[http://en.wikipedia.org/wiki/Bartomeu_Terradas], ඔටෝ කුන්ස්ලේ, ඔටෝ මයිඅර්, එන්රික් දුකාල්, පෙරේ කැබොට්, කාර්ල්ස් පුයෝල්, ජෝසෙප් ලොබෙට්, ජෝන් පාර්සන්ස්, සහ විලියම් පාර්සන්ස් ප්‍රථම සාමාජිකයන් විය. &lt;ref name=&quot;Ball, Phil p. 89&quot;&gt;Ball, Phil p. 89.&lt;/ref&gt;

[[කෝපා ඩෙල් රේ]][http://en.wikipedia.org/wiki/Copa_del_Rey] සහ [[කැම්පියෝනාට් ඩි කැටලුන්යා]][http://en.wikipedia.org/wiki/Catalan_football_championship] හී තරග වදිමින් බාර්සිලෝනා ක්‍රීඩා සමාජය ප්‍රාදේශීය සහ ජාතික මට්ටමේ කුසලාන සඳහා ජයග්‍රාහී ආරම්භයක් ලබා දී ඇත. 1902 දී සමාජය විසින් සිය ප්‍රථම කුසලානය [[කෝපා මකායා]][http://en.wikipedia.org/wiki/Catalan_football_championship] දිනා ගැනීම සහ සිය ප්‍රථම කෝපා ඩෙල් රේ සහභාගී වූ අතර එහි අවසන් තරගයේදී [[බිස්කායා]][http://en.wikipedia.org/wiki/Athletic_Bilbao] කණ්ඩායමට 1-2 ක් ලෙස පරාජය විය.&lt;ref name=&quot;rsssf1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.rsssf.com/tabless/spancuphist.html |title=Spain&amp;nbsp;– List of Cup Finals |author=Carnicero, José Vicente Tejedor |publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation]] (RSSSF) |date=21 May 2010|accessdate=9 March 2010}}&lt;/ref&gt;  වර්ෂ 1908 දී කම්පෙර්(ජොආන් ගැම්පර්) මෙම සමාජයේ ප්‍රථම සභාපති බවට පත් විය. 
වර්ෂ 1908 සහ 1925 අතර කාලය තුල සමාජයේ සභාපති බවට අවස්ථාවන් 5ක් පත්විය. ඔහු අවුරුදු 25ක් පුරාවටම එය පාලනය කරයි.ඔහුගේ එක් ප්‍රධාන ප්‍රධාන සේවයක් වුයේ 1905 කැම්පියෝනාට් ඩි කැටලුන්යා ජයග්‍රහණයෙණ් පසු ජයග්‍රහණ නොලබා සිටි ඔවුන්ට ස්ථිර අදායම් මාර්ගයක් ලෙස ඔවුන්ගේම ක්‍රීඩාපිටියක් ලබා ගැනීම තුලින් ස්ථාවර ආදායමක් ජනනය කර ගැනීමට ඇති හැකියාව පිළිබද සහතික කර ගැනීමට හැකි වීමයි.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_1.html |title=History part I|publisher=FC Barcelona |accessdate=11 March 2010}}&lt;/ref&gt;

1990 මාර්තු 14 දින කණ්ඩායම [[කෑම්පි ඩි ලා ඉන්ඩස්ට්‍රියා]] ( [http://en.wikipedia.org/wiki/Camp_de_la_Ind%C3%BAstria Camp de la Indústria]) නමැති 8,000 කට ආසන පහසුකම් ඇති විශාලත්වයෙන් වැඩි පිටියකට මාරු විය. 1910 සිට 1914 තෙක් බාර්සිලෝනා [[පයිරනීස් කුසලානයට]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Pyrenees_Cup Pyrenees Cup]) සහභාගී විය. මෙම කුසලානය සදහා [[ලංගුඑඩොක්]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Languedoc Languedoc]), මිඩි, ඇකුයිටේන්, බාස්ක් ප්‍රදේශය, සහ කැටලෝනියානු ප්‍රදේශයන්ගේ හොදම කණ්ඩායම් සහභාගිවිය.&lt;ref&gt;Murray, Bill; Murray, William J. p. 30.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rsssf.com/tablesp/pyrenees.html |title=Coupe des Pyrenées&amp;nbsp;– Copa de los Pirineos |publisher=[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation] (RSSSF) |date=19 June 2001|accessdate=12 June 2010|author= Ferrer, Carles Lozano}}&lt;/ref&gt; මෙම සමයේදීම සමාජය සිය නිළ භාෂාව ලෙස [[කැස්ටීලියන්]][http://en.wikipedia.org/wiki/Castilian_Spanish] සිට [[කැටලාන්]] [http://en.wikipedia.org/wiki/Catalan_language] දක්වා වෙනස් වීමත් සමගම එය කැටලාන් සමාජය තුල වැදගත් සංඛේතයක් බවට පත් විය. &lt;ref&gt;Spaaij, Ramón. p. 279.&lt;/ref&gt;

ගැම්පර් ගේ උත්සාහය මත 1922 වන විට 20,000කට අධික සාමාජික සංඛ්‍යාවක් සිටි අතර නව ක්‍රීඩාපිටියක් ලබා ගැනීමට තරම් මුල්‍යමය තත්වයකට පත් විය. මෙම ක්‍රීඩාපිටිය [[ලෙස් කෝට්ස්]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Camp_de_Les_Corts Les Corts]) වූ අතර ආරම්භයේදී නරඹන්නන් 22,000කට  පහසුකම් තිබූ මෙහි පසුව 60,000ක් දක්වා වර්ධනය කරන ලදී.&lt;ref name=Arnaud103/&gt;&lt;ref name=&quot;fcbarcelona2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_2.html |title=History part II |publisher=FC Barcelona |accessdate=11 March 2010}}&lt;/ref&gt; [[ජැක් ග්‍රීන්වෙල්]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Jack_Greenwell Jack Greenwell]) ප්‍රථම පූර්නකාලීන [[කළමණාකරු]] ලෙස බදවා ගැනීමත් සමගම පටිය තුල කණ්ඩායමේ කැපීපෙනෙන වර්ධනයක් සිදු විය. ගැම්පර් යුගයේදී කැම්පියෝනාට් ඩි කැටලුන්යා (Campionat de Catalunya) පස් වතාවක්ද, කොපාස් ඩෙල් රේ ( Copas del Rey) සය වතාවක්ද, පයිරනීස් කුසලානය(Pyrenees Cup) සිව් වතාවක්ද ජයග්‍රහණය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;rsssf1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;fcbarcelona1&quot;/&gt;

=== රිවේරා, සමුහාණ්ඩුව සහ සිවිල් යුධ සමය (1923-1957) ===
[[File:Barcelona bombing (1938).jpg|thumb|left|250px|1938දි බාර්සිලොනාවට ගුවනින් බෝම්බ හෙළීම ]]
1925 ජුනි මස 14 දින ක්‍රීඩාගාරය තුල වූ නරඹන්නන් [[මිගෙල් ප්‍රිමෝ ඩි රිවෙරා]]ගේ ඒකාධිපතිත්වයට විරෝධය දක්වීමට [[ස්පාඤ්ඤ  ජාතික ගීය]][http://en.wikipedia.org/wiki/Marcha_Real] සමච්ච්ච්ලයට ලක් කල අතර [[ගෝඩ් සේව් ද කිං]] ගීතයට අත්පොලසන් දී විරුද්ධත්වය ප්‍රකාශ කරන ලදී. මෙයට පළිගැනීමක් ලෙස පිටිය සය මසකට වසාදමා ගැම්පර්ට දිය දුරයෙන් අස් විමට අස් වීමට බල කරන ලදී.&lt;ref&gt;Shubert, Adrian. p. 200.&lt;/ref&gt; මෙම සිදුවීම සමාජයේ වෘතීමය පරිවර්තනය හා සමපාත විය. 1926දී බාර්සිලෝනා අධ්‍යක්ෂවරුන් සිය කණ්ඩායම වෘතීමය කණ්ඩායමක් ලෙස ප්‍රකාශ කරන ලදී.&lt;ref name=Arnaud103&gt;Arnaud, Pierre; Riordan, James. p. 103.&lt;/ref&gt; 1928දී ලබාගත් [[ස්පාඤ්ඤ කුසලාන]] ජයග්‍රහණය සැමරීමට [[ජෙනරේශන් 27]][http://en.wikipedia.org/wiki/Generation_of_%2727] සාමාජික රෆායල් ඇල්බර්ටි විසින් &quot;ඔඩා ඒ ප්ලාට්කෝ&quot;  (Oda a Platko) නම් කවිය රචනා කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Football, European Integration, National Identity: The Case of FC Barcelona|author=Roy, Joaquín|year=2001|publisher=European Community Studies Association (paper)|page=4}}&lt;/ref&gt; 1930 ජූලි 30 වෙනිදින  ගැම්පර් දීර්ඝකාලීන මුල්‍යමය ප්‍රශ්න හේතුවෙන් ඇතිවූ ආතතිය නිසා සියදිවි හානි කර ගන්නා ලදී. &lt;ref name=&quot;fcbarcelona1&quot;/&gt;

එහෙත් [[ජෝසෙප් එස්කෝලාගේ]] මගපෙන්වීම මත සමාජය මුහුණදුන් දේශපාලන හැලහැප්පීම්&lt;ref&gt;Burns, Jimmy. pp. 111–112.&lt;/ref&gt; මත උවද ක්‍රීඩකයන් ලබා ගැනීම සහ කණ්ඩායමේ 1930, 1931, 1932, 1934, සහ 1938 ජාතික මට්ටමේ කැම්පියෝනාට් ඩි කැටලුන්යා ජග්‍රහණ ඒවා මගහැරීමට සමත් විය.&lt;ref name=&quot;rsssf1&quot;/&gt; [[ස්පාඤ්ඤ සිවිල් යුද්ධය]]ඇරඹි මසකට පසු බාර්සිලෝනා සහ [[ඇත්ලෙටික් බිල්බාඕ]] යන කණඩායම් වල ක්‍රීඩකයන් හමුදා නැගීසිටීමට එරෙහිව කැදවන ලදී.&lt;ref&gt;Arnaud, Pierre; Riordan, James. p. 104.&lt;/ref&gt; එම වර්ෂයේම අගෝස්තු 6 වැනිදා [[ජෝසප් සන්යොල්]] සංගම් සභාපති සහ ප්‍රෝ-ඉන්ඩිපෙන්ඩන්ස් පක්ෂයේ නියෝජිතයා ෆැලැන්ගිස්ට් සොල්දාදුවන් අතින් ගුආඩරාමා ප්‍රදේශයෙදී  මරාදමන ලදී.&lt;ref&gt;Spaaij, Ramón. p. 280.&lt;/ref&gt;  මෙම සිදුවීම බාර්සිලෝනාහී ඉතිහාසය සටහන් කල සිදුවිම විය.&lt;ref&gt;Ball, Phil. pp. 116–117.&lt;/ref&gt; දෙවන ස්පාඤ්ඤ සමුහාණ්ඩුවේ තානාපති ධුරයක් ලබමින් 1937 වසන්ත ඍතුවේ දී කණ්ඩායම මේක්සිකෝව සහ එක්සත් ජනපදයේ තරග සංචාරයක නිරත විය. එම සංචාරය සමාජය මුල්‍යමයව සුරක්ෂිත කලද, බොහෝ ක්‍රීඩකයන් මෙක්සිකෝවේ සහ ප්‍රංශයේ [[රැකවරණය පතා]] නැවතීම සිදු විය. 1938 මාර්තු 16 වෙනි දින බාර්සිලෝනා නගරයට 3000කට ජිවිත හානි කරමින් ගුවනින් බෝම්බ හෙලූ අවස්ථාවේ, සමාජයට අයත් කාර්යාලයකටද බෝම්බයක් පතිත විය.&lt;ref&gt;Raguer, Hilari. pp. 223–225.&lt;/ref&gt; මාස කිහිපයකට පසු කැටලෝනියා යටත් විය. කටලානුවාදය, සමාජය, සහ සාමාජික සංඛ්‍යාව 3,486 කට අඩුවීම වැනි හේතුන් මත සිමා කිහිපයක් පනවන ලදී.&lt;ref&gt;Raguer, Hilari. pp. 232–233.&lt;/ref&gt; සිවිල් යුද්ධය අවසන් විමත් සමගම [[කැටලාන් කොඩිය]][http://en.wikipedia.org/wiki/Senyera] තහනම් කරනු ලබූ අත‍ර පාපන්දු සමාජයන්ට ස්පාඤ්ඤ නොවන නාමද වාරණයට ලක් විය. මෙම සම්බාධක විසින් මෙහි නම ක්ලබ් ඩි ෆුට්බෝල් බාර්සිලොනා ලෙස වෙනස් කර කැටලානු කොඩිය සමාජයේ පළිහෙන් ඉවත් කරන ලදී. &lt;ref name=&quot;fcbarcelona2&quot;/&gt;

1943 දී බාර්සිලෝනා සිය ප්‍රතිවාදීන් වන රියල් මැඩ්රිඩ් කණ්ඩායම සමග කෝපා ඩෙල් ජෙනරලිසිමෝ (Copa del Generalísimo) තරගාවලියේ අර්ධ අවසන් තරගයට මුහණ දුන් අතර එහි ප්‍රථම තරගය 3-0 ලෙස ජයග්‍රණය කරන ලදී. නමුත් එහි 2වෙනි තරගයට පෙර [[ෆරැන්කෝ]] ගේ ප්‍රාන්ත ආරක්ෂාව පිළිබද අධ්‍යක්ෂවරයා පැමිණ තර්ජනය කිරීමෙන් අනතුරුව රියල් මැඩ්රිඩ් 11-1 ජයග්‍රහණයක් අත් කර ගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fifa.com/aboutfifa/federation/news/newsid=70557.html|title=Barça—Much more than just a Club|date=10 December 1998|accessdate=1 May 2011|publisher=[[FIFA]]|last=Aguilar|first=Paco|archiveurl=http://web.archive.org/web/20100527222642/http://www.fifa.com/aboutfifa/federation/news/newsid=70557.html|archivedate=27 May 2010}}&lt;/ref&gt; මෙවැනි දේශපාලනික අතපෙවීම් හැරුණ කොට කණඩායම 1940 සහ 1950 වකවානුවල සැලකිය හැකි සාර්ථකත්වයක් ලබා ගන්නා ලදී. 1945 දී ජෝසෙප් සමිටියර් (Josep Samitier) කළමණාකරු වශයෙන් හා [[සීසර්]]([http://en.wikipedia.org/wiki/C%C3%A9sar_Rodr%C3%ADguez_Alvarez César]), [[රමාලෙට්ස්]]([http://en.wikipedia.org/wiki/Antoni_Ramallets Ramallets]) සහ [[වෙලාස්කෝ]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Juan_Zambudio_Velasco Velasco]) විසින් 1929න් පසු ප්‍රථම වතාවට ලා ලීගා ජයග්‍රහණයක් ලැබීය. මෙම එකතුවට 1948 සහ 1949 ද ඉන්පසු එකතු විය. එම වසරෙදීම ඔවුන් ප්‍රථම [[කෝපා ලැටිනා]]  ජයග්‍රහණය ද, ලබාගන්නා ලදී. 1950 ජුනි මස සමාජයේ ඉමහත් බලපෑමක් ඇති කලාවූ ලැදිස්ලාඕ කුබාලා එක් වුනි. 

බොහෝ ස්පාඤ්ඤවරුන් අතර සමාජය අයිතිවාසිකම් හා නිදහස වෙනුවෙන් පෙනී සිටින්නාවූ සමාජයක් ලෙස ප්‍රසිද්ධියට පත් වුයේ 1951 ට්‍රෑම් රථ වරිජන්ය අවස්ථාවෙ [[බ්ලුගාර්නා රසිකයින්]][http://en.wikipedia.org/wiki/Supporters_of_FC_Barcelona] එයට සහයෝගය දක්වද්දී බාර්සිලෝනා රසිකයින් ලෙස් කොර්ට්ස් (Les Corts) ක්‍රීඩාංගනයේ සිට පයින් නිවෙස් වලට යාමෙනි. &lt;ref&gt;Ferrand, Alain; McCarthy, Scott. p. 90.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Witzig, Richard. p. 408.&lt;/ref&gt;

[[ෆර්ඩිනැන්ඩ් දාසික්]  සහ [[ලැස්ලෝ කුබලා]] යන කලමණාකරුවන් විසින් කණඩායම ලා ලිගා, [[කෝපා ඩෙල් රේ]], [[කෝපා ලැටිනා]], [[ඊවා දුආර්ටේ කුසලානය]], සහ කෝපා මාර්ටිනි රොසි යන තරග ජයග්‍රහණයට මෙහෙයවන ලදී. නැවතත් 1953 ලා ලීගා සහ කෝපා ඩෙල් රේ ජයග්‍රහණ ද මේ අතරට එක් විය.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona2&quot;/&gt;

=== බාර්සිලෝනා පාපන්දු සමාජය (Club de Fútbol Barcelona) (1957-1978)  ===
[[File:Europa cup 1 Beslissingswedstrijd te Brussel Barcelona tegen Hamburg (1-0) Sp, Bestanddeelnr 912-4395.jpg|thumb|right|230px|1961දී බාර්සිලෝනා හා හැම්බර්ග් අතර තරගය]]

1959 දී ජාතික ජයග්‍රහණ 2ක් සහ 1960 දී ලා ලිගා සහ අන්තර්-නගර ෆෙයාර් කුසලාන දෙකම ජය ගැනීමට කලමණාකරු [[හෙලෙනියෝ හෙරේරා]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Helenio_Herrera Helenio Herrera]), 1960 වසරේ [[යුරෝපානු පාපන්දු ක්‍රීඩකයා]] [[ලුයී සුආරෙස්]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Luis_Su%C3%A1rez_Miramontes Luis Suárez]), සහ [[සැන්දෝර් කොක්සිස්]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/S%C3%A1ndor_Kocsis Sándor Kocsis]), [[සෝල්ටාන් සිබෝර්]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Zolt%C3%A1n_Czibor Zoltán Czibor]) යන හංගේරියානු ක්‍රීඩක දෙපලගේ සහයෝගය කැපී පෙනුනි. එලසම 1961 වසරේදී රියල් මැඩ්රිඩ් කණ්ඩායම යුරෝපානු කුසලාන තරගයකදී පරාජය කරවිය. එහෙත් එහි අවසන් තරගය 3-2 ක් ලෙස [[බෙන්ෆිකා_පාපන්දු_කණ්ඩායම|බෙන්ෆිකා]]([http://en.wikipedia.org/wiki/S.L._Benfica Benfica]) අතින් පරාජය විය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rsssf.com/tablese/ec1.html |title=European Champions' Cup |publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation]] (RSSSF) |date=2 June 2010 |accessdate=11 August 2010 |first=Karel |last=Stokkermans}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rsssf.com/ec/ec196061.html |title=European Competitions 1960–61 |publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation]] (RSSSF) |date=27 June 2007 |accessdate=11 August 2010 |first=James M. |last=Ross}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fcbarcelona3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_3.html |title=History part III |publisher=FC Barcelona |accessdate=15 March 2010}}&lt;/ref&gt;

1957දී [[කෑම්ප් නෞ]] ක්‍රීඩාංගනය ඉදිකිරීමත් සමගම ඇතිවූ මුල්‍යමය ගැටළු හේතුවෙන් නවක ක්‍රීඩකයන් මිලදී ගැනීමට නොහැකි වීම නිසා 60 දශකය සමාජයට සාර්ථක එකක් නොවීය.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona3&quot;/&gt;  මෙම දශකය පුරාවටම රියල් මැඩ්රිඩ් විසින් ලා ලිගා හී අණසක පතුරුවන ලදී. එහෙත් ධනාත්මක කෝණයකින් බැලූ විට [[ජෝසෙප් මරිය ෆුස්ටේ]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Josep_Maria_Fust%C3%A9 Josep Maria Fusté]) සහ [[චාර්ල්ස් රෙක්සාක්]](Carles Rexach) ගේ පැමිණීම ද, 1963 කෝපා ඩෙල් රේ සහ 1966 ෆෙයාර් කුසලාන ජයග්‍රහණ වැදගත්ය. බාර්සිලෝනා සිය අතීත ගම්භීරත්වය රැකගැනීමට සමත් වුයේ  1968 කෝපා ඩෙල් රේ අවසන් තරගයේදී රියල් මැඩ්රිඩ් කණඩායම 1-0 ලෙස [[බාර්නෙබූ]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Santiago_Bernab%C3%A9u_Stadium Bernabéu]) හීදී ෆ්රැන්කෝ ඉදිරිපිට පරාජය කිරීමෙනි. මේ සදහා එවකට කළමණාකරු හිටපු ජනරජ නියමු [[සැල්වදෝර් ආර්ටිගස්]] හේතු විය. ෆ්රැන්කෝ ඒකාධිපතිත්වය අවසන් වීමත් සමගම 1974 සමාජය සිය නිල නාමය නැවත පිහිටුවනු ලබූ අතර සලකුණෙහි ප්‍රථම නිර්මාණය නැවත පිහිටුවන ලදී. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/simbols/escut.html |title=The Crest |publisher=FC Barcelona |accessdate=11 April 2010}}&lt;/ref&gt;

[[ජොහාන් කෘයිෆ්]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Johan_Cruyff Johan Cruyff]) විසින් තමා රියල් මැඩ්රිඩ් කණඩායම වෙනුවට බාර්සිලෝනා තෝරාගන්නේ ෆ්රැනකෝ වාදී කණඩායමක ක්‍රීඩා කිරීමට අකමැති බව පැවසීම තුල ඔහු බාර්සිලෝනා රසිකයින්ගේ සිත් දිනා ගන්නා ලදී. එලෙසම 1973-74 වාරය සදහා ඔහුව මිලදී ගත්තේ ලෝක වාර්තාගත යුරෝ 920,000 කට [[එජැක්ස්]][http://en.wikipedia.org/wiki/Ajax_Amsterdam] කණඩායමෙනි.&lt;ref&gt;MacWilliam, Rab; MacDonald, Tom. p. 180.&lt;/ref&gt; ඔහු තව දුරටත් ජනතාධරය දිනා ගත්තේ සිය පුතාට කටලානු සාන්ටුවරයෙකුගේ නමක් වන [[ජෝඩි]] යන්න යෙදීමෙනි.&lt;ref&gt;Ball, Phil. pp. 83–85.&lt;/ref&gt; 1960 වසරට පසු 1973-74 සමයේ ලා ලිගා තරගය ජයගැනීමට [[ජුආන් මනුඑල් අසෙන්සි]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Juan_Manuel_Asensi Juan Manuel Asensi]), [[කාර්ල්ස් රෙක්සාක්]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Carles_Rexach Carles Rexach]), සහ [[හියුගෝ සොටිල්]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Hugo_Sotil Hugo Sotil]) වැනි අග්‍රගන්‍ය ක්‍රීඩකයන් ඔහුට සහය විය.&lt;ref name=&quot;rsssf1&quot;/&gt; මෙම තරගාවලිය අතරතුරදී රියල් මැඩ්රිඩ් 5-0 ලෙස පරාජය කිරීමද විශේෂය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lfp.es/?tabid=113&amp;Controltype=tres&amp;t=073&amp;idDivision=1 |title=La Liga season 1973–74 |publisher=[[Liga de Fútbol Profesional]] (LFP) |accessdate=28 June 2010}}&lt;/ref&gt; ඔහු [[වසරේ යුරෝපානු පාපන්දු ක්‍රීඩකයා]] ලෙස 1973 සහ 1974 දී අභිසෙස් ලබන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/europa-poy.html|date=11 December 2009|author=Moore, Rob; Stokkermans, Karel |title=European Footballer of the Year (&quot;Ballon d'Or&quot;) |publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation]] (RSSSF) |accessdate=11 April 2010}}&lt;/ref&gt;

=== නුනෙස් සහ ස්ථායිකරන අවුරුදු (1978-2000) ===

ෆරැන්කෝ ඒකාධිපතිත්වය අවසන් වී ස්පාඤ්ඤයේ ප්‍රජාතාන්ත්‍රවාදය ඇරභුමත් සමගම 1978 [[ජෝසප් ලුයී නුනෙස්]][http://en.wikipedia.org/wiki/Josep_Llu%C3%ADs_N%C3%BA%C3%B1ez] සමාජයේ සභාපතිත්වයට පත් විය. නුනෙස් ගේ ප්‍රධාන අභිප්‍රාය වූයේ බාර්සිලෝනා තරගබිම තුල සහ ඉන් පිටත ස්ථාවර කරමින් ලෝක මට්ටමේ පාපන්දු සමාජයක් බවට පත් කිරීමයි. කෘයිෆ් ගේ නිර්දේශයක් මත නුනෙස් 1979දී [[ලා මාසියා]] එනම් බාර්සිලෝනා තරුණ ඇකඩමිය ඔක්තෝම්බර් 20 අරඹන ලදී.&lt;ref name=&quot;sport1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20100818/masia-como-laboratorio/840127.shtml |title=La Masia, como un laboratorio |publisher=SPORT.es |accessdate=19 August 2010 |language=Spanish |author=Perarnau, Martí |date=18 August 2010}}&lt;/ref&gt;  සිය 22 වසරක සභාපතිත්ව සමය තුල වේතන සහ විනය සම්බන්ධ විධිමත් ප්‍රතිපත්ති ක්‍රියාත්මක කරමින් [[දියෙගෝ මැරඩොනා]][http://en.wikipedia.org/wiki/Diego_Maradona], [[රොමාරියෝ]][http://en.wikipedia.org/wiki/Rom%C3%A1rio], සහ [[රොනල්ඩෝ]][http://en.wikipedia.org/wiki/Ronaldo] වැනි ක්‍රීඩකයන් ඔවින්ගේ ඉල්ලීම් නොසලකා ඉවත් කිරීම තුල බාර්සිලෝනා හී ප්‍රතිරූපය ඉහල නංවන ලදී.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona4&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_4.html |title=History part IV |publisher=FC Barcelona |accessdate=15 March 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ball, Phil p. 85.&lt;/ref&gt;

1979 මැයි මස 16 වෙනිදා 30,000 කට අධික සංචාරක බ්ලුග්රුනා රසිකයන් ඉදිරියේ [[ෆොර්ටුනා දසල්දොෆ්]] කණ්ඩායම 4-3ක් ලෙස බසෙල් හිදී පරාජය කරමින් සිය ප්‍රථම  [[UEFA කුසලානය]] දිනාගන්නා ලදී. එකල ලෝක වාර්තාගත මිලක් වන යුරෝ මිලියන 5කට මරඩොනා ව [[බොකා ජුනියර්ස්]][http://en.wikipedia.org/wiki/Club_Atl%C3%A9tico_Boca_Juniors] කණඩායමෙන් මිලදී ගන්නා ලදී&lt;ref&gt;Dobson, Stephen; Goddard, John A. p. 180.&lt;/ref&gt;. සිය බාර්සිලෝනා කෙටි කාලය තුල රියල් මැඩ්රිඩ් පරදවමින් කෝපා ඩෙල් රේ ජයග්‍රහණය කල මොහු ඒ සදහා [[සීසර් ලුයී මෙන්නෝටි|මෙන්නෝටි]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/C%C3%A9sar_Luis_Menotti Mennotti]) කළමණාකරුගේ සහය ලබා ගන්නා ලදී. 1984-85 වාරය සදහා [[ටෙරී වෙනබල්ස්|ටෙරී වෙනබල්ස්]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Terry_Venables Terry Venables]) කළමණාකරු ලෙස මිලදී ගත් අතර ඔහු ලා ලිගා ජයග්‍රහණය ගෙන දුන්නේ ජර්මානු මැදපෙළ ක්‍රීඩක බර්න්ඩ් ශුස්ට්ර් (Bernd Schuster) ගේ කැපීපෙනෙන ක්‍රීඩාශිලීත්වයත් සමගය. ඊලග වාරයෙදී වෙනබල්ස් කණ්ඩායම සිය දෙවන [[යුරෝපානු කුසලානය|යුරෝපානු කුසලානය]] වෙත ගෙන ගිය අතර එහිදී දඩුවම් පහර මගින් [[ස්ටිආඌ බුකුරෙස්ටි පාපන්දු සමාජය|ස්ටිආඌ බුකුරෙස්ටි]] අතින් සෙවිල් හිදී පරාජය විය.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona4&quot;/&gt; 

[[1986 පාපන්දු ලෝක කුසලානය|1986 ලෝක කුසලානයට]] පසු ඉංග්‍රීසි ජාතික [[ගැරී ලිනෙකර්|ගැරී ලිනෙකර්]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Gary_Lineker Gary Lineker]) සහ ගෝල රකින්නෙකු වන [[අන්දෝනි සුබිසරෙටා|අන්දෝනි සුබිසරෙටා]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Andoni_Zubizarreta Andoni Zubizarreta]) එක් කර ගත්තද කණඩායමට සාර්ථක විය නොහැකි වුයේ ශුස්ට්ර් කණඩායමෙන් ඉවත් වූ නිසාය. 1987-88 වාරය ආරම්භයේදී වෙනබල්ස් ඉවත් කර [[ලුයී අරගොනෙස්]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Luis_Aragon%C3%A9s Luis Aragonés]) පත් කරන ලදී. ක්‍රීඩකයන් නුනෙස්ට විරුධව කැරළි ගැසුවද තරග වාරය 1-0ක් ලෙස [[රියල් සොශියෝඩෑඩ් පාපන්දු කණ්ඩායම|රියල් සොශියෝඩෑඩ්]] පරාජය කරවිය. &lt;ref name=&quot;fcbarcelona4&quot;/&gt;

[[File:Johan Cruyff.jpg|thumb|left|[[ජොහාන් කෘයිෆ්ගේ]] කලමාණාකරු ලෙස බාර්සිලෝනාවට ලා ලීගා ජයග්‍රහණ 4ක් ලබාදීය. ]]

==== සිහින කණ්ඩායම ====

බාර්සිලෝනා සිහින කණ්ඩායම සම්පාදනය කිරීමෙහිලා 1988 [[ජොහාන් කෘයිෆ්ගේ]] ආගමනය හේතු විය. [[පෙප් ගුආර්ඩියෝලා]][http://en.wikipedia.org/wiki/Pep_Guardiola], [[ජොසේ මාරි බකෙරෝ]][http://en.wikipedia.org/wiki/Jos%C3%A9_Mari_Bakero] සහ [[ට්සිකි බෙගිරිස්ටයින්]][http://en.wikipedia.org/wiki/Txiki_Begiristain] ආදී ස්පාඤ්ඤ ක්‍රීඩකයන් මෙන්ම [[රොනල්ඩ් කොමැන්]][http://en.wikipedia.org/wiki/Ronald_Koeman], [[මයිකල් ලොඩරප්]][http://en.wikipedia.org/wiki/Michael_Laudrup], රෝමරියෝ සහ [[හ්රිස්ටෝ ස්ටෝච්කොව්]][http://en.wikipedia.org/wiki/Hristo_Stoichkov] වැනි අන්තර්ජාතික ක්‍රීඩකයන්ද බදවා ගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;Ball, Phil. pp. 106–107.&lt;/ref&gt; ජොහාන් කෘයිෆ්ගේ මග පෙන්වීම මත 1991 සිට 1994 දක්වා නොකඩවා [[ලා ලීගා]] ජයග්‍රණය කරන ලදී. 1989 කුසලාන ජයග්‍රාහකයන්ගේ කුසලානය සහ 1992 යුරෝපානු කුසලාන අවසන් තරගය වෙම්බ්ලි හිදී [[සම්පොද්රියා පාපන්දු කණ්ඩායම|සම්පොද්රියා]] පරාජය කළහ. ගුආර්ඩියෝලා විසින් කණ්ඩායම බාරගැනීමට පෙර කෘයිෆ්ගේ කුසලාන 11ක් සමාජය වෙත ලබා දෙනු ලැබීය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.goal.com/en-us/news/88/spain/2011/08/18/2625001/pep-guardiola-enters-barcelona-history-books-with-record|title=Pep Guardiola enters Barcelona history books with record 11th title as coach|publisher=Goal.com |accessdate=19 August 2011}}&lt;/ref&gt; ඔහුගේ අවසන් තර්ගවාර 2කෙහිදීම කුසලාන ජය ගැනීමට නොහැකි වීම හේතුවෙන් නොකඩවා අවුරුදු 8ක් කළමණාකරු ව සිටි ඔහු නුනෙස් සමගම සමාජයෙන් ඉවත් විය. &lt;ref name=honours&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/palmares/palmares.html |title=Honours |publisher=FC Barcelona |accessdate=12 March 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fcbarcelona4&quot;/&gt;  

කෘයිෆ්ගෙන් පසු 1996-97 එක් තරග වාරයක් සදහා [[බොබී රොබ්සන්]] [http://en.wikipedia.org/wiki/Bobby_Robson] කණ්ඩායමබාරගන්නා ලදී. සමාජය රොනාල්ඩෝව බදවා ගැනීමෙන් පසුව ඔහු කෝපා ඩෙල් රේ, [[කුසලාන ජයග්‍රාහකයන්ගේ කුසලානය]] සහ සුපර්කෝපා ඩි එස්පානා යන තරගාවලි 3ම ජයගැන්විය. ඔහුගේ සාර්ථකත්වය හමුවේ වුවද රොබ්සන්ට කණ්ඩායම තුල කාලය කෙටි විය. [[ලුයී වැන් ගාල්]][http://en.wikipedia.org/wiki/Louis_van_Gaal] ඉන්පසු කලමාණාකරු ලෙස UEFA සුපිරි කුසලානය,  කෝපා ඩෙල් රේ සහ ලා ලීගා තරග තිර්ත්වයක්ද 1998 ජයග්‍රහණය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona5&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_5.html |title=History part V |publisher=FC Barcelona |date=15 June 2003 |accessdate=12 March 2010}}&lt;/ref&gt; 1999 සිය ශතවර්ෂ පූර්ණය සමරුවැ වෙනුවෙන් ප්රිමෙරා ඩිවීෂන් තේමාව ලබා ගන්නා ලදී. රිවාල්ඩෝ [[වසරේ යුරෝපානු පාපන්දු ක්‍රීඩකයා]] සම්මානය දිනාගත් සිව්වැනි බාර්සිලෝනා ක්‍රීඩකයා බවට පත් විය. දේශීය ජයග්‍රහණ ලැබුවද අන්තර්ජාතික ජයග්‍රහණ නොමැති වීමෙන් නුනෙස් 2000දී, ඉල්ලා අස් විය. &lt;ref name=&quot;fcbarcelona5&quot;/&gt;

=== නුනෙස් නික්මීම සහ ලපොර්ටා ආගමනය (2000-2008)===
[[File:Ronaldinho 11feb2007.jpg|thumb|right|upright|රොනාල්ඩීනො 2005 වසරේ පාපන්දු ක්‍රීඩකයා]]
වැන් ගාල් සහ නුනෙස්ගේ හැරයාමට වඩාත්ම සමාජයට බලපෑවේ [[ලුයී ෆිගෝ]][http://en.wikipedia.org/wiki/Lu%C3%ADs_Figo]ගේ හැර යාමයි. ලබ්ධි වීරයෙකු හා උප නායක වශයෙන් සිටි ක්‍රීඩකයකුව සිටි ෆිගෝ කණ්ඩායමේ දීර්ඝකාලීන එදිරිවාදීන් වූ රියල් මැඩ්රිඩ් සමග එකතු වීම රසිකයන්ගේ අකමැත්තට බදුන්විය. නරබන්නන් ඔහු කැම්ප් නෞ වෙත පැමිණි විට ඔවුන්ගේ විරුද්ධත්වය පෙන්විය.&lt;ref&gt;Ball, Phil. p. 19.&lt;/ref&gt; නුනෙස් වෙනුවට [[ජොආන් ගැස්පාර්ට්]] 2000 වසරෙදී පත් වූ අතර ඔහුගේ පාලන වසර තුන අතර කළමණාකාරවරුන්ගේ පැමිණීම සහ නික්මීම සිදුවිය. ඒ අතර වැන් ගාල් දෙවන වතාවට තේරී පත් විය. නමුත් 2003දී දෙදෙනාම ඉල්ලා අස් විය. &lt;ref&gt;Ball, Phil. pp. 109–110.&lt;/ref&gt;

ගස්පාර්ට් යුගයේ බලාපොරොත්තු කඩවීමත් සමග සමාජය නැවත පනගැන්වුයේ යෞවන සභාපති කෙනෙක් වූ [[ජුආන් ලපොර්ට]] සහ යොවන කලමණාකරුවෙකු සහ හිටපු ඕලන්ද ක්‍රීඩක [[ෆ්රෑන්ක් රිජ්කාර්ඩ්]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Frank_Rijkaard Frank Rijkaard]) ගේ සංයෝජනයෙනි. පිටිය තුල විදේශ ක්‍රීඩකයන්ගේ ආගමනය සහ දේශීය ක්‍රීඩකයන්ගේ සංයුතිය කණ්ඩායමේ පුනරාගමනයට හේතු විය. 2004-05 ලා ලීගා සහ ස්පාඤ්ඤ සුපිරි කුසලානය  ජයග්‍රහණය කල අතර මැදපෙල ක්‍රීඩක [[රොනාල්ඩීනෝ]] [[FIFA වසරේ ක්‍රීඩකයා]][http://en.wikipedia.org/wiki/FIFA_World_Player_of_the_Year] සම්මානයෙන් පිදුම් ලැබීය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/4486166.stm |title=Ronaldinho wins world award again |publisher=BBC News |date=19 December 2005 |accessdate=11 August 2010}}&lt;/ref&gt; 

2005-06 තරග වාරයෙදී බාර්සිලෝනා සිය ලීග සහ සුපිරි කුසලාන ජයග්‍රහණ නැවත සටහන් කරන ලදී. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.independent.co.uk/sport/football/european/real-madrid-0-barcelona-3-bernabeu-forced-to-pay-homage-as-ronaldinho-soars-above-the-galacticos-516202.html |title=Real Madrid 0 Barcelona 3: Bernabeu forced to pay homage as Ronaldinho soars above the galacticos |work=The Independent |date=21 November 2005 |accessdate=11 August 2010 | location=London | first=Patrick | last=McCurdy}}&lt;/ref&gt; ශූරයන්ගේ කුසලානයේදී බාරකා [[ආර්සනල් පාපන්දු සමාජය|ආර්සනල්]] 2-1 ලෙස අවසන් තරගය ජය ගත්හ. මෙය වසර 14කට පසු සමාජය ලබූ ප්‍රථම යුරෝපා කුසලාන ජයග්‍රහණයයි.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/4773353.stm |title=Barcelona 2–1 Arsenal |publisher=BBC News |date=17 May 2006 |accessdate=11 August 2010}}&lt;/ref&gt;

2006-2007 බාර්සිලෝනාවට පසුබෑමට ලක් වූ සමයක් වුයේ එම කාලය පුරාවටම ඔවුන් ලබූ එකම ජය [[ස්පාඤ්ඤ සුපිරි කුසලානය]] 2006 දී දිනා ගැනීම පමණි. [[2006 FIFA අන්තර් සමාජ ලෝක කුසලානය]]ට සහභාගී වුවද අවසාන මහා තරගයේදී බ්‍රසීලියානු [[ඉන්ටර්නැෂනාල් පාපන්දු සමාජය|ඉන්ටර්නැෂනාල්]] අතින් අවසන් මොහොතේ පරාජය විය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=107/edition=248388/news/newsid=108718.html#internacional+make+japan |title=Internacional make it big in Japan |publisher=FIFA |date=17 December 2006 |accessdate=11 August 2010}}&lt;/ref&gt; ලා ලිගා හිදී තරගාවලියේ බොහෝ විට පෙරමුණේ සිටි බාර්සිලෝනා 2007 මැයි 12 රියල් මැඩ්රිඩ් සමග තරගයෙන් ප්‍රසාද ලකුණු මත පරාජය විය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/6353861.stm |title=Barcelona will not punish Eto'o |publisher=BBC News |date=14 February 2007 |accessdate=11 August 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.soccerway.com/news/2007/August/03/barcelona-defends-asian-tour/ |title=Barcelona defends Asian tour |publisher=soccerway.com|agency=AFP |accessdate=11 March 2010}}&lt;/ref&gt;
ශූරයන්ගේ කුසලානයේ ප්‍රථම වටය හරහා ගියද, අවසන් 16 දෙනාගේ වටයේදී [[ලිවර්පූල් පාපන්දු සමාජය|ලිවර්පූල්]][http://en.wikipedia.org/wiki/Liverpool_F.C.] සමග ආරාධිත ගෝල සංඛ්‍යාව මත තරගාවලියෙන් ඉවත් විය.

2007-2008 තරග වාරයද කිසිම ජයග්‍රහණයක් නැතිව අවසන් විය. ලා ලීගා තරගාවලියේ 3වෙනි ස්ථානයද, ශූරයන්ගේ කුසලානයේ අර්ධ අවසන් තරගය 1-0ක් ලෙස [[මැන්චෙස්ටර් යුනයිටඩ් පාපන්දු සංගමය|මැන්චෙස්ටර් යුනයිටඩ්]] අතින් පරාජය විය.

=== ගුආර්ඩියෝලා යුගය (2008-2012) ===

තරග සාමය අවසානයේ එවකට [[බාර්සිලෝනා B කණ්ඩායම|බාර්සිලෝනා B කණ්ඩායමේ]] කලමාණාකරු පෙප් ගුආර්ඩියෝලා විසින් ෆ්රෑන්ක් රිජ්කාර්ඩ් ගේ රාජකාරිය බාරගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/destacades/n080508104104.html|title=Rijkaard until 30 June; Guardiola to take over|date=8 May 2008|accessdate=8 May 2009|publisher=FC Barcelona}}&lt;/ref&gt; ඔහු ඉගෙන ගත් [[ටිකි-ටකා]] ක්‍රමයට අනුව කණ්ඩායම මෙහෙයවූ අතර ඔහු [[රොනාල්ඩීනො]] සහ [[ඩෙකෝ]] විකුණා [[ෂවි]], [[ඉනියෙස්ටා]] සහ [[ලයනල් මෙසී|මෙසී]] වටා කණඩායම ගොඩ නගන ලදී.
[[File:Lionel Messi Player of the Year 2011.jpg|thumb|left|[[ලයනල් මෙසී]],  2009, 2010, 2011 and 2012 ලෝක පාපන්දු ක්‍රීඩකයා  සහ  ගෝල 308කින් බර්සිලෝනාවේ වැඩිම ගෝල ලාබියා. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/club/the-honours/detail/card/fc-barcelona-individual-records |title=individual records |publisher=FC Barcelona |date= |accessdate=29 November 2012}}&lt;/ref&gt;]]
2009 වසරෙදී කෝපා ඩෙල් රේ කුසලානය වාර්තාගත 25 වෙනි වතාවට ජයගත්තේ [[ඇත්ලටික් බිල්බාඕ පාපන්දු සමාජය|ඇත්ලටික් බිල්බාඕ]] 4-1 ලෙස පරාජය කිරීමෙන් අනතුරුවය. මෙම වසර ඔවුන්ට ජයග්‍රාහී වසරක් වූයේ රියල් මැඩ්රිඩ් සමග 2-6 ජයග්‍රහණයකින් ලා ලීගා ද, පෙර වසරේ ශූරයන්ගේ කුසලානය දිනූ [[මැන්චෙස්ටර් යුනයිටඩ් පාපන්දු සංගමය]] 2-0 ලෙස ඔලිම්පිකෝ ක්‍රීඩාංගනයේ දී 3 වන වතාවට ශූරයන්ගේ කුසලානය ජය ගනිමින් එලෙස ජයගත් එකම ස්පාඤ්ඤ කණ්ඩායම වීමද, 2009 ස්පාඤ්ඤ සුපිරි කුසලානය ඇත්ලටික් බිල්බාඕ ට එරෙහිවද, 2009 UEFA සුපිරි කුසලානය දිනා ගනිමින්  පෙර කී තරගාවලි ත්‍රිත්වයට අමතරව දෙශීය සහ යුරෝපානු සුපිරි කුසලාන දෙකම දිනූ එකම යුරෝපානු පාපන්දු සමාජය බවට පත් වීමද, 2009 FIFA අන්තර් සමාජ ලෝක කුසලානය දිනාගැනීමත් සමග ජයග්‍රහණ 6කට උරුමකම් කීම විශේෂය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/columns/story?id=646187&amp;sec=europe&amp;root=europe&amp;&amp;cc=5739|title=One title closer to the treble|date=14 May 2009|publisher=[[ESPN]]|first=Eduardo|last=Alvarez|accessdate=30 May 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/8060878.stm|title=Barcelona 2–0 Man Utd|date=27 May 2009|publisher=BBC Sport|accessdate=30 May 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thesportreview.com/tsr/2009/05/pep-guardiola-barcelona/|title=Pep Guardiola's love affair with Barça continues|date=19 May 2009|publisher=Thesportreview.com|accessdate=31 May 2009}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Messi leads Barcelona to Spanish Supercup win|publisher=CNN Sports Illustrated. Associated Press|date=23 August 2009|url=http://sports.sportsillustrated.cnn.com/gold/story.asp?i=20090823224656240000201|accessdate=25 December 2009|archive-date=8 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110708171500/http://sports.sportsillustrated.cnn.com/gold/story.asp?i=20090823224656240000201|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/futbol/temporada_09-10/arxiu_partits/supercopa_europa/final/jornada01/Barcelona_Shakhtar_Donetsk/partit.html |title=Barcelona vs Shakhtar Donetsk |publisher=FC Barcelona |accessdate=13 March 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book| url = http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/8422908.stm | title = Barcelona beat Estudiantes to win the Club World Cup |publisher=BBC Sport | date = 19 December 2009|accessdate=14 April 2010}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fifa.com/worldfootball/news/newsid=1151676.html |title=The year in pictures |publisher=FIFA.com |date=13 December 2009|accessdate=13 March 2010}}&lt;/ref&gt; ඊට අමතරව 2010 වසරේ ලා ලීගා ලකුණු 99කින් ජය ගැනීම සහ ස්පාඤ්ඤ සුපිරි කුසලානය 9වෙනි වරට ජය ගැනීමද ඔවුන් තැබූ වාරතා අතරට එක් වෙයි. &lt;ref&gt;{{cite web|last=Associated |first=The |url=http://www.google.com/hostednews/canadianpress/article/ALeqM5hTKYLfFVJSz8N1uam6zrvdyQGZqA |title=The Canadian Press: Messi's three goals as Barcelona wins record ninth Spanish Supercup |publisher=Canadian Press |date=21 August 2010 |accessdate=27 August 2010 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20100824072643/http://www.google.com/hostednews/canadianpress/article/ALeqM5hTKYLfFVJSz8N1uam6zrvdyQGZqA |archivedate=24 August 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.usatoday.com/sports/soccer/2010-05-16-barcelona-spanish-league-title_N.htm|title=Messi, Barcelona set records in Spanish league title repeat|work=USA Today|date=16 May 2010|accessdate=11 August 2010}}&lt;/ref&gt;


2010 ලැපොර්ටා ඉවත් වීමෙන් පසු ජුනි 13 පැවති ඡන්දයෙන් නව සභාපතිත්වයට [[සන්ද්‍රෝ රොසෙල්]] පත්වූයේ 61.35% කැ ඡන්ද ප්‍රතිශතයක් ලබමිනි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/presidents/sandrorosell.html |title=Sandro Rosell i Feliu (2010–)|publisher=FCBarcelona.cat|work=FC Barcelona|accessdate=5 June 2011}}&lt;/ref&gt; ඔහු [[වැලෙන්සියා කණ්ඩායම|වැලෙන්සියා කණ්ඩායමෙන්]] [[ඩේවිඩ් විලා]][http://en.wikipedia.org/wiki/David_Villa] යුරෝ මිලියන 40 කාටද, ලිවර්පූල් කණ්ඩායමේ [[ෂෙවියර් මෂරානෝ]][http://en.wikipedia.org/wiki/Javier_Mascherano] යුරෝ මිලියන 19කට බදවා ගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada09-10/05/19/n100519111099.html |title=Barca agree Villa move with Valencia|date=19 May 2010|work=FCBarcelona.cat|publisher=FC Barcelona |accessdate=4 June 2011}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada10-11/08/27/n100827112582.html |title=Deal with Liverpool to sign Mascherano|date=27 August 2010|work=FCBarcelona.cat|publisher=FC Barcelona |accessdate=4 June 2011}}&lt;/ref&gt;2010-11 සමයේදී බාර්සිලෝනා සිය ලා ලීගා කුසලානය තුන් වන වරටත් රක ගත්තේ ලකුණු 96ක් හා සිය දිගු කාලීන ප්‍රතිවදීන්ට [[එල් ක්ලැසිකෝ]] හීදී 5-0 ක පරාජයක් අත් කරමිනි.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/13368064.stm Barcelona secure La Liga Spanish title hat-trick] BBC Sport. Retrieved 30 May 2011&lt;/ref&gt;  2011 අප්‍රේල් මාසයේදී කෝපා ඩෙල් රේ 1-0 ක් ලෙස [[රියල් මැඩ්රිඩ්]] අතින් පරාජය වුවද, 2011 ශූරයන්ගේ කුසලාන අවසන් තරගය නැවත වතාවක් [[මැන්චෙස්ටර් යුනයිටඩ් පාපන්දු සංගමය|මැන්චෙස්ටර් යුනයිටඩ් කණ්ඩායම]] [[වෙම්බ්ලි ක්‍රීඩාංගනය|වෙම්බ්ලි]] හිදී පරාජය කරමින් සිය සිව් වන යුරෝපානු කුසලානය අත් කර ගත්හ. &lt;ref&gt;[http://www.skysports.com/football/match_report/0,19764,11065_3365041,00.html Madrid clinch Copa del Rey] Sky Sports. Retrieved 30 May 2011&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/13576522.stm |title=Barcelona 3–1 Man Utd |author=Phil McNulty|date=28 May 2011|publisher=BBC |accessdate=30 May 2011}}&lt;/ref&gt;2011 [[ආර්සනල් පාපන්දු කණ්ඩායම |ආර්සනල්]] කණඩායමෙන් ෆැබ්රිගාස්  එකතුකර ගැනීමෙන් ස්පාඤ්ඤ සුපිරි කුසලානය රියල් මැඩ්රිඩ් ට එරෙහිව සුරක්ෂිත කර ගන්නා ලදී. මෙම ජයග්‍රහණය සමගම මුළු කුසලාන සංඛ්‍යාව 73 වූ අතර එය රියල් මැඩ්රිඩ් ලබා සිටි අගයට සමාන වීමකි. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.marca.com/2011/08/17/futbol/equipos/barcelona/1313608792.html |title=El Barça iguala en títulos al Real Madrid |publisher=MARCA.com |accessdate=18 August 2011}}&lt;/ref&gt;

එම මස අවසානයේදී ලයනල් මෙසී සහ ෆැබ්රිගාස් ලබාගත් ගෝල දෙකකින් පොරටෝ කණ්ඩායම 2-0 ලෙස [[UEFA සුපිරි කුසලානය]]ද ජය ගන්නා ලදී. මෙය කණ්ඩායමේ සමස්ථ ශුරතා සංඛ්‍යාව 74ක් දක්වාද, ගුආර්ඩියෝලා විසින් තමා කළමණාකරු ලෙස මුහුණදුන් තරග 15න් 12ක් ජය ගෙන කණ්ඩායම් පුහුණුකරුවෙකු ලෙස ලබාගත් වැඩිම ජයග්‍රහණ සංඛ්‍යාවට අදාළ සමාජ වාර්තාව පිහිටුවීමක්ද විය.

[[File:FC Barcelona - Bayer 04 Leverkusen, 7 mar 2012 (18).jpg|thumb| 2012 දී බාර්සිලෝනා UEFA ශූරයන්ගේ කුසලාන තරග  ]]
එම වසරේ දෙසැම්බර් මාසයෙදි බාර්සිලෝනා ඔවුන්ගේ අග්‍රගන්‍ය ජයග්‍රහණ කුසලතා පෙන්වුයේ FIFA අන්තර් සමාජ ලෝක කුසලානය දෙවන වතාවටත් ලබාගැනීමෙනි. එහිදී ඔවුන් බ්‍රසීලියානු [[සන්ටෝස් කණ්ඩායම]] 4-0ක් ලෙස පරාජය කලේ [[ලයනල්මෙසී|මෙසී]] ගෝල 2කුත්, [[ෂවි]] සහ [[ෆැබ්රිගාස්]] එක් ගෝලයක් බැගිනුත් ලබා ගනිමිනි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/santos-fcb-legendary-barca-0-4|title=SANTOS-FCB: Legendary Barça (0–4)|date=18 December 2011|work=fcbarcelona.com|accessdate=18 December 2011}}&lt;/ref&gt; මේ අනුව ඔවුන් වසර 4ක් තුල තරගාවලි 24කින් 13ක්ම ජය ගැනීමට සමත් විය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/guardiola-winning-13-out-of-16-titles-is-only-possible-when-you-have-a-competitive-mentality|title=Guardiola: &quot;Winning 13 out of 16 titles is only possible when you have a competitive mentality&quot;|date=18 December 2011|work=fcbarcelona.com|accessdate=18 December 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fifa.com/clubworldcup/matches/round=257437/match=300180901/summary.html
|title=Santos humbled by brilliant Barcelona|date=18 December 2011|work=fifa.com|accessdate=18 December 2011}}&lt;/ref&gt; 
 
2011-12 තරග සමයේ බාර්සිලෝනා UEFA සුපිරි කුසලානය [[චෙල්සී කණ්ඩායම]]ට පරාජය වීමත් සමගම [[ගුආර්ඩියෝලා]] තමා ඉවත්වන ලෙස ප්‍රකාශ කරන ලදී. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://video.uk.msn.com/watch/video/barca-not-tired/2i6en3os?cpkey=a70999a2-196d-4734-bf81-43688140eec8|title=Barca 'not tired' on MSN Video |publisher=Video.uk.msn.com |date= |accessdate=29 November 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/champions-league/9230314/Pep-Guardiolas-reign-in-Spain-was-coming-to-an-end-according-to-all-the-signs.html | location=London | work=The Daily Telegraph | first=Pete | last=Jenson | title=Pep Guardiola's reign in Spain was coming to an end, according to all the signs | date=26 April 2012}}&lt;/ref&gt; එහෙත් ඔහු සිය කටයුතු සිය සහයක [[ටිටෝ විලානොවා]]ට([http://en.wikipedia.org/wiki/Tito_Vilanova Tito Vilanova]) ජුනි 30වෙනි දින බාර දීමට පෙර කෝපා ඩෙල් රේ 3-0 ක් ලෙස ජය ගනිමින් බාර්සිලෝනා තුල ඔහුගේ කුසලාන එකතුව 14ක් දක්වා වර්ධනය කරගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story/_/id/1055094/pep-guardiola-to-part-company-with-barcelona---reports?cc=5901 |title=Pep Guardiola to part company with Barcelona - reports - ESPN FC |publisher=Soccernet.espn.go.com |date=26 April 2012 |accessdate=29 November 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/chelsea/9222641/Barcelona-v-Chelsea-Pep-Guardiola-keeps-calm-as-Nou-Camp-critics-question-selection-and-tactics.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Barcelona v Chelsea: Pep Guardiola keeps calm as Nou Camp critics question selection and tactics | date=24 April 2012}}&lt;/ref&gt; 

ගුආර්ඩියෝලාගේ සහ කටලියානු දැවැන්ත්යින්ගේ මෙම සමත්කම හා සබැදුනු වාර්තාමය චිත්‍රපටයක් 2014 ලෝක කුසලානයට පෙර [[පෝල් ග්‍රීන්ගාස්]]([http://en.wikipedia.org/wiki/Paul_Greengrass Paul Greengrass]) විසින් එලි දැක්වීමට නියමිතය.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.insideworldsoccer.com/2012/05/hollywood-to-do-film-on-barcelona.html |title=Hollywood to do film on Barcelona |publisher=inside World Soccer |date=19 May 2012}}&lt;/ref&gt; 

=== ටිටෝ විලානොවා (2012 - අද ) ===

ගුආර්ඩියෝලාට පසු ඔහුගේ සහය කලමාණාකරු [[ටිටෝ විලානොවා]][http://en.wikipedia.org/wiki/Tito_Vilanova Tito Vilanova] 2012 වසන්ත ඍතුවේ සිට කළමණාකරු ලෙස කටයුතු කරයි. ඔහුගේ කළමනාකාරිත්වය තුල බාර්සිලෝනා සති 26ක් පුරාවට ලීග ලකුණු සටහනේ පෙරමුණේ පසු වන්නේ තරග 23කින් තවම එක් තරගයක් පමණක් පරාජය වී ඇත. [[ලයනල් මෙසී|මෙසී]] මෙම තුල පමණක් ගෝල 34ක් ලබා සිටි. පෙබරවාරි මැද සතිය වන විට බාර්සිලෝනා දෙවන ස්ථානයේ පසුවන [[ඇත්ලෙටිකෝ මැඩ්රිඩ් ක්‍රීඩා සමාජය|ඇත්ලෙටිකෝ මැඩ්රිඩ්]] වලට වඩා ලකුණු 12ක් ඉදිරියෙන් සිටී. 

== රසිකයන් සහ සාමාජිකයන් ==

[[File:Tifo at Camp Nou.jpg|450px]]

ස්පාඤ්ඤයේ මුළු ජනගහණය අතරින් 25% කම බාර්සිලෝනා අධාරකරුවන් වන අතර එය දෙවැනි වන්නේ රියල් මැඩ්රිඩ් කණ්ඩායමේ 32%කැ ප්‍රතිශතයටයි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cis.es/cis/export/sites/default/-Archivos/Marginales/2700_2719/2705/Es2705mar_A.pdf |title=Ficha Técnica | publisher=Centro de Investigaciones Sociológicas |format=PDF |date = May 2007|accessdate=8 August 2010|language=Spanish}}&lt;/ref&gt; එම ආධාරකරුවන් හදුන්වන්නේ කියූලර් (culer) යන සුරතල් නාමයෙනි. මෙය සෑදී ඇත්තේ කැටලානු කල්(cul) එනම් පශ්චාත් ප්‍රදේශය අනුසාරයෙනි. මෙයට හේතුව වන්නේ ඔවුන්ගේ ප්‍රථම ක්‍රීඩාගාරය තුල නරඹන්නන්ට වාඩි වීමට පුටු නොමැති වීම නිසාය. මුළු යුරෝපය පුරාම සැලකූ කල්හී බාර්සිලෝනා කණ්ඩායම ප්‍රේක්ෂක ආකර්ෂණය අතින් දෙවන ස්ථානයට සිටී.&lt;ref&gt;Chadwick, Simon; Arthur, Dave. pp. 4–5.&lt;/ref&gt; 2003-04 වසර වන විට තිබු සමාජ සාමජිකත්ව සංඛ්‍යාව 100,000 සිට 2009 වන විට සැලකිය හැකි පරිදි 170,000 දක්වා වර්ධනය විය.&lt;ref name=socis&gt;{{cite web|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20090919/barcelona-tiene-170000-socios/813866.shtml |title=El FC Barcelona ya tiene 170.000 socios |publisher=SPORT.es|language=Spanish|date=19 September 2009 |first=Víctor |last=Aznar |accessdate=8 August 2010}}&lt;/ref&gt; මෙයට මුලිකම හේතු ලෙස වාර්තා වන්නේ [[රොනල්ඩීනො]] ගේ බලපෑමත්, [[ජොආන් ලපොර්ටාගේ]] මාධ්‍ය භාවිතයේ දක්ෂ උපාය මාර්ගත් නිසාය.&lt;ref&gt;Fisk, Peter. pp. 201–202.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Brott, Steffen. p. 77.&lt;/ref&gt; 

සාමාජිකත්ව සංඛ්‍යාවට අමතර 2010 වන විට ලොව පුරා නිල රසික සංගම් (පෙන්යෙස් - penyes) සංඛ්‍යාව 1,335 ක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/penyes/llistat_penyes/llistat_penyes.html |title=Penyes |publisher=FC Barcelona |accessdate=8 August 2010}}&lt;/ref&gt; මෙම රසික සංගම් බාර්සිලෝනා සිය දේශීය සමාජය තුල ප්‍රචලිත කල අතර බාර්සිලෝනා එම ප්‍රදේශ වල සංචාරය කරන විට විවිධ වරප්‍රසාද දිනා ගනී. [[ජෝන් පාවුල් 2]][http://en.wikipedia.org/wiki/John_Paul_II John Paul II] පාප්වහන්සේ හා ස්පාඤ්ඤ හිටපු අගමැති [[ජොසේ ලුයිස්]][http://en.wikipedia.org/wiki/Jos%C3%A9_Luis_Rodr%C3%ADguez_Zapatero José Luis] ඇතුළු සම්භාවනීය පිරිස්ද බාර්සිලෝනා රසිකයන් සහ සාමාජිකයන් අතරට එක් වේ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/377088531.html?dids=377088531%3A377088531&amp;FMT=ABS&amp;FMTS=ABS%3AFT&amp;type=current&amp;date=Jul+29%2C+2003&amp;author=Steven+Goff&amp;pub=The+Washington+Post&amp;desc=Bar%C3%A7a+Isn%27t+Lounging+Around%3B+Storied+Catalonian+Club+Plots+Its+Return+to+the+Top|title=Barça Isn't Lounging Around; Storied Catalonian Club Plots Its Return to the Top|first=Steven|last=Goff|work=The Washington Post|date=29 July 2003|access-date=22 March 2013|archive-date=22 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121222225849/http://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/377088531.html?dids=377088531:377088531&amp;FMT=ABS&amp;FMTS=ABS:FT&amp;type=current&amp;date=Jul+29%2C+2003&amp;author=Steven+Goff&amp;pub=The+Washington+Post&amp;desc=Bar%C3%A7a+Isn%27t+Lounging+Around%3B+Storied+Catalonian+Club+Plots+Its+Return+to+the+Top|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://nation.ittefaq.com/issues/2008/07/02/news0376.htm|agency=Associated Press|title=Spain's football team welcomed by royals|work=The New Nation|accessdate=10 August 2010}}&lt;/ref&gt; යුරෝපානු පාපන්දු සමාජ අතරින් දෙවැනියට වැඩිම පැමිණීමේ සාමාන්‍ය ඇත්තේ බාරසිලෝනා පාපන්දු සමාජයටය. එය දෙවැනි වන්නේ [[බොරුසියා ඩොර්ට්මුන්ඩ්]] &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/stats/attendance/_/league/ger.1/year/2010/german-bundesliga?cc=5901 |title=German Bundesliga Stats: Team Attendance – 2010–11 |work=[[ESPNsoccernet]] }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://arxiu.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/club/temporada10-11/05/17/n110517117527.html |title=Camp Nou: Average attendance 79,390 &amp;#124; FCBarcelona.cat |publisher=Arxiu.fcbarcelona.cat |date=17 May 2011 |accessdate=29 November 2012}}&lt;/ref&gt;

== ප්‍රධාන ප්‍රතිවාදීන් ==
=== එල් ක්ලැසිකෝ ===

[[File:Forcejeo Real Madrid - FC Barcelona.jpg|thumb|230px|රියාල් මැඩ්රිඩ් සහ එෆ්සී බාර්සිලෝනා අතර 2009 දී පැවති තරගයක්]]
ලා ලීගා ලීග් කුසලානයට මුහුණ දෙන ප්‍රබලම කණ්ඩායම් දෙකක් වන [[එෆ්සී බාර්සිලොනා|බාර්සිලෝනා]] හා [[රියාල් මැඩ්රිඩ්]] අතර තරගය අතීතයේ සිටම එල් ක්ලැසිකෝ (El Clásico) ලෙස හදුන්වයි. ජාතික තරගාවලි ආරම්භක සමයේ සිටම මෙම කණ්ඩායම් දෙක නියෝජනය වුයේ [[ස්පාඤ්ඤය|ස්පාඤ්ඤයේ එකිනෙකාට ප්‍රතිවාදී ප්‍රදේශ දෙකක් වූ  [[කැටලෝනියාව]] සහ [[කැස්ටයිල්]] නගර දෙකය. මෙම ප්‍රතිවාදීත්වය තුල කැටලානු සහ කැස්ටීලියානු දේශපාලන හා සංස්කෘතිමය ඝට්ටනයන් පිළිඹිබු වන්නේ [[ස්පාඤ්ඤ සිවිල් යුද්ධය|ස්පාඤ්ඤ සිවිල් යුද්ධයේ]] නැවත විදර්ශනයක් ලෙසය.&lt;ref&gt;Ghemawat, Pankaj. p. 2.&lt;/ref&gt; 


[[ප්‍රිමෝ ඩි රිචෙරා]]([http://en.wikipedia.org/wiki/Miguel_Primo_de_Rivera,_2nd_Marquis_of_Estella Primo de Rivera]) හා [[ෆ්රැන්සිස්කෝ ෆ්රැන්කෝ]]([http://en.wikipedia.org/wiki/Francisco_Franco Francisco Franco]) පාලන සමයන් හීදී සියලුම ප්‍රාදේශීය සංස්කෘතීන් පීඩනයට ලක් විය. සපා ස්පාඤ්ඤ එසේත් නොමැතිනම් [[කැසටිලාන් භාෂාව]] හැර අනෙක් සියලුම භාෂාවන් වාරණයට පත් විය.&lt;ref&gt;Kleiner-Liebau, Désirée. p. 70.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|author=Phil Ball |url=http://www.guardian.co.uk/football/2002/apr/21/championsleague.sport |title=The ancient rivalry of Barcelona and Real Madrid|work=The Guardian|publisher=Guardian News and Media |date= 21 April 2002|accessdate=13 March 2010 | location=London}}&lt;/ref&gt; මෙම සාමය තුල ෆ්රැන්කෝ විරොධී කණ්ඩායමකට එකතු වීමට වඩා එකල කැටලානු අනන්‍යතාවය රැගත් බාර්සිලොනාවට එක් වීම වඩා හිතකර බව [[මැනුවල් වස්කෝ මොන්ටාබාන්]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Manuel_V%C3%A1zquez_Montalb%C3%A1n Manuel Vázquez Montalbán]) විසින් ප්‍රකාශ කරන ලදී. &lt;ref&gt;Spaaij, Ramón. p. 251.&lt;/ref&gt;

එලෙසම අනිත් අතින් ගත් විට රියල් මැඩ්රිඩ් යනු [[මධ්‍යනුවාදය]]([http://en.wikipedia.org/wiki/Centralism Centralism]) සහ ෆැසිස්ට් වාදය මුල්බැසගත්  කණ්ඩායමකි. කෙසේ නමුත් සිවිල් යුධ සමයේදී කණ්ඩායම් දෙකෙන්ම ජෝසෙප් සුන්යෝල් සහ රෆායෙල් සන්චෙස් ගුඑරා  ෆ්රැන්කෝ ගේ අධාරකරුවන් විසින් අඩම්තේට්ටම් වලට ලක් විය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1697027,00.html|title=Barcelona vs. Real Madrid: More Than a Game|date=20 December 2007|accessdate=1 July 2009|work=[[Time (magazine)|Time]]|last=Abend|first=Lisa|archive-date=8 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120508205931/http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1697027,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.guardian.co.uk/football/2001/mar/26/newsstory.sport13|title=Morbo: The Story of Spanish Football by Phil Ball (London: WSC Books, 2001)|date=26 March 2001|accessdate=1 July 2009|work=The Guardian|last=Lowe|first=Sid}}&lt;/ref&gt; 

1950 කාලයේදී මෙම ප්‍රතිවාදීත්වය [[ඇල්ෆ්රෙඩො ඩි ස්ටෙෆානෝ]] හුවමාරුවත් සමග වඩාත් තීවෘ විය. මෙයට හේතුව වූයේ ඔහු කරණකොටගෙන රියල් මැඩ්රිඩ් කණ්ඩායම සාර්ථකත්වය ලබා ගැනීමැයි. මෙම් එදිරිවාදීකම යුරෝපානු මට්ටම කරා පැතිර ගියේ 1960 යුරෝපානු කුසලානයේදී කණ්ඩායම් දෙක පිලිමල්ලවුන් පිටි දැකීමේ වටයේදී දෙවතාවක් මුන ගැසීමයි.

=== එල් ඩර්බි බාර්සිලෝනි===

බාර්සිලෝනා හී ප්‍රාදේශීය එදිරිවාදීන් වුයේ [[එස්පන්යෝල් ක්‍රීඩා සමාජය]]යි. රාජකීය අනුමැතිය සහ ස්පාඤ්ඤ පාපන්දු ලෝලීන් විසින් ඇරඹි මෙහි බාර්සිලෝනා මෙන් විවිධ රටවල සංයුතියක් නොවූහ. මෙම කණ්ඩායමේ ආරම්භක පණිවිඩය අනුව එය සහසුද්දෙන්ම බාර්සිලෝනා විරෝදී එකක් බවට සහතික කරයි. එලෙසම ඔවුන් බාර්සිලෝනා එකහෙලාම විදේශිකයන්ගේ කණ්ඩායමක් ලෙස හදුන්වයි.  මෙය තවත් වර්ධනය වූයේ කැටලොනියානුවන් මොවුන්ව මැඩ්රිඩ් හා සම්බන්ද නියෝජිතයන් ලෙස දුටු විටයි. &lt;ref&gt;Shubert, Arthur. p. 199.&lt;/ref&gt; එස්පන්යෝල් හි ආරම්භක පිටිය වූයේ සාරියා ප්‍රදේශයයි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://hemeroteca.lavanguardia.com/preview/1901/04/09/pagina-2/33398307/pdf.html |title=Edición del martes, 09 abril 1901, página 2 – Hemeroteca – Lavanguardia.es |language=Spanish|publisher=Hemeroteca Lavanguardia|accessdate=13 March 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rcdespanyol.cat/principal.php?modulo=estatico&amp;idcontenido=8&amp;idmenu=2&amp;idsubmenu=22&amp;nombremodulo=dates&amp;idlinkchk=21 |title=History of Espanyol|publisher=RCD Espanyol |accessdate=13 March 2010}}&lt;/ref&gt;

ෆ්රැන්කෝ සමයේදීද එස්පන්යෝල් කඳවුර මද්‍යම රජයට සම්බන්ද කණ්ඩායමක් ලෙස බාර්සිලෝනුවන්ට හැගිණි. එලෙසම ස්පාඤ්ඤසිවිල් යුධ සමයේ එස්පන්යෝල් ආධාරකරුවන් ෆැසිස්ට් වරුන් සමග සටන් කිරීමද මෙයට හේතුවක් විය. මෑත භාගයේදී එස්පන්යෝල් සිය තේමා ගීතය ස්පාඤ්ඤ භාෂාවේ සිට කැටලාන් භාෂාවට පරිවර්තනය කිරීමත් සමගම මෙම එදිරිවාදිකම දේශපාලනයම වශයෙන් අඩු විය. 

මෙම ප්‍රතිවාදීන් මුණගැසීම් අතරින් බොහොමයක් බාර්සිලෝනා ජයගෙන අතර ලීග සටහනේ එස්පන්යෝල් බාර්සිලෝනා පසු කර ඇත්තේ වසර 70කටම තුන් වතාවකි. එහෙත් වැඩිම පරතරයකින් එනම් 6-0ක් ලෙස ජය ලබාගෙන ඇත්තේ එස්පන්යෝල් කණ්ඩායමයි. 2008-09 සමයේ බාර්සිලෝනා සිය තුන්ජය සමය ගෙවන විට කැම්ප් නෞ හිදී ඔවුන් ප්‍රථම වතාවට පරදවන ලද්දේද එස්පන්යෝල් විසිනි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_08-09/arxiu_partits/lliga/jornada24/Barcelona_Espanyol/partit.html |title=Matchday 24|publisher=FC Barcelona|accessdate=13 March 2010}}&lt;/ref&gt; 

==හිමිකාරිත්වය සහ මුල්‍යමය පසුබිම==

2008-09 සමය තුල කණ්ඩායමේ මුල්‍යමය තොරතුරු මත පිහිටා [[ෆෝබ්ස් සගරාව]][http://en.wikipedia.org/wiki/Forbes] විසින් 2010 වසරේදී බරසිලෝනාහී වටිනාකම යුරෝ මිලියන 752ක් (ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියනයක්) ලෙස තක්සේරු කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.forbes.com/2010/04/21/soccer-value-teams-business-sports-soccer-10-intro.html |title=The Business Of Soccer |work=Forbes |date=21 April 2010 |accessdate=7 August 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.forbes.com/lists/2010/34/soccer-10_Soccer-Team-Valuations_Rank.html |title=Soccer Team Valuations |work=Forbes |date=30 June 2009 |accessdate=7 August 2010}}&lt;/ref&gt; මේ අනුව බාර්සිලෝනා මැන්චෙස්ටර් යුනයිටඩ්, රියල් මැඩ්රිඩ් සහ ආර්ස්නාල්ට පසුව මුල්‍යමව සිව්වැනි ස්ථානයට නම් කෙරුණි. ඩිලොයිට් වාර්තාවට අනුව එම සමයේ වරතාගත අදායමක් ලෙස ඔවුන් යුරෝ මිලියන 360ක් ලබාගෙන රියල් මැඩ්රිඩ් හී මිලියන 401ක අදායමට පසුව ශ්‍රේණිගත වුනි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.deloitte.com/view/en_GB/uk/industries/sportsbusinessgroup/d039400401a17210VgnVCM100000ba42f00aRCRD.htm |title=Real Madrid becomes the first sports team in the world to generate €400m in revenues as it tops Deloitte Football Money League |publisher=Deloitte |accessdate=7 August 2010}}&lt;/ref&gt; 

රියල් මැඩ්රිඩ්, ඇත්ලෙටික් බිල්බාඕ, සහ [[ඔසසුනා]][http://en.wikipedia.org/wiki/CA_Osasuna] කණ්ඩායම් සමගම බාර්සිලෝනා ලියාපදිංචි සංගමයක් ලෙස සංවිධානය වී තිබේ. සීමාසහිත සමාගමක් ලෙස කොටස් නිකුත් කිරීම කල නොහැකි වුවද සොසිෂ් (socis) ලෙස හදුන්වන සාමාජික ක්‍රමය තුල මෙහි උසස්ම පාලන කොටස වන්නේ නියෝජිතයන් මගින් සමන්විත පාලන කමිටුවකි.&lt;ref&gt;Peterson, Marc p. 25.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Handbook on the economics of sport|first=Wladimir|last=Andreff|first2=Stefan|last2=Szymański|publisher=Edward Elgar Publishing|year=2006|
isbn=1-84376-608-6|page=299}}&lt;/ref&gt; 2010 වන විට සමාජය සතුව සොසිෂ් වරුන් 170,000 ක් පමණ විය.&lt;ref name=socis/&gt; 

ඩිලොයිට් මගින් කරන ලද විඝනයකට අනුව 2010 ජුලි මාසය වන විට සමස්ථ ණය ප්‍රමාණය යුරෝ මිලියන 442ක් එය ෆොර්බ්ස් ගණනයට අනුව 58%ක ප්‍රමාණයකි. නව කළමනාකාරිත්වය මෙයට හේතුව ලෙස සැකැස්මේ ගැටළු පෙන්වා දෙන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://af.reuters.com/article/sportsNews/idAFJOE66Q0H720100727 |title=Barcelona audit uncovers big 2009/10 loss |publisher=Reuters |date=27 July 2010 |accessdate=9 August 2010}}&lt;/ref&gt; සමාජය ලා ලීගා කිරුල රක ගැනීමට අමතරව යුරෝ මිලියන 79ක් අහිමි කරගෙන ඇති බවට පුවත් පල විය.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Rosell announces record Barcelona loss, lawsuit against Laporta |first=Duncan |last=Shaw |url=http://www.monstersandcritics.com/news/europe/news/article_1591876.php/Rosell-announces-record-Barcelona-loss-lawsuit-against-Laporta |work=Monsters and Critics |date=10 October 2010 |accessdate=24 October 2011|archiveurl=https://archive.is/32Vl|archivedate=4 September 2012}}&lt;/ref&gt;

2011 වසර සදහා බාර්සිලෝනා හී ශුද්ධ ණය ප්‍රමාණය යුරෝ මිලියන 483කට ආසන්න වූ අතර සමස්ථ ණය ප්‍රමාණය යුරෝ මිලියන 364කි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story/_/id/926957/barcelona-announce-%E2%82%AC45m-transfer-budget?cc=5901 |title=Barca announce €45m budget |publisher=ESPN |date=9 June 2011 |accessdate=12 January 2012}}&lt;/ref&gt; බාර්සිලෝනා යනු සියළුම වෘතීය ක්‍රීඩා සමාජ අතරින් එක් ක්‍රීඩකයෙකුට වැඩිම සාමාන්‍යයක් සහිතව ගෙවීම් කරන සමාජයකි. එය රියල් මැඩ්රිඩ් පවා අභිබවා ඇත. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://sports.espn.go.com/espn/news/story?id=6354899 |title=ESPN The Magazine – The Money Issue – 200 Best-Paying Teams in the World |publisher=ESPN |date=20 April 2011 |accessdate=28 May 2011}}&lt;/ref&gt;

== වාර්තා සටහන් ==
වර්තමානය වන විට කණ්ඩායම වෙනුවෙන් වැඩිම තරග සංඛ්‍යාවක් එනම් තරග 665ක් ක්‍රීඩා කර ඇත්තේ [[ෂවි]] වන අතර එයින් 437ක් ලා ලීගා තරග වේ. මෙය මීට ප්‍රථම [[මිගායෙල්]] ගේ 391ක වාර්තාව පසු කිරීමකි.&lt;ref name=records&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/club/historia/records/rec_individuals.html |title=FC Barcelona Records (Team &amp; Individual Records) | publisher=FC Barcelona|accessdate=15 March 2010}}&lt;/ref&gt; 

සියලුම තරග අතුරින් (සුහද තරගද ඇතුළුව) වැඩිම ගෝල සංඛ්‍යාව 369 වර්තාකර ඇත්තේ [[පවුලිනෝ අල්කන්ටාරා]] විසිනි.&lt;ref name=records/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=23:10 |url=http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/messi-one-goal-away-from-cesar-s-record |title=Messi one goal away from Cesar's record, fcbarcelona.com, 19 March 2012 |publisher=Fcbarcelona.com |date=19 March 2012 |accessdate=29 November 2012}}&lt;/ref&gt; එහෙත් සියළුම නිල තරග තුලදී වැඩිම ගෝල සංඛ්‍යාව 308 වාර්තා කර ඇත්තේ [[ලයනල් මෙසී]] විසිනි. එලෙසම බාර්සිලෝනා වෙනුවෙන් යුරෝපානු හා අන්තර්ජාතික තරග වලදී වැඩිම ගෝල වාර්තාවද මෙසී ගේ නමට සටහන් වෙයි.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Lionel Messi Becomes Barcelona's All-time Record Goal Scorer|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/lionel-messi/9157015/Lionel-Messi-becomes-Barcelonas-all-time-record-scorer.html|accessdate=25 May 2012 | location=London|work=The Daily Telegraph|date=21 March 2012}}&lt;/ref&gt; මීට අමතරව ලා ලීගා තරග වල වැඩිම ගෝල සංඛ්‍යාව 211ද මොහු සතුය. [[ලයනල් මෙසී]] (211), [[සීසර් රොඩ්රිගස්]] (192), [[ලදිස්ලෝ කුබාලා]] (131) , [[සැමුවෙල් එටෝ]] (108) යන ක්‍රීඩකයන් සිව් දෙනා ලීග් තරග වලදී ගෝල 100 අභිබවා සිටී. 

ලයනල් මෙසී විසින් [[රේසින් සන්ටන්ඩර්]] සමග 2009 පෙබරවාරි 2 පැවති තරගයේ වාර්තා කල ගෝලයක් මගින් බාර්සිලෝනා සිය 5,000 වැනි ගෝලය ලබාගත් තර එම තරගය 2-1 ක් ලෙස ජය වාර්තා කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=1012195.html |title=Messi propels 5,000-goal Barcelona |publisher=FIFA|date=1 February 2009 |accessdate=13 March 2010}}&lt;/ref&gt; එම වසරේම දෙසැම්බර් 18 දින එස්ටුඩිආන්ටෙස් 2-1 ලෙස පරාජය කරමින් වසරේ සය වන ජය ලබා වසරක් තුල ජයග්‍රහණ හයක් වාර්තා කල එකම කණ්ඩායම බවට කිරුළු පැලදීය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/news/newsid=1151723.html |title=Kings, queens and a young prince |publisher=FIFA|date=23 December 2009|accessdate=23 March 2010}}&lt;/ref&gt; 

1986 මාර්තු මස ජුවෙන්ටස් කණඩායමට එරෙහිව පැවති තරගය බර්සිලෝනාහට වැඩිම  නේවාසික නරබන්නගේ පැමිණීම වන 120,000 වාර්තා විය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/records/rec_colectius.html |title=Records |publisher=FC Barcelona |accessdate=15 March 2010}}&lt;/ref&gt; කැම්ප් නෞ 1990 දී නවීකරණය කරන විට ආසන පහසුකම 99,354ක් දක්වා අඩු කල නිසා මෙම වාර්තාව මෑතකදී බිදේ යයි විශ්වාස කල නොහැක. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://arxiu.fcbarcelona.cat/web/english/club/club_avui/informacio_corporativa/barca_enxifres/barca_enxifres.html |title=FC Barcelona Information &amp;#124; FCBarcelona.cat |publisher=Arxiu.fcbarcelona.cat |accessdate=12 January 2012}}&lt;/ref&gt;

== කමිසය සහ ලාංඡනය ==
[[File:Fc barcelona 1st badge 1899.png|thumb|right|alt=diamond shaped crest surrounded by laurels and topped with a crown and a bat|බාර්සිලෝනා ප්‍රථම ලාංඡනය]]
සමාජය ආරම්භයේ සිටම ලාංඡනයක් භාවිතා කල අතර ප්‍රථම ලාංඡනය දියමන්තියක කාලක් වැනි හැඩයක් වූ අතර එයට ඉහලින් [[ඇරගොන් ඔටුන්න]][http://en.wikipedia.org/wiki/Crown_of_Aragon Crown of Aragon], ජේම්ස් රජුගේ වවුලා ගේ රූපය සහ එය වටකරගත් ජයපත්‍ර සහ පාල්ම් අතු කැබලි දෙකක් විය.&lt;ref name=crest&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/simbols/escut.html|title=The crest|accessdate=30 July 2010|publisher=FC Barcelona}}&lt;/ref&gt; 1910 වසරෙදී පැවති තරගයකින් සමාජය සිය සාමාජිකයන්ට ලාංඡනයක් නිර්මාණය කරන ලෙස පවසන ලදී. එහිදී එකල සමාජයේ ක්‍රීඩකයෙක් වූ [[කාර්ල්ස් කොමමාලා]][http://en.wikipedia.org/wiki/Carles_Comamala Carles Comamla] ජයගත්හ. ඔහුගේ එම අදහසට සුළු වෙනස්කම් සහිතව වර්තමාන ලාංඡනය නිමවා ඇත. එම ලාංඡනය සාන්ත ජෝජ් කුරුසිය වම් ඉහල කෙලවරේද, එයට පසෙකින් කෑටලානු ධජයද, කණ්ඩායම් වර්ණ පහලින්මද පිහිටන පරිදි සකස් කර ඇත. &lt;ref name=crest/&gt;

1900 වසරෙදී ප්‍රථම වරට නිල් සහ රතු වර්ණ හිස්පැනියාවට එරෙහිව කමිසයට එක් කරන ලදී.&lt;ref&gt;Ball, Phil p. 90.&lt;/ref&gt; මෙම වර්ණ සංයෝජනයට එකිනෙකට වෙනස් මත ප්‍රකාශ වෙයි. ප්‍රථම ජනාධිපති පුත් [[ආර්තර් විටි]]ගේ[http://en.wikipedia.org/wiki/Arthur_Witty Arthur Witty] අදහස අනුව එය සිය පියාගේ [[මර්චන්ට් ටේලර් පාසල්]] කණ්ඩායමට යෙදූ වර්ණ බවයි. ටෝනි ස්ට්‍ර්බෙල් පවසන පරිදි එම වර්ණ රෝබෙස්පියරේගේ ප්‍රථම සමුහාණ්ඩුවේ වර්ණ බවයි. නමුත් කැටලෝනියානු සමාන්‍ය මතය වන්නේ එම වර්ණ ජොආන් ගැම්පර් විසින් සිය මව් කණ්ඩායම වූ [[බැසෙල්]]  හී වර්ණ අනුව තෝරාගත් බවයි. &lt;ref&gt;Ball, Phil pp. 90–91.&lt;/ref&gt; 

2011-12 තරග සමයට පෙර වාණිජමය අනුග්‍රාහක සලකුණු සිය කම්සයේ යෙදීම ඔවුන් විසින් මග හරින ලදී. 2006 ජූලි මස 14 වෙනිදා සමාජය [[UNICEF]] සංවිධානය සමග සිය පස් වසරක කොන්ත්‍රාත්තුව ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී, මෙහි එකගතාවක් ලෙස සමාජය විසින් UNICEF වෙතට වසරකට යුරෝ මිලියන් 1.5 ක් ආධාර ලෙස දී UNICEF ලාංඡනය කමිසයේ පලදී. මෙම මුදල සමාජයේ සාමාන්‍ය අධායමෙන් 0.7% කි. මෙය බාර්සිලෝනා සමාජ පදනම මගින් ක්‍රියාත්මක කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/Fundacio/english/nacions_unides/convenis/unicef/continguts/carta_laporta.html|title=Open letter from Joan Laporta|accessdate=21 February 2010|year=2010|publisher=FC Barcelona}}&lt;/ref&gt; 1994දී මෙම පදනම පිහිටවීමේ මූලික අභිප්‍රාය වන්නේ අදායම් රහිත ක්‍රීඩා සමාගම් නාගා සිටු වීමයි.&lt;ref&gt;Desbordes, Michel p. 195.&lt;/ref&gt;  2004 වසර වනවිට ඕනෑම සමාගම් 25කට ගෞරවනීය සාමාජිකත්වයට පැමිණීමට පවුම් 40,000 - 60,000 දක්වා පරිත්‍යාග කිරීමෙන් හැකි විය. එලෙසම වසරකට පවුම් 14,000ක් පරිත්‍යාග කොට සහසමජිකත්වයට පත් සමාගම් 48ක්ද, වසරකට පවුම් 4,000ක් ගෙවා අනුග්‍රාහකත්වය ලබාගත් විශාල සංඛ්‍යාවක්ද විය.&lt;ref&gt;King, Anthony pp. 123–24.&lt;/ref&gt; 

ඔවුන්ගේ වාණිජමය අනුග්‍රාහකත්ව නොසලකා හැරීම 2011-12 තරග සමයට අත් හල මොවුන් කටාර් ක්‍රීඩා ආයෝජකයන් සමග යුරෝ මිලියන 150ක පස් අවුරුදු ගිවිසුමකට එලබුනි. 11/12 සහ 12/13 තරග සමයන් වලදී [[කටාර් පදනම|කටාර් පදනම්]]([http://en.wikipedia.org/wiki/Qatar_Foundation Qatar foundation]) ලාංඡනයද,&lt;ref&gt;&quot;[http://www.guardian.co.uk/football/2010/dec/10/barcelona-shirt-sponsor-qatar-foundation Barcelona agree €150m shirt sponsor deal with Qatar Foundation]&quot;. ''[[The Guardian]]''. 10 December 2010. Retrieved 22 December 2010.&lt;/ref&gt; 13/14 වාර සදහා [[කටාර් ගුවන් යානා සමාගම|කටාර් ගුවන් යානා සමාගම් ]]([http://en.wikipedia.org/wiki/Qatar_Airways Qatar Airways]) ලාංඡනයද පිහිටවීය. මෙම ගනුදෙනුව අනුව වාණිජමය අනුග්‍රාහකත්ව ලාංඡන මගින් සමාජ කාර්යභාර ලාංඡන වසර දෙකේ සිට හය දක්වා වූ කාලයකට අත්හිටුවන ලදී. &lt;ref&gt;&quot;[http://www.football-shirts.co.uk/fans/barcelona-qatar-airways-new-sponsor_17399 New Shirt Sponsor For Barcelona 13/14 – Qatar Airways] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130513185520/http://www.football-shirts.co.uk/fans/barcelona-qatar-airways-new-sponsor_17399 |date=2013-05-13 }}&quot;. 'Football Shirts News''. 17 November 2012. Retrieved 19 November 12.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!කාලාන්තරය  !! නිෂ්පාදකයා  !! කමිස සහකරු
|-
| 1982-1992 || Meyba  || rowspan=3|නැත
|-
| 1992-1998 || [http://en.wikipedia.org/wiki/Kappa_(company) Kappa] 
|-
| 1998-2006 || rowspan=4| [http://en.wikipedia.org/wiki/Nike,_Inc. Nike] 
|-
| 2006-2011  ||  [http://en.wikipedia.org/wiki/UNICEF UNICEF]
|-
| 2011-2013 ||  [[කටාර් පදනම|කටාර් පදනම]]([http://en.wikipedia.org/wiki/Qatar_Foundation Qatar foundation]), UNICEF
|-
| 2013 ||  [[කටාර් ගුවන් යානා සමාගම|කටාර් ගුවන් යානා සමාගම ]]([http://en.wikipedia.org/wiki/Qatar_Airways Qatar Airways]), UNICEF
|}

== ක්‍රීඩා පිටි ==
[[File:Chelsea on Tour - Barcelona 311006.jpg|right|thumb|alt=an elevated view of the stadium at night|කෑම්ප් නෞ හී ඉහලින් ගත් චායාරූපයක් ]]
ආරම්භයේදී බාසිලෝනා තරඟ වැදුනේ [[කෑම්ප් ඩි ලා ඉන්ඩස්ට්‍රීයා]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Camp_de_la_Ind%C3%BAstria Camp de la Indústria])ක්‍රීඩාංගනයේදීය. එහි ධාරිතාවය 6000ක් වීම සහ වැඩිවන සාමාජිකත්වයට ප්‍රමාණවත් නොවූ පහසුකම් පිළිබඳ සමාජය සලකා බැලුහ.
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.cat/web/catala/noticies/club/temporada08-09/03/n090314107593.html|publisher=FC Barcelona|title=Cent anys del camp de la Indústria|accessdate=11 September 2010|date=14 March 2009|author=Santacana, Carles|language=Catalan}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;

192දී අනුග්‍රහකයන්ගේ සංඛ්‍යාව 20,000 ඉක්මවා තිබීම  සහ සමාජයට ණය ලැබෙමින් පැවතීම මත  ප්‍රේක්ෂක ධාරිතාවය 20,000කින් යුත් විශාල [[කෑම්ප් ඩි ලෙස් කොර්ට්]] ( [http://en.wikipedia.org/wiki/Camp_de_Les_Corts Camp de Les Corts])ක්‍රීඩාංගනය ගොඩ නැගීමට බාර්සිලෝනාට හැකි විය. ස්පාඤ්ඤ සිවිල් යුද්ධයට පසුව සමාජය තවත් සාමාජිකයන් සහ තරඟ සඳහා ප්‍රේක්ෂකයන් ආකර්ෂණය කර ගැනීම ආරම්භ කළහ. මෙය විවිධ පුළුල් කිරීමේ ව්‍යාපෘති යටතේ මෙහෙයවිය: 1994දී ප්‍රධාන ආසන පෙළ ද, 1946දී දක්ෂිණ ආධාරකය ද, සහ අවසාන ලෙස 1950 දී උත්තර ආධාරකය ලෙසය. අවසාන පුළුල් කිරීමෙන් අනතුරුව ලෙස් කොර්ට්හි ප්‍රේක්ෂකයන් 60,000ක්‌ රඳවාගැනීමට හැකි විය.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona6&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/club/club_avui/territori_barca/CampNou/intro_historica.html|title=Brief history of Camp Nou |publisher=FC Barcelona |accessdate=30 July 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;
ඉදි කිරීම් සම්පුර්ණ කිරීමෙන් පසුව  ලෙස් කොර්ට්හි තව දුරටත් පුළුල් කල හැකි ඉඩපහසුකම නොවීය. එක දිගට 1948 සහ 1949 ලබා ගත් ලා ලීගා ජයග්‍රහණ හා 1950 [[ලාස්ලෝ කුබාලා]] බදවා ගැනීමත් සමගම ඔහු තරග 256කදී ගෝල 196ක් වාර්තා කිරීමත් විශාල වශයෙන් නරබන්නන් තරග වෙත ඇදී එන්නට හේතු විය.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona6&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Farred, Grant. p. 124.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Eaude, Michael. p. 104.&lt;/ref&gt; The club began to make plans for a new stadium.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona6&quot;/&gt; සමාජය විසින් අලුත් ක්‍රීඩාංගනය සඳහා සැළසුම් සකස් කිරීම ආරම්භ කළහ.&lt;ref name=&quot;fcbarcelona6&quot;/&gt;  බාසිලෝනා ලෝලීන් 60000 ක් තෙරපීමට පෙර කෑම්ප් නෞ(Camp Nou) ඉදි කිරීමේ  පළමු පියවර 1957 මාර්තු 28 දින තැබීය. අනාගත ක්‍රීඩාංගනයේ මුල් ගල තැබීම ෆිලිප් අචෙදෝ චොලුංග(Felipe Acedo Colunga)ආණ්ඩුකාරවරයාගේ අනුග්‍රහය  සහ බාසිලෝනා අග්‍ර රාජගුරු ග්‍රෙගරිඔ මොද්රිගෝතුමාගේ  (Gregorio Modrego)ආශිර්වාදය යටතේ සිදු විය.ඉදි කිරීම් සඳහා වසර 3ක් ගත වූ අතර අයවැයගත පිරිවැය මෙන් 336% ප්‍රමාණයක්  පිරිවැය අභිබවමින් pesetas මිලියන 288ක අවසාන පිරිවැයකින් යුක්තව, 1957 සැප්තැම්බර් 24 වන දින ඉදි කිරීම් කටයුතු අවසන් විය.&lt;br/&gt;&lt;ref name=&quot;fcbarcelona6&quot;/&gt;
[[File:Camp Nou més que un club.jpg|right|thumb|The words &quot;Més que un club&quot; are painted in yellow on the blue seats of the stadium|&quot;සමාජයකට වඩා&quot; යන ආදර්ශ පාඨය සහිත ක්‍රීඩාගාරයක් ]]

1980දී UEFA ප්‍රමිතීන්ට අනුකුල වීම සඳහා ක්‍රීඩාංගනය නැවත නිර්මාණය කිරීමට අවශ්‍ය විය, මේ සඳහා මුදල් ලබාගත්තේ අනුග්‍රාහකයන්ට අඩු මුදලකට තම නම ගඩොල් වල කැටයම් කිරීමට අවස්ථාව ලබා දීමෙනි. මෙම අදහස අනුග්‍රාහකයන් අතර ජනප්‍රිය වීම සහ දහස් ගණනක් මේ සඳහා මුදල් ගෙවීය. පසුව බොහෝ කලක් සිටි සැබෑ මැඩ්රිඩ් සභාපති සහ ෆ්රන්කෝගේ( Franco)අනුග්‍රාහක [[සැන්ටිඅගෝ බර්නෙබූ]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Santiago_Bernab%C3%A9u_Yeste Santiago Bernabéu]) නම් එක් ගලක සඳහන් වීම මැඩ්රිඩ්හි මාධ්‍යන්වල ප්‍රධාන මතභේදයට තුඩු දුන් කරුණක් විය.&lt;ref&gt;Ball, Phil pp. 20–21.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ball, Phil pp. 121–22.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Murray, Bill; Murray, William J.. p. 102.&lt;/ref&gt; In preparation for the 1992 Summer Games two tiers of seating were installed above the previous roofline.&lt;ref&gt;Snyder, John. pp. 81–2.&lt;/ref&gt; 1992දී ගිම්හානයේ ක්‍රීඩා වලට සූදානම් වෙද්දී තට්ටු 2ක ආසන පෙළක් පෙර පියස්සේ ඇතුලත් කළහ.වර්තමානයේදී මෙහි ධාරිතාවය 99,354 කරමින් [[යුරෝපයේ විශාලතම ක්‍රීඩාංගනය]] වූ බවට පත් කර ඇත.&lt;br/&gt;
මෙහි තවත් පහසුකම් අන්තර්ගත වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.cat/web/castellano/noticies/club/temporada09-10/07/n090728107768.html|title=El proyecto Barça Parc, adelante|accessdate=28 July 2009|year=2009|language= Spanish|publisher=FC Barcelona}}&lt;/ref&gt;
*සියුටට් එස්පොර්ටිවා ජෝන් ගැම්පර්(Ciutat Esportiva Joan Gamper )-FC බාර්සිලෝනාගෙ පුහුණු වීමේ පිට්ටනිය
*මසියා-සෙන්ටර් ද ෆොර්මසියෝ ඔරිඔල් ටෝර්ට්(Masia-Centre de Formació Oriol Tort)-තරුණ -ක්‍රීඩකයන්ගේ නිවාසය
*මිනි එස්ටඩි(Mini Estadi)-වෙන් කල කණ්ඩායම් වල නිවහන 
*පලායු බ්ලුග්‍රනා(Palau Blaugrana)-FC බාර්සිලෝනා ගෘහස්ත ක්‍රීඩාංගනය
*පලායු බ්ලුග්‍රනා 2 (Palau Blaugrana 2)-2වන FC බාර්සිලෝනා ගෘහස්ත ක්‍රීඩාංගනය
*පිස්ටා ද ජෙල් (Pista de Gel)-FC බාර්සිලෝනා අයිස් ක්‍රීඩාගාරය&lt;br/&gt;

== සම්මානයන්  ==
[[File:FC Barcelona Team 2, 2011.jpg|350px|thumb]] බාර්සිලෝනා සිය සන්ටෝස් පිලට එරෙහිව   [[FIFA Club World Cup 2011]] ජය සමරමින් ]]

2012 මැයි 25 වන විට 21 වරක්  [[ලා ලිගා]] ( La Liga), 26 වරක් [[කෝපා ඩේල් රේ]] (Copa del Rey),10 වරක් [[සුපර්කෝපා ඩි එස්පනා]] ( Supercopa de España), 3 වරක් [[කෝපා ඊවා ඩුඅර්ටේ]] (Copa Eva Duarte) සහ 2 වරක් [[කෝපා ද ලා ලිගා]] ( Copa de la Liga) කුසලානයන් බාර්සිලොනා දිනා ගත් අතර එසේම මෑත තරඟ වලදී  වාර්තාගත කුසලාන  4ක්  ලබා ඇත.ඒ වගේම ඔවුන් 4 වරක්  [[UEFA ශුරතා ලීග්]] ( UEFA Champions League), [[UEFA කප් විනර්ස් කුසලානය]] (UEFA Cup Winners' Cup) වාර්තාගත කුසලාන  4ක් , 4 වරක් [[UEFA සුපර් කප්]] (UEFA Super Cup)සහ [[FIFA ක්ලබ් වර්ල්ඩ් කප්]] (FIFA Club World Cup) කුසලාන  2ක් දිනා ඇත. [[වාර්තාගත අන්තර් නගර ෆෙයාර් කුසලාන]] 3 කුත්, එලෙසම [[UEFA යුරෝපා කුසලාන ලීගයට]] පුරෝගාමියෙකු ලෙසද සලකයි.1955 සිට සෑම වාරයකදීම මහද්වීපික වශයෙන් තරඟ කරන එකම යුරෝපීය සමාජය සහ කිසි දිනක ලා ලිගා වලින් ඉවත් නොවූ සමාජ 3 වූ  [[ඇත්ලටික් බිල්බාඕ]] (Athletic Bilbao) සහ [[රියල් මැඩ්රිඩ්]] (Real Madrid) සහ   බාසිලෝනා ඉන් එක් සමාජයක්  වීමද විශේෂය. 2009 දී,බාසිලෝනා  ලා ලිගා,කෝපා ඩේල් රේ සහ ශුරතා ලීග් යන තරඟ 3ම ජයග්‍රහණය කල ස්පාඤ්ඤයේ පළමු සමාජය විය.එම වසරේදීම, එක වසරක් තුලදී තරඟ 6කින් එම 6ම ජයග්‍රහණය කල පළමු පාපන්දු සමාජය එය විය, තරගාවලි 6ක් එකදිගට සහ සැලකිය යුතු [[ස්පාඤ්ඤ සුපිරි කුසලානය]], [[UEFA සුපිරි කුසලානය]] සහ [[FIFA අන්තර්සමාජ ලෝක කුසලානය]] යන තරගාවලි ත්‍රිත්වයම ජයගනිමිනි.&lt;br/&gt;

== ක්‍රීඩකයන් ==
=== වර්තමාන කණ්ඩායම ===

ස්පාඤ්ඤ කණ්ඩායම් යුරෝපීය පුරවැසියන් හැර ක්‍රීඩකයන් 3 කට සීමා කර ඇත. ක්‍රීඩක ලැයිස්තුවේ අඩංගු වනුයේ එක් එක් ක්‍රීඩකයාගේ ප්‍රධාන ජාතිය පමණි, විවිද යුරෝපීය නොවන ක්‍රීඩකයන්ට යුරෝපීය රටක පුරවැසිභාවයන් 2ක් ඇත.ඒ වගේම  [[ACP රටවල්]][http://en.wikipedia.org/wiki/ACP_countries] ක්‍රීඩකයන්-කොටෝනස් ගිවිසුමට (Cotonou Agreement) අත්සන් කරන ලද රටවල් අප්‍රිකාව,කැරිබියාව, සහ පැසිපික් -[[කොල්පක් නීතියට]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Kolpak_ruling Kolpak ruling]) අනුව යුරෝපීය නොවන්නන් ලෙසට ගණන් නොගැනේ.

2013 පෙබරවාරි 23විට ස්ථිර කණ්ඩායම  &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/staff|title=2012–13 season|publisher=FC Barcelona |accessdate=29 Nov 2012}}&lt;/ref&gt;

==මුලාශ්‍ර==</text>
      <sha1>1k7u3h8ulpf10u7sne70h98dbpxq1qg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>නාලන්දා විද්‍යාලය, කොළඹ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49479</id>
    <revision>
      <id>792688</id>
      <parentid>783722</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T05:37:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56675" sha1="aukqaadms3g7wi0evvmeo5m81hnxtw8" xml:space="preserve">{{Infobox_School
 | name                    = නාලන්දා විද්‍යාලය, කොළඹ &lt;br&gt;
{{lang|en|'''Nalanda College, Colombo'''}} &lt;br/&gt; {{nobold|நாளந்தா கல்லூரி, கொழும்பு}}
 | logo                    = [[ගොනුව:නාලන්දා විද්‍යාලය, කොළඹ.png]]
 | motto                   = &quot;අපදාන ශෝභිනී පඤ්ඤා&quot; &lt;br&gt; ප්‍රඥාවෙන් චරිතය ඔපනැංවේ &lt;/br&gt;
 | established             = 1925 නොවැම්බර් 01 වනදා
 | founder                 = [[පැට්‍රික් ද සිල්වා කුලරත්න]]
 | type                    = රාජ්‍ය පාසලකි
 | grades                  = ශ්‍රේණිය 1 - 13
 | enrollment              = 5000
 | gender                  = පිරිමි
 | colors                  = &lt;span style=&quot;color:maroon;&quot;&gt;'''ලෝහිත(maroon )'''&lt;/span&gt; හා &lt;span style=&quot;color:silver;&quot;&gt;'''රිදී (silver) '''&lt;/span&gt;                                                                                                                          
{{color box|maroon}}{{color box|silver}}
 | principal               = ඉරාන් චම්පික ද සිල්වා
 | city                    = [[කොළඹ]]
 | country                 = [[ශ්‍රී ලංකාව]] {{flagicon|Sri Lanka}}
 | free_label_1            = ආදී ශිෂ්‍ය
 | free_1                  = [[කොළඹ නාලන්ද විදුහලේ චිරප්‍රකට ආදි සිසු ලැයිස්තුව|ආදී නාලන්දියන්]]
 | information             = 
 | website                 = [http://www.nalanda.sch.lk/ www.nalanda.sch.lk]
}}

'''නාලන්දා විද්‍යාලය''', ([[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]]: '''Nalanda College, Colombo''') [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකා‍‍වේ]] [[කොළඹ]] 10 හි පිහිටා ඇති අධ්‍යාපන අමාත්‍යංශය යටතේ මෙහෙයැවෙන රාජ්‍ය පාසලකි. ශ්‍රී ලංකාවේ ජනප්‍රියතම බෞද්ධ පාසලක්‌  වන අතර විශිෂ්ටම පාසල් අතරින් එකකි.

==අතීතය==
[[ගොනුව:Nalanda College Entrance.jpg|500px|thumb|වම|කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලයයේ ප්‍රධාන දොරටුව]]
නාලන්දා විද්‍යාලය [[පැට්‍රික් ද සිල්වා කුලරත්න|පී.ද.එස්. කුලරත්න]] විසින් [[ආනන්ද විද්‍යාලය|ආනන්ද විද්‍යාලයේ]] ශාඛාවක් ලෙස ක්‍රි.ව. 1925 නොවැම්බර් මස 1 වන දින පිහිටුවන ලදි. ආනන්ද විද්‍යාලය ලෙසම මෙම විද්‍යාලයද [[පරමවිඥානාර්ථවාදය|පරමවිඥානාර්ථවාදී]] අමෙරිකානු‍ ජාතික කර්නල් [[හෙන්රි ස්ටීල් ඕල්කට්]] විසින් මෙහෙයවනු ලැබූ [[පරමවිඥාණාර්ථ සංගමය|පරමවිඥාණාර්ථ සංගමයේ]] සහය ඇතිව ආරම්භකරන ලදි.

===ආනන්ද විදුහලේ කොටසක් ලෙස===
[[ගොනුව:Nalanda College Way to College.jpg|thumb|දකුණ| කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලයයේ පැරණිතම ගොඞනැගිලි]]
නාලන්දා විද්‍යාලයේ ආරම්භය මූලික හේතුව වූයේ කොළඹ [[ආනන්ද විද්‍යාලය|ආනන්ද විද්‍යාලයට]] ඇතුලත් වීමට තිබූ අධික ඉල්ලුමට විකල්ප විසඳුමක් ලබාදීමවේ. එවකට විදුහල්පති [[පැට්‍රික් ද සිල්වා කුලරත්න|පී.ද.එස්. කුලරත්න]] මැතිඳා [[ආනන්ද විද්‍යාලය|ආනන්ද විද්‍යාලයට]] යාබඳ කැම්බල් පෙදෙස ක්‍රීඩා පිටිය බද්දට ගෙන එහි උණ ලීයෙන් හා පොල් අතු සෙවිලිකල පංති කාමර තනා අමතර සිසුන් ඇතුලත් කර ගත්තේය.

===වෙනම පාසලක් වීම===
[[ගොනුව:Nalanda College (Thakshila Hall).jpg|thumb|වම|කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලයයේ තක්ෂිලා මැදුර]]
අනතුරුව කොළඹ ආනන්ද විද්‍යාලයේ 39 වන සංවසර වන 1925 නොවැම්බර් පළමුදා [[පැට්‍රික් ද සිල්වා කුලරත්න|පී.ද.එස්. කුලරත්න]] විසින් නාලන්දා විද්‍යාලය වෙනම පාසලක් ලෙස ආණ්ඩුවේ ලියා පදිංචි කරන ලදි. විසිවන ශතවර්ෂයේ ශ්‍රි ලංකාවේ ථෙරවාදී බුදුදහමේ විශිෂ්ට චරිතයක් වන [[බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය හිමි|බලංගොඩ ආනන්ද ‍මෛත්‍රී හිමිපාණන්]] මෙම නවතම පාසැලට '''නාලන්දා''' යන නම තැබූ අතර එහි උපදේශ වාක්‍යය '''අපදාන ශෝභිනී පඤ්ඤා''' හෙවත් “ප්‍රඥාවෙන් චරිතය ඔපනැංවේ“ යන්න තෝරා ගැනිණි. එල්.එච්.මෙත්තානන්ද ආරම්භක විදුහල්පති වරයා වශයෙන් පත් කරන ලදි.

තවද [[පැට්‍රික් ද සිල්වා කුලරත්න|පී.ද.එස්. කුලරත්න]] මැතිඳා ආනන්ද විද්‍යාලයෙන් තෝරාගත් හොඳම සිසුන් 330 නාලන්දා විද්‍යාලයේ ප්‍රාථමික හා උසස් පෙළ සිසුන් ලෙස ඇතුලත් කර ගත්තේ ය.

===නව ගොඩනැගිලි===
[[ගොනුව:Nalanda College Language Laboratory.jpg|thumb|දකුණ|කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලයයේ භාෂා විද්‍යාගාරය]]
[[ගොනුව:Nalanda College Swimming Pool.jpg|thumb|දකුණ|කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලයයේ පිහිනුම් තටාකය]]
අනතුරුව 1926 දී [[මහාචාර්ය ගුණපාල මලලසේකර]] මෑතිතුමා විදුහල්පති වීමෙන් පසු [[අනගාරික ධර්මපාල]] තුමාගේ සහයෝගයෙන් පංති කාමර ගොඩනැගිලි විශාල සංඛ්‍යාවක් තනන ලදී. නාලන්දාවේ 1926 හිටපු විදුහල්පති මහාචාර්ය ගුණපාල මලලසේකර මෑතිතුමා සිහිවනු වස් නාලන්දා විද්‍යාලයයේ ශිෂ්‍ය රැස්වීම් ශාලාව [[මලලසේකර රඟහල]] නමින් නම් කරන ලදී.
[[ගොනුව:Malalasekara Hall.jpg |thumb|වම|කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලයයේ මලලසේකර රඟහල]]

==නාලන්ද සිසුන්ගේ විශේෂ දක්‍ෂතා==

===අධ්‍යාපනය===
නාලන්දාවෙ සිංහල බස ප්‍රධාන භාෂාව වන අතර හය වසරේ සිට නාලන්දා සිසු දරුවනට ඉංග්‍රීසි බසින් අධ්‍යාපනය හැදෑරීමේ අවස්ථාවද ඇත. සෑම වසරකම නාලන්දා ශිෂ්‍යයෝ අ:පො:ස උසස් පෙළ සහ සාමාන්‍ය පෙළ ඉතා උසස් අන්දමින් සමත් වන්නාහුය.

===විදෙස් ජයග්‍රහණ===
නාලන්දාවෙන් සිප් සතර හැදෑරූ සිසුන් බොහොමයක් අද ශ්‍රී ලංකාවේ පමණක් නොව මුළු මහත් ලොවටම මහඟු සේවයක් කරති. සමහරුන් ඉගෙනීමට පමණක් නොව ක්‍රීඩාවටද දක්ෂයෝය. නාලන්දා සිසුවෝ වසර 2011 දී ඇමරිකානු පරිගණක ආයතන ඔරැකල් තින්ක්ක්වෙස්ට් මගින් පවත්වනු ලැබූ ජ්‍යාත්‍යන්තර පරිගණක වැඩසටහන් නිර්මාණය කිරීමේ තරගයෙන් ලොව පළමු තැන හිමිකරගත්හ. වසර 2014 දී නාලන්දා සිසුවකු නැනෝ තාක්ෂණය යොදා ගෙන පියයුරු පිළිකා රෝගීන්ගේ ලියුකේමියා සෛල විනාශ කිරීමේ තාක්ෂණය තුළින් ප්‍රතිකර්මයක් සොයාගෙන ශ්‍රී ලංකා විද්‍යා හා ඉංජිනේරු සැණකෙළියේ දී පළමුවන ස්ථානය දිනා ඇමරිකානු ලෝස් ඇන්ජලිස් ඉන්ටෙල් අන්තර්ජාතික විද්‍යා හා තාක්ෂණ සැණකෙළිය නියෝජනය කරන්නට වරම් ලබා ලංකාවට අතිමහත් කීර්තියක් ගෙනදුන්නේය. වසර 2017 දී නාලන්දා සිසුවකු ජර්මනියේ ස්ටුට්ගාඩ් නුවරදී පැවැති ලෝක තරුණ විද්‍යාඥයන්ගේ සමුළුවේදී රුසියාව, ප්‍රංශය, ජර්මනිය ආදී ප්‍රබල රටවල් 40ක තරගකරුවන් 300ක් අතරින් රිදී පදක්කම දිනාගෙන ලෝකයේ දෙවන ලාබාලතම විද්‍යාඥයා වි ඇත.

==සමිති හා සංගම්==
{{col-begin}}{{col-3}}
* නාට්‍ය හා චිත්‍ර පට කවය&lt;br&gt;
* තාරකා විද්‍යා සංගමය&lt;br&gt;
*දැණුම මිනුම සංගමය&lt;br&gt;
* අහස් යාත්‍රා  සංගමය&lt;br&gt;
* ධීර සමාජය&lt;br&gt;
* පුරාවිද්‍යා සංගමය&lt;br&gt;
* බෞද්ධ සංගමය&lt;br&gt;
* තොරතුරු මාධ්‍ය ඒකකය&lt;br&gt;
* පරිගණක සංගමය&lt;br&gt;
* වාණිජ සංගමය&lt;br&gt;
* ඉංග්‍රීසි විවාධ සංගමය&lt;br&gt;
* නාවික ඉංජිනේරු සංගමය&lt;br&gt;
* නේවාසික ශිෂ්‍ය සංගමය &lt;br&gt;
*rubik cube club
*graphic designing society
*hela haula
*computer games club{{col-3}}

* ඉංග්‍රීසි සාහිත්‍ය සංගමය&lt;br&gt;
* ඉංග්‍රීසි නාට්‍ය සංගමය&lt;br&gt;
* පරිසර සංගමය&lt;br&gt;
* ඉන්ටරැක්ට් සමාජය&lt;br&gt;
* ලිඕ සමාජය&lt;br&gt;
* ශිෂ්‍ය නායක සංගමය&lt;br&gt;
* ඡායාරූප හා කලා සංගමය&lt;br&gt;
* රොකට් ලොන්ච්සංගමය&lt;br&gt;
* ප්‍රෙහේලිකා සංගමය&lt;br&gt;
* මාර්ග ආරක්ෂක සංගමය&lt;br&gt;
* පුස්තකාල සංගමය&lt;br&gt;
{{col-3}}

* විද්‍යා සංගමය&lt;br&gt;
* ශේක්ෂ්පියර් නාට්‍ය සංගමය&lt;br&gt;
* සමාජ සේවා සංගමය&lt;br&gt;
* සිංහල කථික හා කලා  සංගමය&lt;br&gt;
* සිංහල වාද හා විවාද සංගමය&lt;br&gt;
* සෞඛ්‍යදාන ඒකකය&lt;br&gt;
* එක්සත් ජාතීන්ගේ සංගමය&lt;br&gt;
* බටහිර තූර්ය වාදක සංගමය&lt;br&gt;
* වනජීවී හා පරිසර සුරැකීමෙ සංගමය&lt;br&gt;
{{col-end}}

==අතීත කාර්යමණ්ඩලය==
===හිටපු විදුහල්පතිවරු===

{|border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot;
|-bgcolor=&quot;#f7f7f7&quot;
!නම
!සිට
!දක්වා
|-
|එල්.එච්.මෙත්තානන්ද&lt;br&gt;
| align=&quot;center&quot;| 1925
| align=&quot;center&quot;| 1926
|-
|මහාචාර්ය [[ගුණපාල මලලසේකර]]&lt;br&gt;
| align=&quot;center&quot;| 1926
| align=&quot;center&quot;| 1927
|-
|ජී.කේ.ඩබ්ලිව්.පෙරේරා&lt;br&gt;
| align=&quot;center&quot;| 1927
| align=&quot;center&quot;| 1928
|-
|ජේ.එන්.ජිනේන්ද්‍රදාස&lt;br&gt;
| align=&quot;center&quot;| 1928
| align=&quot;center&quot;| 1946
|-
|ඩී.සී.ලෝරිස්&lt;br&gt;
| align=&quot;center&quot;| 1947
| align=&quot;center&quot;| 1952
|-
|එම් ද එස්.ජයරත්න&lt;br&gt;
| align=&quot;center&quot;| 1953
| align=&quot;center&quot;| 1955
|-
|එම්.ඩබ්ලිව්.කරුණාරත්න&lt;br&gt;
| align=&quot;center&quot;| 1956
| align=&quot;center&quot;| 1962
|-
|කේ.එම්.ඩබ්ලිව්.කුරුප්පු&lt;br&gt;
| align=&quot;center&quot;| 1962
| align=&quot;center&quot;| 1963
|-
|ඩී.ජේ.එදිරිසිංහ&lt;br&gt;
| align=&quot;center&quot;| 1963
| align=&quot;center&quot;| 1964
|-
|[[ගුණපාල වික්‍රමරත්න]]&lt;br&gt;
| align=&quot;center&quot;| 1964
| align=&quot;center&quot;| 1969
|-
|සුගුනදාස අතුකෝරාල&lt;br&gt;
| align=&quot;center&quot;| 1969
| align=&quot;center&quot;| 1982
|-
|ධර්මා ගුණසිංහ&lt;br&gt;
| align=&quot;center&quot;| 1982
| align=&quot;center&quot;| 1990
|-
|ඩී.ජී.සුමනසේකර
| align=&quot;center&quot;| 1990
| align=&quot;center&quot;| 1994
|-
|එඩ්වඩ් රණසිංහ&lt;br&gt;
| align=&quot;center&quot;| 1994
| align=&quot;center&quot;| 1999
|-
|හේමන්ත ප්‍රේමතිලක
| align=&quot;center&quot;| 1999
| align=&quot;center&quot;| 2010
|-
|රන්ජිත් ජයසුන්දර
| align=&quot;center&quot;| 2010
| align=&quot;center&quot;| 2017
|-
|තිලක්‌ වත්තුහේවා
| align=&quot;center&quot;| 2017
| align=&quot;center&quot;| 2023
|-
|ඉරාන් චම්පික ද සිල්වා
| align=&quot;center&quot;| 2023
| align=&quot;center&quot;| අද දින
|}

===කීර්තිමත් ගුරුවරු===
[[ගොනුව:Nalanda College Statue of Ven. Balangoda Ananda Maitreya Thero.JPEG|200px|thumb|දකුණ|නාලන්දාවේ බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය හිමි ස්මාරකය]]
&lt;div align=&quot;center&quot;&gt;&lt;gallery perrow=&quot;7&quot;&gt;
ගොනුව:බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය හිමි.jpg|[[බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය හිමි]]
File:Venerable Tibet Sikkim Mahinda Thera (c.1901-1951).jpg|ටිබෙට් ජාතික [[එස්‌. මහින්ද හිමි]]
File:Gunapala Malalasekara.jpg|මහාචාර්ය [[ගුණපාල මලලසේකර]]
File:Dr Ariyaratne meeting with leaders in the North.jpg|ශ්‍රී ලංකාභිමාන්‍ය ආචාර්ය [[ඒ.ටී. ආරියරත්න]]
File:Siri Perera.jpg||නීතිඥ [[සිරි පෙරේරා]] 
File:S. Panibharatha.jpg|ආචාර්ය [[එස්. පණීභාරත]]
File:Sagara Palansuriya.jpg|ගරු [[සාගර පලන්සූරිය]]
File:Wickrama Seneviratne.jpg|රංගන ශිල්පී [[වික්‍රම සෙනෙවිරත්න]]
File:Somalatha Subasinghe.jpg| සිනමා ශිල්පි [[සෝමලතා සුභසිංහ]]
File:Edward Jayakody.jpg|සංගීතඥ [[එඩ්වඩ් ජයකොඩි]]
&lt;/gallery&gt;&lt;/div&gt;

* [[බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය හිමි]] - විසිවන ශතවර්ෂයේ ශ්‍රිලංකාවේ ථෙරවාදී බුදුදහමේ විශිෂ්ඨ චරිතයකි

* [[පොල්වත්තේ බුද්ධදත්ත හිමි]] - විසිවන ශතවර්ෂයේ ශ්‍රිලංකාවේ ථෙරවාදී බුදුදහමේ විශිෂ්ඨ චරිතයකි

* හීනටියන ධම්මාලෝක මහානාහිමි - විසිවන ශතවර්ෂයේ ශ්‍රිලංකාවේ ථෙරවාදී බුදුදහමේ විශිෂ්ඨ චරිතයකි

* මහාචාර්ය පරවාහැර වජිරඥාන හිමි - විසිවන ශතවර්ෂයේ ශ්‍රිලංකාවේ ථෙරවාදී බුදුදහමේ විශිෂ්ඨ චරිතයකි

* [[එස්‌. මහින්ද හිමි]] - ප්‍රවීන කවි රචක

* ශ්‍රී ලංකාභිමාන්‍ය ආචාර්ය [[ඒ.ටී. ආරියරත්න]] - සර්වෝදය සභාවේ නිර්මාතෘ

* ආචාර්ය [[එස්. පණීභාරත]] - ප්‍රවීණ නර්තන කලා සූරී

* [[එඩ්වඩ් ජයකොඩි]] - ප්‍රවීන ගායක හා ගීත රචක

* පියසේන රතුවිතාන - කීර්තිමත් ජ්‍යොතීර්වේදී,ප්‍රවීණ වාස්තු විද්‍යාඥ , කාව්‍ය රචක,ලේඛක , පත්‍ර කලාවේදී හා පරිපාලක

* [[වික්‍රම සෙනෙවිරත්න]] - කීර්තිමත් ටෙලි නාට්‍ය හා වේදිකා නට්‍ය නළු

* [[සෝමලතා සුභසිංහ]] - කීර්තිමත් ටෙලි නාට්‍ය හා වේදිකා නට්‍ය නළු

* ලයනල් අල්ගම - ප්‍රවීන සංගීතඥ

* ඔරුවල බන්දු - ප‍්‍රවීන ලේඛක 

* කලා සූරී [[ප්‍රේමසර ඈපාසිංහ]] - ප්‍රවීන ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා ගුවන් විදුලි නිවේදක

* [[සිරි පෙරේරා]]  (යූ. ඒ. එස්‌. පෙරේරා / සිරි අය්යා) - ප්‍රසිද්ධ ගුවන් විදුලි ළමා පිටිය වැඞසටහන් නිවේදක, හිටපු ගරු ශ්‍රී ලංකා තානාපති ඉන්දියාව

* [[සාගර පලන්සූරිය]] - ප්‍රකට කිවිපති

* [[නෙල්සන් මෙන්ඩිස්‌]] - ප්‍රවීන ක්‍රිකට් පුහුනුකරු

==ආදි නාලන්දියයන්==
{{ප්‍රධාන|කොළඹ නාලන්ද විදුහලේ චිරප්‍රකට ආදි සිසු ලැයිස්තුව}}

කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලයේ පෙර ඉගෙනුම ලැබූ සිසුන් '[[ආදි නාලන්දියයන්|&quot;ආදි නාලන්දියයන්&quot;]]නම්වේ. කීර්තිමත් සම්භාවනීය ආදි නාලන්දියයන් රැසක් අතුරින් කිහිප දෙනෙක් නම්:

&lt;center&gt;&lt;gallery perrow=&quot;7&quot;&gt;
File:Mahinda Rajapaksa 2006.jpg|හිටපු ජනාධිපති  [[මහින්ද රාජපක්ෂ]]
File:Hon. Maithripala Senanayake.jpg|ගරු [[මෛත්‍රීපාල සේනානායක]]
File:I. M. R. A. Iriyagolla.jpg|ගරු [[අයි. එම්. ආර්. ඒ. ඊරියගොල්ල]]
File:M. D. Banda.jpg|ගරු [[එම්.ඩී. බන්ඩා]]
File:Dharmasena Attygalle.jpg|ගරු වෛද්‍ය [[ධර්මසේන ආටිගල]]  
File:C. A. Dharmapala.jpg|ගෞරවණීය කනල් (විශ්‍රාම) [[සී.ඒ. ධර්මපාල]]
File:Sarath Weerasekara.jpg|ගරු රියර් අඩ්මිරාල් [[සරත් වීරසේකර]]
File:Nimal Siripala De Silva.jpg|ගරු [[නිමල් සිරිපාල ද සිල්වා]]
File:Rajitha Senaratne.jpg|ගරු (වෛද්‍ය) [[ රාජිත සේනාරත්න]]
File:Hon Thilanga Sumathipala.jpg|ගරු [[තිලංග සුමතිපාල]]
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

* [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] - [[ශ්‍රී ලංකා]] ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ 5 වන විධායක ජනාධිපතිවරයා
* [[මෛත්‍රීපාල සේනානායක]] - [[ශ්‍රී ලංකා]] ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ හිටපු නියෝජ්‍ය අගමැති
* [[ඇම්. ජේ. පෙරේරා]] - හිටපු කුලපති පේරාදෙනිය විශ්ව විද්‍යාලය, ප්‍රතම ශ්‍රී ලාංකික ඩිරෙක්ටර් ජෙනරාල්ර් ගුවන් ව්දුලි සංස්ථාව, ප්‍රතම සභාපති රූපවාහිනී සංස්ථාව
* ඉංජිනේරු [[බී. ඩී. රම්පාල]] - ප්‍රතම ශ්‍රී ලාංකික ප්‍රධාන යාන්ත්‍රික ඉංජිනේරු දුම්රිය දෙපාර්තමේන්තුව
* මහාචාර්ය [[එච්. එ. ද එස් ගුනසේකර]] - ප්‍රථම ශ්‍රී ලාංකික සිංහල ආර්ථික විද්‍යා මහාචාර්ය  පේරාදෙනිය විශ්ව විද්‍යාලය පේරාදෙනිය
* දේශබන්දු වෛද්‍ය [[හඩ්සන් සිල්වා]] -  ලෝක අක්ෂි දාන සංගමයයේ ආදි කර්තෘ හා ආරම්භක සභාපති, අක්ෂි ශල්‍ය වෛද්‍ය
* වෛද්‍ය [[වජිරනාත් ලක්ෂ්මන් ද සිල්වා]] - ශ්‍රී ලංකා සෞකඛ්‍යදාන ව්‍යාපාරයයේ ආදි කර්තෘ
* මහාචාර්ය [[අභය ඉඳුරුව]] - හිටපු ප්‍රථම ආරම්භක  පරිගණක පීඨාධිපති මොරටුව විශ්ව විද්‍යාලය මොරටුව
* පූජ්‍ය පාද [[පියදස්සි තෙරණුවෝ]] - හිටපු බම්බලපිටිය වජිරාරාමාධිකාරි
* ගෞරවණීය [[දියවඩන නිලමේ]] [[ප්‍රදීප් නිලංග දෑල]] බංඩාර - මහනුවර ශී‍්‍ර දළදා මාලිගාවේ ගිහි භාරකාර [[දියවඩන නිලමේ]] මහනුවර
* වෛද්‍ය [[ගුණදාස අමරසේකර]] - ප්‍රවීන ශ්‍රී ලාංකික ලේඛකක, විශේඥ ධන්ත වෛද්‍ය
* [[කරුණාරත්න අබේසේකර]] - [[ශ්‍රී ලංකා]] ප්‍රථම ගුවන් විදුලි වැඩසටහන සිංහල නිවේදක, ප්‍රවීන ගීත රචක
* කලා කීර්ති ආචාර්ය [[හෙන්රි ජයසේන]] - ප්‍රවීන චිත්‍රපට නළු සහ වේදිකා නළු, නාටක කර්තෘ
* ශ්‍රී ලංකා රන්ජන ආචාර්ය [[සරත් ගුණපාල]] - [[නාසා|ඇමරිකන් නාසා අයතනයේ]] ජ්‍යෙෂ්ඨ පර්යේෂණ අභෟවකාශ විද්‍යාඥ

&lt;center&gt;&lt;gallery perrow=&quot;7&quot;&gt;
ගොනුව:පියදස්සි තෙරණුවෝ.jpg|[[පියදස්සි තෙරණුවෝ]]
File:Pradeep Nilanga Dela Bandara.jpg|දියවඩන නිලමේ [[ප්‍රදීප් නිලංග දෑල]]
File:Hudson Silva.jpg|දේශබන්දු වෛද්‍ය [[හඩ්සන් සිල්වා]]  
File:Prof Nandadasa Kodagoda.jpg|කලා කීර්ති දේශමාන්‍ය මහාචාර්ය [[නන්දදාස කෝදාගොඩ]]
File:Abhaya Induruwa IHoF Speech.jpg|මහාචාර්ය [[අභය ඉඳුරුව]]
File:Ranjith premalal personal photo.jpg|මහාචාර්ය [[රංජිත් ප්‍රේමලාල් ද සිල්වා]]
File:Kamal Karunanayake.jpg|ගරු මහාචාර්ය [[කමල් කරුනානායක|කමල් කරුණානායක]]
File:Sarath Gunapala.jpg|ශ්‍රී ලංකා රන්ජන ආචාර්ය [[සරත් ගුණපාල]]
File:Henry Jayasena Pic.jpg|කලා කීර්ති ආචාර්ය [[ හෙන්රි ජයසේන]]
File:Sirira Senaratne portrait.jpg|ජනප්‍රිය ගායක [[සිසිර සේනාරත්න]]
ගොනුව:කරුණාරත්න අබේසේනර.jpg|[[කරුණාරත්න අබේසේකර]]
ගොනුව:Gunadasa Amarasekara.jpg|ආචාර්ය (වෛද්‍ය) [[ගුණදාස අමරසේකර]]
ගොනුව:Dr Prasanna Gunasena.jpg|විශේෂඥ ස්නායු වෛද්‍ය [[ප්‍රසන්න ගුණසේන]]
File:H. L. de Silva.jpg|දේශමාන්‍ය ජනාධිපති නීතිඥ [[එච්. ඇල් ද සිල්වා]]
ගොනුව:Justice Sobhitha Rajakaruna.jpg|ගෞරවණීය ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරු [[සෝභිත රාජකරුණා]] 
File:M.J Perera.jpg|සිවිල් නිලධර [[ඇම්. ජේ. පෙරේරා]]
File:B. D. Rampala.jpg|ඉංජිනේරු [[බී. ඩී. රම්පාල]]
File:Gagan_Bulathsinghala.jpg|එයාර් චීෆ් මාර්ෂල් [[ගගන් බුලත්සිංහල]] 15 වැනි ගුවන් හමුදාපතිවරයා
ගොනුව:Deshabandu Tennakoon1.png| 36 වැනි පොලිස්පතිවරයා [[දේශබන්ධු තෙන්නකෝන්]]
ගොනුව:Mahela Jayawardene press conference.jpg|ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් කණ්ඩායමේ හිටපු නායක[[මහේල ජයවර්ධන]]

File:
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

==කැම්බල් පෙදෙස==
[[File:Nalada College Play Ground.jpeg|thumb|කැම්බල් පෙදෙස, නාලන්දා ක්‍රීඩා පිටිය]]
නාලන්දා විද්‍යාලයේ ක්‍රීඩා පිටිය වන කැම්බල් පෙදෙස ([[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]]: '''Campbell Place'''), බ්‍රිතාන්‍ය ලංකාවේ පළමු පොලිස්පති ශ්‍රීමත් ජෝර්ජ් විලියම් කැම්බල්ගේ නමින් නම් කර ඇත. 

==ක්‍රීඩා==
{{col-begin}}
{{col-5}}volleyball
hockey
mountaineering

* මලල ක්‍රීඩා&lt;br&gt;
* දුනු විදීමේ ක්‍රීඩා &lt;br&gt;
* බැඩ්මින්ටන්&lt;br&gt;
* බේස් බෝල්&lt;br&gt;
* බාස්කට් බෝල්&lt;br&gt;
*squash
*scrabble
*tennis
*table tennis
*scouting
{{col-5}}
* ශිෂ්‍ය භට&lt;br&gt;
* ශිෂ්‍ය භට තූර්ය වාදක&lt;br&gt;
* ක්‍රිකට්&lt;br&gt;
* චෙස්&lt;br&gt;
* ජිම්නාස්ටික්&lt;br&gt;
{{col-5}}
* හොකී&lt;br&gt;
* සටන් කළාව - කරාතේ,  වූෂූ, ජුඩො&lt;br&gt;
* රගර්&lt;br&gt;
* ඉලක්කයට වෙඩි තැබීම&lt;br&gt;
* පාපන්දු&lt;br&gt;
{{col-5}}
* ස්කොෂ්&lt;br&gt;
* පිහිනුම්&lt;br&gt;
* ටෙනිස්&lt;br&gt;
* අත්පන්දු&lt;br&gt;
* ජලාශ්‍රිත ක්‍රීඩා(ඔරු පැදීම,ජල පෝලෝ)&lt;br&gt;
{{col-5}}
* කායවර්ධන ක්‍රීඩා,බර එසවීම&lt;br&gt;
* බොක්සිං&lt;br&gt; {{col-end}}
                       
===හර්මන් ලෝස්===
හර්මන් ලෝස් අභියෝගතා කුසලානය දිනාගත් වර්ෂ

*1926 - ලුතිනන් වී.අයි.පෙරේරා
*1928 - ලුතිනන් වී.අයි.පෙරේරා
*1929 - ලුතිනන් වී.අයි.පෙරේරා
*1930 - ලුතිනන් වී.අයි.පෙරේරා
*1931 - ලුතිනන් වී.අයි.පෙරේරා
*1932 - ලුතිනන් වී.අයි.පෙරේරා
*1933 - ලුතිනන් වී.අයි.පෙරේරා
*1935 - ලුතිනන් වී.අයි.පෙරේරා
*1939 - උප ලුතිනන් ටී.ඇන්.මුණසිංහ
*1940 - උප ලුතිනන් ටී.ඇන්.මුණසිංහ
*1977 - ලුතිනන් ඒ.එම්.ඩබ්.ධනංජය
*1978 - ලුතිනන් ඒ.එම්.ඩ්බ්.ධනංජය
*2013 - ලුතිනන් එල්.එම්.ඇන්.විජේසේකර
*2016  - කපිතාන් එල්.එම්.ඇන්.විජේසේකර

===ආනන්ද - නාලන්ද මහා ක්‍රිකට් තරගය===
{{ප්‍රධාන|ආනන්ද - නාලන්ද මහා ක්‍රිකට් තරගය}} ([[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]]: '''Ananda-Nalanda cricket match''')

කොළඹ [[ආනන්ද විද්‍යාලය]] හා කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලය අතර පවත්වන වාර්ශික ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා තගරය '''[[ආනන්ද - නාලන්ද මහා ක්‍රිකට් තරගය]]යි'''. ප්‍රතම වතාවට මෙය 1924 දී පවත්වන ලදී.
* මේ දක්වා ආනන්ද විද්‍යාලය හා නාලන්දා විද්‍යාලය ශ්‍රී ලංකා ටෙස්ට් ක්‍රිකට් පිලට දායාද කල ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයින් 30 දෙනෙකි.
* ශ්‍රී ලංකා ප්‍රතම ටෙස්ට් ක්‍රිකට් නායක [[බන්දුල වර්නපුර]] ආදි නාලන්දියකි.
*ශ්‍රී ලංකා ටෙස්ට් ක්‍රිකට් නායක [[මහේල ජයවර්ධන]]  ආදි නාලන්දියකි.
* ලංකාවට ප්‍රතම ලෝක කුසලානය 1996 ගෙනදුන් ක්‍රිකට් කන්ඩායමහි නායකයා වූයේ ආදි ආනන්දීය [[අර්ජුන රණතුංග]]යි.
* ලෝකයේ ප්‍රතමයෙන්ම ගුවන් විදුලියෙන් සිංහල බසින් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා විචාරයක් පැවැත්වූයේද ආදි නාලන්දයීය [[කරුණාරත්න අබේසේකර]] මහතායි.
* ආදි නාලන්දිය හිටපු ශ්‍රී ලංකා ටෙස්ට් ක්‍රිකට් නායක [[රොෂාන් මහානාම]] අද ජ්‍යාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් කවුන්සල එලය්ට් පැනල් විනිසුරුවරයෙකි.
* ආදි නාලන්දිය හිටපු ශ්‍රී ලංකා ටෙස්ට් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩක [[කුමාර ධර්මසේන ]] ජ්‍යාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් කවුන්සල විනිසුරුවරයෙකි.
* ශ්‍රී ලංකාවට ජ්‍යාත්‍යන්තර ටෙස්ට් හා ජාත්‍යන්තර එක්දින ක්‍රිකට් තරඟ වලින් එකම හා ප්‍රතම ලකුණු දස දහස රැස් කලේද  ආදි නාලන්දිය  [[මහේල ජයවර්ධන]]ය.

===නාලන්ද - ත්‍රිත්ව ක්‍රිකට් තරගය===
{{ප්‍රධාන|මහේල සංගා කුසලානය}} ([[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]]: '''Mahela-Sanga Challenge Trophy''')

කොළඹ [[නාලන්දා විද්‍යාලය, කොළඹ|නාලන්දා විද්‍යාලය]] හා මහ­නු­වර ත්‍රිත්ව විද්‍යාලය අතර පවත්වන වාර්ශික ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා තගරය '''[[මහේල සංගා කුසලානය]]''' වෙනුවෙන් පවත්වනු ලබයි.

==වාර්ශික උත්සව==
===නාලන්ද ආදි ශිෂ්‍ය රණවිරු සැමරුම===
[[ගොනුව:Nalanda College War Memorial Statue.png|250px|thumb|දකුණ|නාලන්දා රණවිරු ස්මාරකය]]
සෑම වසරකම, සිසුන් සහ ආදි ශිෂ්‍යයන් ශ්‍රී ලංකා සිවිල් යුද්ධයේදී මියගිය ආදි ශිෂ්‍යයන් 41 දෙනෙකුගේ වියෝව සිහිපත් කරයි. විද්‍යාලයේ ප්‍රධාන පැරණිතම ගොඩනැගිලි අතර නාලන්දා රණවිරු ස්මාරකය පිහිටා ඇත.&lt;ref&gt;{{Citation |title=නාලන්ද ආදි ශිෂ්‍ය රණවිරු සැමරුම් කොඩිය අගමැතිට |url=https://sinhala.lankapuvath.lk/2018/07/30/%E0%B6%B1%E0%B7%8F%E0%B6%BD%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%AF-%E0%B6%86%E0%B6%AF%E0%B7%92-%E0%B7%81%E0%B7%92%E0%B7%82%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BA-%E0%B6%BB%E0%B6%AB%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%BB%E0%B7%94/ |access-date=2025-06-14 |archive-date=2023-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231222185907/https://sinhala.lankapuvath.lk/2018/07/30/%E0%B6%B1%E0%B7%8F%E0%B6%BD%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%AF-%E0%B6%86%E0%B6%AF%E0%B7%92-%E0%B7%81%E0%B7%92%E0%B7%82%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BA-%E0%B6%BB%E0%B6%AB%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%BB%E0%B7%94/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.airforce.lk/sinhala/news.php?news=3450 නාලන්දා රණවිරු උපහාර උත්සවය සඳහා ගුවන් හමුදාධිපති තුමන් සහභාගිවේ]&lt;/ref&gt;

===නාලන්දා කීර්තී ශ්‍රී සම්මානය===
{{ප්‍රධාන|නාලන්දා කීර්තී ශ්‍රී සම්මානය}} ([[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]]: '''Nalanda Keerthi Sri''')

ඒ ඒ රැකියාවෙහි විශේෂඥ වූ කීර්තිමත් [[ආදි නාලන්දියයන්]] ශ්‍රී ලංකාව ඇතුලු මුළු මහත් ලොවට කරන්නාවු මහඟු සේවයට ප්‍රසංසාත්මක පිළිගැනීමක් වශයෙන් නාලන්දා විදුහල පුදන ගෞරව සම්මානය '''නාලන්දා කීර්තී ශ්‍රී සම්මානය''' ගෞරව සම්මානය නමින් හැඳින්වේ.

===ෆියුචර් මයින්ඩ්ස් අධ්‍යාපනික ප්‍රදර්ශනය ===
{{ප්‍රධාන|ෆියුචර් මයින්ඩ්ස්}} ([[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]]: '''FUTURE MINDS''')

කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලයයේ කනිෂ්ඨ ආදි ශිෂ්‍ය සංගමය විසින් වාර්ෂිකව පවත්වනු ලබන, ශ්‍රී ලංකා රජයේ අනුමැතිය ලත් අධ්‍යානික සංදර්ශනය [[ෆියුචර් මයින්ඩ්ස්]] නමින් හැදින් වේ.

===නාලන්දා පාගමන===
{{ප්‍රධාන|නාලන්දා පාගමන}} ([[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]]: '''Nalanda Walk''')

කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලයයේ ආදී නාලන්දීය ක්‍රීඩා සංගමය මගින් නාලන්ද කනිෂ්ඨ ආදී ශිෂ්‍ය සංගමය හා අනිත් සියලු ආදී ශිෂ්‍ය සංගම් වල සහභාගිත්වයෙන් සංවිධානය කරනු ලබන වාර්ශෂික උත්සවයකි. මෙමගින් ලැබෙන සියලු ආදායම පාසලේ ඉදිරි ක්‍රීඩා කටයුතු ඉහල නැංවීම සඳහා යොදවනු ඇත.

==නාලන්දා සෑය==

2600 සම්බුද්ධත්ව ජයන්තියේ වෙහෙර විහාර දහසේ ව්‍යාපෘති වෙනුවෙන් [[කොළඹ]] [[නාලන්දා විද්‍යාලය, කොළඹ|නාලන්දා විද්‍යාලයේ]] සිසු දරුවන් විසින් තනන ලද විහාරස්ථානයයි. නැගෙනහිර පළාතේ ත්‍රිකුණාමල දිස්ත්‍රික්කයට මායිම්ව සේරුවිල හා මැදවච්චියට මායිම්වයි පිහිටා තිබෙන පදවිය දලුක්ගල නමැති ගම්මානයේ මෙම විහාරස්ථානය තනවා ප්‍රදේශයේ බෞද්ධ ගම්වැසියනට 2011 හි ජූනි මාස පූජා කරන ලදී.

==නාලන්දා ගුරු ප්‍රණාම පිං බිම==

කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලයයේ බෞද්ධ සංගමය මගින් නාලන්දාවේ ගුරුවරුන්ට විශ්‍රාම යෑමෙන් පසු නවාතැන් ගැනිම සදහා කඩුවෙල ඉහළ බෝමිරියේ තනනු ලබන ගුරු උපහාර ගම්මානය මෙනමින් හදුන්වනු ලැබේ.

==වැඩිදුර කියවීම්==
* [https://www.youtube.com/watch?v=3ySGmaQaeUY History of Nalanda College Colombo]

* [http://www.divaina.com/2009/10/29/news23.html '''අධිරාජ්‍යවාදී ධනයෙන් නොව පොදු මහජනතාවගේ සම්මාදමෙන් ගොඩනැඟුණු නාලන්දය යනු පාසලක්‌ පමණක්‌ නොව ශ්‍රේෂ්ඨ ජාතික වස්‌තුවක සංකේතයක්‌ - ජනාධිපති මහින්ද රාජපක්‍ෂ'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306203848/http://www.divaina.com/2009/10/29/news23.html |date=2016-03-06 }}

* [http://archives.silumina.lk/2014/11/09/_art.asp?fn=af14110912 '''නාලන්දා විදුහලේ අභිමානවත් ගමන් මඟ'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200811104654/http://archives.silumina.lk/2014/11/09/_art.asp?fn=af14110912 |date=2020-08-11 }}

* [http://archive.is/6rMNy '''අනූවැනි වියට පා තැබූ කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලයේ පා ගමනට ජනපති එක්වෙයි''']

* [https://www.facebook.com/media/set/?set=a.788658801195313.1073741851.100001536007987&amp;type=1 '''Nalanda Walk 2014''']

* [http://archives.dinamina.lk/2014/10/30/_art.asp?fn=n14103024 '''කොළඹ නාලන්දාවේ 90 වෙනි සංවත්සරය සමරන ‘නාලන්දා සතිය’ 1දා සිට'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170823195601/http://archives.dinamina.lk/2014/10/30/_art.asp?fn=n14103024 |date=2017-08-23 }}

* [http://archive.is/TC7AS '''අද්විතීය යුග මෙහෙවරක් ඉටුකරන නාලන්දා මාතාව 90 වැනි වියට පා තබයි''']

* [http://archives.silumina.lk/2014/11/02/_art.asp?fn=as1411026 '''නව නිපැයුම් බිහි කරමින් ජාත්‍යන්තර තලයට යන නාලන්දා සිසුවෝ'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210121182531/http://archives.silumina.lk/2014/11/02/_art.asp?fn=as1411026 |date=2021-01-21 }}

* [http://archives.silumina.lk/2011/07/03/_art.asp?fn=as1107031 '''සතෙන් සතේ එකතු කර වෙහෙරක් තනා පූජා කළ නාලන්දා දරුවෝ'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180527073005/http://archives.silumina.lk/2011/07/03/_art.asp?fn=as1107031 |date=2018-05-27 }}

* [http://archives.silumina.lk/2011/07/03/_art.asp?fn=aa1107034 '''මෘදුකාංග නිර්මාණයෙන් ශ්‍රී ලංකාවට රන් පදක්කමක'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180527071341/http://archives.silumina.lk/2011/07/03/_art.asp?fn=aa1107034 |date=2018-05-27 }}

* [http://archives.dinamina.lk/2012/02/28/_art.asp?fn=n1202283&amp;p=1 '''ශ්‍රී ලංකාවට එරෙහිව ගෙනෙන යෝජනාව අනිවාර්යයෙන්ම පරාජයට පත්වනවා.....ආදි නාලන්දීයයෝ ජනපතිට පවසති'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210923004216/http://archives.dinamina.lk/2012/02/28/_art.asp?fn=n1202283&amp;p=1 |date=2021-09-23 }}

* [http://archives.silumina.lk/2010/12/05/_art.asp?fn=ay1012051 '''අපේ ගෙදර මල්වත්ත බලන්න ‘පුංචි මැතිනියත්’ ඇවිත් හිටියා'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181212200514/http://archives.silumina.lk/2010/12/05/_art.asp?fn=ay1012051 |date=2018-12-12 }}

* [http://archive.is/rBR6T '''හර්මන් ලෝස් ශූරතා සම කුසලානය ධර්මරාජයට හා නාලන්දාවට''']

* [http://archives.silumina.lk/2014/03/23/_art.asp?fn=af1403237 '''පිළිකාවට බේතක් හැදූ නාලන්දේ සිසුවා'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210121171221/http://archives.silumina.lk/2014/03/23/_art.asp?fn=af1403237 |date=2021-01-21 }}

* [http://www.infosrilankanews.com/2015/04/tharidu.html '''සාමාන්‍ය පෙළවිශිෂ්ඨයා බාලදක්ෂයෙක් - බාලදක්ෂ සංගමයෙන් විශේෂ ඇගයීමක්'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304141514/http://www.infosrilankanews.com/2015/04/tharidu.html |date=2016-03-04 }}

* [http://newsfirst.lk/sinhala/2015/03/%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%B7%E0%B7%8F%E0%B6%9C%E0%B6%BA%E0%B6%A7-%E0%B6%B6%E0%B6%BA-%E0%B7%80%E0%B7%99%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%B1-%E0%B6%91%E0%B6%B4%E0%B7%8F-%E0%B7%83%E0%B7%8F%E0%B6%B4%E0%B7%99/ '''විභාගයට බය වෙන්න එපා: සා/පෙළ පළමුවැනියා නිව්ස්ෆස්ට් මැදිරියේදී කියයි'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150503075035/http://newsfirst.lk/sinhala/2015/03/%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%B7%E0%B7%8F%E0%B6%9C%E0%B6%BA%E0%B6%A7-%E0%B6%B6%E0%B6%BA-%E0%B7%80%E0%B7%99%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%B1-%E0%B6%91%E0%B6%B4%E0%B7%8F-%E0%B7%83%E0%B7%8F%E0%B6%B4%E0%B7%99 |date=2015-05-03 }}

* [http://archive.is/R2x2I '''අ.‍පො.ස. (සා.පෙළ) ලංකාවෙන්ම පළමුවැනියා වූ කොළඹ නාලන්දා විදුහ‍ලේ තරිඳු වික්‍රමසිංහ''']

* [http://www.divaina.com/2015/03/31/news12.html '''උසස්‌ ලෙස සා/පෙ ජයගත් දැයේ දරුවෝ'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150403031700/http://www.divaina.com/2015/03/31/news12.html |date=2015-04-03 }}

* [http://truth.lk/%E0%B7%83%E0%B7%8F%E0%B6%B8%E0%B7%8F%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BA-%E0%B6%B4%E0%B7%99%E0%B7%85-%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B7%81%E0%B7%92%E0%B7%82%E0%B7%8A%E0%B6%A8%E0%B6%BA%E0%B7%9D-%E0%B6%B8-5126/featured '''සාමාන්‍ය පෙළ විශිෂ්ඨයෝ මෙන්න'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402025336/http://truth.lk/%E0%B7%83%E0%B7%8F%E0%B6%B8%E0%B7%8F%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BA-%E0%B6%B4%E0%B7%99%E0%B7%85-%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B7%81%E0%B7%92%E0%B7%82%E0%B7%8A%E0%B6%A8%E0%B6%BA%E0%B7%9D-%E0%B6%B8-5126/featured |date=2015-04-02 }}

* [http://www.ada.lk/article/55939/%E0%B7%83%E0%B7%8F%E0%B6%B4%E0%B7%99%E0%B7%85-%E0%B6%B4%E0%B7%85%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B7%80%E0%B7%90%E0%B6%B1%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%8F-%E0%B6%B1%E0%B7%8F%E0%B6%BD%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%AF%E0%B7%99%E0%B6%B1%E0%B7%8A '''සාපෙළ පළමුවැනියා නාලන්දෙන්''']

* [http://www.divaina.com/2015/04/05/feature10.html '''දැයේ මල් පිබිදෙයි! ලක්‌මෑණි හිනැහෙයි! සා/පෙ ජයගත් විශිෂ්ටයෝ'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150407233715/http://www.divaina.com/2015/04/05/feature10.html |date=2015-04-07 }}

* [http://archives.silumina.lk/2015/01/04/_art.asp?fn=as1501041 '''විවාද මෙන්ම විභාගයත් අපට සුළු දෙයක්'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210121185921/http://archives.silumina.lk/2015/01/04/_art.asp?fn=as1501041 |date=2021-01-21 }}

* [http://archives.dailynews.lk/2008/02/01/fea20.asp '''Raveen tops Bio stream''']

* [http://archives.dailynews.lk/2006/10/30/news32.asp '''Best A/L students get excellence awards''']

* [http://lassanajeewithe.blogspot.com.au/2013/07/20120920.html '''නාලන්දා විද්‍යාලයේ හිටපු සහකාර විදුහල්පතිනි චින්තා ආරියසේන මහත්මිය සමල සම්මුඛ සාකච්ඡාවක්''']

* [http://mawbima.lk/print20170401MB20170630.php?id=11959 '''ප්‍රථම වතාවට තරුණ විද්‍යාඥයන්ගේ සමුළුවේ රිදී පදක්කම නාලන්දාවේ රකිඳු දිනා ගනී'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170602134850/http://www.mawbima.lk/print20170401MB20170630.php?id=11959 |date=2017-06-02 }}

* [http://www.wijeya.lk/9347/%E0%B6%AD%E0%B6%BB%E0%B7%94%E0%B6%AB-%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%AF%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BA%E0%B7%8F%E0%B6%A5%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%9C%E0%B7%9A-%E0%B6%AD%E0%B6%BB%E0%B6%9C%E0%B7%8F '''තරුණ විද්‍යාඥයින්ගේ තරගාවලියේ ජයග්‍රාහකයින් ඇගයේ'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170623111420/http://www.wijeya.lk/9347/%E0%B6%AD%E0%B6%BB%E0%B7%94%E0%B6%AB-%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%AF%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BA%E0%B7%8F%E0%B6%A5%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%9C%E0%B7%9A-%E0%B6%AD%E0%B6%BB%E0%B6%9C%E0%B7%8F |date=2017-06-23 }}

* [http://www.sbs.com.au/yourlanguage/sinhalese/si/content/sbs-sinhalese-met-world-second-youngest-scientist-rakindu-wikramarathne?language=si '''ලෝකයේ දෙවන ලාබාලතම විද්‍යාඥයා ලංකාවෙන් බිහි වෙයි''']

* [http://nalandaonba.lk/si/%E0%B7%80%E0%B6%AD%E0%B7%8A%E0%B6%B8%E0%B6%B1%E0%B7%8A-%E0%B6%B8%E0%B7%99%E0%B7%84%E0%B7%99%E0%B7%80%E0%B6%BB/ '''වත්මන් මෙහෙවර - නාලන්දා ගුරු ප්‍රණාම පිං බිම'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171223220853/http://nalandaonba.lk/si/%E0%B7%80%E0%B6%AD%E0%B7%8A%E0%B6%B8%E0%B6%B1%E0%B7%8A-%E0%B6%B8%E0%B7%99%E0%B7%84%E0%B7%99%E0%B7%80%E0%B6%BB/ |date=2017-12-23 }}

* [http://archive.is/OY7f '''රටට මානව සම්පත් ලබාදීමේදී නාලන්දා විදුහල දැක්වූ දායක්වය විශාලයි’’ – කෝට් 30ක් වටිනා ගුරු උපහාර ගම්මානයට මුල්ගල තබමින් ඇමති බැසිල් කියයි''']

* [http://www.divaina.com/2011/06/28/news13.html '''කොළඹ නාලන්ද විද්‍යාලයෙන් දුෂ්කර ප්‍රදේශවල වෙහෙර විහාර දහසක්‌ ප්‍රතිසංස්‌කරණය කෙරේ'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110902114930/http://www.divaina.com/2011/06/28/news13.html |date=2011-09-02 }}

==බාහිර සබැඳුම්==
*[http://www.nalandaoba.lk// නාලන්දා විද්‍යාලයීය ආදි ශිෂ්‍ය සංගමය]
*[http://www.nalandajunioroba.org/ නාලන්දා කණිෂ්ඪ ආදි ශිෂ්‍ය සංගමය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140606203649/http://www.nalandajunioroba.org/ |date=2014-06-06 }}
*[https://www.facebook.com/Old-Nalandians-Buddhist-Association-2258401957761561/ අදි නාලන්දයීය බොදු හඞ]
*[https://www.facebook.com/Nalanda.College.Buddhist.Association/ නාලන්දා විද්‍යාලයීය බෞද්ධ සංගමය]
*[https://www.facebook.com/nalandascouts/ නාලන්දා විද්‍යාලයීය බාලදක්ෂ සංගමය]
*[https://nccustudios.com/ නාලන්දා විද්‍යාලයීය Communication Unit]
*[http://www.battleofthemaroons.lk/ ආනන්ද නාලන්දා සුලෝහිත සංග්‍රාමය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140516231401/http://battleofthemaroons.lk/ |date=2014-05-16 }}
*[https://www.nalandausa.com/news  නාලන්දා විද්‍යාලයීය ආදි ශිෂ්‍ය සංගමය ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210410153341/https://www.nalandausa.com/news |date=2021-04-10 }}
*[http://nalandacanada.com/ නාලන්දා විද්‍යාලයීය ආදි ශිෂ්‍ය සංගමය කැනඩාව]
*[http://www.nalandaoba.co.uk/welcome-nalanda-old-boys-association-united-kingdom නාලන්දා විද්‍යාලයීය ආදි ශිෂ්‍ය සංගමය එන්ගලන්තය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171116004036/http://www.nalandaoba.co.uk/welcome-nalanda-old-boys-association-united-kingdom |date=2017-11-16 }}
*[http://nalanda.com.au/ නාලන්දා විද්‍යාලයීය ආදි ශිෂ්‍ය සංගමය සිඩ්නි ඕස්ට්‍රේලියාව]
*[http://www.nalandaoba.org.au/ නාලන්දා විද්‍යාලයීය ආදි ශිෂ්‍ය සංගමය මෙල්බර්න් ඕස්ට්‍රේලියාව] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210410154310/http://www.nalandaoba.org.au/ |date=2021-04-10 }}
*[https://nalandaobaqueensland.org/about/ නාලන්දා විද්‍යාලයීය ආදි ශිෂ්‍ය සංගමය කුවීන්ස්ලන්තය ඕස්ට්‍රේලියාව] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190627111535/https://nalandaobaqueensland.org/about/ |date=2019-06-27 }}
*[https://web.facebook.com/onaofwa/?_rdc=1&amp;_rdr නාලන්දා විද්‍යාලයීය ආදි ශිෂ්‍ය සංගමය පර්ත් ඕස්ට්‍රේලියාව]
*[http://nalandauae.com/ නාලන්දා විද්‍යාලයීය ආදි ශිෂ්‍ය සංගමය එක්සත් අරාබි රාජධානිය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218041935/http://nalandauae.com/ |date=2014-12-18 }}
*[https://web.facebook.com/Ananda-Nalanda-old-boys-in-Australia-New-Zealand-246149318731309/?_rdc=1&amp;_rdr නාලන්දා විද්‍යාලයීය ආදි ශිෂ්‍ය සංගමය නවසීලන්තය]
*[http://nalanda.com.au/Directory.html නාලන්දා විද්‍යාලයීය ආදි ශිෂ්‍ය සංගමය සිඩ්නි ඕස්ට්‍රේලියාව - නාලන්දා ඩිරෙක්ටරි 2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140622222404/http://nalanda.com.au/Directory.html |date=2014-06-22 }}
*[http://futureminds.lk/ ෆියුචර් මයින්ඩ්ස් අධ්‍යානික සංදර්ශනය]
*[https://www.youtube.com/watch?v=VJ_zlWOfViY&amp;list=PLE2cDF_-Sy_UjymVkyAPWGHDy2UXPnlrQ&amp;index=66 Pinbara Udesana (පින්බර උදෑසන) | 2017-02-12 | 8.30 AM (නාලන්දා විද්‍යාලය (කොළඹ 10))]

{{නාලන්දා විද්‍යාලය, කොළඹ}}

[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පාසල්]]
[[ප්‍රවර්ගය:රජයේ පාසල් - ශ්‍රී ලංකාව]]
[[ප්‍රවර්ගය:ජාතික පාසල් - ශ්‍රී ලංකා]]
[[ප්‍රවර්ගය:කොළඹ පාසල් - ශ්‍රී ලංකා]]
[[ප්‍රවර්ගය:නාලන්දා විද්‍යාලය, කොළඹ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ආදි නාලන්දියයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලයයීය, පීඨය]]</text>
      <sha1>aukqaadms3g7wi0evvmeo5m81hnxtw8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මැලේසියා එයාර්ලයින්ස් 370 පියාසැරිය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51764</id>
    <revision>
      <id>792707</id>
      <parentid>788736</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T08:36:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="116738" sha1="gy9ru5tt6kj0ov62e29uu1a4n8cu682" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව ගුවන්යානා සිදුවීම
 | name            = මැලේසියා එයාර්ලයින්ස් 370 පියාසැරිය&lt;br&gt;Malaysia Airlines Flight 370
 | occurrence_type = අතුරුදන් ගුවන් යානය 
 | image           = Boeing 777-200ER Malaysia AL (MAS) 9M-MRO - MSN 28420 404 (9272090094).jpg
 | caption         = 9M-MRO, අතුරුදන් වූ ගුවන් යානය (2011 වසරේ Charles de Gaulle ගුවන් තොටුපළදී)
 | date            = {{Start date|2014|03|08|df=y}}
 | summary         = 2014 මාර්තු 8 දින සිට අතුරුදන්&lt;br&gt;2014 මාර්තු 24 වන දින MH370 යානය දකුණු ඉන්දීය සාගරයට කඩා වැටෙන්නට ඇති බව තහවුරු කරන ලදී.
 | site            = 
 | coordinates     = &lt;!-- Please do not add coordinates unless the accident site is confirmed, as it is all speculation at this point --&gt;
 | aircraft_type   = බෝයිං 777-2H6ER
 | operator        = මැලේසියා එයාර්ලයින්ස්
 | tail_number     = 9M-MRO
 | passengers      = 227
 | crew            = 12
 | fatalities      = &lt;!-- Do not list anything here until we have found the missing plane --&gt;
 | injuries        = &lt;!-- Do not list anything here until we have found the missing plane --&gt;
 | survivors       = 0
 | origin          = [[ක්වාලාලම්පූර් ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ]]
 | destination     = [[බෙයිජිං කැපිටල් ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ]]
}}
'''මැලේසියා එයාර්ලයින්ස් පියාසැරි 370''' (MH370), යනු බෝයිං 777-200ER මෙහෙයුම් ගණයේ අන්තර්ජාතික මගී ප්‍රවාහන ගුවන් යානයකි. ගුවන් යානය 2014 මාර්තු 8 වන දිනදී, එහි ගමන් කරමින් සිටි මගීන් 227ක් සහ කාර්ය මණ්ඩලයේ 12 දෙනෙකු සමග අතුරුදන් වූ අතර,&lt;ref name=BBC&gt;{{cite news|title=Malaysia Airlines 'loses contact with plane'|url=http://www.bbc.com/news/world-asia-26492748|accessdate=8 March 2014|publisher=BBC|date=8 March 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;usatoday&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.usatoday.com/story/news/world/2014/03/07/malaysia-airlines-beijing-flight-missing/6187779/|title=Beijing-bound flight from Malaysia missing|publisher=USA TODAY|accessdate=7 March 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ct&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.chicagotribune.com/news/nationworld/chi-malaysia-plane-missing-20140308,0,412921.story|title=Terrorism not ruled out in disappearance of Malaysia Airlines jet|work=Chicago Tribune|date=8 March 2014|accessdate=8 March 2013|archiveurl=https://archive.is/EYbSB|archivedate=8 March 2014}}&lt;/ref&gt; යානය දක්ෂිණ ඉන්දියන් සාගරයට කඩා වැටෙන්නට ඇතැයි මාර්තු 24 වන දිනදී තහවුරු කෙරිණි.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://wpri.com/2014/03/24/malaysia-pm-plane-plunged-into-indian-ocean/ |access-date=2014-03-24 |archive-date=2014-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140325025518/http://wpri.com/2014/03/24/malaysia-pm-plane-plunged-into-indian-ocean/ }}&lt;/ref&gt;


2014 මාර්තු 8 වන දින පැය 00:41 දී (මැලේසියානු වේලාවෙන්) මැලේසියාවේ [[ක්වාලාලම්පූර් ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ|ක්වාලාලම්පූර් ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළින්]] නික්මුණු ගුවන් යානය, පැය 6 ක පියාසැරියකින් පසු, චීනයේ [[බෙයිජිං කැපිටල් ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ]] වෙත ලඟා වීමට නියමිතව තිබුණි. පැය 01:22 දී ගුවන් යානය සහ සුබං ගුවන් මෙහෙයුම් පාලන මධ්‍යස්ථානය (Subang Air Traffic Control Centre) අතර තුබූ සම්බන්ධතා අවසන් වූ අතර, ඒ අවස්ථාවේදී ගුවන් යානය තායිලන්ත බොක්කට (Gulf of Thailand) ඉහල අහසේ පිහිටි බව සඳහන්ය. පැය 02:40 දී ගුවන් යානය අතුරුදන් වූ බවට වාර්තා වුණි.&lt;ref name=&quot;Aviation Herald&quot;&gt;{{cite web|title=Crash: Malaysia B772 over Gulf of Thailand on Mar 8th 2014, aircraft missing|url=http://avherald.com/h?article=4710c69b&amp;opt=0|work=The Aviation Herald|accessdate=8 March 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MH370 Flight Incident&quot;/&gt; ගුවන් යානය අතුරුදන් වීමට පෙර එහි ගමන් පථයේ නැවත හැරවුමක් වැනි දෙයක් සිය රේඩාර් පද්ධති තුල සටහන් වූ බවට, මැලේසියානු ගුවන් හමුදා ප්‍රධානියා ප්‍රකාශ කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;nbcnews1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nbcnews.com/storyline/missing-jet/missing-malaysia-airlines-jet-may-have-turned-back-officials-n47861|title=Missing Malaysia Airlines Jet May Have Turned Back: Officials|publisher=[[NBC News]]|date=9 March 2014|accessdate=9 March 2014|author=Pete Williams, Robert Windrem and Richard Esposito}}&lt;/ref&gt;

සිද්ධිය වී පැය කීපයකින් පසුව, අතුරුදන් වූ ගුවන් යානය සොයා අමෙරිකාව, ඔස්ට්‍රේලියාව, චීනය, ප්‍රංශය, පිලිපීනය, ඉන්දියාව, [[ඉන්දුනීසියාව]], මලයාසියාව, සිංගප්පූරුව, තායිලන්තය, සහ [[වියට්නාමය]] යන රටවල් එකතුවී, මූලික ලෙසම දකුණු චීන මුහුදේ ඒකාබද්ධ සෙවීම් මෙහෙයුමක් දියත් කරන ලදී.&lt;ref name=Reuters&gt;{{cite web|last=Grudgings|first=Stuart|title=Malaysia Airlines plane crashes in South China Sea with 239 people aboard: report|url=http://www.reuters.com/article/2014/03/08/us-malaysiaairlines-flight-idUSBREA2701720140308|accessdate=8 March 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;id&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nst.com.my/latest/font-color-red-missing-mh370-font-indonesia-helps-in-search-for-airliner-1.504168|title=MISSING MH370: Indonesia helps in search for airliner|work=[[New Straits Times]]|date=9 March 2013|accessdate=9 March 2014|author=Tasnim Lokman}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=tuoitrenews18157/&gt; 

ගුවන් යානයේ ව්‍යාජ ගමන් බලපත්‍ර සහිතව ගමන් කල මගීන් දෙදෙනෙකු සිටි බවට හෙළි වීමත් සමග, මෙම සිදුවීමට ත්‍රස්ථවාදී සම්බන්ධයක් පැවතියේද යන්න කෙරෙහි බලදාරීන්ගේ අවධානය යොමු විය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.malaysiasun.com/index.php/sid/220383845/scat/48cba686fe041718/ht/Passengers-with-stolen-passports-on-board-Malaysia-Airlines-flight |title=Passengers with stolen passports on board Malaysia Airlines flight |work=Malaysia Sun |accessdate=8 March 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|authors=DiBlasio, Natalie and Kevin Johnson|title=U.S. reviews possible terror links in missing Malaysian jet
|url=http://www.usatoday.com/story/news/world/2014/03/08/missing-jet-terror-concern/6203027/|work=[[USA Today]]|date=9 March 2014|accessdate=9 March 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title= Reports: FBI prepared to join investigation of missing Malaysia Airlines plane|url=http://cir.ca/news/malaysia-airlines-flight-370-investigation|publisher=circa|date=9 March 2014|accessdate=9 March 2014}}&lt;/ref&gt;

නමුත් මාර්තු 11 වන දිනදී මැලේසියානු පොලීසිය වාර්තා කර සිටියේ ව්‍යාජ ගමන් බලපත්‍ර සහිතව ගමන් කල මගීන් දෙදෙනා ඉරාන ජාතිකයින් වූ බවයි. නීතිවිරෝධී ලෙස යුරෝපය වෙත සංක්‍රමණය වීමට ඔවුන් උත්සහ කරන්නට ඇතැයි අනුමාන කරන බවටයි පොලිසිය වාර්තා කරන ලද්දේ. මින් එක් අයෙකු 19 හැවිරිදි අයෙකු ලෙස මුලින්ම හඳුනාගත් අතර, අනෙක් පුද්ගලයා 29 හැවිරිදි අයෙකු ලෙස පසුව හඳුනා ගැනුණි. ඔවුන් ත්‍රස්ත ක්‍රියාවකට සම්බන්ධ අය විය නොහැකි බවද වාර්තාවේ සටහන් විය.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Malaysia Airlines MH370: Stolen passport 'no terror link'|url=http://www.bbc.com/news/world-asia-26525281|accessdate=11 March 2014|newspaper=BBC News}}&lt;/ref&gt; 

මාර්තු 24 වන දින මැලේසියානු අගමැති නජිබ් රසාක් මහතා විශේෂ මාධ්‍ය නිවේදනයක් නිකුත් කරමින් කියා සිටියේ, මැලේසියාවට අයත් MH370 දරණ ගුවන් යානය දක්ෂිණ ඉන්දියන් සාගරයෙන් නිමා වී (කඩා වැටී) ඇති බවට නව දත්ත අනූව තහවුරුව ඇති බවයි. මේ සම්බන්ධව වැඩි විස්තර මාර්තු 25 වන දින නිකුත් කරන බවත්, මේ පිළිබඳව මගින් යානයේ සිටි මගීන්ගේ ඥාතීන් දැනුවත් කල බවත්, කරුණාකර ඔවුන්ගේ පෞද්ගලික නිදහස සුරකින ලෙසට මාධ්‍ය වලින් ඉල්ලා සිටින බවත්, එතුමා වැඩි දුරටත් ප්‍රකාශ කරමින් කියා සිටින ලදී. මේ අතර නව දත්ත හා තොරතුරු පිළිබඳව දැනුවත් කොට යානයේ සිටි මගීන්ගේ ඥාතීන් වෙත යැවූ කෙටි පණිවිඩයෙහි, යානයේ සිටි කිසිවෙකුත් දිවි බේරා ගෙන නැති බවට සඳහන්ව තිබුණි.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.thewire.com/global/2014/03/families-called-emergency-meeting-mh370/359470/ |access-date=2014-03-24 |archive-date=2014-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140326070208/http://www.thewire.com/global/2014/03/families-called-emergency-meeting-mh370/359470/ }}&lt;/ref&gt;

==සිදුවීම==
[[File:Malaysia Airlines MH370 path labelled.svg|thumb|250px|MH370 ගුවන් යානයේ පටන් ගැන්ම, ගමනාන්තය සහ සබඳතා ඇණහිටි පිහිටුම්]]

2014 මාර්තු 8 වන දින පැය 00:41 (එරට වේලාවෙන්) දී මැලේසියාවේ ක්වාලාලම්පූර් ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළින් පිටත් වුනු යානය පැය 06:30 ට චීනයේ බෙයිජිං කැපිටල් ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ වෙතට ලඟා වීමට නියමිතව තිබුණි. ගුවන් රේඩාර් පද්ධතිය තුල අවසන් වරට යානය සනිටුහන් වන විට වේලාව පැය 02:40 වූ අතර, යානයේ පිහිටුම {{Coord|6|55|15|N|103|34|43|E|type:event_dim:500km}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.malaysiaairlines.com/my/en/site/dark-site.html |title=Malaysia Airlines MH370 Flight Incident – 4th Media Statement |publisher=Malaysia Airlines|date=8 March 2014 |accessdate=8 March 2014 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20140308091144/http://www.malaysiaairlines.com/my/en/site/dark-site.html |archivedate=8 March 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Great Circle Mapper|url=http://www.gcmap.com/mapui?P=N5.33+E103.15+-+N6.920833+E103.578611&amp;DU=km&amp;SU=kts|publisher=Karl L. Swartz|accessdate=9 March 2014}}&lt;/ref&gt; ලෙස සඳහන්ව තුබුණි. යානය Ho Chi Minh ගුවන් පාලන කලාපය පසු කිරීමට ආසන්නව තිබියදී,&lt;ref name=&quot;Aviation Herald&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Live Flight Tracker ✈ Malaysian Airlines System (MH) #370 ✈ 08-Mar-2014 ✈ WMKK / KUL - ZBAA / PEK&quot;&gt;{{cite web|url=http://uk.flightaware.com/live/flight/MAS370/history/20140307/1635Z/WMKK/ZBAA|publisher=flightaware|title=Malaysian Airlines System (MH) No. 370 ✈ 08-Mar-2014 ✈ WMKK / KUL – ZBAA / PEK ✈|accessdate=8 March 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MH370 Flight Incident&quot;&gt;{{cite news|title=MH370 Flight Incident|url=http://www.malaysiaairlines.com/my/en/site/dark-site.html|publisher=Malaysian Airlines|accessdate=8 March 2014|archive-date=8 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140308134226/http://www.malaysiaairlines.com/my/en/site/dark-site.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; පාලන මධ්‍යස්ථානය සමග තුබූ සියළුම සන්නිවේදන සබඳතා ඇණ හිට තිබෙයි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://english.astroawani.com/videos/show/buletin-awani/how-accurate-is-flight-radar-24-27103 |title=Interview with Mikael Robertson of Fight Radar 24, Astro Awani, 8 March 2014 |publisher=English.astroawani.com |accessdate=8 March 2014}}&lt;/ref&gt; 

පැය 07:24 ට මාධ්‍ය ප්‍රකාශයක් සිදු කල මැලේසියා එයාර්ලයින්ස් (Malaysia Airlines) සිය ගුවන් යානය පැය 02:40 අතුරුදන් වූ බවට ප්‍රකාශ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.facebook.com/my.malaysiaairlines/posts/514299315349933 |title=MEDIA STATEMENT released at 7.24am/8 Mar 2014 MH370 Incident |publisher=Facebook.com |accessdate=10 March 2014}}&lt;/ref&gt; එම මොහොතේ පටන් ගුවන් යානය සෙවීමේ මෙහෙයුම්ද ආරම්භ කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;MH370 Flight Incident&quot;/&gt; අතුරුදන් වීමට පෙර, ගුවන් යානය සම්බන්ධ කාර්මික දොෂයක් හෝ අහිතකර කාළගුණ තත්වයක් සම්බන්ධ හෝ තොරතුරක් පිළිබඳව, වාර්තා වී නොතිබුණි.&lt;ref&gt;{{cite news|title=UMissing MAS flight: Last point of contact was east of Kota Baru|url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/03/08/Missing-flight-MH370-Last-point-of-contact-was-east-of-Kota-Baru/|accessdate=8 March 2014|newspaper=The Star|date=8 March 2014}}&lt;/ref&gt; එලෙසම, තවත් ධාවන පැය 7.5 කට ප්‍රමාණවත් තරම් ඉන්දන තොගයක් ගුවන් යානයේ තිබී ඇත.&lt;ref name=cnn&gt;{{cite news|title=Search intensifies for Malaysian airliner and 239 people, rescue ships head to sea|url=http://edition.cnn.com/2014/03/07/world/asia/malaysia-airlines-plane-missing/|accessdate=9 March 2014|publisher=CNN|date=8 March 2014|author=Tom Watkins|author2=Chelsea J. Carter}}&lt;/ref&gt; චීන සහ තායිලන්ත බලදාරීන්ද මෙම ගුවන්යානය සිය ගුවන් කලාප වලට ඇතුල් නොවූ බවට තහවුරු කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web|date=8 March 2014|url=http://au.news.yahoo.com/world/a/21880178/seven-australians-aboard-malaysia-airlines-flight/ |title=Malaysia Airlines loses contact with plane carrying 239 people – Yahoo!!!7 |publisher=Yahoo! News |accessdate=8 March 2014}}&lt;/ref&gt;

ගුවන් යානය සහ මැලේසියාවේ ගුවන් පාලන මෙහෙයුම් මැදිරිය අතර ඇතිවූ අවසන් කතාබහ පැය 01:30 දී පමණ සිදුව තිබෙන අතර, සුබං හී රේඩාර් තිර මතින් යානය අතුරුදන් වන විට වේලාව පැය 02:40 ලෙස සටහන්ව තිබිණ. එම අතරතුර ගතවූ කාලය තුලදී යානයට වියට්නාමය පසුකර යාමට හැකියාව තිබූ බවත් සඳහන්ය.&lt;ref name=The Malaysian Insider&gt;{{cite news|title=Conspiracy theories spiral around MH370's disappearance|url=http://www.themalaysianinsider.com/malaysia/article/conspiracy-theories-spiral-around-mh370s-disappearance|accessdate=8 March 2014|newspaper=The Malaysian Insider|date=8 March 2014}}&lt;/ref&gt;

===මාර්තු 17 වන දින වන විට ගුවන් යානාවේ අතුරුදන් වීම පිළිබඳව තහවුරු කරගත් තොරතුරු&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.channelnewsasia.com/news/specialreports/mh370/news/timeline-last-known/1039030.html |access-date=2014-03-21 |archive-date=2015-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150921062130/http://www.channelnewsasia.com/news/specialreports/mh370/news/timeline-last-known/1039030.html }}&lt;/ref&gt;===
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|-
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | කරුණ
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | දේශීය වේලාව &lt;br&gt;(මාර්තු 8)
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | විස්තරය
|-
| යානාව ගමන් ආරම්භ කිරීම || පෙරවරු 12:41 ||පියාසැරි MH370 යානාව ක්වාලාලම්පූර් ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළේ සිට බෙයිජිං දක්වා ගමන ඇරඹීම.
|-
| ACARS ක්‍රියා විරහිත කිරීම || පෙරවරු 1:07 ත් 1: 037 ත් අතර කාලය තුල || (ACARS = ගුවන්යානා සංනිවේදන ඇමතුම් සහ වාර්ථාකිරීමේ පද්ධතිය) යානාවේ කාර්මික තත්ව පිළිබඳ මූලික දත්ත සම්ප්‍රේෂණය කරනු ලබන්නේ මෙම පද්ධතිය හරහායි.
|-
| අවසන් පණිවුඩය || පෙරවරු 1:19 || &quot;All right, good night&quot; (සියල්ල නිවැරදියි, සුභ රාත්‍රියක්) යානාව දකුණු චීන මුහුද ඉහලින්, මැලේසියානු ගුවන් පාලන කලාපයේ සිට වියට්නාම පාලන කලාපයට ඇතුළු වීමේදී මෙම පණිවුඩය නිදහස් ස්වරයකින් සම්ප්‍රේෂණය වී ඇත. මෙම පණිවිඩය සහය නියමුවා විසින් එවන ලද්දක් යැයි විශ්වාස කෙරේ.

නමුත් අප්‍රියෙල් 1 වනදා ප්‍රකාශයක් නිකුත් කරමින් මැලේසියානු බලධාරීන් පවසා සිටියේ ගුවන් පාලක මාදිරියේ සිට එවූ අවසන් පණිවිඩය එය නොවූ බවයි. සත්‍ය අවසන් පණිවුඩය &quot;Good night Malaysian three seven zero&quot; (සුභ රාත්‍රියක් මැලේසියා, ත‍්‍රී සෙවන් සීරෝ) යන්න බවයි ඔවුන් විසින් පවසා සිටින ලද්දේ.&lt;ref&gt;http://edition.cnn.com/2014/03/31/world/asia/malaysia-airlines-plane/&lt;/ref&gt;
|-
| සම්ප්‍රේෂ ප්‍රතිචාරක ක්‍රියා විරහිත කිරීම || පෙරවරු 1:21 || යානාවේ එවක පිහිටීම සහ උන්නතාංශය පිළිබඳ රේඩාර් ප්‍රතිචාරණය වන්නේ මෙය මගිනි.
|-
| අවසන් රේඩාර් සබඳතාවය || පෙරවරු 2:15 || මැලේසියානු සිවිල් රේඩාර් තිර මත යානාව දර්ශනය වීම පෙරවරු 1:30 ට අවසන්ව තිබෙන අතර, මිලිටරි රේඩාර් තිර මත යානාව පෙරවරු 2:15 පමණ දක්වා (නිශ්චිතව තහවුරු කල) දර්ශනය වී තිබෙයි.
|-
| ගමන් මග වෙනස් කිරීම || ? || මැලේසියානු සිවිල් රේඩාර් තිර මතින් යානාව ඉවත්වූ විගසින් ගමන් මග බටහිර දෙසට වෙනස් කරන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ.
|-
| අවසාන චන්ද්‍රිකා සංනිවේදනය || පෙරවරු 8:11 || ACARS සහ සම්ප්‍රේෂ ප්‍රතිචාරක නිමාදැමීමෙන් අනතුරුව, මෙම වේලාවේදී චන්ද්‍රිකා සංනිවේදන ප්‍රතිග්‍රහණයක් සටහන්ව තිබූ නිසා, යානාව තවත් පැය ගණනක් පියාසර කරන්නට ඇතැයි අදහස් කෙරේ. 
|-
|}

==සෙවීමේ කටයුතු==
===නිශ්චයනයන්===
[[File:Malaysia-Airlines-MH370 search area.png|thumb|295px|සෙවීම් කටයුතු සිදු කල කලාප. කුඩා රවුම් වලින් දැක්වෙන්නේ විවිධ සුන්බුන් පිළිබඳව වාර්තාවූ ස්ථාන වෙයි.]]

වියට්නාම ජනතා නාවික හමුදාවේ (Vietnam People's Navy) අද්මිරාල් Ngo Van Phat ට අනූව, ඔවුන්ගේ රේඩාර් පද්ධති වලින් යානය මැකී යන විට, යානය Thổ Chu සිට තායිලන්ත බොක්කේ නාවික සැතපුම් 153 ක් දකුණට වන්න ඉහල අහසේ රැදී තිබිණ.&lt;ref name=tuoitrenews18157&gt;{{cite news|title=Vietnam Navy says Malaysia Airlines plane crashes off Tho Chu Island|url=http://tuoitrenews.vn/society/18157/missing-malaysia-airlines-plane-has-not-entered-vn-airspace-caav|publisher=Tuoi Tre News|date=8 March 2014|accessdate=8 March 2014|archive-date=8 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140308091008/http://tuoitrenews.vn/society/18157/missing-malaysia-airlines-plane-has-not-entered-vn-airspace-caav|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=YN&gt;{{cite news|title=Malaysian plane crashed off Vietnam coast: state media|url=http://my.news.yahoo.com/malaysian-plane-crashed-off-vietnam-coast-state-media-060229352--finance.html|accessdate=8 March 2014|newspaper=Yahoo News|date=8 March 2014}}&lt;/ref&gt; මුලදී වියට්නාම රජය විසින් යානය තායිලන්ත බොක්ක ආශ්‍රිත මුහුදට කඩා වැටුනු බවට ප්‍රකාශ කලත්, අදාල ගුවන් සමාගම විසින් එය ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Malaysia Deny&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.chicagotribune.com/news/sns-rt-us-malaysiaairlines-flight-20140307,0,6253650.story|work=Chicago Tribune|title=Malaysia Airlines Deny Crash|accessdate=8 March 2014|archiveurl=https://archive.is/iTASa|archivedate=8 March 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bbcnews&quot;&gt;{{cite news|title=Malaysia's transport minister said there was no information on wreckage and he urged against speculation.|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-26492748|publisher=BBC News|date=8 March 2014|accessdate=8 March 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;de&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dailyexpress.com.my/news.cfm?NewsID=88638|title=Too early to come to any conclusion, says Najib|work=[[Daily Express (Sabah)|Daily Express]]|date=9 March 2014|accessdate=9 March 2014}}&lt;/ref&gt; අද්මිරාල් Ngo Van Phat විසින් පවසන ලද පිහිටුම සැබැවින්ම ගුවන් යානය රේඩාර් පද්ධතියෙන් මැකී ගිය අවස්ථාවේ පිහිටුම බවත්, ගුවන් යානය කඩා වැටුණු නිශ්චිත පිහිටුම නොවන බවත්, වියට්නාම නාවික හමුදාව පසුව පැහැදිලි කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Aviation Herald&quot; /&gt;

මෙහෙයුම් අතරතුර මුහුදේ තෙල් පැල්ලමක් දුටු බවට ප්‍රථමයෙන්ම වියට්නාම නාවික හමුදාව විසින් ප්‍රකාශ කරන ලදී. ඒවා අතුරුදන් වූ ගුවන් යානයට අයත් විය හැකි බව ඔවුහූ තව දුරටත් ප්‍රකාශ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.nytimes.com/2014/03/09/world/asia/malaysia-airlines-flight.html | title=Oil Slick Sighting Is First Sign Malaysia Airlines Plane May Have Crashed | work=[[The New York Times]] | date=8 March 2014 | accessdate=8 March 2014 | last=Bradsher | first=Keith | issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.scmp.com/news/asia/article/1443411/five-young-children-among-missing-malaysia-airlines-passengers-air-search | title=Five young children among missing Malaysia Airlines passengers as air search called off | work=[[South China Morning Post]] | accessdate=8 March 2014}}&lt;/ref&gt; මේ අතරේදී වියට්නාම සිවිල් ගුවන් පරිපාලන දෙපාර්තමේන්තුවද, Thổ Chu Island දිවයිනේ සිට නාවික සැතපුම් 140ක් දකුණු දිගින් පිහිටි මුහුදේ විශාල ප්‍රමාණයේ තෙල් පැල්ලම් දෙකක් නිරික්ෂණය කල බවට තහවුරු කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;TheStarOnline&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/03/08/missing-mas-flight-oil-slicks-found-off-vietnam/ | title=Missing MAS flight: Two giant oil slicks spotted off Vietnam coast | work=[[The Star (Malaysia)|The Star]] | date=8 March 2014 | accessdate=8 March 2014}}&lt;/ref&gt; Cape Cà Mau සිට ඈත මුහුදේ පාවෙන කිලෝ මීටර 80 ක් තරම් දිගට විහිදුණු පැහැදිලි තෙල් පැල්ලමක් පිළිබඳවද වියට්නාම මෙහෙයුම් අංශ මාර්තු 9 වන දින පැය 08:35 ට වාර්තා කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://tuoitre.vn/Chinh-tri-Xa-hoi/597212/ghi-nhan-vet-dau-loang-da-lan-dai-80-km.html | title=Tiếp cận hiện trường khu vực máy bay Malaysia mất tích | publisher=[[Tuổi Trẻ]] | date=9 March 2014 | accessdate=9 March 2014 | language=Vietnamese}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.reuters.com/article/2014/03/09/us-exclusive-probe-plane-idUSBREA280FF20140309 | title=Exclusive: Probe into missing Malaysia plane looks at possible mid-air disintegration | agency=[[Reuters]] | date=9 March 2014 | accessdate=9 March 2014}}&lt;/ref&gt; මාර්තු 9 වනදා පැය 17:30 ට පමණ, ගුවන් යානාවක හදිසි පිටවීමේ දොරටුවක් වැනි හඳුනානොගත් වස්තුවක් මුහුදේ පාවන බවට තවත් වියට්නාම සෙවුම් අංශයක් වාර්තා කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Yahoo! Jet Door&quot;&gt;{{cite web | url=http://my.news.yahoo.com/vietnam-says-may-found-missing-jets-door-161951222.html | title=Vietnam says it may have found missing jet's door | publisher=[[Yahoo! News|Yahoo! News Malaysia]] | accessdate=9 March 2014 | last=Ng, Brummitt | first=Eileen, Chris}}&lt;/ref&gt;

නමුත් පසුව, වියට්නාම සෙවුම් අංශ විසින් වාර්තා කරන ලද එම මුහුදේ පාවූ තෙල් පැල්ලම්, අතුරුදන් වූ යානයේ ඉන්ධන කාන්දුවක් නිසා හටගත් තෙල් පැල්ලම් නොවන බවට මාර්තු 11 වන දිනදී තහවුරු කෙරිණ.&lt;ref&gt;http://www.philstar.com/world/2014/03/11/1299657/oil-slick-not-missing-malaysia-plane&lt;/ref&gt;

අතුරුදන් වූ යානයේ බවට සැකකෙරෙන වස්තූන් ත්‍රිත්වයක් දකුණු චීන මුහුදේ පාවන අයුරු චීන චන්ද්‍රිකාවක් විසින් ගත් ඡායාරූප කීපයක අන්තර්ගත වන බව&lt;ref&gt;http://rt.com/news/satellite-image-malaysia-plane-426/&lt;/ref&gt; මාර්තු 12 වන දින චීන මාධ්‍ය ඔස්සේ අණාවරණය කෙරුණි. නමුත් චීන බළදාරීන් විසින් එය නිශ්චිතව තහවුරු නොකල අතර, මාර්තු 13 වැනි දින මැලේසියාව සහ වියට්නාමයද එම වස්තූන් පිළිබඳව පලවූ මාධ්‍ය වාර්තා ප්‍රතික්ෂේප කරන බව ප්‍රකාශ කරන ලදී.&lt;ref&gt;http://www.usatoday.com/story/news/world/2014/03/12/malaysia-airlines-investigation/6315339/&lt;/ref&gt;

===සෙවීමේ මෙහෙයුමට දායක වූ රටවල්===
&lt;div style=&quot;float:right; position:relative; width:265px; font-size:11px; margin:0 1.0em;&quot;&gt;
&lt;!-- Route map --&gt;
[[File:Relief map of southern East Asia and northern Southeast Asia.png|thumb|265px|&lt;span style=&quot;font-size:11px;&quot;&gt;යානයේ සෙවීම් කටයුතු සිදු කල කලාප.(මාර්තු 14 වන විට)&lt;/span&gt;]]
{{Image label|x=0.385 |y=0.870 |scale=265|text=[[File:City locator 23.svg|10px]]}}
{{Image label|x=0.435 |y=0.875 |scale=265|text=&lt;span style=&quot;background:#f9f9f9;&quot;&gt;[[ක්වාලාලම්පූර්]] (පටන් ගැන්ම)&lt;/span&gt;}}
{{Image label|x=0.420 |y=0.790 |scale=265|text=[[File:Airplane silhouette.svg|10px]]}}
{{Image label|x=0.470 |y=0.800 |scale=265|text=සම්බන්ධතාවය ඇණ හිටීම}}
{{Image label|x=0.720 |y=0.080 |scale=265|text=[[File:City locator 23.svg|10px]]}}
{{Image label|x=0.620 |y=0.135 |scale=265|text=&lt;span style=&quot;background:#f9f9f9;&quot;&gt;[[බෙයිජිං]] (ගමනාන්තය)&lt;/span&gt;}}
{{Image label|x=0.060 |y=0.910 |scale=265|text=1000 km}}
{{Image label|x=0.265 |y=0.755 |scale=265|text=&lt;span style=&quot;color:#66b; font-size:14px;&quot;&gt;[[අන්දමන් මුහුද|අ]]&lt;/span&gt;}}
{{Image label|x=0.340 |y=0.860 |scale=265|text=&lt;span style=&quot;color:#66b; font-size:14px;&quot;&gt;[[මලක්කා සමුද්‍ර සංධිය|ම]]&lt;/span&gt;}}
{{Image label|x=0.390 |y=0.740 |scale=265|text=&lt;span style=&quot;color:#66b; font-size:14px;&quot;&gt;[[තායිලන්ත බොක්ක|තා]]&lt;/span&gt;}}
{{Image label|x=0.670 |y=0.690 |scale=265|text=&lt;span style=&quot;color:#66b; font-size:14px;&quot;&gt;[[දකුණු චීන මුහුද|ද]]&lt;/span&gt;}}
{{Image label|x=0.120 |y=0.755 |scale=265|text=&lt;span style=&quot;color:#66b; font-size:14px;&quot;&gt;[[ඉන්දියන් සාගරය|ඉ]]&lt;/span&gt;}}
&lt;/div&gt;
[[File:Theoretical Search Area MH 370 en.png|thumb|ගුවන් යානය තිබිය හැකි යැයි අනුමාන කරන කලාපය (2014 මාර්තු 15 වන විට)]]
[[File:Map of satellite images of possible debris from MH370.png|thumb|අතුරුදන් වූ ගුවන් යානය සොයා මෙහෙයුම් දියත් කල කලාප('''1''' - මාර්තු 12, '''2''' - මාර්තු 20-23 දක්වා )]]
;මැලේසියාව.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/03/09/Missing-MAS-flight-Malaysia-grateful-for-assistance/|title=Missing MAS flight: Malaysia grateful for assistance in search and rescue operations, says Anifah|work=The Star|date=9 March 2014|accessdate=9 March 2014}}&lt;/ref&gt; (මාර්තු 8 වැනිදා සිට)
;ඔස්ට්‍රේලියාව.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.news.com.au/travel/travel-updates/australia-sending-two-p3c-orions-from-darwin-to-malaysia-to-aid-with-the-search-for-missing-malaysian-flight-mh370/story-fnizu68q-1226849663966 | title=Australia sending two P3C Orions from Darwin to Malaysia to aid with the search for missing Malaysian flight MH370 | publisher=[[News Corp Australia]] | date=9 March 2014 | accessdate=9 March 2014}}&lt;/ref&gt; (මාර්තු 9 වැනිදා සිට)
;බංග්ලාදේශය.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.thefinancialexpress-bd.com/2014/03/14/23605c | title=Bangladesh to Help Search Missing Plane | publisher=[[The Financial Express]] | date=14 March 2014 | accessdate=14 March 2014}}&lt;/ref&gt; (මාර්තු 14 වැනිදා සිට)
;බෲනායි&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.xinhuanet.com/english/china/2014-03/10/c_133174447.htm|title=Brunei's Suldan sends message of sympathy to Chinese president over loss of flight MH370|agency=Xinhua News Agency|date=10 March 2014|accessdate=12 March 2014}}&lt;/ref&gt; (මාර්තු 12 වැනිදා සිට)
;චීනය.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://news.xinhuanet.com/english/special/2014-03/09/c_133171410.htm | title=Chinese warships on way to rescue mission | agency=[[Xinhua News Agency]] | date=9 March 2014 | accessdate=9 March 2014}}&lt;/ref&gt; (මාර්තු 8 වැනිදා සිට)
;ප්‍රංශය.&lt;ref name=&quot;fr&quot;&gt;{{cite web | url=http://my.news.yahoo.com/french-accident-board-offers-help-recovering-missing-flight-203706275.html | title=French accident board offers help recovering missing flight MH370 | publisher=[[The Malaysian Insider]] | date=10 March 2014 | accessdate=10 March 2014}}&lt;/ref&gt;
;ඉන්දියාව.&lt;ref name=ToI31855418&gt;{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Indian-Navy-joins-search-for-missing-Malaysian-plane-in-the-Malacca-Straits/articleshow/31855418.cms |title=Indian Navy joins search  |first=Jayanta |last=Gupta |work=The Times of India |accessdate=11 March 2014}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=ToI31855418/&gt;&lt;ref&gt;[http://ibnlive.in.com/news/indian-navy-joins-the-search-for-missing-malaysian-plane/457609-3.html Indian Navy joins the search for missing Malaysian plane] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140316224102/http://ibnlive.in.com/news/indian-navy-joins-the-search-for-missing-malaysian-plane/457609-3.html |date=2014-03-16 }} IBN Live 13 March 2014&lt;/ref&gt; (මාර්තු 13 වැනිදා සිට)
;ඉන්දුනීසියාව.&lt;ref name=&quot;id&quot;/&gt; &lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.thejakartapost.com/news/2014/03/09/ri-deploys-warships-airplane-scs-search-missing-aircraft.html | title=RI deploys warships, aircraft to SCS to search for missing aircraft | work=[[The Jakarta Post]] | date=9 March 2014 | accessdate=9 March 2014 | author=Fadli}}&lt;/ref&gt; (මාර්තු 9 වැනිදා සිට)
;ජපානය&lt;ref&gt;{{cite web | url =http://www.themalaymailonline.com/malaysia/article/mh370-sar-ops-tokyo-dispatches-japan-disaster-relief-team| title =MH370 SAR ops: Tokyo dispatches Japan Disaster Relief team |work =The Malay Mail|date=12 March 2014| accessdate =12 March 2014}}&lt;/ref&gt; (මාර්තු 12 වැනිදා සිට)
;මියන්මාරය.&lt;ref name=&quot;MAMC&quot;&gt;{{cite news | url=http://news.xinhuanet.com/english/special/2014-03/16/c_133190632.htm | title=Malaysia asks more countries to join plane probe as search area expanded | agency=Xinhua News Agency | date=16 March 2014 | accessdate=17 March 2014}}&lt;/ref&gt;(මාර්තු 16 වැනිදා සිට)
;නවසීලන්තය&lt;ref name=&quot;nz&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.stuff.co.nz/world/asia/9814017/NZ-air-force-joins-search-for-missing-jet|title=NZ air force joins search for missing jet|publisher=[[stuff.co.nz]]|date=11 March 2014|accessdate=11 March 2014|author=Michael Field}}&lt;/ref&gt; (මාර්තු 11 වැනිදා සිට)
;නෝර්වේ.&lt;ref&gt;http://www.globaltimes.cn/content/849771.shtml&lt;/ref&gt;(මාර්තු 20 වැනිදා සිට)
;පිලිපීනය.&lt;ref name=YN/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.rappler.com/nation/52493-ph-southeast-asia-search-malaysia-airlines-plane | title=PH joins SE Asia search for Malaysian plane | publisher=[[Rappler]] | date=8 March 2014 | accessdate=8 March 2014}}&lt;/ref&gt; (මාර්තු 8 වැනිදා සිට)
;සිංගප්පූරුව.&lt;ref name=&quot;Yahoo&quot;&gt;{{cite web | url=http://my.news.yahoo.com/malaysian-airlines-missing-flight-live-report-050312770.htmll | title=Malaysia Airlines missing flight: Live Report | publisher=[[Yahoo! News|Yahoo! News Malaysia]] | date=8 March 2014 | accessdate=8 March 2014}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.mindef.gov.sg/imindef/press_room/official_releases/nr/2014/mar/09mar14_nr.html#.UxxQVtsYw04 | title=Additional SAF assets deployed in response to missing Malaysia Airlines Plane (09 Mar 14) | publisher=[[Ministry of Defence (Singapore)|Ministry of Defence of Singapore]] | date=9 March 2014 | accessdate=9 March 2014}}&lt;/ref&gt;
;දකුණු තොරියාව.&lt;ref&gt;{{cite news|title=MISSING MH370: South Korea sends two aircraft to help with SAR|url=http://www.nst.com.my/latest/font-color-red-missing-mh370-font-south-korea-sends-two-aircraft-to-help-with-sar-1.512930|accessdate=14 March 2014|newspaper=[[New Straits Times]]|date=14 March 2014}}&lt;/ref&gt; (මාර්තු 14 වැනිදා සිට)
;තායිවානය&lt;ref&gt;{{cite news|title=Taiwan joins search for Malaysia Airlines Flight 370|url=http://www.taiwantoday.tw/ct.asp?xItem=215264&amp;CtNode=414|accessdate=12 March 2014|newspaper=Taiwan Today|date=11 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140312213540/http://www.taiwantoday.tw/ct.asp?xItem=215264&amp;CtNode=414|archivedate=12 March 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; (මාර්තු 11 වැනිදා සිට)
;තායිලන්තය. &lt;ref&gt;{{cite web | url=http://english.cntv.cn/20140308/104643.shtml | title=Thai navy ready to deploy rescue vessels, aircraft for missing Malaysian plane: spokesman | publisher=[[CCTV News]] | date=8 March 2014 | accessdate=9 March 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.nst.com.my/nation/general/font-color-red-missing-mh370-font-rescue-efforts-under-way-1.503442 | title=MISSING MH370: Rescue efforts under way | work=[[New Straits Times]] | date=9 March 2014 | accessdate=9 March 2014}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web | url=http://edition.cnn.com/2014/03/09/world/asia/malaysia-airlines-plane/ | title=New leads explored in hunt for missing Malaysia Airlines flight | publisher=[[CNN News]] | date=9 March 2014 | accessdate=10 March 2014 | author=Jim Clancy and Mark Morgenstein}}&lt;/ref&gt;
;[[එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය]].&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.emirates247.com/news/missing-malaysia-airlines-latest-update-uae-armed-forces-now-part-of-search-2014-03-18-1.541573|title=Missing Malaysia Airlines latest update: UAE Armed Forces now part of search|publisher=Emirates 24/7 News|date=18 March 2014|access-date=2014-03-20|archive-date=2023-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230526160813/https://www.emirates247.com/news/missing-malaysia-airlines-latest-update-uae-armed-forces-now-part-of-search-2014-03-18-1.541573|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thenational.ae/uae/uae-armed-forces-join-search-for-missing-malaysia-airlines-flight-mh370|title=UAE Armed Forces join search for missing Malaysia Airlines flight MH370|publisher=[[The National (Abu Dhabi)|The National]]|date=17 March 2014|accessdate=19 March 2014}}&lt;/ref&gt;(මාර්තු 17 වැනිදා සිට)
;එක්සත් රාජධානිය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/03/14/missing-mh370-british-team-arrives-to-assist-in-probe/|title=Missing MH370: Britain's air accident investigation team arrives|work=The Star|date=14 March 2014|accessdate=16 March 2014}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.itv.com/news/update/2014-03-20/uk-sending-hms-echo-to-assist-in-malaysia-plane-search/ |title=ITV News report 20 March 2014 |publisher=Itv.com |date=2014-03-14 |accessdate=2014-03-20}}&lt;/ref&gt;(මාර්තු 14 වැනිදා සිට)
;අමෙරිකා එක්සත් ජනපදය.&lt;ref name=&quot;USNavy&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.navy.mil/submit/display.asp?story_id=79566 | title=US P-3 and USS ''Pinckney'' helicopter over Malaysian Airlines search site| publisher=U.S. Seventh Fleet Public Affairs | date=9 March 2014 | accessdate=9 March 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NBC&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.nbcnews.com/storyline/missing-jet/u-s-sends-destroyer-aid-search-malaysia-airlines-jet-n47716 | title=U.S. Sends Destroyer to Aid Search for Malaysia Airlines Jet | publisher=[[NBC News]] | date=8 March 2014 | accessdate=8 March 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;USNavy&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.navy.mil/submit/display.asp?story_id=79566 | title=US P-3 and USS Pinckney helicopter over Malaysian Airlines search site| publisher=[[U.S. Seventh Fleet Public Affairs]] | date=9 March 2014 | accessdate=9 March 2014}}&lt;/ref&gt; (මාර්තු 8 වැනිදා සිට)
;වියට්නාමය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/rsaf-launches-plane-to/1025404.html |title=RSAF sends plane to search for missing Malaysia Airlines aircraft |publisher=Channel NewsAsia |date=8 March 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bubblews.com/news/2577657-no-piece-of-metal-found-60km-from-vung-tau |title=No piece of metal found 60km from Vung Tau |publisher=Bubblews}}&lt;/ref&gt;(මාර්තු 8 වැනිදා සිට)

අතුරුදන් වූ යානය සෙවීම සඳහා මාර්තු 11 වනදා වන විට ඉහත රටවල් විසින් නෞකා 40ක්, ගුවන් යානා 30 කට වැඩි සංඛ්‍යාවක් වියට්නාම මුහුදු තීරය, දකුණු චීන මුහුද සහ මලක්කා සමුද්‍ර සංධිය අශ්‍රිත මුහුදට, යොදවා තුබුණි. 

යානය පිළිබඳ කිසිදු තොරතුරක් වාර්තා නොවීමත්, යම් යම් අනුමාන කිරීම් හේතුවෙනුත් මාර්තු 14 වන දින විට ගුවන් යානාවේ සෙවීම් කටයුතු ඉන්දියන් සාගරයේ මාලේ අර්ධද්වීපය දක්වා පුළුල් කෙරිණි.&lt;ref&gt;http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-26572172&lt;/ref&gt;

අතුරුදන් වූ යානය සෙවීම සඳහා මාර්තු 15 වනදා වන විට ඉහත රටවල් විසින් නෞකා 43ක්, ගුවන් යානා 58 ක් යානය කඩා වැටෙන්නට ඇතැයි සැක කෙරෙන මුහුදු ප්‍රදේශ වෙත යොදවා තුබුණි. එදිනම වියට්නාමය සිය මුහුදු කලාපය තුල සිදු කල සෙවීමේ කටයුතු නවත්වා දමන ලදී. මාර්තු 16 වනදා මැලේසියානු බලදාරීන්ගේ ඉල්ලීම පරිදි ඉන්දියාව සිය සෙවීම් කටයුතු තාවකාලිකව අත්හිටුවන ලදී.&lt;ref&gt;http://www.ndtv.com/article/india/india-puts-on-hold-search-for-malaysia-airlines-plane-awaits-new-instructions-496336&lt;/ref&gt;

සිය චන්ද්‍රිකා මගින්, අතුරුදන් වූ යානයේ බවට සැක කෙරෙන සුන්බුන් කොටස් ද්විත්වයක්  නිරික්ෂණය කල බවට, ඕස්ට්‍රේලියානු අගමැති ටෝනි ඇබට් මහතා එරට පාර්ලිමේන්තුව තුලදී හෙළි කිරීම නිසා, මාර්තු 20 වනදා වන විට අතුරුදන් වූ යානය සෙවීමේ කටයුතු බටහිර ඕස්ටේ‍්‍රලියානු වෙරළට කිලෝමීටර් 2500 ක් නිරිත දිගින් ඉන්දීය සාගරය දෙසට යොමුවිය.&lt;ref&gt;http://www.smh.com.au/federal-politics/political-news/missing-malaysia-airlines-flight-mh370-pm-tony-abbott-says-satellite-images-could-be-wreckage-of-crashed-plane-20140320-354ij.html&lt;/ref&gt;

පසුව එම මුහුදු ප්‍රදේශ ආශ්‍රිතවම තිබූ, අතුරුදන් වූ යානයේ බවට සැක කෙරෙන සුන්බුන් කොටස් දැක්වෙන ඡායාරූප සිය චන්ද්‍රිකා තුලද සටහන් වූ බවට චීනය, ප්‍රංශය සහ තායිලන්තයද&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.news.com.au/travel/travel-updates/thai-satellite-spots-300-objects-possibly-part-of-missing-malaysia-airlines-flight-mh370/story-fnizu68q-1226865929215 |access-date=2014-03-29 |archive-date=2014-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140329092538/http://www.news.com.au/travel/travel-updates/thai-satellite-spots-300-objects-possibly-part-of-missing-malaysia-airlines-flight-mh370/story-fnizu68q-1226865929215 }}&lt;/ref&gt; ප්‍රකාශ කල නිසා, යානය සෙවීමේ කටයුතු එම ප්‍රදේශ තුල තීව්‍ර කරන ලදී.

==ගුවන් නියමුවෝ==
[[File:Boeing 777-2H6-ER, Malaysia Airlines AN0561319.jpg|thumb|9M-MROහී ගුවන් නියමු මැදිරිය, (2004)]]

යානයේ ප්‍රධාන නියමුවා 53 වියැති මැලේසියාවේ  Zaharie Ahmad Shah. 1981 පටන් සේවයට පැමිණි ඔහු ධාවන පැය 18,365 ක පලපුරුද්දක් සහිත නියමුවෙකි.&lt;ref name=&quot;MH370 Flight Incident&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.straitstimes.com/the-big-story/missing-mas-plane/story/missing-mas-flight-captain-piloting-mh370-penang-boy-20140308|title=Missing MAS flight: Captain piloting MH370 a Penang boy|date=8 March 2014|work=[[The Straits Times]]|accessdate=9 March 2014}}&lt;/ref&gt; 

සහයක නියමුවා 27 හැවිරිදි Fariq Bin Ab Hamid. 2007 වසරේ පටන් සේවයේ නියුතු ඔහුට ධාවන පැය 2,763 ක පලපුරුද්දක් තිබිණි.&lt;ref name=&quot;MH370 Flight Incident&quot; /&gt; 

මේ අතර මාර්තු 11 වන දින ඕස්ට්‍රේලියානු ජාත්‍යන්තර පුවත් සේවාවක් වර්ථා කරන ලද්දේ, ගුවන් යානාවේ සිටි 27 හැවිරිදි නියමුවා වූ Fariq Bin Ab Hamid සම්බන්ධව පසුගිය කාලයේ විශමාචාර හැසිරීම් චෝදනා තිබී ඇති බවයි. 2011 වර්ෂයේදී ඔහු ගුවන් යානයේ නියමු කුටියට දකුණු අප්‍රිකානු කාන්තාවන් දෙදෙනෙකු ගෙන්වා ගෙන විනෝද වීමෙන්, ගුවන් යානා නීති රීති උල්ලංඝනය කෙරූ බව එම මාධ්‍ය වාර්තාවෙන්හෙළි කොට තිබුණි.&lt;ref&gt;http://www.emirates247.com/news/malaysian-flight-last-words-good-night-search-widened-to-andaman-2014-03-11-1.540786{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
{{-}}&lt;!--Do not put a blank line before {{-}}, otherwise unnecessary space will be inserted before the next section.--&gt;

==යානයේ ගමන් ගත් මගීන් සහ කාර්ය මණ්ඩලය==
මැලේසියානු ගුවන් සමාගම විසින් යානයේ සිටි මගීන් 227 දෙනෙකුගේ සහ කාර්ය මණ්ඩලයේ 12 දෙනෙකුගේ අනන්‍යතාවය සහිත විස්තර මුදා හරින ලදී.&lt;ref name=&quot;MH370 Flight Incident&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.malaysiaairlines.com/content/dam/mas/master/en/pdf/Malaysia%20Airlines%20Flight%20MH%20370%20Passenger%20Manifest.pdf|title=MH 370 PASSENGER MANIFEST|date=8 March 2014|publisher=Malaysia Airlines|accessdate=8 March 2014}}&lt;/ref&gt;

සොරකම් කරන ලද ඉතාලියට සහ ඔස්ට්‍රියාවට&lt;ref name=&quot;Flight MH370: officials puzzled by Malaysia mystery as search widens&quot;&gt;{{cite news|title=Flight MH370: officials 'puzzled' by Malaysia mystery as search widens|url=http://www.theguardian.com/world/2014/mar/10/flight-mh370-malaysians-puzzled-airline-mystery-search-widens|accessdate=10 March 2014|newspaper=The Guardian|date=10 March 2014|author=Tania Branigan|author2=Kate Hodal}}&lt;/ref&gt; අයත් ගමන් බලපත්‍ර දෙකක් භාවිතයෙන් ඉරාන ජාතිකයෝ දෙදෙනෙක් යානයට ඇතුළු වී සිට ඇති බවට මාර්තු 11 වනදිනදී මැලේසියානු පොලිස් බලදාරීන් විසින් වාර්තා කරන ලදී. ඔවුන් දෙදෙනා වංචනිකව යුරෝපය බලා යාමට උත්සාහ කල දෙදෙනෙකු බවත්, ත්‍රස්ථවාදී ක්‍රියාවකට සම්බන්ධ දෙදෙනෙක් ලෙස අනුමාන කල නොහැකි බවත් ඔවුන් වැඩි දුරටත් ප්‍රකාශ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Malaysia Airlines MH370: Stolen passport 'no terror link'|url=http://www.bbc.com/news/world-asia-26525281|accessdate=11 March 2014|newspaper=BBC News}}&lt;/ref&gt;


{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ '''මැලේසියා එයාර්ලයින්ස් පියාසැරි 370 හි සිටි මගීන් සහ කාර්ය මණ්ඩලය'''
|-style=&quot;background-color:#B0C4DE; font-weight: bold&quot; 
! ජාතිකත්වය
! මගීන්
! කාර්ය&lt;br&gt;මණ්ඩලය
! එකතුව
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{ධජය|ඕස්ට්‍රේලියාව}}
| 6
| 0
| 6
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{ධජය|කැනඩාව}}
| 2
| 0
| 2
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; data-sort-value=&quot;China&quot; | {{ධජය|චීන මහජන සමූහාණ්ඩුව}}
| 152
| 0
| 152
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{ධජය|ප්‍රංශය}}
| 4
| 0
| 4
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{ධජය|හොංකොං}}
| 1
| 0
| 1
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{ධජය|ඉන්දියාව}}
| 5
| 0
| 5
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{ධජය|ඉන්දුනීසියාව}}
| 7
| 0
| 7
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{ධජය|ඉරානය}}&lt;small&gt;(සොරකම් කරන ලද ගමන් බලපත්‍ර යටතේ ඇතුළු වූ මගීන්.)&lt;small&gt;
| 2&lt;ref name=&quot;BBC Iranian&quot;&gt;{{cite news|title=Stolen jet passport 'no terror link'|url=http://www.bbc.com/news/world-asia-26525281|work=BBC News|accessdate=11 March 2014|date=11 March 2014}}&lt;/ref&gt;
| 0
| 2
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{ධජය|මලයාසියාව}}
| 38
| 12
| 50
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{ධජනිරූපකය|නෙදර්ලන්තය}} [[නෙදර්ලන්ත රාජධානිය|නෙදර්ලන්තය]]
| 1
| 0
| 1
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{ධජය|නවසීලන්තය}}
| 2
| 0
| 2
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{ධජය|රුසියාව}}
| 1
| 0
| 1
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{ධජය|තායිවානය}}&lt;!-- DO NOT MERGE TAIWANESE PASSENGER WITH PEOPLE'S REPUBLIC OF CHINA. REFERENCED SOURCES PROVIDE SEPARATE LISTING FOR PASSENGER FROM TAIWAN (&quot;18, CHUANG/HSIULINGMS, TWN, 45&quot;). TAIWAN (REPUBLIC OF CHINA) IS A DIFFERENT STATE FROM CHINA (PEOPLE'S REPUBLIC OF CHINA). --&gt;
| 1
| 0
| 1
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{ධජය|යුක්රේනය}}
| 2
| 0
| 2
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{ධජය|ඇමරිකානු එක්සත් ජනපද}}
| 3
| 0
| 3
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| style=&quot;text-align:left;&quot; | '''එකතුව'''
| 227
| 12
| 239
|}

==ගුවන් ගමන් අංකය==
අතුරුදන් වූ ගුවන් යානයේ සිටි මගීන් වෙත සිදු කරන ගෞරවයක් වශයෙන්, යානයේ ගුවන් ගමන් අංකය වූ එම්.එච්. 370 සහ 371 (MH370 සහ MH371) යන අංක, මින් ඉදිරියට භාවිත නොකරන බවට මාර්තු 13 වැනි දින ප්‍රකාශයක් නිකුත් කරමින් මලයාසියානු ගුවන් සේවය කියා සිටින ලදී. ඉදිරියේදී ඒ වෙනුවට එම්.එච්. 318 සහ 319 (MH318 සහ MH319) යන අංක භාවිතා කරන බවද ඔවුන් වැඩි දුරටත් ප්‍රකාශ කරන ලදී.&lt;ref&gt;Anwar, Zafira; Nambiar, Predeep [http://www.nst.com.my/latest/font-color-red-missing-mh370-font-mas-changes-flight-number-for-kl-beijing-kl-flights-1.510826 &quot;MISSING MH370: MAS changes flight number for KL-Beijing-KL flights&quot;]. ''New Straits Times''.&lt;/ref&gt;

== ජ්‍යෙතිර්වේදී අදහස් ==
*ජ්‍යෙතිර්වේදී වන්ද්‍රසිරි බන්ඩාර මහතා පවසන්නේ දින 14 ක් ඇතුලත් යානය පිළිබඳ තොරතුරු හෙළි වන බවකි. ඔහු මෙම සිදුවීම සම්බන්ධයෙන් මාර්තු 17 වන දින [[ටීවී දෙරණ|දෙරණ රූපවාහිනිය]] සමඟ මෙසේ අදහස් පළකොට තිබුණි. 

&lt;blockquote&gt;''මේක සිද්ධවෙන්නේ සෙනසුරු වායු රාශියක්වූ තුලාවේ මේ ගමන් කරන කාලෙදී අවසාන අංශකයට එනවා. ඒ කියන්නෙ අංශක 29 ට එනවා. මේ වායු රාශියක්වූ තුලාව තුළ ගමන් කරන වකවානුවෙදි මේක පැහැදිලිවම ගුවන් අනතුරක් නෙවී. මේක පැහැදිලිවම ප‍්‍රධාන නියමුවෙකුගේ පූර්ණ සහය ඇතිව ඉතාම සූක්ෂ්මව සිදු කළ පැහැරගැනීමක්. මේ ගුවන් පැහැරගැනීමත් ඔබට නිවැරදිව එළිදරව් කරගන්නට අඩුම තරමින් දින 14 කට එහා කාලයක් ගතවෙනවයි කියල වගකීමෙන් යුතුව මට කියන්න පුළුවන්'' &lt;small&gt;(උපුටා ගැනීම lankacnews)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;http://lankacnews.com/sinhala/main-news/112188/&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

මාර්තු 15 වන දින මැලේසියානු අගමැති නජිබ් රසාක් මහතා විසින්, අතුරුදන් වූ ගුවන් යානය සිය සන්නිවේදන උපකරණ ක්‍රියා විරහිත කොට  නිශ්චිත මාර්ගයෙන් බැහැරව '''හිතාමතාම''' බටහිර දෙසට හරවා තව දුරටත් පියාසර කර ඇතැයිද, ගුවන් යානා හැසිරවීම පිළිබඳ මනා පළපුරුද්දක් සහිත පුද්ගලයෙකු විසින් මෙය සිදු කරන්නට ඇතැයි පරික්ෂණ අංශ සැක පහළ කරන බවද&lt;ref&gt;http://www.theguardian.com/world/2014/mar/15/malaysian-pms-full-statement&lt;/ref&gt; යනුවෙන් ප්‍රකාශ කර දින තුනකට පසුව, ජ්‍යෙතිර්වේදී  වන්ද්‍රසිරි බන්ඩාර මහතා විසින් මෙවැනි ප්‍රකාශයක් සිදු කිරීමද විශේෂත්වයකි.


*චෙන්නායි නගරය පදනම් කර ගත් ජ්‍යෙතිර්වේදී හා වාස්තු විද්‍යා විශේෂඥ යුවරාජ් සොවුමා පවසන්නේ සෙනසුරාදා (මාර්තු 22) වන විට යානය හමු වන බවයි. &lt;ref&gt;http://www.mid-day.com/articles/vasthu-shastra-expert-predicts-missing-malaysian-jet-will-be-found-by-saturday/15156134{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
*ගනේෂස්පික්ස් නම් සංවිධානයේ භවේශ් පට්නි පවසන්නේ යානය අතුරුදහන්වූයේ තාක්ෂණික දෝෂයක් නිසා බවයි &lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.ganeshaspeaks.com/blog_malaysia_airlines_mh370_goes_missing.action |access-date=2014-03-17 |archive-date=2014-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140313104652/http://www.ganeshaspeaks.com/blog_malaysia_airlines_mh370_goes_missing.action }}&lt;/ref&gt;

*ආධ්‍යාත්මික බලයක් ඇතැයි පවසන ඉන්දියානු ජාතික රාමචන්ද්‍ර ගුරුජී නැමැත්තෙකු එරට රූපවාහිනී වැඩසටහනකට එක්ව, ඔහු විසින් ඉදිරිපත් කල දෙදෙනෙකු මගින් යානයේ ගමන් ගත් පුද්ගලයන්ගේ ආත්ම ආවේශනයට ගොස්, යානය අතුරුදන් වීමේ සිදුවීම විස්තර කිරීම. ඔහුගේ ආධ්‍යාත්මික බලය හෙළි කල ආකාරයට, යානය කඩා වැටී තිබෙන්නේ පැසිපික් සාගරයටයි.&lt;ref&gt;http://www.gossiplankanews.com/2014/03/guruji-speaks-to-souls-of-mh370-missing.html&lt;/ref&gt;

==සිදුවීම සම්බන්ධව කාලානුරූපි තොරතුරු==
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
! දිනය
! වාර්තාවූ සිදුවීම
|-style=&quot;background-color:#ffcc00; font-weight: bold&quot;
| *මාර්තු 8 ||  ගමන් කරමින් සිටි මගීන් 227ක් සහ කාර්ය මණ්ඩලයේ 12 දෙනෙකු සමග ගුවන් යානය අතුරුදන් වීම.
|-
| *මාර්තු 8 ||  සොරකම් කරන ගමන් බලපත්‍ර දෙකක් භාවිතයෙන් පුද්ගලයින් දෙදෙනෙකු යානයට ඇතුළුව සිටි බවට තොරතුරු හෙළිවීම.
|-
| *මාර්තු 8 ||  යානය සොයා මැලේසියාව, වියට්නාමය, චීනය, පිලිපීනය සහ අමෙරිකා එක්සත් ජනපදය මෙහෙයුම් ඇරඹීම.
|-
| *මාර්තු 9 ||  මුහුදේ පාවෙන තෙල් පැල්ලම් කීපයක් හා සුන්බුන් කීපයක් පිළිබඳව වාර්තා වීම.
|-
| *මාර්තු 10 ||  මුහුදේ පාවෙන තෙල් පැල්ලම් අතුරුදන් ගුවන් යානයට අයත් තෙල් පැල්ලම් නොවන බව හෙළිවීම.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/timeline-the-hunt-for/1042818.html |access-date=2014-03-21 |archive-date=2014-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140417002032/http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/timeline-the-hunt-for/1042818.html }}&lt;/ref&gt;
|-
| *මාර්තු 11 || සොරකම් කරන ගමන් බලපත්‍ර දෙකක් භාවිතයෙන් යානයට ඇතුළුව සිටි පුද්ගලයින් දෙදෙනා ඉරාන ජාතිකයෝ බව හෙළිවීම හා ඔවුන් ත්‍රස්ථවාදී සංවිධානයකට සම්බන්ධ වූවන් විය නොහැකි බව අණාවරණය වීම.
|-
| *මාර්තු 11 || ගුවන් යානාව සිය මාර්ගය වෙනස් කොට මලක්කා සමුද්‍ර සන්ද්‍රිය දෙසට ගමන් කළ බවට තොරතුරු පැතිරීම. නමුත් පසුව මැලේසියානු බළදාරීන් විසින් එය ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී.&lt;ref&gt;http://www.usatoday.com/story/news/world/2014/03/11/malaysia-airlines-investigation/6282557/&lt;/ref&gt;
|-
| *මාර්තු 11 || ගුවන් යානාවේ සිටි 27 හැවිරිදි නියමුවා වූ Fariq Bin Ab Hamid සම්බන්ධව අනාචාර හැසිරීම් පැවැති බව හෙළිවීම.&lt;ref&gt;http://www.dailymail.co.uk/news/article-2578146/Young-blonde-says-missing-Malaysia-Airlines-pilot-invited-friend-ride-cockpit-entire-flight-2011.html&lt;/ref&gt; 
|-
| *මාර්තු 11 || යානයේ ගමන් ගත් සමහර මගීන්ගේ දුරකථන වලට, ඇමතුමක් ගත් විට නාද වන බව ඥාතීන් විසින් අණාවරණය කිරීම.&lt;ref&gt;http://www.usatoday.com/story/news/world/2014/03/11/malaysia-airlines-370-passengers-cell-phones/6285325/&lt;/ref&gt; නමුත් එය සාවද්‍ය බව පසුව වාර්තා වීම.&lt;ref&gt;http://edition.cnn.com/2014/03/12/world/asia/mh370-phone-theory-debunked/&lt;/ref&gt;
|-
| *මාර්තු 12||  යානය සෙවීමේ කටයුතු අන්දමන් මුහුද දෙසට යොමුවීම.
|-
| *මාර්තු 12 || යානයේ ගමන් ගත් චීන මගීන්ගේ ඥාතීන්ගෙන්, මැලේසියා ගුවන් සේවයේ නිළදාරීන්ට, බෙයිජිං තානාපති කාර්යාලයේ පැවැති රැස්වීමකදී වතුර බෝතල් ප්‍රහාරයක් එල්ල වීම.&lt;ref&gt;http://www.dailymail.co.uk/news/article-2578914/Nine-fresh-witnesses-place-missing-jet-near-Thailand-despite-Malaysia-military-moving-search-area-west.html&lt;/ref&gt; 
|-
| *මාර්තු 13 || මලයාසියානු ගුවන් යානය කඩා වැටුණු බවට ඇසින් දුටු සාක්ෂියක් පිළිබඳව තොරතුරක් වාර්තා වීම.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.3news.co.nz/Eyewitness-reports-seeing-missing-plane-on-fire/tabid/417/articleID/335680/Default.aspx |access-date=2014-03-13 |archive-date=2014-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140313110124/http://www.3news.co.nz/Eyewitness-reports-seeing-missing-plane-on-fire/tabid/417/articleID/335680/Default.aspx }}&lt;/ref&gt;
|-style=&quot;background-color:#FFCBDB; font-weight: bold&quot;
| *මාර්තු 13 || ගුවන් යානය අතුරුදන් වූ වේලාවේ සිට පැය 04 ක කාලයක් පණිවිඩ සම්බන්ධතාවයකින් තොරව ගුවනේ සැරි සරා ඇති බවට, යානය නිපදවූ ඇමරිකානු රෝල්ස් රොයිස් සමාගම විසින් ප්‍රකාශයක් නිකුත් කිරීම.&lt;ref&gt;http://www.cbc.ca/news/world/malaysia-airlines-flight-mh370-search-widens-west-1.2570313&lt;/ref&gt; නමුත් මැලේසියානු බළදාරීන් එය ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී.&lt;ref&gt;http://www.voanews.com/content/malaysia-denies-missing-plane-flew-4-hours-after-last-contact/1870241.html&lt;/ref&gt;
|-
| *මාර්තු 14 ||  යානයේ සෙවුම් කටයුතු ඉන්දියන් සාගරය දක්වා පුළුල් කිරීම.
|-
| *මාර්තු 14 || ගුවන් යානාවට කුමක් සිදුවීදැයි සෙවීම වෙනුවෙන් එරට දෛවඥයෙකුගේ සහය ඇතිව මලයාසියානු බලදාරීන් විසින් විශේෂ පූජාවක් පැවැත්වීම.&lt;ref&gt;http://www.themalaymailonline.com/malaysia/article/putrajaya-insists-did-not-invite-bomoh-to-locate-mh370&lt;/ref&gt;
|-
| *මාර්තු 14 ||  මෙම ගුවන් යානය අතුරුදන් වූ අදාළ මුහුදු කලාපයේම, මීට පෙර තවත් ගුවන් යානා 6ක් අතුරුදන් බවට විස්තර හෙළිවීම.&lt;ref&gt;http://www.mirror.co.uk/news/world-news/missing-malaysian-airlines-flight-seven-3241706&lt;/ref&gt; ඒවා නම්,
*Pan Malaysian Air Transport (1993)
*Upali Air flight N482U (1983)        
*Weather reconnaissance flight Swan 38 (1974)    
*Garuda Indonesia Airlines (1961)
*Charles Kingsford Smith’s Lady Southern Cross (1935)
*GW Salt and FB Taylor’s private plane (1932) වේ.   

මින් Upali Air flight N482U (උපාලි එයාර් ෆ්ලයිට් N482U) යානයේ, ශ්‍රී ලාංකික මිලියනපතියෙකු වූ [[උපාලි විජේවර්ධන]] මහතා සිට ඇති අතර, එය 1983 වසරේ පෙබරවාරි 13 වන දින මැලේසියාවේ ක්වාලා සෙලන්ගොර් සිට කිලෝ මීටර 20 ක් පමණ දුරින් වූ මලක්කා සමුද්‍ර සන්ධිය ප්‍රදේශයේදී අතුරුදන් වී තිබේ. යානය ඒ වන විට [[ක්වාලාලම්පූර් ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ|ක්වාලාලම්පූර් ගුවන් තොටුපොළේ]] සිට [[බණ්ඩාරනායක ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ|කටුනායක ගුවන් තොටුපොළ]] දක්වා පියාසර කරමින් තිබූ බව සඳහන්ය.
|-
|-style=&quot;background-color:#ee3333; font-weight: bold&quot;
| *'''මාර්තු 15''' || '''ගුවන් යානා පිළිබඳ පළපුරුද්දක් සහිත පුද්ගලයෙකු හෝ කිහිපදෙනෙකු විසින් '''යානය පැහැරගෙන ඇති බවටත්,''' යානය අන්දමන් මුහුද දෙසට පියාසර කර ඇති බවටත්, අඥාත මැලේසියානු පරික්ෂණ වාර්තාවක් හෙළි කිරීම.&lt;ref&gt;http://www.latimes.com/world/worldnow/la-fgw-wn-malaysia-plane-hijacking-20140314,0,356436.story#axzz2w0OzYUC2
&lt;/ref&gt; එසේ පැහැර ගැනීමකට ලක්වීමේ හේතුව නොහඳුනන බව එහි සඳහන් වීම.'''&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://ktla.com/2014/03/14/new-report-says-missing-malaysian-plane-may-have-been-hijacked-as-is-expanded/ |access-date=2014-03-15 |archive-date=2014-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140314171727/http://ktla.com/2014/03/14/new-report-says-missing-malaysian-plane-may-have-been-hijacked-as-is-expanded/ }}&lt;/ref&gt; නමුත් එම වාර්තාවේ විශ්වාසනීයත්වය පිළිබඳ ගැටළුකාරී තත්වයක් ඇති බවට මාධ්‍ය වාර්තා සඳහන් කිරීම.
|-
|*මාර්තු 15  || [[File:Flight MH370 last ping corridors alt.svg|right|thumb|250px|යානය ගමන් ගන්නට ඇතැයි සැක පහළ කරන මාර්ග ද්විත්වය. (ඉහලට - උතුරු කොරිඩෝව, පහලට - දකුණු කොරිඩෝව)]]ගුවන් යානය නිශ්චිත මාර්ගයෙන් බටහිර දෙසට හිතාමතාම හරවා තව දුරටත් පියාසර කර ඇතැයි, මැලේසියානු අගමැති නජිබ් රසාක් මහතා විසින් නිවේදනයක් සිදු කොට ප්‍රකාශ කිරීම. යානය මාර්ග දෙකක් ඔස්සේ ගමන් ගන්නට ඇතැයි සැක පහළ කරන බවට ඔහු වැඩිදුරටත් ප්‍රකාශ කිරීම. &lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/missing-mh370-plane-s/1036744.html#.UyQUjvlp7rQ.facebook |access-date=2014-03-15 |archive-date=2014-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140315111202/http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/missing-mh370-plane-s/1036744.html#.UyQUjvlp7rQ.facebook }}&lt;/ref&gt; පරික්ෂණ සිදු කරන බලදාරීන් විසින් ගුවන් යානාව පැහැරගැනීමකට ලක්ව ඇතැයි එදින පලවූ පලවූ මාධ්‍ය වාර්තා ප්‍රතික්ෂේප කිරීම. පැහැර ගැනීම තවත් එක් අනුමාන කිරීමක් පමණක් බව සඳහන් කිරීම.&lt;ref&gt;http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/malaysia/10699933/Missing-Malaysia-Airlines-flight-MH370-investigator-denies-claim-plane-was-hija&lt;/ref&gt; 
|-
| *මාර්තු 16 ||  අතුරුදන් ගුවන් යානය සෙවීම සඳහා දායක වූ රටවල් ප්‍රමාණය 14 සිට 26 දක්වා වැඩිවීම.
|-
| *මාර්තු 16 ||  ගුවන් යානයේ ප්‍රධාන නියමුවා වූ 53 වියැති Zaharie Ahmad Shah, පියාසැරියට පෙර මානසික ආතතියකින් සිටි බවට පරික්ෂණ වාර්තාවක් අණාවරණය කිරීම&lt;ref&gt;http://www.bbc.com/news/world-asia-26599394&lt;/ref&gt; සහ ගුවන් නියමුවන් දෙදෙනාගේ නිවාස සෝදිසියකට ලක් කිරීම. (මැලේසියාවේ විපක්ෂ නායක අන්වර් ඉබ්‍රහිම්ට සිර දඬුවමකක් නියම වීම සම්බන්ධයෙන් ඔහු මානසිකව කළකිරී සිටි බවට සැක කෙරෙයි.)
|-style=&quot;background-color:#FFCBDB; font-weight: bold&quot;
| *මාර්තු 18 ||  ගුවන් යානයේ ප්‍රධාන නියමුවා වූ Zaharie Ahmad Shahගේ නිවසේ තිබූ ගුවන් සිමියුලේටරයේ, ගුවන් ධාවන පථ 5 ක පුහුණුව සහිත මෘදුකාංගයක් හමුවීම. එම ගුවන් ධාවන පථ අතර ශ්‍රී ලංකාවේ සහ ඉන්දියාවේ පථ 3 ක්, මාලදිවයිනේ මාලේ ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ පථය සහ අමෙරිකාවට අයත් දියාගෝ ගාෂියා දූපතේ හමුදා ධාවන පථයද තිබූ බව සඳහන්ය. මේ සියළුම ධාවන පථ මීටර 1000 ක් පමණ දිගකින් යුක්ත වීමද විශේෂත්වයකි.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.themalaysianinsider.com/malaysia/article/us-military-base-south-asian-airports-in-mh370-pilots-simulator-says-paper |access-date=2014-03-18 |archive-date=2014-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140322021502/http://www.themalaysianinsider.com/malaysia/article/us-military-base-south-asian-airports-in-mh370-pilots-simulator-says-paper }}&lt;/ref&gt;

කෙසේ නමුත් දියාගෝ ගාෂියා දූපතේ හමුදා ගුවන්තොටුපළට මැලේසියානු යානය ලඟා නොවූ බව අමෙරිකාව මීට පෙර තහවුරු කරන ලදී
|-
| *මාර්තු 18 || අතුරුදන් යානය සෙවීමේ විශේෂ කටයුතු සඳහා මැලේසියාව, ඇමෙරිකාව, නවසීලන්තය, සහ ඕස්ට්‍රේලියාව යන රටවල් වලට අයත් ගුවන් යානා වලට, දේශීය ගුවන් සීමාවට ඇතුළු වීමට ශ්‍රී ලංකාව අවසර ලබා දීම.&lt;ref&gt;http://www.adaderana.lk/news.php?nid=26119&lt;/ref&gt;
|-
| *මාර්තු 18 ||  අතුරුදන් ගුවන් යානයේ සිටි චීන මගීන්ගේ ඥාතීන්, ඔවුන්ට සත්‍ය තොරතුරු හෙළි නොකරන්නේ නම් ආහාර උපවාස ක්‍රියාමාර්ගයකට එළඹෙන බවට තර්ජනය කිරීම.&lt;ref&gt;http://www.theguardian.com/world/2014/mar/18/malaysia-airlines-hunger-strike-chinese-missing-plane-mh370&lt;/ref&gt;
|-
| *මාර්තු 18  ||  මාර්තු 8 වන දින, එනම් යානය අතුරුදන් වූ දින  [[මාලදිවයින|මාලදිවයිනේ]] Kuda Huvadhoo සංචාරක දිවයිනේ සිටි වැසියන් පිරිසක්, විශාල ගුවන් යානාවක් දූපතට ඉතා ආසන්නයෙන් (ගුවනේ පහතින්) පියාසර කරනු දැක තිබෙන බවට එරට Haveeru news නම් වෙබ් අඩවිය විසින් වාර්තා කිරීම. මාලදිවයින් පොලීසිය එම පුවත සම්බන්ධයෙන් පරික්ෂණයක් සිදු කිරීම ආරමිභ කිරීම.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/maldives-police-probe/1040832.html |access-date=2014-03-19 |archive-date=2014-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140320224435/http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/maldives-police-probe/1040832.html }}&lt;/ref&gt; අතුරුදන් වූ ගුවන් යානය සම්බන්ධයෙන්, එම තොරතුරු වල විශ්වාසනීයත්වය අවම බව මාලදිවයින් බලධාරීන් විසින් කියා කිරීම.&lt;ref&gt;http://www.freemalaysiatoday.com/category/nation/2014/03/19/missing-plane-spotted-near-maldives/&lt;/ref&gt;
|-
| *මාර්තු 19 || මාර්තු 8 වනදා සිය රේඩාර් පද්ධතියක සටහන් වූ හඳුනා නොගත් වස්තුවක් පිළිබඳව, තායිලන්තය අණාවරණයක් සිදු කිරීම. එය අතුරුදන් යානයේ සළකුණක් විය හැකි බවට සැක පහළ වීම.&lt;ref&gt;http://abcnews.go.com/International/wireStory/china-finds-terror-link-nationals-jet-22951466&lt;/ref&gt;
|-
| *මාර්තු 19 ||  ප්‍රධාන නියමුවා වූ Zaharie Ahmad Shahගේ ගුවන් සිමියුලේටරයේ මකා දමා තිබෙන දත්ත නැවත ලබා ගැනීමට මැලේසියානු බළධාරීන්, ඇමෙරිකානු FBI සහය පැතීම.&lt;ref&gt;http://www.nytimes.com/2014/03/20/world/asia/missing-malaysia-flight.html?hpw&amp;rref=world&amp;_r=0&lt;/ref&gt;
|-
| *මාර්තු 19 ||  ගුවන් යානයේ ප්‍රධාන නියමුවා වූ Zaharie Ahmad Shah, මැලේසියාවේ විපක්ෂ නායක අන්වර් ඉබ්‍රහිම්ගේ සමීප ඥාතියෙකු බව හෙළිවීම.&lt;ref&gt;http://www.dailymail.co.uk/news/article-2583217/Revealed-Pilot-RELATED-jailed-Malaysian-opposition-leader-families-lost-relatives-threaten-hunger-strike.html&lt;/ref&gt; (මැලේසියානු විපක්ෂනායකවරයා මේ වන විට පුංමෛතූනයක් සම්බන්ධයෙන් වරදකරුවෙකු වී සිරගතව පසුවෙයි.)
|-
| *මාර්තු 20 ||  සිය චන්ද්‍රිකා මගින්, අතුරුදන් වූ යානයේ බවට සැක කෙරෙන සුන්බුන් කොටස් ද්විත්වයක් බටහිර  ඕස්ටේ‍්‍රලියානු වෙරළට කිලෝමීටර් 2500 ක් නිරිත දිගින් ඉන්දීය සාගරයේ නිරික්ෂණය කල බවට, [[ඕස්ට්‍රේලියාව|ඕස්ට්‍රේලියානු]] අගමැති ටෝනි ඇබට් මහතා එරට පාර්ලිමේන්තුව තුලදී හෙළි කිරීම. එය තහවුරු කර ගැනීම පිණිස ඕස්ට්‍රේලියාව සහ නොර්වීජීයාව එම ප්‍රදේශයේ පරීක්ෂණ කටයුතු ආරම්භ කිරීම. (මින් එක් සුන්බුන් කොටසක් මී 24 ක් පමණ දිග බව පැවසේ)&lt;ref&gt;http://www.hirunews.lk/sinhala/79654&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.theguardian.com/world/2014/mar/20/mh370-two-possible-objects-may-have-been-found-in-australian-search-zone&lt;/ref&gt;
|-
| *මාර්තු 21 || අතුරුදන් වූ යානය සෙවීම වෙනුවෙන්, තම නෞකා හතරකට ඉන්දියානු මුහුදු කලාපය වෙත ඇතුල් වීමට අවසර ලබා දෙන ලෙස [[චීනය]] කල ඉල්ලීම, [[ඉන්දියාව]] විසින් ප්‍රතික්ෂේප කර දැමීම.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://chinadailymail.com/2014/03/21/china-refused-permission-to-search-for-missing-plane-in-indian-waters/ |access-date=2014-03-21 |archive-date=2014-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140323201818/http://chinadailymail.com/2014/03/21/china-refused-permission-to-search-for-missing-plane-in-indian-waters/ }}&lt;/ref&gt;
|-
| *මාර්තු 21 ||  මාර්තු 8 වනදා ජෙඩා සිට ක්වාලාලම්පූර් දක්වා ගමන් කරමින් තිබූ ගුවන් යානයක සිටි කාන්තාවක්, තමා අන්දමන් මුහුදේ කඩා වැටී තිබූ යානාවක් දුටු බවට ප්‍රකාශ කිරීම.&lt;ref&gt;http://www.dailymail.co.uk/news/article-2586013/Malaysian-woman-claims-seen-missing-MH370-water-near-Andaman-Islands-day-disappeared.html&lt;/ref&gt;
|-
| *මාර්තු 22 ||  දකුණු දිග ඉන්දියානු මුහුදේ පාවෙමින් තිබූ, අතුරුදන් වූ යානයේ බවට සැක කෙරෙන සුන්බුන් කොටසක් දැක්වෙන, මාර්තු 18 වන දින ගත් චීන චන්ද්‍රිකා ඡායාරූපයක් සම්බන්ධයෙන් චීනය පරීක්ෂණ කටයුතු ආරම්භ කිරීම. (මෙම සුන්බුන් කොටස මී 22× 13 ක් පමණ වන බව පැවසේ) චීන චන්ද්‍රිකාවේ මෙම සුන්බුන් කොටස දැක්වෙන පිහිටුම, මාර්තු 20 වන දින පළකල ඕස්ට්‍රේලියානු චන්ද්‍රිකා ඡායාරූපයේ පිහිටුමට වඩා කිලෝ මීටර 125 ක් පමණ බටහිරින් පිහිටා ඇති බව සඳහන්ය. &lt;ref&gt;http://www.bbc.com/news/world-asia-26697048&lt;/ref&gt;
|-
| *මාර්තු 22 ||  ඕස්ට්‍රේලියානු චන්ද්‍රිකා ඡායාරූපයක් පදනම් කර ගනිමින් මාර්තු 20 වන දින ඕස්ට්‍රේලියාව සහ නොර්වීජීයාව, බටහිර  ඕස්ටේ‍්‍රලියානු වෙරළට කිලෝමීටර් 2500 ක් නිරිත දිගින් වූ ඉන්දීය සාගරයේ සිදුකල පරික්ෂණයන්ගේ සාර්ථකත්වයක් ඇති නොවීම.&lt;ref&gt;http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-26677056&lt;/ref&gt;
|-
| *මාර්තු 23 ||  ඕස්ට්‍රේලියානු සහ චීන චන්ද්‍රිකා මගින් නිරික්ෂණය කල ප‍්‍රදේශයේම (දකුණු ඉන්දීය සාගරයේ ඕස්ටේ‍්‍රලියාවට කිලෝමීටර් 2500ක් පමණ බටහිරින් වූ පෙදෙස), අතුරුදන් වූ යානයේ බවට සැක කෙරෙන සුන්බුන් කොටස් තම චන්ද්‍රිකා ඡායාරූප මගින්ද නිරීක්ෂණය කල බවට [[ප්‍රංශය]] ප්‍රකාශ කිරීම.&lt;ref&gt;http://www.dailymail.co.uk/news/article-2587209/Now-France-says-satellite-images-objects-missing-MH370-airliner.html&lt;/ref&gt;
|-style=&quot;background-color:#ee3333; font-weight: bold&quot;
| *මාර්තු 24 || [[මලයාසියාව|මැලේසියානු]] අගමැති නජිබ් රසාක් මහතා, අතුරුදන් වූ ගුවන් යානය දක්ෂිණ ඉන්දීය සාගරයට කඩා වැටුණු බවට තහවුරු කිරීම.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.haaretz.com/news/world/1.581664 |access-date=2014-03-24 |archive-date=2014-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140324223249/http://www.haaretz.com/news/world/1.581664 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://edition.cnn.com/2014/03/24/world/asia/malaysia-airlines-plane/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.euronews.com/2014/03/24/live-mh370-us-search-plane-unable-to-find-objects-spotted-by-chinese-on-south-/&lt;/ref&gt;
|-
| *මාර්තු 25 || අතුරුදන් ගුවන් යානය සොයා දකුණු දිග ඉන්දියන් සාගරයේ සිදු කල සෙවීම් කටයුතු, අහිතකර කාලගුණ තත්වය නිසා අත්හිටුවීම.&lt;ref&gt;http://www.ndtv.com/article/world/australia-suspends-search-for-jet-debris-citing-bad-weather-500075&lt;/ref&gt; පදනම් විරහිත තොරතුරු ඉදිරිපත් කරන බව පවසමින්, යානයේ සිටි චීන ජාතිකයින්ගේ ඥාතීන්, මැලේසියානු නිළදාරීන්ට චෝදනා සහ විරෝධතා එල්ල කිරීම.&lt;ref&gt;http://edition.cnn.com/2014/03/25/world/asia/malaysia-airlines-plane/&lt;/ref&gt;
|-
| *මාර්තු 25 ||  අතුරුදන් ගුවන් යානයේ කළු පෙට්ටිය තවත් දින 15 ක් තුල සොයා නොගතහොත්, යානයේ කඩා වැටීම සැමදා අභිරහසක්ව පවතිනු ඇති බවට මාධ්‍ය විසින් වාර්ථා කිරීම.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://perezhilton.com/2014-03-25-malaysian-airlines-flight-370-black-box-must-be-found-before-batteries-die#.UzLbiqiSwdA |access-date=2014-03-26 |archive-date=2014-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140326071040/http://perezhilton.com/2014-03-25-malaysian-airlines-flight-370-black-box-must-be-found-before-batteries-die#.UzLbiqiSwdA }}&lt;/ref&gt;
|-
| *මාර්තු 26 ||  අහිතකර කාලගුණ තත්වය නිසා අත්හිටවූ යානය සෙවුම් කටයුතු අද නැවතත් පටන් ගැනීම.&lt;ref&gt;http://www.irishexaminer.com/breakingnews/world/malaysia-plane-search-resumes-as-seas-calm-626049.html&lt;/ref&gt;
|-
| *මාර්තු 26 ||  අතුරුදන් ගුවන් යානයට අයත් යැයි සැක කෙරෙන සුන්බුන් 122 ක ප්‍රමාණයක්, සෙවීම් කටයුතු සිදු කරන දකුණු දිග ඉන්දියන් සාගරයේ පාවෙමින් පවතින ආකාරය, 23 වනදා ලබා ගත් ප්‍රංශ චන්ද්‍රිකා ඡායාරූපයන්හී සටහන්ව ඇතිබවට, මැලේසියානු ප්‍රවාහන අමාත්‍යවරයා ප්‍රකාශ කිරීම. (මේ සුන්බුන් කැබලි මීටර 1 සිට මීටර 23 ක් පමණ දක්වා විශාල බව පැවසේ.)&lt;ref&gt;http://www.independent.co.uk/news/world/asia/missing-malaysia-flight-mh370-french-satellite-images-show-possible-debris-field-of-122-objects-in-search-area-9216139.html&lt;/ref&gt;
|-
| *මාර්තු 27 ||  අතුරුදන් ගුවන් යානයට අයත් යැයි සැක කෙරෙන සුන්බුන් 300 ක පමණ ප්‍රමාණයක්, පර්ත් සිට කිලෝමීටර 2700ක් පමණ නිරිත දෙසින් (ප්‍රංශ චන්ද්‍රිකා ඡායාරූපයන්හී සටහන්ව තිබූ කලාපයේ සිට කිලෝමීටර් 200 ක් පමණ ඊසාන දෙසින්) දකුණු දිග ඉන්දියන් සාගරයේ පාවෙමින් පවතින ආකාරය, 24 වනදා ලබා ගත් [[තායිලන්තය|තායි]] චන්ද්‍රිකා ඡායාරූපයන්හී සටහන්ව ඇතිබවට, වාර්ථා වීම.&lt;ref&gt;http://www.bbc.com/news/world-asia-26763358&lt;/ref&gt;
|-
| *මාර්තු 27 ||  අතුරුදන් ගුවන් යානයට අයත් යැයි සැක කෙරෙන සුන්බුන් 10 ක පමණ ප්‍රමාණයක්, 26 වනදා ලබා ගත් [[ජපානය|ජපාන]] චන්ද්‍රිකා ඡායාරූපයන්හී සටහන්ව ඇතිබවට වාර්ථා වීම.&lt;ref&gt;http://www.themalaymailonline.com/malaysia/article/japan-satellite-images-show-floating-objects-possibly-from-mh370-reports&lt;/ref&gt;
|-
| *මාර්තු 27 ||  අහිතකර කාලගුණ තත්වය නිසා සෙවුම් කටයුතු සඳහා බාධා එල්ල වීම.&lt;ref&gt;http://www.business-standard.com/article/news-ians/300-more-objects-spotted-bad-weather-disrupts-jet-search-roundup-114032701209_1.html&lt;/ref&gt;
|-
| *මාර්තු 28 || නව විශ්වාසනීය සාක්ෂි කීපයක් මත පදනම්ව දක්ෂිණ ඉන්දියන් සාගරයේ මෙතෙක් සෙවීම් කටයුතු සිදු කල කලාපය අතහැර ඊට කිලෝ මීටර 1,100 ක් පමණ ඊසාන දිග නව කලාපයක සෙවීම් කටයුතු සිදු කිරීම ඇරඹීම.&lt;ref&gt;http://edition.cnn.com/2014/03/27/world/asia/malaysia-airlines-plane/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.chicagotribune.com/news/chi-malaysia-plane-search-20140327,0,725532.story&lt;/ref&gt;
|-
| *මාර්තු 28 ||  සෙවුම් කටයුතු සිදුකරන නව කලාපය තුලදී, අතුරුදන් ගුවන් යානයට අයත් යැයි සැක කෙරෙන සුන්බුන් යම් ප්‍රමාණයක් [[නවසීලන්තය|නවසීලන්ත]] සෙවුම් යානාවක් විසින් නිරීක්ෂණය කිරීම.&lt;ref&gt;http://www.smh.com.au/national/malaysia-airlines-mh370-plane-detects-debris-in-new-search-zone-20140328-35p0p.html&lt;/ref&gt;
|-
| *මාර්තු 30 || ගුවන් යානය කඩා වැටෙන්නට ඇතැයි සැක කෙරෙන නව කලාපයේ සෙවුම් කටයුතු සිදු කිරීමට, කලු පෙට්ටිය අණාවරකයක් සහිත යාත්‍රාවක් ඕස්ට්‍රේලියාව විසින් යෙදවීම.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.weather.com/tv/tvshows/americas-morning-headquarters/missing-malaysia-airlines-plane-flight-370-update-20140317 |access-date=2014-03-30 |archive-date=2014-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140330023231/http://www.weather.com/tv/tvshows/americas-morning-headquarters/missing-malaysia-airlines-plane-flight-370-update-20140317 }}&lt;/ref&gt;
|-
| *මාර්තු 31 ||  සෙවුම් කටයුතු සිදුකරන මුහුදේ, අතුරුදන් ගුවන් යානයට අයත් යැයි සැක කෙරෙන තැඹිලි පැහැ කොටස් 4 ක් දර්ශනය වූ බවට ඕස්ට්‍රේලියානු ගුවන් කණ්ඩායමක් පිරිසක් වාර්ථා කිරීම. ගුවන් යානය අතුරුදන්ව අදට දින 22 ක් වන අතර එහි කලු පෙට්ටියේ ආයු කාලය තව දින 8 කින් අවසන් වන බවට මාධ්‍ය විසින් වාර්ථා කිරීම.&lt;ref&gt;http://edition.cnn.com/2014/03/30/world/asia/malaysia-airlines-plane/&lt;/ref&gt;
|-
| *මාර්තු 31 || මාර්තු 8 වන දින අතුරුදන් වූ ගුවන් යානාවේ සිටි ෆිලිප් වුඩ් (Phillip Wood) නම් මගියෙකු, තමන් ගමන් ගත් යානාව නොහඳුනන හමුදා පිරිසක් විසින් පැහැරගත් බවත්, ඔහුව අනෙකුත් මගීන්ගෙන් වෙන් කොට කුටියක සිර කොට ඇති බවත්, තමාට ඖෂධ ලබා දී ඇති බව හැඟෙන බවත්, සඳහන් කරමින් තමා වෙතට කෙටි පණිවුඩයක් හා හිස් අඳුරු ඡායාරූපයක් ලැබුණු බවට ජිම් ස්ටෝන් (Jim Stone) නැමැත්තෙකු වාර්ථා කිරීම. තමා IBM හී සේවය කරන්නෙකු බව ෆිලිප් වුඩ් විසින් වැඩි දුරටත් කෙටි පණිවුඩයේ දක්වා ඇත. එම එවන ලද එම ඡායාරූපයෙහි ඛණ්ඩාංක (coordinates), ඇමෙරිකානු හමුදා යටතේ පවතින දියාගෝ ගාෂියා දූපතේ පිහිටි ගොඩනැගිල්ලකට සමපාත වන බවද සඳහන් වෙයි. කෙටි පණිවුඩය ලැබී තිබෙන්නේ මාර්තු 18 වන දිනයි.&lt;ref&gt;http://beforeitsnews.com/scandals/2014/03/missing-maylasian-plane-passenger-ibm-exec-philip-wood-sends-phone-text-message-from-diego-garcia-2433790.html&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://kiis1065.com.au/news/text-message-from-mh370-sent-10-days-after-plane-disappears |access-date=2014-04-05 |archive-date=2014-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140408044146/http://www.kiis1065.com.au/news/text-message-from-mh370-sent-10-days-after-plane-disappears }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.closeronline.co.uk/2014/04/missing-flight-mh370-passenger-sends-desperate-text-i-am-being-held-hostage&lt;/ref&gt; 
|-
| *අප්‍රියෙල් 2 || ගුවන් යානාව අතුරුදන් වීමේ අභිරහස කවදාවත් හෙළි නොවිය හැකි බවට, මැලේසියානු පොලිස්පතිවරයා විසින් අනතුරු හැඟවීම.&lt;ref&gt;http://www.theguardian.com/world/2014/apr/02/mh370-malaysia-police-chief-missing-malaysia-airlines-plane-mystery&lt;/ref&gt;
|-
| *අප්‍රියෙල් 3 || අතුරුදන් ගුවන් යානය පිළිබඳ වැඩි විස්තර සොයා බැලීමට මැලේසියානු අගමැති නජිබ් රසාක් මහතා ඕස්ට්‍රේලියාවට පැමිණීම.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://time.com/47813/malaysian-pm-visits-australian-base-for-jet-search/ |access-date=2014-04-04 |archive-date=2014-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140404110153/http://time.com/47813/malaysian-pm-visits-australian-base-for-jet-search/ }}&lt;/ref&gt;
|-
| *අප්‍රියෙල් 5 || අතුරුදන් වූ යානය සොයා මුහුදේ මෙහෙයුම් සිදු කල Ocean Shield නම් චීන මුර සංචාරක නෟකාව මගින්, ගුවන් යානා කළු පෙට්ටිය විසින් නිකුත් කරන සංඛ්‍යාතයන්ට සමාන සංඛ්‍යාතයකින් නිකුත් වූ සංඥා කිහිපයක් ග්‍රහණය කර ගැනීම.&lt;ref&gt;http://www.theguardian.com/world/2014/apr/05/mh370-chinese-patrol-ship-detects-pulse-signal&lt;/ref&gt;
|-
| *අප්‍රියෙල් 8 ||  ඕෂන් ෂීල්ඩ් (Ocean Shield) නම් චීන මුර සංචාරක නෞකාව විසින් නැවත වතාවක් අප්‍රියෙල් 5 වනදින ලැබුණු සංඛ්‍යාතයන්ට සමාන සංඛ්‍යාතයකින් නිකුත් වූ සංඥා දෙකක් ග්‍රහණය කර ගැනීම.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Missing plane search has 'best lead so far'|url=http://www.bbc.com/news/world-asia-26917934|publisher=BBC|accessdate=7 April 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
| *අප්‍රියෙල් 10 ||  ඕෂන් ෂීල්ඩ් චීන මුර සංචාරක නෞකාව විසින් තවත් සංඥාවක් ග්‍රහණය කර ගැනීම.&lt;ref&gt;[http://www.cbsnews.com/news/malaysia-airlines-flight-370-search-possible-black-box-ping-from-indian-ocean/ Malaysia Airlines Flight 370 searchers hear another possible black box ping from Indian Ocean ]. ''[[CBS News|CBS]]'', 10 April 2014&lt;/ref&gt;
|-
| *අප්‍රියෙල් 11 ||  [[File:MH370 search-audible pings1.jpg|right|thumb|250px|ඕෂන් ෂීල්ඩ් යාත්‍රාව විසින් සංඥා ග්‍රහණය කරගත් පිහිටුම් සහ සංඥා මැකී ගිය පිහිටුම්]]ඕෂන් ෂීල්ඩ් චීන මුර සංචාරක නෞකාව විසින් පසුගිය දිනවල ග්‍රහණය කරගත් සංඥා, ගුවන් යානයේ කළු පෙට්ටියෙන් නිකුත් වූ සංඥාවන් බවට තමා විශ්වාස කරන බව ඕස්ට්‍රේලියානු අගමැති [[ටෝනි ඇබට්]] මහතා කියා සිටීම.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://time.com/59062/mh370-black-box-may-be-found/ |access-date=2014-04-13 |archive-date=2014-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140413101809/http://time.com/59062/mh370-black-box-may-be-found/ }}&lt;/ref&gt;
|-
| *අප්‍රියෙල් 14 ||  ඕෂන් ෂීල්ඩ් චීන මුර සංචාරක නෞකාව විසින් ග්‍රහණය කරගත් සංඥා එන්නට ඇතැයි අනුමාන කල මුහුදු තීරයට කිලෝමීටර 5.5 ක් පමණ දුරින් තෙල් පැල්ලමක් මතුවීම. එය අතුරුදන් යානයට අයත්දැයි සොයාබැලීමට පරික්ෂණ ඇරඹීම.&lt;ref&gt;{{Cite web
| title = Malaysia Airlines MH370: submarine to be deployed as oil slick spotted | work=The Daily Telegraph| accessdate = 14 April 2014| url = http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/australiaandthepacific/australia/10764523/Malaysia-Airlines-MH370-submarine-to-be-deployed-as-oil-slick-spotted.html}}&lt;/ref&gt;
|-
| *අප්‍රියෙල් 18 ||  අප්‍රියෙල් 14 දින මුහුදේ මතුවූ තෙල් පැල්ලම් අතුරුදන් යානයට අයත් නොවන බව තහවුරු කර ගැනීම.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Withnall|first=Adam|title=Malaysia Airlines flight MH370: Analysis of Indian Ocean oil slick shows it is not from missing jet|url=http://www.independent.co.uk/news/world/asia/malaysia-airlines-flight-mh370-analysis-of-indian-ocean-oil-slick-shows-it-is-not-from-missing-jet-9267445.html|publisher=The Independent|accessdate=18 April 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
| *අප්‍රියෙල් 24 || අතුරුදන් වූ යානයට අයත් යැයි සැකකෙරෙන ලෝහමය කොටසක් ඕස්ට්‍රේලියානු බටහිර වෙරළට ආසන්නයෙන් හමුවීම. නමුත් එය යානාවට අයත් නොවන සුන්බුන් කොටසක් බව පසුව තහවුරු වීම.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Link to MH370 discounted after debris washes up on Western Australia coast|url=http://www.theguardian.com/world/2014/apr/23/object-found-australia-link-missing-flight-mh370|publisher=www.theguardian.com|accessdate=26 April 2014|author=Paul Farrel|coauthors=Michael Safi|archiveurl=http://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fwww.theguardian.com%2Fworld%2F2014%2Fapr%2F23%2Fobject-found-australia-link-missing-flight-mh370&amp;date=2014-04-26|archivedate=26 April 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
| *අප්‍රියෙල් 28 ||  අතුරුදන් වූ ගුවන් යානය සොයා සිදුකරන ඉහල සිට සිදුකරන ගුවන් මෙහෙයුම් අත්හිටුවා, මුහුද යට සෙවුම් කටයුතු සිදු කිරීම සම්බන්ධයෙන් අදහස් පළවීම. යානයේ සුන්බුන් මේ වනවිට ගිලීගොස් ඇතැයි අනුමාන කිරීම.&lt;ref&gt;[http://www.jacc.gov.au/media/interviews/2014/april/tr011.aspx JACC Transcript of Press Conference] Retrieved 28 April 2014)''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/news/world-asia-27184295 Missing plane: Search enters 'new phase'] BBC 28 April 2014 Last updated at 06:15&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.smh.com.au/federal-politics/political-news/fruitless-search-for-mh370-will-scour-larger-area-of-ocean-floor-says-tony-abbott-20140428-zr0sb.html Press conference video extract] Sydney Morning Herald ''(Retrieved 28 April 20214)''&lt;/ref&gt;
|-
| *අප්‍රියෙල් 29 || වත්මන් සෙවීම් කටයුතු දියත් කරන ප්‍රදේශයට කිලෝමීටර 5000 කට පමණ මෙහායින් බෙංගාල බොක්ක කලාපයෙහි තිබී අතුරුදන් MH370 යානයට අයත් යැයි කියන සුන්බුන් කොටස් හමුවූ බවට, ඕස්ට්‍රේලියානු මුහුදු ගවේෂණ ආයතනයක් ප්‍රකාශ කිරීම.&lt;ref&gt;http://indiatoday.intoday.in/story/missing-flight-mh370-malaysia-airlines-search-for-mh370/1/358097.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.stuff.co.nz/world/asia/9988528/Australian-company-claims-MH370-wreckage-found&lt;/ref&gt;
|-
| *අප්‍රියෙල් 30 ||  ඕස්ට්‍රේලියානු මුහුදු ගවේෂණ ආයතනයක් විසින් යානයට අයත් සුන්බුන් කොටස් හමුවීමට ඉඩහැකි බවට අප්‍රියෙල් 29 දින සිදුකල ප්‍රකාශය, The Joint Agency Coordination Centre (JACC) විසින් ප්‍රතික්ෂේප කිරීම.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Marquez |first1=Miguel |last2=Molko |first2=David |last3=Yan |first3=Holly |date=30 April 2014 |title=Searchers dispute company's claim that it may have found aircraft wreckage |url=http://edition.cnn.com/2014/04/29/world/asia/malaysia-airlines-plane/ |publisher=CNN |accessdate=30 April 2014 }}&lt;/ref&gt;
|-
| *මැයි 1 || අතුරුදන් වූ ගුවන් යානය ගැන මූලික පරීක්ෂණ වාර්තාව, මැලේසියානු රජය විසින් මහජනතාවට නිකුත් කිරීම.&lt;ref&gt;http://www.hirunews.lk/sinhala/82385&lt;/ref&gt; එම වාර්ථාවට අනූව, සෙවීම් කටයුතු ආරම්භ වී තිබෙන්නේ යානය අතුරුදන් වී පැය 4 කට පසුවයි. 
|-
| *මැයි 2 ||  අතුරුදන් වූ යානය සෙවීමට තවත් වසරක් පමණ ගතවනු ඇති බවට, සෙවුම් කටයුතු භාර ප්‍රධානියෙකු වූ Angus Houston විසින් ප්‍රකාශ කිරීම.&lt;ref&gt;http://www.nbcnews.com/storyline/missing-jet/owe-it-families-search-jet-may-take-year-n95376&lt;/ref&gt;
|-
| *මැයි 2 ||  යානාවේ ගමන් ගත් සියළු දෙනා මේ වන විට මියගොස් ඇතැයි යන සත්‍යයට මුහුණ දී සිත් සනසාගන්නා ලෙස, මැලේසියානු බලදාරීන් අතුරුදන් යානාවේ සිටි මගීන්ගේ ඥාතීන්ට දැන්වීම නිසා, ඥාතීන් සිය මියගිය අය වෙනුවෙන් මෙම සති අන්තයේ පළමු අවමගුල සිදුකරන බවට ප්‍රකාශ කිරීම.&lt;ref&gt;http://www.voanews.com/content/as-first-funerals-set-for-mh370-passengers-malaysia-says-face-reality/1906077.html&lt;/ref&gt;
|-
| *මැයි 5 || ඇමරිකානු ආරක්ෂක අංශ විසින් ලබාදුන් තොරතුරු මත පදනම්ව, MH370 ගුවන් යානය අතුරුදන්වීම සම්බන්ධයෙන්, අල්කයිඩා ත‍්‍රස්තවාදීන් සමග ගනුදෙණු කරන කරනවා යැයි කියන පුද්ගලයන් 11 දෙනෙකු මලයාසියාවේ ක්වාලාලම්පූර් නුවරදී අත්අඩංගුවට ගැනීම.&lt;ref&gt;http://www.hirunews.lk/sinhala/82584&lt;/ref&gt;
|-
| *මැයි 8 || අභිරහසක් පමණක් ඉතිරිකරමින්, මැලේසියානු MH370 යානය අතුරුදන් වී අද දිනට මාස දෙකක් සම්පූර්ණ වීම.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://newsfirst.lk/sinhala/2014/05/%E0%B6%B8%E0%B7%90%E0%B6%BD%E0%B7%9A%E0%B7%83%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%8F%E0%B6%B1%E0%B7%94-mh370-%E0%B6%BA%E0%B7%8F%E0%B6%B1%E0%B6%BA-%E0%B6%85%E0%B6%AD%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%94%E0%B6%AF%E0%B6%B1/ |access-date=2014-05-09 |archive-date=2014-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140510072139/http://newsfirst.lk/sinhala/2014/05/%E0%B6%B8%E0%B7%90%E0%B6%BD%E0%B7%9A%E0%B7%83%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%8F%E0%B6%B1%E0%B7%94-mh370-%E0%B6%BA%E0%B7%8F%E0%B6%B1%E0%B6%BA-%E0%B6%85%E0%B6%AD%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%94%E0%B6%AF%E0%B6%B1/ }}&lt;/ref&gt;
|-
| *මැයි 20 || MH370 ගුවන් යානය වෙඩි තබා බිම හෙළු බවට මතයක් පලවීම.&lt;ref&gt;http://www.hirunews.lk/sinhala/83603&lt;/ref&gt;
|-
| *මැයි 27 || අතුරුදන් වූ MH370 යානයේ චන්ද්‍රිකා දත්ත මැලේසියානු බලදාරීන් විසින් මාධ්‍යයට නික්තු කිරීම.&lt;ref&gt;http://www.hirunews.lk/sinhala/84113&lt;/ref&gt;
|-
| *මැයි 29 || ඕස්ටේ‍්‍රලියාවේ පර්ත් නුවරට වයඹ දෙසින් වන ඉන්දීය මුහුදු ප‍්‍රදේශයේ, අතුරුදන් වූ MH370 යානය නොමැති බව හෙළිවීම.&lt;ref&gt;http://www.hirunews.lk/sinhala/84280&lt;/ref&gt;
|-
| *මැයි 29 || අතුරුදන් වූ MH370 යානයේ කළු පෙට්ටියෙන් නිකුත් වූවා යැයි සැකකළ ශබ්දය ව්‍යාජ ශබ්දයක් බව අමෙරිකානු නාවික හමුදාව ප්‍රකාශ කිරීම.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://newsfirst.lk/sinhala/2014/05/mh370-%E0%B6%BA%E0%B7%8F%E0%B6%B1%E0%B6%BA%E0%B7%9A-%E0%B6%9A%E0%B7%85%E0%B7%94-%E0%B6%B4%E0%B7%99%E0%B6%A7%E0%B7%8A%E0%B6%A7%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%99%E0%B6%B1%E0%B7%8A-%E0%B7%81%E0%B6%B6%E0%B7%8A/ |access-date=2014-05-30 |archive-date=2014-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140601023728/http://newsfirst.lk/sinhala/2014/05/mh370-%E0%B6%BA%E0%B7%8F%E0%B6%B1%E0%B6%BA%E0%B7%9A-%E0%B6%9A%E0%B7%85%E0%B7%94-%E0%B6%B4%E0%B7%99%E0%B6%A7%E0%B7%8A%E0%B6%A7%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%99%E0%B6%B1%E0%B7%8A-%E0%B7%81%E0%B6%B6%E0%B7%8A/ }}&lt;/ref&gt;
|-
| *ජුනි 5 || අතුරුදන් වූ MH370 යානය ඉන්දියාවට ආසන්න මුහුදේදී ගිනිබත් වූ බවට ඇසින් දුටු සාක්ෂියක් පිළිබඳ වාර්ථා වීම.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://newsfirst.lk/sinhala/2014/06/mh370-%E0%B6%BA%E0%B7%8F%E0%B6%B1%E0%B6%BA-%E0%B6%89%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%AF%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%8F%E0%B7%80%E0%B6%A7-%E0%B6%86%E0%B7%83%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%B1-%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B7%84/ |access-date=2014-06-06 |archive-date=2014-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140607194445/http://newsfirst.lk/sinhala/2014/06/mh370-%E0%B6%BA%E0%B7%8F%E0%B6%B1%E0%B6%BA-%E0%B6%89%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%AF%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%8F%E0%B7%80%E0%B6%A7-%E0%B6%86%E0%B7%83%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%B1-%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B7%84/ }}&lt;/ref&gt;
|-
| *ජුනි 16 || MH370 ගුවන් යානය අතුරුදහන් වී අදට දින සියයක් සැපිරීම.&lt;ref&gt;http://sinhala.adaderana.lk/news.php?nid=43995&lt;/ref&gt;
|-
| *ජුනි 26 ||  MH370 ගුවන් යානය අතුරුදන් වූ අවස්ථාව වන විට ගුවන් නියමුවෙකුගේ පාලනයෙන් තොරව පැවති බවට සැකකරන බව, ඔස්ට්‍රේලියානු මාර්ටින් ඩොලන් (Martin Dolan) විසින් කියා සිටීම.&lt;ref&gt;http://www.nbcnews.com/storyline/missing-jet/missing-flight-mh370-was-autopilot-crashing-official-n141331&lt;/ref&gt;
|-
| *සැප්තැම්බර් 15 ||  අතුරුදන් වූ MH370 ගුවන් යානයට අයත් යැයි සැක කෙරෙන සුන්බුන් කොටස් 58ක් ඉන්දීය සාගරයෙන් හමුවීම.&lt;ref&gt;http://www.hirunews.lk/sinhala/92214&lt;/ref&gt;
|-style=&quot;background-color:#FFCBDB; font-weight: bold&quot;
| *2015 ජූලි 29 || අනතුරෙන් මාස 17කට පසුව [[රීයූනියන්]] දිවයිනට ගසාගෙන පැමිණි ගුවන් යානාවක කොටසක් MH370 ගුවන් යානයට අයත් ඒවා විය හැකි බව තහවුරු කිරීම.&lt;ref&gt;http://www.express.co.uk/news/world/596319/Malaysia-Airlines-MH370-found-debris-confirm-Reunion&lt;/ref&gt;
|-
|}

==මේවාද බලන්න==
*[[මැලේසියා එයාර්ලයින්ස් 17 පියාසැරිය]]
*[[ඉන්දුනීසියා එයාර්ඒෂියා 8501 පියාසැරිය]]

==මූලාශ්‍ර==
{{reflist|30em}}

==භාහිර සබැදි==
* [http://www.malaysiaairlines.com/my/en/site/dark-site.html Updates regarding MH370] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140308134226/http://www.malaysiaairlines.com/my/en/site/dark-site.html |date=2014-03-08 }} ''[[Malaysia Airlines]]''
* [http://www.malaysiaairlines.com/content/dam/mas/master/en/pdf/Malaysia%20Airlines%20Flight%20MH%20370%20Passenger%20Manifest.pdf Passenger Manifest]( {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140308153900/http://www.malaysiaairlines.com/content/dam/mas/master/en/pdf/Malaysia%20Airlines%20Flight%20MH%20370%20Passenger%20Manifest.pdf |date=2014-03-08 }})
* &quot;[http://www.klia.com.my/index.php/component/content/article/46/276.html Updates on Flight MH370]&quot; from [[Kuala Lumpur International Airport]]
* [http://www.boeing.com/assets/images/feature_948x432/malaysia_statement_948x432.jpg Statement] from [[Boeing]]
* [http://www.nst.com.my/mh370 Coverage] from the ''[[New Straits Times]]''
* [http://www.flightradar24.com/data/airplanes/9m-mro Last known position and information] of 9M-MRO from Flightradar24.com
{{2014 වසරේ ගුවන් අනතුරු සහ සිදුවීම්}}
[[ප්‍රවර්ගය:2014 වසර තුළ ගුවන් අනතුරු සහ සිදුවීම්]]
[[ප්‍රවර්ගය:මැලේසියා එයාර්ලයින්ස් අනතුරු සහ සිදුවීම්]]
[[ප්‍රවර්ගය:බෝයිං 777 සම්බන්ධ අනතුරු සහ සිදුවීම්]]</text>
      <sha1>gy9ru5tt6kj0ov62e29uu1a4n8cu682</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කෘමියෝ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52148</id>
    <revision>
      <id>792671</id>
      <parentid>780299</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:07:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50730" sha1="mudvyt58ckflonbnaqsykbmw7piiy9m" xml:space="preserve">
'''කෘමියෝ''' යනු සන්ධිපාදක,බාහිර අස්ථිවලින් සැදි  [https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%85%E0%B6%B4%E0%B7%98%E0%B7%82%E0%B7%8A%E0%B6%A8%E0%B7%80%E0%B6%82%E0%B7%81%E0%B7%93%E0%B6%B1%E0%B7%8A අපෘෂ්ඨ වංශික] [https://en.wikipedia.org/wiki/Class_%28biology%29 ගණයට] අයත් [https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%A2%E0%B7%93%E0%B7%80%E0%B7%93%E0%B6%B1%E0%B7%8A ජීවීන්] කොටසකි.කෘමි සිරුර හිස,උරස හා උදරය ලෙස කොටස් තුනකින්ද,එක් පසෙකට තුන බැගින් වූ එක්ව තැනුන [https://en.wikipedia.org/wiki/Arthropod_leg පාද] යුගල් දෙකකින්ද,සංයුක්ත ඇස් හා [https://en.wikipedia.org/wiki/Antenna_%28biology%29 ස්පර්ශක] යුගලකින්ද සමන්විත වෙයි.පෘථිවිය මත වඩාත් වර්ගීකරණයට ලක්වූ සත්ව කොට්ථාශයන් අතරට කෘමීන් ද අයත් වේ.එයට මිලියනයකට අධික වූ හඳුනාගත් කෘමි කුලයන් අයත් වන අතර මෙම අගය ලොව හඳුනාගත් සියලු ජීවීන්ගෙන් අඩකටත් වඩා නියෝජනය කරයි.දැනට මිහිමත ජීවත් වෙන ඇස්තමේන්තු ගත කෘමි කුලක ප්‍රමාණය මිලියන 6-10ත් අතර පවතියි.කෘමීන් බොහෝ දුරට සියලුම [https://en.wikipedia.org/wiki/Natural_environment පරිසරයන්] තුලින් හමුවන අතර සුළු කුලකයන් ප්‍රමාණයක් සාගරය තුල ජීවත් වෙයි.

[[ගොනුව:Insect_collage.png|200px|thumb|right|Clockwise from top left: dancefly ([https://en.wikipedia.org/wiki/Empis_livida Empis livida]), long-nosed weevil ([https://en.wikipedia.org/wiki/Rhinotia_hemistictus Rhinotia hemistictus]), mole cricket ([https://en.wikipedia.org/wiki/Gryllotalpa_brachyptera Gryllotalpa brachyptera]), German wasp ([https://en.wikipedia.org/wiki/German_wasp Vespula germanica]), emperor gum moth ([https://en.wikipedia.org/wiki/Opodiphthera_eucalypti Opodiphthera eucalypti]), assassin bug ([https://en.wikipedia.org/wiki/Harpactorinae Harpactorinae])]] 

කෘමීන්ගේ ජීවන චක්‍රය එකිනෙකට වෙනස් වෙයි.නමුත් බොහෝ කෘමීන් [https://en.wikipedia.org/wiki/Egg_%28biology%29 බිජු] මඟින් ජීවය ලබයි.කෘමීන්ගේ වැඩීම කෙරෙහි අනම්‍ය [https://en.wikipedia.org/wiki/Exoskeleton බාහිර අස්ථි] බලපාන අතර වර්ධන ක්‍රියාවලිය [https://en.wikipedia.org/wiki/Moulting කෝෂයක්] තුල සිදුවෙයි.කෘමීන්ගේ නොමේරූ අවධිය හා සන්සන්දනය කරන විට සුහුඹුල් අවධියේදී සත්ව  සැකිල්ල,හැසිරීම හා වාසස්ථාන වෙනස් වෙයි.සමහර කෘමීන්ට අකර්මණ්‍ය වූ [https://en.wikipedia.org/wiki/Pupa පිලවා] අවස්ථාවක්ද [https://en.wikipedia.org/wiki/Complete_metamorphosis සම්පූර්ණ රූපාන්තරණයට] ඇතුලත් වේ.[https://en.wikipedia.org/wiki/Hemimetabolism අසම්පූර්ණ රූපාන්තරණයක්] එනම් පිලවා අවස්ථාවක් නොමැති කෘමීන් සුහුඹුලා දක්වා වර්ධනය වන්නේ [https://en.wikipedia.org/wiki/Nymph_%28biology%29 nymphal] අවධිය හරහාය.[https://en.wikipedia.org/wiki/Paleozoic Paleozoic] යුගයට අයත් අති විශාල කෘමි පොසිල මේ වන විට හමුවී ඇත.මෙයට පියාපත් විහිදවූ කල පරතරය සෙ.මි.55 -සෙ.මි.77 දක්වා වන විශාල කූරන්ද අයත් වෙයි.කෘමීන් [https://en.wikipedia.org/wiki/Animal_locomotion සංචරනය] සඳහා ඇවිදීම,පියඹා යෑම හා සමහර විටෙක පිහිනා යෑමද භාවිතා කරයි.ශ්‍රීඝ්‍ර නමුත් ස්ථාවර චලනයන්ට ඇති හැකියාව නිසා බොහෝ කෘමීන් පාද තුනක් පමණක් භාවිතා වන ගමන් විලාශයක් උපයෝගී කර ගනී.ඔවුන් පොළොව මත ගමන් කරන විට පාද පොළොව මත පිහිටන්නේ ප්‍රත්‍යාවර්ත ත්‍රිකෝණ ආකාරයකටයි.පියාසර කිරීම සඳහා පරිණාමනය වූ එකම අපෘෂ්ඨවංශිකයන් වර්ගය කෘමීන් වේ.බොහෝ කෘමීන් ඔවුන්ගේ ජීවිතයෙන් කොටසක් හෝ ජලය තුල ගත කරයි.

සමහර පරිණත වූ කෘමීන් ජලචර වන අතර පිහිනායාම සඳහා අනුවර්තනය වී ඇත. [https://en.wikipedia.org/wiki/Gerridae water slider] වැනි සමහර කෘමීන්ට දිය මතුපිට ඇවිද යෑමේ හැකියාව ඇත. කෘමීන් බොහෝ දුරට ඒකචාරී වන නමුත් [https://en.wikipedia.org/wiki/Bee මී මැස්සන්],[https://en.wikipedia.org/wiki/Ant කූඹින්] හා [https://en.wikipedia.org/wiki/Termite වේයන්] වැනි කෘමි සතුන් සමාජයීක හා සමූහ ලෙස ජීවත් වේ.ඔවුන් සතුව හොඳින් සංවිධාන ගත වූ ජනපද ඇත.[https://en.wikipedia.org/wiki/Earwig කනවෑයා] වැනි කෘමීන් මාතෘ දයාව ප්‍රදර්ශනය කරමින් ඔවුන්ගේ බිජු රකින අතර නොමේරූ කනවෑයන් රැකබලා ගනී.කෘමීන්ට නොයෙකුත් ආකාර වලින් එකිනෙකා හා සන්නිවේදනය කල හැකිය.පිරිමි [https://en.wikipedia.org/wiki/Moth සලබයන්ට] බොහෝ ඈතින් සිටින ගැහැණු සලබයෙකුගේ පවා [https://en.wikipedia.org/wiki/Pheromone පැරමොන්] ස්‍රාවය සංවේදනය වේ.අනෙකුත් කෘමි කුලකයන් ශබ්දය මඟින් හෝ පියාපත් පිරිමැදීමෙන් සහකාරියන් ආකර්ශණය කරගන්නා අතර අනෙකුත් පිරිමි සතුන් විකර්ශනය කරගනී.විකර්ශනය[https://en.wikipedia.org/wiki/Firefly කලාමැදිරියන්] ආලෝකය යොදා ගනිමින් සන්නිවේදනය කරයි.

== '''නිරුක්තිය''' ==

Insect යන වචනය පැමිණ ඇත්තේ [https://en.wikipedia.org/wiki/Latin_language ලතින් භාෂාවේ] [https://en.wiktionary.org/wiki/insectum Insectum] නම් වදනින්ය. එහි අර්ථය බෙදුනු සිරුරක් ඇති යන්නයි.

[[ගොනුව:Insect_antennae_comparison.jpg|200px|thumb|left|විවිධ කෘමීන්ගේ ස්පර්ශක තැනී ඇති ආකාරය]] 


== '''වංශ ප්‍රවේණිය හා පරිණාමනය''' == 

කෘමීන් හා අනෙකුත් සත්ව වර්ග අතර [https://en.wikipedia.org/wiki/Evolution පරිණාමන] සබඳතාව මේ වන තුරුත් පැහැදිලි නැත.නමුත් බොහෝ පැරණි කාණ්ඩයන්ට අයත් [https://en.wikipedia.org/wiki/Millipede කන්කුන්ඩන්] හා [https://en.wikipedia.org/wiki/Centipede පත්තෑයන්] සම්බන්ධව [https://en.wikipedia.org/wiki/Crustacean කබලු මත්ස්‍යා] සමඟ වූ ඉතා කිට්ටු [https://en.wikipedia.org/wiki/Common_descent පරිණාමන සබඳතාවයක] සාක්ෂි ඇත. [https://en.wikipedia.org/wiki/Pancrustacea Pancrustacea] න්‍යායට අනුව කෘමීන් [https://en.wikipedia.org/wiki/Remipedia Ramipedia] හා  [https://en.wikipedia.org/wiki/Malacostraca Malacostraca]  සමඟ එක්ව ස්වභාවික [https://en.wikipedia.org/wiki/Clade Clade] සාදයි.[https://en.wikipedia.org/wiki/Centipede පත්තෑයා],[https://en.wikipedia.org/wiki/Millipede කන්කුන්ඩා],[https://en.wikipedia.org/wiki/Scorpion ගෝණුස්සා] හා [https://en.wikipedia.org/wiki/Spider මකුළුවා] වැනි අනෙකුත් පොළොව මත සිටින සන්ධිපාදකයින් කෘමීන් සමඟ පැටලිලි සහගත වෙයි.ඔවුන්ගේ සිරුරේ ස්වභාවය කෘමීන්ට සමාන වන අතර එකිනෙක සම්බන්ධ වූ බාහිර අස්ථි පවතී.නමුත් ඉතා සූක්ෂමව පරීක්ෂා කරන කල ඔවුන්ගේ ලක්ෂණ පැහැදිලි ලෙස වෙනස් බව පෙනෙයි.පැහැදිලිව හඳුනාගත හැකි ලක්ෂණය වන්නේ වැඩුණු කෘමීන් මෙන් ඔවුන්ට පාද 06 ක් නොතිබීමයි.

සන්ධිපාදකයින්ගේ උසස් කුලයේ [https://en.wikipedia.org/wiki/Phylogeny වංශ ප්‍රවේණිය] විවාදයට ලක්වන හා පරීක්ෂණයට බඳුන්වන කරුණක් දක්වා වර්ධනය වී ඇත.2008 වර්ෂයේ [https://en.wikipedia.org/wiki/Tufts_University Tufts සරසවියේ] පරීක්ෂක කණ්ඩායමක් සොයාගැනීමක් කරන ලද අතර ඔවුන්ගේ විශ්වාසායට අනුව එය ලෝකයේ මෙතෙක් සොයාගන්නා ලද පැරණිතම,සම්පූර්ණ සිරුරේ සැකිල්ල සහිත ප්‍රග්තන පියාඹන කෘමියාගේයි.දැනට සොයාගෙන ඇති පැරණිතම කෘමි පොසිලය [https://en.wikipedia.org/wiki/Devonian ඩෙවෝනීය යුගයට] අයත් [https://en.wikipedia.org/wiki/Rhyniognatha Rhyniognatha hirsti] ට අයත් වේ.එය වර්තමාන [https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%9A%E0%B7%8F%E0%B7%80%E0%B7%8F කාවාගේ] බාහිර ස්වරූපයට සමාන විය හැකිබව විශ්වාස කරයි.මෙම විශේෂය සතුව බෙදුනු යටි හනු ඇති අතර එම ලක්ෂණ පවතින්නේ පියාපත් සහිත කෘමීන්ගේයි.ඉන් හැගෙන්නේ සමහර විටෙක පියාපත් ඒ වන විටත් පරිණාමනය වී පවතින්නට ඇති බවයි.මේ අනුව ලොව පළමු කෘමීන් බොහෝ දුරට එම කාලයට පෙර එනම් [https://en.wikipedia.org/wiki/Silurian සිලුරීය] යුගයේ ජීවත් වී ඇත.කෘමි පරිණාමය සැලකීමේදී සුවිශේෂ ලෙස විහිදීමට ලක්වූ කෘමි කාණ්ඩ 04 ක් දැකිය හැකිය.එනම් [https://en.wikipedia.org/wiki/Beetle කුරුමිණියන්] (වසර මිලියන 300ට පෙර පරිණාමනය වූ), [https://en.wikipedia.org/wiki/Fly උඩස්සන්](වසර මිලියන 250ට පෙර පරිණාමනය වූ)
[https://en.wikipedia.org/wiki/Moth සලබයන්] හා [https://en.wikipedia.org/wiki/Wasp බඹරන්](වසර මිලියන 150ට පෙර පරිණාමනය වූ)ය.මෙම කාණ්ඩ අතරට හදුනාගත් කෘමි කුලකයන් බහුතරය අයත් වේ.

බොහෝ නූතන කෘමි [https://en.wikipedia.org/wiki/Genera ගණ] Cenozoic යුගයේදී වර්ධනය වී ඇත.මෙම යුගයෙන් පසුව හමුවන බොහෝ කෘමීන් [https://en.wikipedia.org/wiki/Amber අඳුරු වර්ණ] වලින් ආරක්ෂාව සපයාගෙන ඇත.ඔවුන් බොහෝ දුරට උචිත තත්වයෙන්,සිරුරේ සැකැස්මෙන් හෝ [https://en.wikipedia.org/wiki/Morphology_(biology) රූපකායෙන්]  නූතන කෘමි කුලකයන් හා සමාන වෙයි.

== '''වර්ගීකරණය''' ==


සාම්ප්‍රදායික රූප අධ්‍යන විද්‍යාව මත පදනම්ව හෝ බාහිර පෙනුම මත පදනම්ව වර්ගීකරණය කල විට [https://en.wikipedia.org/wiki/Hexapoda හෙක්සපෝඩාවන්] [https://en.wikipedia.org/wiki/Superclass_%28biology%29 Superclass]  ලෙස වර්ගීකරණය කල හැකිය.එම පන්තිය තුල කාණ්ඩ 04ක් හදුනා ගත හැකිය.ඒ කෘමීන්,[https://en.wikipedia.org/wiki/Springtail springtails], [https://en.wikipedia.org/wiki/Protura Protura] හා  [https://en.wikipedia.org/wiki/Diplura Diplura] ලෙසිනි.මෙයින් කාණ්ඩ 03ක් එක් කාණ්ඩයක් ලෙස එනම්  [https://en.wikipedia.org/wiki/Entognatha Entognatha] ලෙස,සමග්‍රහණය කර ගන්නා මුඛ කොටස් පදනම් කරගනිමින් වර්ගීකරණය කර ඇත.ජානමය දත්ත හා පරිණාමික ඉතිහාසය මත පදනම්ව විශාල වශයෙන් ඇතිවූ බොහෝ ක්‍රමයන්ගේ වෙනස් වීම ඉහළ ක්‍රමාන්කිත සබඳතාවන්ට හේතුවී ඇත.
නූතන මූලධර්මයන්ට අනුව හෙක්සපෝඩා යනු entognath කාණ්ඩයට අයත් කෘමීන්ගෙන් වෙන්වූ පරිණාමීය ඉතිහාසයක් ඇති බහුවංශිකයින් කොටසකි.
කෘමීන් අවසන් පොදු මුතුන් මිත්තෙකුගෙන් පැවත එන බවක් පෙනෙයි.එම නිසා [https://en.wikipedia.org/wiki/Class_%28biology%29 උප වර්ග] ,[https://en.wikipedia.org/wiki/Order_%28biology%29 විශේෂ අනුපිළිවෙල], [https://en.wikipedia.org/wiki/Order_%28biology%29 infraorder] වැනි ශ්‍රේණි ගත කිරීම් වලට වඩා [https://en.wikipedia.org/wiki/Monophyletic ඒකවංශික වර්ගීකරණයකට] කෘමීන් ලක්කිරීම සුදුසු බව පෙනෙයි.

කෘමීන් ඵෙතිහාසික ලෙස සලකමින් උප වර්ග දෙකකට බෙදා දැක්විය හැකිය.එනම් පියාපත් සහිත හා පියාපත් රහිත ලෙසයි.පුරාතන පියාපත් රහිත කාණ්ඩයට අයත් වන්නේ පියාපත් රහිත වූ කාවායි. [https://en.wikipedia.org/wiki/Archaeognatha Archaeognatha] [https://en.wikipedia.org/wiki/Mandible_%28insect_mouthpart%29 යටි හනුවේ] හැඩය මත  පදනම්ව Monocondylia සකස් වී ඇත.එමෙන්ම කාවා හා පියාපත් සහිත කෘමීන් එක්වීමෙන් Dicondylia  කාණ්ඩය නිර්මාණය වී ඇත.කෘමීන් වර්ගීකරණය පිළිබද අධ්‍යනය [https://en.wikipedia.org/wiki/Entomology වර්ගීකාරක කෘමි විද්‍යාව] ලෙස හදුන්වයි. 


== '''ව්‍යාප්තිය හා විවිධත්වය''' ==


කෙසේ වුවද කෘමි විවිධත්වයේ සැබෑ මානයන් තවමත් අවිනිශ්චිතය.ඇස්තමේන්තු ගත පරාසය කෘමි විශේෂ මිලියන 1.4 සිට 1.8 දක්වා පවතී.මෙම සංඛ්‍යාව බොහෝ දුරට පෘථිවිය මත වසන සියලු කෘමීන්ගෙන් 20% අඩු ප්‍රමාණයක් නියෝජනය කරයි.
සියලු ජීවීන් අතරින් නව විශේෂ 20 000 පමණ වසරක් තුලදී හදුනා ගන්නා අතර බොහෝ කෘමීන් හදුනා නොගත් කෘමි විශේෂ ලෙස වසර ගණනක් පවතී.හදුනාගත් සියලුම සත්ව විශේෂයන් ගෙන් 850 000 - 1 000 000 අතර ප්‍රමාණයක් කෘමීන්ය.

ප්‍රධාන කෘමි විශේෂ 04ට අනුව ඇස්තමේන්තු ගත කෘමි විශේෂ සංසන්දනය.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!  !! හඳුනාගත් කෘමි විශේෂ !! සාමාන්‍ය හදුනා ගැනීමේ ප්‍රතිශතය(වසරකට විශේෂ ) !! ප්‍රකාශන ප්‍රයත්නය
|-
| [https://en.wikipedia.org/wiki/Coleoptera Coleoptera] || 300,000–400,000 || 2308  || 0.01 
|-
| [https://en.wikipedia.org/wiki/Lepidoptera Lepidoptera]  || 110,000–120,000 || 642  || 0.03
|-
|[https://en.wikipedia.org/wiki/Diptera Diptera] 	  || 90,000–150,000 	|| 1048 || 0.04
|-
| [https://en.wikipedia.org/wiki/Hymenoptera Hymenoptera] 	 || 100,000–125,000 || 1196  || 0.02
|}


== '''රූප අධ්‍යන විද්‍යාව හා භෞතවේදය''' ==


[[ගොනුව:Insect_anatomy_diagram.svg|500px|thumb|left|කෘමියාගේ සැකැස්ම  A-හිස   B-උරස   C-උදරය]] 

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| 1. antenna(ස්පර්ෂකය) || 17. anus (ගුදය)
|-
| 2. ocelli (lower) ||18. oviduct(සත්ව ඩිම්බ ප්‍රණාලය)
|-
| 3. ocelli (upper) || 19. nerve chord (abdominal ganglia) (ස්නායු තන්තු)
|-
| 4. compound eye (සංයුක්ත ඇස්)  || 20. Malpighian tubes
|-
| 5. brain (cerebral ganglia)(මොළය) || 21. tarsal pads (පාද කොට්ටය)
|-
| 6. prothorax || 22. claws (නිය)
|-
| 7. dorsal blood vessel (පෘෂ්ඨිය රුධිරවාහිනිය) || 23. tarsus (විළුඹ)
|-
| 8. tracheal tubes (trunk with spiracle) || 
24. tibia (කෙණ්ඩා ඇටය)
|-
| 9. mesothorax || 25. femur (කලවා ඇටය)
|-
| 10. metathorax || 26. trochanter
|-
| 11. forewing ||27. fore-gut (crop, gizzard)
|-
| 12. hindwing || 28. thoracic ganglion ( ශිරාග්‍රන්ථි)
|-
| 13. mid-gut (stomach) (උදරය)|| 29. coxa
|-
| 14. dorsal tube (Heart) (පෘෂ්ඨිය ප්‍රණාලය)  || 30. salivary gland
|-
|15. ovary (ඩිම්බකෝෂය) || 31. subesophageal ganglion
|-
| 16. hind-gut (intestine, rectum &amp; anus) || 
32. mouthparts
|}

=== බාහිර ===

කෘමීන් සතුව [https://en.wikipedia.org/wiki/Segmentation_%28biology%29 ඛණ්ඩනයවූ] සිරුරක් ඇති අතර [https://en.wikipedia.org/wiki/Exoskeleton බාහිර සැකිල්ල] මඟින් එය දරා සිටී.ඔවුන්ගේ දැඩි බාහිර ආවරණය බොහෝ දුරට තැනී ඇත්තේ [https://en.wikipedia.org/wiki/Chitin කයිටීන්] වලිනි.සිරුර කොටස් තුනකට සකස් වී ඇති අතර ඒවා එකිනෙක සම්බන්ධව පවතී. හිස ,[https://en.wikipedia.org/wiki/Thorax_%28insect_anatomy%29 උරස] හා [https://en.wikipedia.org/wiki/Abdomen උදරය] එම කොටස් තුන වේ.හිස මත සංවේදී [https://en.wikipedia.org/wiki/Antenna_%28biology%29 ස්පර්ශක] යුගලයක්[https://en.wikipedia.org/wiki/Compound_eye සංයුක්ත ඇස්] යුගලක් හා කොටස් තුනකින් සැදි විවිධාකාර වූ වෙනස් උපාංගයන් අඩංගුවන [https://en.wikipedia.org/wiki/Insect_mouthparts මුඛයක්] පිහිටා ඇත.උරසෙහි [https://en.wikipedia.org/wiki/Arthropod_leg පාද] 06ක් පිහිටා ඇත.prothorax, mesothorax හා metathorax වලට යුගලය බැඟින් වන ලෙස මෙම පාද පිහිටා ඇත.කෘමීන්ට උරසට සම්බන්ධවූ [https://en.wikipedia.org/wiki/Insect_wing පියාපත්] 2,4 ක් හෝ පියාපත් නොමැති වීමට පුලුවන.උදරයට කොටස් 11ක් අන්තර්ගත වේ.එහෙත් කෘමි විශේෂ සුළුතරයකට මෙම කොටස් සමහර විටෙක විලීනව හෝ ප්‍රමාණයෙන් කුඩාව පවතී.
උදරය තුල [https://en.wikipedia.org/wiki/Digestion ජීරණය],[https://en.wikipedia.org/wiki/Respiration_%28physiology%29 ස්වසනය] ,අපද්‍රව්‍ය පිටකිරීමට හා ප්‍රජනනයට අදාල අභ්‍යන්තර ඉන්ද්‍රීන් පවතී.සැලකිය යුතු තරමේ වෙනස් වීම් හා සිරුරේ බොහෝ  අනුවර්තනයන් කෘමි විශේෂ තුල පවතී.විශේෂයෙන්ම පියාපත්,පාද,ස්පර්ශක හා මුඛයේ මෙම ලක්ෂණ හදුනාගත හැකිය.

=== ඛණ්ඩ කිරීම ===

කෘමි [https://en.wikipedia.org/wiki/Head හිස]- තද නොබෙදුණු බාහිර හිස් වැස්මකින් ආවරණය වී ඇත.එය තුල සංවේදන අවයව ඇත.ස්පර්ශක,ඇස් හා මුඛය එයට අයත් වේ.සියලුම කෘමි ගෝත්‍රයන්ගෙන් [https://en.wikipedia.org/wiki/Orthoptera Orthoptera]  තුලින් අනෙකුත් කෘමීන් තුල පවතින බොහෝ ලක්ෂණ හදුනාගත හැකිය.
[https://en.wikipedia.org/wiki/Hypognathous hypognathous]    හා [https://en.wikipedia.org/wiki/Opisthognathous opisthognathous] වර්ග වල හිසෙහි ශීර්ෂය පිහිටා ඇත්තේ සංයුක්ත ඇස් යුගලය අතරයි.නමුත් prognathous කෘමීන් ගේ ශීර්ෂය සංයුක්ත ඇස් අතරමැද නොපිහිටයි.

[https://en.wikipedia.org/wiki/Thorax උරස]- කොටස් 03 කින් සමන්විත වෙයි.එම කොටස්  [https://en.wikipedia.org/wiki/Prothorax prothorax], [https://en.wikipedia.org/wiki/Mesothorax mesothorax] හා  [https://en.wikipedia.org/wiki/Metathorax metathora]x නම් වෙයි.පූර්වයෙහි පිහිටි හිසට ආසන්න කොටස prothorax නම් වෙයි.පලමු පාද යුගලය පිහිටා ඇත්තේ එහිය.මධ්‍යම කොටස mesothorax වන අතර දෙවන පාද යුගලය හා පූර්ව පියාපත් එහි පිහිටයි.තෙවන කොටස එනම් metathorax  උදරයට යාබදව පිහිටා ඇති අතර එයට තෙවන පාද යුගලය හා අපර පියාපත් අයත් වෙයි.

[https://en.wikipedia.org/wiki/Abdomen උදරය] - කෘමියෙකුගේ ශරීරයේ විශාලම කොටස වන්නේ මෙයයි.උදරයට සාමාන්‍යයෙන් 11-12ක් පමණ ඛණ්ඩ ඇතුලත්වේ.මෙය හිස හා උරසට වඩා දැඩි බවින් අඩුය.බෝහෝ කෘමීන්ගේ ගර්භාවස්ථාවේ හා ප්‍රාග්තන කෘමීන්ගේ පශ්චාත් ගර්භාවස්ථාවේ උදරයේ ඛණ්ඩ 11 ක් දක්නට ඇත.නූතන කෘමීන්ගේ උදරමය ඛණ්ඩ සංඛ්‍යාව අඩුවීමේ ප්‍රවණතාවක් ඇත.

=== බාහිර සැකිල්ල ===

කෘමීන්ගේ බාහිර සැකිල්ල එනම් උච්චර්මය ස්ථර දෙකකින් සමන්විත වේ. [https://en.wikipedia.org/wiki/Epicuticle epicuticle] නම් වූ තුනී ඉටි සහිත ජල ප්‍රතිරෝධක පිටත ස්ථරයක් වේ.එයට [https://en.wikipedia.org/wiki/Chitin කයිටීන්] අඩංගු නැත.යටි ස්ථරය එනම්  [https://en.wikipedia.org/wiki/Procuticle procuticle] කයිටීන් අඩංගු තරමක් ඝනවූ ස්ථරයකි.එයද තවත් ස්ථර 02 කට බෙදෙයි.ඒවා නම් exocuticle නම් වූ පිටත ස්ථරයත්,endocuticle නම් වූ අභ්‍යන්තර ස්ථරයත් ය. 

=== අභ්‍යන්තර ===

=== ස්නායු පද්ධතිය ===
කෘමීන්ගේ [https://en.wikipedia.org/wiki/Nervous_system ස්නායු පද්ධතිය] මොළය හා [https://en.wikipedia.org/wiki/Ventral_nerve_cord තුන්දීය ස්නායු රැහැන] ලෙස කොටස් දෙකකට බෙදා දැක්විය හැකිය.හිස් වැස්ම විලීන ඛණ්ඩ 06 කින් සෑදී ඇත.එය මොළයට බාහිරින් [https://en.wikipedia.org/wiki/Ganglion ශිරාග්‍රන්ථි] යුගලකින් හෝ ස්නායු සෛල පොකුරකින් සමන්විත වී ඇත.ඉන් පළමු ශිරාග්‍රන්ථි යුගල් 03 මොළය තුලට විලීන වී ඇත.ඉතිරි යුගල් 03 කෘමීන්ගේ [https://en.wikipedia.org/wiki/Esophagus අන්නඝ්‍රෝතයට] පහලින් වූ ශිරාග්‍රන්ථි සහිත ව්‍යුහයට විලීන වී ඇත.පපුවට අදාල ඛණ්ඩ වල එක් පසෙකට එක බැඟින් වූ ශිරාග්‍රන්ථි පිහිටා ඇත.ඒවා යුගලයකට සම්බන්ධ වී ඇති අතර ඛණ්ඩයකට එක් යුගලයක් බැගින් පිහිටයි.

=== ආහාර ජීරණ පද්ධතිය ===
කෘමීන් ඔවුන්ගේ ජීරණ පද්ධතිය යොදා ගනිමින් පරිභෝජනය කරන ආහාර වල සාරය උරාගනී.[https://en.wikipedia.org/wiki/Protein ප්‍රෝටීන්],[https://en.wikipedia.org/wiki/Polysaccharide පොලිසැකරයිඩ],[https://en.wikipedia.org/wiki/Fat මේද] හා [https://en.wikipedia.org/wiki/Nucleic_acid නියුක්ලෙයික් අම්ල]ය වැනි සංකීර්ණ සාරයන් හා  [https://en.wikipedia.org/wiki/Macromolecule macromolecules] ආකාරයෙන් මෙම බොහෝ ආහාර කෘමීන් ශරීරයට උරාගනී

ශක්ති වර්ධනය හා අභිජනනය සඳහා ශරීරයේ සෛල මෙම පෝෂක උරා ගැනීමට පෙර ඒවා   [https://en.wikipedia.org/wiki/Catabolism අපවෘත්තීය ප්‍රතික්‍රියාවක්] මඟින් [https://en.wikipedia.org/wiki/Amino_acid ඇමයිනෝ අම්ල] ,[https://en.wikipedia.org/wiki/Simple_sugar සරල සීනි] වැනි කුඩා අංශුවලට කැඩී යයි.මෙම කැඩීයාමේ ක්‍රියාවලිය ආහාර ජීරණය ලෙස හදුන්වයි.

== '''ප්‍රජනනය හා වර්ධනය''' ==

කෘමීන් බහුතරය [https://en.wikipedia.org/wiki/Egg_(biology) බිජු] මඟින් ජීවය ලබයි.ඔවුන්ගේ විකසනය බිත්තරය තුල සිදුවෙයි.බිජුව කටුවකින් ආවරණය වී ඇති අතර මාතෘක පටලයකින් සමන්විත වේ.අනෙකුත් සන්ධිපාදකයන් හා සැලකූ කල කෘමි බිත්තර නියඟයට ප්‍රතිරෝධක වේ.මෙයට හේතුවී ඇත්තේ කලලය වටා ඇති පටලයට ඇතුලතින් ගර්භාස්ථ පටකයේ සිට අමතර පටක 02ක් වර්ධනය වී තිබීමයි.ඒවා [https://en.wikipedia.org/wiki/Amnion amnion] හා [https://en.wikipedia.org/wiki/Serosa serosa] නම් වේ. [[ගොනුව:Orgyia_recens.jpg|200px|thumb|middle|තණ පඳුරු සලබයාගේ ගැහැණු හා පිරිමි කෘමීන්ගේ සිරුරේ වෙනස.මෙය ලිංගික ද්වීරූපතාවය පිලිබඳ උදාහරණයකි.]] 
serosa හී [https://en.wikipedia.org/wiki/Cuticle උච්චර්මය] සෑදී ඇත්තේ [https://en.wikipedia.org/wiki/Chitin කයිටීන්] වලිනි.එය කලලය වියලීමෙන් වලක්වා ගනී.[https://en.wikipedia.org/wiki/Schizophora Schizophora] වන්ගේ serosa  වර්ධනය නොවේ.නමුත් මෙම කෘමීන් තෙත් ප්‍රදේශවල බිජු දමයි.කැරපොත්තා , කුඩිත්තන් හා අප්‍රිකානු මැස්සා වැනි කෘමීන්ගේ බිජු ගැහැණු සත්වයාගේ සිරුර තුල සම්පූර්ණයෙන්ම වර්ධනය වේ.එම බිජු හෙලූ අවස්ථාවේම පුපුරා යයි.කැරපොත්තාගේ ගණයට අයත්වන [https://en.wikipedia.org/wiki/Diploptera Diploptera] වැනි කෘමි විශේෂ [https://en.wikipedia.org/wiki/Viviparous ජලාබුජ] වන අතර මව් කෘමියා කුස තුල පැටවෙකු වර්ධනය කර බිහිකරයි.පරපෝෂිත බඹරා (parasitic wasps) වැනි කෘමීන් එක් සරු බීජයක් බොහෝ භේදනය වීම එනම් [https://en.wikipedia.org/wiki/Polyembryony බහුකලලතාව]  මඟින් බිහිවේ.සමහර අවස්ථාවල මෙම සරු බීජය කලල දහස් ගණනකට වෙන් වී යයි.සමහර ගැහැණු කෘමීන්ට සංසේචනයෙන් තොරව එනම් පිරිමි සතුන්ගෙන් ලැබෙන [https://en.wikipedia.org/wiki/Fertilization සඵල] බිජු රහිතව ස්වකීය වර්ගයා බිහිකිරීමේ ක්‍රියාවලිය පවත්වාගෙන යා හැකිය.බොහෝ කුඩිත්තන් සංසේචනයෙන් තොරව බිහිවේ.මෙය චක්‍රීය [https://en.wikipedia.org/wiki/Parthenogenesis පාතෙනෝද්භවය] ලෙස හදුන්වයි.එහිදී ඔවුන් විකල්ප ලෙස එකක් හෝ බොහෝ පරම්පරා ලිංගික හෝ අලිංගික අභිජනනයන් සිදුකරයි.
ගිම්හාන සෘතුවේදී වැඩි වශයෙන් හමුවන්නේ ගැහැණු කුඩිත්තන්ය.සරත් කාලය උදාවන විට ලිංගික අභිජනනයන් උදෙසා පිරිමි කුඩිත්තන් ප්‍රභූත වේ.
සංසේචනයෙන් තොරව බිහිවන අනෙක් කෘමීන් වන්නේ මී මැස්සන්,බඹරන් හා කූඹින්ය.ඔවුන්ගෙන් එසේ ජනනය වන බහුතරය පිරිමි සතුන්ය.කෙසේ වෙතත් බොහොමයක් තනිව බිහිවන්නන් ගැහැණු සතුන් වන අතර ඔවුන් සංසේචනයෙන් ප්‍රභූත වේ.මෙම පිරිමි සතුන් [https://en.wikipedia.org/wiki/Haploid#Haploid_and_monoploid ඒකගුණක] වන අතර ගැහැණු සතුන් [https://en.wikipedia.org/wiki/Diploid#Diploid ද්වීගුණක] වේ.ඉතා කලාතුරකින් කෘමීන්ගේ [https://en.wikipedia.org/wiki/Hermaphroditism ද්වීලිංගිකතා] දක්නට ලැබෙන අතර එවිට ඔවුන්ට ගැහැණු හා පිරිමි ප්‍රජනක අවයව දෙකම පිහිටයි.
කෘමීන්ගේ ජීවන චක්‍රය සීතලට,උෂ්ණත්වයට ඔරොත්තු දීමට අනුවර්තනය වී ඇත.සමහර කලාප වල ජීවත් වන කෘමීන්ට ශීත කාලයේ පවා ක්‍රියාකාරීව සිටීමේ හැකියාව පවතී.සමහර කෘමීන් ශීත කාලයේදී උණුසුම් ප්‍රදේශ කරා සංක්‍රමණය වෙයි.තවත් සමහරක් [https://en.wikipedia.org/wiki/Torpor අලස] ලෙස කාලය ගෙවා දමයි.  


== '''රූපාන්තරණය''' ==

[[ගොනුව:Aeshna_cyanea_freshly_slipped_L2.jpg|1100px|thumb|middle|අසම්පූර්ණ රූපාන්තරණයකින් බිහිවන අනෙකුත් කෘමීන් මෙන්  [https://en.wikipedia.org/wiki/Southern_Hawker Southern Hawker] කූරා පෙර සුහුඹුල් අවධියේදී කිහිප වතාවක්ම හැව ඇරීම සිදු කරයි]] 


[https://en.wikipedia.org/wiki/Metamorphosis රූපාන්තරණය] යනු සියලුම කෘමීන් මුහුන දෙන ජීව විද්‍යාත්මක වර්ධන ක්‍රියාවලියයි.


=== අසම්පූර්ණ රූපාන්තරණය ===
[https://en.wikipedia.org/wiki/Hemimetabolism අසම්පූර්ණ රූපාන්තරණයක්] පෙන්නුම් කරන කෘමීන් අනුක්‍රමයෙන් වෙනස් වෙමින් [https://en.wikipedia.org/wiki/Ecdysis හැව හැලීමේ] ක්‍රියාවලියකට ලක්වෙයි.කෘමියෙකු හැව අරින්නේ ඔවුන්ගේ බාහිර ඇටසැකිල්ල නොඇදී එය උන්ගේ වර්ධනය අවහිර කරන විටයි.හැව ඇරීමේ ක්‍රියාවලිය ආරම්භවන්නේ කෘමියාගේ [https://en.wikipedia.org/wiki/Epidermis_%28skin%29 අපිචර්මයෙන්] නව [https://en.wikipedia.org/wiki/Epicuticle එපික්‍යුටිකලයක්] ස්‍රාවය වූ පසුවයි.මෙම නව එපික්‍යුටිකලට පසුව අපිචර්මය එන්සයිම මිශ්‍රණයක් නිදහස් කරයි.[[ගොනුව:Cicada_molting_animated-2.gif  |200px|thumb|left|රැහැයියාගේ හැව ඇරීමේ ක්‍රියාව]] 

මෙම ක්‍රියාවලියෙන් පසු කෘමීන් විශාල වශයෙන් ජලය හෝ වාතය ලබාගෙන සිරුර තර කරගනී.එවිට පැරණි උච්චර්මය බිදීයයි.එයට හේතු වන්නේ පැරණි exocuticle ඉතා තුනී වීමයි.නොමේරූ කෘමියා පසු කරන අසම්පූර්ණ රූපාන්තරණය හඳුන්වන්නේ  [https://en.wikipedia.org/wiki/Nymph_%28biology%29 nymphs] ලෙසයි.මෙය මේරූ කෘමියාගේ ආකෘතියට සමාන වේ.නමුත් පියාපත් නොපිහිටයි.ඒවා වැඩිහිටි අවධිය තෙක් වර්ධන නොවේ.සෑම හැව ඇරීමක් සමඟම Nymphs විශාල වී වැඩෙන අතර බාහිර පෙනුමෙන් වැඩුනු කෘමියාට සමාන වීමට පටන් ගනී.  

අසම්පූර්ණ රූපාන්තරණයක් දක්වන කෘමීන් 

කැරපොත්තා
=== සම්පූර්ණ රූපාන්තරණය ===
[[ගොනුව:Gulf_Fritillary_Life_Cycle.svg|200px|thumb|right|සමනළයාගේ ජීවන චක්‍රය]] 

[https://en.wikipedia.org/wiki/Holometabolism සම්පූර්ණ රූපාන්තරණ]යේදී කෘමියා අදියර හතරකින් වෙනස් වෙයි.එය [https://en.wikipedia.org/wiki/Egg_%28biology%29 බිත්තරය],[https://en.wikipedia.org/wiki/Larva කීටයා],[https://en.wikipedia.org/wiki/Pupa පිළවා] හා [https://en.wikipedia.org/wiki/Imago සුහුඹුලා] නම් වේ.මෙම කෘමි විශේෂ වල බිත්තරය පිපිරීමෙන් කීටයා බිහිවෙයි.මෙම කීටයා පෙනුමෙන් පණුවෙක්ට සමාන වේ.මෙම පණුවන් විවිධ ප්‍රභේදයන්ට අයත් විය හැකිය.කීටයා වර්ධනය වී අවසානයේදී පිළවා බවට පත්වෙයි.මෙම අවධියේදී චලනයන් සීමාවන අතර බොහෝ දුරට පිළවා [https://en.wikipedia.org/wiki/Pupa කෝෂයක්] තුල තැන්පත්ව සිටී. පිළවා ආකාර 03 කින් දැකිය හැකිය.එනම් obtect,exarate  හෝ coarctate ලෙසයි.
Obtect පිළවා ඝන වන අතර පාද හා අනෙකුත් අංග ආවෘත වී ඇත.exarate පිළවාගේ පාද හා අනෙකුත් උපාංග නිදහස්ව පවතී. coarctate පිළවා අවස්ථාවේ ඇති පිට වැස්ම ඇතුලෙහි වර්ධනය වේ.කෘමීන් පිළවා අවස්ථාවේ සැලකිය යුතු තරමේ වෙනස්කම් වලට භාජනය වන අතර වැඩුනු කෘමියෙකු ලෙස කෝෂයෙන් පිටතට පැමිණෙයි.සමනළයා සම්පූර්ණ රූපාන්තරණය සිදුකරන කෘමීන්ට ප්‍රකට උදාහරණයකි.  


== '''සංවේදනය හා සන්නිවේදනය''' ==

බෝහෝ කෘමීන් සතුව ඉතා සංවේදී හා [https://en.wikipedia.org/wiki/Sense සංජානනය] සඳහා විශේෂිත වූ අංග ඇත.[https://en.wikipedia.org/wiki/Bees මී මැස්සන්] වැනි කෘමීන්ට [https://en.wikipedia.org/wiki/Ultraviolet ultraviolet]  කිරණ ග්‍රහණය කර ගැනීමට හෝ [https://en.wikipedia.org/wiki/Polarized_light ධ්‍රැවිත ආලෝකය] අනාවරණය කර ගැනීමට පුලුවන.එමෙන්ම පිරිමි සලබයන්ට කිලෝ මීටර ගණනක් දුරින් සිටින ගැහැණු සතුන්ගේ [https://en.wikipedia.org/wiki/Pheromone පැරමොන්] අනාවරණය කරගත හැකිය.
කෘමීන් නිරීක්ෂණය කල විට පැහැදිලිව පෙනෙන කරුණක් නම් කෘමීන්ගේ දෘශ්ටික තීර්වතාවය හා රසායනික හෝ ස්පර්ශාත්මක තීර්වතාවය අතර හුවමාරුවක් පවතින බවයි.එම නිසා හොදින් වර්ධනය වූ ඇස් සහිත බොහෝ කෘමීන්ට ඌනිත හෝ සරල ස්පර්ශක පිහිටයි.කෘමීන් [https://en.wikipedia.org/wiki/Animal_hearing ශබ්දය ග්‍රහණය] කරගන්නා ආකාර විවිධ වේ.එම රටාවන් පොදු නොවේ.සාමාන්‍යයෙන් ශබ්දය නිශ්පාදනය කරන කෘමි වර්ග වලට ශබ්දය ඇසෙයි.විවිධ කෘමි විශේෂවල ඇසීම විවිධාකාර වෙයි.[[ගොනුව:Grasshoppers.ogg|200px|thumb|left|තණකොළ පෙත්තාගේ ශබ්දය]] 
නමුත් බොහෝ කෘමීන්ට ඇසෙන්නේ ඔවුන් නිර්මාණය කරනවාට වඩා ඉතා අඩු සංඛ්‍යාතයක වූ ශබ්දයි.දැනට සොයාගෙන ඇති ආකාරයට මදුරුවන්ට ඇසෙන්නේ  2KHz ක්වා පමණි.සමහර තණකොල පෙත්තන්ට 50 KHz දක්වා ශබ්දය ඇසෙයි.සමහර පරපෝෂිත කෘමීන්ට ඔවුන්ගේ ගොදුරු නිකුත් කරන ශබ්ද අනාවරණය කරගත හැක.
සමහර නිශාචර සලබයින්ට [https://en.wikipedia.org/wiki/Bat වවුලන්] පිටකරන [https://en.wikipedia.org/wiki/Ultrasound අති ධ්වනික] තරංග ග්‍රහණය කරගත හැකිය.


== '''සමාජ හැසිරීම''' == 

[https://en.wikipedia.org/wiki/Termite වේයන්],[https://en.wikipedia.org/wiki/Ant කූඹින්],[https://en.wikipedia.org/wiki/Bee මී මැස්සන්] හා [https://en.wikipedia.org/wiki/Wasp බඹරුන්] වැනි කෘමීන් [https://en.wikipedia.org/wiki/Social_insect සමාජශීලී]ය.ඔවුන් ඉතා විශාල හොඳින් සෑදූ කොළනි වල එක්ව ජීවත් වෙයි.නොයෙක් විශේෂ වලට අයත් වූ මී මැස්සන් පරිසරය පිළිබද නිශ්චිත තොරතුරක් සන්නිවේදනය කිරීම සඳහා එක්ව සිදුකරන සංකේතාත්මක සන්නිවේදන ක්‍රමයක් යොදාගනී.මෙය [https://en.wikipedia.org/wiki/Bee_learning_and_communication නර්තන භාෂාව] ලෙස හදුන්වයි.මෙම ක්‍රමය යොදා ගන්නා එකම අපෘශ්ඨ වංශිකයන් කොටස මී මැස්සන් පමණක් ද යන්න මතභේදාත්මකය. මී මැසි නැටුමේ කෝණයෙන් ඉර තිබෙන දිශාව පෙන්නුම් කරන අතර නර්තනයේ කාල ප්‍රමාණය අහසින් යාමට ඇති දුර පෙන්වයි. 

== '''අමතර කියවීම්''' ==
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Chemical_ecology රසායනික පරිසර විද්‍යාව]
*[https://en.wikipedia.org/wiki/Ecological_importance_of_bees මී මැස්සන්ගේ පරිසර විද්‍යාත්මක වැදගත්කම]
*[https://en.wikipedia.org/wiki/Flying_and_gliding_animals ඉගිලෙන හා නිසර්පන සත්වයින්]
*[https://en.wikipedia.org/wiki/Insect_biodiversity කෘමීන්ගේ ජීව විද්‍යාත්මක විවිධත්වය]
*[https://en.wikipedia.org/wiki/Insect_ecology කෘමි පරිසර විද්‍යාව]
*[https://en.wikipedia.org/wiki/Category:Insect-borne_diseases කෘමීන්ගෙන් සෑදෙන රෝග]
*[https://en.wikipedia.org/wiki/Prehistoric_insects ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෘමීන්]


== '''මූලාශ්‍ර''' ==

# [https://en.wikipedia.org/wiki/Insects Insect - Wikipedia, the free encyclopedia. 2014. Insect - Wikipedia, the free encyclopedia. [ONLINE&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; Available at: https://en.wikipedia.org/wiki/Insects.]
# Engel, Michael S.; David A. Grimaldi (2004). &quot;New light shed on the oldest insect&quot;. Nature 427 (6975): 627–630. [https://en.wikipedia.org/wiki/Bibcode Bibcode]:2004Natur.427..627E. doi:10.1038/nature02291. PMID 14961119.
#Novotny, Vojtech; Basset, Yves; Miller, Scott E.; Weiblen, George D.; Bremer, Birgitta; Cizek, Lukas and Drozd, Pavel (2002). &quot;Low host specificity of herbivorous insects in a tropical forest&quot;. [https://en.wikipedia.org/wiki/Nature_%28journal%29 Nature] 416 (6883)
#Erwin, Terry L. (1997). Biodiversity at its utmost: Tropical Forest Beetles. pp. 27–40. In: Reaka-Kudla, M. L., Wilson, D. E. and Wilson, E. O. (ed.). Biodiversity II. Joseph Henry Press, Washington, D.C.
#win, Terry L. (1982). &quot;Tropical forests: their richness in Coleoptera and other arthropod species&quot;. Coleopt. Bull. 36: 74–75.
#Vincent Brian Wigglesworth. &quot;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/289001/insect Insect]&quot;. [https://en.wikipedia.org/wiki/Encyclop%C3%A6dia_Britannica Encyclopædia Britannica] online. Retrieved 19 April 2012.
#Jahn, G. C.; Almazan, L. P. and Pacia, J. (2005). [http://docserver.esa.catchword.org/deliver/cw/pdf/esa/freepdfs/0046225x/v34n4s26.pdf {{Webarchive|url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20100909141631/http://docserver.esa.catchword.org/deliver/cw/pdf/esa/freepdfs/0046225x/v34n4s26.pdf |date=2010-09-09 }}] {{Webarchive|url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20100909141631/http://docserver.esa.catchword.org/deliver/cw/pdf/esa/freepdfs/0046225x/v34n4s26.pdf |date=2010-09-09 }}. Environmental Entomology 34 (4): 938–943. doi:10.1603/0046-225X-34.4.938.

== '''අමතර සබැඳුම්''' ==

*[http://bugguide.net/node/view/52/tree/ Insects of North America] 
*[http://bugguide.net/node/view/222292 Overview of Orders of Insects]
*[https://web.archive.org/web/20091122074740/http://www.spc.int/PPS/SAFRINET/inse-scr.pdf A Safrinet Manual for Entomology and Arachnology SPC]
*[http://tolweb.org/Insecta/8205 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090414174042/http://tolweb.org/Insecta/8205 |date=2009-04-14 }} Tree of Life Project] – Insecta, [http://tolweb.org/movies/Insecta/8205 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190917011150/http://tolweb.org/movies/Insecta/8205 |date=2019-09-17 }} Insecta Movies]
*[http://www.bbc.co.uk/nature/life/Insect BBC Nature]: Insect news, and video clips from BBC programmes past and present.
*[http://www.thenatureexplorers.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161005182352/http://www.thenatureexplorers.com/ |date=2016-10-05 }}]

&lt;references/&gt;
[[ප්‍රවර්ගය:ජීව විද්‍යාව]]</text>
      <sha1>mudvyt58ckflonbnaqsykbmw7piiy9m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>රැධිර වර්ගය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52666</id>
    <revision>
      <id>792710</id>
      <parentid>791291</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T09:44:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37674" sha1="6lqxmhf905q9xig1dkq84eixq467nq3" xml:space="preserve">[[Image:ABO blood type.svg|thumb|right|410px|රැධිර වර්ගය (නොහොත් රැධිර ගණය) නිර්ණය කරනු ලබන්නේ, රතු රුධිර සෛලයන්ගේ පවතින ABO රැධිර ගණ ප්‍රතිදේහජනකයන් විසිනි.]]
''රැධිර වර්ගයක්''' (වෙනත් ලෙසකින් '''රැධිර ගණයක්''') යනු [[රතු රුධිර සෛල]]යන්ගේ (RBCs) පෘෂ්ඨය මත [[ප්‍රවේණිය|උරුම වු]] [[ප්‍රතිදේහජනක]] ධාතුන්ගේ පැවතීම හෝ නොපැවතීම මත [[රැධිර]] වර්ගීකරණයකි. රුධිර ගණ පද්ධතිය මත රදාපවතිමින්, මේ ප්‍රතිදේහජනකයන් [[ප්‍රෝටීන]], [[කාබෝහයිඩ්රේට]], [[ග්ල්ය්කෝප්‍රෝටීන]], හෝ [[ග්ල්ය්කෝලිපිඩ]], විය හැකිය. Some of these antigens are also present on the surface of other types of [[Cell (biology)#Eukaryotic cells|cell]]s of various [[Tissue (biology)|tissues]]. Several of these red blood cell surface antigens can stem from one [[allele]] (or very closely linked [[gene]]s) and collectively form a blood group system.&lt;ref&gt;{{cite book
  | last = Maton
  | first = Anthea
  | coauthors = Jean Hopkins, Charles William McLaughlin, Susan Johnson, Maryanna Quon Warner, David LaHart, Jill D. Wright
  | title = Human Biology and Health
  | publisher = Prentice Hall
  | year = 1993
  | location = Englewood Cliffs NJ
  | isbn = 0-13-981176-1}}&lt;/ref&gt;
Blood types are [[Biological inheritance|inherited]] and represent contributions from both parents. A total of 32 [[human blood group systems]] are now recognized by the [[International Society of Blood Transfusion]] (ISBT).&lt;ref name=iccbba/&gt; The two most important ones are [[ABO blood group system|ABO]] and the [[Rh blood group system|RhD antigen]]; they determine someone's blood type (A, B, AB and O, with + and - denoting RhD status).

Many [[Pregnancy|pregnant]] women carry a [[fetus]] with a blood type different from their own, and the mother can form [[antibodies]] against fetal RBCs. Sometimes these maternal antibodies are [[Immunoglobulin G|IgG]], a small immunoglobulin, which can cross the placenta and cause [[hemolysis]] of fetal RBCs, which in turn can lead to [[hemolytic disease of the newborn]] called erythroblastosis fetalis, an illness of [[Anemia|low fetal blood counts]] that ranges from mild to severe. Sometimes this is lethal for the fetus; in these cases it is called [[hydrops fetalis]].&lt;ref name =Letsky2000&gt;{{cite book |title =Antenatal &amp; neonatal screening |edition = 2nd |chapter = Chapter 12: Rhesus and other haemolytic diseases |author = E.A. Letsky |author2=I. Leck|author3=J.M. Bowman |year = 2000 |publisher = Oxford University Press|isbn=978-0-19-262826-8}}&lt;/ref&gt;

==රුධිර ගණ==
A complete blood type would describe a full set of 30 substances on the surface of RBCs, and an individual's blood type  is one of many possible combinations of blood-group antigens.&lt;ref name=iccbba&gt;{{cite web |url=http://ibgrl.blood.co.uk/isbt%20pages/isbt%20terminology%20pages/table%20of%20blood%20group%20systems.htm |title=Table of blood group systems |accessdate=2008-09-12 |date=October 2008 |publisher=International Society of Blood Transfusion }}&lt;/ref&gt; Across the 30 blood groups, over 600 different blood-group antigens have been found,&lt;ref name=&quot;newenglandblood1&quot;&gt;&lt;!--
 --&gt;{{cite web |url=http://www.newenglandblood.org/medical/rare.htm |title=American Red Cross Blood Services, New England Region, Maine, Massachusetts, New Hampshire, Vermont |accessdate=2008-07-15 |year=2001 |publisher=American Red Cross Blood Services&amp;nbsp;– New England Region |quote=there are more than 600 known antigens besides A and B that characterize the proteins found on a person's red cells |archiveurl = http://web.archive.org/web/20080621091025/http://www.newenglandblood.org/medical/rare.htm |archivedate = June 21, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;!--
 --&gt; but many of these are very rare, some being found mainly in certain ethnic groups.

Almost always, an individual has the same blood group for life, but very rarely an individual's blood type changes through addition or suppression of an antigen in [[infection]], [[malignancy]], or [[autoimmune disease]].&lt;ref&gt;{{harvnb|Dean|2005|loc=[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/n/rbcantigen/ch05ABO/ The ABO blood group] &quot;... A number of illnesses may alter a person's ABO phenotype ...&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Stayboldt C, Rearden A, Lane TA |title=B antigen acquired by normal A1 red cells exposed to a patient's serum |journal=Transfusion |volume=27 |issue=1 |pages=41–4 |year=1987 |pmid=3810822 |doi=10.1046/j.1537-2995.1987.27187121471.x}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Matsushita S, Imamura T, Mizuta T, Hanada M |title=Acquired B antigen and polyagglutination in a patient with gastric cancer |journal=The Japanese Journal of Surgery |volume=13 |issue=6 |pages=540–2 |date=November 1983 |pmid=6672386 |doi=10.1007/BF02469500}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Kremer Hovinga I, Koopmans M, de Heer E, Bruijn J, Bajema I |title=Change in blood group in systemic lupus erythematosus |journal=Lancet |volume=369 |issue=9557 |pages=186–7; author reply 187 |year=2007 |doi= 10.1016/S0140-6736(07)60099-3 |pmid= 17240276}}&lt;/ref&gt; Another more common cause in blood type change is a [[bone marrow transplant]]. Bone-marrow transplants are performed for many [[leukemias]] and [[lymphomas]], among other diseases. If a person receives bone marrow from someone who is a different ABO type (e.g., a type A patient receives a type O bone marrow), the patient's blood type will eventually convert to the donor's type.

Some blood types are associated with inheritance of other diseases; for example, the [[Kell blood group system|Kell antigen]] is sometimes associated with [[McLeod syndrome]].&lt;ref&gt;&lt;!--
 --&gt;{{cite journal |author=Chown B., Lewis M., Kaita K. |title=A new Kell blood-group phenotype |journal=Nature |volume=180 |issue=4588 |page=711 |date=October 1957 |pmid=13477267 |doi=10.1038/180711a0}}&lt;/ref&gt;&lt;!--
 --&gt; Certain blood types may affect susceptibility to infections, an example being the resistance to specific [[malaria]] species seen in individuals lacking the [[Duffy antigen]].&lt;ref&gt;&lt;!--
 --&gt;{{cite journal |doi=10.1056/NEJM197608052950602 |author=Miller LH, Mason SJ, Clyde DF, McGinniss MH |title=The resistance factor to Plasmodium vivax in blacks. The Duffy-blood-group genotype, FyFy |journal=The New England Journal of Medicine |volume=295 |issue=6 |pages=302–4 |date=August 1976 |pmid=778616}}&lt;/ref&gt;&lt;!--
 --&gt; The Duffy antigen, presumably as a result of [[natural selection]], is less common in ethnic groups from areas with a high incidence of malaria.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Kwiatkowski DP |title=How Malaria Has Affected the Human Genome and What Human Genetics Can Teach Us about Malaria |journal=American Journal of Human Genetics |volume=77 |issue=2 |pages=171–92 |date=August 2005 |pmid=16001361 |pmc=1224522 |doi=10.1086/432519 |quote=The different geographic distributions of α thalassemia, G6PD deficiency, ovalocytosis, and the Duffy-negative blood group are further examples of the general principle that different populations have evolved different genetic variants to protect against malaria}}&lt;/ref&gt;

===ABO blood group system===
[[Image:ABO blood group diagram.svg|right|thumb|350px|''ABO blood group system'': diagram showing the carbohydrate chains that determine the ABO blood group]]
{{Main|ABO blood group system}}

The ''ABO system'' is the most important blood-group system in human-blood transfusion. The associated anti-A and anti-B antibodies are usually ''[[immunoglobulin M]]'', abbreviated [[IgM]], antibodies. ABO IgM [[antibodies]] are produced in the first years of life by sensitization to environmental substances such as food, [[bacteria]], and [[virus]]es. The ''O'' in ABO is often called ''0'' (''zero'', or ''null'') in other languages.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bloddonor.dk/fileadmin/Fil_Arkiv/PDF_filer/Andre/Your_Blood__June_2006.pdf |title=Your blood&amp;nbsp;– a textbook about blood and blood donation |accessdate=2008-07-15 |format=PDF |work= |page=63 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20080626184746/http://www.bloddonor.dk/fileadmin/Fil_Arkiv/PDF_filer/Andre/Your_Blood__June_2006.pdf |archivedate = June 26, 2008}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! style=&quot;width:100px;&quot;|[[Phenotype]]
! style=&quot;width:100px;&quot;|[[Genotype]]
|-
| A  || AA or AO
|-
| B  || BB or BO
|-
| AB || AB
|-
| O  || OO
|}

===Rh blood group system===
{{Main|Rh blood group system}}
The Rh system (Rh meaning ''Rhesus'') is the second most significant blood-group system in human-blood transfusion with currently 50 antigens. The most significant Rh antigen is the D antigen, because it is the most likely to provoke an immune system response of the five main Rh antigens. It is common for D-negative individuals not to have any anti-D IgG or IgM antibodies, because anti-D antibodies are not usually produced by sensitization against environmental substances.  However, D-negative individuals can produce [[IgG]] anti-D antibodies following a sensitizing event: possibly a fetomaternal transfusion of blood from a fetus in pregnancy or occasionally a blood transfusion with D positive [[Red blood cell|RBC]]s.&lt;ref name=&quot;Talaro, Kathleen P. 2005 510–1&quot;&gt;{{cite book|author=Talaro, Kathleen P.|title=Foundations in microbiology|publisher=McGraw-Hill|location=New York|year=2005|pages=510–1|isbn=0-07-111203-0 |edition=5th}}&lt;/ref&gt; [[Rh disease]] can develop in these cases.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Moise KJ|title=Management of rhesus alloimmunization in pregnancy|journal=Obstetrics and Gynecology|volume=112|issue=1|pages=164–76|date=July 2008|pmid=18591322|doi=10.1097/AOG.0b013e31817d453c}}&lt;/ref&gt; Rh negative blood types are much less common in proportion of Asian populations (0.3%) than they are in White (15%).&lt;ref name=&quot;Rh group and its origin&quot;&gt;{{cite web|url=http://hospital.kingnet.com.tw/activity/blood/html/a.html|title=Rh血型的由來|publisher=Hospital.kingnet.com.tw|accessdate=2010-08-01}}&lt;/ref&gt;
The presence or absence of the Rh antigens is signified by the + or − sign, so that for example the A− group does not have any of the Rh antigens.

===ABO and Rh distribution by country===
{{main|Blood type distribution by country}}

As with many other genetic traits, the distribution of ABO and Rh blood groups varies significantly between populations and countries.

===Other blood group systems===
{{Main|Human blood group systems}}
32 blood-group systems have been identified, including the ABO and Rh systems.&lt;ref&gt;{{cite web
|url= http://www.uvm.edu/~uvmpr/?Page=news&amp;storyID=13259
|title=Blood Mystery Solved
|author=Joshua E. Brown
|date=22 February 2012
|publisher=University Of Vermont
|accessdate=11 June 2012}}&lt;/ref&gt; Thus, in addition to the ABO antigens and Rh antigens, many other antigens are expressed on the RBC surface membrane. For example, an individual can be AB, D positive, and at the same time M and N positive ([[MNS antigen system|MNS system]]), K positive ([[Kell antigen system|Kell system]]), Le&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; or Le&lt;sup&gt;b&lt;/sup&gt; negative ([[Lewis antigen system|Lewis system]]), and so on, being positive or negative for each blood group system antigen. Many of the blood group systems were named after the patients in whom the corresponding antibodies were initially encountered.

==සායනික වැදගත්කම==

===රුධිර පාරවිලනය===
{{Main|Blood transfusion}}
Transfusion medicine is a specialized branch of [[hematology]] that is concerned with the study of blood groups, along with the work of a [[blood bank]] to provide a [[Blood transfusion|transfusion]] service for blood and other blood products. Across the world, blood products must be prescribed by a medical doctor (licensed [[physician]] or [[surgeon]]) in a similar way as medicines.

[[File:Main symptoms of acute hemolytic reaction.png|thumb|right|220px|Main symptoms of [[acute hemolytic reaction]] due to blood type mismatch.&lt;ref&gt;[http://www.cancer.org/docroot/ETO/content/ETO_1_4x_Possible_Risks_of_Blood_Product_Transfusions.asp Possible Risks of Blood Product Transfusions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091105182210/http://www.cancer.org/docroot/ETO/content/ETO_1_4x_Possible_Risks_of_Blood_Product_Transfusions.asp |date=2009-11-05 }} from American Cancer Society. Last Medical Review: 03/08/2008. Last Revised: 01/13/2009&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.pathology.med.umich.edu/bloodbank/manual/bbch_7/index.html 7 adverse reactions to transfusion] Pathology Department at University of Michigan. Version July 2004, Revised 11/5/08&lt;/ref&gt;]]

Much of the routine work of a [[blood bank]] involves testing blood from both donors and recipients to ensure that every individual recipient is given blood that is compatible and is as safe as possible.   If a unit of incompatible blood is [[Blood transfusion|transfused]] between a [[Blood donation|donor]] and recipient, a severe [[acute hemolytic reaction]] with [[hemolysis]] (RBC destruction), [[renal failure]] and [[shock (circulatory)|shock]] is likely to occur, and death is a possibility. Antibodies can be highly active and can attack RBCs and bind components of the [[complement system]] to cause massive hemolysis of the transfused blood.

Patients should ideally receive their own blood or type-specific blood products to minimize the chance of a [[transfusion reaction]].  Risks can be further reduced by [[cross-matching]] blood, but this may be skipped when blood is required for an emergency. Cross-matching involves mixing a sample of the recipient's serum with a sample of the donor's red blood cells and checking if the mixture ''agglutinates'', or forms clumps. If agglutination is not obvious by direct vision, blood bank technicians usually check for [[Agglutination (biology)|agglutination]] with a [[microscope]]. If agglutination occurs, that particular donor's blood cannot be transfused to that particular recipient.  In a blood bank it is vital that all blood specimens are correctly identified, so labelling has been standardized using a [[barcode]] system known as [[ISBT 128]].

The blood group may be included on [[Dog tag (identifier)|identification tags]] or on [[tattoo]]s worn by military personnel, in case they should need an emergency blood transfusion. Frontline German [[SS blood group tattoo|Waffen-SS had blood group tattoos]] during [[World War II]].

Rare blood types can cause supply problems for [[blood bank]]s and hospitals. For example [[Duffy antigen|Duffy]]-negative blood occurs much more frequently in people of African origin,&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Nickel RG |title=Determination of Duffy genotypes in three populations of African descent using PCR and sequence-specific oligonucleotides |journal=Human Immunology |volume=60 |issue=8 |pages=738–42 |date=August 1999 |pmid=10439320 |doi=10.1016/S0198-8859(99)00039-7 |author-separator=, |author2=Willadsen SA |author3=Freidhoff LR |display-authors=3 |last4=Huang |first4=Shau-Ku |last5=Caraballo |first5=Luis |last6=Naidu |first6=Raana P |last7=Levett |first7=Paul |last8=Blumenthal |first8=Malcolm |last9=Banks-Schlegel |first9=Susan}}&lt;/ref&gt; and the rarity of this blood type in the rest of the population can result in a shortage of Duffy-negative blood for these patients.  Similarly for RhD negative people, there is a risk associated with travelling to parts of the world where supplies of RhD negative blood are rare, particularly [[East Asia]], where blood services may endeavor to encourage Westerners to donate blood.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bloodcare.org.uk/html/resources_chairman_2001.htm |title=BCF&amp;nbsp;– Members&amp;nbsp;– Chairman's Annual Report |accessdate=2008-07-15 |last=Bruce |first=MG |date=May 2002 |publisher=The Blood Care Foundation |quote=As Rhesus Negative blood is rare amongst local nationals, this Agreement will be of particular value to Rhesus Negative expatriates and travellers }}{{dead link|date=December 2011}}&lt;/ref&gt;

===Hemolytic disease of the newborn (HDN)===
{{Main|Hemolytic disease of the newborn}}
A [[antenatal|pregnant]] woman can make [[IgG]] blood group antibodies if her fetus has a blood group antigen that she does not have. This can happen if some of the fetus' blood cells pass into the mother's blood circulation (e.g. a small fetomaternal [[bleeding|hemorrhage]] at the time of childbirth or obstetric intervention), or sometimes after a therapeutic [[blood transfusion]].  This can cause [[Rh disease]] or other forms of [[hemolytic disease of the newborn]] (HDN) in the current pregnancy and/or subsequent pregnancies.  If a pregnant woman is known to have anti-D antibodies, the Rh blood type of a [[fetus]] can be tested by analysis of fetal DNA in maternal plasma to assess the risk to the fetus of Rh disease.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Daniels G, Finning K, Martin P, Summers J |title=Fetal blood group genotyping: present and future |journal=Annals of the New York Academy of Sciences |volume=1075 |issue= |pages=88–95 |date=September 2006 |pmid=17108196 |doi=10.1196/annals.1368.011}}&lt;/ref&gt; One of the major advances of twentieth century medicine was to prevent this disease by stopping the formation of Anti-D antibodies by D negative mothers with an injectable medication called [[Rho(D) immune globulin]].&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://www.rcog.org.uk/index.asp?PageID=1972 |title = Use of Anti-D Immunoglobulin for Rh Prophylaxis | publisher = [[Royal College of Obstetricians and Gynaecologists]]|date=May 2002}}{{dead link|date=December 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url =http://www.nice.org.uk/guidance/TA41/?c=91520 |title = Pregnancy&amp;nbsp;– routine anti-D prophylaxis for D-negative women |publisher = [[National Institute for Health and Clinical Excellence|NICE]] |date=May 2002}}&lt;/ref&gt; Antibodies associated with some blood groups can cause severe HDN, others can only cause mild HDN and others are not known to cause HDN.&lt;ref name =Letsky2000/&gt;

=== රුධිර නිෂ්පාදනය ===
To provide maximum benefit from each blood donation and to extend shelf-life, [[blood bank]]s [[blood fractionation|fractionate]] some whole blood into several products. The most common of these products are packed RBCs, [[Blood plasma|plasma]], [[platelet]]s, [[cryoprecipitate]], and [[Blood plasma#Fresh frozen plasma|fresh frozen plasma]] (FFP).  FFP is quick-frozen to retain the labile [[clotting factor]]s [[Factor V|V]] and [[Factor VIII|VIII]], which are usually administered to patients who have a potentially fatal clotting problem caused by a condition such as advanced [[liver]] disease, overdose of [[anticoagulant]], or [[disseminated intravascular coagulation]] (DIC).

Units of packed red cells are made by removing as much of the plasma as possible from whole blood units.

[[Clotting factors]] synthesized by modern [[Recombinant DNA|recombinant]] methods are now in routine clinical use for [[hemophilia]], as the risks of infection transmission that occur with pooled blood products are avoided.

===රතු රුධිර සෛල අනුකූලතාව===
*'''Blood group AB'''  individuals have both A and B antigens on the surface of their RBCs, and their [[blood plasma]] does not contain any antibodies against either A or B antigen. Therefore, an individual with type AB blood can receive blood from any group (with AB being preferable), but cannot donate blood to any group other than AB.  They are known as universal recipients.
*'''Blood group A'''  individuals have the A antigen on the surface of their RBCs, and blood serum containing [[IgM]] antibodies against the B antigen. Therefore, a group A individual can receive blood only from individuals of groups A or O (with A being preferable), and can donate blood to individuals with type A or AB.
*'''Blood group B'''  individuals have the B antigen on the surface of their RBCs, and blood serum containing IgM antibodies against the A antigen.  Therefore, a group B individual can receive blood only from individuals of groups B or O (with B being preferable), and can donate blood to individuals with type B or AB.
*'''Blood group O'''  (or blood group zero in some countries) individuals do not have either A or B antigens on the surface of their RBCs, and their blood serum contains IgM anti-A and anti-B antibodies against the A and B blood group antigens. Therefore, a group O individual can receive blood only from a group O individual, but can donate blood to individuals of any ABO blood group (i.e., A, B, O or AB). If a patient in a hospital situation were to need a blood transfusion in an emergency, and if the time taken to process the recipient's blood would cause a detrimental delay, O Negative blood can be issued.  They are known as universal donors.

[[Image:Blood Compatibility.svg|right|230px|thumb|'''Red blood cell compatibility chart'''&lt;br /&gt;In addition to donating to the same blood group; type O blood donors can give to A, B and AB; blood donors of types A and B can give to AB.]]
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ Red blood cell compatibility table&lt;!--
 --&gt;&lt;ref name=rbccomp&gt;{{cite web |url=http://chapters.redcross.org/br/northernohio/INFO/bloodtype.html |title=RBC compatibility table |accessdate=2008-07-15 |date=December 2006 |publisher=American National Red Cross }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=bloodbook&gt;[http://www.bloodbook.com/compat.html Blood types and compatibility] bloodbook.com&lt;/ref&gt;&lt;!--
 --&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | Recipient&lt;sup&gt;[1]&lt;/sup&gt;
! colspan=&quot;8&quot; | Donor&lt;sup&gt;[1]&lt;/sup&gt;
|-
! O−
! O+
! A−
! A+
! B−
! B+
! AB−
! AB+
|-
! O−
| style=&quot;width:3em&quot; | {{Y}}
| style=&quot;width:3em&quot; | {{N}}
| style=&quot;width:3em&quot; | {{N}}
| style=&quot;width:3em&quot; | {{N}}
| style=&quot;width:3em&quot; | {{N}}
| style=&quot;width:3em&quot; | {{N}}
| style=&quot;width:3em&quot; | {{N}}
| style=&quot;width:3em&quot; | {{N}}
|-
! O+
| {{Y}}
| {{Y}}
| {{N}}
| {{N}}
| {{N}}
| {{N}}
| {{N}}
| {{N}}
|-
! A−
| {{Y}}
| {{N}}
| {{Y}}
| {{N}}
| {{N}}
| {{N}}
| {{N}}
| {{N}}
|-
! A+
| {{Y}}
| {{Y}}
| {{Y}}
| {{Y}}
| {{N}}
| {{N}}
| {{N}}
| {{N}}
|-
! B−
| {{Y}}
| {{N}}
| {{N}}
| {{N}}
| {{Y}}
| {{N}}
| {{N}}
| {{N}}
|-
! B+
| {{Y}}
| {{Y}}
| {{N}}
| {{N}}
| {{Y}}
| {{Y}}
| {{N}}
| {{N}}
|-
! AB−
| {{Y}}
| {{N}}
| {{Y}}
| {{N}}
| {{Y}}
| {{N}}
| {{Y}}
| {{N}}
|-
! AB+
| {{Y}}
| {{Y}}
| {{Y}}
| {{Y}}
| {{Y}}
| {{Y}}
| {{Y}}
| {{Y}}
|}
&lt;small&gt;
Table note&lt;br /&gt;
1. Assumes absence of atypical antibodies that would cause an incompatibility between donor and recipient blood, as is usual for blood selected by cross matching.
&lt;/small&gt;

An Rh D-negative patient who does not have any anti-D antibodies (never being previously sensitized to D-positive RBCs) can receive a transfusion of D-positive blood once, but this would cause sensitization to the D antigen, and a female patient would become at risk for [[hemolytic disease of the newborn]].  If a D-negative patient has developed anti-D antibodies, a subsequent exposure to D-positive blood would lead to a potentially dangerous transfusion reaction. Rh D-positive blood should never be given to D-negative women of child bearing age or to patients with D antibodies, so blood banks must conserve Rh-negative blood for these patients. In extreme circumstances, such as for a major bleed when stocks of D-negative blood units are very low at the blood bank, D-positive blood might be given to D-negative females above child-bearing age or to Rh-negative males, providing that they did not have anti-D antibodies, to conserve D-negative blood stock in the blood bank. The converse is not true; Rh D-positive patients do not react to D negative blood.

This same matching is done for other antigens of the Rh system as C, c, E and e and for other blood group systems with a known risk for immunization such as the Kell system in particular for females of child-bearing age or patients with known need for many transfusions.

===ප්ලාස්මා අනුකූලතාව===
[[File:Plasma donation compatibility path.svg|right|190px|thumb|'''Plasma compatibility chart'''&lt;br /&gt;In addition to donating to the same blood group; plasma from type AB can be given to A, B and O; plasma from types A, B and AB can be given to O.]]
Recipients can receive plasma of the same blood group, but otherwise the donor-recipient compatibility for [[blood plasma]] is the converse of that of RBCs:{{citation needed|date=January 2013}} plasma extracted from type AB blood can be transfused to individuals of any blood group; individuals of blood group O can receive plasma from any blood group; and type O plasma can be used only by type O recipients.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ Plasma compatibility table&lt;ref name=bloodbook /&gt;
! rowspan=2 | Recipient
! colspan=&quot;4&quot; | Donor&lt;sup&gt;[1]&lt;/sup&gt;
|-
! style=&quot;width:3em&quot; | O
! style=&quot;width:3em&quot; | A
! style=&quot;width:3em&quot; | B
! style=&quot;width:3em&quot; | AB
|-
! O
| {{Y}}
| {{Y}}
| {{Y}}
| {{Y}}
|-
! A
| {{N}}
| {{Y}}
| {{N}}
| {{Y}}
|-
! B
| {{N}}
| {{N}}
| {{Y}}
| {{Y}}
|-
! AB
| {{N}}
| {{N}}
| {{N}}
| {{Y}}
|}

&lt;small&gt;
Table note&lt;br /&gt;
1. Assumes absence of strong atypical antibodies in donor plasma
&lt;/small&gt;

Rh D antibodies are uncommon, so generally neither D negative nor D positive blood contain anti-D antibodies.  If a potential donor is found to have anti-D antibodies or any strong atypical blood group antibody by antibody screening in the blood bank, they would not be accepted as a donor (or in some blood banks the blood would be drawn but the product would need to be appropriately labeled); therefore, donor blood plasma issued by a blood bank can be selected to be free of D antibodies and free of other atypical antibodies, and such donor plasma issued from a blood bank would be suitable for a recipient who may be D positive or D negative, as long as blood plasma and the recipient are ABO compatible.{{Citation needed|date=December 2009}}

===Universal donors and universal recipients===
[[File:US Navy 060105-N-8154G-010 A hospital corpsman with the Blood Donor Team from Portsmouth Naval Hospital takes samples of blood from a donor for testing.jpg|thumb|right|220px|A hospital corpsman with the Blood Donor Team from [[Naval Medical Center Portsmouth]] takes samples of blood from a donor for testing]]

With regard to transfusions of packed red blood cells, individuals with type O Rh D negative blood are often called universal donors, and those with type AB Rh D positive blood are called universal recipients; however, these terms are only generally true with respect to possible reactions of the recipient's anti-A and anti-B antibodies to transfused red blood cells, and also possible sensitization to Rh D antigens. One exception is individuals with [[hh antigen system]] (also known as the Bombay phenotype) who can only receive blood safely from other hh donors, because they form antibodies against the H antigen present on all red blood cells.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Harrison's Principals of Internal Medicine |last=Fauci |first=Anthony S. |coauthors=Eugene Braunwald, Kurt J. Isselbacher, Jean D. Wilson, Joseph B. Martin, Dennis L. Kasper, Stephen L. Hauser, Dan L. Longo |year=1998 |publisher=McGraw-Hill |isbn= 0-07-020291-5 |page=719 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.webmd.com/a-to-z-guides/blood-type-test |title=Universal acceptor and donor groups |publisher=Webmd.com |date=2008-06-12 |accessdate=2010-08-01}}&lt;/ref&gt;

Blood donors with particularly strong anti-A, anti-B or any atypical blood group antibody are excluded from blood donation. The possible reactions of anti-A and anti-B antibodies present in the transfused blood to the recipient's RBCs need not be considered, because a relatively small volume of plasma containing antibodies is transfused.

By way of example: considering the transfusion of O Rh D negative blood (universal donor blood) into a recipient of blood group A Rh D positive, an immune reaction between the recipient's anti-B antibodies and the transfused RBCs is not anticipated. However, the relatively small amount of plasma in the transfused blood contains anti-A antibodies, which could react with the A antigens on the surface of the recipients RBCs, but a significant reaction is unlikely because of the dilution factors.  Rh D sensitization is not anticipated.

Additionally, red blood cell surface antigens other than A, B and Rh D, might cause adverse reactions and sensitization, if they can bind to the corresponding antibodies to generate an immune response.  Transfusions are further complicated because [[platelet]]s and [[white blood cell]]s (WBCs) have their own systems of surface antigens, and sensitization to platelet or WBC antigens can occur as a result of transfusion.

With regard to transfusions of [[Plasma (blood)|plasma]], this situation is reversed. Type O plasma, containing both anti-A and anti-B antibodies, can only be given to O recipients.  The antibodies will attack the antigens on any other blood type.  Conversely, AB plasma can be given to patients of any ABO blood group due to not containing any anti-A or anti-B antibodies.

==Blood group genotyping==
In addition to the current practice of serologic testing of blood types, the progress in molecular diagnostics allows the increasing use of blood group genotyping. In contrast to serologic tests reporting a direct blood type phenotype, genotyping allows the prediction of a phenotype based on the knowledge of the molecular basis of the currently known antigens. This allows a more detailed determination of the blood type and therefore a better match for transfusion, which can be crucial in particular for patients with needs for many transfusions to prevent allo-immunization.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Anstee DJ |title=Red cell genotyping and the future of pretransfusion testing |journal=Blood |volume=114|issue=2|year= 2009|doi= 10.1182/blood-2008-11-146860|pmid=19411635| pages=248–56}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Avent ND |title=Large-scale blood group genotyping: clinical implications |journal=Br J Haematol |volume=144|issue=1|year= 2009|doi= 10.1111/j.1365-2141.2008.07285.x|pmid=19016734| pages=3–13}}&lt;/ref&gt;

==ඉතිහාසය==

The two most significant blood group systems were discovered by [[Karl Landsteiner]] during early experiments with blood transfusion: the [[ABO blood group system|ABO group]] in 1901&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Landsteiner K |title=Zur Kenntnis der antifermentativen, lytischen und agglutinierenden Wirkungen des Blutserums und der Lymphe |journal=Zentralblatt Bakteriologie |volume=27 |issue= |pages=357–62 |year=1900 |doi= |url=}}&lt;/ref&gt;  and in co-operation with [[Alexander S. Wiener]] the [[Rhesus blood group system|Rhesus group]] in 1937.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Landsteiner K, Wiener AS |title=An agglutinable factor in human blood recognized by immune sera for rhesus blood |journal=Proc Soc Exp Biol Med |volume=43 |issue= |pages=223–4 |year=1940 |doi= |url=}}&lt;/ref&gt;  Development of the [[Coombs test]] in 1945,&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Coombs RR, Mourant AE, Race RR |title=A new test for the detection of weak and incomplete Rh agglutinins |journal=Br J Exp Pathol |volume=26 |issue= |pages=255–66 |year=1945 |pmid=21006651 |pmc=2065689 }}&lt;/ref&gt;
the advent of [[transfusion medicine]], and the understanding of [[ABO hemolytic disease of the newborn]] led to discovery of more blood groups, and now 30 [[human blood group systems]] are recognized by the [[International Society of Blood Transfusion]] (ISBT),&lt;ref name=iccbba/&gt; and across the 30 blood groups, over 600 different blood group antigens have been found;&lt;ref name=&quot;newenglandblood1&quot;/&gt; many of these are very rare or are mainly found in certain ethnic groups.  Blood types have been used in [[forensic science]] and were formerly used to demonstrate impossibility of [[parental testing|paternity]] (e.g., a type AB man cannot be the father of a type O infant), but both of these uses are being replaced by [[genetic fingerprinting]], which provides greater certainty.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Johnson P, Williams R, Martin P |title=Genetics and Forensics: Making the National DNA Database |journal=Science Studies |volume=16 |issue=2 |pages=22–37 |year=2003 |pmid=16467921 |pmc=1351151}}&lt;/ref&gt;

==සමාජය හා සංස්කෘතිය==
{{Main|Blood types in Japanese culture}}
A [[Blood types in Japanese culture|popular belief in Japan]] is that a person's ABO blood type is predictive of their [[Personality psychology|personality]], [[moral character|character]], and [[Interpersonal compatibility|compatibility with others]]. This belief is also widespread elsewhere in [[Asia]], notably [[Taiwan]] and [[South Korea]].&lt;ref name=AP&gt;{{cite news | url = http://www.medbroadcast.com/channel_health_news_details.asp?news_id=17166&amp;channel_id=1000 | title = Despite scientific debunking, in Japan you are what your blood type is | agency = Associated Press | publisher = MediResource Inc. | accessdate = 2011-08-13 | date = 2009-02-01 | archive-date = 2011-09-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110928021954/http://www.medbroadcast.com/channel_health_news_details.asp?news_id=17166&amp;channel_id=1000 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; Deriving from ideas of historical [[scientific racism]], the theory reached Japan in a 1927 psychologist's report, and the militarist government of the time commissioned a study aimed at breeding better soldiers.&lt;ref name=&quot;AP&quot;/&gt; The fad faded in the 1930s due to its lack of scientific basis and ultimately the discovery of DNA in the following decades which it later became clear had a vastly more complex and important role in both heredity generally and personality specifically. No evidence has been found to support the theory by scientists, but it was revived in the 1970s by [[Masahiko Nomi]], a broadcaster with a background in law who had no scientific or medical background.&lt;ref name=&quot;AP&quot;/&gt; Despite these facts, the myth still persists widely in Japanese popular culture.&lt;ref name=Nuwer&gt;{{cite web|last=Nuwer|first=Rachel|title=You are what you bleed: In Japan and other east Asian countries some believe blood type dictates personality|url=http://blogs.scientificamerican.com/guest-blog/2011/02/15/you-are-what-you-bleed-in-japan-and-other-east-asian-countries-some-believe-blood-type-dictates-personality/|publisher=Scientific American|accessdate=16 Feb 2011}}&lt;/ref&gt;

==මේවාත් බලන්න==
*[[Blood type (non-human)]]

==යොමුව==
{{Reflist|2}}

==වැඩිදුර කියවීම්==
*{{cite book |title = Blood Groups and Red Cell Antigens, a guide to the differences in our blood types that complicate blood transfusions and pregnancy |last = Dean |first = Laura |publisher = [[National Center for Biotechnology Information]] |location=Bethesda MD |year=2005 |id=NBK2261 |url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK2261/ |ref=harv |isbn=1-932811-05-2}}
*{{cite book |author=Mollison PL, Engelfriet CP, Contreras M |title=Blood Transfusion in Clinical Medicine |publisher=Blackwell Science |location=Oxford UK |year=1997 |isbn=0-86542-881-6 |edition=10th }}

==බාහිර සබැඳුම්==
*[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/gv/mhc/xslcgi.cgi?cmd=bgmut/home BGMUT] Blood Group Antigen Gene Mutation Database at [[National Center for Biotechnology Information|NCBI]], [[NIH]] has details of genes and proteins, and variations thereof, that are responsible for blood types
* {{OMIM|110300|ABO Glycosyltransferase; ABO}}
* {{OMIM|111680|Rhesus Blood Group, D Antigen; RHD}}
* {{cite journal |author=Farr AD |title=Blood group serology—the first four decades (1900–1939) |journal=Medical History |volume=23 |issue=2 |pages=215–26 |date=April 1979 |pmid=381816 |pmc=1082436}}
* {{cite web | url = http://www.gentest.ch/index.php?content=bloodtype&amp;langchange=en | title = Blood group test, Gentest.ch | accessdate = 2006 | publisher = Gentest.ch GmbH}}
* {{cite web | url = http://www.lifeshare.org/facts/raretraits.htm | title = Blood Facts&amp;nbsp;– Rare Traits | accessdate = September 15, 2006 | publisher = LifeShare Blood Centers}}
* {{cite web | url = http://anthro.palomar.edu/vary/vary_3.htm | title = Modern Human Variation: Distribution of Blood Types | accessdate = November 23, 2006 | date =  2001-06-06| publisher = Dr. Dennis O'Neil, Behavioral Sciences Department, Palomar College, San Marcos, California | archiveurl = http://web.archive.org/web/*/http://anthro.palomar.edu/vary/vary_3.htm| archivedate = 2006-02-21}}
* {{cite web | url = http://www.bloodbook.com/world-abo.html | title = Racial and Ethnic Distribution of ABO Blood Types&amp;nbsp;– BloodBook.com, Blood Information for Life | accessdate = September 15, 2006 | authorlink = | publisher = bloodbook.com}}
* {{cite web | url = http://abobloodgroup.googlepages.com/home | title = Molecular Genetic Basis of ABO | accessdate = July 31, 2008 | authorlink = | publisher =}}
* [http://www.pleacher.com/mp/mlessons/stat/blood2.html Blood types]&amp;nbsp;– intuitive explanation using [[Venn diagram]]s

{{Human group differences}}
{{HDN}}
{{transfusion medicine}}

{{DEFAULTSORT:Blood Type}}
[[ප්‍රවර්ගය:ලේ|Type]]
[[Category:Genetics]]
[[ප්‍රවර්ගය:රක්තවේදය]]
[[Category:Transfusion medicine]]</text>
      <sha1>6lqxmhf905q9xig1dkq84eixq467nq3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>නොබැඳි ජාතීන්ගේ සංවිධානය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52880</id>
    <revision>
      <id>792657</id>
      <parentid>607278</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T21:35:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-32685-14</username>
        <id>79282</id>
      </contributor>
      <comment>/* සභාපතිවරුන් */</comment>
      <origin>792657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31066" sha1="c5cjnwhrsbjiai7soe2vmclwiverr40" xml:space="preserve">{{Infobox Geopolitical organization
|name = නොබැඳි ජාතීන්ගේ සංවිධානය&lt;br&gt;Non-Aligned Movement
|image_symbol = |symbol_type =
|image_map = NAM Members.svg
|alt_map = Map of the world indicating members and observers of the Non-Aligned Movement
|map_width = 250px
|map_caption = &lt;div style=&quot;text-align:left;margin-left:7.5em;&quot;&gt;{{legend|#000080|සාමාජික රටවල්}}{{legend|#0066ff|නිරික්ෂණ රටවල්}}&lt;/div&gt;
|membership_type = සාමාජිකත්වය&lt;ref name=members/&gt;
|membership  = {{unbulleted list |සාමාජිකයින් 120 | නිරික්ෂකයින් 17 }}
|admin_center_type  = මූලස්ථානය
|admin_center = [[ජකර්තා]], [[ඉන්දුනීසියාව]]
|languages_type = |languages =
|membership_link =
|ethnic_groups = |ethnic_groups_year =
|leader_title1 = {{nowrap|මූලික තීරණයන්ට-&lt;br&gt;එළැඹීමේ අවස්ථාව}}
|leader_name1 = නොබැඳි රටවල රාජ්‍ය ප්‍රධානී සමුළුවලදී&lt;ref name=organizational/&gt;
|leader_title2 = {{nowrap|මහ ලේකම්}}
|leader_name2 = Hassan Rouhani
|established = 1961 වසරේ පැවැති [[බෙල්ග්‍රේඩ්]] සමුළුවේදී
|official_website = {{URL|csstc.org}}
}}

'''නොබැඳි ජාතීන්ගේ සංවිධානය''' ('''NAM''') යනු ලොව බල කඳවුරු සමග රූපාත්මකව තදින් බැඳීම හෝ එරෙහි වීම හෝ නොවීම හා තම රටේ සුබ සිද්ධියට අදාලව නිදහස් ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කිරීම වෙනුවෙන් පිහිටුවා ගත්, ස්වාධීන රාජ්‍යයන් සමූහයක එකමුතුවකි. 2012 වසර වන විට සංවිධානය සතුව සාමාජික රාජ්‍යයන් 120 දෙනෙකු සහ නිරික්ෂක රාජ්‍යයන් 17 ක් විය.&lt;ref name=members&gt;[http://www.nam.gov.ir/Portal/Home/Default.aspx?CategoryID=27f3fbb6-8a39-444e-b557-6c74aae7f75f &quot;NAM Members &amp; Observers&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140208210716/http://nam.gov.ir/Portal/Home/Default.aspx?CategoryID=27f3fbb6-8a39-444e-b557-6c74aae7f75f |date=2014-02-08 }}. 16th Summit of the Non-Aligned Movement, Tehran, 26–31 August 2012. Retrieved 24 August 2012.&lt;/ref&gt;

නොබැඳි ජාතීන්ගේ සංවිධානය 1961 වසරේ [[බෙල්ග්‍රේඩ්]] හීදී නිල වශයෙන් පිහිටුවා ගන්නා ලදී. සංවිධානය පිහිටුවීම සඳහා ඉන්දියාවේ පළමු අග්‍රාමාත්‍ය, [[ජවහර්ලාල් නේරු]]; ඉන්දුනීසියාවේ ප්‍රථම ජනපති, [[සුකර්ණෝ]]; ඊජිප්තුවේ දෙවන ජනපති, Gamal Abdel Nasser; ඝානාවේ ප්‍රථම ජනපති ක්වාමේ න්කෘමාහ්; සහ යුගෝස්ලෝවියාවේ ජනපති, Josip Broz Tito යන නායකයින් මගපෙන්වූ බව සඳහන් වෙයි. දෙවන ලෝක යුද්ධය අවසන්ව [[සීතල යුද්ධය]] ඇරඹීමත් සමග [[සෝවියට් දේශය]] සහ [[ඇමරිකාව]] ලෝකයේ බල කඳවුරු දෙකක් වශයෙන් නැගී සිටීමත්, ඔවුන් විසින් ලොව අනෙකුත් නව නිදහස් ජාතීන් සිය කඳවුරු වෙත හරවා ගැනීමට උත්සාහ දැරීම නිසාත්, ඉන් එකදු බල කඳවුරකටවත් ගැති නොවී තම රටේ සුබ සිද්ධියට අදාලව ස්වාධීන ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කිරීමට තුන්වන ලෝකයේ ජාතීන්ට උවමනා වූ අතර, ඒ වෙනුවෙන් සකසා ගත් ස්වාධීන ප්‍රතිපත්ති අනුගමනය කිරීම, නොබැඳි පිළිවෙත නම් වේ. 

වර්ථමානයේ ලෝකයේ රාජ්‍යයන් 120 ක් සාමාජිකත්වය හිමිකරගෙන ඇති නොබැඳි ජාතීන්ගේ සංවිධානයට, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ සාමාජික රාජ්‍යයන්ගෙන් තුනෙන් දෙකක් අයත්වන අතර, එය ලෝක ජනගහණයෙන් 55% ක් පමණ නියෝජනය කරයි. සංවිධානයේ සාමාජිකත්වය ලබාදීමේදී අදාල රාජ්‍යය සංවර්ධනය වෙමින් පවතින හෝ [[තුන්වන ලෝකය]]ට අයත් කොටසක්ද යන්න මූලික වශයෙන් සලකා බලනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;Grant, Cedric. &quot;Equity in Third World Relations: a third world perspective&quot;. ''[[International Affairs (journal)|International Affairs]]'' 71, 3 (1995), 567&amp;ndash;587.&lt;/ref&gt;

==පංච ප්‍රතිපත්තිය==
1954 දී ඉන්දියාවේ ජවහර්ලාල් නේරු විසින් [[චීන-ඉන්දු සබඳතා]]වන් පවත්වා ගැනීමේදී අනුගමනය කල යුතු ප්‍රතිපත්ති 5ක් පිළිබඳව සිය කථාවකදී විස්තර කල අතර එය පංචශීලය (Panchsheel) ලෙස හැඳින්විණි. මෙම ප්‍රතිපත්තීන් පසුව නොබැඳි ජාතීන්ගේ සංවිධානයේද මූලික හරයන් ලෙස පිළිගැණිනි. එම පංචශීලයන් වන්නේ:

* එකිනෙකාගේ භෞමික අඛණ්ඩතාවයට සහ  ස්වෛරීභාවයට ගරුකිරීම.
* අන්‍යෝන්‍ය ආක්‍රමණයන්ගෙන් වැළකීම.
* අන්‍යෝන්‍ය අභ්‍යන්තරික කරුණු වලට අත නොගැසීම.
* සමානාත්මතාවය සහ අන්‍යෝන්‍ය සුභසිද්ධිය පවත්වා ගැනීම.
* සාමකාමී සහජීවනය පවත්වා ගැනීම.

==සාමාජිකත්වය==
නොබැඳි ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ සාමාජිකත්වය සඳහා වන අවශ්‍යතාවයන්, [[එක්සත් ජාතීන්]]ගේ සංවිධානයේ මූලික අවශ්‍යතාවයන් සමග බොහෝ දුරට සමාන වෙයි. වර්ථමාන සාමාජිකත්වය බලාපොරොත්තු වන රාජ්‍යයන්, 1955 සිට පිළිගැනෙන බැංඩුං මූලධර්ම (&quot;Bandung principles&quot;) දහයට අනුකූල ප්‍රතිපත්තියක් පවත්වාගෙන පැවතිය යුතුය:&lt;ref name=Methodology&gt;{{cite web|url=http://www.nam.gov.za/background/methodology.htm#METHODOLOGY|date=14–16 May 1996|accessdate=24 April 2011|work=Head of State and Government of the Non-Aligned Countries|publisher=Government of Zaire|title=Meeting of the Ministerial Committee on Methodology of the Movement of the Non-Aligned Countries, Caratagena de Indias, May 14–16, 1996}}&lt;/ref&gt;

===දස ප්‍රතිපත්තිය===
*එක්සත් ජාතීන්ගේ න්‍යායපත්‍රයෙහි සඳහන් මානව හිමිකම් සම්බන්ධ මූලික අරමුණු සහ ප්‍රතිපත්ති වලට ගරුකිරීම.
*සියළුම ජාතීන්ගේ භෞමික අඛණ්ඩතාවයට සහ  ස්වෛරීභාවයට ගරුකිරීම.
*ජාතික ස්වාධීනත්වය වෙනුවෙන් වූ ව්‍යාපාරයන්ට පිළිගැනීම ලබා දීම.
*ලොකු කුඩා සියළු ජාතීන් හා පුද්ගලයන් අතර සමානාත්මතාවය පිළිගැනීම. 
*වෙනත් රාජ්‍යයක අභ්‍යන්තර කරුණු කෙරෙහි ඇඟිලි ගැසීමෙන් හෝ මැදිහත්වීමෙන් හෝ වැළකීම.
*එක්සත් ජාතීන්ගේ න්‍යායපත්‍රයට අනුකූලව, තනිවම හෝ සාමූහිකව යම් රාජ්‍යයකට තම ජාතිය රැකගැනීමේ ඇති අයිතියට ගරුකිරීම.
*ඕනෑම රාජ්‍යයක භෞමික අඛණ්ඩතාවයට හෝ දේශපාලනික ස්වාධීනත්වයට එරෙහිව, අනිසි බලය භාවිතය/ ආක්‍රමණයන් සිදුකිරීම හෝ එවැනි තර්ජන එල්ල කිරීමෙන් වැළකීම.
*එක්සත් ජාතීන්ගේ න්‍යායපත්‍රයට අනුකූලව, ජාත්‍යන්තර වශයෙන් ඇතිවන මතභේද හා ගැටීම් සාමාකාමී ලෙස නිරාකරණය කිරීම.
*අන්‍යෝන්‍ය අභිරුචියන් සහ සහජීවනය ප්‍රවර්ධනය කිරීම.
*සාධාරණත්වය සහ ජාත්‍යන්තර වගකීම්වලට ගරු කිරීම.

==නොබැඳි ජාතීන්ගේ සමුළුවාරයන්==
සාමාජික රටවල් වල රාජ්‍ය ප්‍රධානීන් සහභාගීවන නොබැඳි ජාතීන්ගේ සමුළුව, මෙම සංවිධානයේ ප්‍රධානතම හමුව වන අතර එය සෑම වර්ෂ කිහිපයකට වරක් සංවිධානයේ සාමාජික රටක් තුලදී පවත්වයි:&lt;ref&gt;XV Summit of the Non-Aligned Movement, Sharm El Sheikh, 11–16 July 2009: [http://www.namegypt.org/en/AboutName/PreviousSummits/Pages/default.aspx ''Previous Summits''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111008015226/https://www.namegypt.org/en/AboutName/PreviousSummits/Pages/default.aspx |date=2011-10-08 }}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! !! දිනය !! සත්කාරක රාජ්‍යය !! සත්කාරක නගරය
|-
| 1 || 1961 සැප්තැම්බර් 1–6  || {{ධජය |යුගෝස්ලාවියාව|1961}} || [[බෙල්ග්‍රේඩ්]]
|-
| 2 || 1964 ඔක්තෝම්බර් 5–10  || {{ ධජය |එක්සත් අරාබි ජනරජය}} || [[කයිරෝ]]
|-
| 3 || 1970 සැප්තැම්බර් 8–10  || {{ධජය|සැමිබියාව|1964}} || [[ලුසාකා]]
|-
| 4 || 1973 සැප්තැම්බර් 5–9  || {{ධජය|ඇල්ජීරියාව}} || Algiers
|-
| 5 || 1976 අගෝස්තු 16–19  || {{ධජය|ශ්‍රී ලංකාව}} || [[කොළඹ]]
|-
| 6 || 1979 සැප්තැම්බර් 3–9  || {{ධජය|කියුබාව}} || [[හවානා]]
|-
| 7 || 1983 මාර්තු 7–12  || {{ධජය|ඉන්දියාව}} || [[නව දිල්ලිය]]
|-
| 8 || 1986 සැප්තැම්බර් 1–6  || {{ධජය|සිම්බාබ්වේ }} || [[හරාරේ]]
|-
| 9 || 1989 සැප්තැම්බර් 4–7  || {{ ධජය |යුගෝස්ලාවියාව}}  || [[බෙල්ග්‍රේඩ්]]
|-
| 10 || 1992 සැප්තැම්බර් 1–6 || {{ධජය|ඉන්දුනීසියාව}} || [[ජකර්තා]]
|-
| 11 || 1995 ඔක්තෝම්බර් 18–20  || {{ධජය|කොලොම්බියාව}} || Cartagena de Indias
|-
| 12 ||1998 සැප්තැම්බර්  2–3  || {{ධජය|දකුණු අප්‍රිකාව}} || [[ඩර්බන්]]
|-
| 13 || 2003 පෙබරවාරි 20–25  || {{ධජය|මලයාසියාව}} || [[ක්වාලාලම්පූර්]]
|-
| 14 || 2006  සැප්තැම්බර් 15–16  || {{ධජය|කියුබාව}} || [[හවානා]]
|-
| 15 || 2009 ජුලි 11–16  || {{ධජය|ඊජිප්තුව}} || Sharm El Sheikh
|-
| 16 || 2012 අගෝස්තු 26–31  || {{ධජය|ඉරානය}} || [[ටෙහෙරාන්]]
|-
| 17 || 2015 || {{ධජය|වෙනිසියුලාව}} || [[කැරකස්]]
|}

නොබැඳි ජාතීන්ගේ සංවිධානයට 50 වසරක් සම්පූර්ණ වීමේ සංවත්සරය, 2011 සැප්තැම්බර් 5-6 කාලය තුල බෙල්ග්‍රේඩ්හීදී සමරනු ලැබිණි.&lt;ref&gt;[http://www.rts.rs/page/stories/sr/story/9/Politika/950474/Nesvrstani+ponovo+u+Beogradu.html Non-aligned again in Belgrade]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.un.org/sg/statements/index.asp?nid=5488 Secretary-General's Message to Additional Commemorative Meeting of the Non-Aligned Movement]&lt;/ref&gt;
{{-}}

==සභාපතිවරුන්==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| නොබැඳි ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ සභාපතිවරුන්
|-
! නම
! රාජ්‍යය
! පක්ෂය
! සිට
! දක්වා
|-
| Josip Broz Tito
| {{ධජය |යුගෝස්ලාවියාව|1961}}
| යුගෝස්ලාවියා කොමියුනිස්ට් ලීගය
| 1961
| 1964
|-
| Gamal Abdel Nasser
| {{ ධජය |එක්සත් අරාබි ජනරජය}}
| අරාබි සමාජවාදී සංගමය
| 1964
| 1970
|-
| Kenneth Kaunda
| {{ධජය|සැමිබියාව|1964}}
| එක්සත් ජාතික නිදහස් පක්ෂය
| 1970
| 1973
|-
| Houari Boumediène
| {{ධජය|ඇල්ජීරියාව}}
| විප්ලවවාදී කවුන්සිලය
| 1973
| 1976
|-
| [[විලියම් ගොපල්ලව]]
| rowspan=2 | {{ධජය|ශ්‍රී ලංකාව}}
| [[ස්වාධීන]]
| 1976
| 1978
|-
| [[ජේ. ආර්. ජයවර්ධන]]
| [[එක්සත් ජාතික පක්ෂය]]
| 1978
| 1979
|-
| [[ෆිදෙල් කැස්ත්‍රො]]
| {{ධජය|කියුබාව}}
| කියුබා කමියුනිස්ට් පක්ෂය
| 1979
| 1983
|-
| Neelam Sanjiva Reddy
| rowspan=2 | {{ධජය|ඉන්දියාව}}
| [[ජනතා පක්ෂය]]
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1983
|-
| Zail Singh
| [[ඉන්දියානු ජාතික කොංග්‍රසය]]
| 1983
| 1986
|-
| [[රොබට් මුගාබේ]]
| {{ධජය|සිම්බාබ්වේ }}
| සිම්බාබ්වේ අප්‍රිකානු ජාතික සංගමය
| 1986
| 1989
|-
| Janez Drnovšek
| rowspan=4 | {{ ධජය |යුගෝස්ලාවියාව}}
| යුගෝස්ලාවියා කොමියුනිස්ට් ලීගය
| 1989
| 1990
|-
| Borisav Jović
| සර්බියානු සමාජවාදී පක්ෂය
| 1990
| 1991
|-
| Stjepan Mesić
| ක්‍රෝඒෂියානු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සංගමය
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1991
|-
| Branko Kostić
| මොන්ටිනීග්‍රෝ සමාජවාදී ප්‍රජාතාන්ත්‍රික පක්ෂය
| 1991
| 1992
|-
| Dobrica Ćosić
| {{ ධජය |යුගෝස්ලාවියාව}}
| [[ස්වාධීන]]
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1992
|-
| Suharto
| {{ධජය|ඉන්දුනීසියාව}}
| Partai Golongan Karya
| 1992
| 1995
|-
| Ernesto Samper
| rowspan=2 | {{ධජය|කොලොම්බියාව}}
| කොලොම්බියානු ලිබරල් පක්ෂය
| 1995
| 1998
|-
| Andrés Pastrana Arango
| කොලොම්බියානු කන්සර්වේටිව් පක්ෂය
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1998
|-
| [[නෙල්සන් මැන්ඩෙලා]]
| rowspan=2 | {{ධජය|දකුණු අප්‍රිකාව}}
| rowspan=2 | [[අප්‍රිකානු ජාතික කොංග්‍රසය]]
| 1998
| 1999
|-
| Thabo Mbeki
| 1999
| 2003
|-
| Mahathir Mohamad
| rowspan=2 | {{ධජය|මලයාසියාව}}
| rowspan=2 | එක්සත් මැලේ ජාතික සංවිධානය
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2003
|-
| Abdullah Ahmad Badawi
| 2003
| 2006
|-
| [[ෆිදෙල් කැස්ත්‍රෝ]]&lt;ref&gt;Fidel Castro, having recently undergone gastric surgery, was unable to attend the conference and was represented by his younger brother, [[2006 Cuban transfer of presidential duties|Cuba's acting president]] [[Raúl Castro]]. See [http://english.peopledaily.com.cn/200609/16/eng20060916_303402.html &quot;Castro elected President of Non-Aligned Movement Nations&quot;]. ''[[People's Daily]]''. 16 September 2006.&lt;/ref&gt;
| rowspan=2 | {{ධජය|කියුබාව}}
| rowspan=2 | කියුබා කමියුනිස්ට් පක්ෂය
| 2006
| 2008
|-
| Raúl Castro
| 2008
| 2009
|-
| [[හොස්නි මුබාරක්]]
| rowspan=3 | {{ධජය|ඊජිප්තුව}}
| ජාතික ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පක්ෂය
| 2009
| 2011
|-
| Mohamed Hussein Tantawi
| [[ස්වාධීන]]
| 2011
| 2012
|-
| [[මොහමඩ් මොර්සි]]
| නිදහස් සහ සාධාරණ පක්ෂය
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|2012
|-
| [[මහමුද් අහමදිනෙජාද්]]
| rowspan=2 | {{ධජය|ඉරානය}}
| Alliance of Builders of Islamic Iran
| 2012
| 2013
|-
| Hassan Rouhani
| Moderation and Development Party
| 2013
| ''2015''
|}

==සාමාජික සහ නිරික්ෂණ රාජ්‍යයන්==
===වත්මන් සාමාජික රාජ්‍යයන්===
පහත දක්වා තිබෙන්නේ මහද්වීප අනූව බෙදන ලද, නොබැඳි ජාතීන්ගේ සංවිධානයට අයත් සාමාජික රටවල් වේ:&lt;ref name=members/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.worldstatesmen.org/International_Organizations2.html#NAM|title=Non-Aligned Movement (NAM)|accessdate=4 September 2012|work=World Statesmen.org|last=Cahoon|first=Ben}}&lt;/ref&gt;

====අමෙරිකාව====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! රාජ්‍යය
! සම්බන්ධවූ&lt;br&gt;වර්ෂය
!
! රාජ්‍යය
! සම්බන්ධවූ&lt;br&gt;වර්ෂය
!
! රාජ්‍යය
! සම්බන්ධවූ&lt;br&gt;වර්ෂය
!
! රාජ්‍යය
! සම්බන්ධවූ&lt;br&gt;වර්ෂය
|-
|{{ධජය|ඇන්ටිගුවා සහ බාබ්‍යුඩා}} ||2006 |||| {{ධජය|බහාමාස්|name=බහාමාස්}}||1983 |||| {{ධජය|බාබඩෝස්}}||1983 ||||{{ධජය|බෙලීස්}} || 1976
|-
|{{ධජය|බොලිවියාව}} ||1979 ||||{{ධජය|චිලි}} ||1973 ||||{{ධජය|කොලොම්බියාව}} || 1983|||| {{ධජය|කියුබාව}}|| 1961
|-
|{{ධජය|ඩොමිනිකා}} ||2006 ||||{{ධජය|ඩොමිනිකන් ජනරජය}} || 2000|||| {{ධජය|ඉක්වදෝරය}} ||1983 ||||{{ධජය|ග්‍රෙනේඩා}} || 1979
|-
|{{ධජය|ගෞතමාලාව}} ||1993 ||||{{ධජය|ගයනා}} ||1970 ||||{{ධජය|හයිටි}} || 2006||||{{ධජය|හොන්ඩියුරාස්}} || 1995
|-
|{{ධජය|ජැමෙයිකාව}} || 1970|||| {{ධජය|නිකරගුවා}}||1979 |||| {{ධජය|පැනමාව}}|| 1976|||| {{ධජය|පෙරූ}}|| 1973
|-
|{{ධජය|ශාන්ත කිට්ස් සහ නේවිස්}} ||2006 |||| {{ධජය|ශාන්ත ලුසියා}}||1983 |||| {{ධජය|ශාන්ත වින්සන්ට් සහ ග්‍රෙනාඩින්ස්}}||2003 ||||{{ධජය|සුරිනාමය}} || 1983
|-
|{{ධජය|ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ}} ||1970 |||| {{ධජය|වෙනිසියුලාව}}|| 1989|||| || |||| || 
|-
|}

====ආසියාව====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! රාජ්‍යය
! සම්බන්ධවූ&lt;br&gt;වර්ෂය
!
! රාජ්‍යය
! සම්බන්ධවූ&lt;br&gt;වර්ෂය
!
! රාජ්‍යය
! සම්බන්ධවූ&lt;br&gt;වර්ෂය
!
! රාජ්‍යය
! සම්බන්ධවූ&lt;br&gt;වර්ෂය
|-
| {{ධජය|ඇෆ්ගනිස්තානය}}||1961||||{{ධජය|බහරේන්}}||1973||||{{ධජය|බංග්ලාදේශය}}||1973||||{{ධජය|භූතානය}}||1973
|-
|{{ධජය|බෲනයි}}||1993||||{{ධජය|කාම්බෝජය}}||1961||||{{ධජය|ඉන්දියාව}}||1961||||{{ධජය|ඉන්දුනීසියාව}}||1961
|-
|{{ධජය|ඉරානය}}||1979||||{{ධජය|ඉරාකය}}||1961||||{{ධජය|ජෝර්දානය}}||1964||||{{ධජය|කුවේටය}}||1964
|-
|{{ධජය|ලාඕසය}}||1964||||{{ධජය|ලෙබනනය}}||1961||||{{ධජය|මලයාසියාව}}||1970||||{{ධජනිරූපකය|මාල දිවයින්}} [[මාල දිවයින]]||1976
|-
|{{ධජය|මොන්ගෝලියාව}}||1993||||{{ධජය|බුරුමය}}||1961||||{{ධජය|නේපාලය}}||1961||||{{ධජය|උතුරු කොරියාව|name=කොරියාව, උතුරු}}||1976
|-
|{{ධජය|ඕමානය}}||1973||||{{ධජය|පාකිස්ථානය}}||1979||||{{ධජය|පලස්තීන අධිකාරිය}}||1976||||{{ධජය|පිලිපීනය}}||1993 
|-
|{{ධජය|කාටාර්}}||1973||||{{ධජය|සවුදි අරාබියාව}}||1961||||{{ධජය|සිංගප්පූරුව}}||1970||||{{ධජය|ශ්‍රී ලංකාව}}|| 1961
|-
|{{ධජය|සිරියාව}}||1964||||{{ධජය|තායිලන්තය}}||1993||||{{ධජය|නැගෙනහිර ටිමෝරය}}||2003||||{{ධජය|ටර්ක්මෙනිස්තානය}}||1995
|-
|{{ධජනිරූපකය|එක්සත් අරාබි එමිරේට්ස්}} [[එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය]]||1970||||{{ධජය|උස්බෙකිස්තානය}}||1993||||{{ධජය|වියට්නාමය}}||1976||||{{ධජය|යේමනය}}||1961{{#tag:ref|[[Yemen Arab Republic]] is one of the founders in 1961. [[People's Democratic Republic of Yemen]] joined in 1970. In 1990 both were [[Yemeni unification#Integration|unified]] into the present day [[Republic of Yemen]], that accepted responsibility for all treaties of its predecessors.&lt;ref&gt;In a joint letter to the [[UN Secretary-General]] sent just prior to unification, the Ministers of Foreign affairs of North and South Yemen stated that &quot;All treaties and agreements concluded between either the Yemen Arab Republic or the People's Democratic Republic of Yemen and other States and international organizations in accordance with international law which are in force on 22 May 1990 will remain in effect, and international relations existing on 22 May 1990 between the People's Democratic Republic of Yemen and the Yemen Arab Republic and other States will continue.&quot;{{cite book|title=State Succession and Membership in International Organizations|last=Bühler|first=Konrad|year=2001|url=http://books.google.ca/books?id=Ty7NAG1Jl-8C&amp;dq=State+Succession+and+Membership+in+International+Organizations&amp;source=gbs_navlinks_s|publisher=Martinus Nijhoff Publisher}}&lt;/ref&gt;}} 
|-
|}

====යුරෝපය====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! රාජ්‍යය
! සම්බන්ධවූ&lt;br&gt;වර්ෂය
!
! රාජ්‍යය
! සම්බන්ධවූ&lt;br&gt;වර්ෂය
|-
| {{ධජය|අසර්බයිජාන්}} ||2011||||{{ධජය|බෙලාරූස්}}||1998
|-
|}

====ඕෂනියාව====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! රාජ්‍යය
! සම්බන්ධවූ&lt;br&gt;වර්ෂය
!
! රාජ්‍යය
! සම්බන්ධවූ&lt;br&gt;වර්ෂය
!
! රාජ්‍යය
! සම්බන්ධවූ&lt;br&gt;වර්ෂය
|-
| {{ධජය|ෆිජී}}||2011||||{{ධජය|පපුවා නව ගිනිය}}||1993||||{{ධජය|වනුටු}}||1983
|}

===පැරණි සාමාජික රාජ්‍යයන්===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! රාජ්‍යය 
! සම්බන්ධව&lt;br&gt;සිටි කාලය
!
! රාජ්‍යය 
! සම්බන්ධව&lt;br&gt;සිටි කාලය
!
! රාජ්‍යය 
! සම්බන්ධව&lt;br&gt;සිටි කාලය
!
! රාජ්‍යය 
! සම්බන්ධව&lt;br&gt;සිටි කාලය
|-
|{{ධජය|ආර්ජන්ටිනාව}}||1973-1991&lt;ref&gt;{{cite news|last=Serrat|first=Oscar J.|title=Argentina Withdraws from Non-Aligned Movement|url=http://www.apnewsarchive.com/1991/Argentina-Withdraws-from-Non-Aligned-Movement/id-dad8e554dd531634d2553b6120a48287|accessdate=23 March 2014|newspaper=Associated Press|date=20 September 1991}}&lt;/ref&gt;||||{{ධජය|සයිප්‍රස්}}||1961-2004&lt;ref&gt;{{cite web|title=Cyprus and the Non – Aligned Movement|url=http://www.mfa.gov.cy/mfa/mfa2006.nsf/0/11E2EC1C0EE098C6C225727C002A04A8?OpenDocument|publisher=Ministry of Foreign Affairs, Republic of Cyprus|accessdate=23 March 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cyprus-malta&quot;/&gt;||||{{ධජය|මෝල්ටාව}}||1973-2004&lt;ref name=&quot;cyprus-malta&quot;&gt;{{cite web|title=XIV Ministerial Conference of the Non-Aligned Movement|url=http://www.nam.gov.za/media/040920b.htm|publisher=South Africa Ministry for Foreign Affairs|accessdate=23 March 2014}}&lt;/ref&gt; ||||{{ධජය|යුගෝස්ලාවියාව}}||1961-1992&lt;ref name=suspended/&gt;&lt;ref name=NewDelhi&gt;{{Citation |title=Final Document of the 7th Summit of the Non-Aligned Movement -(New Delhi Declaration) |url=http://www.namegypt.org/Relevant%20Documents/07th%20Summit%20of%20the%20Non-Aligned%20Movement%20-%20Final%20Document%20(Ne.pdf |access-date=2014-04-19 |archive-date=2011-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008015328/https://www.namegypt.org/Relevant%20Documents/07th%20Summit%20of%20the%20Non-Aligned%20Movement%20-%20Final%20Document%20%28Ne.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kin, Lai Kwok (2 September 1992).  [http://www.independent.co.uk/news/world/yugoslavia-casts-shadow-over-nonaligned-summit-1548802.html &quot;Yugoslavia Casts Shadow over Non-Aligned Summit&quot;].  [[Reuters]] (via ''[[The Independent]]''.  Retrieved 24 August 2012.&lt;/ref&gt;
|-
|}

===නිරික්ෂකයින්===
පහතින් දක්වා තිබෙන රාජ්‍යයන් සහ සංවිධාන තවමත් නිරික්ෂණ මට්ටමේ පවතී:&lt;ref name=members/&gt;
&lt;!--can it please be explained why these nations are &quot;observers&quot; and not full members?--&gt;

====රාජ්‍යයන්====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! 
! නිරික්ෂණ රාජ්‍යය
! 
! නිරික්ෂණ රාජ්‍යය
! 
! නිරික්ෂණ රාජ්‍යය
! 
! නිරික්ෂණ රාජ්‍යය
|-
| 1|| {{ධජය|ආර්ජන්ටිනාව}}||2|| {{ධජය|ආර්මේනියාව}} ||3|| {{ධජය|බොස්නියා සහ හර්සෙගොවිනා}}||4|| {{ධජය|බ්‍රසීලය}}
|-
| 5|| {{ධජය|චීන මහජන සමූහාණ්ඩුව}} ||6|| {{ධජය|කොස්ටා රිකා}}||7|| {{ධජය|ක්‍රොඒෂියා}}||8|| {{ධජය|එල් සැල්වදෝරය}}
|-
| 9|| {{ධජය|කසකස්තානය}}||10|| {{ධජය|කියර්ගිස්තානය}}||11|| {{ධජය|මෙක්සිකෝව}}||12|| {{ධජය|මොන්ගෝලියාව}}
|-
| 13|| {{ධජය|පැරගුවේ}}||14|| {{ධජය|සර්බියාව}}||15|| {{ධජය|ටජිකිස්තානය}}||16|| {{ධජය|යුක්රේනය}}
|-
| 17|| {{ධජය|උරුගුවේ}}
|-
|}

====සංවිධාන====
{{div col|colwidth=20em}}
#[[අප්‍රිකානු සංගමය]]
#[[අප්‍රිකානු-ආසියානු ජනතා සහයෝගීතා සංවිධානය]]
#[[අරාබි ලීගය]]
#[[පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය මහ ලේකම් කාර්යාලය]]
#Hostosian National Independence Movement
#Kanak and Socialist National Liberation Front
#[[ඉස්ලාම් සහයෝගීතා සංවිධානය]]
#South Centre
#[[එක්සත් ජාතීන්]]
#[[ලෝක සාම කවුන්සිලය]]
#International Institute for Non-Aligned Studies
{{div col end}}

==මේවාද බලන්න==
* [[උතුරු–දකුණු බෙදීම]]
* [[තුන්වන ලෝකය]]

==වැඩිදුර කියැවීම්==
* Hans Köchler (ed.), ''The Principles of Non-Alignment. The Non-aligned Countries in the Eighties—Results and Perspectives''. London: Third World Centre, 1982. ISBN 0-86199-015-3 ([http://books.google.com/books?vid=ISBN0861990153&amp;id=WlaLuBO-YBMC&amp;printsec=frontcover Google Print])</text>
      <sha1>c5cjnwhrsbjiai7soe2vmclwiverr40</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>792658</id>
      <parentid>792657</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T21:36:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-32685-14</username>
        <id>79282</id>
      </contributor>
      <origin>792658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31052" sha1="364ubr7s61fl2826by68sviqsrhqgdn" xml:space="preserve">{{Infobox Geopolitical organization
|name = නොබැඳි ජාතීන්ගේ සංවිධානය&lt;br&gt;Non-Aligned Movement
|image_symbol = |symbol_type =
|image_map = NAM Members.svg
|alt_map = Map of the world indicating members and observers of the Non-Aligned Movement
|map_width = 250px
|map_caption = &lt;div style=&quot;text-align:left;margin-left:7.5em;&quot;&gt;{{legend|#000080|සාමාජික රටවල්}}{{legend|#0066ff|නිරික්ෂණ රටවල්}}&lt;/div&gt;
|membership_type = සාමාජිකත්වය&lt;ref name=members/&gt;
|membership  = {{unbulleted list |සාමාජිකයින් 120 | නිරික්ෂකයින් 17 }}
|admin_center_type  = මූලස්ථානය
|admin_center = [[ජකර්තා]], [[ඉන්දුනීසියාව]]
|languages_type = |languages =
|membership_link =
|ethnic_groups = |ethnic_groups_year =
|leader_title1 = {{nowrap|මූලික තීරණයන්ට-&lt;br&gt;එළැඹීමේ අවස්ථාව}}
|leader_name1 = නොබැඳි රටවල රාජ්‍ය ප්‍රධානී සමුළුවලදී&lt;ref name=organizational/&gt;
|leader_title2 = {{nowrap|මහ ලේකම්}}
|leader_name2 = 
|established = 1961 වසරේ පැවැති [[බෙල්ග්‍රේඩ්]] සමුළුවේදී
|official_website = {{URL|csstc.org}}
}}

'''නොබැඳි ජාතීන්ගේ සංවිධානය''' ('''NAM''') යනු ලොව බල කඳවුරු සමග රූපාත්මකව තදින් බැඳීම හෝ එරෙහි වීම හෝ නොවීම හා තම රටේ සුබ සිද්ධියට අදාලව නිදහස් ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කිරීම වෙනුවෙන් පිහිටුවා ගත්, ස්වාධීන රාජ්‍යයන් සමූහයක එකමුතුවකි. 2012 වසර වන විට සංවිධානය සතුව සාමාජික රාජ්‍යයන් 120 දෙනෙකු සහ නිරික්ෂක රාජ්‍යයන් 17 ක් විය.&lt;ref name=members&gt;[http://www.nam.gov.ir/Portal/Home/Default.aspx?CategoryID=27f3fbb6-8a39-444e-b557-6c74aae7f75f &quot;NAM Members &amp; Observers&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140208210716/http://nam.gov.ir/Portal/Home/Default.aspx?CategoryID=27f3fbb6-8a39-444e-b557-6c74aae7f75f |date=2014-02-08 }}. 16th Summit of the Non-Aligned Movement, Tehran, 26–31 August 2012. Retrieved 24 August 2012.&lt;/ref&gt;

නොබැඳි ජාතීන්ගේ සංවිධානය 1961 වසරේ [[බෙල්ග්‍රේඩ්]] හීදී නිල වශයෙන් පිහිටුවා ගන්නා ලදී. සංවිධානය පිහිටුවීම සඳහා ඉන්දියාවේ පළමු අග්‍රාමාත්‍ය, [[ජවහර්ලාල් නේරු]]; ඉන්දුනීසියාවේ ප්‍රථම ජනපති, [[සුකර්ණෝ]]; ඊජිප්තුවේ දෙවන ජනපති, Gamal Abdel Nasser; ඝානාවේ ප්‍රථම ජනපති ක්වාමේ න්කෘමාහ්; සහ යුගෝස්ලෝවියාවේ ජනපති, Josip Broz Tito යන නායකයින් මගපෙන්වූ බව සඳහන් වෙයි. දෙවන ලෝක යුද්ධය අවසන්ව [[සීතල යුද්ධය]] ඇරඹීමත් සමග [[සෝවියට් දේශය]] සහ [[ඇමරිකාව]] ලෝකයේ බල කඳවුරු දෙකක් වශයෙන් නැගී සිටීමත්, ඔවුන් විසින් ලොව අනෙකුත් නව නිදහස් ජාතීන් සිය කඳවුරු වෙත හරවා ගැනීමට උත්සාහ දැරීම නිසාත්, ඉන් එකදු බල කඳවුරකටවත් ගැති නොවී තම රටේ සුබ සිද්ධියට අදාලව ස්වාධීන ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කිරීමට තුන්වන ලෝකයේ ජාතීන්ට උවමනා වූ අතර, ඒ වෙනුවෙන් සකසා ගත් ස්වාධීන ප්‍රතිපත්ති අනුගමනය කිරීම, නොබැඳි පිළිවෙත නම් වේ. 

වර්ථමානයේ ලෝකයේ රාජ්‍යයන් 120 ක් සාමාජිකත්වය හිමිකරගෙන ඇති නොබැඳි ජාතීන්ගේ සංවිධානයට, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ සාමාජික රාජ්‍යයන්ගෙන් තුනෙන් දෙකක් අයත්වන අතර, එය ලෝක ජනගහණයෙන් 55% ක් පමණ නියෝජනය කරයි. සංවිධානයේ සාමාජිකත්වය ලබාදීමේදී අදාල රාජ්‍යය සංවර්ධනය වෙමින් පවතින හෝ [[තුන්වන ලෝකය]]ට අයත් කොටසක්ද යන්න මූලික වශයෙන් සලකා බලනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;Grant, Cedric. &quot;Equity in Third World Relations: a third world perspective&quot;. ''[[International Affairs (journal)|International Affairs]]'' 71, 3 (1995), 567&amp;ndash;587.&lt;/ref&gt;

==පංච ප්‍රතිපත්තිය==
1954 දී ඉන්දියාවේ ජවහර්ලාල් නේරු විසින් [[චීන-ඉන්දු සබඳතා]]වන් පවත්වා ගැනීමේදී අනුගමනය කල යුතු ප්‍රතිපත්ති 5ක් පිළිබඳව සිය කථාවකදී විස්තර කල අතර එය පංචශීලය (Panchsheel) ලෙස හැඳින්විණි. මෙම ප්‍රතිපත්තීන් පසුව නොබැඳි ජාතීන්ගේ සංවිධානයේද මූලික හරයන් ලෙස පිළිගැණිනි. එම පංචශීලයන් වන්නේ:

* එකිනෙකාගේ භෞමික අඛණ්ඩතාවයට සහ  ස්වෛරීභාවයට ගරුකිරීම.
* අන්‍යෝන්‍ය ආක්‍රමණයන්ගෙන් වැළකීම.
* අන්‍යෝන්‍ය අභ්‍යන්තරික කරුණු වලට අත නොගැසීම.
* සමානාත්මතාවය සහ අන්‍යෝන්‍ය සුභසිද්ධිය පවත්වා ගැනීම.
* සාමකාමී සහජීවනය පවත්වා ගැනීම.

==සාමාජිකත්වය==
නොබැඳි ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ සාමාජිකත්වය සඳහා වන අවශ්‍යතාවයන්, [[එක්සත් ජාතීන්]]ගේ සංවිධානයේ මූලික අවශ්‍යතාවයන් සමග බොහෝ දුරට සමාන වෙයි. වර්ථමාන සාමාජිකත්වය බලාපොරොත්තු වන රාජ්‍යයන්, 1955 සිට පිළිගැනෙන බැංඩුං මූලධර්ම (&quot;Bandung principles&quot;) දහයට අනුකූල ප්‍රතිපත්තියක් පවත්වාගෙන පැවතිය යුතුය:&lt;ref name=Methodology&gt;{{cite web|url=http://www.nam.gov.za/background/methodology.htm#METHODOLOGY|date=14–16 May 1996|accessdate=24 April 2011|work=Head of State and Government of the Non-Aligned Countries|publisher=Government of Zaire|title=Meeting of the Ministerial Committee on Methodology of the Movement of the Non-Aligned Countries, Caratagena de Indias, May 14–16, 1996}}&lt;/ref&gt;

===දස ප්‍රතිපත්තිය===
*එක්සත් ජාතීන්ගේ න්‍යායපත්‍රයෙහි සඳහන් මානව හිමිකම් සම්බන්ධ මූලික අරමුණු සහ ප්‍රතිපත්ති වලට ගරුකිරීම.
*සියළුම ජාතීන්ගේ භෞමික අඛණ්ඩතාවයට සහ  ස්වෛරීභාවයට ගරුකිරීම.
*ජාතික ස්වාධීනත්වය වෙනුවෙන් වූ ව්‍යාපාරයන්ට පිළිගැනීම ලබා දීම.
*ලොකු කුඩා සියළු ජාතීන් හා පුද්ගලයන් අතර සමානාත්මතාවය පිළිගැනීම. 
*වෙනත් රාජ්‍යයක අභ්‍යන්තර කරුණු කෙරෙහි ඇඟිලි ගැසීමෙන් හෝ මැදිහත්වීමෙන් හෝ වැළකීම.
*එක්සත් ජාතීන්ගේ න්‍යායපත්‍රයට අනුකූලව, තනිවම හෝ සාමූහිකව යම් රාජ්‍යයකට තම ජාතිය රැකගැනීමේ ඇති අයිතියට ගරුකිරීම.
*ඕනෑම රාජ්‍යයක භෞමික අඛණ්ඩතාවයට හෝ දේශපාලනික ස්වාධීනත්වයට එරෙහිව, අනිසි බලය භාවිතය/ ආක්‍රමණයන් සිදුකිරීම හෝ එවැනි තර්ජන එල්ල කිරීමෙන් වැළකීම.
*එක්සත් ජාතීන්ගේ න්‍යායපත්‍රයට අනුකූලව, ජාත්‍යන්තර වශයෙන් ඇතිවන මතභේද හා ගැටීම් සාමාකාමී ලෙස නිරාකරණය කිරීම.
*අන්‍යෝන්‍ය අභිරුචියන් සහ සහජීවනය ප්‍රවර්ධනය කිරීම.
*සාධාරණත්වය සහ ජාත්‍යන්තර වගකීම්වලට ගරු කිරීම.

==නොබැඳි ජාතීන්ගේ සමුළුවාරයන්==
සාමාජික රටවල් වල රාජ්‍ය ප්‍රධානීන් සහභාගීවන නොබැඳි ජාතීන්ගේ සමුළුව, මෙම සංවිධානයේ ප්‍රධානතම හමුව වන අතර එය සෑම වර්ෂ කිහිපයකට වරක් සංවිධානයේ සාමාජික රටක් තුලදී පවත්වයි:&lt;ref&gt;XV Summit of the Non-Aligned Movement, Sharm El Sheikh, 11–16 July 2009: [http://www.namegypt.org/en/AboutName/PreviousSummits/Pages/default.aspx ''Previous Summits''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111008015226/https://www.namegypt.org/en/AboutName/PreviousSummits/Pages/default.aspx |date=2011-10-08 }}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! !! දිනය !! සත්කාරක රාජ්‍යය !! සත්කාරක නගරය
|-
| 1 || 1961 සැප්තැම්බර් 1–6  || {{ධජය |යුගෝස්ලාවියාව|1961}} || [[බෙල්ග්‍රේඩ්]]
|-
| 2 || 1964 ඔක්තෝම්බර් 5–10  || {{ ධජය |එක්සත් අරාබි ජනරජය}} || [[කයිරෝ]]
|-
| 3 || 1970 සැප්තැම්බර් 8–10  || {{ධජය|සැමිබියාව|1964}} || [[ලුසාකා]]
|-
| 4 || 1973 සැප්තැම්බර් 5–9  || {{ධජය|ඇල්ජීරියාව}} || Algiers
|-
| 5 || 1976 අගෝස්තු 16–19  || {{ධජය|ශ්‍රී ලංකාව}} || [[කොළඹ]]
|-
| 6 || 1979 සැප්තැම්බර් 3–9  || {{ධජය|කියුබාව}} || [[හවානා]]
|-
| 7 || 1983 මාර්තු 7–12  || {{ධජය|ඉන්දියාව}} || [[නව දිල්ලිය]]
|-
| 8 || 1986 සැප්තැම්බර් 1–6  || {{ධජය|සිම්බාබ්වේ }} || [[හරාරේ]]
|-
| 9 || 1989 සැප්තැම්බර් 4–7  || {{ ධජය |යුගෝස්ලාවියාව}}  || [[බෙල්ග්‍රේඩ්]]
|-
| 10 || 1992 සැප්තැම්බර් 1–6 || {{ධජය|ඉන්දුනීසියාව}} || [[ජකර්තා]]
|-
| 11 || 1995 ඔක්තෝම්බර් 18–20  || {{ධජය|කොලොම්බියාව}} || Cartagena de Indias
|-
| 12 ||1998 සැප්තැම්බර්  2–3  || {{ධජය|දකුණු අප්‍රිකාව}} || [[ඩර්බන්]]
|-
| 13 || 2003 පෙබරවාරි 20–25  || {{ධජය|මලයාසියාව}} || [[ක්වාලාලම්පූර්]]
|-
| 14 || 2006  සැප්තැම්බර් 15–16  || {{ධජය|කියුබාව}} || [[හවානා]]
|-
| 15 || 2009 ජුලි 11–16  || {{ධජය|ඊජිප්තුව}} || Sharm El Sheikh
|-
| 16 || 2012 අගෝස්තු 26–31  || {{ධජය|ඉරානය}} || [[ටෙහෙරාන්]]
|-
| 17 || 2015 || {{ධජය|වෙනිසියුලාව}} || [[කැරකස්]]
|}

නොබැඳි ජාතීන්ගේ සංවිධානයට 50 වසරක් සම්පූර්ණ වීමේ සංවත්සරය, 2011 සැප්තැම්බර් 5-6 කාලය තුල බෙල්ග්‍රේඩ්හීදී සමරනු ලැබිණි.&lt;ref&gt;[http://www.rts.rs/page/stories/sr/story/9/Politika/950474/Nesvrstani+ponovo+u+Beogradu.html Non-aligned again in Belgrade]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.un.org/sg/statements/index.asp?nid=5488 Secretary-General's Message to Additional Commemorative Meeting of the Non-Aligned Movement]&lt;/ref&gt;
{{-}}

==සභාපතිවරුන්==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| නොබැඳි ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ සභාපතිවරුන්
|-
! නම
! රාජ්‍යය
! පක්ෂය
! සිට
! දක්වා
|-
| Josip Broz Tito
| {{ධජය |යුගෝස්ලාවියාව|1961}}
| යුගෝස්ලාවියා කොමියුනිස්ට් ලීගය
| 1961
| 1964
|-
| Gamal Abdel Nasser
| {{ ධජය |එක්සත් අරාබි ජනරජය}}
| අරාබි සමාජවාදී සංගමය
| 1964
| 1970
|-
| Kenneth Kaunda
| {{ධජය|සැමිබියාව|1964}}
| එක්සත් ජාතික නිදහස් පක්ෂය
| 1970
| 1973
|-
| Houari Boumediène
| {{ධජය|ඇල්ජීරියාව}}
| විප්ලවවාදී කවුන්සිලය
| 1973
| 1976
|-
| [[විලියම් ගොපල්ලව]]
| rowspan=2 | {{ධජය|ශ්‍රී ලංකාව}}
| [[ස්වාධීන]]
| 1976
| 1978
|-
| [[ජේ. ආර්. ජයවර්ධන]]
| [[එක්සත් ජාතික පක්ෂය]]
| 1978
| 1979
|-
| [[ෆිදෙල් කැස්ත්‍රො]]
| {{ධජය|කියුබාව}}
| කියුබා කමියුනිස්ට් පක්ෂය
| 1979
| 1983
|-
| Neelam Sanjiva Reddy
| rowspan=2 | {{ධජය|ඉන්දියාව}}
| [[ජනතා පක්ෂය]]
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1983
|-
| Zail Singh
| [[ඉන්දියානු ජාතික කොංග්‍රසය]]
| 1983
| 1986
|-
| [[රොබට් මුගාබේ]]
| {{ධජය|සිම්බාබ්වේ }}
| සිම්බාබ්වේ අප්‍රිකානු ජාතික සංගමය
| 1986
| 1989
|-
| Janez Drnovšek
| rowspan=4 | {{ ධජය |යුගෝස්ලාවියාව}}
| යුගෝස්ලාවියා කොමියුනිස්ට් ලීගය
| 1989
| 1990
|-
| Borisav Jović
| සර්බියානු සමාජවාදී පක්ෂය
| 1990
| 1991
|-
| Stjepan Mesić
| ක්‍රෝඒෂියානු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සංගමය
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1991
|-
| Branko Kostić
| මොන්ටිනීග්‍රෝ සමාජවාදී ප්‍රජාතාන්ත්‍රික පක්ෂය
| 1991
| 1992
|-
| Dobrica Ćosić
| {{ ධජය |යුගෝස්ලාවියාව}}
| [[ස්වාධීන]]
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1992
|-
| Suharto
| {{ධජය|ඉන්දුනීසියාව}}
| Partai Golongan Karya
| 1992
| 1995
|-
| Ernesto Samper
| rowspan=2 | {{ධජය|කොලොම්බියාව}}
| කොලොම්බියානු ලිබරල් පක්ෂය
| 1995
| 1998
|-
| Andrés Pastrana Arango
| කොලොම්බියානු කන්සර්වේටිව් පක්ෂය
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1998
|-
| [[නෙල්සන් මැන්ඩෙලා]]
| rowspan=2 | {{ධජය|දකුණු අප්‍රිකාව}}
| rowspan=2 | [[අප්‍රිකානු ජාතික කොංග්‍රසය]]
| 1998
| 1999
|-
| Thabo Mbeki
| 1999
| 2003
|-
| Mahathir Mohamad
| rowspan=2 | {{ධජය|මලයාසියාව}}
| rowspan=2 | එක්සත් මැලේ ජාතික සංවිධානය
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 2003
|-
| Abdullah Ahmad Badawi
| 2003
| 2006
|-
| [[ෆිදෙල් කැස්ත්‍රෝ]]&lt;ref&gt;Fidel Castro, having recently undergone gastric surgery, was unable to attend the conference and was represented by his younger brother, [[2006 Cuban transfer of presidential duties|Cuba's acting president]] [[Raúl Castro]]. See [http://english.peopledaily.com.cn/200609/16/eng20060916_303402.html &quot;Castro elected President of Non-Aligned Movement Nations&quot;]. ''[[People's Daily]]''. 16 September 2006.&lt;/ref&gt;
| rowspan=2 | {{ධජය|කියුබාව}}
| rowspan=2 | කියුබා කමියුනිස්ට් පක්ෂය
| 2006
| 2008
|-
| Raúl Castro
| 2008
| 2009
|-
| [[හොස්නි මුබාරක්]]
| rowspan=3 | {{ධජය|ඊජිප්තුව}}
| ජාතික ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පක්ෂය
| 2009
| 2011
|-
| Mohamed Hussein Tantawi
| [[ස්වාධීන]]
| 2011
| 2012
|-
| [[මොහමඩ් මොර්සි]]
| නිදහස් සහ සාධාරණ පක්ෂය
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|2012
|-
| [[මහමුද් අහමදිනෙජාද්]]
| rowspan=2 | {{ධජය|ඉරානය}}
| Alliance of Builders of Islamic Iran
| 2012
| 2013
|-
| Hassan Rouhani
| Moderation and Development Party
| 2013
| ''2015''
|}

==සාමාජික සහ නිරික්ෂණ රාජ්‍යයන්==
===වත්මන් සාමාජික රාජ්‍යයන්===
පහත දක්වා තිබෙන්නේ මහද්වීප අනූව බෙදන ලද, නොබැඳි ජාතීන්ගේ සංවිධානයට අයත් සාමාජික රටවල් වේ:&lt;ref name=members/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.worldstatesmen.org/International_Organizations2.html#NAM|title=Non-Aligned Movement (NAM)|accessdate=4 September 2012|work=World Statesmen.org|last=Cahoon|first=Ben}}&lt;/ref&gt;

====අමෙරිකාව====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! රාජ්‍යය
! සම්බන්ධවූ&lt;br&gt;වර්ෂය
!
! රාජ්‍යය
! සම්බන්ධවූ&lt;br&gt;වර්ෂය
!
! රාජ්‍යය
! සම්බන්ධවූ&lt;br&gt;වර්ෂය
!
! රාජ්‍යය
! සම්බන්ධවූ&lt;br&gt;වර්ෂය
|-
|{{ධජය|ඇන්ටිගුවා සහ බාබ්‍යුඩා}} ||2006 |||| {{ධජය|බහාමාස්|name=බහාමාස්}}||1983 |||| {{ධජය|බාබඩෝස්}}||1983 ||||{{ධජය|බෙලීස්}} || 1976
|-
|{{ධජය|බොලිවියාව}} ||1979 ||||{{ධජය|චිලි}} ||1973 ||||{{ධජය|කොලොම්බියාව}} || 1983|||| {{ධජය|කියුබාව}}|| 1961
|-
|{{ධජය|ඩොමිනිකා}} ||2006 ||||{{ධජය|ඩොමිනිකන් ජනරජය}} || 2000|||| {{ධජය|ඉක්වදෝරය}} ||1983 ||||{{ධජය|ග්‍රෙනේඩා}} || 1979
|-
|{{ධජය|ගෞතමාලාව}} ||1993 ||||{{ධජය|ගයනා}} ||1970 ||||{{ධජය|හයිටි}} || 2006||||{{ධජය|හොන්ඩියුරාස්}} || 1995
|-
|{{ධජය|ජැමෙයිකාව}} || 1970|||| {{ධජය|නිකරගුවා}}||1979 |||| {{ධජය|පැනමාව}}|| 1976|||| {{ධජය|පෙරූ}}|| 1973
|-
|{{ධජය|ශාන්ත කිට්ස් සහ නේවිස්}} ||2006 |||| {{ධජය|ශාන්ත ලුසියා}}||1983 |||| {{ධජය|ශාන්ත වින්සන්ට් සහ ග්‍රෙනාඩින්ස්}}||2003 ||||{{ධජය|සුරිනාමය}} || 1983
|-
|{{ධජය|ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ}} ||1970 |||| {{ධජය|වෙනිසියුලාව}}|| 1989|||| || |||| || 
|-
|}

====ආසියාව====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! රාජ්‍යය
! සම්බන්ධවූ&lt;br&gt;වර්ෂය
!
! රාජ්‍යය
! සම්බන්ධවූ&lt;br&gt;වර්ෂය
!
! රාජ්‍යය
! සම්බන්ධවූ&lt;br&gt;වර්ෂය
!
! රාජ්‍යය
! සම්බන්ධවූ&lt;br&gt;වර්ෂය
|-
| {{ධජය|ඇෆ්ගනිස්තානය}}||1961||||{{ධජය|බහරේන්}}||1973||||{{ධජය|බංග්ලාදේශය}}||1973||||{{ධජය|භූතානය}}||1973
|-
|{{ධජය|බෲනයි}}||1993||||{{ධජය|කාම්බෝජය}}||1961||||{{ධජය|ඉන්දියාව}}||1961||||{{ධජය|ඉන්දුනීසියාව}}||1961
|-
|{{ධජය|ඉරානය}}||1979||||{{ධජය|ඉරාකය}}||1961||||{{ධජය|ජෝර්දානය}}||1964||||{{ධජය|කුවේටය}}||1964
|-
|{{ධජය|ලාඕසය}}||1964||||{{ධජය|ලෙබනනය}}||1961||||{{ධජය|මලයාසියාව}}||1970||||{{ධජනිරූපකය|මාල දිවයින්}} [[මාල දිවයින]]||1976
|-
|{{ධජය|මොන්ගෝලියාව}}||1993||||{{ධජය|බුරුමය}}||1961||||{{ධජය|නේපාලය}}||1961||||{{ධජය|උතුරු කොරියාව|name=කොරියාව, උතුරු}}||1976
|-
|{{ධජය|ඕමානය}}||1973||||{{ධජය|පාකිස්ථානය}}||1979||||{{ධජය|පලස්තීන අධිකාරිය}}||1976||||{{ධජය|පිලිපීනය}}||1993 
|-
|{{ධජය|කාටාර්}}||1973||||{{ධජය|සවුදි අරාබියාව}}||1961||||{{ධජය|සිංගප්පූරුව}}||1970||||{{ධජය|ශ්‍රී ලංකාව}}|| 1961
|-
|{{ධජය|සිරියාව}}||1964||||{{ධජය|තායිලන්තය}}||1993||||{{ධජය|නැගෙනහිර ටිමෝරය}}||2003||||{{ධජය|ටර්ක්මෙනිස්තානය}}||1995
|-
|{{ධජනිරූපකය|එක්සත් අරාබි එමිරේට්ස්}} [[එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය]]||1970||||{{ධජය|උස්බෙකිස්තානය}}||1993||||{{ධජය|වියට්නාමය}}||1976||||{{ධජය|යේමනය}}||1961{{#tag:ref|[[Yemen Arab Republic]] is one of the founders in 1961. [[People's Democratic Republic of Yemen]] joined in 1970. In 1990 both were [[Yemeni unification#Integration|unified]] into the present day [[Republic of Yemen]], that accepted responsibility for all treaties of its predecessors.&lt;ref&gt;In a joint letter to the [[UN Secretary-General]] sent just prior to unification, the Ministers of Foreign affairs of North and South Yemen stated that &quot;All treaties and agreements concluded between either the Yemen Arab Republic or the People's Democratic Republic of Yemen and other States and international organizations in accordance with international law which are in force on 22 May 1990 will remain in effect, and international relations existing on 22 May 1990 between the People's Democratic Republic of Yemen and the Yemen Arab Republic and other States will continue.&quot;{{cite book|title=State Succession and Membership in International Organizations|last=Bühler|first=Konrad|year=2001|url=http://books.google.ca/books?id=Ty7NAG1Jl-8C&amp;dq=State+Succession+and+Membership+in+International+Organizations&amp;source=gbs_navlinks_s|publisher=Martinus Nijhoff Publisher}}&lt;/ref&gt;}} 
|-
|}

====යුරෝපය====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! රාජ්‍යය
! සම්බන්ධවූ&lt;br&gt;වර්ෂය
!
! රාජ්‍යය
! සම්බන්ධවූ&lt;br&gt;වර්ෂය
|-
| {{ධජය|අසර්බයිජාන්}} ||2011||||{{ධජය|බෙලාරූස්}}||1998
|-
|}

====ඕෂනියාව====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! රාජ්‍යය
! සම්බන්ධවූ&lt;br&gt;වර්ෂය
!
! රාජ්‍යය
! සම්බන්ධවූ&lt;br&gt;වර්ෂය
!
! රාජ්‍යය
! සම්බන්ධවූ&lt;br&gt;වර්ෂය
|-
| {{ධජය|ෆිජී}}||2011||||{{ධජය|පපුවා නව ගිනිය}}||1993||||{{ධජය|වනුටු}}||1983
|}

===පැරණි සාමාජික රාජ්‍යයන්===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! රාජ්‍යය 
! සම්බන්ධව&lt;br&gt;සිටි කාලය
!
! රාජ්‍යය 
! සම්බන්ධව&lt;br&gt;සිටි කාලය
!
! රාජ්‍යය 
! සම්බන්ධව&lt;br&gt;සිටි කාලය
!
! රාජ්‍යය 
! සම්බන්ධව&lt;br&gt;සිටි කාලය
|-
|{{ධජය|ආර්ජන්ටිනාව}}||1973-1991&lt;ref&gt;{{cite news|last=Serrat|first=Oscar J.|title=Argentina Withdraws from Non-Aligned Movement|url=http://www.apnewsarchive.com/1991/Argentina-Withdraws-from-Non-Aligned-Movement/id-dad8e554dd531634d2553b6120a48287|accessdate=23 March 2014|newspaper=Associated Press|date=20 September 1991}}&lt;/ref&gt;||||{{ධජය|සයිප්‍රස්}}||1961-2004&lt;ref&gt;{{cite web|title=Cyprus and the Non – Aligned Movement|url=http://www.mfa.gov.cy/mfa/mfa2006.nsf/0/11E2EC1C0EE098C6C225727C002A04A8?OpenDocument|publisher=Ministry of Foreign Affairs, Republic of Cyprus|accessdate=23 March 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cyprus-malta&quot;/&gt;||||{{ධජය|මෝල්ටාව}}||1973-2004&lt;ref name=&quot;cyprus-malta&quot;&gt;{{cite web|title=XIV Ministerial Conference of the Non-Aligned Movement|url=http://www.nam.gov.za/media/040920b.htm|publisher=South Africa Ministry for Foreign Affairs|accessdate=23 March 2014}}&lt;/ref&gt; ||||{{ධජය|යුගෝස්ලාවියාව}}||1961-1992&lt;ref name=suspended/&gt;&lt;ref name=NewDelhi&gt;{{Citation |title=Final Document of the 7th Summit of the Non-Aligned Movement -(New Delhi Declaration) |url=http://www.namegypt.org/Relevant%20Documents/07th%20Summit%20of%20the%20Non-Aligned%20Movement%20-%20Final%20Document%20(Ne.pdf |access-date=2014-04-19 |archive-date=2011-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008015328/https://www.namegypt.org/Relevant%20Documents/07th%20Summit%20of%20the%20Non-Aligned%20Movement%20-%20Final%20Document%20%28Ne.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kin, Lai Kwok (2 September 1992).  [http://www.independent.co.uk/news/world/yugoslavia-casts-shadow-over-nonaligned-summit-1548802.html &quot;Yugoslavia Casts Shadow over Non-Aligned Summit&quot;].  [[Reuters]] (via ''[[The Independent]]''.  Retrieved 24 August 2012.&lt;/ref&gt;
|-
|}

===නිරික්ෂකයින්===
පහතින් දක්වා තිබෙන රාජ්‍යයන් සහ සංවිධාන තවමත් නිරික්ෂණ මට්ටමේ පවතී:&lt;ref name=members/&gt;
&lt;!--can it please be explained why these nations are &quot;observers&quot; and not full members?--&gt;

====රාජ්‍යයන්====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! 
! නිරික්ෂණ රාජ්‍යය
! 
! නිරික්ෂණ රාජ්‍යය
! 
! නිරික්ෂණ රාජ්‍යය
! 
! නිරික්ෂණ රාජ්‍යය
|-
| 1|| {{ධජය|ආර්ජන්ටිනාව}}||2|| {{ධජය|ආර්මේනියාව}} ||3|| {{ධජය|බොස්නියා සහ හර්සෙගොවිනා}}||4|| {{ධජය|බ්‍රසීලය}}
|-
| 5|| {{ධජය|චීන මහජන සමූහාණ්ඩුව}} ||6|| {{ධජය|කොස්ටා රිකා}}||7|| {{ධජය|ක්‍රොඒෂියා}}||8|| {{ධජය|එල් සැල්වදෝරය}}
|-
| 9|| {{ධජය|කසකස්තානය}}||10|| {{ධජය|කියර්ගිස්තානය}}||11|| {{ධජය|මෙක්සිකෝව}}||12|| {{ධජය|මොන්ගෝලියාව}}
|-
| 13|| {{ධජය|පැරගුවේ}}||14|| {{ධජය|සර්බියාව}}||15|| {{ධජය|ටජිකිස්තානය}}||16|| {{ධජය|යුක්රේනය}}
|-
| 17|| {{ධජය|උරුගුවේ}}
|-
|}

====සංවිධාන====
{{div col|colwidth=20em}}
#[[අප්‍රිකානු සංගමය]]
#[[අප්‍රිකානු-ආසියානු ජනතා සහයෝගීතා සංවිධානය]]
#[[අරාබි ලීගය]]
#[[පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය මහ ලේකම් කාර්යාලය]]
#Hostosian National Independence Movement
#Kanak and Socialist National Liberation Front
#[[ඉස්ලාම් සහයෝගීතා සංවිධානය]]
#South Centre
#[[එක්සත් ජාතීන්]]
#[[ලෝක සාම කවුන්සිලය]]
#International Institute for Non-Aligned Studies
{{div col end}}

==මේවාද බලන්න==
* [[උතුරු–දකුණු බෙදීම]]
* [[තුන්වන ලෝකය]]

==වැඩිදුර කියැවීම්==
* Hans Köchler (ed.), ''The Principles of Non-Alignment. The Non-aligned Countries in the Eighties—Results and Perspectives''. London: Third World Centre, 1982. ISBN 0-86199-015-3 ([http://books.google.com/books?vid=ISBN0861990153&amp;id=WlaLuBO-YBMC&amp;printsec=frontcover Google Print])</text>
      <sha1>364ubr7s61fl2826by68sviqsrhqgdn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ලංකාදීප (පුවත්පත)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55201</id>
    <revision>
      <id>792711</id>
      <parentid>593192</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T10:04:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6116" sha1="9fbpqw3gexpvatp9j6kvewekgxc5iur" xml:space="preserve">{{Infobox Newspaper
| name                = ලංකාදීප
| image               = [[Image:Lankadeepa logo.jpg|225px]]
| type                = දිනපතා [[පුවත්පත]]
| format              = [[පුළුල් පත්‍රය]]
| foundation          = 1991
| ceased publication  = 
| price               = 
| owners              = [[විජය පුවත්පත් සමාගම]]
| publisher           = 
| editor              = 
| chiefeditor         =
| assoceditor         = 
| staff               = 
| language            = [[සිංහල භාෂාව |සිංහල]]
| political           = [[මධ්‍යස්ථවාදය|මධ්‍යස්ථවාදී]]
| circulation         = 150,000 (දිනපතා ලංකාදීප)&lt;br&gt;350,000 (ඉරිදා ලංකාදීප)
| headquarters        = අංක. 48, පාක් වීදිය, [[කොළඹ 2 - කොම්පඤ්ඤ වීදිය |කොළඹ 02]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| oclc                = 
| ISSN                = 
| website             = http://www.lankadeepa.lk
}}

'''ලංකාදීප''' යනු,  [[විජය පුවත්පත් සමාගම|විජය පුවත්පත් සමාගමට]] අයත් දිනපතා [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලාංකික]] [[සිංහල භාෂාව|සිංහල භාෂා]] පුවත්පතකි. මෙම සංවිධානයෙහි සභාපතිවරයා වන්නේ රංජිත් විජේවර්ධන මහතා වන අතර, ඔහු  [[ඩී. ආර්. විජේවර්ධන]] මහතාගේ පුත්‍රයා වෙයි.&lt;ref name=&quot;wnp&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් | url=http://www.wijeyanewspapers.lk/About_Us.htm | title=විජය නිවුස්පේපර්ස් ලිමිටඩ් | accessdate=අප්‍රේල් 18, 2012}}&lt;/ref&gt; ඉරිදා දිනවලදී, ''ඉරිදා ලංකාදීප'' නම්වූ සතිඅන්ත පුවත්පත ප්‍රකාශයට පත් කෙරෙයි. මේවා සංස්ථාපනය කෙරුණේ 1991 වසරෙහිදීය.&lt;ref name=&quot;roots&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් | url=http://www.rootsweb.ancestry.com/~lkawgw/newsceylon.htm | title=නිවුස්පේපර්ස් ඉන් සිලෝන් | publisher=[[Ancestry.com]] | accessdate=22 අප්‍රේල් 2012}}&lt;/ref&gt; පුවත්පත විසින් ආවරණය කරන ක්ෂේත්‍ර අතරට දේශපාලනය, ක්‍රීඩාව, විනෝදය සහ හමුදාමය කටයුතු අඩංගු වෙයි. 

ඉරිදා ලංකාදීප පුවත්පත 2006-2007 සහ 2008-2010 වසර සඳහා ස්ලිම් නීල්සන් ජනතා ප්‍රදානය දිනාගත්තේ ශ්‍රී ලංකාවේ මහත් ජනප්‍රිය සතිඅන්ත පුවත්පත ලෙසිනි. එහි බුහුනණි පුවත්පත් වන්නේ ''[[ද සන්ඩේ ටයිම්ස් (ශ්‍රී ලංකාව)|ද සන්ඩේ ටයිම්ස්]]'', ''[[ද ඩේලි මිරර් (ශ්‍රී ලංකාව)|ද ඩේලි මිරර්]]'' සහ ''[[ටැමිල් මිරර්]] '' වෙති.&lt;ref name=press&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=http://www.pressreference.com/Sa-Sw/Sri-Lanka.html|title=ශ්‍රී ලංකා ප්‍රෙස්, මීඩියා, ටීවී, රේඩියෝ, නිවුස්පේපර්ස්|work=PressReference.com|format=[[ලෝක විසිරි වියමන |වෙබ්]]|publisher=Advameg Inc.|date=2007|accessdate=2009-02-11}}&lt;/ref&gt; දිනපතා ලංකාදීප සතුව 150,000 ප්‍රමාණයක සාමාන්‍ය සංසරණයක් සතු වන අතර එමි ඉරිදා සංස්කරණය සතුව  350,000 ප්‍රමාණයක සංසරණයක් වෙයි. &lt;ref name=&quot;allb&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් | url=http://www.allaboutnewspapers.com/july08/story6.htm | title=විජය නිවුස්පේපර්ස් බූස්ට් ඉට්ස් කැපෑසිටි විත් ටූ මෝ මනුග්‍රාෆ් ලයින්ස් | publisher=allaboutnewspapers.com | accessdate=අප්‍රේල් 18, 2012}}&lt;/ref&gt;

==මෙයද බලන්න ==
*[[ශ්‍රී ලංකාවේ පුවත්පත් ලැයිස්තුව]]

==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

==බාහිර සබැඳි ==
*නිල ගූගල් පිටුව : [http://google.com/+lankadeepa]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://www.wijeya.lk/ විජය පුවත්පත් සමාගම] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141009013246/http://www.wijeya.lk/ |date=2014-10-09 }}
*[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/country_profiles/1168427.stm#media බීබීසී ශ්‍රී ලංකා මීඩියා]
*[http://www.lankadeepa.lk/ ලංකාදීප] නිල වෙබ් අඩවිය

[[ප්‍රවර්ගය: ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රකාශයට පත් කෙරෙන දිනපතා පුවත්පත්]]
[[ප්‍රවර්ගය: 1991 වසරෙහිදී සංස්ථාපනය කෙරුණු ප්‍රකාශන]]
[[ප්‍රවර්ගය: ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රකාශයට පත් කෙරෙන සිංහල-භාෂා පුවත්පත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:විජය පුවත්පත් සමාගම]]</text>
      <sha1>9fbpqw3gexpvatp9j6kvewekgxc5iur</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ඉන්දුනීසියා එයාර්ඒෂියා 8501 පියාසැරිය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56840</id>
    <revision>
      <id>792660</id>
      <parentid>776620</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T22:42:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21435" sha1="9p9g5eeyag51usig6nyv89yho4f5iw4" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව ගුවන්යානා සිදුවීම
| name = ඉන්දුනීසියා එයාර්ඒෂියා 8501 පියාසැරිය&lt;br&gt;Indonesia AirAsia Flight 8501
| image =Indonesia_AirAsia_Airbus_A320-216;_PK-AXC@SIN;07.08.2011_617eo_(6068918367).jpg
| caption = PK-AXC, කඩාවැටුණු ගුවන් යානය Singapore Changi ගුවන් තොටුපළදී (2011 අගෝස්තු)
| date = {{start date|2014|12|28|df=y}}
| summary = 2014 දෙසැම්බර් 28 දිනදී අතුරුදන් විය.&lt;br&gt;2014 දෙසැම්බර් 30 දිනදී ගුවන් යානයේ සුන්බුන් සහ මළ සිරුරු සොයා ගන්නා ලදී.
| occurrence_type = කඩාවැටුණු ගුවන් යානය 
| site = [[ජාවා මුහුද]] (දැනුවත් අවසන් පිහිටුම)
| coordinates = {{coord|-3.2466|109.3682|dim:500km_region:ID_type:event|display=inline,title}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://twitter.com/flightradar24/status/549069684390494208|title=Flightradar24 on Twitter|work=Twitter|accessdate=28 December 2014}}&lt;/ref&gt;
| origin = ජුවන්ඩා ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ, සුරබායා, ඉන්දුනීසියා
| destination = සිංගප්පෝර් චැංජි ගුවන්තොටුපළ
| passengers = 155
| crew = 7
| injuries = 
| fatalities = 
| missing = 162 (සියළුම දෙනා)
| survivors = 
| aircraft_type = එයාර් බස් A320-21
| operator = [[ඉන්දුනීසියා එයාර්ඒෂියා]]
| tail_number = PK-AXC
}}

'''ඉන්දුනීසියා එයාර්ඒෂියා පියාසැරි 8501''' ('''QZ8501'''/'''AWQ8501''') යනු [[ඉන්දුනීසියා එයාර්ඒෂියා]] ගුවන් සේවයට අයත් එයාර් බස් A320-216 ගණයේ අන්තර්ජාතික මගී ප්‍රවාහන ගුවන් යානයකි. ගුවන් යානය 2014 දෙසැම්බර් 28 වන දින, එහි ගමන් කරමින් සිටි මගීන් 155ක් සහ කාර්ය මණ්ඩලයේ 7 දෙනෙකු සමග ඉන්දුනීසියාවේ [[සුරබායා]] සිට [[සිංගප්පූරුව]] දක්වා ගමන් කරමින් තිබියදී අතුරුදන් වූ අතර,&lt;ref name=Reuters&gt;{{cite news|title=AirAsia flight QZ8501 loses contact with air traffic control|url=http://www.cbc.ca/news/world/airasia-flight-qz8501-loses-contact-with-air-traffic-control-1.2884831|accessdate=28 December 2014|agency=[[Reut ers]]|date=28 December 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=ABC&gt;[http://abcnews.com/International/passenger-plane-missing-pacific/story?id=27856490 Passenger Plane Goes Missing Over Pacific], [[ඒ්බීසී නිව්ස්]], 27 December 2014.&lt;/ref&gt; 2014 දෙසැම්බර් 30 වන දිනදී සාගරයට කඩා වැටී තිබූ ගුවන් යානයේ සුන්බුන් සහ මළ සිරුරු ජාවා මුහුදේ බෝර්නියෝ (Borneo) සිට ඈතින් වූ සයුරේ තිබී සොයා ගන්නා ලදී.

ඉන්දුනීසියා එයාර්ඒෂියා යනු මැලේසියානු අඩු මිල ගුවන් සේවයක් වූ [[එයාර්ඒෂියා]] හී අනුබද්ධ සේවයකි. 2014 වසරේදී මැලේසිියාවට සම්බන්ධ මගී ගුවන් යානයක් මුහුණදුන් තුන්වන අනතුර ලෙස මෙය සටහන් වේ.

==සිදුවීම==
{{multiple image
 | direction = vertical
 | width = 350
 | footer =  
 | image1 = QZ8501 flight path.png
 | alt1 = 
 | caption1 = 
 | image2 = 
 | alt2 = 
 | caption2 =
 }}
බටහිර ඉන්දුනීසියානු වේලාවෙන් (WIB, UTC+7) පැය 05:35 ට සුරබායා හී ජුවන්ඩා ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළින් (Juanda International Airport) නික්මුණු ගුවන් යානය, සිංගප්පූරුවේ චැන්ජි ගුවන් තොටුපළ වෙතට (Singapore Changi Airport) පැය 08:30 වන විට ලඟා වීමට නියමිතව තිබුණි.&lt;ref name=Flightradar24&gt;{{cite web|title=QZ8501 / Indonesia AirAsia|url=http://www.flightradar24.com/flight/qz8501|website=FlightRadar24|accessdate=28 December 2014}}&lt;/ref&gt; තිබූ අයහපත් කාළගුණ තත්වයක් හේතුවෙන් යානය ගමන් ගනිමින් තුබූ පථයෙන් වෙනස් වීමට අවසර ඉල්ලා තිබෙන අතර ඒ අවස්ථාව වන විටත් යානය ඉන්දුනීසියානු ගුවන් ගමන් පාලන මධ්‍යස්ථානය සමග සම්බන්ධිතව තිබූ බව පැවසෙයි.&lt;ref&gt;{{cite web|title=AirAsia jet carrying 162 missing on way to Singapore - CNN.com|url=http://www.cnn.com/2014/12/27/world/asia/airasia-missing-plane/index.html|website=CNN|accessdate=28 December 2014}}&lt;/ref&gt; ඝන වලාකුළු මග හැරීම සඳහා ගුවන් නියමුවා විසින් යානය අඩි 38000 ක් ඉහලට එසවීමට ඉල්ලා තිබෙන නමුත්,&lt;ref name=&quot;BBC News 28122014&quot;&gt;{{cite news|title=AirAsia Indonesia flight QZ8501 to Singapore missing|url=http://www.bbc.com/news/world-asia-30614627|accessdate=28 December 2014|work=BBC News}}&lt;/ref&gt; Flightradar24 විසින් ග්‍රහණය කෙරූ සම්ප්‍රේෂ ප්‍රතිචාරක දත්ත අනූව යානයේ අවසන් උන්නතාංශය අඩි 32000 වී තිබිණ.&lt;ref name=Flightradar24 /&gt; යානය අඩි 38000 ක් ඉහලට එසවීම සදහා කල ගුවන් නියමුවාගේ ඉල්ලීමට ගුවන් ගමන් පාලන මධ්‍යස්ථානය අවසර ලබා දී නොතිබූ අතර යානය වම් පසට හැරවීමට පමණක් එම අවස්ථාවේ අවසර ලබා දී තිබුණි.&lt;ref name=&quot;CNN News 1&quot;&gt;{{cite news|title=Smoke spotted as searchers look for missing AirAsia jet|url=http://edition.cnn.com/2014/12/29/world/asia/airasia-missing-plane/|website=CNN|accessdate=30 December 2014}}&lt;/ref&gt;

එයාර්ඒෂියා සමාගමේ ප්‍රකාශයකට අනූව පැය 06:17{{efn|එයාර්ඒෂියා සමාගමේ ප්‍රකාශය අනූව සම්බන්ධතාව ඇණ හිටි වේලාව පැය 07:24 වේ.&lt;ref name=&quot;facebook&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.facebook.com/notes/airasia/updated-statement-qz8501/10152667884908742|title=[Updated statement] QZ8501|date=28 December 2014|website=AirAsia Facebook page|accessdate=28 December 2014}}&lt;/ref&gt; කෙසේ වූවද, ඉන්දුනීසියානු ගුවන් ගමන් අධිකාරියේ ගැටුම්කාරී ප්‍රකාශ අනූව සම්බන්ධතාව ඇණ හිටි වේලාව පැය 06:17 වේ.&lt;ref name=&quot;cnn&quot;&gt;{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2014/12/27/world/asia/airasia-missing-plane/|title=AirAsia jet with 162 on board goes missing on way to Singapore|date=28 December 2014|website=CNN International Edition|accessdate=28 December 2014}}&lt;/ref&gt;}} ට යානය, ගුවන් ගමන් පාලන මධ්‍යස්ථානය සමග තිබූ සම්බන්ධතාවයෙන් ගිලිහී ගොස් තිබෙන අතර, ඒ වනවිට ගුවන් යානය Belitung දිවයිනට ආසන්න Kalimantan (Borneo) සහ [[ජාවා]] අතරමැද ජාවා මුහුදට ඉහල අහසේ පිහිටි බව සඳහන්ය.&lt;ref name=ABC/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=AirAsia (Indonesia) Flight QZ8501 Incident|url=http://www.transportmalaysia.com/news/2014/12/28/airasia-indonesia-flight-qz8501-incident/|website=Transport Malaysia|accessdate=28 December 2014}}&lt;/ref&gt;

ඉන්දුනීසියානු ප්‍රවාහන අමාත්‍යංශ වාර්තා අනූව අතුරුදන් ගුවන් යානයෙන් කිසිදු ආපදා තත්වයක් හඟවන සංඥාවක් මුදා හැර නොතිබේ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url = http://uk.reuters.com/article/2014/12/28/uk-indonesia-airplane-idUKKBN0K601G20141228|title = AirAsia flight carrying 162 people goes missing in Southeast Asia - officials|date = 28 December 2014|accessdate = 28 December 2014|website = Reuters|publisher = Reuters|last = Nusatya|first = Chris|first2 = Randy|last2 = Fabi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url = http://www.abc.net.au/news/2014-12-28/air-asia-flight-loses-contact-with-air-traffic-control/5990424|title = Live: AirAsia flight from Indonesia to Singapore loses contact with air traffic control|date = 28 December 2014|accessdate = 28 December 2014|website = ABC News (Australia)|publisher = Australian Broadcasting Corporation|last = |first = }}&lt;/ref&gt;

==සෙවීමේ කටයුතු==

===නිශ්චයනයන්===

===සෙවීමේ මෙහෙයුමට දායක වූ රටවල්===
දෙසැම්බර් 30 වන දින වන විට ඉන්දුනීසියාව හැරුණු විට අමෙරිකා එක්සත් ජනපදය, සිංගප්පූරුව, චීනය, මැලේසියාව, දකුණු කොරියාව, ජපානය, ප්‍රංශය, ඔස්ට්‍රේලියාව සහ නවසීලන්තය&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mashable.com/2014/12/29/airasia-8501-missing-search/|title=95% certain debris is from missing AirAsia flight, says Indonesian search official|work=mashable|date=Dec, 30, 2014|accessdate=Dec, 30, 2014}}&lt;/ref&gt; 
යන රටවල් අතුරුදන් වූ යානය සෙවීම සඳහා නෞකා 30ක්, ගුවන් යානා 15 කට වැඩි සංඛ්‍යාවක් යොදවා තුබුණි.

==ගුවන් නියමුවෝ==
යානයේ සිටි ගුවන් නියමුවෝ:&lt;ref&gt;{{cite news|title=LIVE BLOG: AirAsia QZ8501 from Indonesia to Singapore missing|url=http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/liveblog-airasia-qz8501/1553132.html|accessdate=28 December 2014|publisher=Channel NewsAsia|date=28 December 2014|archive-date=28 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141228084918/http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/liveblog-airasia-qz8501/1553132.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Who was aboard AirAsia Flight QZ8501? A family, veteran pilots, a fiance and more|url=http://edition.cnn.com/2014/12/29/world/asia/missing-passenger-vignettes/|accessdate=30 December 2014|publisher=CNN|date=30 December 2014}}&lt;/ref&gt;
*කපිතාන් Iriyanto,  ධාවන පැය 20,537 ක පලපුරුද්දක් සහිත නියමුවෙකි. ඉන් 6,100 ක් එයාර්ඒෂියා ඉන්දුනීසියා එයාර් බස් A320 ට අදාල වේ.
*46 හැවිරිදි පළමු නිළදාරී Rémi Emmanuel Plesel, එයාර්ඒෂියා ඉන්දුනීසියාහී ධාවන පැය 2,275 ක පලපුරුද්දක් සහිත නියමුවෙකි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://crisis.airasia.com/index.html|title=AirAsia Indonesia Flight QZ8501|author=AirAsia|publisher=|accessdate=28 December 2014}}&lt;/ref&gt;

==යානයේ ගමන් ගත් මගීන් සහ කාර්ය මණ්ඩලය==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ '''ඉන්දුනීසියා එයාර්ඒෂියා පියාසැරි 8501 හි සිටි මගීන් සහ කාර්ය මණ්ඩලය'''
|-style=&quot;background-color:#B0C4DE; font-weight: bold&quot; 
! ජාතිකත්වය
! මගීන්
! කාර්ය&lt;br&gt;මණ්ඩලය
! එකතුව
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{ධජය|ඉන්දුනීසියාව}}
| 149
| 6
| 155
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{ධජය|දකුණු කොරියාව}}
| 3
| 0
| 3
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; data-sort-value=&quot;China&quot; | {{ධජය|ප්‍රංශය}}
| 0
| 1
| 1
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{ධජය|මලයාසියාව}}
| 1
| 0
| 1
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{ධජය|සිංගප්පූරුව}}
| 1
| 0
| 1
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; | {{ධජය|එක්සත් රාජධානිය}}
| 1
| 0
| 1
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| style=&quot;text-align:left;&quot; | '''එකතුව'''
| 155
| 7
| 162
|}

මින් 145 දෙනෙකු වැඩිහිටියන්ද, 17 දෙනෙකු කුඩා දරුවන්ද (එක් ළදරුවෙකු ඇතුළු) වූහ.

==සිදුවීම සම්බන්ධව කාලානුරූපි තොරතුරු==
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
! දිනය
! වාර්තාවූ සිදුවීම
|-style=&quot;background-color:#ffcc00; font-weight: bold&quot;
| *දෙසැම්බර් 28 ||  ගමන් කරමින් සිටි මගීන් 155ක් සහ කාර්ය මණ්ඩලයේ 7 දෙනෙකු සමග ගුවන් යානය අතුරුදන් වීම.
|-
| *දෙසැම්බර් 29 ||  ගුවන් යානය ජාවා මුහුදට කඩා වැටෙන්නට ඇතැයි අනුමාන පලවීම.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Indonesia says missing AirAsia plane could be at 'bottom of sea'|url=http://www.reuters.com/article/2014/12/29/us-indonesia-airplane-idUSKBN0K601C20141229|accessdate=29 December 2014|publisher=Reuters|date=29 December 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
| *දෙසැම්බර් 29 || ඉන්දුනීසියානු හෙලිකොප්ටර් යානයක් මගින් මුහුදේ පාවෙන තෙල් පැල්ලම් කීපයක් වාර්තා කිරීම.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Oil spills spotted, authorities unsure if it came from missing QZ8501|url=http://www.themalaysianinsider.com/malaysia/article/oil-spills-spotted-authorities-unsure-if-it-came-from-missing-qz8501|accessdate=29 December 2014|publisher=themalaysianinsider|date=29 December 2014|archive-date=30 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141230095758/http://www.themalaysianinsider.com/malaysia/article/oil-spills-spotted-authorities-unsure-if-it-came-from-missing-qz8501|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| *දෙසැම්බර් 30 || මුහුදේ පාවෙමින් තුබූ අතුරුදන් වූ ගුවන් යානයට අයත් යැයි සැක කෙරෙන, හදිසි රූටනයකට සහ ගුවන් යානා දොරටුවකට සමාන සුන්බුන් පිළිබදව තොරතුරු වාර්තා වීම.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Items resembling slide, plane door seen in AirAsia search|url=http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/items-resembling-slide/1557832.html|accessdate=30 December 2014|publisher=channelnewsasia|date=30 December 2014|archive-date=2 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150102004435/http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/items-resembling-slide/1557832.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
යානයේ සෙවීමේ කටයුතු සිදුකරන්නන් විසින් සාගරයේ වූ දුමාරයක් නිරික්ෂණය කිරීම.&lt;ref name=&quot;CNN News 1&quot;&gt;&lt;/ref&gt;  
|-style=&quot;background-color:#FFCBDB; font-weight: bold&quot;
| *දෙසැම්බර් 30 || ජාවා මුහුදේ පාවෙමින් තුබූ සුන්බුන්, 95% ක්ම අතුරුදන් යානාවට අයත් විය හැකි බවට ඉන්දුනීසියානු බලධාරීන් තහවුරු කිරීම.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Official: Debris in sea '95% likely' from AirAsia Flight QZ8501|url=http://edition.cnn.com/2014/12/30/world/asia/airasia-missing-plane/index.html?hpt=hp_t1|accessdate=29 December 2014|publisher=CNN|date=30 December 2014}}&lt;/ref&gt;
අතුරුදන් වූ ගුවන් යානයේ සහ මගීන්ගේ සුන්බුන් සහ මළ සිරුරු යැයි විශ්වාස කරන සාධක ඉන්දුනීසියානු නාවික හමුදාවට හමුවූ බව එරට මාධ්‍ය වාර්තා කිරීම.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Report: Debris, bodies found in Java Sea possibly linked to AirAsia jet|url=http://www.haaretz.com/news/world/1.634434|accessdate=30 December 2014|publisher=haaretz|date=30 December 2014|archive-date=30 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141230235640/http://www.haaretz.com/news/world/1.634434|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
යානය සොයා මෙහෙයුම් දියත් කල එම සාගර කලාපය තුල මල සිරුරු 40 ක පමණ ප්‍රමාණයක් හමුවීම.&lt;ref&gt;{{cite news|title=AirAsia QZ8501: Forty bodies found in missing plane search|url=http://www.bbc.com/news/world-asia-30630330|accessdate=30 December 2014|publisher=bbc|date=30 December 2014}}&lt;/ref&gt; 
|-style=&quot;background-color:red; font-weight: bold&quot;
| *දෙසැම්බර් 30 || ජාවා මුහුදේ පාවෙමින් තුබූ සුන්බුන් සහ මල සිරුරු අතුරුදන් වූ ගුවන් යානයට සම්බන්ධ ඒවා යැයි ඉන්දුනීසියානු බලධාරීන් තහවුරු කිරීම.&lt;ref&gt;{{cite news|title=AirAsia QZ8501: Officials say debris is missing plane|url=http://www.bbc.com/news/world-asia-30634081|accessdate=30 December 2014|publisher=bbc|date=30 December 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Debris discovered from missing AirAsia Flight; 2 bodies found|url=http://edition.cnn.com/2014/12/30/world/asia/airasia-missing-plane/index.html?hpt=hp_t1|accessdate=30 December 2014|publisher=CNN|date=30 December 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
| *2015 ජනවාරි 3 || කඩාවැටුණු එයාර් ඒෂියා ගුවන්යානයේ විශාල කොටස් 2 ක් සොයා ගැනීම.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Searchers find 'big parts' of AirAsia plane|url=http://www.aljazeera.com/news/asia-pacific/2015/01/airasia-plane-20151345540133256.html|accessdate=2015.1.4|publisher=aljazeera |date=2015.1.3}}&lt;/ref&gt;
|-
| *2015 ජනවාරි 4 || කඩාවැටුණු එයාර් ඒෂියා ගුවන්යානයේ පස්වැනි විශාල කොටස සොයා ගැනීම.&lt;ref&gt;{{cite news|title=කඩාවැටුණු එයාර් ඒෂියා ගුවන් යානයේ තවත් කොටස් හමුවෙයි.|url=http://www.hirunews.lk/sinhala/100586/%E0%B6%91%E0%B6%BA%E0%B7%8F%E0%B6%BB%E0%B7%8A-%E0%B6%92%E0%B7%82%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%8F-%E0%B6%BA%E0%B7%8F%E0%B6%B1%E0%B6%BA%E0%B7%9A-%E0%B6%85%E0%B6%B1%E0%B6%AD%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B6%A7-%E0%B7%84%E0%B7%9A%E0%B6%AD%E0%B7%94%E0%B7%80-%E0%B6%85%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B7%83%E0%B7%8A-%E0%B6%AF%E0%B7%90%E0%B6%BA%E0%B7%92-%E0%B7%83%E0%B7%90%E0%B6%9A%E0%B6%BA%E0%B6%9A%E0%B7%8A|accessdate=2015.1.4|publisher=HIRUNEWS |date=2015.1.4}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== සටහන් ==
{{notelist}}
{{clear}}

==මේවාද බලන්න==
*[[මැලේසියා එයාර්ලයින්ස් 370 පියාසැරිය]]
*[[මැලේසියා එයාර්ලයින්ස් 17 පියාසැරිය]]

==මූලාශ්‍ර==
{{reflist|30em}}

==භාහිර සබැදි==
{{2014 වසරේ ගුවන් අනතුරු සහ සිදුවීම්}}
[[ප්‍රවර්ගය:2014 වසර තුළ ගුවන් අනතුරු සහ සිදුවීම්]]
[[ප්‍රවර්ගය:එයාර් බස් A320 අනතුරු සහ සිදුවීම්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ඉන්දුනීසියා එයාර්ඒෂියා අනතුරු සහ සිදුවීම්]]</text>
      <sha1>9p9g5eeyag51usig6nyv89yho4f5iw4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මහාමායා බාලිකා විද්‍යාලය, මහනුවර</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65472</id>
    <revision>
      <id>792706</id>
      <parentid>772838</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T08:19:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14549" sha1="edge2cgzkd8qhgch8fb59y7o417gk91" xml:space="preserve">{{Coord|7|17|11.7774|N|80|38|42.56|E|region:LK_type:edu|display=title}}

{{තොරතුරුකොටුව පාසල
 | name                    = මහාමායා බාලිකා විද්‍යාලය, මහනුවර
 | image                   = 
 | motto                   = ''Vijja Uppaththang Setta'' &lt;br/&gt; [[පාලි]] - &quot;Knowledge is Supreme&quot; &lt;br/&gt; ([[ධම්මපදය]] වෙතින්)
 | established             = {{start date and age|1932|01|14}}
 | founder                 = 
 | type                    = [[රජයේ පාසැල්|රජයේ පාසල]]
 | grades                  = පන්ති 1 - 13
 | principal               = 
 | enrollment              = 5000
 | staff                   = 198
 | gender                  = බාලිකා
 | lower_age               = 6
 | upper_age               = 18
 | colours                 = නිල්, රන්&lt;br&gt;{{color box|navy}}{{color box|gold}}
 | pupils                  = 
 | alumni                  = 
 | location                = [[මහනුවර]]
 | country                 = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
 | website                 = [http://www.mahamayagirlscollege.lk/ mahamayagirlscollege.lk]
}}

'''මහාමායා බාලිකා විද්‍යාලය''' යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[මහනුවර]] පිහිටි රජයට අයත් බාලිකා විද්‍යාලයකි.

== ඉතිහාසය ==
මහනුවර මහාමායා බාලිකා විද්‍යාලය 1932 දී සාරා සොයිසා ආර්යාවගේ සහ චිත්‍රාවෝ රත්වත්තේ මහත්මියගේ නායකත්වයෙන් යුත් සධාචාර කුලාංගන සමිතිය විසින් ආරම්භ කරන ලදී. ආතර් ප්‍රනාන්දු මහතාට අයත්ව තිබූ ඉඩමට යාබද අක්කර 2.5ක ඉඩම සමඟින් අනගාරික ධර්මපාලතුමාගෙන් මිලදී ගත් බටහිර ක්ලිෆ් බංගලාව පළමු පන්ති කාමරය විය. ජාතික නායකයන් වන [[අනගාරික ධර්මපාල]], ඩී.බී. ජයතිලක, පී.ද එස්.කුලරත්න, ජී.පී. මලලසේකර සහ [[සී.ඩබ්.ඩබ්. කන්නන්ගර|සී.ඩබ්ලිව්.ඩබ්ලිව්. කන්නන්ගර]] ද විද්‍යාලයට දායක විය.&lt;ref&gt;[https://archives1.dinamina.lk/2022/01/13/%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B7%81%E0%B7%9A%E0%B7%82%E0%B7%8F%E0%B6%82%E0%B6%9C/138876/90-%E0%B7%80%E0%B7%90%E0%B6%B1%E0%B7%92-%E0%B7%80%E0%B7%83%E0%B6%BB-%E0%B7%83%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B6%B1-%E0%B6%B8%E0%B7%84%E0%B6%B1%E0%B7%94%E0%B7%80%E0%B6%BB-%E0%B6%B8%E0%B7%84%E0%B7%8F%E0%B6%B8%E0%B7%8F%E0%B6%BA%E0%B7%8F-%E0%B6%B6%E0%B7%8F%E0%B6%BD%E0%B7%92%E0%B6%9A%E0%B7%8F-%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%AF%E0%B7%94%E0%B7%84%E0%B6%BD 90 වැනි වසර සපුරන මහනුවර මහාමායා බාලිකා විදුහල]{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}ග ''dinamina.lk'' 2024 සැප්තැම්බර් 05 දින ලබා ගන්නා ලදී.&lt;/ref&gt;

=== කැපී පෙනෙන සිදුවීම්වල කාල නිර්ණය ===

* 1932 ජනවාරි 14 - මහාමායා බාලිකා විද්‍යාලය &quot;බෞද්ධ බාලිකා විද්‍යාලය&quot; නමින් ලියාපදිංචි සිසුන් දහසයක් සමඟ ආරම්භ කරන ලදී.{{තහවුරු​ කරන්න|date=සැප්තැම්බර් 2024}}
* 1938 - මහාමායා බාලිකා විද්‍යාලය ලෙස නිල වශයෙන් නම් කරන ලදී.{{තහවුරු​ කරන්න|date=සැප්තැම්බර් 2024}}
* 1960 දෙසැම්බර් - මහාමායා රාජ්‍ය පරිපාලනය සඳහා පවරා ගන්නා ලදී.{{තහවුරු​ කරන්න|date=සැප්තැම්බර් 2024}}
* 1982 - මහාමායාට ජාතික පාසල් තත්ත්වය හිමි විය.{{තහවුරු​ කරන්න|date=සැප්තැම්බර් 2024}}
* 1990 - පාසල් ශ්‍රවණාගාරය නිම කරන ලදී.{{තහවුරු​ කරන්න|date=සැප්තැම්බර් 2024}}
* 2000 - පිහිනුම් තටාකය නිම කරන ලදී.{{තහවුරු​ කරන්න|date=සැප්තැම්බර් 2024}}

=== අද විද්‍යාලය ===
සිසුන් 5000 ක්, ගුරුවරියන් 185 ක් සහ පිරිමි ගුරුවරුන් 15 ක් පමණ සිටිති. තෙරේවාද බුද්ධාගම බොහෝ දුරට ශ්‍රී ලංකාවේ සියලුම බෞද්ධ පොදු පාසල්වල මෙන් පාසල් අධ්‍යාපන ක්‍රමයේ අනිවාර්ය අංගයක් වී ඇත. සිසුන් නිවාස හතරකට බෙදා ඇත. නිවාස පද්ධතිය මූලික වශයෙන් ක්රීඩා ඉසව් සඳහා භාවිතා වේ. ගෙවල් නම් මායා, ප්‍රජාපති, සංඝමිත්තා, යශෝදරා.{{තහවුරු​ කරන්න|date=සැප්තැම්බර් 2024}}

== අධ්‍යාපනය ==
මහාමායා බාලිකා විද්‍යාලය කොටස් දෙකකට බෙදා ඇත - ප්‍රාථමික අංශය සහ ද්විතීයික පාසල් අංශය. 1 සිට 5 ශ්‍රේණි වලින් සමන්විත ප්‍රාථමික පාසල ද්විතියික පාසල අසල පිහිටා ඇත. ප්‍රාථමික පාසල ද මහනුවර වැව දෙස බලයි. ද්විතීයික පාසල 6 සිට 13 දක්වා ශ්‍රේණි වලින් සමන්විත වේ. සෑම ශ්‍රේණියක්ම පන්ති හතක් හෝ අටක් පමණ ඇති අතර සෑම පන්තියකටම සිසුන් හතළිහක් හෝ පනහක් පමණ ඇතුළත් වේ.

පාසල ඉතා ශක්තිමත් අධ්‍යාපන පද්ධතියක් ඇති අතර විද්‍යා, වාණිජ, ගණිත, භාෂා සහ ජීව විද්‍යා උසස් පෙළ යෝජනා ක්‍රම සඳහා විශිෂ්ට පහසුකම් ඇත. පාසල ජාතික මට්ටමේ ඉහළ පෙළේ සිසුන් නිරන්තරයෙන් බිහි කරන අතර ජාතික සාමාන්‍ය පෙළ සහ උසස් පෙළ විභාග සඳහා පෙනී සිටින සිසුන්ට ලැබෙන සමස්ත ලංකා තනතුරුවලින් එය සනාථ වේ.&lt;ref&gt;[https://liveat8.lk/%E0%B7%83%E0%B7%8F%E0%B6%B8%E0%B7%8F%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%BA-%E0%B6%B4%E0%B7%99%E0%B7%85-%E0%B6%B4%E0%B7%85%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B7%80%E0%B7%90%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%B1%E0%B7%8F/ සාමාන්‍ය පෙළ පළමුවැන්නා මහනුවරින් – දෙවැන්නා යාපනයෙන්]{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''liveat8.lk''&lt;/ref&gt; 5 වසර ශිෂ්‍යත්ව විභාග අපේක්ෂකයින්ගේ ඉල්ලුම මත පදනම්ව මනාප ශ්‍රේණිගත කිරීම්වල ශ්‍රී ලංකාවේ සියලුම බාලිකා පාසල් අතර වසර ගණනාවක් පුරා පළමු ස්ථාන තුන අතරට පැමිණ ඇත.&lt;ref&gt;[https://sinhala.adaderana.lk/news.php?nid=81791 5 ශ්‍රේණියේ පාසල්වලට ඇතුළත් කරන අවම ලකුණු පිටවෙයි.]. ''sinhala.adaderana.lk''&lt;/ref&gt;

== ක්‍රීඩා සහ විෂය බාහිර ක්‍රියාකාරකම් ==
ධාවන පථයේ සිට පිහිනුම් ක්‍රීඩාව දක්වා ක්‍රීඩා කරන ජාතික මට්ටමේ ශිෂ්‍ය-ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවන් ගණනාවක් පාසලේ සිටී. බොහෝ ජාතික ක්‍රීඩා ඉසව්වලට සහභාගී වීමට අමතරව, පාසල වාර්ෂික ක්‍රීඩා උළෙලක් පවත්වනු ලබන අතර එය පාසල් අභ්‍යන්තර තරඟයකි.&lt;ref&gt;[https://www.wijeya.lk/sport/%E0%B7%83%E0%B6%B8%E0%B7%83%E0%B7%8A%E0%B6%AD-%E0%B6%BD%E0%B6%82%E0%B6%9A%E0%B7%8F-%E0%B6%B4%E0%B7%8F%E0%B7%83%E0%B6%BD%E0%B7%8A-%E0%B7%80%E0%B6%BA%E0%B7%83%E0%B7%8A-%E0%B6%9A%E0%B7%8F%E0%B6%AB%E0%B7%8A%E0%B6%A9-%E0%B6%9A%E0%B6%AB%E0%B7%8A%E0%B6%A9%E0%B7%8F%E0%B6%BA%E0%B6%B8%E0%B7%8A-%E0%B6%A0%E0%B7%99%E0%B7%83%E0%B7%8A-%E0%B6%AD%E0%B6%BB%E0%B6%9C%E0%B7%8F%E0%B7%80%E0%B6%BD%E0%B7%92%E0%B6%BA-%E0%B6%B1%E0%B7%92%E0%B6%B8%E0%B7%80%E0%B7%99%E0%B6%BA%E0%B7%92/3-61619 සමස්ත ලංකා පාසල් වයස් කාණ්ඩ කණ්ඩායම් චෙස් තරගාවලිය නිමවෙයි]{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''www.wijeya.lk''&lt;/ref&gt;

පාසලේ බටහිර සංගීත කණ්ඩායමක්, පෙරදිග සංගීත කණ්ඩායමක්, බටහිර සංගීත ගායන කණ්ඩායමක් සහ සම්ප්‍රදායික ශ්‍රී ලාංකික නර්තන කණ්ඩායමක් ඇත. පාසලේ සම්මානලාභී සාහිත්‍ය, සංගීත හා නාට්‍ය සංගමය ජාතික නාට්‍ය තරඟ සඳහා නිරතුරුවම සහභාගී වේ. දකුණු ආසියාවේ ප්‍රථම නිරීක්ෂණ තාරකා විද්‍යා තරගය කොළඹ ආනන්ද විද්‍යාලයේ ආනන්දීය තාරකා විද්‍යා සංගමය සහ මහාමායා බාලිකා විද්‍යාලයේ තාරකා විද්‍යා සංගමය එක්ව සංවිධානය කරන ලද බව සඳහන් කිරීම වැදගත්ය.

අධ්‍යයන විශිෂ්ටත්වය අත්කර ගැනීමට අමතරව, පාසල ක්‍රීඩා, සෞන්දර්ය අධ්‍යයනය, පාරිසරික ක්‍රියාකාරකම් සහ තවත් බොහෝ ක්ෂේත්‍රවල සියලු වටයේ ජයග්‍රහණ වාර්තා කරයි.&lt;ref&gt;[https://www.army.lk/si/news/%E0%B6%B8%E0%B7%84%E0%B7%8F%E0%B6%B8%E0%B7%8F%E0%B6%BA%E0%B7%8F-%E0%B6%B6%E0%B7%8F%E0%B6%BD%E0%B7%92%E0%B6%9A%E0%B7%8F-%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%AF%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BA%E0%B7%8F%E0%B6%BD%E0%B6%BA%E0%B7%9A-%E2%80%98%E0%B7%80%E0%B6%BB%E0%B7%8A%E0%B6%AB-%E0%B6%BB%E0%B7%8F%E0%B6%AD%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BB%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%9A%E2%80%99-%E0%B6%B4%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BB%E0%B6%B0%E0%B7%8F%E0%B6%B1-%E0%B6%86%E0%B6%BB%E0%B7%8F%E0%B6%B0%E0%B7%92%E0%B6%AD-%E0%B6%85%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B6%AD%E0%B7%8A%E0%B6%AD%E0%B7%8F-%E0%B6%BD%E0%B7%99%E0%B7%83-%E0%B6%BA%E0%B7%94%E0%B6%AF%E0%B7%8A%E0%B6%B0-%E0%B7%84%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B6%AF%E0%B7%8F%E0%B6%B0%E0%B7%92%E0%B6%B4%E0%B6%AD%E0%B7%92%E0%B6%AD%E0%B7%94%E0%B6%B8%E0%B6%B1%E0%B7%8A මහාමායා බාලිකා විද්‍යාලයේ ‘වර්ණ රාත්‍රියේ’ ප්‍රධාන ආරාධිත අමුත්තා ලෙස යුද්ධ හමුදාධිපතිතුමන් සහභාගි වේ]. ''www.army.lk''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://divaina.lk/%E0%B6%B8%E0%B6%B0%E0%B7%8A%E0%B6%BA%E0%B6%B8-%E0%B6%B4%E0%B7%85%E0%B7%8F%E0%B6%AD%E0%B7%8A-%E0%B6%A7%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%9A%E0%B7%9C%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%A9%E0%B7%9D-%E0%B7%81/ මධ්‍යම පළාත් ටයිකොන්ඩෝ ශුරතාවය මහනුවර මහාමායා බාලිකා විදුහලට] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250122133028/https://divaina.lk/%E0%B6%B8%E0%B6%B0%E0%B7%8A%E0%B6%BA%E0%B6%B8-%E0%B6%B4%E0%B7%85%E0%B7%8F%E0%B6%AD%E0%B7%8A-%E0%B6%A7%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%9A%E0%B7%9C%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%A9%E0%B7%9D-%E0%B7%81/ |date=2025-01-22 }}.  ''divaina.lk''&lt;/ref&gt;

== පාසල් ගීතය සහ කොඩිය ==
පාසල් ධජය, ලාංඡනය සහ පාසල් ගීතය සිංහල භාෂාවෙන් හඳුන්වා දුන්නේ සෝමා පූජිත ගුණවර්ධන මහත්මිය විදුහල්පතිනිය ලෙස කටයුතු කරන සමයේදීය. ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් පළමු පාසල් ගීතය හඳුන්වා දුන්නේ විදුහල්පතිනි බර්තා රොජර්ස් රත්වත්තේ මහත්මිය විසිනි.{{තහවුරු​ කරන්න|date=සැප්තැම්බර් 2024}}

== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist}}

{{ප්‍රවර්ගකරණය අවැසි පිටු|date=සැප්තැම්බර් 2024}}</text>
      <sha1>edge2cgzkd8qhgch8fb59y7o417gk91</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ඔක්සිජන් වායුවෙහි භූවිද්‍යාත්මක ඉතිහාසය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65965</id>
    <revision>
      <id>792665</id>
      <parentid>365699</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T23:48:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6777" sha1="7bz90zzjptr8xf9zoto35qdjmol0bsc" xml:space="preserve">[[ගොනුව:Oxygenation-atm-2.svg|thumb|right|420px|[[පෘථිවියෙහි වායුගෝලය|පෘථිවියෙහි වායුගෝලයෙහි]] O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; එක්‍රැස්වීම. රතු සහ කොළ රේඛා වෙතින් නිමානයන්හී පරාසයන් පෙන්නුම් කරන අතර, කාලය මනිනු ලබන්නේ වර්තමානයට පෙර වසර බිලියන වලිනි (ගිපෙ).
&lt;br /&gt;අදියර 1 (3.85–2.45 ගිපෙ): වායුගෝලයෙහි ප්‍රායෝගික ලෙසින් O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; නොමැති.
&lt;br /&gt;අදියර 2 (2.45–1.85 ගිපෙ): O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; නිෂ්පාදනය කෙරුණු මුත්, සාගර සහ මුහුදු පත්ලෙහි පාෂාණ වෙතින් එය අවශෝෂණය කෙරෙමින්.
&lt;br /&gt;අදියර 3 (1.85–0.85 ගිපෙ): සාගරයෙන් පිටතට O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ඉවත්ව ගිය මුත්, භූමි පෘෂ්ඨයන් වෙතින් අවශෝෂණය කරනු ලැබීම සහ ඕසෝන් ස්ථරය සෑදීම සඳහා භාවිතය.
&lt;br /&gt;අදියරයන් 4 &amp; 5 (0.85 ගිපෙ–වර්තමානය): O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; අපායනයන් සම්පූර්ණයෙන් පුරවනු ලදුව, වායුව සංචය වීම.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://rstb.royalsocietypublishing.org/content/361/1470/903.full.pdf |access-date=2016-06-14 |archive-date=2014-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140625153836/http://rstb.royalsocietypublishing.org/content/361/1470/903.full.pdf }}&lt;/ref&gt;]]

[[ප්‍රභාසංස්ලේෂණය]] විකාසයවීමට පෙර, [[පෘථිවියෙහි වායුගෝලය]] තුල නිදහස් [[ඔක්සිජන්]] (O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) නොවීය. &lt;ref name=&quot;NYT-20131003&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පුවත් |last=සිමර් |first=කාල් |authorlink=කාල් සිමර් |title=අර්ත්ස් ඔක්සිජන්: අ මිස්ට්‍රි ඊසි ටු ටේක් ෆො ග්‍රාන්ටඩ් |url=http://www.nytimes.com/2013/10/03/science/earths-oxygen-a-mystery-easy-to-take-for-granted.html |date=3 ඔක්තොම්බර් 2013 |work=[[නිව්යෝර්ක් ටයිම්ස්]] |accessdate=3 ඔක්තොම්බර් 2013 }}&lt;/ref&gt; වායුගෝලයෙහි නිදහස් ඔක්සිජන් පළමුව එක්‍රැස්වීමට පෙර, අපද්‍රව්‍යයක් ලෙසින් O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; නිපැයූ  [[ප්‍රභාසංස්ලේෂී]] [[ප්‍රාග්න්‍යෂ්ටික]] ජීවීන් මෙහි ජීවත්වූ අතර,&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස ජර්නල් | last4 = රිඩ්ලි | first1 = ඒ.| first2 = එච්.| last5 = බික්| last3 = ජෝර්ජ්| last2 = වෝක්| first3 = එස්. සී.| first4 = ජේ.| first5 = ආර්.| title = බයෝමේකර්ස් ෆ්‍රොම් හිරොනියන් ඔයිල්-බෙයරිං ෆ්ලුයිඩ් ඉන්ක්ලූෂන්ස්: ඇන් අන්කන්ටැමිනේටඩ් රෙකෝඩ් ඔෆ් ලයිෆ් බිෆෝර් ද ග්‍රේට් ඔක්සිඩේෂන් ඉවෙන්ට් | journal = ජියෝලජි| volume = 34| issue = 6| pages = 437| year = 2006| last1 = ඩුට්කියෙවිච් | doi = 10.1130/G22360.1|bibcode = 2006Geo....34..437D }}&lt;/ref&gt; එසේ වන්නට ඇත්තේ මෙයට වසර බිලියන 3.5 පමණ පෙර විය හැක. ඔවුන් නිපැයූ ඔක්සිජන් වායුගෝලයෙන් විගසින් ඉවත් කෙරුණේ, විශේෂයෙන් යකඩ වැනි ඔක්සිහාරක ඛනිජයන්හී  ඛාදනය හේතුවෙනි. මෙම 'සාමුහික මලකෑම' නිසාවෙන් මුහුදු පතුලේ යකඩ ඔක්සයිඩය  තැන්පත් වූ අතර, [[කලාපික යකඩ සැදුම්]] නිර්මාණය විය. වායුගෝලයේ කුඩා ප්‍රමාණ වශයෙන් හෝ ඔක්සිජන් රැඳී පැවතීම සිදු වූයේ [[මහා ඔක්සජනීකරණ සිදුවීම]] ඇරඹීමට වසර මිලියන 50 කට පමණ පෙරදී විය. &lt;ref name=Anabar2007&gt;{{උපන්‍යාස ජර්නල් | last4 = ආර්නෝල්ඩ්| last6 = ක්‍රීසර්| last3 = ලියෝන්ස්| first1 = ඒ. | first2 = වයි.| last9 = ස්කොට්| last2 = ඩුවන් | first3 = ටී. | first4 = ජී.| last8 = ගෝර්ඩ්න් | first5 = බී. | first10 = ජේ. | first6 = ආර්.| last10 = ගාවින් | first7 = ඒ.| last11 = බික් | first8 = ජී. | first11 = ආර්. | first9 = සී.| title = අ විෆ් ඔෆ් ඔක්සිජන් බිෆෝ ද ග්‍රේට් ඔක්සිඩේෂන් ඉවෙන්ට්?| journal = සයන්ස්| volume = 317| issue = 5846| year = 2007| last7 = කෝෆ්මන්| pages = 1903–1906| last5 = කෙන්ඩෝල්| pmid = 17901330| last1 = අන්බර් | doi = 10.1126/science.1140325|bibcode = 2007Sci...317.1903A }}&lt;/ref&gt;  වායුගෝලයෙහි මෙම සාමුහික ඔක්සජනීකරණය විසින්, නිදහස් ඔක්සිජන් හී සීඝ්‍ර එක්‍රැස් වීම සිදු විය. [[ප්‍රාථමික නිෂ්පාදනය|ප්‍රාථමික නිෂ්පාදනයෙහි]] වර්තමාන සීඝ්‍රතාවයන් පරිදී, වර්තමානයෙහි පවතින ඔක්සිජන් සාන්ද්‍රණය නිෂ්පාදනය කෙරුමට, ප්‍රභාසංස්ලේෂීය ජීවින්ට වසර  2,000 ක් ගත වෙයි.


==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}


[[ප්‍රවර්ගය:ඔක්සිජන්]]</text>
      <sha1>7bz90zzjptr8xf9zoto35qdjmol0bsc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ටැමිල් මිරර්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67931</id>
    <revision>
      <id>792682</id>
      <parentid>378244</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T03:57:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2736" sha1="ek0y5k87kjgru3889dgki56k0jj7y7x" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව පුවත්පත
| name                = ටැමිල් මිරර්
| image               = [[File:Tamil Mirror logo.jpg|200px]]
| type                = පුවත් වෙබ්අඩවිය
| format              = 
| foundation          = 
| ceased publication  = 
| price               = 
| owners              = [[විජය පුවත්පත් සමාගම]]
| publisher           = 
| chiefeditor         =
| web editor          = 
| assoceditor         = 
| staff               = 
| language            = [[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]]
| political           = [[ප්‍රගතිශීලී දේශපාලනය|ප්‍රගතිශීලී]]
| circulation         = 
| headquarters        = අංක. 48, උද්‍යාන වීදිය, කොළඹ 2, ශ්‍රී ලංකාව
| oclc                = 
| ISSN                = 
| website             = [http://www.tamilmirror.lk/ tamilmirror.lk]
}}
'''ටැමිල් මිරර්''' යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[කොළඹ]] පදනම් කරගත් දෙමළ භාෂා පුවත් වෙබ්අඩවියකි. එය [[විජය පුවත්පත් සමාගම|විජය පුවත්පත් සමාගමේ]] ප්‍රකාශනයක් වේ.&lt;ref name=press&gt;{{cite web |url=http://www.pressreference.com/Sa-Sw/Sri-Lanka.html |title=ශ්‍රී ලංකා ප්‍රෙස්, මීඩියා, ටීවී, රේඩියෝ, නිව්ස්පේපර්ස් |work=PressReference.com |publisher=Advameg Inc |date=2007 |accessdate=2009-02-11}}&lt;/ref&gt; එහි අනෙකුත් සහෝදර පුවත්පත් වන්නේ ''[[ද සන්ඩේ ටයිම්ස් (ශ්‍රී ලංකාව)|ද සන්ඩේ ටයිම්ස්]]'', ''[[ද ඩේලි මිරර් (ශ්‍රී ලංකාව)|ද ඩේලි මිරර්]]'', ''[[ලංකාදීප (පුවත්පත)|ලංකාදීප]]'' සහ ''[[ඩේලි එෆ්ටී]]'' වෙති.

==මෙවාද බලන්න ==
*[[ශ්‍රී ලංකාවේ පුවත්පත් ලැයිස්තුව]]

==මූලාශ්‍ර==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

==බාහිර සබැඳි ==
* [http://www.tamilmirror.lk Tamil Mirror] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230521035157/https://www.tamilmirror.lk/ |date=2023-05-21 }} නිල වෙබ් අඩවිය

[[ප්‍රවර්ගය:විජය පුවත්පත් සමාගම]]</text>
      <sha1>ek0y5k87kjgru3889dgki56k0jj7y7x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>අක්නාටන්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>69609</id>
    <revision>
      <id>792656</id>
      <parentid>783963</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T21:13:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="179039" sha1="2al0i4osy2q3ozz60ow4hfbdj3f13bq" xml:space="preserve">{{redirect|අක්නේටන්|අගතා ක්‍රිස්ටිගේ නාට්‍යය|අක්නේටන් (නාට්‍යය)|ෆිලිප් ග්ලාස්ගේ ඔපෙරාව|අක්නාටන් (ඔපෙරාව)}}
{{Infobox pharaoh
|Name=අක්නාටන්&lt;br /&gt;අමෙන්හොටෙප් IV
|Alt= අමෙනෝෆිස් IV, නැෆු(`)රුරෙයා, ඉඛ්නේටන්&lt;ref name=&quot;pronounce&quot;/&gt;
|Image=GD-EG-Caire-Musée061.JPG
|Caption=මුල්කාලීන [[අමර්ණ කලාව|අමර්ණ සම්ප්‍රදාය]] අනුව නිර්මිත අක්නාටන්ගේ ප්‍රතිමාවක්.
|NomenHiero=&lt;hiero&gt;i-t:n:ra-G25-x:n&lt;/hiero&gt;
|Nomen= &lt;br&gt;'''අමෙන්හොටෙප් නෙට්ජෙර්-හෙකා-වැසෙට්'''(වර්ෂය 1-4)&lt;ref name=&quot;AmarnaSunset&quot;&gt;ඩොඩ්සන්, ඒඩන්, අමර්ණ සන්සෙට්: නෙෆර්ටිටි, ටුටන්ඛාමුන්, ආයි, හොරෙම්හෙබ්, ඇන්ඩ් ද ඊජිප්ටියන් කවුන්ටර්-රිෆෝමේෂන්. ද ඇමරිකන් යුනිවර්සිටි ඉන් කයිරෝ ප්‍රෙස්. 2009, ISBN 978-977-416-304-3, පි 170&lt;/ref&gt; &lt;br&gt; &lt;hiero&gt;G39-N5-&lt;-i-mn:n-Htp-R8-S38-R19-&gt; &lt;/hiero&gt; &lt;br&gt;'''අක්නාටන්''' (ඔහුගේ 4වන රාජ්‍ය වර්ෂයෙන් පසු)&lt;br /&gt;ආටන්ගේ සජීවී ආත්මය&lt;ref name=&quot;clayton120&quot;&gt;ක්ලේටන් (2006), පි.120&lt;/ref&gt;
|PrenomenHiero=&lt;hiero&gt;ra-nfr-xpr-Z3-ra:wa:n&lt;/hiero&gt;
|Prenomen= &lt;br&gt;'''නෙෆර්ඛෙපෙරුරේ-වේන්රේ''' (වර්ෂය 1-17) &lt;br&gt; රේගේ විද්‍යාමානයන් අලංකෘත ය&lt;ref name=&quot;clayton120&quot;/&gt; රේගේ පුද්ගලයා
|Golden= &lt;br&gt;'''වෙට්ජෙස්-ඛාවු-එම්-ඉයුනු-ෂෙමේ'''(වර්ෂය 1-4)&lt;ref name=&quot;AmarnaSunset&quot;/&gt; &lt;br&gt; &lt;hiero&gt;G8-U39-Y1-N28:Z2-m-O28-W24:O49-M27&lt;/hiero&gt; &lt;br&gt; '''වෙට්ජෙස්-රෙන්-එන්-ආටෙන්''' (වර්ෂය 4න් පසු) &lt;br&gt; ආටන්ගේ නාමය උසුලන්නා
|Nebty=&lt;br&gt;'''වෙර්-නෙසුට්-එම්-ඉපෙට්-ස්ව්ට්'''(වර්ෂය 1-4)&lt;ref name=&quot;AmarnaSunset&quot;/&gt; &lt;br&gt; &lt;hiero&gt;G16-wr:r-sw-t:n-i-i-m-i-t:p-Q1-t:Z2&lt;/hiero&gt; &lt;br&gt; '''වෙර්-නෙසුට්-එම්-අක්ටාටන්''' (වර්ෂය 4න් පසු) &lt;br&gt; අක්ටාටන්හි ශ්‍රේෂ්ඨ රාජ්‍යත්වය
|Horus= &lt;br&gt;'''කානැඛ්ට්-කායි-ෂුටි'''(වර්ෂය 1-4)&lt;ref name=&quot;AmarnaSunset&quot;/&gt; &lt;br&gt; &lt;hiero&gt;G5&lt;/hiero&gt;&lt;hiero&gt;&lt;h0-E1:D40-N29-A28-S9-h0&gt;&lt;/hiero&gt;[[File:Srxtail2.GIF]] &lt;br&gt;'''කානැඛ්ට්-මෙරිආටෙන්''' (වර්ෂය 4න් පසු) &lt;br&gt; ශක්තිමත් ගවයා, ආටන්ගේ ආදරණීයයා
|GoldenHiero= &lt;hiero&gt;U39-r:n:V10:n-i-t:n:ra&lt;/hiero&gt;
|NebtyHiero= &lt;hiero&gt;wr:r-sw-t-i-i-Aa13:Axt:t*pr-i-t:n:ra&lt;/hiero&gt;
|HorusHiero= &lt;hiero&gt;E1:D40-i-t:n:ra:N36&lt;/hiero&gt;
|Reign=ක්‍රි.පූ. 1353–1336&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.britannica.com/eb/article-9005276/Akhenaton|title=අක්නාටන්|work=බ්‍රිටනිකා විශ්වකෝෂය}}&lt;/ref&gt; හෝ &lt;br /&gt;ක්‍රි.පූ. 1351–1334&lt;ref name=&quot;beckerath190&quot;&gt;බෙකරැත් (1997) පි.190&lt;/ref&gt;  
|Predecessor=[[අමෙන්හොටෙප් III]]
|Successor=[[ස්මෙන්ඛ්කරේ]] හෝ [[නෙෆර්නෙෆරුආටෙන්]]
|Spouse= [[නෙෆර්ටිටි]]&lt;br&gt;[[කියා]]&lt;br&gt;[[මෙරිටාටෙන්]]&lt;br&gt;[[අන්ඛෙසෙනමුන්]]&lt;br&gt;[[ලාබාල යුවතිය|හඳුනා නොගත් සොයුරියක්]]
|Children= [[ස්මෙන්ඛ්කරේ]]?&lt;br&gt;[[මෙරිටාටෙන්]]&lt;br&gt;[[මෙකෙටාටෙන්]]&lt;br&gt;[[අන්ඛෙසෙනමුන්]]&lt;br&gt; [[නෙෆර්නෙෆරුආටෙන් ටැෂෙරිට්]]&lt;br&gt;[[නෙෆර්නෙෆරුරේ]]&lt;br&gt;[[සෙටෙපෙන්රේ (කුමරිය)|සෙටෙපෙන්රේ]]&lt;br&gt; [[ටුටන්ඛාමුන්]]&lt;br&gt;[[අන්ඛෙසෙන්පාතෙන් ටැෂෙරිට්]]?
|Dynasty=[[ඊජිප්තුවේ දහඅටවන රාජවංශය|ඊජිප්තුවේ 18වන රාජවංශය]]
|Father= [[අමෙන්හොටෙප් III]]
|Mother= [[ටියේ]]
|Died= ක්‍රි.පූ. 1336 හෝ 1334
|Burial= [[අක්නාටන්ගේ රාජකීය සොහොන්ගැබ]], [[අමර්ණ]] (මුල් සොහොන්ගැබ)&lt;br&gt;[[KV55]] (මතභේදාත්මක ය)&lt;ref name=&quot;AkhenatenKV55&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.kv64.info/2010/03/dna-shows-that-kv55-mummy-probably-not.html|title=නිව්ස් ෆ්‍රොම් ද වැලී ඔෆ් ද කිංස්: DNA ෂෝස් දැට් KV55 මමී ප්‍රොබබ්ලි නොට් අක්නාටන්|publisher=Kv64.info|date=2010-03-02|accessdate=2012-08-25}}&lt;/ref&gt;
|Monuments= [[අමර්ණ|අක්ටාටන්]], ගෙම්පාටෙන්, හ්ව්ට්-බෙන්බෙන්
}}
 
'''අක්නාටන්''' ({{IPAc-en|ˌ|æ|k|ə|ˈ|n|ɑː|t|ən}};&lt;ref name=&quot;pronounce&quot;&gt;{{cite web|url=http://dictionary.reference.com/browse/akhenaten|title=අක්නාටන්|publisher=dictionary.com|accessdate=2008-10-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081014190649/http://dictionary.reference.com/browse/Akhenaten|archivedate=14 ඔක්තෝබර් 2008&lt;!--DASHBot--&gt;|url-status=live}}&lt;/ref&gt; '''එක්නේටන්''',&lt;ref&gt;ඩොමිනික් මොන්ට්සෙරාට්, අක්නාටන්: හිස්ට්‍රි, ෆැන්ටසි ඇන්ඩ් ඒන්ෂන්ට් ඊජිප්ට්, සයිකොලොජි ප්‍රෙස්, 2003, පිටු 105, 111&lt;/ref&gt; '''අක්නේටන්''',&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/11544/Akhenaton|title=අක්නේටන් (කිං ඔෆ් ඊජිප්ට්) - බ්‍රිටනිකා මාර්ගස්ථ විශ්වකෝෂය|publisher=Britannica.com|date=|accessdate=2012-08-25}}&lt;/ref&gt;'''ඉක්නේටන්''',&lt;ref&gt;රොබට් විලියම් රොජර්ස්, කුනීෆෝම් පැරලල්ස් ටු ද ඕල්ඩ් ටෙස්ටමන්ට්, ඊටන් සහ මේන්ස්, 1912, පි 252&lt;/ref&gt;සහ '''ඛුඑනාටන්''';&lt;ref&gt;කේ.ඒ කිචන්, ඔන් ද රිලයබිලිටි ඔෆ් ද ඕල්ඩ් ටෙස්ටමන්ට්, Wm. බී. ඊර්ඩ්මන්ස් පබ්ලිෂිං, 2003. පි 486 [https://books.google.com/books?id=Kw6U05qBiXcC ගූගල් බුක්ස්]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ජොයිස් ඒ. ටිල්ඩෙස්ලි, ඊජිප්ට්: හව් අ ලොස්ට් සිවිලයිසේෂන් වෝස් රීඩිස්කවර්ඩ්, යුනිවර්සිටි ඔෆ් කැලිෆෝනියා ප්‍රෙස්, 2005&lt;/ref&gt;ලෙස ද හඳුන්වයි; අරුත &quot;ආටන් වෙනුවෙන් ක්‍රියාකාරී&quot;) හෙවත් සිය පස්වන රාජ්‍ය වර්ෂයට පෙර '''අමෙන්හොටෙප් IV''' (ඇතැම්විට ග්‍රීක ස්වරූපයෙන් ''අමෙනෝෆිස් IV'' ලෙස ද දක්වයි, අරුත: [[අමුන්]] සතුටට පත් කළ) ලෙස හැඳින්වෙන්නේ [[පුරාතන ඊජිප්තුව|පුරාතන ඊජිප්තුවේ]] [[ඊජිප්තුවේ දහඅටවන රාජවංශය|18වන රාජවංශයේ]] [[පාරාවෝ|පාරාවෝවරයෙකි]]. ඔහු විසින් වසර 17ක් රාජ්‍යය පාලනය කොට ඇති අතර, ඇතැම්විට ක්‍රි.පූ. 1336 හෝ 1334දී මියගොස් ඇත. ඔහු වඩාත් ප්‍රසිද්ධ වී ඇත්තේ සම්පදායික ඊජිප්තු [[බහුදේවවාදය]] බැහැරකොට [[ආටෙන්|ආටන්]] ඇදහීම වටා කේන්ද්‍රගත වූ ආගමික සංකල්පයක් හඳුන්වා දීම නිසාවෙනි. මෙය ඇතැම් අවස්ථාවල දී, [[සමේශ්වරවාදය|සමේශ්වරවාදයක්]] හෝ අර්ධ-[[ඒකදේවවාදය|ඒකදේවවාදී]] ආගමික සංකල්පයක් ලෙස සැලකේ. පැරණි ශිලාලේඛනවල ආටන්ව හිරු ලෙස හඳුන්වා තාරකා සමග සසඳා ඇත. නමුත් පසුකාලීන නිල භාෂාව අනුව ආටන් යනු දෙවිකෙනකු ලෙස පැවසීම තහනම් කොට ඇති අතර, ඔහුට සාමාන්‍ය දෙවිකෙනකුට වඩා උසස් “සූර්ය දේවතාවා” නම් තත්ත්වයක් ලබා දී ඇත.

අක්නාටන් සම්ප්‍රදායික ඊජිප්තු ආගමට නැවතුම තබන්නට උත්සාහ ගත්ත ද, අවසානය වනතුරුත් එය අනුමත වූයේ නැත. ඔහුගේ මරණින් පසු, සම්ප්‍රදායික ආගම යළි ස්ථාපනය කෙරිණි. වසර දොළහකට පමණ පසු 18වන රාජවංශයේ අනුප්‍රාප්තියට පැහැදිළි අයිතියක් නොතිබූ පාලකයින් විසින් නව රාජවංශයක් පිහිටුවූ අතර, ඔවුන් විසින් අක්නාටන් සහ ඔහුගෙන් පසු බලයට පත් වූ පාලකයින් නින්දාවට ලක් කොට ඇත. ඔවුන් සිය ලේඛන වාර්තා ආදියෙහි අක්නාටන් හඳුන්වා ඇත්තේ &quot;සතුරා&quot; හෝ &quot;එම අපරාධකරු&quot; වැනි වදන්වලිනි.&lt;ref&gt;ට්‍රිගර් ඇතුළු පිරිස. (2001), පිටු.186-7&lt;/ref&gt;

ආටන් දෙවිඳුන් වෙනුවෙන් අක්නාටන් විසින් [[අමර්ණ]] ප්‍රදේශයේ ඉදිකළ අක්ටාටන් නගරය 19වන සියවසේ දී සොයාගන්නා තෙක්ම ඔහු පිළිබඳ තොරතුරු ඉතිහාසයෙන් සැඟවී තිබිණි. [[ෆ්ලින්ඩර්ස් පෙට්‍රී]] විසින් අමර්ණ නගරයේ සිදුකළ මුල්කාලීන කැනීම් හේතුවෙන් මේ ගුප්ත පාරාවෝවරයා පිළිබඳ විද්වතුන් තුළ වූ උනන්දුව වැඩි විය. 1907දී [[එඩ්වඩ් ආර්. අයිර්ටන්]] විසින් පොළොවෙන් යට වී තිබූ [[KV55]] සොහොන්ගැබෙන් මමියක් සොයාගත් අතර, එය අක්නාටන්ගේ වියහැකි යැයි විශ්වාස කෙරිණි. එහි DNA විශ්ලේෂණය අනුව පෙනී ගියේ KV55 සොහොන්ගැබේ භූමදානය කොට ඇති පුද්ගලයා [[ටුටන්ඛාමුන්]] රජුගේ පියා බවයි.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://anubis4_2000.tripod.com/mummypages1/18C.htm|title=සී ද KV 55 මමී ඇන්ඩ් ටුටන්ඛාමන්|publisher=Anubis4_2000.tripod.com|date=|accessdate=2012-08-25}}&lt;/ref&gt; නමුත් එය සැබැවින්ම අක්නාටන්ගේ ද යන්න ගැටලු සහගත ය.&lt;ref name=&quot;AkhenatenKV55&quot;/&gt;&lt;ref&gt;''නේචර්'' 472, 404-406 (2011); මාර්ගස්ථ ප්‍රකාශනය 27 අප්‍රේල් 2011; [http://www.nature.com/news/2011/110427/full/472404a.html සැබෑ සබැඳිය]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;NewScientist.com; ජනවාරි 2011; [http://www.newscientist.com/article/dn20014-royal-rumpus-over-king-tutankhamuns-ancestry.html රෝයල් රම්පස් ඕවර් කිං ටුටන්ඛාමුන්’ස් ඇන්සස්ට්‍රි]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''JAMA'';  2010;303(24):2471-2475. [http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?articleid=186115 කිං ටුටන්ඛාමුන්’ස් ෆැමිලි ඇන්ඩ් ඩිමයිස් (සබ්ස්ක්‍රිප්ෂන්)]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;බිකර්ස්ටැෆ්, ඩී; ''ද ලෝන්ග් ඊස් ‍ඩෙඩ්. හව් ලෝන්ග් ලිව්ඩ් ද කිං?'' Kmt තුළ වෙළුම 22, n 2, ග්‍රීෂ්ම ඍතුව 2010&lt;/ref&gt;

අක්නාටන් සහ ඔහුගේ රැජින වූ [[නෙෆර්ටිටි]] පිළිබඳ පවසන විට ඔහු සහ ටුටන්ඛාමුන් අතර ඇති සම්බන්ධය ද අමතක කළ නොහැකි ය. (ටුටන්ඛාමුන්ගේ මව නෙෆර්ටිටි නොවේ. ටුටන්ඛාමුන්ගේ මව, පුරාවිද්‍යාඥයින් විසින් “ලාබාල යුවතිය” ලෙස හඳුන්වන මමිය අයත් තැනැන්තියයි.) එසේම ඔවුන් විසින් හඳුන්වා දුන් විශිෂ්ට [[අමර්ණ කලාව|කලා සම්ප්‍රදාය]] මෙන්ම ඔහු ස්ථාපනයට උත්සාහ ගත් [[ආටන්වාදය|ආගම]] ද ඔහුගේ සුවිශේෂී බවට හේතු වී ඇත.

==IVවන අමෙන්හොටෙප් ලෙස මුල් දිවිය==
[[File:Berlin Neues Museum - relief d'Amenhotep IV.jpg|thumb|left|IVවන අමෙන්හොටෙප් සිය නාමය අක්නාටන් ලෙස වෙනස් කර ගැනීමට පෙර ඔහු නිරූපිත කැටයමක්, [[නියුවස් කෞතුකාගාරය]], බර්ලින්]]
අනාගත අක්නාටන් උපත ලැබූයේ [[අමෙන්හොටෙප් III|IIIවන අමෙන්හොටෙප්]] රජුගේ සහ ඔහුගේ අගබිසව වූ [[ටියේ]] රැජිනගේ බාල පුත්‍රයා ලෙස ය. වැඩිමහල් පුතු වූ [[කිරුළහිමි තුත්මෝස් කුමරු]] IIIවන අමෙන්හොටෙප් රජුගේ අනුප්‍රාප්තිකයා ලෙස නම්කෙරුණ ද, ඔහු ළමා වියේම මියගිය බැවින් කිරුළ අමෙන්හොටෙප් නැමැති කුමරෙකුට හිමි විය.{{sfn|ඇල්ඩ්‍රඩ්|1991}}

IVවන අමෙන්හොටෙප් සිය පියා වූ IIIවන අමෙන්හොටෙප්ගේ මරණින් පසු සිහසුනට පත්වූයේ ද, නැතහොත් පියා සමග හවුල් පාලනයක් (ඇතැම් ඊජිප්තුවේදීන්ට අනුව වසර 12ක් පුරා පැතිරුණු) ගෙනගියේ ද යන්න විවාදයට තුඩු දී ඇත. එරික් ක්ලයින්, නිකොලස් රීවස්, [[පීටර් ඩොර්මන්]] වැනි විද්වතුන් සිය ශාස්ත්‍රීය ග්‍රන්ථ තුළ මෙම රජවරුන් දෙදෙනා අතර දිගු සහ-පාලනයක් පැවති බවට වන මතයට විරුද්ධව අදහස් දක්වමින් ප්‍රකාශ කොට ඇත්තේ එවැනි හවුල් පාලනයක් නොතිබූ බව හෝ එය අවුරුදු එකක්, දෙකක් වැනි කෙටි කාලයක් පැවති එකක් බවයි.&lt;ref&gt;රීවස් (2000) පි.77&lt;/ref&gt; [[ඩොනල්ඩ් රේඩ්ෆෝර්ඩ්]], විලියම් මර්නේන්, [[ඇලන් ගාර්ඩිනර්]] වැනි විද්වතුන් සහ මෑතකාලීනව ලෝරන්ස් බර්මන් (1998) වැනි පුද්ගලයෝ අක්නාටන් සහ ඔහුගේ පියා අතර හවුල්-පාලනයක් පැවති බවට විවාද කරති.&lt;ref&gt;බර්මන් (1998) පි.23&lt;/ref&gt;

2014 පෙබරවාරි මස, ඊජිප්තු පුරාවස්තු අමාත්‍යාංශය නිවේදනය කළේ අක්නාටන් සහ ඔහුගේ පියා විසින් අවම වශයෙන් වර්ෂ 8ක් වත් හවු‍ල් පාලනයක් ගෙන ගොස් ඇති බවට සාක්ෂි ඇති බවයි. මේ බවට සාක්ෂි ලුක්සෝර්හි [[අමෙන්හොටෙප්-හුයි]] නැමැති අමාත්‍යවරයාගේ සොහොන්ගැබෙන් හමු වූ ශිලාලේඛනවලින් ලැබේ.&lt;ref&gt;[http://www.dailynewsegypt.com/2014/02/06/pharaoh-power-sharing-unearthed-egypt/ ෆේරෝ පවර්-ෂෙයාරිං අන්අර්ත්ඩ් ඉන් ඊජිප්ට්] ඩේලි නිව්ස් ඊජිප්ට්. පෙබරවාරි 6, 2014&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.thehistoryblog.com/archives/29044 පෲෆ් ෆවුන්ඩ් ඔෆ් ඇමෙන්හොටෙප් III-අක්නාටන් කෝ-රීජන්සි] thehistoryblog.com&lt;/ref&gt; ස්පාඤ්ඤ පුරාවිද්‍යාඥයින් පිරිසක් මෙම සොහොන්ගැබේ කාර්යයයෙහි නියුතුව සිටිති.

[[File:Amenhotep IV.jpg|thumb|right|x300px|අක්නාටන් ලෙස නම වෙනස් කිරීමට පෙර IVවන අමෙන්හොටෙප්ගේ පදවි නාමයන් ඇතුළත් ලෝකඩ ඵලකයක්, [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය]].]]
IVවන අමෙන්හොටෙප් [[තීබ්ස්, ඊජිප්තුව|තීබ්ස්]] නුවර දී කිරුළු පැළඳි අතර ඔහු එම ප්‍රදේශයේ ගොඩනැගිලි ඉදිකිරීම් ව්‍යාපෘති ආරම්භ කළේ ය. එසේම ඔහු [[අමුන්-රේ|අමුන්-රේගේ]] [[ඊජිප්තු දේවස්ථානය|දේවස්ථානයේ]] දකුණු පිවිසුම ඔහු [[රේ-හරාඛ්ටි]] දෙවිඳුන් නමදින අයුරු නිරූපිත කැටයම්වලින් අලංකාර කළේ ය. මඳ කලකින්ම ඔහු නැගෙනහිර කාර්නැක්හි [[ආටන්]]ට පිදූ දෙවොලක් ඉදිකිරීමට නියෝග කළේ ය. මෙම [[IVවන අමෙන්හොටෙප්ගේ දේවස්ථානය]] ගෙම්පාටෙන් (&quot;ආටන්ගේ භූමියේ ආටන් හමු වේ&quot;) ලෙස නම්කරන ලදී. මෙම ගෙම්පාටෙන් දෙවොල, මාලිගයක් සහ [[නෙෆර්ටිටි]] රැජින වෙනුවෙන් පුද කළ හ්ව්ට් බෙන්බෙන් ([[බෙන්බෙන්]] පාෂාණ නිසා නම්කෙරිණි) නැමැති ව්‍යූහයක් ඇතුළු ගොඩනැගිලි ගණනාවකින් සමන්විත විය. මේ කාලයේම කාර්නැක්හි ඉදි වූ වෙනත් ආටන් දෙවොල් වන [[IVවන අමෙන්හොටෙප්ගේ දේවස්ථානය|රුඩ්-මෙනු]] සහ [[IVවන අමෙන්හොටෙප්ගේ දේවස්ථානය|ටෙනි-මෙනු]] යන දෙවොල් නවවන අටලුව අසල ඉදිකොට තිබෙන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. නමුත් මේ කාලයේ ඔහු විසින් අමුන් වන්දනාව යටපත් නොකළ අතර, ඔහුගේ සිව්වන වර්ෂය වනවිටත් [[අමුන්ගේ ප්‍රධාන පූජක|අමුන්ගේ ප්‍රධාන පූජකවරයා]] තනතුර ක්‍රියාකාරීව පැවතිණි.{{sfn|ඇල්ඩ්‍රඩ්|1991}} තීබ්ස්හි ඛුවෙරුවෙෆ් ([[TT192]]), [[රාමෝස් (TT55)|රාමෝස්]] ([[TT55]]) සහ [[පැරෙනෙෆර්]] ([[TT188]]) වැනි වංශවතුන්ගේ සොහොන්ගැබ්වල රජු IVවන අමෙන්හොටෙප් අයුරින්ම නිරූපිත ය.&lt;ref name=&quot;Charles&quot;&gt;චාල්ස් එෆ්. නිම්ස්, ද ට්‍රාන්සිෂන් ෆ්‍රොම් ද ට්‍රැඩිෂනල් ටු ද නිව් ස්ටයිල් ඔෆ් වෝල් රිලීෆ් අන්ඩර් අමෙන්හොටෙප් IV, ජර්නල් ඔෆ් නියර් ඊස්ටර්න් ස්ටඩීස්, වෙළුම. 32, අංක. 1/2 (ජන. - අප්‍රේ., 1973), පිටු. 181-187&lt;/ref&gt;

රාමෝස්ගේ සොහොන්ගැබේ බටහිර බිත්තියේ IVවන අමෙන්හොටෙප්ගේ රුව දක්වා ඇත්තේ සම්ප්‍රදායික ශෛලියෙන් යුතුව, සිහසුනක වාඩි වී සිටින පරිදි ය. රාමෝස්ගේ රුව, රජුට ඉදිරියෙන් නිරූපණය කොට ඇත. දොරකඩෙහි අනෙක් පැත්තේ IVවන අමෙන්හොටෙප් සහ නෙෆර්ටිටිගේ රූ කවුළුවක් තුළ කැටයම් කොට ඇති අතර, ආටන් නිරූපණය කොට ඇත්තේ හිරුමඬල ලෙසයි. තීබ්ස්හි පැරෙනෙෆර්ගේ සොහොන්ගැබෙහි, IVවන අමෙන්හොටෙප් සහ නෙෆර්ටිටි සිහසුනක වාඩි වී සිටන අයුරිනුත්, හිරුමඬල ඔවුනට ඉහළිනුත් කැටයම් කොට ඇත.&lt;ref name=&quot;Charles&quot; /&gt;

IVවන අමෙන්හොටෙප්ගේ සමයට අයත් යැයි හඳුනාගත් අවසාන ලේඛන අතුරින් එකක් ලෙස පාරාවෝගේ මෙම්පිස් අපි (හෝ ඉපි) හි ආරක්ෂකයකුගේ ලිපියක පිටපත් දෙක සැලකෙයි. මෙම ලේඛන හමු වූයේ ගුරොබ් පෙදෙසින් වන අතර, එය 5වන රාජ්‍ය වර්ෂයේ, වැඩෙන ඍතුවේ තෙවන මාසයේ 19වන දිනයට අයත් යැයි දිනනිර්ණය කොට ඇත.&lt;ref&gt;මර්නේන්, විලියම් ජේ., ටෙක්ස්ට්ස් ෆ්‍රොම් ද අමර්ණ පීරියඩ් ඉන් ඊජිප්ට්, සොසයිටි ඔෆ් බිබ්ලිකල් ලිට්රිචර්, 1995 ISBN 1-55540-966-0 පිටු 50-51&lt;/ref&gt;

==නම වෙනස් කරගැනීම==
සිය පස්වන රාජ්‍ය වර්ෂයේ 8වන මාසයේ, 13වන දිනයේ රජු නව [[අක්ටාටන්]] (වර්තමානයේ [[අමර්ණ]] ලෙස හඳුන්වයි) නගරය වෙත පැමිණ ඇත. ඉන් මාසයකට පසු IVවන අමෙන්හොටෙප් සිය නාමය අක්නාටන් ලෙස නිල වශයෙන් වෙනස් කොට ගත්තේ ය.{{sfn|ඇල්ඩ්‍රඩ්|1991}} සිය 5වන රාජ්‍ය වර්ෂයේ දී IVවන අමෙන්හොටෙප් සිය [[පාරාවෝ#නාමයන්|පංචවිධ පදවි නාමයන්]] අතරින් බොහෝමයක් වෙනස්කර ගත්තේ ය. ඉන් ඔහු වෙනස් ‍කොට නොගත්තේ ඔහුගේ පූර්වනාමය හෙවත් සිහසුන් නාමය නෙෆර්ඛෙපෙරුරේ යන නාමය පමණි.&lt;ref&gt;ඩොඩ්සන්, ඒඩන්, අමර්ණ සන්සෙට්: නෙෆර්ටිටි, ටුටන්ඛාමුන්, ආයි, හොරෙම්හෙබ්, ඇන්ඩ් ද ඊජිප්ටියන් කවුන්ටර්-රිෆෝමේෂන්. ද ඇමරිකන් යුනිවර්සිටි ඉන් කයිරෝ ප්‍රෙස්. 2009, ISBN 978-977-416-304-3 පි 8, 170&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; margin:0 auto;&quot;
|-
|
! scope=&quot;col&quot; | අමෙන්හොටෙප් IV
! scope=&quot;col&quot; | අක්නාටන්
|-
! scope=&quot;row&quot; | හොරස් නාමය
| {{Center|&lt;hiero&gt;E1:D40-N29-A28-S9&lt;/hiero&gt;}} &lt;br&gt;''කානැඛ්ට්-කායි-ෂුටි'' &lt;br /&gt; &quot;ද්විත්ව පිහාටුවේ ශක්තිමත් ගවයා
| &lt;hiero&gt;i-t:n:N5-mr&lt;/hiero&gt; &lt;br&gt;''මෙරිආටෙන්''&lt;br /&gt; &quot;ශක්තිමත් ගවයා, ආටන්ගේ ප්‍රියයා&quot;
|-
! scope=&quot;row&quot; | නෙබ්ටි නාමය
| &lt;hiero&gt;wr:r-sw-t:n-i-i-m-i-t:p-Q1-t:Z2&lt;/hiero&gt; &lt;br&gt;''වෙර්-නෙසුට්-එම්-ඉපෙට්-ස්ව්ට්''&lt;br /&gt; &quot;කාර්නැක්හි මහා රාජ්‍යත්වය&quot;
| &lt;hiero&gt;wr:r-sw-i-i-Aa15:N27-i-t:n:N5&lt;/hiero&gt; &lt;br&gt;''වෙර්-නෙසුට්-එම්-අක්ටාටෙන්''&lt;br /&gt;&quot;අඛෙට්-ආටෙන්හි ශ්‍රේෂ්ඨ රාජ්‍යත්වය&quot;
|-
! scope=&quot;row&quot; | රන් හොරස් නාමය
| &lt;hiero&gt;U39-Y1-N28:Z2ss-m-O28-W24:O49-M27&lt;/hiero&gt; &lt;br&gt; ''වෙට්ජෙස්-ඛාවු-එම්-ඉයුනු-ෂෙමායි''&lt;br /&gt; &quot;දකුණේ හීලියොපොලිසයේ කිරුළ ලත්&quot; (තීබ්ස්) 
| &lt;hiero&gt;U39-r:n-V10:n-i-t:n:N5&lt;/hiero&gt; &lt;br&gt; ''වෙට්නෙස්-රෙන්-එන්-ආටෙන්''&lt;br /&gt;&quot;ආටන්ගේ නාමය උච්චත්වයට පත්කළ තැනැත්තා&quot;
|-
! scope=&quot;row&quot; | පූර්වනාමය
| &lt;hiero&gt;ra-nfr-xpr-Z3-ra:wa:n&lt;/hiero&gt; &lt;br&gt;  ''නෙෆර්ඛෙපෙරුරේ-වේන්රේ'' &lt;br /&gt;&quot;රේගේ ස්වරූපයන් අලංකෘතය, රේට අනන්‍ය පුද්ගලයා&quot;
| &lt;hiero&gt;ra-nfr-xpr-Z3-ra:wa:n&lt;/hiero&gt; &lt;br&gt;  ''නෙෘර්ඛෙපෙරුරේ-වේන්රේ''&lt;br /&gt;

|-
! scope=&quot;row&quot; | නාමය
| &lt;hiero&gt; i-mn:n-Htp-R8-S38-R19 &lt;/hiero&gt; &lt;br&gt; ''අමෙන්හොටෙප් නෙට්ජෙර්-හෙකා-වැසෙට්''&lt;br /&gt;&quot;අමෙන්හොටෙප් තීබ්ස්හි දෙවි-පාලකයා&quot;
| &lt;hiero&gt;i-t:n:ra-G25-x:n&lt;/hiero&gt; &lt;br&gt; ''අක්නාටන්''&lt;br /&gt;&quot;ආටන් කෙරෙහි ක්‍රියාකාරී&quot;
|}

==ආගමික ප්‍රතිපත්ති==
[[File:La salle dAkhenaton (1356-1340 av J.C.) (Musée du Caire) (2076972086).jpg|thumb|[[ආටන්]] නමදින පාරාවෝ අක්නාටන් (මැද) සහ පවුලේ සාමාජිකයින්; මෙහි හිරුමඬලෙන් හිරු රැස් විහිදෙන අයුරු නිරූපිත ය.]]
[[File:Gempaaten talatats.jpg|thumb|right|[[කාර්නැක්]]හි අක්නාටන්ගේ ආටන් දෙවොලේ ඇති [[ටලටට්]] කුට්ටි]]

අක්නාටන් සිදුකළ ආගමික ප්‍රතිසංස්කරණ ජනයා කෙරෙහි කුමන ප්‍රමාණයකින් ක්‍රියාත්මක වී ද යන්න විවාදයට තුඩු දී ඇත. නිශ්චිතවම, කාලයත් සමග ඔහු විසින් ආටන් දෙවියන්ගේ නාමයන් සහ ආගමික බස ප්‍රතිශෝධනය කොට ඇති අතර, සෙසු දෙවිවරුන් සඳහන් කිරීම ක්‍රමයෙන් ඈත් කොට ඇත. එසේම ඔහු විසින් විශේෂයෙන්ම [[අමුන්]] වැනි සම්ප්‍රදායික දෙවිවරුන්ගේ නම් විශාල වශයෙන් මකාදැමීමට ක්‍රියාකළේ ය. ඔහුගේ රාජසභාවේ සිටි ඇතැම් පුද්ගලයින් සිය නම්වලට ඈඳා ගෙන තිබූ වෙනත් දෙවිවරුන්ගේ නම්වල කොටස් ඉවත් කොට ආටන් දෙවිඳුන්ගේ (හෝ අක්නාටන් විසින් ආටන්ට සමාන යැයි පැවසූ [[රා]] දෙවිඳුන්ගේ) නාමය එතැනට ආදේශ කොටගත්හ. කෙසේනමුත්, අමර්ණ යුගයේ සිටි අහ්මෝස් (&quot;සඳ දෙවියන්ගේ දරුවා&quot;, 3වන සොහොන්ගැබේ හිමිකරු) සහ සුප්‍රකට නෙෆර්ටිටි උඩුකය ප්‍රතිමාව සහ රාජකීය ආලේඛය නිර්මාණ හමු වූ ප්‍රතිමා වැඩපොල හිමි [[තුත්මෝස් (ප්‍රතිමා ශිල්පී)|තුත්මෝස්]] (&quot;තොත්ගේ දරුවා&quot;) වැනි ඇතැම් රාජ්‍ය නිලධාරීන් පැරණි දෙවිවරුන්ගේ නම් හා සම්බන්ධ නාමයන් වෙනස්කොට නැත. අමර්ණ නගරයෙන් හමු වූ ෆෙයාන්ස් ආරක්ෂක සුර අතිවිශාල සංඛ්‍යාව අනුව පෙනී යන්නේ එහි ජනතාව විසින් ගෘහ-සහ-දරු උපත්වලට අධිපති බෙස් සහ ටැවෙරෙට් දෙවිවරුන්ගේ යන්ත්‍ර, හොරස්ගේ ඇස, සහ සෙසු සම්ප්‍රදායික දෙවිවරුන්ගේ ආරක්ෂක යන්ත්‍ර පැළඳ ඇති බවයි. එපමණක් නොව අමර්ණ රාජකීය සොහොන්ගැබ් අසල වළලා තිබී හමු වූ රාජකීය ආභරණ (දැනට ස්කොට්ලන්තයේ ජාතික කෞතුකාගාරයේ තබා ඇත) අතර අමුන් දෙවියන්ගේ බිරිඳ වූ මුට් දෙවඟනගේ නාමය ඇතුළත් මුදුවක් හමු වී ඇත. මෙවැනි සාක්ෂි අනුව පෙනීයන්නේ අක්නාටන් විසින් සම්ප්‍රදායික දේවස්ථානවලට අනුග්‍රහ දැක්වීම වෙනස් කළ ද, ඔහුගේ ප්‍රතිපත්ති ඉවසිලිවන්ත ඒවා වූ බවයි.

අක්නාටන්ගේ මරණින් පසු පළමුව ඔහු සිදුකළ මෙම වෙනස ක්‍රමයෙන් යථා තත්ත්වයට පත් විය. දශකයක් තුළ දේශපාලන, ආගමික සහ කලාත්මක අංශ නැවත ඔහුගේ පියාගේ පැවති සමයේ මෙන් සුපුරුදු ඊජිප්තු ජීවිතයට අනුකූල වන ‍තත්ත්වයට හැඩගැසිණි. අක්නාටන්ගේගේ මරණින් පසු, ඔහුගේ රාජ්‍ය සමයේ නිර්මාණය වූ කලා සහ ගෘහනිර්මාණ විකෘති කිරීම හෝ විනාශ කිරීම සිදු විය. මෙම විනාශයන් විශේෂයෙන්ම [[‍හොරෙම්හෙබ්]] සහ මුල්කාලීන [[ඊජිප්තුවේ දහනවවන රාජවංශය|19වන රාජවංශික]] රජවරුන් අතින් සිදු විය. අක්නාටන්ගේ ඉදිකිරීම්වල කොටස් පසුව එම රජවරුන් සිය දේවස්ථාන සහ සොහොන්ගැබ් ඉදිකිරීම සඳහා භාවිත කොට ඇත.

==පාරාවෝ සහ පවුල් නිරූපණය==
{{See also|අමර්ණ කලාව}}

මෙම කෙටි යුගය තුළ පැවති කලා සම්ප්‍රදාය ‍සෙසු ඊජිප්තු කලා සම්ප්‍රදායයන්ගෙන් පැහැදිළිවම වෙනස්කමක් පෙන්වයි. ඇතැම් අවස්ථාවල මෙම කලා නිර්මාණ, විශේෂයෙන්ම සතුන්, ශාක සහ සාමාන්‍ය වැසියන්ව වඩාත් ස්වාභාවිකව නිරූපණය කොට ඇත. රාජකීය මෙන්ම රාජකීය නොවන පුද්ගලයන්ගේ රූ පවා ජිව ගුණයෙන් යුතුව සජීවී ලෙස නිර්මාණය කොට ඇත. කෙසේනමුත්, මාලිගයේ සාමාජිකයන් විශේෂයෙන්ම රාජකීය පවුලේ සාමාජිකයන්ගේ රූප නිරූපණය කිරීමේ දී, අතිශයින්ම ශෛලිගත කලා සම්ප්‍රදායයක් අනුගමනය කොට ඇති බව පෙනේ. මෙම ශෛලිගත සම්ප්‍රදාය තුළ දිගැති හිස්, ඉදිරියට නෙරා ගිය උදරය, පුළල් උකුල, සිහින් අත් පා, සහ විසිතුරු කළ මුහුණේ ලක්ෂණ දැකිය හැක. ‍ඊජිප්තු රාජකීය කලා ඉතිහාසය තුළ අමර්ණ යුගයට සුවිශේෂී ස්ථානයක් හිමිවන්නේ මෙකල නිම වූ අක්නාටන්ගේ පවුලේ සාමාජිකයින්ගේ රූප ස්වාභාවික ඉරියව්වලින්, විශේෂයෙන්ම එකිනෙකා සමග ආදරයෙන් සිටින අයුරින් නිරූපණය කොට තිබීම නිසායි. (නමුත් සම්ප්‍රදායික කලාව තුළ පාරාවෝගේ දිව්‍යමය ස්වභාවය නිරූපණය කෙරුණේ අචල ඉරියව්වලිනි)
[[File:Akhenaten with blue crown.jpg|thumb|left|upright|නිල් පැහැ යුධ කිරුළ පැළඳි අක්නාටන්ගේ කුඩා ප්‍රතිමාවක්]]

රජුගේ බිසව වූ නෙෆර්ටිටි රැජින, රජුට පසෙකින් සිටින අයුරින් මෙන්ම තනිව (හෝ ඇගේ දියණියන් සමග) නිරූපිත අවස්ථා ද හමු වේ. මෙම නිරූපණයන්හි ඇය දක්වා ඇත්තේ පාරාවෝවරයකුට උචිත ඉරියව්වලිනි. මේ අනුව ඇය රැජින ලෙස අසමාන්‍ය නිලයක් හොබවන්නට ඇති බවට යෝජනා වී ඇත. මුල්කාලීන නිරූපණයන්හි ඇගේ රාජකීය ආභරණ නොවී නම් ඇයගේ රුව, ඇගේ සැමියාගේ රූපයෙන් වෙන් කොට හඳුනා ගැනීම අපහසු ය. නමුත් නව අගනුවර වෙත යාමෙන් පසු, නෙෆර්ටිටි නිරූපණය කොට ඇත්තේ ඇයටම අනන්‍ය වූ ලක්ෂණවලිනි. සැබැවින්ම නෙෆර්ටිටි අතිශය රූමත් වී ද, නැතහොත් එය හුදෙක් නිර්මාණයක් පමණ ද යන්න ගැටලුවකි.

අක්නාටන්ව නිරූපිත කැටයම්වල ඔහුව විරූපී, නපුංසක ස්වභාවයෙන් නිරූපණය කොට තිබීම මතභේදයට තුඩු දී ඇත. මේ සඳහා ආගමික හේතූන් ඉදිරිපත් කොට ඇති අතර, සැමදෙනාගේ &quot;මව සහ පියා&quot; යනුවෙන් අමර්ණ සොහොන්ගැබ්වල සඳහන් ආටන්ගේ මැවීම් ස්වභාවය මෙමගින් නිරූපණය වේ යැයි ඇතැම් විද්වත්හු පවසති. නැතහොත් අක්නාටන්ගේ (සහ ඔහුගේ පවුලේ අයගේ) විශේෂ බාහිර ස්වරූපය අතිශයෝක්තියෙන් යුතුව පෙන්වා ඇති බවට ද මතයක් පවතී. අක්නාටන්ගේ යැයි පැවසෙන මමිය සොයාගන්නා තෙක්ම මෙවැනි මතවාද පැවතිණි. ඇතැම් විද්වතුන් විසින් රජුන්ගේ නිම්නයේ වැඩ අවසන් නොකළ KV55 සොහොන්ගැබෙන් හමු වූ 61074 මමිය අක්නාටන්ගේ යැයි හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref&gt;එස්. මැක්ඇවෝයි, &quot;මමී 61074: අ ස්ට්‍රේන්ජ් කේස් ඔෆ් මිස්ටේකන් අයිඩෙන්ටිටි&quot;, [[ඇන්ටිගුවෝ ඔරියන්ටේ]] 5 (2007): 183-194.&lt;/ref&gt; එය එසේ වී නම්—හෝ KV 55 මමිය ඔහුගේ කිට්ටු සමීපතමයකු වූ [[ස්මෙන්ඛ්කරේ]]ට අයත් නම්—එහි පරිමාණ ලක්ෂණ අනුව අක්නාටන්ගේ සැබෑ ස්වරූපය අතිශයෝක්තියෙන් දක්වා ඇති බවට වූ මතය සත්‍ය විය හැක. මෙම “මමිය” වෙන් වූ අස්ථි කොටස්වලින් සමන්විත වුවත්, එහි හිස්කබල දිගටි වූ අතර එහි නිකට ප්‍රමුඛ ය. ගාත්‍රා දිගටි සහ සැහැල්ලු ය. 2007දී, [[සාහි හවාස්]] ඇතුළු පර්යේෂකයින් කණ්ඩායමක් විසින් 61074 මමියේ CT පරිලෝකනයක් සිදුකරන ලදී. පරිලෝකන ප්‍රතිබිම්බ අනුව නිගමනය වූයේ දිගටි හිස්කබල, කම්මුල් අස්ථි, බෙදුණු තල්ල, සහ ගැටුළණු ඥාන දත් අනුව මෙම මමිය ටුටන්ඛාමුන්ගේ පියාගේ බවයි. ඒ අනුව ටුටන්ඛාමුන්ගේ පියා අක්නාටන් ලෙස ප්‍රකට විය.

[[File:The Wilbour Plaque, ca. 1352-1336 B.C.E., 16.48.jpg|thumbnail|right|විල්බර් ඵලකය, ක්‍රි.පූ. 1352-1336 පමණ අයත් ය, [[බෲක්ලයින් කෞතුකාගාරය]]; මෙම කැටයම මගින් අක්නාටන් සහ නෙෆර්ටිටි ඔවුන්ගේ රාජ්‍යසමයේ පසුකාලයක නිරූපිත ය.]]

===පවුල සහ සබඳතා===
{{See also|ඊජිප්තුවේ දහඅටවන රාජවංශයේ පවුල් ගස}}
[[File:Akhenaten, Nefertiti and their children.jpg|thumb|&lt;center&gt;අක්නාටන්, [[නෙෆර්ටිටි]] සහ ඔවුන්ගේ දරුවන්&lt;/center&gt;|]]
IVවන අමෙන්හොටෙප් ලෙස සිය රාජ්‍ය සමයේ මුල්කාලයේ, අක්නාටන් නෙෆර්ටිටි සමග විවාහ විය. ශිලාලේඛන අනුව ඔවුනට දියණියන් සයදෙනකු වූ බව හඳුනාගත හැක. මෑතකදී සිදු කළ DNA විශ්ලේෂණයක් අනුව අනාවරණය වූයේ අක්නාටන්ට දාව ඔහුගේ ජීව විද්‍යාත්මක සොයුරියක් වූ [[ලාබාල යුවතිය (මමිය)|&quot;ලාබාල යුවතිය&quot; මමියේ]] හිමිකාරිණිය විසින් බිහිකළ පුත්‍රයා ටුටන්ඛාටන් (පසුව [[ටුටන්ඛාමන්]]) බවයි.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.usatoday.com/tech/science/discoveries/2010-02-16-king-tut_N.htm|title=අ ෆ්‍රේල් කිං ටට් ඩයිඩ් ෆ්‍රොම් මැලේරියා, බ්‍රෝකන් ලෙග්|work=USA ටුඩේ|first=පෝල්|last=ස්කෙම්|date=2010-02-16}}&lt;/ref&gt; අක්නාටන්ගේ අනුප්‍රාප්තිකයා වූ ස්මෙන්ඛ්කරේගේ දෙමාපියන් නොදනී. අක්නාටන් සහ හඳුනා නොගත් බිසවක් ඔවුන්ගේ දෙමව්පියන් වන්නට ඇතැයි යෝජනා වී ඇත.

ශිලාලේඛන අනුව අක්නාටන්ට [[කියා]] නැමැති දෙවන බිසවක් සිටි බව පැහැදිළි වේ. ඇතැමුන් ප්‍රකාශ කොට ඇත්තේ ඇය, ටුටන්ඛාමන් හෝ ස්මෙන්ඛ්කරේ හෝ ඒ දෙදෙනාටම මවක මෙන් කටයුතු කරන්නට ඇති බවයි.

අක්නාටන්ගේ දරුවන් (හඳුනාගත් සහ සෛද්ධාන්තික) සහ ඔවුන්ගේ අපේක්ෂිත උප්න වර්ෂ පහත පරිදි වේ:

* [[ස්මෙන්ඛ්කරේ]] — IIIවන අමෙන්හොටෙප්ගේ රාජ්‍ය සමයේ 35 හෝ 36වන වර්ෂය.
* [[මෙරිටාටෙන්]] — ඔහුගේ 1වන වර්ෂය.
* [[මෙකෙටාටෙන්]] — වර්ෂය 3, හෝ ඊට පෙර විය හැක.
* [[අන්ඛෙසෙන්පාටෙන්]], පසුව [[ටුටන්ඛාමුන්|ටුටන්ඛාමුන්ගේ]] බිසව විය — වර්ෂය 4.
* [[නෙෆර්නෙෆරුආටෙන් ටැෂෙරිට්]] — වර්ෂය 8.
* [[නෙෆර්නෙෆරුරේ]] — වර්ෂය 9.
* [[සෙටෙපෙන්රේ (කුමරිය)|සෙටෙපෙන්රේ]] — වර්ෂය 9.
* [[ටුටන්ඛාටන්]] — වර්ෂය 8 හෝ 9 — පසුව ටුටන්ඛාමුන් ලෙස නම වෙනස් කරගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/ideology/king/familyakhenaton.html|title=ද ෆැමිලි ඔෆ් අක්නේටන්|accessdate=2008-10-02}}&lt;/ref&gt;

ඔහුගේ දැනට හඳුනාගෙන ඇති බිසෝවරුන් වන්නේ:
* [[නෙෆර්ටිටි]], ඔහුගේ [[මහා රාජකීය බිරිඳ]].
* [[කියා]], සුළු රාජකීය බිරිඳක්.
* [[එනිසාසි]]හි පාලකයා වූ [[සාටියා]]ගේ දියණියක්&lt;ref name=&quot;WG&quot;&gt;ග්‍රැජෙට්ස්කි, ඒන්ෂන්ට් ඊජිප්ටියන් ක්වීන්ස්: අ හයිරොග්ලිෆික් ඩික්ෂනරි, ගෝල්ඩන් හවුස් පබ්ලිකේෂන්ස්, ලන්ඩන්, 2005, ISBN 978-0-9547218-9-3&lt;/ref&gt;
* බැබිලෝනියාවේ රජු වූ [[බුර්නා-බුරියාෂ් II|බුර්නා-බුරියාෂ්ගේ]] දියණියක්&lt;ref name=&quot;WG&quot;/&gt;

තමන්ට පුරුෂ උරුමකරුවකු ලබා දීම සඳහා අක්නාටන් විසින් සිය ඇතැම් දියණියන්වද බිසෝවරුන් ලෙස පත්කොටගෙන ඇති බවට මතයන් පවතී. නමුත් මේ කරුණු විවාදාත්මක ය. නමුත් අක්නාටන් සිය පියා වූ IIIවන අමෙන්හොටෙප් මෙන් සිය එක් දියණියක්වත් [[මහා රාජකීය බිරිඳ]] ලෙස නම්කොට ඇති බව නිශ්චිත ය. නමුත් මෙමගින් ඇය අක්නාටන්ගේ ලිංගික සහකාරියක වූ බව හැඟවෙන්නේ නැත. එය වැදගත් උත්සවීය තනතුරක් වන්නට ඇත.&lt;ref&gt;රොබින්ස්, ජී.; ''විමෙන් ඉන් ඒන්ෂන්ට් ඊජිප්ට්'', හාවර්ඩ් යුනිවර්සිටි ප්‍රෙස් (1993) පි 21-27&lt;/ref&gt;
* මෙරිටාටෙන් දියණිය, ස්මෙන්ඛ්කරේගේ මහා රාජකීය බිරිඳ වූ බව අඛෙට්-ආටන්හි IIවන මෙරිරේගේ සොහොන්ගැබේ සටහන්ව ඇත. ටුටන්ඛාමුන්ගේ සොහොන්ගැබෙන් හමු වූ මංජුසාවක ඇගේ නාමය අක්නාටන් රජුගේ සහ නෙෆර්නෙෆරුආටෙන් රජුගේ මහා රාජකීය බිරිඳ ලෙස සටහන් කොට ඇත. විදේශ පාලකයින් විසින් අක්නාටන් ලියූ ලිපිවල මෙරිටාටෙන්ව 'නිවසේ ස්වාමි දියණිය' ලෙස දක්වා ඇත.
* මෙකෙ‍ටාටෙන්, අක්නාටන්ගේ දෙවන දියණිය. රජුගේ 13වන හෝ 14වන වර්ෂයේ දී මෙකෙටාටෙන් ඇගේ දරුප්‍රසූතියේ දී මියගිය බව අමර්ණ සොහොන්ගැබ්වල සඳහන් ය. ඇයට සැමියකු සිටි බවට වාර්තා හමුනොවන බැවින් ඇගේ පියා වූ අක්නාටන් ඇයව බිසවක් කරගන්නට ඇතැයි සිතිය හැක. එම දරුවා පිළිබඳ සඳහන් ශිලාලේඛනයේ කොටස කැඩී ඇති හෙයින් මේ පිළිබඳ නිගමනයකට ඒමට නොහැක.
* මුලින් කියා බිසව වෙනුවෙන් නිමකළ විවිධ ස්මාරක පසුව අක්නාටන්ගේ දියණියන් වූ මෙරිටාටෙන් සහ අන්ඛෙසෙන්පාටෙන් සඳහා නැවත කැටයම් කොට ඇත. මෙම ප්‍රතිශෝධිත ශිලාලේඛනයේ මෙරිටාටෙන්-ටැෂෙරිට් (&quot;කනිටු&quot;) සහ අන්ඛෙසෙන්පාටෙන්-ටැෂෙරිට් කෙනකු පිළිබඳ සඳහන් වේ. ඇතැමුන් අදහස් දක්වන්නේ අක්නාටන් සිය මුණුපුරුමිණිපිරියන්ට පියා වන්නට ඇති බව මින් අදහස් වන බවයි. නමුත් තවත් සමහරුන් පවසන්නේ මෙවැනි මුණුපුරුමිණිපිරියන් පිළිබඳ කිසිදු සඳහනක් නැති නිසා, මෙම නම්, මුලින් කියාගේ දරුවකුගේ නමක් තිබූ ස්ථානයක වූ හිස්තැන පිරවීමට යෙදූ ප්‍රබන්ධ නාමයක් වියහැකි බවයි.&lt;ref&gt;ඒඩන් ඩොඩ්සන් සහ ඩියෑන් හිල්ටන්, ද කම්ප්ලීට් රෝයල් ෆැමිලීස් ඔෆ් ඒන්ෂන්ට් ඊජිප්ට්, තේම්ස් ඇන්ඩ් හඩ්සන් (2004), පි.154&lt;/ref&gt;

තවත් පෙම්වතියන් දෙදෙනකු යෝජනා වී ඇති මුත්, ඒවා නිල වශයෙන් පිළිනොගැනේ:

* ස්මෙන්ඛ්කරේ, අක්නාටන්ගේ අනුප්‍රාප්තිකයා සහ/හෝ ඔහුගේ අවසන් සමයේ සහ-පාලකයායි. පෙම්වතියකට වඩා ස්මෙන්ඛ්කරේ යනු අක්නාටන්ගේ අර්ධ-සොයුරකු හෝ පුත්‍රයකු විය හැකි ය. ඇතැමුන් විශ්වාස කරන්නේ ස්මෙන්ඛ්කරේ යනු අක්නාටන්ගේ බිසවක්, එනම් නෙෆර්ටිටි හෝ කියාගේ අන්වර්ථ නාමයක් බවයි. (පහත බලන්න)
* ටියේ, ඔහුගේ මවයි. IIIවන අමෙන්හොටෙප්ගේ මරණින් වසර 12කට පසුවත්, ඇයව අභිලේඛනවල රැජින සහ රජුගේ ප්‍රියාවිය යන නම්වලින් හඳුන්වා ඇත. නමුත් බොහෝ අවස්ථාවල ඇයව හඳුන්වා ඇත්තේ රජුන්ගේ මව යනුවෙනි. මෙම මතයට පක්ෂව අදහස් දක්වන විද්වතුන් ස්වල්ප දෙනා (ප්‍රධානව [[ඉමානුවෙල් වෙලිකොව්ස්කි]]) පවසන්නේ අක්නාටන් යනු [[තීබ්ස්, ග්‍රීසිය|ග්‍රීසියේ තීබ්ස්]]හි ජීවත් වූයේ යැයි පැවසෙන පුරාවෘත්තමය [[ඊඩිපස්]] රජුගේ ප්‍රතිමූර්තියක් බවත්, ටියේ ඔහුගේ මව/බිරිඳ වූ [[ජොකැස්ටා]] බඳු බවත් ය.

==ජාත්‍යන්තර සබඳතා==
[[File:ReliefPortraitOfAkhenaten01.png|thumb|right|දර්ශීය අමර්ණ යුගයේ ශෛලියෙන් නිම වූ අක්නාටන්ගේ රුවක්]]

විද්වතුන් පිරිසක් විසින් නූතන එල්-අමර්ණ ([[අක්ටාටන්]] නගරයේ නූතන නාමය) ප්‍රදේශයෙන් සොයාගනු ලැබූ [[අමර්ණ ලිපි]] මගින් අක්නාටන්ගේ රාජ්‍ය සමය පිළිබඳ සහ ඔහුගේ විදේශ ප්‍රතිපත්ති පිළිබඳ වැදගත් කරුණු බොහෝමයක් ලැබේ. මෙම ලිපි අතර දුරබැහැර හමුදා මුරපොළවල් වලින් අක්ටාටන් වෙත තොරතුරු දන්වමින් ලැබුණු ලිපි සහ [[මිටානි]], බැබිලෝනියාව, ඇසිරියාව සහ හැටි වැනි විදේශ රාජ්‍යවල පාලකයින්ගෙන් (&quot;මහා රජුන්&quot; ලෙස දක්වා ඇත) ලැබුණු ලිපි අන්තර්ගත මැටි ඵලක ද වේ. මෙම බොහෝ ලිපි ඊජිප්තුවේ යටත් රාජ්‍යවල රජවරුන් සහ ආණ්ඩුකාරවරුන් විසින් පාරාවෝවරයාගෙන් රන් ඉල්ලා ආයාචනයන් වශයෙන් ලියූ ඒවායි. එසේම ඇතැම් ලිපි ඔහු විසින් තමන්ව මුලා කළ බව හෝ ඇනුම් පද පැවසූ බව දන්වමින් පැමිණිලි කළ ලිපි වේ.

සිය රාජ්‍ය සමයේ මුල්කාලයේ, අක්නාටන් සහ හිටයිට්වරුන්ට එරෙහිව සිය පියාගේ ප්‍රසාදය දිනා තිබූ මිටානියෙහි රජු වූ [[ටුෂ්රටා]] අතර ආරවුල් ඇති විය. සිය ලිපි ගණනාවකම, ටුෂ්රටා චෝදනා කර ඇත්තේ අක්නාටන් තමන්ට දඹ රන් ප්‍රතිමා වෙනුවට රන් ආලේපිත ප්‍රතිමා එවා ඇති බව පවසමිනි. මෙම ප්‍රතිමා ටුෂ්රටා විසින් සිය දියණිය වූ [[ටඩුක්හෙපා]] IIIවන අමෙන්හොටෙප් රජුහටත්, පසුව අක්නාටන්හටත් විවාහ කරදීම වෙනුවෙන් වූ මනාලියගේ ගාස්තුවේ කොටසකි. අමර්ණ ලිපියක් වන EA 27හි මෙම සිදුවීම පිළිබඳ ටුෂ්රටා විසින් අක්නාටන්ට සිදුකරන චෝදනාව මෙසේ දැක් වේ:

&lt;blockquote&gt;
&quot;මා...ඔබගේ පියා වන [[අමෙන්හොටෙප් III|මිමුරෙයාගෙන්]] දඹ රන් ප්‍රතිමා පිළිබඳ විමසීමි. ඉන් එකක් මාගේත්, දෙවන ප්‍රතිමාව මගේ දියණිය වන ටඩු-හෙබා [ටඩුක්හෙපා] ගේත් ප්‍රතිමාවකි. එවිට ඔබගේ පියා පැවසූයේ 'දඹ රන් ප්‍රතිමා දීම ගැන පමණක් කථා කරන්නට එපා. මා ඔබට ලැපිස් ලැසූලි මාණික්‍යයෙන් තැනූ ප්‍රතිමාත් ලබා දෙන්නම්. මේ ප්‍රතිමා මෙන්ම, අමතර රන් විශාල ප්‍රමාණයකුත් සහ [වෙනත්] භාණ්ඩ ප්‍රමාණයටත් වඩා ලබා දෙන්නම්' යනුවෙනි. ඊජිප්තුවේ නවාතැන් ගත් මාගේ පණිවිඩකරුවන් සෑමදෙනාම ප්‍රතිමා වෙනුවෙන් වෙන්කළ රන් සිය දෑසින්ම සැක තිබේ. ඔබගේ පියා විසින්ම ප්‍රතිමා පිළිවාත්තු කොට ඇත්තේ මාගේ පණිවිඩකරුවන් සිටින විට [දී] මයි. ඔහු එය පිරිසිදු රන් බවට පත්කළේ ය...ඔහු අමතර රත්රන් ද සෑහෙන ප්‍රමාණයක් පෙන් වූ අතර, ඒවා ඔහු මාවෙත එවිය යුතු ප්‍රමාණයටත් වඩා වැඩි විය. ඔහු මාගේ පණිවිඩකරුවන්ට පැවසූයේ, 'මා විසින් මාගේ සොයුරාට යවන මේ ප්‍රතිමා, මනින ලද ප්‍රමාණයටත් වඩා වැඩියෙන් රත්රන් සහ භාණ්ඩ, නුඹලාගේ දෑස්වලින්ම බලාගනිල්ලා' යනුවෙනි. ඉතින් මාගේ පණිවිඩකරුවෝ එය ඔවුන්ගේ දෑස්වලින්ම දුටුවෝ ය! නමුත් මාගේ සොයුරා [අක්නාටන්] නුඹ නම් නුඹගේ පියා විසින් එවීමට තැත්කළ ඝන [රන්] ප්‍රතිමා ලබා දී නැහැ. නුඹ මා වෙත එවා ඇත්තේ රන් ආලේපිත දැව ප්‍රතිමායි. ඔබේ පියා විසින් මට එවන්නට යෙදුණු තරම්වත් භාණ්ඩ නුඹ මා වෙත එවා නැහැ. නුඹ විසින් [ඒවා] විශාල පරිමාණයෙන් අඩුකොට තිබේ. මේ දක්වා මා දන්නා තරමින් කිසිදු අයුරකින්, මා මගේ සොයුරාට පාඩු සිදු කොට නැත. මාගේ සොයුරාගේ ආචාරය මට ඇසෙන්නේ යම් දිනයක ද, මා එම දිනය ප්‍රීතිමත් අවස්ථාවක් බවට පත් කරන්නෙමි... මාගේ සොයුරා තවත් රන් එවනු මැනවි. කිම්[රු මංග]ල්‍යයේ [දී]...බොහෝ භාණ්ඩ [...සමගින්] කරනු [මැන මාගේ] සොයුර මට බුහුමන්. මාගේ සොයුරාගේ රටේ දූවිලි මෙන් රන් සුලබ ය. මගේ සොයුරා මට දොම්නසක් ඇති නොකරනු මැනවි. මට ගෞරවයක් වශයෙන් [රත්රන් සහ බොහෝ] [භාණ්ඩ] හිමි මාගේ සොයුරා මට රන් එවනු මැනවි.&quot; (EA 27){{sfn|මොරාන්|1992|pp=87,89}}
&lt;/blockquote&gt;

[[File:PortraitStudyOfAkhenaten-ThutmoseWorkshop EgyptianMuseumBerlin.png|thumb|upright|පාරාවෝවරයකුගේ උඩුකයක බදාම අධ්‍යයනයක්, අක්නාටන් හෝ සහ-පාලකයකු හෝ අනුප්‍රාප්තිකයකුගේ විය හැක. අමර්ණහි රාජකීය ප්‍රතිමා ශිල්පී තුත්මෝස්ගේ වැඩපලෙන් හමු වූ මෙය දැන් [[බර්ලින්හි ඊජිප්තු කෞතුකාගාරය|බර්ලින්හි ඒජිප්ටිස්කස් මියුසියම් එකතුවෙහි]] කොටසකි.]]

අක්නාටන් ටුෂ්රටාහට සමීප මිතුරකු නොවූ නමුත්, ඔහු පැහැදිළිවම [[සුපිලුලියුමා I|Iවන සුපිලුලියුමා]] නම් බලවත් රජු යටතේ ව්‍යාප්ත වෙමින් පැවති [[හිටයිට්වරු|හිටයිට්]] අධිරාජ්‍යය පිළිබඳ අවධානයෙන් පසු වූ බව පෙනේ. ඊජිප්තුව මිටානිය කෙරෙහි සාමකාමී ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කළ මේ යුගයේ මිටානිය සහ එහි පාලක ටුෂ්රටා වෙත එල්ල වූ ප්‍රබල හිටයිට් ආක්‍රමණය, පුරාතන මැද පෙරදිග කලාපයේ වූ අන්තර්ජාතික බල තුලනය බිඳලීමට හේතු විය. මේ ‍හේතුවෙන් ඊජිප්තුවේ සමහර යටත් රාජ්‍ය හිටයිට්වරුනට පක්ෂපාතී විය. ඊජිප්තු හිතවාදීන් පිරිසක්, හිටයිට්වරුනට එරෙහිව කැරැලි ගැසූ නමුත් ඔවුනව හසු විය. ඔවුහු හමුදා සහාය ඉල්ලමින් අක්නාටන් වෙත ලිපි යැවූ මුත්, අක්නාටන් මින් බොහෝ ඉල්ලීම්වලට ප්‍රතිචාර දැක්වූයේ නැත. [[ෂෙචෙම්]]හි [[ලැබායා]] සහ [[ජෙරුසලම|ජෙරුසලමේ]] [[අබ්ඩි-හෙබා]] අතර පැවති බල අගරලය හේතුවෙන් [[කනාන්]] ප්‍රදේශයේ දී උතුරු සීමාවේ ගැටලු ඇති වූ බවට සාක්ෂි ඇත. මේ හේතුවෙන් පාරාවෝවරයා මැදිහත් වී [[මෙඩ්ජේ]] ගෝත්‍රිකයන් උතුරට පලවා හැරියේ ය. නොයෙකුත් ආයාචනා කළ ද, අක්නාටන් සිය යටත් රාජ්‍යයක් වූ [[බිබ්ලොස්|බිබ්ලොස්හි]] [[රිබ්-හඩ්ඩා]]ව රැකගැනීම ප්‍රතික්ෂේප කළේ ය. එයට හේතුව එම රාජධානිය [[අබ්ඩි-අෂිර්ටා]] සහ පසුව අබ්ඩි-අෂිර්ටාගේ පුත් [[අසිරු]] යටතේ ව්‍යාප්ත වෙමින් පැවති [[අමුරු රාජධානිය|අමුරු]] රාජ්‍යය විසින් වටලා තිබීමයි. පාරාවෝවරයාගෙන් ආධාර ඉල්ලා රිබ්-හඩ්ඩා විසින් ලිපි 60ක් ලියා ඇත. රිබ්-හඩ්ඩා වෙතින් නිරතුරුව ලැබුණු ලිපි හේතුවෙන් විඩාපත්ව සිටි අක්නාටන් වරක් රිබ්-හඩ්ඩාට මෙසේ පවසා ඇත: &quot;(සෙසු) සියලු පුරපතීන්ට වඩා වැඩියෙන් මට ලියන තැනැත්තා නුඹයි&quot; ලිපිය EA 124.{{sfn|මොරාන්|1992|p=203}} ඊජිප්තුවේ ආසියාතික අධිරාජ්‍යයේ මායිමේ වූ කුඩා පුර රාජ්‍ය කිහිපයක දේශපාලන තත්ත්වය රැකගැනීමට ඊජිප්තු රජුට මුළු හමුදාවක්ම උතුර වෙත යැවිය නොහැකි බව රිබ්-හඩ්ඩා වටහාගත්තේ නැත.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=http://www.saudiaramcoworld.com/issue/199906/correspondence.in.clay.htm|title=අක්නාටන් ඇන්ඩ් රිබ් හඩ්ඩා ෆ්‍රොම් බිබ්ලොස්|journal=සවුදි ඇරම්කෝ වර්ල්ඩ්|volume=50|issue=6|date=නොවැම්බර්–දෙසැම්බර් 1999|first=බාර්බරා|last=රොස්|pages=30–35|access-date=2016-10-30|archive-date=2010-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20100113125402/http://saudiaramcoworld.com/issue/199906/correspondence.in.clay.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; අවසානයේ ඔහුගේ සොයුරා වූ [[ඉලි-රාපිහ්|ඉලිරාබිහ්]] විසින් සිදුකළ කුමන්ත්‍රණයක් හේතුවෙන් ඔහුව බිබ්ලොස්වලින් පිටුවහල් කළ බව එක් ලිපියක සඳහන් ය. රිබ්-හඩ්ඩා නිශ්ඵල අයුරින් අක්නාටන්ගේ සහාය පැතූ අතර, අනතුරුව සිය නගරය නැවත ලබාගැනීමේ අරමුණින් ඔහු ඔහුගේ සතුරා වූ අසිරු වෙත ‍හැරුණේ ය. නමුත් අසිරු ක්ෂණිකව ඔහුව සයිඩන්හි රජු වෙත පිටත් කරහැරියේ ය.{{sfn|බ්‍රයිස්|1998|p=186}}{{sfn|මොරාන්|1992|p=26}} සඳහන් කරන්නේ 380ට වැඩි අමර්ණ ලිපි අනුව, අක්නාටන් සිය අභ්‍යන්තර ප්‍රතිසංස්කරණ පිළිබඳ අවධානය යොමු කරමින් ඊජිප්තුවේ විදේශ යටත් රාජ්‍ය නොසලකා හැරි බවට වන මතය සත්‍ය නොවන බව පෙනී යන බවයි. සමහර ඊජිප්තු යටත් රාජ්‍යවලින් ලැබුණු ලිපිවල, ඔවුන් පාරාවෝගේ උපදෙස් පිළිපැදි බව සඳහන් කොට ඇති අවස්ථා ද ඇත:

&lt;blockquote&gt;රජුට, මාගේ අධිපතියාණන්ට, මාගේ දෙවියාට, මාගේ හිරුට, අහසේ හිරුට: [[ගිසර්|ගස්රු]]හි පාලක, ඔබේ සේවක, ඔබේ පය රැඳි දුහුවිල්ල වන යපාහුගෙන් ලැබෙන පණිවිඩයකි. මා සැබවින්ම මාගේ රජුගේ, මාගේ අධිපතියාණන්ගේ, මාගේ දෙවියන්ගේ, මගේ සූර්යයාගේ දෙපා මුල වැතිරෙන්නම්...7වරක් උඩුබැලි අතටත්, 7වරක් මුණින් අතරටත්. මා නිසැකවම රජුගේ, මාගේ අධිපතියාගේ, අහසේ හිරුගේ, ස්ථානය ආරක්ෂා කරන්නම්. මා එහි සිට රජතුමන්, මාගේ අධිපතියාණන්, විසින් ලියා එවන ලද— සියලු දෑ ඉටුකරන්නම්! මා කවුරුන් ද, සුනඛයෙකි, මාගේ නිවස... සහ මා සතු එකම දෙය නම් රජුගේ, මාගේ අධිපතියාණන්ගේ, අහසේ හිරුගේ නියෝගවලට නිරතුරු කීකරු වීම නොවේ ද?'' (EA 378)&lt;ref&gt;මොරාන් (2003) පිටු.368-69&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

රාජපාක්ෂික නමුත් අවාසනාවන්ත රිබ්-හඩ්ඩා, අසිරුගේ මෙහෙයවීම මත මරාදැමීමත් සමග,{{sfn|බ්‍රයිස්|1998|p=186}} අසිරු වෙත කෝපාවිෂ්ට ලිපියක් යවමින් අක්නාටන් ඔහුට ව්‍යංගයෙන්  රාජද්‍රෝහී චෝදනා එල්ල කොට ඇත.{{sfn|මොරාන්|1992|pp=248-250}} අක්නාටන් මෙසේ ලියයි:

&lt;blockquote&gt;
අමුරුහි පාලක අසිරුට පවසන්න: රජ, නුඹේ අධිපති [අක්නාටන්] මෙසේ පවසන බව: සොයුරා විසින් දොරටුවෙන් පිටතට පන්නා දැමූ ගුබ්ලාහි [බිබ්ලොස්] පාලකයා නුඹට, &quot;මාව නගරය තුළට රැගෙන යන්න. එහි සෑහෙන රිදී ඇති අතර, මා ඒවා ඔබට ලබා දෙන්නම්. සැබවින්ම මාගේ [මෙහි] තරම් නොවූවත්, එය සෑමදෙයකින්ම සමෘද්ධිමත් ය.&quot; යනුවෙන් පවසා ඇත. පාලකයා [රිබ්-හඩ්ඩා] නුඹට පැවසූයේ එලෙසයි. නුඹ නුඹගේ රජුට, ස්වාමියාට, &quot;මා පෙර සිටි සියලු පුරපතීන් මෙන් [යටත් රාජ්‍යවල] ඔහුගේ නගරයක සේවකයෙක්මි&quot; යැයි පවසා එවූයේ නැති ද? ඔහුගේ සොයුරා විසින් නගරයෙන් පිටතට නෙරපූ පුරපතිව අල්ලා ගැනීමෙන් පසු නුඹ කටයුතු කර ඇත්තේ සාපරාධී ආකාරයෙනුයි.
&lt;/blockquote&gt;

[[File:Amenhotep.jpg|thumb|upright|left|&lt;center&gt;අක්නාටන්ගේ හිස&lt;/center&gt;]]

&lt;blockquote&gt;
ඔහු [රිබ්-හඩ්ඩා] නවාතැන් ගෙන සිටියේ [[සයිඩන්]]හි ය. නුඹගේ අත්තනෝමතික තීරණය අනුව නුඹ ඔහුව [ඇතැම්] පුරපතිවරුනට භාර දී තිබේ. නුඹ ඒ කුමන්ත්‍රණකාරීන් පිළිබඳ දැනසිටියේ නැති ද? නුඹ සැබැවින්ම රජුගේ සේවකයකු නම්, ඇයි නුඹ රජු, ඔබේ ස්වාමියා ඉදිරියේ ඔහුට මෙලෙසින් චෝදනා නොකළේ? &quot;මේ පුරපතියා මට, 'මාව ඔබේ අයකු කොටගෙන නගරය තුළට ඇතුළු කරගන්න' යනුවෙන් ලියා තිබුණා&quot; යැයි නුඹට දැන්වීමට යුතුකමක් තිබිණි. නුඹ අවංකව කටයුතු කළා වුවත්, නුඹ ලියා ඇති සියලු දෙය සත්‍ය නොවෙයි. ඇත්ත වශයෙන්ම, රජු ඒ පිළිබඳ මෙසේ ආවර්ජනා කරයි, &quot;නුඹ පැවසූ සියල්ල මිත්‍රශීලී නැහැ.&quot;

දැන් රජුට මෙසේ අසන්නට ලැබී ඇත, &quot;නුඹ කිඩ්සා ([[කාඩේෂ්]]) දේශයේ පාලකයාත් සමග දැන් සමාදාන වී ලු. නුඹලා දෙදෙනා ආහාර සහ සැර පානවර්ග ලබාගන්නේ එකට ය.&quot; මෙය සත්‍යයකි. ඇයි නුඹ එසේ කටයුතු කරන්නේ? රජු සමග සටනේ නිරත එවැනි පාලකයකු සමග නුඹ සමාදාන වූයේ ඇයි? නුඹ රාජපාක්ෂිකව කටයුතු කළා වුවත්, නුඹ නුඹේම තීරණ මතයි කටයුතු කොට ඇත්තේ. ඔහුගේ තීරණ ගණනකට ගෙන නැත. එසේම නුඹ විසින් නුඹගේ පෙර ක්‍රියා පිළිබඳ කිසිදු අවධානයක් යොමු කොට නැති බව පෙනේ. ඔවුන් අතරින් නුඹට සිදු වූයේ කුමක් ද? නුඹ නුඹගේ රජුගේ, අධිපතියාණන්ගේ පාර්ශ්වයෙහි අයකු නොවේ. නුඹව තමන්ගේ වාසියට කටයුතු කරවීමට සලස්වන පුද්ගලයන් පිළිබඳ සැලකිලිමත් වන්න. ඔවුනට අවශ්‍ය නුඹව ඉවත් කරවීමටයි...එය එසේ නොවේ නම් නුඹ මේ අපරාධය සිදු කළේ කුමන හේතුවක් නිසා ද? නුඹ මෙසේ දුෂ්ට, රාජද්‍රෝහී ක්‍රියාවන් සිදුකළහොත්, නුඹටත්, නුඹගේ පවුලේ සෑම දෙනාටත් රජුගේ පොරෝ පහරින් මියයන්නට සිදු වේවි. එම නිසා නුඹගේ රජුට, ස්වාමියාණන්ට සේවය කළහොත් නුඹට ජීවත් විය හැකි වේවි. කනාන්හි සියලු වැසියන් කෙරෙහි රජු උදහස් වුවහොත් සිදුවන දෙය පිළිබඳ නුඹ හොඳින්ම දනී. එසේම නුඹ මෙලෙස පවසා ලියූ විට, 'රජතුමණි, මාගේ උතුමාණෙනි, මේ වසරට මාව අත්හරින්න. මා ඊළඟ වර්ෂයේ රජු, මාගේ අධිපතියාණන් මුණගැසීමට [ඊජිප්තුවට] පැමිණෙන්නම්. එසේ සිදුකළ නොහැකි වුවහොත් මා මාගේ පුතුව මා වෙනුවට එවන්නම්' — රජතුමන්, නුඹේ උතුමාණන් නුඹගේ ප්‍රකාශය සලකා බලා මේ වසරේ නුඹව නිදහස් කරාවි. නුඹම පැමිණෙන්න, නැතහොත් නු‍ඹගේ පුත්‍රයාව [දැන්ම] එවන්න. එවිට නුඹට, සිය බැල්මෙන්ම සියලු රාජ්‍ය ජීවත් කරවන රජුව දැකගත හැකි වේවි. (EA 162){{sfn|මොරාන්|1992|pp=248-249}}
&lt;/blockquote&gt;

මේ ලිපිය අනුව පෙනෙන්නේ අක්නාටන් විසින් කනාන් සහ සිරියාවේ වූ සිය යටත් රාජ්‍ය පිළිබඳ දැඩි අවධානයකින් පසු වූ බවයි. අක්නාටන් අසිරුහට ඊජිප්තුවට පැමිණ එහි වර්ෂයක්වත් රැඳී සිටින ලෙසට නියෝගකළේ ය. නමුත් අවසානයේ හිටයිට්වරුන් [[අම්කු|අම්කි]]හි දකුණුදිග පෙදෙසට ළඟාවීමත් සමග, අක්නාටන් අසිරු නිදහස් කළේ ය. ඉන් අනතුරුව අමුරු රාජ්‍යය ඇතුළු ඊජිප්තුවේ ආසියානු යටත් රාජ්‍ය වෙත හිටයිට් ආක්‍රමණ මාලාවක් ඇති විය.{{sfn|බ්‍රයිස්|1998|p=188}} අමුරු වෙත නැවත පැමිණීමෙන් පසු අසිරු සිය රාජධානිය සමග හිටයිට් පාර්ශ්වය වෙනුවෙන් කැරැලි ගැසී ය.{{sfn|බ්‍රයිස්|1998|p=189}} රිබ්-හඩ්ඩා විසින් එවූ අමර්ණ ලිපියක හිටයිට්වරුන් විසින් &quot;මිටානියේ රජුගේ සියලු යටත් රාජ්‍ය අල්ලා ගත් බව&quot; (EA 75) සඳහන් වන අතර,{{sfn|මොරාන්|1992|p=145}} [[සුපිලුලියුමා I|Iවන සුපිලුලියුමා]] රජු යටතේ වැඩෙමින් පැවති බලවත් හිටයිට් අධිරාජ්‍යයේ තර්ජන මර්දනය කරගනිමින් අක්නාටන් ඊජිප්තුවේ මෑත පෙරදිග අධිරාජ්‍යයේ මධ්‍යයේ පාලනය රඳවා ගැනීමට සමත් විය. (මෙයට වර්තමාන ඊශ්‍රායලය, මෙන්ම ෆීනිෂියානු වෙරළ තීරය ද අයත් ය) සිරියාවේ ඊජිප්තු දේශසීමා පළාතක් වූ [[අමුරු රාජධානිය|අමුරු]] පමණක් හිටයිට්වරුනට හිමි විය. එය ද සිදු වූයේ එහි පාලක අසුරුගේ ක්‍රියාකලාපය නිසා ය. අවසානයේ, අක්නාටන් යනු ඊජිප්තුවේ ජාත්‍යන්තර සබඳතා නොසලකා හැරි පාලකයකු බවට වූ මතය බිඳ හෙලිණි. අක්නාටන් සිය 12වන රාජ්‍ය වර්ෂයේ අඩුම තරමින් නුබියාව තුළ එක් යුධ ව්‍යාපාරයක්වත් මෙහෙයවන්නට ඇති බවට සාධක හමු වී ඇත. මෙය අමාඩා ශිලාව CG 41806 මගින් මෙන්ම [[‍බුහෙන්]] ප්‍රදේශයෙන් හමු වූ ශිලා ස්තම්භයක ද දැක් වේ.&lt;ref&gt;ෂුල්මන් (1982), පිටු.299-316&lt;/ref&gt;

==මරණය, භූමදානය සහ අනුප්‍රාප්තිය==
{{Further information|අමර්ණ අනුප්‍රාප්තිය}}
[[File:Sarcophage Akhénaton.JPG|thumb|left|[[අමර්ණ]]හි මුල් සොහොන්ගැබෙන් හමු වූ කැබලිවලට කැඩී තිබූ අක්නාටන්ගේ ශෛලමය මිනීපෙට්ටියේ ප්‍රතිසංස්කරණයක්, දැන් කයිරෝවේ [[ඊජිප්තු කෞතුකාගාරය|ඊජිප්තු කෞතුකාගාරයේ]] තබා ඇත.]]
අක්නාටන් සහ අමර්ණ පවුලේ සාමාජිකයන්ගේ රූ දක්නට ලැබෙන අවසන් අවස්ථාව [[IIවන මෙ‍රිරාගේ සොහොන්ගැබ]] තුළින් ලැබේ. මෙය අක්නාටන්ගේ රාජ්‍ය සමයේ 12වන වර්ෂයේ දෙවන මාසයට කාලනිර්ණය කොට ඇත.&lt;ref&gt;ඇලන් (2006), පි.1&lt;/ref&gt; මෙම ඓතිහාසික වාර්තාවෙන් පසු සිදුවීම් පිළිබඳ තොරතුරු අපැහැදිළි අතර, යම් තරමකට හෝ පැහැදිළි වන්නේ [[ටුටන්ඛාමුන්]]ගේ සිංහාසනාරූඪය ආසන්න සිදුවීම් පමණි.

[[File:KV55 sarcophagus (Cairo Museum).jpg|thumb|upright|KV55 සොහොන්ගැබෙන් හමු වූ වනසන ලද අක්නාටන්ගේ රාජකීය මිනී පෙට්ටිය]]

2012 දෙසැම්බර් මස දී, '''වර්ෂය 16 III අඛෙට් දිනය 15''' ලෙස දින නිර්ණිත නැමැති අක්නාටන්ගේ ශිලාලේඛනයක් හමු වූ බව නිවේදනය කෙරිණි. එහිම නෙෆර්ටිටි රැජින ද ඒ වන විට ජීවත්ව සිටි බවට තොරතුරු ඇත. මෙය අමර්ණවලට මඳක් උතුරින් වූ [[ඩේර් එල්-බර්ෂා]]හි හුනුගල් වැඩපලකින් හමු විය.&lt;ref&gt;ඇතීනා වැන් ඩර් පෙරී, &quot;Nofretetes (vorerst) letzte dokumentierte Erwähnung,&quot; in: Im Licht von Amarna - 100 Jahre Fund der Nofretete. [Katalog zur Ausstellung Berlin, 07.12.2012 - 13.04.2013]. (දෙසැම්බර් 7, 2012 - අප්‍රේල් 13, 2013) පීටර්ස්බර්ල්, පිටු.195-197&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.dayralbarsha.com/node/124 Dayr al-Barsha Project featured in new exhibit 'Im Licht von Amarna' at the Ägyptisches Museum und Papyrussammlung in Berlin] 12/06/2012&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;වැන් ඩර් පෙරී, ඇතීනා. 2014. &quot;ද ඉයර් 16 ග්‍රැෆිටෝ ඔෆ් අක්නාටන් ඉන් ඩෙයිර් අබූ හිනිස්: අ කන්ට්‍රිබියුෂන් ටු ද ස්ටඩි ඔෆ් ද ලේටර් ඉයර්ස් ඔෆ් නෙෆර්ටිටි.&quot; ජර්නල් ඔෆ් ඊජිප්ටියන් හිස්ට්‍රි 7:67-108&lt;/ref&gt; මෙම ලේඛනයේ සඳහන් වන්නේ අක්නාටන්ගේ මරණයට පෙර අක්නාටන් සහ නෙෆර්ටිටි රාජකීය පවුල ලෙස සිටි සමයේ අමර්ණහි සිදුකළ ඉදිකිරීම් ව්‍යාපෘතියක් පිළිබඳව ය.

[[File:KV55 scull.jpg|thumb|KV55 සොහොන්ගැබෙන් හමු වූ අක්නාටන්ගේ හිස්කබලේ පැති පෙනුමක්]]

නයිල් ග‍ඟෙ‍් බටහිර (හිරු බසින) පැත්තේ අක්ටාටන්හි [[රාජකීය වැඩි සහ සොහොන්ගැබ්|රාජකීය වැඩි]] ප්‍රදේශයට වඩා ඊජිප්තු භුමදාන නයිල්හි නැගෙනහිර (හිරු උදාවන) පැත්තේ සිදුකිරීමට අක්නාටන් තීරණය කළේ ය. රාජ මාලිගය නැවත [[තීබ්ස්, ඊජිප්තුව|තීබ්ස්]] වෙත ගෙනයාමෙන් පසු ඔහුගේ සිරුර ඉවත් කෙරිණි. නූතන ජාන පරීක්ෂාවලින් පෙනී ගොස් ඇත්තේ [[KV55]] සොහොන්ගැබෙන් හමු වූ දේහය [[ටුටන්ඛාමුන්]]ගේ පියාගේ බවයි; එනම් &quot;බොහෝ විට&quot; අක්නාටන්ගේ විය හැකි බවයි.&lt;ref&gt;හවාස්, සාහි ඇතුළු පිරිස. &quot;ඇන්සස්ට්‍රි ඇන්ඩ් පැතොලොජි ඉන් කිං ටුටන්ඛාමුන්’ස් ෆැමිලි&quot; &lt;cite&gt;ද ජර්නල් ඔෆ් ඇමරිකන් මෙඩිකල් ඇසෝසියේෂන්&lt;/cite&gt; පි.644&lt;/ref&gt; මෙම සොහොන්ගැබ නොයෙකුත් අමර්ණ යුගයට අයත් භාණ්ඩවලින් සමන්විත විය. ඒ අතර හිතාමතා විනාශ කරන ලද රාජකීය අවමංගල වෙස්මුහුණක් ද වේ. ඔහුගේ ශෛලමය මිනීපෙට්ටිය විනාශ කොට තිබිණි. නමුත් පසුව එය ප්‍රතිනිර්මාණය කොට [[කයිරෝ කෞතුකාගාරය|කයිරෝ කෞතුකාගාරයේ]] ප්‍රදර්ශනයට තබා ඇත.

[[File:Akhenaten TwoFragmentaryShabtis BrooklynMuseum.png|thumb|[[අමර්ණ]]හි මුල් සොහොන්ගැබෙන් හමු වූ අක්නාටන්ගේ බිඳුණු [[උෂැබ්ටි]] බඳුන්, [[බෲක්ලයින් කෞතුකාගාරය|බෲක්ලයින් කෞතුකාගාරයේ]] තබා ඇත.]]

අක්නාටන් ඔහුගේ 17වන රාජ්‍ය වර්ෂයේ මිය යන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. නමුත් ස්මෙන්ඛ්කරේ වසර දෙකකට හෝ තුනකට කලින් සහ-පාලක තනතුරට පත්වූයේ ද, නැතහොත් ඔහු කෙටි කාලයක් තනිව රාජ්‍ය පාලනය කළේ ද යන්න පැහැදිළි නැත.&lt;ref name=&quot;allenp5&quot;&gt;ඇලන් (2006), පි.5&lt;/ref&gt; ස්මෙන්ඛ්කරේ අක්නාටන්ට වඩා වැඩි කාලයක් ජීවත් වී පාරාවෝ බවට පත්වූයේ නම් ඔහු ඊජිප්තුව පාලනය කරන්නට ඇත්තේ වර්ෂයකට වඩා අඩු කාලයක් විය යුතු ය. ඊළඟ අනුප්‍රාප්තිකයා වූ [[නෙෆර්නෙෆරුආටන්]] පාරාවෝවරිය ඊජිප්තුව වර්ෂ දෙකක් සහ එක් මාසයක් රාජ්‍ය පාලනය සිදුකොට ඇත.&lt;ref&gt;එරික් හෝර්නන්ග්, රොල්ෆ් ක්‍රවුස් සහ ඩේවිඩ් වෝබර්ටන් (සංස්කාරකවරුන්), හෑන්ඩ්බුක් ඔෆ් ඒන්ෂන්ට් ඊජිප්ටියන් ක්රෝනොලොජි (හෑන්ඩ්බුක් ඔෆ් ඔරියන්ටල් ස්ටඩීස්), බ්‍රිල්: 2006, පිටු.207 සහ 493&lt;/ref&gt; ඇයගෙන් පසු ටුටන්ඛාටන් (පසුව, ටුටන්ඛාමුන්) සිහසුනට පත් වූ නමුත්, ඔහු වෙනුවෙන් රාජ්‍යය මෙහෙයවූයේ [[අමාත්‍ය (පුරාතන ඊජිප්තුව)|අමාත්‍යවරයකු]] වූ [[ආයි]] විසිනි. ටුටන්ඛාමුන් යනු ස්මෙන්ඛ්කරේගේ බාල සොහොයුරා ලෙස විශ්වාස කෙරෙන අතර, ඔහු බොහෝ විට අක්නාටන්ට දාව කියාට උපන් දරුවකු විය හැක. එක්තරා විද්වතකු පවසා ඇත්තේ ටුටන්ඛාමුන් යනු ස්මෙන්ඛ්කරේගේ පුත්‍රයකු විය හැකි බවයි. නමුත් 2010දී සිදු කළ DNA පරීක්ෂා මගින් ටුටන්ඛාමුන් යනු සැබැවින්ම අක්නාටන්ගේ පුතකු බව හෙළි විය.&lt;ref name=&quot;associated&quot;&gt;{{Cite web|url=http://abcnews.go.com/International/wireStory?id=9850747|title=අ ෆ්‍රේල් කිං ටුට් ඩයිඩ් ෆ්‍රොම් මැලේරියා, ‍බ්‍රෝකන් ලෙග් - ABC නිව්ස්|publisher=Abcnews.go.com|date=|accessdate=2010-05-30|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100218121628/http://abcnews.go.com/International/wireStory?id=9850747|archivedate=පෙබරවාරි 18, 2010}}&lt;/ref&gt; අක්නාටන්ගේ මරණින් පසු නෙෆර්ටිටි රැජින විසින් නෙෆර්නෙෆරුආටන් යන නාමයෙන් රාජ්‍ය පාලනය සිදුකරන්නට ඇති බවට මතයක් ඇත.&lt;ref&gt;''පොකට් ගයිඩ්ස්: ඊජිප්ට් හිස්ට්‍රි'', පි.37, ඩෝර්ලිං කින්ඩර්ස්ලි, ලන්ඩන් 1996.''(නෙෆර්නෙෆරුආටන් කොටස විකිපීඩියා [[නෙෆර්ටිටි]] ප්‍රවේශයෙන් ලබාගෙන ඇත)''&lt;/ref&gt; නමුත් සෙසු විද්වතුන් විශ්වාස කරන්නේ මෙම පාලිකාව මෙරිටාටෙන් බවයි. [[අමර්ණ]] සොහොන්ගැබකින් හමු වූ [[සමරාජ්‍යාධිකාරී ශිලා ස්තම්භය]] නැමැති ශිලාවෙහි [[නෙෆර්ටිටි]] රැජින අක්නාටන්ට පසෙකින් හිඳ සහ-පාලකයකු ලෙස ක්‍රියාකරන අයුරින් කැටයම් කොට ඇත. නමුත් අන්ඛෙසෙන්පාටන් සහ නෙෆර්නෙෆරුආටන්ගේ රූ පෙන්වීම සඳහා මෙහි නම් ඉවත් කොට යළි කැටයම් කොට ඇති බැවින් මෙය නිශ්චිත නැත&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nicholasreeves.com/item.aspx?category=Writing&amp;id=71|title=බුක් රිවීව්: රොල්ෆ් ක්‍රවුස්, Das Ende der Amarnazeit (Hildesheimer Ägyptologische Beiträge, 1978)|accessdate=2008-10-02|author =නිකොලස් රීවස්}}&lt;/ref&gt;

අක්නාටන්ගේ මරණයත් සමග, ආටන් වන්දනාවේ ජනප්‍රියතාව ක්‍රමයෙන් හීන විය. ටුටන්ඛාටන් සිය ‍2වන රාජ්‍ය වර්ෂයේ දී (ක්‍රි.පූ. 1332) සිය නාමය ටුටන්ඛාමුන් ලෙස වෙනස් කරගත් අතර, අක්ටාටන් නගරය අත්හැර දැමී ය. එය ක්‍රමයෙන් නටබුන් බවට පත් විය. ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිකයන් වූ [[ආයි]] සහ [[හොරෙම්හෙබ්]] විසින් තීබ්ස්හි දෙවොල ඇතුළු අක්නාටන් විසින් ඉදිකළ දේවස්ථාන බොහෝමයක් විනාශ කොට ඒවායේ කොටස් සිය දේවස්ථාන අලංකරණයට ගෙන ගියහ.

අවසානයේ, අක්නාටන්, නෙෆර්නෙෆරුආටන්, ස්මෙන්ඛ්කරේ, ටුටන්ඛාමුන්, සහ ආයි පිළිබඳ සටහන් පාරාවෝ ලැයිස්තුවලින් මකාදමන ලදී. ඒ අනුව IIIවන අමෙන්හොටෙප්ගෙන් පසු හොරෙම්හෙබ් කෙලින්ම බලයට පත් වූ බව නිරූපණය විය. මෙය ආටන්වාදය සහ ඒ හා සම්බන්ධ සියලු පාරාවෝවරුන් ඓතිහාසික වාර්තාවලින් අතුගා දැමීමට හොරෙම්හෙබ් විසින් ගත් උත්සාහයක් ලෙස සැලකෙයි.&lt;ref&gt;ජෝෂුවා ජේ. මාර්ක්. &quot;හොරෙම්හෙබ්,&quot; ඒන්ෂන්ට් හිස්ට්‍රි එන්සයික්ලොපීඩියා. අවසානයට නවීකරණය කළේ අප්‍රේල් 22, 2014. http://www.ancient.eu/Horemheb/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170216123301/http://www.ancient.eu/Horemheb/ |date=2017-02-16 }}&lt;/ref&gt; පසුකාලීනව සම්පාදනය කළ කිසිදු පාරාවෝ ලැයිස්තුවක අක්නාටන්ගේ නාමය දක්නට නොලැබිණි. නමුත් 19වන සියවසේ පුරාවිද්‍යාඥයින් විසින් සොයාගනු ලැබූ ඔහුගේ සමයට අයත් නිර්මාණ මගින් ඔහු පිළිබඳ බොහෝ තොරතුරු හෙළි විය.

රැම්සෙස් රජසමයට අයත් මෙස් ශිලාලේඛනයක අක්නාටන්ව &quot;අක්ටාටන්හි සතුරා&quot; ලෙස හඳුන්වා තිබීමෙන්, පසුකාලීන ඊජිප්තුවරුන් ඔහුගේ විප්ලවය සම්පූර්ණයෙන්ම ප්‍රතික්ෂේප කළ බව පැහැදිළි වේ.&lt;ref&gt;ඇලන් එච්. ගාර්ඩිනර්, ද ඉන්ස්ක්‍රිප්ෂන් ඔ‍ෆ් මෙස්, අ කන්ට්‍රිබියුෂන් ටු ද ස්ටඩි ඔෆ් ඊජිප්ටියන් ජුඩිෂල් ප්‍රසිඩියර්, ජේ. සී. හින්රිච්ස් පබ්ලිකේෂන්ස්, 1905.&lt;/ref&gt;

==ආටන්වාදය ක්‍රියාත්මක කිරීම සහ එහි පරිහානිය==
{{Main article|ආටන්වාදය}}
සිය රාජ්‍ය සමයේ මුල් කාලයේ IVවන අමෙන්හොටෙප්, නෙෆර්ටිටි සහ දියණියන් සය දෙනා ජීවත් වූයේ තීබ්ස්හි ය. මූලිකව ඔහු ඊජිප්තුවේ සම්ප්‍රදායික දෙවිවරුන් ඇදහීමට අවසර ලබා දුන් නමුත්, [[කාර්නැක් දෙවොල]] (අමුන්-රාගේ පිදීමේ මහා මධ්‍යස්ථානය) අසල ඔහු [[ආටන්]] වෙනුවෙන් සුවිසල් ගොඩනැගිලි ඉදිකරවී ය. ආටන් සාමාන්‍යයෙන් නිරූපණය කෙරුණේ හිරු මඬල ලෙස ය. මෙම තීබ්ස්හි ගොඩනැගිලි ඔහුගෙන් පසු රජවරුන් විසින් කොටස් ගලවා කාර්නැක් දෙවොලේ නව ගොඩනැගිලි ඉදිකිරීමට යොදා ගෙන ඇත. පසුව පුරාවිද්‍යාඥයින් විසින් මෙම ඉදිකිරීම් කොටස් ගලවා බැලීමේ දී 36,000ක් පමණ වූ අලංකෘත ගල් කුට්ටි මුල් ආටන් ගොඩනැගිල්ලෙන් රැගෙන ආ ඒවා බව පැහැදිළි විය. ඒවායේ මුල් කැටයම් සහ ශිලා ලේඛන ද දැකගත හැකි විය.&lt;ref name=&quot;rosalie125&quot;&gt;ඩේවිඩ් (1998), පි.125&lt;/ref&gt;

[[File:Akhenaten as a Sphinx (Kestner Museum).jpg|thumb|left|&lt;center&gt;[[අමර්ණ]]හි [[ස්ෆින්ක්ස්|ස්ෆින්ක්ස්]] කෙනකු ලෙස නිරූපිත අක්නාටන්ගේ රුවක්.&lt;/center&gt;]]
ඔහුගේ 5වන රාජ්‍ය වර්ෂයේ දී, IVවන අමෙන්හොටෙප්, ආටන් දෙවියන් ඊජිප්තුවේ තනි දෙවියා බවට පත් කිරීමට තීරණාත්මක පියවර ගත්තේ ය. පාරාවෝවරයා &quot;සෙසු සියලු දෙවිවරුන්ගේ පූජකවරුන් විසුරුවා හැරියේ ය...එසේම ආටන් ඇදහීමට දිරිමත් කරනු සඳහා [වෙනත්] ඇදහීම්වලින් ලැබුණු ලාභය කපා හැරියේ ය&quot;. [[ආටන්]] දෙවිඳුන් කෙරෙහි සිය භක්තිය ප්‍රකාශ කිරීම සඳහා, රජු සිය නාමය IVවන අමෙන්හොටෙප් වෙනුවට 'ආටන්ගේ සජීවී ආත්මය' යන අරුතැති අක්නාටන් ලෙස වෙනස් කරගත්තේ ය.&lt;ref name=&quot;rosalie125&quot;/&gt; අක්නාටන්ගේ පස්වන වර්ෂයේ සිදු වූ වැදගත් සිදුවීමක් ලෙස ඔහුගේ නව අගනුවර වූ 'ආටන්ගේ ක්ෂිතිජය' අරුතැති [[අක්ටාටන්]] නගරය ඉදිකිරීම දැක්විය හැක. මෙම ස්ථානය අදවන විට [[අමර්ණ]] ලෙස හඳුන්වයි. ඉන් මඳ කලකට පසු, ඔහු ඊජිප්තු ආගමික කටයුතු අක්ටාටන් වටා කේන්ද්‍රගත කළේ ය. නමුත් නව නගරයේ ඉදිකිරීම් තවත් අවුරුදු ගණනාවක් පැවතිණි. ආටන්ට ගෞරවයක් ලෙස අක්නාටන් විසින් පුරාතන ඊජිප්තුවේ වඩා දැවැන්ත දේවස්ථාන සංකීර්ණ කිහිපයක්ම ඉදිකරන ලදී. මෙම නව දේවස්ථාන තුළ, ආටන් ඇදහීම සිදු වූයේ පෙර සම්ප්‍රදාය පරිදි අඳුරු දේවස්ථාන කුටි තුළ නොව බොහෝ විට විවෘත හිරුඑළියේ වීම විශේෂත්වයකි. මීට අමතරව අක්නාටන් විසින් [[ආටන්ගේ මහා ගීතාව]] ද සම්පාදනය කරන්නට ඇතැයි සැලකේ.

මූලිකව අක්නාටන් විසින්, ආටන් යනු මහා බලවත් අමුන්-රේ දෙවියන්ගේම (මෙම අමුන්-රේ දෙවියන් ද ප්‍රමුඛ අමුන් වන්දනාවේ ප්‍රතිඵලයකි. එහි දී අමුන් දෙවියන් සහ හිරු දෙවි [[රා]] ඒකාබද්ධ කෙරිණි) ස්වරූපයක් ලෙස හුවා දැක් වී ය. එවිට ඔහුගේ අදහස් ඊජිප්තු ආගමික අදහස් සමග ගැළපිය හැකි විය. කෙසේනමුත්, සිය 9වන වර්ෂයේ දී, අක්නාටන් විසින් ආටන් යනු ප්‍රධාන දෙවියා පමණක් නොව එකම දෙවියන් ලෙස ප්‍රකාශ කරන ලදී. එසේම අක්නාටන් යනු ආටන් දෙවිඳුන් සහ ජනතාව අතර අතරමැදියා ලෙස දක්වා ඇත. ඔහු ඊජිප්තුව පුරා වූ අමුන් දේවස්ථාන විකෘති කළ අතර, බහු 'දේවතාවුන්' පිළිබඳ ලේඛන ඉවත් කොට ඇත.

9වන වර්ෂයෙන් පසු ආටන්ගේ නාමය වෙනස් අයුරකින් ලියැවෙන්නට වූයේ, රජු විසින් හිරු මඬල නිරූපිත රූ හැර ආටන්ගේ සෙසු ප්‍රතිමා වන්දනය අන්තගාමී ලෙස තහනම් කළ නිසායි. මෙම හිරුමඬල නිරූපිත රූපවල කිරණ (අත්වලින් කෙළවර වන ලෙස නිරූපිත) මගින් ආටන්ගේ අදෘශ්‍යමාන ආත්මය නිරූපණය කෙරිණි. මේ අනුව ආටන් හිරු දෙවියන් පමණක් නොව, සර්වත්‍ර දෙවියා ලෙස හඳුන්වා ඇති බව පැහැදිළි වේ. මෙම ආටෙන් දෙවිඳුන් නිරූපිත බොහෝ අවස්ථා රූපාක්ෂර අධෝලිපිවලින් සමන්විත ය. මෙම අධෝලිපිවල සූර්යයා නිරූපණය කොට ඇත්තේ සියල්ලන්ම වට කරගත් නිර්මාපකයා ලෙස බව සටහන් කොට ඇත.

අක්ටාටන්හි සිදු කළ පුරාවිද්‍යාත්මක අනාවරණ අනුව, මේ නගරයේ සාමාන්‍ය වැසියන් ඔවුන් සතුව පැවති අනුස්මරණ ස්කැරබ් රූ, අලංකාර මැටි බඳුන් වැනි කුඩා භාණ්ඩවලින් පවා අමුන් දෙවිඳුන්ගේ නාමය සූරා ඉවත් කොට ඇති බව පෙනී යයි. ඇතැම්විට අමුන්වාදීන් වීමේ වරදට හසු වීමෙන් වැළකීම ඔවුන් එසේ සිදු කරන්නට ඇත. අක්නාටන්ගේ පියා වූ IIIවන අ‍මෙන්හොටෙප්ට සම්බන්ධ ඇතැම් ලේඛන පවා අර්ධ වශයෙන් මකා ඇත්තේ, ඔහුගේ නාමයක් වූ “නෙබමාට්‍රේ අමුන්හොටෙප්” යන්න අමුන් දෙවිඳුන්ගේ නාමය සමග සම්බන්ධයක් දැක් වූ නිසායි.&lt;ref name=&quot;Nicholas Reeves 2001, pp.154-55&quot;&gt;නිකොලස් රීවස්, අක්නාටන්: ඊජිප්ට්’ස් ෆෝල්ස් ප්‍රොෆට්, තේම්ස් ඇන්ඩ් හඩ්සන්, 2001, පිටු.154-55&lt;/ref&gt;

ඊජිප්තුවේදියකු වන නිකොලස් රීවස් ලියන්නේ:
:&quot;එවන් බියජනක ස්වයං-වාරණය සහ නිවට පක්ෂපාතීත්වය මගින් රාජ්‍යය වෙළාගත් වික්ෂේපයක අසුබ පෙරනිමිති පෙන්වයි. [අක්ටාටන්හි] වීදි පාරාවෝවරයාගේ සෙබලුන්ගෙන් පිරී ගියා පමණක් නොව, ජනතාවට ද්වේෂ සහගත ඔත්තුකරුවන්ගේ තර්ජනයෙන් මිදීමට අරගලයක නිරත වන්නට ද සිදු විය.&quot;&lt;ref name=&quot;Nicholas Reeves 2001, pp.154-55&quot;/&gt;

අවසානයේ දී, අක්නාටන්ගේ මරණින් පසු ඔහුගේ විප්ලවය පරිහානියට පත් විය. එල්-අමර්ණහි නව අගනුවර ඉදිකිරීමට වූ වියදම් සහ අමුන් දේවස්ථාන වසා දැමීම හේතුවෙන් ඊජිප්තු ආර්ථිකය දැඩි අර්බුදයක පැවතිණි. අක්නාටන්ගේ මධ්‍යගතකරණ නැඹුරුව හේතුවෙන් ඊජිප්තුවේ ධනය සහ නිෂ්පාදනය මෙහෙයවූ නිලධාරීන් අතර මහා-පරිමාණයෙන් දූෂණ වංචා ව්‍යාප්ත විය. 18වන රාජවංශයේ අවසන් පාරාවෝවරයා වූ [[‍හොරෙම්හෙබ්]] විසින් රාජ්‍යයේ දූෂණ සිදුකළ හෝ [[කාර්නැක්]]හි 10වන අටලුව අසල මහා ශිලාස්තම්භයෙන් අයුතු ප්‍රයෝජන ගත් නිලධාරීන්ගේ නාසය කපා දැමීමට නියෝග කළේ මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස විය හැක.&lt;ref&gt;[http://www.reshafim.org.il/ad/egypt/texts/edict_of_horemheb.htm ද ග්‍රේට් එඩික්ට් ඔෆ් හොරෙම්හෙබ්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180817035720/http://www.reshafim.org.il/ad/egypt/texts/edict_of_horemheb.htm |date=2018-08-17 }} ජේ. එච්. බ්‍රෙස්ටඩ් විසිනි, ඒන්ෂන්ට් රෙකෝර්ඩ්ස් ඔෆ් ඊජිප්ට්, (1906) තෙවන කොටස, §§ 50 සිට 67&lt;/ref&gt; නිකොලස් ග්‍රිමල් සංක්ෂිප්තව පවසන පරිදි, අක්නාටන් විසින් ආටන්වාදී-නොවන දේවස්ථාන වසා දැමීම හෝ එහි කටයුතු සීමා කිරීම සහ පූජකවරුන්ගේ භාණ්ඩ රාජ්‍යයේ දියුණුව උදෙසා රාජසන්තක කිරීම හේතුවෙන්:
: &quot;පරිපාලනය සහ එහි විධායක හස්තය වන හමුදාව තුළ සංකේන්ද්‍රණයක් සිදු විය. ප්‍රාදේශීය රජය නොසලකා හැරීම නිසා කාර්යක්ෂම පරිපාලනයක් ගෙනයාමට ගැටලු ඇති විය. හඳුන්වා දුන් නව [රාජ්‍ය] ක්‍රමය අත්තනෝමතික පාලනයෙන් සහ දූෂිතයන්ගෙන් ගහන විය....[අක්ටාටන්හි] නව දෙවොල ඇතුළු නව දේවස්ථාන ඉදිකිරීම සාමාන්‍ය ආර්ථිකයට මෙන්ම දේවස්ථාන-මූලික ආර්ථිකයට ද අවාසිදායක විය. මධ්‍යස්ථව බැලූ විට දිව්‍යමය රාජ්‍ය ක්‍රමය හානිකර විය. නමුත් අමර්ණ යුගයේ දී විකල්පයක් හඳුන්වා නොදී ‍මෙම ක්‍රමය අත්හැරීම හේතුවෙන් සම්පූර්ණ නිෂ්පාදන සහ බෙදාහැරීමේ [ආර්ථිකය] අඩපණ විය.&quot;&lt;ref&gt;නිකොලස් ග්‍රිමල්, අ හිස්ට්‍රි ඔෆ් ඒන්ෂන්ට් ඊජිප්ට්, 1992 ඉංග්‍රීසි සංස්කරණය, බ්ලැක්වෙල් පබ්ලිෂර්ස් ලිමිටඩ්., පි.232&lt;/ref&gt;

==අනුමාන කල්පිතයන්==
[[File:Akhenaten trial piece.jpg|thumb|left|අක්නාටන්ගේ රුව නෙළීමට ප්‍රතිමා ශිල්පියා කළ පෙරහුරුවක්.]]
ආගමික විප්ලවවාදියකු ලෙස අක්නාටන්ගේ තත්ත්වය පිළිබඳ නොයෙකුත් කල්පිත ඉදිරිපත් වී ඇත. ඇතැමුන් ඔහු විසින් හඳුන්වා දුන් ආගම බහුතරයක් ඒකදේවවාදී බව විශ්වාද කළ ද, බොහෝ විද්වතුන් විශ්වාස කරන්නේ ඔහු සම්පූර්ණයෙන්ම අනෙක් දෙවිවරුන් බැහැර නොකළ නිසා ඔහු [[ඒකදේව වන්දනාව|ඒකදේව වන්දනාවේ]] නියුතු වූවකු බවයි.&lt;ref&gt;ඩොමිනික් මොන්ට්සෙරට්, ''අක්නාටන්: හිස්ට්‍රි, ෆැන්ටසි ඇන්ඩ් ඒන්ෂන්‍ට් ඊජිප්ට්'', රූට්ලෙජ් 2000, ISBN 0-415-18549-1, පිටු.36ff.&lt;/ref&gt; ඔහු ආටන් හැර සෙසු දෙවිවරුන් වන්දනයෙන් වැළකී සිටියේ ජනතාව ආටන් නොව ඔහුට වන්දනාමාන කරනු දැකීම ඔහුගේ අපේක්ෂාව වූ නිසා බව ඔවුහු පවසති.

===අක්නාටන් සහ යුදෙව්-ක්‍රිස්තියානි-ඉස්ලාමික ඒකදේවවාදය===
අක්නාටන් විසින් පුරෝගාමීත්වය ගත් ඒකදේවවාදී ආගම් සංකල්පය පසුව යුදෙව් ආගම ලෙස වර්ධනය වන්නට ඇති බව විවිධ විද්වතුන් විසින් පවසා ඇත.&lt;ref name=&quot;freud&quot;&gt;‍ෆ්‍රොයිඩ්, එස්. (1939). මෝසස් ඇන්ඩ් මොනොතීස්ම්: ත්‍රී එසේස්.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ගන්තර් සීග්මන්ඩ් ස්ටෙන්ට්, ''පැරඩොක්සස් ඔෆ් ‍ෆ්‍රී විල්''. [[ඇමරිකානු දර්ශන සංගමය]], DIANE, 2002. 284 පිටු. පිටු 34 - 38. ISBN 0-87169-926-5&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ජාන් ඈස්මාන්, ''මෝසස් ද ඊජිප්ටියන්: ද මෙමරි ඔෆ් ඊජිප්ට් ඉන් වෙස්ටර්න් මොනොතීස්ම්''. [[හාවර්ඩ් යුනිවර්සිටි ප්‍රෙස්]], 1997. 288 පිටු. ISBN 0-674-58739-1&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;එන්. ෂුපැක්, ''ද මොනොතීස්ම් ඔෆ් මෝසස් ඇන්ඩ් ද මොනොතීස්ම් ඔෆ් අක්නාටන්''. සෙවිවට්, 1995.&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;mont&quot;&gt;මොන්ට්සෙරට්, (2000)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;විලියම් එෆ්. ඕල්බ්‍රයිට්, ''ෆ්‍රොම් ද පැට්‍රියර්ච්ස් ටු මෝසස් II. මෝසස් අවුට් ඔෆ් ඊජිප්ට්''. ද බයිබ්ලිකල් ආකියොලොජිස්ට්, වෙළුම. 36, අංක. 2 (මැයි 1973), පිටු. 48-76. doi 10.2307/3211050&lt;/ref&gt; මෙය මුලින්ම සඳහන් කළේ [[මනෝවිශ්ලේෂණය|මනෝවිශ්ලේෂණයේ]] පුරෝගාමියා වූ [[සිග්මන්ඩ් ෆ්‍රොයිඩ්]] විසිනි. ‘නික්මගිය කථාව’ ඓතිහාසික සිදුවීමක් වන බවට වූ වාදය මත පදනම්ව මේ බව ඔහු සිය ''[[:en:Moses and Monotheism|Moses and Monotheism]]'' ග්‍රන්ථයේ දක්වා ඇත.&lt;ref&gt;එස්. ෆ්‍රොයිඩ්, ''ද ස්ටෑන්ඩර්ඩ් එඩිෂන් ඔෆ් ද කම්ප්ලීට් සයිකොලොජිකල් වර්ක්ස් ඔෆ් සිග්මන්ඩ් ෆ්‍රොයිඩ්, වෙළුම XXIII (1937-1939)'', &quot;මෝසස් ඇන්ඩ් මොනොතීස්ම්&quot;. ලන්ඩන්: [[හොගාර්ත් ප්‍රෙස්]], 1964.&lt;/ref&gt; ෆ්‍රොයිඩ් තර්ක කරන්නේ මෝසෙස් යනු අක්නාටන්ගේ මරණින් පසු සිය අනුගාමිකයන් සමග ඊජිප්තුව හැරයාමට සිදු වූ ආටන් පූජකයකු බවයි. ෆ්‍රොයිඩ් පවසන්නේ අක්නාටන් ඒකදේවවාදය ප්‍රචලිත කිරීමට මහත් උත්සාහ දැරූ බවත්, බයිබලයේ එන මෝසෙස් ද එවැනි සංකල්පයක් ප්‍රචලිත කරවීමට සමත් වූ බවත් ය.&lt;ref name=&quot;freud&quot;/&gt; 

ඔහුගේ ග්‍රන්ථය අනුව යමින්, මෙම මතය පර්යේෂණ සඳහා ජනප්‍රිය විෂයයක් බවට පත් විය.&lt;ref&gt;[[එඩ්වර්ඩ් චැනී]], ‘ෆ්‍රොයිඩියන් ඊජිප්ට්’, ''ද ලන්ඩන් මැගසින්'', අප්‍රේල්/මැයි 2006, පිටු. 62-69 සහ එහිම,‘ඊජිප්ට් ඉන් ඉංග්ලන්ඩ් ඇන්ඩ් ඇමරිකා: ද කල්චරල් මෙමෝරියල්ස් ඔෆ් රිලිජන්, රෝයල්ටි ඇන්ඩ් රිවොලූෂන්’, ඉන් ''සයිට්ස් ඔෆ් එක්ස්චේන්ජ්: යුරෝපියන් ක්‍රොස්රෝඩ්ස් ඇන්ඩ් ෆෝල්ට්ලයින්ස්'', සංස්. එම්. ඇස්කරි සහ ඒ. කොරාඩෝ (ඇම්ස්ටර්ඩෑම්, රොඩොපි, 2006), පිටු. 39-69.&lt;/ref&gt;

ඇඩෝනායි, ඊජිප්තු ආටන් සහ සිරියානු දෙවියකු වන ඇඩෝනිස් යන නම් අතර ඇති සම්බන්ධය මෙම පාර්ශ්ව අතර පැවති ආදිතම භාෂා එකමුතුව නිරූපණය කරන බව ෆ්‍රොයිඩ් බවසා ඇත.&lt;ref name=&quot;freud&quot;/&gt; මෙහි දී ඔහු විසින් ඊජිප්තුවේදියකු වූ [[ආතර් වෙයිගෝල්]]ගේ තර්කය අනුගමනය කොට ඇති බව පෙනී යයි. [[ජාන් ඈස්මාන්]]ගේ අදහස වන්නේ 'ආටන්' සහ 'ඇඩෝනායි' යන වදන් භාෂාමය වශයෙන් සම්බන්ධ නැති බවයි.&lt;ref&gt;ඈස්මාන්, ජාන්. (1997). ''මෝසස් ද ඊජිප්ටියන්''. කේම්බ්‍රිජ්, මැසචුසෙට්ස්: හාවර්ඩ් යුනිවර්සිටි ප්‍රෙස්; පිටු. 23-24, fn. 2.&lt;/ref&gt;

අක්නාටන්ගේ [[ආටන්ගේ මහා ගීතාව]] සහ [[:en:Book of Psalms|බයිබල් ගීතිකා]] [[:en:Psalm 104|104]] අතර ප්‍රබල ශෛලිගත සමානත්වයන් පවතින බව පුළුල්ව පිළිගැනෙන මතයකි. මේ යුගයට පෙර සහ පසු මෙම ස්වරූපය මෑත පෙරදිග ගීත ස්තෝත්‍ර අධ්‍යයනයන් තුළ පුළුල්ව හමු වේ.

අක්නාටන් සහ ආටන් අතර සම්බන්ධය, ක්‍රිස්තියානි සම්ප්‍රදාය අනුව බැලූ විට [[ජේසුස් ක්‍රිස්තුතුමා|‍ජේසුස් ක්‍රිස්තුතුමන්]] සහ දෙවියන් අතර පැවති සම්බන්ධය වැනි යැයි පවසන විද්වත්හු ද වෙති. ඔවුහු මෙම ආගම සමේශ්වරවාදයකට වඩා ඒකදේවවාදී මුහුණවරක් ඇතැයි අවධාරණය කරති. [[ඩොනල්ඩ් බී. රෙඩ්ෆෝර්ඩ්]] පවසන්නේ ඇතැමුන් විසින් අක්නාටන් යනු ජේසුස්ගේ පණිවිඩකරුවකු ලෙස අදහන බවයි. &quot;එසේ වුවද, අක්නාටන් තමන් එකම දෙවියන්ගේ පුත්‍රයා ලෙස ආමන්ත්‍රණය කොටගෙන ඇත: 'තොපගේ සිරුරෙන් ඉදිරියට පැමිණි තොපගේ එකම පුත්‍රයා' යනුවෙන් පැවසීම එසේ දැක්විය හැක.&quot;&lt;ref name=&quot;redford&quot;&gt;&quot;ද මොනොතීස්ම් ඔෆ් ද හෙරටික් ෆේරෝ: ප්‍රිකර්සර් ඔෆ් මොසියැක් මොනොතීස්ම් ඕ ඊජිප්ටියන් ඇනොමලි?&quot;, [[ඩොනල්ඩ් බී. රෙඩ්ෆෝර්ඩ්]], ''බයිබ්ලිකල් ආකියොලොජි රිවීව්'', මැයි–ජූනි සංස්කරණය 1987&lt;/ref&gt; [[ජේම්ස් හෙන්රි බ්‍රෙස්ටඩ්]] විසින් ඔහුව ජේසුස්ට සමාන කොට ඇත.&lt;ref&gt;&quot;ක්‍රියේෂන් ඇන්ඩ් ද පර්සිස්ටන්ස් ඔෆ් එවිල්&quot;, ජොන් ඩග්ලස් ලෙවෙන්සන්, පි. 60, ප්‍රින්ස්ටන් යුනිවර්සිටි ප්‍රෙස්, 1994, ISBN 0-691-02950-4&lt;/ref&gt; [[ආතර් වෙයිගෝල්]] දකින්නේ ඔහු ක්‍රිස්තුස් වහන්සේගේ අසාර්ථක පූරවචරයකු ලෙසයි. [[තෝමස් මාන්]] දකින පරිදි ඔහු &quot;නිවැරදි මග තෝරාගත්ත ද, එම මාර්ගයේ යාමට සුදුසු කෙනා ඔහු නොවී&quot; ය.&lt;ref&gt;''අක්නාටන් ඇන්ඩ් ද රිලිජන් ඔෆ් ලයිට්'', එරික් හෝර්නන්ග්, ඩේවිඩ් ලෝර්ටන්, පි. 14, [[කෝර්නෙල් යුනිවර්සිටි ප්‍රෙස්]], 2001, ISBN 978-0-8014-8725-5&lt;/ref&gt;

රෙඩ්ෆෝර්ඩ් තවදුරටත් පවසන්නේ අක්නාටන් තමන් හිරු-මඬලේ පුත්‍රයා ලෙස හඳන්වා ගත්ත ද, ඔහු දෙවියන් සහ මැවීම අතර ප්‍රධාන අතරමැදියා ලෙස කටයුතු කළ බවයි. අක්නාටන්ට වසර දහස් ගණනකට පෙර සිටි රජවරුන් ද මීට සමාන සම්බන්ධතාවක් ප්‍රකාශ කොට පූජක ධුරයයන් උසුලා තිබේ. නමුත් අක්නාටන්ගේ සිද්ධිය මීට තරමක් වෙනස් වන්නේ ඔහු විසින් දිව්‍යමය පිය-පුතු සම්බන්ධයක් අවධාරණය කොට තිබීම නිසායි. අක්නාටන් තමන් පිළිබඳ විස්තර කරන්නේ &quot;තොපගේ බාහුවෙන් බිහි වූ තොපගේ පුත්‍රයා&quot;, &quot;තොපගේ දරුවා&quot;, &quot;හිරු-මඬලෙන් පැනනැගි සර්වකාලීන පුත්‍රයා&quot;, සහ &quot;තොපගේ සිරුරෙන් ඉදිරියට ආ ‍තොපගේ එකම පුත්‍රයා&quot; යනාදි වශයෙනි. මෙම පිය-පුතු සමීප සම්බන්ධතාව අනුව, &quot;සිය පියාගේ&quot; හදවත පිළිබඳ දැනසිටියේ රජු පමණි. එහි ප්‍රතිඵලය ලෙස පියා සිය පුතුගේ යාඥා අසා සිටි බව නියැවේ. පොළොව මත සිය පියාගේ ප්‍රතිමූර්තිය වූයේ ඔහු ය. එසේම අක්නාටන් පොළොවේ රජු වන විට ඔහුගේ පියා දෙව්ලොව රජු විය. ප්‍රධාන පූජක, වක්තෘ, සහ රජු ලෙස ඔහු ප්‍රකාශිත දිව්‍යත්වය පිළිබඳ සංකල්පය නව ආගමික ක්‍රමයේ හදවත බඳු විය. සිය පියාගේ සිත සහ කැමැත්ත පිළිබඳ දැන සිටියේ තමන් පමණක් බැවින් මිනිස් වර්ගයා වෙත සිය ඉගැන්වීම් ප්‍රකාශ කළ හැකි වූයේ ද අක්නාටන්ට පමණි.&lt;ref name=&quot;redford&quot;/&gt;

රෙඩ්ෆෝර්ඩ් නිගමනය කරන්නේ:
&lt;blockquote&gt;තීබ්ස් සහ ටෙල් එල්-අමර්ණවලින් බොහෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක හමුවීමට පෙර, අක්නාටන් යනු සත්‍ය දෙවියන්ගේ කාරුණික ගුරුවරයකු, මෝසෙස්ගේ උපදේශකයකු, ක්‍රිස්තුස් වහන්සේ වැනි චරිතයක්, දාර්ශනිකයකු ලෙස නොයෙකුත් අදහස් පැවතිණි. නමුත් ඓතිහාසික සත්‍යය ඉස්මතු වීමත් සමග මෙම මනඃකල්පිත මතවාද වියැකෙමින් පවතී. අක්නාටන් බයිබලයේ සඳහන් ආකාරයේ පූර්ණ ඒකදේවවාදයක පුරෝගාමියකු වූ බවට සුළු හෝ සාධකයක් අපට හමු නොවේ. හීබ්‍රෑ බයිබලයේ සහ නව තෙස්තමේන්තුවේ ඇකි ඒකදේවවාදී අදහස් වෙනවෙනම වර්ධනය වූවක් බව පෙ‍නේ. එසේම එය පාරාවෝවරයාගේ මරණින් පසු අර්ධ සහස්‍රයකටත් වඩා පසු කාලයක ආරම්භ වූ ඒවා ය.&lt;ref&gt;&quot;ඇස්පෙක්ට්ස් ඔෆ් මොනොතීස්ම්&quot;, ඩොනල්ඩ් බී. රෙඩ්ෆෝර්ඩ්, ''බයිබ්ලිකල් ආකියොලොජි රිවීව්'', 1996&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

===රෝගී තත්ත්වය===
{{See also|ඇරෝමැටේස් අතිරික්ත සහලක්ෂණය}}
අක්නාටන්ගේ අසාමාන්‍ය ආලේඛය රූ වල දක්නට ඇති එල්ලා වැටෙන උදරය, ඝන කලව, විශාල පයෝධර, සහ දිගු, සිහින් මුහුණ සම්මත පාරාවෝ රූ වල පරිමාණයන්ට වඩා වෙනස් ය. මේ නිසා ඇතැම් ඊජිප්තුවේදීන් යෝජනා කරන්නේ අක්නාටන් යම් ආකාරයක ප්‍රවේණික විකෘතිතාවකින් පෙළෙන්නට ඇති බවයි. මේ පිළිබඳ නොයෙකුත් රෝගී තත්ත්වයන් යෝජනා වී ඇත. ඔහුගේ දිගු හනුව සහ ස්ත්‍රීරූපී පෙනුම මත පදනම්ව මුල්කාලීනව [[ග්‍රැෆ්ටන් එලියට් ස්මිත්]]&lt;ref&gt;එලියට් ස්මිත්, ''ටුටන්ඛාමෙන් ඇන්ඩ් ද ඩිස්කවරි ඔෆ් හිස් ටූම්බ් බයි ද ලේට් අර්ල් ඔෆ් කානර්වන් ඇන්ඩ් මිස්ටර් හොවාඩ් කාටර්'' (ලන්ඩන්: රූට්ලෙජ්, 1923), පිටු. 83–88&lt;/ref&gt; සහ [[‍ජේම්ස් ස්ට්‍රැචි]],&lt;ref&gt;ස්ට්‍රැචි, ජේ. (1939). ප්‍රීලිමිනරි නෝට්ස් අපොන් ද ප්‍රොබ්ලම් ඔෆ් අක්නාටන්. ''Int. J. Psycho-Anal., 20'':33-42&lt;/ref&gt; කළ ප්‍රකාශ අනුව යමින් [[සිරිල් ඇල්ඩ්‍රඩ්]],&lt;ref&gt;ඇල්ඩ්‍රඩ්, සී. (1988). ''අක්නාටන්, කිං ඔෆ් ඊජිප්ට්''. (තේම්ස් ඇන්ඩ් හඩ්සන්, ලිමිටඩ්.,)&lt;/ref&gt; යෝජනා කළේ ඔහු [[ෆ්රෝලික් සහලක්ෂණය|ෆ්රෝලික් සහලක්ෂණයෙන්]] පීඩා විඳ ඇති බවයි. කෙසේනමුත්, මෙය වියනොහැකි යැයි පැවසෙන්නේ මෙම රෝගීන් [[වඳභාවය|ලිංගිකව වඳ]] ස්වභාවයක් පෙන්වන නිසායි. නමුත් අක්නාටන්ට බොහෝ දරුවන් සිට ඇත. මෙම දරුවන් නිතර කැටයම් ආදියෙහි නිරූපණය කොට ඇත. අවම වශයෙන් මේ දරුවන් අතර නෙෆර්ටිටි රැජිනට උපන් දියණියන් සය දෙනා (අමර්ණහි රජු සහ රැජිනගේ කුමරියන් සය දෙනා ලෙස ප්‍රකට ය) සහ සුළු බිසවකට උපන් ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිකයා වූ [[ටුටන්ඛාමුන්]] ද සිටින්නට ඇත.

බරිජ් විසින් යෝජනා කොට ඇත්තේ&lt;ref&gt;බරිජ්, ඒ., (1995) &quot;ඩිඩ් අක්නාටන් සෆර් ෆ්‍රොම් මාර්ෆන්’ස් සින්ඩ්‍රෝම්?&quot; (අක්නාටන් ටෙම්පල් ‍ප්‍රොජෙක්ට් නිව්ස්ලෙටර් අං. 3, සැප්තැම්බර්, 1995)&lt;/ref&gt; අක්නාටන් ඇතැම්විට මාර්ෆන් සහලක්ෂණයෙන් පෙළෙන්නට ඇති බවයි. ෆ්‍රෝලික් සහලක්ෂණය මෙන් නොව [[මාර්ෆන් සහලක්ෂණය|මාර්ෆන් සහලක්ෂණයේ දී]] බුද්ධි ඌනතාවන් හෝ වඳභාවය ඇතිවන්නේ නැත. එම රෝගී තත්ත්වයේ දී, ගිලුණු පපු පෙදෙස, දිගු වක් වූ මකුළුවකු වැනි ඇඟිලි, නිරන්තර හෘත් අසාමාන්‍යතා, දැඩිව වක් වූ හෝ බෙදුණු තල්ල, සහ දැඩිව වක්වූ ස්වච්ඡය හෝ අක්ෂි කාචය අකුමවත් වීම නිසා දෘෂ්ටිය සඳහා තියුණු ආලෝකය අවශ්‍ය වීම වැනි තත්ත්වයන් දැකගත හැක. එසේම මාර්ෆන් රෝගීන් සාමාන්‍ය ප්‍රමාණයට වඩා උසින් වැඩි අතර, දිගු සිහින් මුහුණක් සහිත දිගැටි හිස්කබලක් දරයි. අධික ලෙස වර්ධනය වූ පර්ශු, පුනීලාකාර හෝ පරවි ආකාර පපුව, විශාල ශ්‍රෝණිය, සහ විශාල කලවා යන ලක්ෂණ ද මොවුන් තුළින් දැකගත හැක.&lt;ref&gt;{{Cite web|author=මෙගාරා ලෝරන්ස්|url=http://www.heptune.com/Marfans.html|title=ලෝරන්ස්, මෙගාරා &quot;ද මිස්ට්‍රි ඔෆ් අක්නාටන්: ජෙනටික්ස් ඕ ඊස්තටික්ස්&quot;|publisher=Heptune.com|date=|accessdate=2010-03-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100208110136/http://www.heptune.com/Marfans.html|archivedate=8 පෙබරවාරි 2010&lt;!--DASHBot--&gt;|url-status=live}}&lt;/ref&gt; මාර්ෆන් සහලක්ෂණය ප්‍රමුඛ ලක්ෂණයක් බැවින්, රෝගීන්ගේ දරුවන්ට එය උරුම වීමේ 50%ක සම්භාවිතාවක් ඇත.&lt;ref&gt;[http://www.library.nhs.uk/ChildHealth/ViewResource.aspx?resID=126262 මාර්ෆන් සින්ඩ්‍රෝම්]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} UK [[ජාතික සෞඛ්‍ය සේවාව]] [http://archaeologynews.multiply.com/journal/item/257 &quot;ඩිඩ් අක්නාටන් සෆර් ෆ්‍රොම් මාර්ෆන්’ස් සින්ඩ්‍රෝම්&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110714131806/http://archaeologynews.multiply.com/journal/item/257 |date=2011-07-14 }}&lt;/ref&gt; මෙම සියලු ලක්ෂණ ඇතැම් අවස්ථාවල අක්නාටන් සහ ඔහුගේ දරුවන්ගේ රූප කෙරෙන් දැකගත හැක. [[ටුටන්ඛාමුන්]]ගේ මමියේ මෑතකාලීන CT පරිලෝකන අනුව අනාවරණය වූ ඔහුගේ බෙදුණු තල්ල, තරමක් දිගැටි හිස, කශේරුවේ අසාමාන්‍ය වක්‍ර හැඩය සහ ඉහළ කශේරුකා හා වී තිබීම, පැතිකුදය (scoliosis) වැනි ලක්ෂණ මාර්ෆන් සහලක්ෂණය සමග සම්බන්ධ බවයි. කෙසේනමුත් 2010දී ටුටන්ඛාමුන්ගේ DNA පරීක්ෂාවේ දී ඔහුට මාර්ෆන් සහලක්ෂණය නොපැවති බව සනාථ විය.&lt;ref name=&quot;Schemm, PaulAssociated Press 3&quot;&gt;{{Cite web|author=ස්කෙම්, පෝල්|agency=ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස්|url=http://abcnews.go.com/International/wirestory?id=9850747&amp;page=3|title=ෆ්‍රේල් බෝයි-කිං ටුට් ඩයිඩ් ෆ්‍රොම් මැලේරියා, බ්‍රෝකන් ලෙග්|work=USA ටුඩේ|date=2020-01-06|accessdate=2011-04-10}}{{dead link|date=ජූනි 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A3065140 BBC.co.uk]. සම්ප්‍රවේශනය ජූනි 23, 2009.&lt;/ref&gt; වඩාත් මෑතක දී ඔහුගේ රෝගය [[හෝමොසිස්ටිනියුරියාව]] විය හැකි යැයි යෝජනාවක් ඇත.&lt;ref name=&quot; pmid = 20402329 &quot;&gt;{{cite journal|vauthors=කැව්කා, එම්., කෙලාවා, ටී.|title=හෝමොසිස්ටිනියුරියා, අ පොසිබ්ල් සොලියුෂන් ඔෆ් ද අක්නාටන්’ස් මිස්ට්‍රි|journal=Coll Antropol.|volume=34|issue=|date=මාර්තු 2010|pmid=20402329|url=http://hrcak.srce.hr/file/79191|pages=255–8}}&lt;/ref&gt; හෝමොසිස්ටිනියුරියාවෙන් පෙළෙන රෝගීනට මාර්ෆන් සහලක්ෂණයට සමාන සංකූලතා ඇත. කෙසේනමුත්, මෙය අලිංග වර්ණදේහ ප්‍රතිබද්ධ නිලීන රෝගයක් බැවින්, මෙය අක්නාටන්ගේ පවුල් ගස සඳහා ගැලපෙන බව පෙනී යයි. — අක්නාටන්ගේ දෙමව්පියන් වූ IIIවන අමෙන්හොටෙප් සහ ටියේ නිරෝගී යැයි සැලකේ. 2010දී ටුටන්ඛාමුන්ගේ DNA පරීක්ෂාවත් සමග මාර්ෆන් සහලක්ෂණය පිළිබඳ මතය නොසලකා හැරිණි.&lt;ref name=&quot;Schemm, PaulAssociated Press 3&quot;/&gt;
කෙසේනමුත්, [[ඩොමිනික් මොන්ට්සෙරට්]] සිය ''Akhenaten: History, Fantasy and Ancient Egypt'' ග්‍රන්ථය තුළ පවසන්නේ &quot;අක්නාටන්ගේ භෞතික ස්වභාවය අතිශයෝක්තියෙන් යුතුව දක්වා තිබීම පිළිබඳ ඊජිප්තුවේදීන් අතර අදවන විට පුළුල් කතිකාවතක් ඇති වී තිබේ...එනම් මෙය වාච්‍යානුසාරයෙන් කියවිය නොයුතු බවටයි&quot;.&lt;ref name = &quot;mont&quot;/&gt; මොන්ට්සෙරට් සහ අන්‍යයන්&lt;ref&gt;රීවස්, නිකොලස් (2005) &quot;අක්නාටන්: ඊජිප්ට්'ස් ෆෝල්ස් ප්‍රොෆට්&quot; (තේම්ස් ඇන්ඩ් හඩ්සන්)&lt;/ref&gt; තර්ක කරන්නේ මෙම සිරුරේ හැඩය මගින් යම් ආකාරයක ආගමික සංකේත ක්‍රමයක් නිරූපණය වන බවයි. ආටන් දෙවිඳුන් &quot;මිනිස් වර්ගයාගේ මෑණියන් සහ පියාණන්&quot; ලෙස හඳුන්වා ඇති නිසා කලා නිර්මාණ තුළ අක්නාටන්ව නපුංසක ස්වරූපයෙන් නිරූපණය කොට ඇති බව ඔවුහු පවසති. මෙමගින් &quot;මැවුම්කාර දෙවියන්ගේ සියලු ගුණාංග රජුගේ ‍ශරීරයට ආදේශ කොට&quot; ඇති අතර, එය &quot;පොළොව මත ආටන්ගේ බහුවිධ ජීවය-පොවන ස්වභාවය&quot; නිරූපණය වේ යැයි සැලකේ.&lt;ref name = &quot;mont&quot;/&gt; අක්නාටන් තමන්ව &quot;රේට අනන්‍ය තැනැත්තා&quot; යනුවෙන් හඳුන්වා ගැනීමෙන්, ඔහු කලානිර්මාණ තුළ තමන්ව සාමාන්‍ය ජනයාගෙන් විශේෂ කොට හුවා දක්වන්නට ඇත. මෙලෙසින් සම්ප්‍රදායික සංකේතාත්මක නිරූපණයන්ගෙන් මිදීම නිසා පාරාවෝ සැබැවින්ම විශේෂ පුද්ගලයකු ලෙස පෙනී යයි.

අක්නාටන් පිළිබඳ තවත් පදනම් විරහිත තර්කයක් [[ඉමානුවෙල් වෙලිකොව්ස්කි]] විසින් සිදුකොට ඇත. ඔහු විසින් රජු සහ රජුගේ මව වූ ටියේ අතර පැවති ව්‍යාභිචාර සම්බන්ධතාවක් පිළිබඳ කල්පිතයක් ඉදිරිපත් කොට ඇත. එසේම වෙලිකොව්ස්කි අක්නාටන්ට විශාල පාද තිබූ බව ද දක්වයි. මේ මත පදනම්ව ඔහු පවසන්නේ [[ඊඩිපස්]] මිත්‍යාව පසුපස ඇති ඓතිහාසික චරිතය අක්නාටන් බවයි. ඊඩිපස් යන්නට ග්‍රීකවරුන් &quot;විශාල පාද&quot; යන අරුත දක්වා ඇත. එසේම ඔහු [[ග්‍රීක තීබ්ස්]] නගරය, [[ඊජිප්තු තීබ්ස්]] නගරයට සමකොට ඇත. වෙලිකොව්ස්කි පවසන පරිදි අක්නාටන් කුරිරු ලෙස සිය පියාගේ නාමය මකා දැමීමේ ව්‍යාපාරයක් ක්‍රියාත්මක කළ බවට වූ කරුණ පසුව ඊඩිපස් සිය පියා මරාදැමූ බවට පරිණාමය වන්නට ඇත.&lt;ref&gt;ඉමානුවෙල් වෙලිකොව්ස්කි, ''ඊඩිපස් ඇන්ඩ් අක්නේටන්, මිත් ඇන්ඩ් හිස්ට්‍රි'', ඩබ්ල්ඩේ, 1960.&lt;/ref&gt; නමුත් මෙම කරුණ සාවද්‍ය බව තහවුරු වූයේ අක්නාටන් සිය ආගමික විප්ලවය ඇරඹීමට පෙර සිය පියාගේ දේහය මමීකරණය කොට සම්ප්‍රදායික ඊජිප්තු ක්‍රමයට අනුව ගෞරව සහිතව භූමදානය කළ බවට සාධක ඇති නිසායි. මීට අමතරව, පශ්චාත් මරණ පරීක්ෂණය සහ 2014 ජාන විද්‍යාත්මක සාක්ෂි අනුව ඔහුගේ පුත් ටුටන්ඛාමුන් බිහිවූයේ සහෝදර-සහෝදරි විවාහයක් මගින් බව සනාථ විය. එය ජනක-ජනිත විවාහයකින් සිදු වූවක් නොවී ය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dailykos.com/story/2014/10/21/1338067/-King-Tut-Revealed-Scientists-do-Virtual-Autopsy-of-the-Famous-King-and-Find-Shocking-Surprises|work=DailyKos|title=කිං ටුට් රිවීල්ඩ්: සයන්ටිස්ට්ස් ඩූ වර්චුවල් ඔටොප්සි ඔෆ් ෆේමස් කිං ඇන්ඩ් ෆයින්ඩ් ෂොකිං සර්ප්‍රයිසස්|author=ග්වෙන්ඩඩ් (ව්‍යාජනාමය)|date=ඔක්තෝබර් 21,2014|accessdate=ඔක්තෝබර් 21, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.dailymail.co.uk/sciencetech/article-2799418/king-tut-girlish-hips-club-foot-buck-teeth-according-virtual-autopsy.html|work=ඩේලි මේල්|title=ද රියල් ෆේස් ඔෆ් කිං ටුට්: ෆෙරෝ හැඩ් ගර්ලිෂ් හිප්ස්, අ ක්ලබ් ෆූට් ඇන්ඩ් බක් ටීත් අකෝර්ඩිං ටු 'වර්චුවල් ඔටොප්සි' දැට් ඕල්සෝ රිවීල්ඩ් හිස් පේරන්ට්ස් වර් බ්‍රදර් ඇන්ඩ් සිස්ටර්|first=මාරියෝ|last=පෙඩ්විත්|date=19 ඔක්තෝබර් 2014|accessdate=21 ඔක්තෝබර් 2014|quote=පරිගණක පරිලෝකන 2,000කට වැඩි ප්‍රමාණයකින් යුක්තව සිදු කළ ‘අතථ්‍ය මරණපරීක්ෂණයේ දී’ ටුටන්ඛාමුන්ගේ පවුලේ ප්‍රවේණි විශ්ලේෂණය අනුව ටුටන්ඛාමුන්ගේ දෙමව්පියන් සොහොයුරා සහ සොහොයුරිය වූ බවට වූ සාක්ෂි ලබා දෙයි. මේ හේතුවෙන් ඔහුට හෝර්මෝන අසමතුලිතතාව නිසා ඇති වූ භෞතික අසාමාන්‍යතා පවතින්නට ඇති බව විද්‍යාඥයෝ විශ්වාස කරති. ඔහුගේ මෙම පවුල් ඉතිහාසය අඩු වයසින් සිදු වූ ඔහුගේ මරණයට හේතු වන්නට ද ඇත.}}&lt;/ref&gt;

2012දී, [[ලන්ඩන් ඉම්පීරියල් කොලීජිය|ලන්ඩන් ඉම්පීරියල් කොලීජියේ]] ශල්‍ය වෛද්‍යවරයකු වූ හුටන් අෂ්‍රාෆියන් විසින් අක්නාටන් සහ 18වන රාජවංශයේ සෙසු පාරාවෝවරුන්ගේ අකල් මරණයන් (ටුටන්ඛාමුන් සහ IVවන තුත්මෝස් ද ඇතුළුව) පිළිබඳ පර්යේෂණයක් මෙහෙයවී ය. ඔහු හඳුනාගෙන ඇත්තේ මෙම අඩු වයස් මරණයන් කුටුම්භීය ශංඛක ඛණ්ඩික අපස්මාරය (Familial Temporal Epilepsy) නිසා සිදු වූ බවයි. මෙමගින් අක්නාටන්ගේ අකල් මරණය, ප්‍රතිමාවල දක්නට ඇති ඔහුගේ අසාමාන්‍ය දේහ හැඩය මෙන්ම අක්නාටන්ගේ ආගමික විශ්වාසයන් පිළිබඳව ද පැහැදිළි කළ හැකි විය. ඒ මෙම අපස්මාරයෙන් පෙළෙන රෝගීනට ආගමික සහ ආත්මීය දර්ශන දිස්වන බැවිනි.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=අෂ්‍රාෆියන්|first=හුටන්|title=ෆැමීලියල් එපිලෙප්සි ඉන් ද ෆේරෝස් ඔෆ් ඒන්ෂන්ට් ඊජිප්ට්’ස් එයිටීන්ත් ඩයිනාස්ටි|journal=එපිලෙප්සි ඇන්ඩ් බිහේවියර්|volume=25|issue=1|date=සැප්තැම්බර් 2012|pages=23–31|doi=10.1016/j.yebeh.2012.06.014|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1525505012004441|subscription=yes}}&lt;/ref&gt; කෙ‍‍සේනමුත්, අපස්මාරය සඳහා නිශ්චිත ප්‍රවේණි පරීක්ෂා නොපවතින බැවින් මෙම වාදය තහවුරු කිරීමට අපොහොසත්ව ඇත.&lt;ref&gt;ලොකර්, මෙලිසා. &quot;ඩිඩ් කිං ටුටන්ඛාමෙන් ඩයි ෆ්‍රොම් එපිලෙප්සි?&quot; ටයිම්. 12 සැප්. 2013. http://newsfeed.time.com/2012/09/13/did-king-tutankhamen-die-from-epilepsy/&lt;/ref&gt;

===ස්මෙන්ඛ්කරේ===
{{Main article|ස්මෙන්ඛ්කරේ}}
නොයෙකුත් කැටයම් ඉවත් කළ සහ හානි වූ ශිලාපුවරුවල අක්නාටන් සමග රජකුගේ කිරුළක් පැළඳි පෙනුමෙන් සමාන සහ-උපරාජයකුගේ රුවක් දක්නට ලැබේ. ස්මෙන්ඛ්කරේ පුරුෂයකු ලෙස හඳුනා ගැනෙන නිසා අක්නාටන් සමලිංගිකයකු බවට මතයන් ඉදිරිපත් විය. නමුත් වරක් මෙම උපරාජයා කාන්තාවක් (බොහෝ විට ඔහුගේ බිසව විය හැකි ය) බව හඳුනාගැනීම නිසා ඉහත මතය පතික්ෂේප විය.

1970 දශකයේ, ජෝන් හැරිස් විසින් අක්නාටන් අසල නිරූපිත එම රුව නෙෆර්ටිටිගේ බව හඳුනාගත් අතර, ඔහු පැවසූයේ ඇයව ඇතැම් විට උපරාජ තනතුරට පත්කොට ඇති බවත්, පසුව තනිව රාජ්‍ය පාලනය කළ කාලයේ ඇගේ නාමය ස්මෙන්ඛ්කරේ ලෙස වෙනස් කොටගත් බව ය.&lt;ref name = &quot;mont&quot;/&gt;

නිකොලස් රීවස් ඇතුළු සෙසු ඊජිප්තුවේදීන් විශ්වාස කරන්නේ ස්මෙන්ඛ්කරේ යනු, අක්නාටන්ගේ රාජ්‍ය සමයේ අවසාන වර්ෂය හෝ වර්ෂ ද්විත්වයේ අක්නාටන් සමග හවුල් පාලනයක් ගෙනගිය [[නෙෆර්නෙෆරුආටන්]]ම බවයි. ස්මාරක කිහිපයක, ඔවුන් දෙදෙනා එක්ව අසුන් ගෙන සිටිනු නිරූපිත ය.&lt;ref&gt;නිකොලස් රීයස් සහ රිචඩ් එච්. විල්කින්සන්, ''ද කම්ප්ලීට් වැලී ඔෆ් ද කිංස්''. තේම්ස් ඇන්ඩ් හඩ්සන්, 1996.&lt;/ref&gt; ජේම්ස් ඇලන්&lt;ref&gt;ජේ. පී. ඇලන්, &quot;නෙෆර්ටිටි ඇන්ඩ් ස්මෙන්ඛ්-කා-රේ&quot;, GM 141 (1994), පිටු.7-17&lt;/ref&gt; සහ මාර්ක් ගැබෝල්ඩි&lt;ref&gt;ගැබෝල්ඩි, මාර්ක්. D’Akhenaton à Tout-ânkhamon, 1998; පිටු 156-157&lt;/ref&gt; විසින් මෑතක දී සිදුකළ පර්යේෂණයක් අනුව, &quot;සාධාරණ එකඟත්වයකට&quot;&lt;ref&gt;මිලර්, ජේ; අමර්ණ ඒජ් ක්රෝනොලොජි ඇන්ඩ් ද අයිඩෙන්ටිටි ඔෆ් නිභුරුරියා ඉන් ඕල්ටොරියන්ටල්. ෆෝර්ස්ච්. 34 (2007); පි 272&lt;/ref&gt; පැමිණ ඇත්තේ [[නෙෆර්නෙෆරුආටන්]] යනු කාන්තා පාලකයකු බවත්, ඇය ස්මෙන්ඛ්කරේ නොවන බවත් ය.

==කලාව තුළ==
[[File:AkhnatonCairoCast.png|thumb|upright|අක්නාටන් කයිරෝ පිළිරුවේ සිතුවමක්]]

===නාට්‍ය===
* [[අගතා ක්‍රිස්ටී]]: නාට්‍යය, ''[[:en:Akhnaton (play)|අක්නේටන්]]'' (1937දී ලියන ලදී, ප්‍රකාශනය ඩොඩ්, මීඩ් සහ සමාගම [නිව් යෝක්], 1973, ISBN 0-396-06822-7; [[විලියම් කොලින්ස් (ප්‍රකාශක)|කොලින්ස්]] [ලන්ඩන්], 1973, ISBN 0-00-211038-5)
* ප්‍රොකෝපියෝව්, ඇන්ජලොස්, Pharaoh Akhenaton Theatr. Play. 1වන සංස්. 1961 ඇතැන්ස්. ISBN 960-7327-66-7

===නවකථා===
* [[:en:Michael Asher (explorer)|මයිකල් ඈෂර්]]: ''[[:en:The Eye of Ra|The Eye of Ra]]''. මෙම ප්‍රකට කාන්තාර ගවේෂකයා විසින් රචිත නවකථාව මගින්, ප්‍රවාදගත [[සර්සුරා]] ක්ෂේමභූමිය අක්නාටන්ගේ රහස් භූමදාන බිම ලෙස දක්වයි.
* [[තෝමස් මාන්]], සිය ප්‍රබන්ධ බයිබල් චතුස්කය තුළ ''[[:en:Joseph and His Brothers|Joseph and His Brothers]]'' (1933–1943) නම් ග්‍රන්ථයේ අක්නාටන් යනු ජෝසෆ්ගේ කථාවේ එන &quot;සිහින දකින පාරාවෝ&quot; ලෙස දක්වයි.
* [[:en:Tom Holland (author)|ටොම් හොලන්ඩ්]]: ''[[:en:The Sleeper in the Sands|The Sleeper in the Sands]]'' (ලිට්ල්, බ්‍රවුන් සහ සමාගම, 1998)
* [[මිකා වෝල්ටරි]]: ''[[:en:The Egyptian|The Egyptian]]'', පළමුව 1945දී ෆින්ලන්ත භාෂාවෙන් (''Sinuhe egyptiläinen'') ප්‍රකාශයට පත් විය. පසුව [[:en:Naomi Walford|නඕමි වෝල්ෆෝර්ඩ්]] ([[ජී. පී. පට්නම්ගේ පුත්‍රයෝ]], 1949; [[චිකාගෝ රිවීව් ප්‍රෙස්]], 2002, කඩදාසිබැම්ම සහිත) විසින් පරිවර්තනය කරන ලදී.
* [[ඩේවිඩ් ස්ටැක්ටන්]]: ''[[:en:On a Balcony|On a Balcony]]'', ලන්ඩන් හවුස් ඇන්ඩ් මැක්ස්වෙල්, 1958
* [[:en:Gwendolyn MacEwen|ග්වෙන්ඩලයින් මැක්ඊවන්]]: ''[[:en:King of Egypt, King of Dreams|King of Egypt]]'' (1971)
* [[ඇලන් ඩෘරි]]: ''[[:en:A God Against the Gods|A God Against the Gods]]'' (ඩබල්ඩේ, 1976) සහ ''[[:en:Return to Thebes|Return to Thebes]]'' (ඩබල්ඩේ, 1976)
* [[ෆිලිප් කේ. ඩික්]]: ''[[:en:VALIS|VALIS]]'' (1981) ඉඛ්නේතන් යන නාමය යටතේ ඇත.
* [[:en:Naguib Mahfouz|නගුයිබ් මහ්ෆවුස්]]: ''[[:en:Akhenaten, Dweller in Truth|Akhenaten]]'' (العائش فى الحقيقة) (1985)
* [[ඇන්ඩ්‍රී චෙඩිඩ්]]: ''Akhenaten and Nefertiti's Dream''
* [[:en:Wolfgang Hohlbein|වුල්ෆ්ගැං හොහ්ල්බීන්]]: ''Die Prophezeihung'' (''වක්තෘවරයා''), මෙහි අක්නාටන්ව, ආයි විසින් මරාදමන අතර, ආනගතවාක්‍යය සම්පූර්ණ වනතෙක් ඔහුට ශාප කරයි.
* [[:en:Moyra Caldecott|මොයිරා කැල්ඩිකොට්]]: ''[[:en:Akhenaten: Son of the Sun|Akhenaten: Son of the Sun]]'' (1989; eBook, 2000; 2003)
* [[:en:P.B. Kerr|පී. බී. කේර්]]: ''[[:en:The Akhenaten Adventure|The Akhenaten Adventure]]'' මෙහි අක්නාටන් නැතිවූ [[:en:Djinn|ඩ්ජින්]] 70 දරන්නා ලෙස දැක් වේ.
* [[පෝලින් ගෙජ්]]: ''The Twelfth Transforming'' (1984), අක්නාටන් රාජ්‍ය සමය වටා ගෙතී ඇත. අක්ටාටන් ඉදිකිරීම නිරූපිත ය. අක්නාටන් සමග නෙෆර්ටිටි, ටියේ, සහ අනුප්‍රාප්තික [[ස්මෙන්ඛ්කරේ]] සමග පැවති ලිංගික සම්බන්ධය ප්‍රබන්ධ කොට ඇත.
* [[ඩොරති පෝර්ටර්]]: කාව්‍යමය නවකථාව, ''Akhenaten'' (1991)
* [[ජුඩිත් ටාර්]]: ''[[:en:Pillar of Fire (book)|Pillar of Fire]]'' (1995)
* [[ලින්ඩා රොබින්සන්]]: අභිරහස් නවකථාව, ''[[:en:Drinker of Blood|Drinker of Blood]]'' (1998)
* [[:en:Gilbert Sinoue|ගිල්බර්ට් සිනෝයි]]: ''Akhenaton, Le Dieu Maudit'' (''අක්නාටන්, ශාපලත් දෙවි'') (2005)
* වශීකරණය කළ 'අක්නාටන්' කෙනකු පිළිබඳ [[:en:P. C. Doherty|පී. සී. ඩොහර්ටිගේ]] තුන් ඈඳුතු ඓතිහාසික නවකථාවල පළමුවැන්න වූ ''An Evil Spirit out of the West'' තුළ දැක් වේ.
* [[:en:Michelle Moran|මිෂෙල් මොරාන්]]: ''[[:en:Nefertiti (book)|Nefertiti]]'' (2007)
* [[:en:Barbara Wood|බාර්බරා වූඩ්]]: ''[[:en:Watch of Gods|Watch of Gods]]''
* [[කෙරී ග්‍රීන්වූඩ්]]: ''[[:en:Out of the Black Land|Out of the Black Land]]'' (2010)

===සංගීත===
* [[:en:Genesis (band)|ජෙනසිස්]] නැමැති ඉංග්‍රීසි රොක් සංගීත කණ්ඩායමේ ''[[:en:Foxtrot (album)|Foxtrot]]'' (1972) ඇල්බමයේ &quot;[[:en:Supper's Ready|Supper's Ready]]&quot; නැමැති රොක් ගීතයේ කොටසක් ''ඉක්නේටන්'' නාමය ඇසුරෙන් නම්කොට ඇත. මෙම නොටසේ නම &quot;Ikhnaton and Itsacon and their band of Merry Men&quot; යන්නයි.
* [[:en:Ray Manzarek|රේ මැන්සරෙක්ගේ]] &quot;[[:en:The Golden Scarab|The Golden Scarab]]&quot; ([[:en:1974 in music#Release date unknown|1974]]) යන ඇල්බමය කුළ අක්නාටන්ගේ නම &quot;The Golden Scarab&quot; අනුසාරයෙන් යොදා ඇත.
* [[:en:Philip Glass|පිලිප් ග්ලාස්]]: [[ඔපෙරාව]], ''[[:en:Akhnaten (opera)|Akhnaten]]'': තිදෙනකුගෙන් යුත් ඔපෙරාව (1983; CBS රෙකෝර්ඩ්ස්, 1987)
* [[:en:Julian Cope|ජුලියන් කෝප්ගේ]] 1992 ඇල්බමයක් වන ''[[:en:Jehovahkill|Jehovahkill]]'' තුළ &quot;අක්නාටන්&quot; නැමැති පථය ඇත.
* ස්වීඩන් ලෝහ තූර්යවාදන සංගීත කණ්ඩායමක් වන [[:en:Therion (band)|තීරියන්]]හි ''[[:en:Sirius B (album)|Sirius B]]'' (2004) ඇල්බමයේ &quot;Son Of The Sun&quot; තුළ අන්තර්ගත ය.
{{external media|width=210px|align=right|headerimage=[[File:Meketaten-Nefertiti.tiff|210px]]|video1=[http://smarthistory.khanacademy.org/house-altar-with-akhenaten-nefertiti-and-three-daughters.html House Altar with Akhenaten, Nefertiti and Three Daughters (Amarna Period)] (5:03), [[ස්මාර්ට්හිස්ට්‍රි]]&lt;ref name=&quot;smarth&quot;&gt;{{cite web|title=House Altar with Akhenaten, Nefertiti and Three Daughters (Amarna Period)|work=|publisher=[[ඛාන් ඇකඩමිය|ඛාන් ඇකඩමියේ]] [[ස්මාර්ට්හිස්ට්‍රි]]|date=|url=http://smarthistory.khanacademy.org/house-altar-with-akhenaten-nefertiti-and-three-daughters.html|accessdate=March 15, 2013}}&lt;/ref&gt;|video2=[http://www.nfb.ca/film/lost_pharaoh_search_for_akhenaten The Lost Pharaoh: The Search for Akhenaten] (56:35), [[කැනඩාවේ ජාතික චිත්‍රපට මණ්ඩලය]]&lt;ref name=&quot;nfb&quot;/&gt;}}
* [[:en:Nile (band)|නයිල්]] නැමැති සංගීත කණ්ඩායමේ ''[[:en:Annihilation of the Wicked|Annihilation of the Wicked]]'' (2005) ඇල්බමයේ &quot;Cast Down the Heretic&quot; තුළ ද දක්නට ලැබෙයි.
* [[:en:Tangerine Dream|ටැංගරින් ඩ්‍රීම්ගේ]],&quot;Sadness of Echnaton Losing the World Child&quot;; මෙය මුලින් ''[[:en:One Times One|One Times One]]'' (2007) ඇල්බමයේ දක්නට ලැබෙයි.
* [[:en:After The Burial|ආෆ්ටර් ද බියුරියල්]] සංගීත කණ්ඩායමේ ''[[:en:Rareform|Rareform]]'' (2008) ඇල්බමය තුළ &quot;Cursing Akhenaten&quot; තුළ අන්තර්ගත ය.
* [[:en:Roy Campbell, Jr.|රෝයි කැම්ප්බෙල්, ‍කනිෂ්ඨ]], ''The [[:en:Akhenaten Suite|Akhenaten Suite]] - නූතන ජෑස් වීර කාව්‍යය''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://freejazz-stef.blogspot.com/2008/03/roy-campbell-akhnaten-suite-aum.html|title=රෝයි කැම්ප්බෙල් - අක්නාටන් සුට් (AUM ෆිඩෙලිටි, 2008)|date=13 මාර්තු 2008|accessdate=2012-09-07}}&lt;/ref&gt;
* නයිල් (2009) සංගීත කණ්ඩායමේ ''[[:en:Those Whom the Gods Detest|Those Whom the Gods Detest]]'' ඇල්බම කවරය තුළ අක්නාටන් නිරූපිත ය.
* [[:en:Trans-Siberian Orchestra|ට්‍රාන්ස්-සයිබීරියන් ඕකෙස්ට්‍රා]]හි 2009 ඇල්බමයක් වන ''[[:en:Night Castle|Night Castle]]'' තුළ &quot;Night Enchanted&quot; ගීතයේ නිරූපිත ය.
* ''Akhnaten, Dweller in Truth'' යනු [[:en:Mohammed Fairouz|මොහම්මද් ෆයිරූස්]]ගේ (2011) පියානෝ, චෙලෝ සහ වාද්‍ය වෘන්ද නිමැවුමකි.

===චිත්‍රපට===
* මිකා වෝල්ටරිගේ නවකථාව මත පදනම්ව ''[[:en:The Egyptian (motion picture)|The Egyptian]]'' නැමැති [[චලන චිත්‍රය|චලන රූප]] චිත්‍රපටය (1954, අධ්‍යක්ෂණය [[:en:Michael Curtiz|මයිකල් කර්ටිස්]], ට්වෙන්ටීත් සෙන්චරි-ෆොක්ස් චිත්‍රපට සංස්ථාව) නිමැවිණි.
* ''[[:en:Nefertiti, Queen of the Nile|Nefertiti]]'' නැමැති [[චලන චිත්‍රය|චලන රූප]] චිත්‍රපටය තුළ (1961, අධ්‍යක්ෂණය [[:en:Fernando Cherchio|ෆර්නැන්ඩෝ චර්චියෝ]], රංගනය [[ජීන් ක්‍රේන්]] සහ [[වින්සන්ට් ප්‍රයිස්]]) අක්නාටන්ගේ චරිතය නිරූපණය කරන්නේ [[ආමිඩියෝ නසාරි]] විසිනි. මෙහි ඔහුව අමතන්නේ &quot;අමොනෝෆිස්&quot; ලෙස ය.
* ''[[:en:La Reine Soleil|La Reine Soleil]]'' (2007 සජීවීකරණ චිත්‍රපටය, ෆිලිප් ලෙක්ලර්ක් විසිනි) චිත්‍රපටය තුළ අක්නාටන්, ටුටන්ඛාටන් (පසුව ටුටන්ඛාමුන්) අඛේසා (අක්ඛෙසෙන්පාටන්, පසුව අන්ඛෙසෙනමුන්), නෙෆර්ටිටි, සහ හොරෙම්හෙබ් චරිත ඇති අතර, අමුන් සහ ආටන්වාදී පූජක අරගලයක් නිරූපිත ය‍.
* ආක්නාටන්ගේ දේවස්ථානයේ ඩොනල්ඩ් රෙඩ්ෆෝර්ඩ් සිදුකළ කැනීම තේමා කරගනිමින් 1980දී [[කැනඩාවේ ජාතික චිත්‍රපට සංස්ථාව]] විසින් ''The Lost Pharaoh: The Search for Akhenaten'' නැමැති පැයක වාර්තා චිත්‍රපටයක් නිර්මාණය කොට ඇත.&lt;ref name=&quot;nfb&quot;&gt;{{cite video|url=http://www.nfb.ca/film/lost_pharaoh_search_for_akhenaten|title=ද ලොස්ට් ෆේරෝ: ද සර්ච් ෆෝ අක්නාටන්|first=නිකොලස්|last=කෙන්ඩෝල්|publisher=කැනඩාවේ ජාතික චිත්‍රපට සංස්ථාව|date=1980|accessdate=2012-09-13|archive-date=2012-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20120920073938/http://www.nfb.ca/film/lost_pharaoh_search_for_akhenaten/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ''[[:en:Ancient Aliens|ඒන්ෂන්ට් ඒලියන්ස්]]'' කථාවාරය 1හි 2වන කථාංගය වන &quot;The Visitors&quot; තුළ මෙන්ම වෙනත් කථාංග කිහිපයක ද, අක්නාටන් යනු [[පාරභෞමිකයන් යැයි පැවසෙන ජීවීන් ලැයිස්තුව|පාරභෞමිකයකු]] ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref&gt;[http://www.history.com/shows/ancient-aliens/episodes/season-1 [99&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;]&lt;/ref&gt;

===වෙනත්===
* [[එඩ්ගාර් පී. ජේකබ්ස්]]: [[චිත්‍රකථා ග්‍රන්ථය]], ''[[:en:The Mystery of the Great Pyramid, Volume 1: Manetho's Papyrus|Blake et Mortimer: Le Mystère de la Grande Pyramide වෙළුම්. 1+2|]]'' (1950), තුළ අක්නාටන්ගේ අභිරහස පසුබිම් වී ඇත.
* [[:en:Joshua Norton, artist|ජෝෂුවා නෝර්ටන්]]ගේ: ''Die! Akhnaten Die!'' නැමැති ග්‍රන්ථය කාලානුක්‍රමික දැව අච්චු මුද්‍රණ මාලාවක් ආශ්‍රයෙන් සකසා ඇත. මෙහි අක්නාටන්ගේ කථාව නිරූපිත ය.
* [[:en:The Secret World|The Secret World]], තුළ ඊජිප්තු මෙහෙයුමේ (කළු හිරු, රතු වැලි) ප්‍රධාන ප්‍රතිවාදියා අක්නාටන් ය.

==පෙළපත==
{{Ahnentafel top|width=100%}}
{{Ahnentafel-compact5
|style=font-size: 90%; line-height: 110%;
|border=1
|boxstyle=padding-top: 0; padding-bottom: 0;
|boxstyle_1=background-color: #fcc;
|boxstyle_2=background-color: #fb9;
|boxstyle_3=background-color: #ffc;
|boxstyle_4=background-color: #bfc;
|boxstyle_5=background-color: #9fe;
|1= 1. '''අක්නාටන්'''
|2= 2. [[අමෙන්හොටෙප් III]]
|3= 3. [[ටියේ]]
|4= 4. [[තුත්මෝස් IV]]
|5= 5. [[මුටෙම්වියා]]
|6= 6. [[යුයා]]
|7= 7. [[‍ට්ජුයු]]
|8= 8. [[අමෙන්හොටෙප් II]]
|9= 9. [[ටියා]] 
|16= 16. [[තුත්මෝස් III]]
|17= 17. [[මෙරිට්‍රේ-හට්ෂෙප්සුට්]]
}}
{{Ahnentafel bottom}}

==මේවාත් බලන්න==
* [[නෙෆර්ටිටි]]
* [[ඊජිප්තුවේ දහඅටවන රාජවංශය]]

==සටහන් සහ මූලාශ්‍ර==

=== සටහන් ===
{{Reflist|30em}}

===ග්‍රන්ථ නාමාවලිය===
*{{උපන්‍යාස පොත |title=The Amarna Letters |last=මොරාන් |first=විලියම් |publisher=ජෝන්ස් හොප්කින්ස් විශ්වවිද්‍යාල මුද්‍රණාලය |year=1992 |isbn=9780801867156 |language=en |url=https://books.google.lk/books/about/The_Amarna_Letters.html?id=wS0-tjOvMtgC}}
*{{උපන්‍යාස පොත |title=The Kingdom of the Hittites |last=බ්‍රයිස් |first=ට්‍රෙවර් |publisher=ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්වවිද්‍යාල මුද්‍රණාලය |year=1998 |isbn=978-0199281329 |language=en |url=https://books.google.lk/books/about/The_Kingdom_of_the_Hittites.html?id=Agg5-lpVI2MC}}
*{{උපන්‍යාස පොත |title=Akhenaten: King of Egypt |last=ඇල්ඩ්‍රඩ් |first=සිරිල් |publisher=තේම්ස් ඇන්ඩ් හඩ්සන් |year=1991 |isbn=0-500-27621-8|language=en |pages=259-268 |url=}}
* [[ජූර්ගන් වොන් බෙකරැත්]], Chronologie des Pharaonischen Ägypten. Philipp von Zabern, Mainz, (1997)
* බර්මන් ලෝරන්ස්. 'Overview of Amenhotep III and His Reign,' සහ රේමන්ඩ් ජොන්සන්, 'Monuments and Monumental Art under Amenhotep III' in 'Amenhotep III: Perspectives on his Reign' 1998, සංස්: ඩේවිඩ් ඕ’කොනර් සහ එරික් ක්ලයින්, යුනිවර්සිටි ඔෆ් මිචිගන් ප්‍රෙස්
* රොසලී ඩේවිඩ්, Handbook to Life in Ancient Egypt, Facts on File Inc., 1998
* එඩ්වඩ් චැනී, 'Freudian Egypt’, ''The London Magazine'', අප්‍රේල්/මැයි 2006, පිටු. 62–69. 
* එඩ්වඩ් චැනී,‘Egypt in England and America: The Cultural Memorials of Religion, Royalty and Revolution’, in ''Sites of Exchange: European Crossroads and Faultlines'', සංස්. එම්. ඇස්කරි සහ ඒ. කොරාඩෝ (ඇම්ස්ටර්ඩෑම්, රොඩොපි, 2006), පිටු. 39–69.
* පීටර් ක්ලේටන්, Chronicle of the Pharaohs, තේම්ස් ඇන්ඩ් හඩ්සන්, 2006
* {{Cite book|authors=ට්‍රිගර්, බී. ජී, කෙම්ප්, බී. ජී, ඕ’කොනර්, ඩී. සහ ලොයිඩ්, ඒ. බී.|title=Ancient Egypt, A Social History|year=2001|location=කේම්බ්‍රිජ්|publisher=[[කේම්බ්‍රිජ් යුනිවර්සිටි ප්‍රෙස්]]}}
* ඒ. ආර්. ෂුල්මන්, &quot;The Nubian War of Akhenaten&quot; in L'Egyptologie en 1979: Axes prioritaires de recherchs II (Paris: 1982)
* {{Cite web|url=http://cassian.memphis.edu/history/murnane/Allen.pdf|format=PDF|title=The Amarna Succession|author=ජේම්ස් පී. ඇලන්|year=2006|accessdate=2013-07-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130701103124/http://cassian.memphis.edu/history/murnane/Allen.pdf|archivedate=ජූලි 1, 2013|url-status=unfit}}
* නිකොලස් රීවස්, ''Akhenaten: Egypt's False Prophet'', තේම්ස් ඇන්ඩ් හඩ්සන්, 2000
*{{Cite book|last=මොන්ට්සෙරට්|first=ඩොමිනික්|authorlink=ඩොමිනික් මොන්ට්සෙරට්|title=Akhenaten: History, Fantasy and ancient Egypt|year=2000|publisher=රූට්ලෙජ්|isbn=0-415-30186-6}}
* {{Cite journal|first=ඒරියල්|last=කොස්ලොෆ්|title=Bubonic Plague in the Reign of Amenhotep III?|journal=KMT|volume=17|issue=3|year=2006}}
* {{Cite journal|vauthors=චෝයි බී., පාක් ඒ.|title=Lessons for surveillance in the 21st century: a historical perspective from the past five millennia|journal=Soz Praventivmed|volume=46|issue=6|pages=361–8|year=2001|pmid=11851070|doi=10.1007/BF01321662}}
* {{Cite journal|author=ෂෝට්රිජ් කේ.|title=Pandemic influenza: a zoonosis?|journal=Semin Respir Infect|volume=7|issue=1|pages=11–25|year=1992|pmid=1609163}}
* {{Cite journal|vauthors=වෙබී ආර්, වෙබ්ස්ටර් ආර්|title=Emergence of influenza A viruses|journal=Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci|volume=356|issue=1416|pages=1817–28|year=2001|pmid=11779380|doi=10.1098/rstb.2001.0997|pmc=1088557}}

===වැඩිදුර කියවීමට===
* {{cite book|last=ඇල්ඩ්‍රඩ්|first=සිරිල්|authorlink=සිරිල් ඇල්ඩ්‍රඩ්|title=Akhenaten and Nefertiti|year=1973|publisher=තේම්ස් ඇන්ඩ් හඩ්සන්|location=ලන්ඩන්}}
* {{cite book|last=ඇල්ඩ්‍රඩ්|first=සිරිල්|authorlink=සිරිල් ඇල්ඩ්‍රඩ්|title=The Egyptians|year=1984|publisher=තේම්ස ඇන්ඩ් හඩ්සන්|location=ලන්ඩන්}}
* {{Cite book|last=බිලොලෝ|first=මුබාබින්ජ්|authorlink=මුබාබින්ජ් බිලොලෝ|title=Le Créateur et la Création dans la pensée memphite et amarnienne. Approche synoptique du Document Philosophique de Memphis et du Grand Hymne Théologique d'Echnaton|origyear=1988|edition=නව|year=2004|publisher=ඇකඩමි ඔෆ් ඇෆ්‍රිකන් තෝට්|location=මියුනිච්-පැරිස්|language=ප්‍රංශ|chapter=අංශ. I, වෙළුම. 2}}
* {{Cite book|last=එල් මාහ්ඩි|first=ක්‍රිස්ටීන්|authorlink=ක්‍රිස්ටීන් එල් මාහ්ඩි|title=Tutankhamen: The Life and Death of a Boy King|year=1999|publisher=හෙඩ්ලයින්}}
* {{Cite book|authors=රිටා ඊ. ෆ්‍රීඩ්, යෝන් ජේ. මාර්කොවිට්ස්, සහ සූ එච්. ඩි’ඕරියා (සංස්.)|authorlink=බොස්ටන් ලලිතකලා කෞතුකාගාරය|title=Pharaohs of the Sun: Akhenaten - Nefertiti - Tutankhamen|year=1999|publisher=බුල්ෆින්ච් ප්‍රෙස්}}
* ගෙස්ටොටෝ සිංගර්, ග්‍රෙෂියෙලා (2008) [http://www.uca.edu.ar/esp/sec-ffilosofia/esp/docs-institutos/s-cehao/otras_public/gestoso_monog.pdf ''El Intercambio de Bienes entre Egipto y Asia Anterior. Desde el reinado de Tuthmosis III hasta el de Akhenaton'' නිදහස් ප්‍රවේශය] {{es icon}} Ancient Near East Monographs, වෙළුම 2.බුවනෝස් අයර්ස්, සොසයිටි ඔෆ් බයිබ්ලිකල් ලිට්රිචර් - CEHAO. 
* ඔලන්ඩ්, ටොම්, ''The Sleeper in the Sands'' (නවකථාව), (ඇබකස්, 1998, අක්නාටන් සමයේ අබිරහස් සූක්ෂ්මව අධ්‍යයනය කොට තැනූ ප්‍රබන්ධ නවකථාව)
* [[එරික් හෝර්නන්ග්|හෝර්නන්ග්, එරික්]], ''Akhenaten and the Religion of Light'', පරිවර්තනය ඩේවිඩ් ලෝර්ටන් (කෝර්නල් යුනිවර්සිටි ප්‍රෙස්, 1999)
*නැජොවිට්ස්, සිම්සන්. Egypt, Trunk of the Tree, වෙළුම I, The Contexts, වෙළුම II, The Consequences, ඇල්ගෝරා පබ්ලිෂිං, නිව් යෝක්, 2003 සහ 2004. අක්නාටන් සඳහා: වෙළුම. II, පරිච්ඡේදය 11, පිටු.117–173 සහ පරිච්ඡේදය 12, පිටු. 205–213
* [[ඩොකල්ඩ් බී. රෙඩ්ෆෝර්ඩ්|රෙඩ්ෆෝර්ඩ්, ඩොනල්ඩ් බී.]], ''Akhenaten: The Heretic King'' (ප්‍රින්ස්ටන් යුනිවර්සිටි ප්‍රෙස්, 1984)
* {{Cite book|last=රීවස්|first=නිකොලස්|authorlink=නිකොලස් රීවස්|title=Akhenaten: Egypt's False Prophet|year=2001|publisher=තේම්ස් ඇන්ඩ් හඩ්සන්}}
*{{Cite book|last=ස්ටීවන්ස්|first=ඇනා|title=Akhenaten’s workers : the Amarna Stone village survey, 2005-2009. වෙළුම I, The survey, excavations and architecture|year=2012|publisher=ඊජිප්තු ගවේෂණ සංගමය}}

==බාහිර සබැඳි==
* [http://www.bbc.co.uk/programmes/b00mwsly අක්නාටන්]ට අදාළ [[:en:BBC|BBC]]හි [[:en:In Our Time (BBC Radio 4)|ඉන් අවර් ටයිම්]] ගිණුම ([http://www.bbc.co.uk/iplayer/console/b00mwsly/In_Our_Time_Akhenaten දැන්ම අසන්න])
* [http://www.comparative-religion.com/ancient/akhenaten.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040611125819/http://www.comparative-religion.com/ancient/akhenaten.php |date=2004-06-11 }} අක්නාටන් සහ ආටන්ගේ ගීතාව] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040611125819/http://www.comparative-religion.com/ancient/akhenaten.php |date=2004-06-11 }}
* [http://freepages.history.rootsweb.com/~rgrosser/amarna/neywetaten/index.htm අක්ටාටන් නගරය]
* [http://www.maat.sofiatopia.org/aten.htm ආටන්ගේ ගීතාව]
* [http://www.mansooramarnacollection.com/ එම්. ඒ. මන්සූර් අමර්ණ එකතුව]
* [http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7209472.stm පාරාවෝගේ නගරයේ භයානක රහස්] BBC
* [http://jama.ama-assn.org/cgi/content/abstract/303/7/638 ටුටන්ඛාමුන්ගේ පවුල් පෙළපත සහ ව්‍යාධිවේදය] හවාස්
* [http://www.famoushistoricalevents.net/belief-akhenaten/ අක්නාටන්ගේ ඇදහීම - ආගමික ලෝකය වෙත නව සටහනක් හඳුන්වා දීම]
* [http://oi.uchicago.edu/pdf/LongCoregency.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110613213943/http://oi.uchicago.edu/pdf/LongCoregency.pdf |date=2011-06-13 }} දීර්ඝ හවුල් පාලනය පුනරීක්ෂණය: ඛෙරුවෙෆ්ගේ සොහොන්ගැබ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110613213943/http://oi.uchicago.edu/pdf/LongCoregency.pdf |date=2011-06-13 }} පීඩර් ඩෝර්මන් විසිනි, [[චිකාගෝ විශ්වවිද්‍යාලය]]
* [http://ngm.nationalgeographic.com/2010/09/tut-dna/tut-family-tree {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110809040945/http://ngm.nationalgeographic.com/2010/09/tut-dna/tut-family-tree |date=2011-08-09 }} රාජකීය සබඳතා, ටුට්ගේ පිටා අක්නාටන් විය හැකියි. නැෂනල් ජියෝග්‍රැෆික් 09. 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110809040945/http://ngm.nationalgeographic.com/2010/09/tut-dna/tut-family-tree |date=2011-08-09 }}

{{Amarna Period Navigator}}
{{Pharaohs |නව}}
{{Tutankhamun |collapsed}}

[[Category:අක්නාටන්]]
[[Category:ඊජිප්තුවේ දහඅටවන රාජවංශයේ පාරාවෝවරුන්]]
[[Category:අමර්ණ යුගය]]
[[Category:ක්‍රි.පූ. 14වන සියවසේ උපත්]]
[[Category:ක්‍රි.පූ. 1330 දශකයේ මරණ]]
[[Category:ආටන්වාදය]]
[[Category:ඊජිප්තු ආගමික නායකයින්]]
[[Category:පුරාතන ඊජිප්තුවේ ඓතිහාසික මකාදැමීම්]]
[[Category:අමෙන්හොටෙප් III]]
[[ප්‍රවර්ගය:ටූටන්ඛාමූන්]]
[[Category:ඊජිප්තුවේ ක්‍රි.පූ. 14වන සියවස]]</text>
      <sha1>2al0i4osy2q3ozz60ow4hfbdj3f13bq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ඉන්දියාවේ ළමා ශ්‍රමිකත්වය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>69767</id>
    <revision>
      <id>792659</id>
      <parentid>386053</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T22:40:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20800" sha1="dec56c5j2b5n5rv20f6hd3il86jd0rv" xml:space="preserve">[[File:Enfants au travail dans le monde.png|thumb|450px|ලෝක බැංකු දත්ත ප්‍රකාර, 2003 වසර උදෙසා 10–14 වයස කාණ්ඩයෙහි, ඉන්දියාවේ සහ ලොව අනෙකුත් ප්‍රදේශ වල  [[ළමා ශ්‍රමිකත්වය]] &lt;ref&gt;{{Citation |title=වගුව 2.8, WDI 2005, ලෝක බැංකුව |url=http://data.worldbank.org/sites/default/files/wdi05fulltext.pdf |access-date=2016-11-06 |archive-date=2013-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810035500/http://data.worldbank.org/sites/default/files/wdi05fulltext.pdf }}&lt;/ref&gt; ඇස්තමේන්තුගත 11% හා සමගින් ඉන්දියාව, කොළ පැහැති 10-20% ආපාත මට්ටම් වලට අයත් වන අතර, රතු (30–40%) සහ  (40%-100%) මට්ටම් හී අනෙකුත් රටවල්ද පවතියි.]]

'''[[ළමා ශ්‍රමිකත්වය]]''' යනු, අර්ධ-කාලීන හෝ පූර්ණ-කාලීන පදනම් මත ළමුන් ආර්ථික ක්‍රියාකාරිත්වයන් සඳහා යොදා ගැනීමේ භාවිතයයි. මෙම භාවිතය වෙතින් ළමුන්ගේ ළමාවිය ඔවුනට අහිමි කරවන අතර, එය ඔවුන්ගේ භෞතික සහ මානසික වර්ධනයට අනර්ථකාරි වෙයි. දරිද්‍රතාවය, හොඳ පාසැල් නොමැති වීම සහ අවිධිමත් ආර්ථිකයෙහි වර්ධනය යන දේවල්,  [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවේ]] ළමා ශ්‍රමිකත්වයට වැදගත් හේතූන් ලෙසින් සැලකෙයි.
ඉන්දියාවේ 1998 ජාතික ජනසංගණනය විසින් ඇස්තමේන්තු කළේ,  5–14 වයස් කාණ්ඩයෙහි මුළු ළමා ජනගහණය වූ මිලියන 253 අතුරින්,  4–15 වයස් කාණ්ඩයෙහි මුළු ළමා ශ්‍රමිකයන් සංඛ්‍යාව, මිලියන 12.6 ක් බවයි.&lt;ref name=&quot;cwl&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |url=http://labour.nic.in/cwl/ChildLabour.htm|title=නැෂනල් චයිල්ඩ් ලේබර් ප්‍රොජෙක්ට් |publisher=[[කම්කරු සහ රැකිරක්ෂා අමාත්‍යාංශය (ඉන්දියාව)| කම්කරු සහ රැකිරක්ෂා අමාත්‍යාංශය]], [[ඉන්දියානු රජය]]|accessdate = 12 සැප්තැම්බර් 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://censusindia.gov.in/Census_And_You/age_structure_and_marital_status.aspx වයස් ආකෘතිය සහ වෛවාහික තත්ත්වය] ඉන්දීය ජනසංගණනය 2001&lt;/ref&gt;

2009–10 දී පැවතුනු දේශව්‍යාප්ත සමීක්ෂණයක් වෙතින් නිශ්චය කෙරුණේ ළමා ශ්‍රමිකත්ව පැවැත්ම ළමුන් මිලියන 4.98 (හෝ 5–14 වයස් කාණ්ඩයෙහි ළමුන් වෙතින්  2% ක් එයට අඩු ප්‍රතිශතයක් දක්වා) දක්වා පහත බැස ඇති බවයි.&lt;ref&gt;[http://mospi.nic.in/Mospi_New/upload/cocsso_data/agenda2_21cocsso_23jan14.pdf ලේබර් ඇන්ඩ් එම්ප්ලෝයිමන්ට් ස්ටැටිස්ටික්ස්] සංඛ්‍යාන සහ ව්‍යාපෘති ක්‍රියාත්මක කිරීම් අමාත්‍යාංශය, ඉන්දියානු රජය (ජනවාරි 2014), පිටුව 2&lt;/ref&gt; 2011 වසරෙහි ඉන්දියාවේ ජාතික ජනසංගණනය වෙතින් නිශ්චය කරගනු ලැබුවේ  5–14 වයසැති ළමා ශ්‍රමිකයන්ගේ සංඛ්‍යාව මිලියන 4.35 බවත්,&lt;ref&gt;[http://zeenews.india.com/news/nation/number-of-child-labour-has-reduced-by-65-percent-govt_946349.html නම්බර් ඔෆ් චයිල්ඩ් ලේබර් හෑස් රෙඩියුස්ඩ් බයි 65 පර්සෙන්ට්: ගවර්න්මන්ට්]&lt;/ref&gt; එම වයස් කාණ්ඩයෙහි මුළු ළමා ජනගහණය මිලියන 259.64 බවත්ය.&lt;ref&gt;[http://www.censusindia.gov.in/2011census/population_enumeration.aspx ඒජ් ඩේටා C13 ටේබ්ල් (ඉන්ඩියා/ස්ටේට්ස්/යූටීස් ), ෆයිනල් පොපියුලේෂන් - 2011 ඉන්දීය ජනසංගණනය]&lt;/ref&gt; ළමා ශ්‍රමික ගැටළුව ඉන්දියාවට අනන්‍ය වූවක් නොවෙයි; ලෝකව්‍යාප්තව, මිලියන 217 පමණ ළමුන් ශ්‍රමිකයන් වන අතර, මෙයින් බොහෝමයක් පූර්ණ-කාලීනව එහි නියැලෙති.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=චයිල්ඩ් ලේබර් - අයිඑල්ඕ|publisher=ලෝක කම්කරු සංවිධානය, එක්සත් ජාතීන් |year=2011|url=http://www.ilo.org/global/topics/child-labour/lang--en/index.htm}}&lt;/ref&gt;

ඉන්දියානු නීතිය විසින් කර්මාන්ත  64 ක් විශේෂිත වශයෙන් උපද්‍රව සහිත ලෙස වර නගා ඇති අතර, එවන් උපද්‍රව සහිත කර්මාන්තයන්හී ළමුන් ශ්‍රමිකයන් ලෙසින් භාවිතා කිරීම සාපරාධී වරදක් වෙයි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last1=නයිගම්|first1=ව්‍රින්ඩා|title=ලෝස් රිලේටඩ් ටු චයිල්ඩ් ලේබර් ඉන් ඉන්ඩියා |url=http://blog.ipleaders.in/laws-related-to-child-labour-in-india/|website=iPleaders|publisher=iPleaders|accessdate=31 මාර්තු 2015}}&lt;/ref&gt; 2001 වසරෙහිදී, සියළු ළමා ශ්‍රමිකයන් අතුරින් ඇස්තමේන්තුගත 1% හෝ, ඉන්දියාවේ ළමුන් 120,000 පමණ උපද්‍රව සහිත රැකියාවක යෙදුනහ.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=චිල්ඩ්රන් ඇන්ඩ් වර්ක් (ඇනුවල් රිපෝර්ට් 2009)|publisher=සෙන්සස් 2001|year=2008|url=http://labour.nic.in/upload/uploadfiles/files/Reports/Annual%20Report%202009-10%20English.pdf|page=108}}&lt;/ref&gt; සැලකිල්ලට ගත යුතු කරුණක් වන්නේ, ඉන්දියානු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව වෙතින්, 24 වන වගන්තිය යටතේ මූලික අයිතිවාසිකමක් ලෙසින්, උපද්‍රව සහිත කර්මාන්තයන්හී ළමා ශ්‍රමිකයන් යෙදීම (උපද්‍රව-රහිත කර්මාන්තයන්හී එය තහනම් කර නොමැත) තහනම් කර ඇති බවයි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=කන්ස්ටිට්‍යුෂන් ඔෆ් ඉන්ඩියා |url=http://www.vakilno1.com/bareacts/constitution/constitutionofindia.html|website=Vakilno1.com|publisher=ඉන්දියානු රජය }}&lt;/ref&gt; [[යුනිසෙෆ්]] ඇස්තමේන්තු කරන්නේ, වයස 14ට අඩු ශ්‍රමිකයන් විශාලතම සංඛ්‍යාව, එහි විශාල ජනගහණය සහිතව ඉන්දියාව සතු වන අතර,  උප-සහරානු අප්‍රිකානු රටවල් වෙත ළමා ශ්‍රමිකයන් ලෙසින් භාවිතා වන ළමුන් විශාලතම ප්‍රතිශතය හමු වන බවත්ය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |url=http://www.unicef.org/infobycountry/india_background.html|title=ඉන්ඩියා- ද බිග් පික්චර් |publisher=[[යුනිසෙෆ්]]|accessdate = 19 ඔක්තොම්බර් 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=ද ස්ටේට් ඔෆ් ද වර්ල්ඩ්ස් චිල්ඩ්රන් - 2011|publisher=යුන්සෙෆ්|year=2012|url=http://www.unicef.org/sowc2011/pdfs/SOWC-2011-Main-Report_EN_02092011.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Madslien&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පුවත් |title=අයිඑල්ඕ: 'චයිල්ඩ් ලේබර් ප්‍රිවෙන්ට්ස් ඊස් වර් |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/3451117.stm|accessdate = 20 සැප්තැම්බර් 2011|last=මඩ්ස්ලයින්|first=ජෝර්න්|newspaper=බීබීසී නිවුස් |date=4 පෙබරවාරි 2004}}&lt;/ref&gt; [[ජාත්‍යන්තර කම්කරු සංවිධානය]] විසින් ඇස්තමේන්තු කරනුයේ, ලොව විශාලතම ළමා ශ්‍රමික සේවා යෝජකයා වන්නේ සියයට 60 ක ප්‍රමාණයකට දායක වන්නාවූ කෘෂිකර්මාන්තය බව වන අතර,&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=ෆැක්ට්ස් ඔන් චයිල්ඩ් ලේබර් - 2010|publisher=ජාකසං, ජිනීවා|year=2011|url=http://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/@dgreports/@dcomm/documents/publication/wcms_126685.pdf}}&lt;/ref&gt; එක්සත් ජාතීන්ගේ [[ආහාර සහ කෘෂිකර්ම සංවිධානය]] ඇස්තමේන්තු කරන්නේ කෘෂිකර්මය සහ ආශ්‍රිත ක්‍රියාකාරකම් සඳහා 70% ක ප්‍රමාණයක් ළමා ශ්‍රමිකත්වය භාවිතා වන බවය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=ඇග්‍රිකල්චර් එකවුන්ට්ස් ෆො 70 පර්සෙන්ට් ඔෆ් චයිල්ඩ් ලේබර් වර්ල්ඩ්වයිඩ් |publisher= ආහාර සහ කෘෂිකර්ම සංවිධානය, එක්සත් ජාතීන් |year=2006|url=http://www.fao.org/newsroom/en/news/2006/1000394/index.html}}&lt;/ref&gt; කෘෂිකර්මය හැරුණු විට, ඉන්දියානු ආර්ථිකයෙහි අනෙකුත් සමස්ත [[ඉන්දියාවේ ශ්‍රමිකත්වය#ඉන්දියාවේ ශ්‍රමිකත්ව ආකෘතිය |අවිධිමත් පාර්ශව]] සියල්ලෙහිම පාහේ ළමා ශ්‍රමිකත්වය නිරික්ෂණය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |url=http://labour.nic.in/cwl/welcome.html |title=චයිල්ඩ් ලේබර් |publisher=Labour.nic.in |accessdate=13 ජූලි 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://labour.nic.in/cwl/ListHazardous.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=චයිල්ඩ් ලේබර් ඉන් රූරල් ඒරියාස් විත් අ ස්පෙෂල් ෆෝකස් ඔන් මයිග්රේෂන්, ඇග්රිකල්චර්, මයිනිං ඇන්ඩ් බ්‍රික් කිල්න්ස් |last=බුරා |first=නීරා|publisher=ළමා හිමිකම් සුරැකීම සඳහා වන ජාතික කොමිසම |url=http://www.ncpcr.gov.in/Reports/Child_Labour_in_Rural_areas_with_special_focus_on_Migration_Agriculture_%20Mining_by_Neera_Burra.pdf|accessdate = 19 ඔක්තොම්බර් 2009}}&lt;/ref&gt;

[[ගැප් (ඇඳුම් සිල්ලර වෙළෙන්දා)|ගැප්]],&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත් |url=http://www.abcnews.go.com/GMA/story?id=3786371&amp;page=1|title=ගැප් අන්ඩර් ෆයර්: රිපෝට්ස් ඇලේජ් චයිල්ඩ් ලේබර් |publisher=[[ඒබීසී නිවුස්]]|accessdate = 22 ඔක්තොම්බර් 2009}}&lt;/ref&gt; [[ප්‍රයිමාක්]],&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත් |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/retailing/article4152660.ece|title=ප්‍රයිමාක් ඩ්‍රොප්ස් ෆර්ම්ස් යූසිං චයිල්ඩ් ලේබර් |date=17 ජූනි 2008 |work=ද ටයිම්ස් |accessdate = 22 ඔක්තොම්බර් 2009 | location=ලන්ඩනය | first=ස්ටීව් | last=හෝකීස්}}&lt;/ref&gt; [[මොන්සැන්ටෝ]]&lt;ref name=forbes&gt;{{උපන්‍යාස පුවත් |url=http://www.forbes.com/global/2008/0310/062.html|title=චයිල්ඩ් ලේබර් |first=මෙගා |last=බාරි |date=3 ඔක්තොම්බර් 2008|publisher=[[ෆෝර්බ්ස්]]|accessdate = 22 ඔක්තොම්බර් 2009}}&lt;/ref&gt; ඇතුළු සමාගම් ගණනාවක් විවේචනය කෙරුණේ ඔවුන්ගේ නිෂ්පාදිතයන් සඳහා ළමා ශ්‍රමිකත්වය භාවිතා කිරීම වෙනුවෙනි. අඩුවයසැති ළමුන් විසින් නිෂ්පාදනය කෙරුණු නිෂ්පාදිතයන් විකිණීම වැලැක්වීම සඳහා දැඩි ප්‍රතිපත්තීන් අනුගමනය කරන බවට මෙම සමාගම් විසින් කියා සිටියද, සැපයුම් දාමයක බොහෝ බැඳියන් පැවතීම නිසා ඒවා සියල්ල අභිප්‍රේක්ෂණය කිරීම දුෂ්කර කටයුත්තක් වෙයි.&lt;ref name=forbes/&gt; ප්‍රයිමාක් හී තෙවසරක ප්‍රයත්නය මල් ඵල ගන්වමින්, 2011  වසරෙහිදී බීබීසී පිළිගත්තේ, ප්‍රයිමාර්ක් විසින් ඉන්දියානු ළමා ශ්‍රමිකත්වය භාවිතා කරන බවට වූ එහි ත්‍යාග-ලාභී විමර්ශනාත්මක මාධ්‍යවේදී වාර්තාව ව්‍යාජ බවයි. බීබීසී විසින් ප්‍රයිමාර්ක් වෙතින්ද, ඉන්දියානු සපයන්නන් වෙතින්ද සහ එහි සමස්ත නරඹන්නන් වෙතින්ද සමාව අයැදීය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත් |title=බීබීසී ක්‍රයිසිස් ඕවර් 'ෆේක්' ස්වීට්ෂොප් සීන් ඉන් ප්‍රයිමාර්ක් ඩොකියුමෙන්ටරි |work=දි ඉන්ඩිපෙන්ඩන්ට් |date=17 ජූනි 2011|url=http://www.independent.co.uk/news/media/tv-radio/bbc-crisis-over-fake-sweatshop-scene-in-primark-documentary-2298764.html|location=ලන්ඩනය|first1=ඉයන්|last1=බරෙල්|first2=මාටින්|last2=හික්මාන්}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පුවත් |title=ෂේම්ඩ් බීබීසී හෑන්ඩ් බෑක් ටොප් අවෝඩ් ආෆ්ටර් 'ෆේකිං ෆුටේජ් ඔෆ් චයිල්ඩ් ලේබර්' ඉන් ප්‍රයිමාර්ක් පැනරෝමා එක්ස්පෝස් |work=ඩේලි මේල් |date=28 ජූනි 2011|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-2009113/Panorama-Primark-expose-BBC-hand-RTS-award-fake-child-labour-footage.html|location=ලන්ඩනය}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title= ප්‍රයිමාර්ක් ඇන්ඩ් බීබීසී පැනරෝමා: ද ට්‍රෑ ස්ටෝරි |publisher= ප්‍රයිමාර්ක් |year=2012 |url= http://www.primarkresponse.com/panorama/timeline-of-events/ }}&lt;/ref&gt;

2014 දෙසැම්බරයෙහිදී, [[එ.ජ. කම්කරු දෙපාර්තමේන්තුව]] විසින් නිකුත් කරන ලද ''[[ළමා ශ්‍රමිකත්වය විසින් හෝ බලාත් ශ්‍රමිකත්වය විසින් හෝ නිපැයුනු භාණ්ඩ ලැයිස්තුව| ළමා ශ්‍රමිකත්වය විසින් හෝ බලාත් ශ්‍රමිකත්වය විසින් හෝ නිපැයුනු භාණ්ඩ ලැයිස්තුවක]]'', රටවල් 74 ක් අතර ඉන්දියාව සටහන් වුනේ විවේචනාත්මක කාර්ය තත්ත්වයන් නිරික්ෂණය වූ ලෙසිනි. වෙනත් කිසිම රටකට වෙනස් ලෙසින්, ඉන්දියාව විසින් භාණ්ඩ වර්ග 23 ක් සම්බන්ධයෙන් නිරූපණය වූ අතර එයින් බහුතරයක් නිෂ්පාදනය කර තිබුණේ ළමා ශ්‍රමිකත්වය භාවිතා කරමිනි.

ඉන්දියාවෙහි ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවෙහි, 24 වන වගන්තිය වෙතින්, '''උපද්‍රව සහිත''' ළමා ශ්‍රමිකත්වය තහනම් කෙරෙයි. මීට අමතර වශයෙන්, ළමුන්ගේ බාලක යුක්තිය (උවටැන සහ ආරක්ෂාව) පණත-2000 සහ, ළමා ශ්‍රමිකත්ව (තහනම් සහ අහෝසි කිරීම) පණත-1986 ආදී, විවිධ නීති සහ ඉන්දියානු දණ්ඩ නීති සංග්‍රහය විසින්, ඉන්දියාවේ ළමා ශ්‍රමිකත්වය හඳුනාගැනුම, අභිචෝදනා කිරීම සහ නැවතීම සඳහා නෛතික පදනම සපයා ඇත.&lt;ref name=ilolaw&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=නැෂනල් ලෙජිස්ලේෂන් ඇන්ඩ් පොලිසීස් එගේන්ස්ට් චයිල්ඩ් ඉන් ඉන්ඩියා |publisher=ජාත්‍යන්තර කම්කරු සංවිධානය - ජීනිවාහී එක්සත් ජාතීන්ගේ කාර්යාංශයකි|year=2011|url=http://www.ilo.org/legacy/english/regions/asro/newdelhi/ipec/responses/india/national.htm}}&lt;/ref&gt;

==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව|2}}


{{DEFAULTSORT:ළමා ශ්‍රමය, ඉන්දියාවේ }}
[[ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ ළමා ශ්‍රමය |ඉන්දියාව]]
[[ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ ළමා හිමිකම් | ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ ශ්‍රමය]]
[[ප්‍රවර්ගය:දකුණු ආසියාවෙහි ණය වෙනුවෙන් දාසභාවය]]
[[ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවෙහි මිනිස් ජාවාරම]]</text>
      <sha1>dec56c5j2b5n5rv20f6hd3il86jd0rv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ජපානයෙහි කාන්තාවෝ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>69975</id>
    <revision>
      <id>792681</id>
      <parentid>770189</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T02:56:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39565" sha1="5i90ron0k8eizsn2hb45e53dlv687go" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව කාන්තාවෝ
|image         = ගොනුව:Kimono_lady_at_Gion,_Kyoto.jpg
|caption       = [[කියොතෝ]] නගරයෙහි [[කිමෝනෝ|කිමෝනෝවක්]] පැලඳ සිටින [[මයිකෝ]] ලඳක් 
|gii           = 0.131 (2012)
|gii_rank      = 21වන
|matdeath      = 5 (2010)
|womparl       = 13.4% (2012)
|femed         = 80.0% (2010)
|womlab        = 64.6% [[සේවා නියුක්ති අනුපාතය]] (2015)&lt;ref&gt;http://stats.oecd.org/Index.aspx?DatasetCode=LFS_SEXAGE_I_R#&lt;/ref&gt;
| ggg          = 0.6498 (2013)
| ggg_rank     = 105වන
| ggg_ref      = &lt;ref name=&quot;ggr&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=ද ග්ලෝබල් ජෙන්ඩර් ගැප් රිපෝට් 2013|url=http://www3.weforum.org/docs/WEF_GenderGap_Report_2013.pdf#page=20|publisher=ලෝක ආර්ථික සංසදය |pages=12–13}}&lt;/ref&gt;
}}
දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසුව, '''ජපානයෙහි කාන්තාවන්''' වෙත පුරුෂයන්  හා සමග සමාන නෛතික හිමිකම් සතු වන බවට පිළිගෙන ඇතත්,  කාන්තාවන් අරභයා වන ආර්ථික තත්ත්වයන් අසමතුලිත බවක් පෙන්නුම් කරයි.&lt;ref name=nytimes-soble /&gt; මාතෘත්වය සහ වැඩබිම් සහභාගිත්වය පිළිබඳව දිරි දීම සඳහා වන නූතන ප්‍රතිපත්තිමය ප්‍රාරම්භන වෙතින් මිශ්‍ර ප්‍රතිඵල ලඟාකර දී ඇත.&lt;ref name=Borovoy&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last1=බොරොවොයි|first1=ඇමී|title=ද ටූ ගුඩ් වයිෆ්: ඇල්කොහෝල්, කෝඩිපෙන්ඩන්සි, ඇන්ඩ් ද පොලිටික්ස් ඔෆ් නර්චරන්ස් ඉන් පෝස්ට්වෝ ජැපෑන් |date=2005|publisher=කැලිෆෝනියා විශ්වවිද්‍යාලයීය මුද්‍රණාලය |location=බර්ක්ලී, කැලිෆෝර්නියාව|isbn=0520244524}}&lt;/ref&gt; ජපාන කාන්තාවන් අතරින් ඉහළ ප්‍රතිශතයක් ශාස්ත්‍රාල උපාධිධාරිනියන් වුවද,&lt;ref name=Chanlett /&gt; බොහෝ දෙනෙක් සතුව රැකියාවන් පැවතියද, 2015 වසර වන විට දර්ශීය වශයෙන් ඔවුන්ගේ උපැයීම, ඔවුන්ගේ පුරුෂ  ප්‍රතිඛණ්ඩය හා සැසඳූ විට 40% ක් අඩු මට්ටමක පවතින අතර, අර්ධ-කාලීන ශ්‍රම බලකායයෙන් 77% ප්‍රමාණයක් ජපාන කාන්තාවන් විසින් සදයි.&lt;ref name=Economist&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=හෝල්ඩින් බැක් හාෆ් ද නේෂන් |url=http://www.economist.com/news/briefing/21599763-womens-lowly-status-japanese-workplace-has-barely-improved-decades-and-country|website=දි ඉකෝනමිස්ට් |publisher=දිඉකෝනමිස්ට් |accessdate=12 දෙසැම්බර් 2015}}&lt;/ref&gt; විවාපත් කාන්තාවන් සහ මවුවරුන් වෙතින් පතනු ලබන සාම්ප්‍රදායික අපේක්ෂාවන් විසින් පූර්ණ ආර්ථික සමානතාවය හිමි කර දීමට බාධක පමුණුවන බවට උපහරණ වශයෙන් දක්වා ඇත.&lt;ref name=Nohara /&gt;

==සංස්කෘතික ඉතිහාසය ==
ජපාන සමාජය තුල කාන්තාවන් විසින් සහභාගිත්වයක් සඳහා හවුල්වීමේ හැකියාව, උපයෝගී කාල පරිච්ඡේදයන් සහ ඔවුන් අයත්වූ සමාජ පංතීන් අනුව විචලනය වී ඇත. 8වන සියවසෙහිදී  ජපානයෙහි කාන්තා අධිරාජිනියන් සිටි අතර, 12වන සියවසෙහි ([[හෙයියන් යුගය]]) ජපානයේ කාන්තාවන්ට තමන්ගේ නමින් දේපල උරුම කර ගෙන ඒවා තමන් විසින්ම කළමනාකරණය කර ගත හැකිව තිබුණි: &quot;කාන්තාවන්ට දේපල අයිති කර ගෙන සිටීමටද, අධ්‍යාපනය ලැබුමටද හැකිව තිබූ අතර, තනිව සිටී නම්, ආලවන්තයන් ඇසුරු කිරීමටද ඉඩ ලබා දී තිබුණි (උපුටා දැක්වීම)&quot;.&lt;ref name=&quot;Women in World History&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=හැරොයින්ස්: හෙයියන් පීරියඩ් (විමෙන් ඉන් වර්ල්ඩ් හිස්ට්‍රි කරිකියුලම්)|url=http://www.womeninworldhistory.com/Heian9.html|website=www.womeninworldhistory.com}}&lt;/ref&gt;

[[එඩෝ සමය|එඩෝ සමයෙහි]] අපර භාගය හා සමගින්, කාන්තාවන්ගේ තත්ත්වය පිරිහීමට ලක් විය. 17වන සියවසෙහිදී, [[කන්ෆියුනිස්ට්වාදය|කන්ෆියුනිසානු]] ගත් කතුවර [[කයිකරා එකිකෙන්]] විසින් ලියැවුනු, &quot;[[ඔන්නා ඩයිගකු]]&quot;, හෝ &quot;කාන්තාවන් සඳහා උගැනුම&quot; විසින් ජපාන කාන්තාවන් වෙතින් අපේක්ෂිත දේ හුවා දක්වා තිබූ අතර එය මෙසේ විය, &quot;ඇයගේ චරිතයට බද්ධව ඇති මෝඩකම කෙසේදයත්, තමන් කෙරේ සැක කරන ඇය තම සැමියාට  සැම විටම අවනත වෙයි&quot;.&lt;ref name=Ekken&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last1=එකිකෙන් |first1=කයිකරා|title= ඔන්නා ඩයිගකු අ ට්‍රෙෂර් බොක්ස් ඔෆ් විමෙන්ස් ලර්නිං.|date=2010|publisher=ගාඩ්නර්ස් බුක්ස් |isbn=0955979676|url=https://archive.org/stream/womenwisdomofjap00kaib/womenwisdomofjap00kaib_djvu.txt}}&lt;/ref&gt;

[[මෙයිජි සමය|මෙයිජි සමයයෙහිදී]], [[කාර්මීකරණය]] සහ [[නාගරීකරණය]] වෙතින් [[පියා|පියවරුන්ගේ]] සහ [[සැමියා|සැමියන්ගේ]] බලාධිකාරිය අඩු කරන ලද මුත්, එම කාලසීමාවෙහිදීම බලාත්මක කෙරුණු 1898 මෙයිජි සිවිල් නීති සංග්‍රහය (විශේෂිත වශයෙන් [[ඉයේ (ජපාන පවුල් පද්ධතිය)|&quot;ඉයේ&quot;]] පද්ධතිය හඳුන්වාදීම) වෙතින් කාන්තාවන්ගේ [[නෛතික අයිතිවාසිකම්]] අහිමිකෙරුණු අතර ගෘහස්ත මූලිකයන්ගේ කැමැත්තට යටත් වීමට ඔවුන්ට බලකෙරිණි.&lt;ref name=&quot;Womeninworldhistory&quot;&gt;[http://www.womeninworldhistory.com/WR-04.html ද මෙයිජි රිෆෝර්ම්ස් ඇන්ඩ් ඔබ්ස්ටකල්ස් ෆො විමෙන් ජැපෑන්, 1878–1927]&lt;/ref&gt;

[[දෙවන ලෝක යුද්ධය|දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන්]] පසුව, [[අධිවාසිත ජපානය |අධිවාස]] බලාධිකාරීන් විසින් කාන්තාවන්ගේ නෛතික තත්ත්වය යළි-නිර්වචනය කෙරුණු අතර, [[ජපානයෙහි ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව |1947 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවෙහි]] [[කාන්තාවන්ගේ අයිතිවාසිකම්|සමාන අයිතිවාසිකම්]] ඡේදයක් ඇතුළත් කිරීම සහ  1948 සිවිල් නීති සංග්‍රහය සංශෝධනය කිරීම යන දේවල් ඔවුන් විසින් සිදු කෙරිණි. පවුලට අවනත භාවයට වඩා වැදගත් බවක් පෞද්ගලික අයිතිවාසිකම් වලට ප්‍රදානය කෙරිණි. කලත්‍රයන් සහ වෘත්තීන් තෝරාගැනීම, ඔවුන්ගේ නමින්ම ඔවුන්ගේ දේපල උරුම කර ගැනීම, සහ ඔවුන්ගේ දරුවන්ගේ අත්භාරය රඳවා තබා ගැනීම පිළිබඳ අයිතිවාසිකම් පුරුෂයන්ට මෙන්ම කාන්තාවන්ට සහතික කෙරිණි.

===චර්යාත්මක අපේක්ෂා ===
[[ගොනුව:Amusement Girls.jpg|thumb|[[ඉකේබුකුරෝ]]හී [[පචින්කෝ]] සාප්පු පෙළෙහි ජපාන ගැහැණු ළමුන්]]
1985 වසරෙහිදී ජපාන ගෘහණියන් හා සමග පැවති සම්මුඛ සාකච්ඡා තුලින් පර්යේෂකයන් සොයා ගත්තේ, ජපානයෙහි  සමාජයනිත [[ස්ත්‍රීභාවය|ස්ත්‍රී]] චර්යාව විසින් විනීතභාවය, පිරිසිදුකම, ආචාරශීලිත්වය, අනුකූලතාවය සහ, ස්ව-ශක්තිය යන්න පිළිබඳ විවිධ ආදර්ශයන් අනුගමනය කරන බවය.&lt;ref name=&quot;Lebra 1985&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last1=ලෙබ්රා|first1=ටකී සුගියාමා |title=ජැපනීස් විමෙන් : කන්ස්ට්‍රේන්ට් ඇන්ඩ් ෆුල්ෆිල්මන්ට් |date=1985|publisher=හවායී විශ්වවිද්‍යාලයීය මුද්‍රණාලය |location=හොනලුළු|isbn=0824810252|edition=Pbk.}}&lt;/ref&gt; කාර්යයන්හිදී සහ කතාබහේදී මුනිවත රැකීම දක්වා වීනිතභාවය දිගුවෙයි. පිරිසිදුකම යන්නට පුද්ගලික පෙනුම සහ පිරිසිදු ගේදොර අයත් වෙයි. තවද ගතිලක්ෂණයක් වන ආචාරශීලිත්වය, ගෘහස්ත භුමිකාවන්හී නියැලි සහ අමුත්තන්ට සංග්‍රහ කරන කාන්තාවන් වෙතින් බලාපොරොත්තු වන අතර, තේ සකස් කිරීම හා පිරිනැමීම දක්වා දිගු වෙයි.

අභ්‍යන්තර හැසිරීම පිළිබඳ ලෙබ්රාගේ ගතිලක්ෂණ අතරට අනුතූලතාවයද අයත් වෙයි; නිදසුනක් වශයෙන්, [[ළමයා|ළමුන්]] විසින් ඔවුන්ගේ දෙමව්පියන්ගේ මනෝරථයන් ප්‍රතික්ෂේප කිරීම බලාපොරොත්තු නොවෙයි. ස්වශක්තිමත් කාන්තාවන් ලෙසින් සිටීම වෙත රුකුල් දෙන්නේ දූගී කාන්තාවන් අනුන්ට බරක් ලෙසින් සැලකෙන නිසාය. ජපාන පවුල් සමග පැවැති මෙම සම්මුඛ සාකච්ඡාවන්හිදී ලෙබ්රා දැන කියා ගත්තේ, ගෙදොර කටයුතු සඳහා උපකාර කිරීමේ කටයුතු ගැහැණු ළමුන් වෙත පැවරුණද පිරිමි ළමුන් සඳහා එසේ නොකොට පාසැලෙන් ලැබෙන පැවරුම් කිරීමට බෙහෙවින් ඉඩ සැලසෙන බවයි.&lt;ref name=&quot;Lebra 1985&quot; /&gt; තනි ආර්ථික ඛණ්ඩයක් වන ජපාන කාන්තාවන් පිළිබඳ පමණක් අවධානය යොමු කිරීම ගැන ලෙබ්රාගේ කාර්යයන් විචාරණයට ලක් විය.&lt;ref name=Tamanoi&gt;{{උපන්‍යාස ජර්නල් |last1=තමානෝයි|first1=මරිකෝ|title=විමෙන්ස් වොයිසර්ස්: දෙයා ක්‍රිටික් ඔෆ් ද ඇන්ත්‍රපොලොජි ඔෆ් ජැපෑන් |journal=ඇනුවල් රිවිව් ඔෆ් ඇන්ත්‍රපොලොජි |date=ඔක්තොම්බර් 1990|volume=19|pages=17–37|url=http://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&amp;db=a9h&amp;AN=11266352&amp;site=ehost-live|accessdate=25 දෙසැම්බර් 2015|issn=0084-6570|postscript={{ග්‍රාහක මුදල අවශ්‍ය වෙයි|via=[https://www.ebsco.com EBSCO]'s Academic Search Complete}}|doi=10.1146/annurev.an.19.100190.000313}}&lt;/ref&gt;

අන්‍යෝන්‍ය ලෙසින් සාපේක්ෂ [[ස්ත්‍රී-පුරුෂ භූමිකාවන්]] හුවා දැක්වෙන ගතානුගතික සමාජයක් ලෙසින් ජපානය සමාජීය වශයෙන් පැවතියද, 'යටහත් පහත්' සහ  ස්වයං-නිර්ණයක් රහිත ලෙසින් ජපානයෙහි කාන්තාවෝ හුවාදක්වන, විදේශ ජනමාධ්‍ය සහ සංචාරක මාර්ගෝපදේශන තුල දැක්වෙන දැඩි ඒකාකෘතික ස්වභාවයන් වෙතින් ජපාන සමාජය සහ ජපාන කාන්තාවෝ බෙහෙවින් වෙනස් වෙති. &lt;ref&gt;''රීතිංකිං ජැපෑන්: සෝෂල් සයන්සර්ස්, අයිඩියොලොජ් ඇන්ඩ් තෝට්'', ආඩ්‍රියානා බොස්කාරෝ, ෆ්‍රැන්කෝ ගැටී, මාස්සිමෝ රාවේරි විසින්, පිටු. 164-173&lt;/ref&gt; ජපානය පිළිබඳ තවත් දැඩි ඒකකෘතික ස්වභාවයක් වන්නේ, කාන්තාවෝ සැම විටම ගෘහාශ්‍රිතව සිටින අතර ජන ජීවිතයෙහි ඔවුන්ගේ සහභාගිත්වයක් නොමැති බවයි: සත්‍ය වශයෙන්ම බොහෝ කාන්තාවෝ රැකියාවන්හී නිරත වෙති &amp;nbsp;– කාන්තාවන් (වයස 15–64) සඳහා [[සේවා නියුක්ති අනුපාතය]]  64.6% ක් වෙයි ( [[OECD]] 2015 වෙතින් දත්ත&lt;ref&gt;http://stats.oecd.org/Index.aspx?DatasetCode=LFS_SEXAGE_I_R#&lt;/ref&gt;).

==කාන්තාවන්ගේ දේශපාලන තත්ත්වය ==
[[ගොනුව:Nakayama_Masa_1952.jpg|thumb|1960 වසරෙහිදී සෞඛ්‍ය සහ සුබසාධනය සඳහා අමාත්‍යවරිය වීමත් සමගම [[ජපානයෙහි කැබිනට් මණ්ඩලය|ජපානයෙහි කැබිනට් මණ්ඩලයට]] පත්වූ ප්‍රථම කාන්තාව වූ [[මසා නකයාමා]].&lt;ref&gt;{{Citation |title=ඉන්ටර්නැෂනල් විමෙන්ස් ඩිමොක්‍රසි සෙන්ටර් |url=http://www.iwdc.org/resources/timeline.htm |access-date=2016-11-13 |archive-date=2011-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722094028/http://www.iwdc.org/resources/timeline.htm }}&lt;/ref&gt;]]
එජ විසින් කෙටුම්පත් කෙරුණු සහ පශ්චාත්-යුද්ධ කාලසීමාවෙහිදී සම්මත කරගන්නා ලද ජපාන ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව තුලින්, ජපානයෙහි කාන්තාවන්ගේ සමානත්වය ප්‍රගමනයෙහි ලා අනුකූල නෛතික රාමුවක් සපයන ලදි.&lt;ref name=Chanlett&gt;{{උපන්‍යාස ජර්නල් |last1=චන්ලට්-ඒවරි|first1=ඒමා|last2=නෙල්සන්|first2=රෙබෙකා එම්.|title=&quot;විමෙනොමික්ස්&quot; ඉන් ජැපෑන්: ඉන් බ්‍රීෆ් |journal=කොංග්‍රෙෂනල් රිසර්ච් සර්විස් |date=2014|url=https://www.fas.org/sgp/crs/row/R43668.pdf}}&lt;/ref&gt; 1946 දී කාන්තාවන් සඳහා [[ජපානයෙහි කාන්තාවන්ගේ ඡන්දබලය |ඡන්දය භාවිතා කිරීමේ අයිතිවාසිකම]] ප්‍රදානය කෙරිණි. මෙය විසින් ඔවුන්ට මහත්වූ නිදහසක්, පුරුෂයන් හා සමානත්වයක් සහ, ජපාන සමාජය තුල ඉහළ තත්ත්වයක් ලබා දුනි. අනෙකුත් පශ්චාත්-යුද්ධ ප්‍රතිසංස්කරණ වෙතින් කාන්තාවන් සඳහා අධ්‍යාපනික ආයතන විවෘත කර දුන් අතර  කාන්තාවන් වෙත [[සමාන කාර්යය සඳහා සමාන වැටුප]] ලැබීම ආවශ්‍යයික කෙරිණි. 1986 වසරෙහිදී, සමාන  සේවානියුක්ති ඉඩ ප්‍රස්ථා නීතිය බලාත්මක කෙරිණි. සමාජ ජීවිතයෙහි කාන්තාවන්ගේ සමානාත්මතා සහභාගිත්වය පිළිබඳ නෛතික බාධක කිහිපයක් තවමත් පවතියි. කෙසේවෙතත්, ශ්‍රම බලකායෙහි ඉඩ ප්‍රස්ථා ඔවුන්ට අඩුවෙන් ලැබෙනුයේ, දිගු සේවා කාලයන් නිසා සහ පුරුෂයන් විසින් සේවා ස්ථානයන්හී ප්‍රමුඛත්වය හිමි කර ගෙන සිටීම නිසාය.

පාර්ලිමේන්තු නියෝජනය කරන කාන්තාවන් පිළිබඳව ගෝලීය ලෙසින් සිදුකෙරුණු සමීක්ෂණයකට පරිදී, රටවල් 189 අතරින් ජපානය 123වන අනුස්ථිතිය ලැබීය.&lt;ref name=&quot;Economist 2015&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last1=ඉකෝනමිස්ට්|title=හෝල්ඩිං බැක් හාෆ් ද නේෂන් |url=http://www.economist.com/news/briefing/21599763-womens-lowly-status-japanese-workplace-has-barely-improved-decades-and-country|website=දි ඉකෝනමිස්ට් |publisher=දි ඉකෝනමිස්ට් |accessdate=15 දෙසැම්බර් 2015}}&lt;/ref&gt; 2020 වසර වන විට තේරී පත් වන සියළු නිලධාරීන් අතරින් 30% ක් කාන්තාවන් විය යුතු බවට රජයේ ඉලක්කයක් පැවතියද, ජපානයෙහි [[ජපාන දයියත්තෝ මන්ත්‍රණ සභාව|දයියත්තෝ සභාවෙහි]] කාන්තාවන් සතුව පවතින්නේ 10% කට මදක් අඩු ආසන සංඛ්‍යාවකි.&lt;ref name=Chanlett /&gt; දයියත්තෝ සභාවෙහි පහළ මන්ත්‍රී මණ්ඩලයෙහි කාන්තාවන් විසින් , 8% ක් පමණක් ආසන ප්‍රතිශතයක් උසුලන අතර, උත්තර මන්ත්‍රී මණ්ඩලයෙහි ඔවුන් 19% ප්‍රතිශතයක ආසන උසුලති.&lt;ref name=&quot;Economist 2015&quot; /&gt; මහ නගරාධිපතිවරුන් අතරින් 1% ට අඩු සංඛ්‍යාවක් කාන්තාවන් වෙති.&lt;ref name=Beech&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last1=බීච්|first1=හන්නා|title=‘යූ මීන් විමෙන් ඩිසර්ව් කැරියර්ස්?’ පේට්‍රියාකල් ජැපෑන්  හෑස් බ්‍රේක්තෲ මෝමන්ට් |url=http://world.time.com/2013/09/30/you-mean-women-deserve-careers-patriarchal-japan-has-breakthrough-moment/|website=ටයිම්|publisher=ටයිම් සඟරාව |accessdate=15 දෙසැම්බර් 2015}}&lt;/ref&gt;

කේන්ද්‍රගත ප්‍රත්‍යුක්‍රම කිහිපයක් මගින් මෙම ප්‍රශ්නය පිළිබඳ අවධානය යොමු කිරීමට 21වන සියවසෙහිදී [[හේසේ සමය|හේසේ සමයෙහිදී]] ජපාන රජය සිය කැමැත්ත පල කල අතර,&lt;ref name=ShinzoAbe&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last1=ආබේ|first1=ෂින්සෝ|title=අන්ලීෂීං ද පවර් ඔෆ් 'විමෙනොමික්ස්'|url=http://www.wsj.com/news/articles/SB10001424052702303759604579091680931293404|website=වෝල් ස්ට්‍රීට් ජර්නල් |publisher=වෝල් ස්ට්‍රීට් ජර්නල් |accessdate=15 දෙසැම්බර් 2015}}&lt;/ref&gt; 2012 වසරෙහිදී මත විමසුමකින් [[කැබිනට් කාර්යාලය (ජපානය)|කැබිනට් කාර්යාලය]] සොයා දැන ගත්තේ, ඡන්දය දුන් 70% පමණ ජපාන ජාතිකයන් එකඟවූයේ පුරුෂයන් හට අනුග්‍රහපූර්වක සැලකිල්ලක් දැක්වෙන බවයි.&lt;ref name=&quot;Gender Equality Bureau 1-10&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last1=කැබිනට් කාර්යාලය |first1=ස්ත්‍රි-පුරුෂ සමානාත්මතා කාර්යාංශය |title=පර්ෂෙප්සන්ස් ඔෆ් ජෙන්ඩර් ඉනික්වලටි |url=http://www.gender.go.jp/english_contents/pr_act/pub/pamphlet/women-and-men15/pdf/1-10.pdf|website=http://www.gender.go.jp/|publisher=ජපාන කැබිනට් කාර්යාල ස්ත්‍රී-පුරුෂ සමානාත්මතා කාර්යාංශය |accessdate=15 දෙසැම්බර් 2015}}&lt;/ref&gt;

==වෘත්තිමය දිවිය ==

21වන සියවසෙහිදී, එක්සත් ජනපදයෙහි රැකියා වල නිරත කාන්තා ජනගහණයට වඩා ඉහළ අනුපාතිකයකින් ජපාන කාන්තාවෝ රැකියා වල නිරත වෙති.&lt;ref name=&quot;nytimes-soble&quot;&gt;සොබ්ලේ, ජොනතන්. &quot;ටු රෙස්කියු ඉකනොමි, ජැපෑන් ටර්න්ස් ටු සුපර්මොම්.&quot; ද නිව්යෝර්ක් ටයිම්ස්. ද නිව්යෝර්ක් ටයිම්ස්, 1 ජනවාරි 2015. වෙබ්. 7 අප්‍රේල් 2015. &lt;http://www.nytimes.com/2015/01/02/business/international/in-economic-revival-effort-japan-turns-to-its-women.html&gt;.&lt;/ref&gt; පුරුෂයන් සහ කාන්තාවන් අතර ආදායම් මට්ටම් සමාන නොවෙති; සාමාන්‍ය ජපාන කාන්තාවක් විසින්, සාමාන්‍ය ජපාන පුරුෂයෙකුට වඩා සියයට 40 ක් අඩුවෙන් උපයන අතර, කළමනාකාරිත්ව තනතුරු අතරින් දහයෙන් එකක් කාන්තාවන් විසින් දරනු ලැබෙයි.&lt;ref name=&quot;nytimes-soble&quot;/&gt; කාන්තාවන් විසින් බොහෝ දුරට අර්ධ-කාලීන හෝ තාවකාලික රැකියාවන්හී නිරත වෙයි. 2012 වසර වන විට මෙවැනි රැකියා වලින් 77% ක් හොබවන ලද්දේ කාන්තාවන් විසිනි.&lt;ref name=Economist /&gt; රැකියාවන්හී යෙදෙන කාන්තාවන් අතර, කාන්තාවන්ට-පමණක් වෙන්වූ වෘත්තීය සමිති ප්‍රමාණයෙන් කුඩා හෝ බලයෙන් අඩු හෝ වෙති.&lt;ref name=&quot;Briskin 1999&quot;&gt;{{උපන්‍යාස ජර්නල් |last1=බ්‍රිස්කින්|first1=ලින්ඩා|title=ඔටෝනොමි, ඩයිවර්සිටි ඇන්ඩ් ඉන්ටිග්‍රේෂන්: යූනියන් විමෙන්ස් සෙපරේට් ඕර්ගනයිසිං ඉන් නෝර්ත් ඇමරිකා ඇන්ඩ් වෙස්ටර්න් යුරප් ඉන් ද කන්ටෙක්ස්ට් ඔෆ් රිස්ට්‍රක්චරිං ඇන්ඩ් ග්ලෝබලයිෂේසන් |journal=කාන්තා අධ්‍යයන ජාත්‍යන්තර සංසදය |date=1999|volume=22|issue=5}}&lt;/ref&gt;
තරුණ කාන්තාවන් සඳහා පසිඳු රැකියාවක් වන්නේ  [[කාර්යාල සහකාරිණි]] යන්න වන අතර, එහිදී කාන්තා කාර්යාල සේවිකාවක් විසින්, තේ පිළිගැන්වීම සහ [[ලේකම් වරයා|ලේඛන කටයුතු පිළිබඳ]] හෝ [[ලිපිකරුවා (තනතුර)|ලිපිකරු]] හෝ වැනි [[සේවා ඛණ්ඩය|සේවා ඛණ්ඩයෙහි]] කාර්යයන් සාමාන්‍යයෙන් සිදුකරයි.

විවාහයෙන් පසුව කාන්තාවක් [[ගෘහණියෝ|ගෘහණියක්]] වශයෙන් කටයුතු කිරීමේ දැඩි සම්ප්‍රදායයක් ජපානයෙහි පවතියි.&lt;ref name=Hendry&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last1=හෙන්ඩ්‍රි|first1=ජෝයි|title=මැරේජ් ඉන් චේන්ජිං ජැපෑන් : කමියුනිටි ඇන්ඩ් සොසයිටි |date=1986|publisher=සී.ඊ. ටට්ල් සමාගම|location=රට්ලන්ඩ්, වර්මෝන්ට්|isbn=0804815062|edition=1වන ටට්ල් }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Morsbach&gt;{{cite book|last1=මොර්ස්බාක්|first1=හෙල්මුට්|authorlink1=ද කපල් |editor1-last=කොර්බින්|editor1-first=මාරි|title=ඇස්පෙක්ට්ස් ඔෆ් ජැපනීස් මැරේජ් |date=1978|publisher=පෙන්ගුයින් පොත් |page=98}}&lt;/ref&gt; මවුවරුන් රැකියා කරන විට, ඔවුන් බොහෝ විට අර්ධ-කාලීන, අඩු-වැටුපැති රැකියා තෝරා ගන්නේ ළමුන්ගේ හෝ සැමියන්ගේ හෝ කාල සටහන් අනුව ගැලපෙන පරිදීය.&lt;ref name=Hirata&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last1=හිරාතා|first1=කෙයිකෝ|last2=වාර්ෂවර්|first2=මාර්ක්|title=ජැපෑන් : ද පැරඩොක්ස් ඔෆ් හාමනි |date=2014|publisher=යේල් විශ්වවිද්‍යාලයීය මුද්‍රණාලය |location=නිව් හේවන් |isbn=978-0300186079|page=49}}&lt;/ref&gt; පවුල සහ ගෘහය පිළිබඳ සැලකිල්ල,  අතිප්‍රමුඛ කාන්තා භූමිකාවක් ලෙසින් තවමත් සැලකෙන අතර, රැකියාවෙහි යෙදෙන කාන්තාවන් විසින් මෙය ඉටු කිරීම තවදුරටත් අපේක්ෂා කෙරෙයි.&lt;ref name=Nemoto&gt;{{උපන්‍යාස ජර්නල් |last1=නෙමොතෝ|first1=කුමිකෝ|title=ලෝං වර්කිං අවර්ස් ඇන්ඩ් ද කෝර්පරේට් ජෙන්ඩර් ඩිවයිඩ් ඉන් ජැපෑන් |journal=ජෙන්ඩර්, වර්ක් ඇන්ඩ් ඕර්ගනයිෂේසන් |date=සැප් 2013|volume=20|issue=5|pages=512–527|doi=10.1111/j.1468-0432.2012.00599.x|url=http://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&amp;db=a9h&amp;AN=89305565&amp;site=ehost-live|publisher=විලී-බ්ලැක්වෙල්|issn=0968-6673|postscript={{ග්‍රාහක මුදල අවශ්‍ය වෙයි |via=[https://www.ebsco.com EBSCO]'s Academic Search Complete}}}}&lt;/ref&gt; කෙසේවෙතත්, මෑත වර්ෂ වලදී, රැකියාවෙහි යෙදෙන කාන්තාවන්ගේ සංඛ්‍යාව ඉහළ ගොස් ඇත: 2014 වසරෙහිදී, ජපාන ශ්‍රම බලකායෙන් 42.7% ක් කාන්තාවන් වෙතින් සමන්විත විය.&lt;ref&gt;http://data.worldbank.org/indicator/SL.TLF.TOTL.FE.ZS&lt;/ref&gt; අර්ධ-කාලීන ලෙසින් රැකියාවෙහි යෙදෙන කාන්තාවන්ගේ විශේෂිත වශයෙන් ඉහළ අනුපාතයක්  ජපානය සතුවන අතර, මොවුනතරින් බහුතරයක් මවුවරුන් වෙති.&lt;ref&gt;යූ, පි. 494&lt;/ref&gt;

එක් මත විමසුමකදී, රැකියාවට නැවත වාර්තා කළ මවුවරුන් අතරින් 30% කට &quot;මාතෘත්ව හිරිහැරය&quot; හෝ, &quot;මාතහාරා&quot; අත්විඳීමට සිදුවූ බව වාර්තා විය.&lt;ref name=Beech /&gt; [[බෙන්තෝ|ඔබෙන්තෝ පෙට්ටිය]] සම්ප්‍රදායය හෙවත්, මවුවරුන් විසින් ඔවුන්ගේ දරුවන් විසින් පාසැලට රැගෙන යෑම සඳහා විචිත්‍ර දහවල් ආහාර  පිළියෙල කිරීම, ගෘහස්ත කාන්තා භූමිකාවෙහි එක් නිදසුනකි.&lt;ref&gt;ඈන් ඇලිසන්. 2000. ජැපනීස් මදර්ස් ඇන්ඩ්  ඔබෙන්තෝස්: ද ලන්ච් බොක්ස් ඈස් අයිඩියොලොජිකල් ස්ටේට් ඇපරේටස්. පර්මිටඩ් ඇන්ඩ් ප්‍රොහිබිටඩ් ඩිසයර්ස්: මදර්ස්, කොමික්ස්, ඇන්ඩ් සෙන්සර්ෂිප් ඉන් ජැපෑන්, පිටු. 81-104. බර්ක්ලි, කැලිෆෝර්නියාව: කැලිෆෝර්නියා විශ්වවිද්‍යාලයීය මුද්‍රණාලය. http://fds.duke.edu/db/attachment/1111 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303201506/http://fds.duke.edu/db/attachment/1111 |date=2016-03-03 }}&lt;/ref&gt;

රාජ්‍ය සහ පෞද්ගලික අංශයන්හී පශ්චාත්-යුද්ධ ප්‍රතිපත්ති කිහිපයක් වෙතින් ශ්‍රම බලකායෙහි ස්ත්‍රී-පුරුෂාකාර බෙදීම වෙත දායකත්වයන් සපයා ඇත.&lt;ref name=Borovoy /&gt; මේවා අතරට, අනුගෘහිත සෞඛ්‍ය සහ නිවාස සහනාධාර, විවාහ පාරිතෝෂික සහ එක් එක් දරුවා සඳහා අමතර පාරිතෝෂික සහිතව සමාගම් විසින් පිරිනැමුනු පවුල් වේතනයක්; සහ කිසියම් මුදලකට අඩුවෙන් උපයන බිරින්දෑවරුන් සඳහා විශ්‍රාම වැටුප් ආදිය අයත් වෙති.&lt;ref name=Borovoy /&gt; මෙයට අමතර වශයෙන්, 1961 වසරෙහිදී, රැකියාවෙහි යෙදෙන පුරුෂයන්ගේ බිරින්දෑවරුන්ගේ ආදායම $10,000 වඩා අඩු නම් බදු අය නොකෙරිණි; එයට වඩා වැඩි ආදායම් විසින් සමස්ත ගෘහ ආදායම වෙත දායකත්ව සැපයිණි.&lt;ref name=Borovoy /&gt; සමාගම් සංස්කෘතීන් විසින්ද කිසියම් භූමිකාවක් ඉටු කෙරිණි; දිගු සේවා කාලයෙන් පසුව කළමනාකාරවරුන් හා සමග සමාජගත වීම පුරුෂයන් වෙතින් අපේක්ෂා කෙරෙන අතර, දරුවන්-ඇතිදැඩි කිරීමේ භූමිකා සහ අවශ්‍යයෙන් කළ යුතු  සේවයෙන්-පසු සමාජගත සිදුවීම්හි යෙදෙන ලෙස වන ඉල්ලීම් සංතුලිත කර ගැනීමෙහි දුෂ්කරතා කාන්තාවන් විසින් අත්විඳිනු ලැබෙයි.&lt;ref name=&quot;nytimes-soble&quot;/&gt;

කෙටි දිනපතා වැඩ කාලසටහනක් වැනි, වැඩකරන මවුවරුන්ට වඩාත් හිතකර ලෙසින් රුකුල් දෙන්නාවූ ක්‍රමවේදයන් විසින්, වඩාත් කාන්තාවන් රැකියාවන්හී නියැලීමට පෙළෙඹීම තුලින් ජපානයෙහි ආර්ථික ප්‍රගතියක් ඇති වන බවට සමහරක් ආර්ථික විද්‍යාඥයෝ අදහස් ඉදිරිපත් කරති.&lt;ref name=Nohara&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last1=නොහාරා|first1=යොෂියාකි|title=ගෝල්ඩ්මන්ස් මට්සුයි ටර්න්ස් අබේ ටු විමෙනොමික්ස් ෆො ජැපෑන් ග්‍රෝත් |url=http://www.bloomberg.com/news/articles/2014-01-21/goldman-s-matsui-turns-abe-to-womenomics-for-japan-growth|publisher=බ්ලූම්ස්බර්ග්}}&lt;/ref&gt; මෙය සාක්ෂාත් කරගනු වස්, 2003 වසරෙහිදී, ජපාන රජය විසින් ඉලක්කයක් නියම කළේ ජ්‍යෙෂ්ඨ රජයේ තනතුරු අතරින්  30% ක් කාන්තාවක් විසින් පිරවිය යුතු බවයි. 2015 වසරෙහිදී, මෙය 3.5% ක් පමණක් විය; ඉන්පසුව රජය විසින්  2020 ඉලක්කය 7% දක්වා කපා දමා, පෞද්ගලික කර්මාන්ත අතුරින්  15% ක ඉලක්කයක් නියම කළේය.&lt;ref name=CNN-Yan&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last1=යැං|first1=සොෆියා|last2=ඔගුරා|first2=ජංකෝ|title=ජැපෑන් ස්ලෑෂර්ස් ටාගට් ෆො විමෙන් ඉන් සීනියර් පොසිෂන්ස් |url=http://money.cnn.com/2015/12/07/news/economy/japan-women-senior-positions|website=සීඑන්එන්|publisher=සීඑන්එන්|accessdate=17 දෙසැම්බර් 2015}}&lt;/ref&gt;

==පවුල් ජීවිතය ==

ජපානයෙහි කාන්තාවගේ සාම්ප්‍රදායික භූමිකාව අර්ථකථනය කර ඇත්තේ &quot;අවනත වීම් තුනක්&quot; ලෙසිනි: තරුණ කාන්තාවන් ඔවුන්ගේ පියවරුන්ට අවනත වෙති; විවාපත් කාන්තාවන් ඔවුන්ගේ සැමියන්ට අවනත වන අතර, වයස්ගත කාන්තාවන් ඔවුන්ගේ පුතුන්ට අවනත වෙති.
 

==ආශ්‍රිත==
*{{loc}} - [http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/jptoc.html ජපානය]

{{ආශ්‍රලැයිස්තුව|30em}}


[[ප්‍රවර්ගය:ජපානයෙහි කාන්තාවෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:රට අනුව කාන්තාවෝ |ජපානය]]</text>
      <sha1>5i90ron0k8eizsn2hb45e53dlv687go</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>නෙෆර්නෙෆරුආටන්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70378</id>
    <revision>
      <id>792691</id>
      <parentid>742278</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T05:55:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="170779" sha1="0kefdasyfsx3e2qashcds3rdvxx4cik" xml:space="preserve">::''නෙෆර්නෙෆරුආටන් නැමැති වෙනත් පුද්ගලයන් සඳහා, බලන්න [[නෙෆර්නෙෆරුආටන් (වක්‍රෝක්තිහරණය)]].''

{{Infobox pharaoh
|Name=නෙෆර්නෙෆරුආටන්
|NomenHiero=&lt;hiero&gt;i-t:n:N5-nfr-nfr-nfr-nfr&lt;/hiero&gt;
|Nomen=&lt;br&gt;'''නෙෆර්නෙෆරුආටන්''' (සමග විරුදය)
|PrenomenHiero=&lt;hiero&gt;ra-anx-xpr-Z3A&lt;/hiero&gt;
|Prenomen=&lt;br&gt;'''අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේ''' (සමග විරුදය)
|Golden= 
|Nebty=
|Horus= 
|GoldenHiero= 
|NebtyHiero= 
|HorusHiero= 
|Reign=ක්‍රි.පූ. 1334 – 1332 පමණ
|Predecessor=[[අක්නාටන්]]? හෝ [[ස්මෙන්ඛ්කරේ]]?
|Successor=[[ස්මෙන්ඛ්කරේ]]? හෝ [[ටුටන්ඛාමුන්]]?
|Spouse=නෙෆර්ටිටි නම්: [[අක්නාටන්]]?&lt;br&gt;‍මෙරිටාටන් නම්: [[ස්මෙන්ඛ්කරේ]]?
|Dynasty=[[ඊජිප්තුවේ දහඅටවන රාජවංශය|18වන රාජවංශය]]
|Father=නොදනී
|Mother=නොදනී
|Died=ක්‍රි.පූ. 1332 පමණ
}}

'''අන්ඛෙපෙරුරේ-මෙරි-නෙෆර්ඛෙපරුරේ/ -මෙරි-වේන්රේ/ -මෙරි-ආටන් නෙෆර්නෙෆරුආටන්''' යනු [[මෙරිටා‍ටන්]] රැජින හෝ බොහෝ විට [[නෙෆර්ටිටි]] රැජින හැඳින්වීම සඳහා යොදාගත් නාමයකි.

ඊජිප්තුවේ [[ඊජිප්තුවේ දහඅටවන රාජවංශය|දහඅටවන රාජවංශයේ]] [[අමර්ණ යුගය]] අවසානයේ [[පාරාවෝ]] ලෙස රාජ්‍ය පාලනය සිදුකළ කාන්තාවක් පිළිබඳ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක හමුවී ඇත. ඇය කාන්තාවක බව සනාථ වන්නේ මෙහි නාමයේ ඇති ස්ත්‍රී ස්වරූපය සහ ඇගේ දෙවන [[කාර්ටුෂ්|කාර්ටුෂයේ]] ප්‍රභේදයක සඳහන් ''අඛෙට්-එන්-හ්යෙස්'' (&quot;ඇගේ සැමියා කෙරෙහි ක්‍රියාකාරී&quot;) නැමැති [[විරුදය]] හේතුවෙනි.&lt;ref name=DAS /&gt;&lt;ref name=ALLEN_GM141 /&gt;&lt;ref&gt;[[මාක් ගැබෝල්ඩි|එම්. ගැබෝල්ඩි]], [https://web.archive.org/web/20131012051415/http://cassian.memphis.edu/history/murnane/M_Gabolde.pdf ‘අන්ඩර් අ ඩීප් බ්ලූ ස්ටැරී ස්කයි’], පී. බ්‍රෑන්ඩ් (සංස්.), &quot;කෝසිං හිස් නේම් ටු ලිව්: ස්ටඩීස් ඉන් ඊජිප්ටියන් එපිග්‍රැෆි ඇන්ඩ් හිස්ට්‍රි ඉන් මෙමරි ඔෆ් [[විලියම් ජේ. මර්නේන්]].&quot;, ලෙයිඩ්න්: ඊ. ජේ. බ්‍රිල් ඇකඩමික් පබ්ලිෂර්ස්, පිටු. 17-21&lt;/ref&gt;

නමුත් ඇයව අන්ඛෙපෙරුරේ [[ස්මෙන්ඛ්කරේ|ස්මෙන්ඛ්කරේ-ඩ්ජෙසර් ඛෙපරු]] යන නාමය සහිත පිරිමි පාරාවෝවරයා සමග වරදවා වටහා නොගත යුතු ය. මේ පිරිමි පාරාවෝවරයා සතු විරුදයන් හෝ කාර්ටුෂයන් මෙතෙක් හමු වී නොමැත.

==සාමාන්‍ය කාලානුක්‍රමය==
2011 [[මෙට්‍රොපොලිටන් කලා කෞතුකාගාරය|මෙට්‍රොපොලිටන් කලා කෞතුකාගාරයේ]]&lt;ref name=MMA&gt;[http://www.youtube.com/watch?v=0lLv58zwGhU අ සයිපෝසියම් ඔෆ් හොරෙම්හෙබ්: ජෙනරල් ඇන්ඩ් කිං ඔ ඊජිප්ට්] මෙම 2011 මෙට්‍රොපොලිටන් කලා කෞතුකාගාර සංදර්ශකයේ පළමු මිනිත්තු 8 බලන්න. වීඩියෝවේ සඳහන් පරිදි, මෙහි අනුක්‍රමය සහ දිනයන් &quot;සාකච්ඡා වෙමින් පවතියි&quot;.&lt;/ref&gt; [[හොරෙම්හෙබ්]] පිළිබඳ පැවති සම්මන්ත්‍රණය අනුව, පසුකාලීන 18වන රාජවංශයේ කාලානුක්‍රමය පහත පරිදි වේ:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! රජු !! ආසන්න වර්ෂ
|-
| [[අක්නාටන්]] || වර්ෂ 17
|-
| අන්ඛෙපෙරුරේ-නෙෆර්නෙෆරුආටන් || වර්ෂ 2+
|-
| අන්ඛෙපෙරුරේ [[ස්මෙන්ඛ්කරේ]] || වර්ෂ 1–2
|-
| [[ටුටන්ඛාමන්|ටුටන්ඛාටන්/ටුටන්ඛාමන්]] || වර්ෂ 10
|-
| [[ආයි]] || වර්ෂ 3
|-
| [[හොරෙම්හෙබ්]] || වර්ෂ 14
|}

ස්මෙන්ඛ්කරේ සහ නෙෆර්ටිටිගේ අනුප්‍රාප්ති අනුපිළිවෙල පිළිබඳ විද්වතුන් පොදු එකඟත්වයකට පැමිණ නැත. ඔවුන්ගේ සමයයන්ට අයත් දින නිර්ණිත සාධක ඉතා ස්වල්පයක් හමුවී ඇති නමුත්, ඒවා අර්ථකථනය කරන ආකාරය අනුව එම පිළිවෙල වෙනස් විය හැක. 1845 සම්ප්‍රදායික කාලනිර්ණ ක්‍රමය මත පදනම්ව බොහෝ විශ්වකෝෂීය මූලාශ්‍ර සහ සිතියම් ස්මෙන්ඛ්කරේ අක්නාටන්ගෙන් පසුව සිහසුනට පත් වූ බව සඳහන් කරයි. තවත් සමහරු ස්මෙන්ඛ්කරේ සහ නෙෆර්නෙෆරුආටන් යනු එක් අයකුම බව තවමත් විශ්වාස කරති.

[[අක්නාටන්]]ගේ රාජ්‍ය සමයේ සිට [[ටුටන්ඛාටන්]]ගේ අනුප්‍රාප්තිය දක්වා වූ වසර 13ක කාලසීමාව බෙහෙවින් අපැහැදිළි ය. [[ස්මෙන්ඛ්කරේ]] සහ නෙෆර්නෙෆරුආටන්ගේ රාජ්‍ය සමයයන් ඉතා කෙටි වන අතර, එකල දේශපාලන සිදුවීම් පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගැනීමට තරම් එම කාලයන්ට අයත් ස්මාරක හෝ ශිලාලේඛනමය සාධක ප්‍රමාණවත් නොවේ. මීට අමතරව නෙෆර්නෙෆරුආටන්ගේ පුද්ගල නාමය හෙවත් සිහසුන් නාමය ස්මෙන්ඛ්කරේ විසින් ද භාවිතයට ගෙන ඇත. ඇගේ නාමය (හෝ උපන් නම) [[නෙෆර්ටිටි]]/[[නෙෆර්ටිටි|නෙෆර්ටිටි-නෙෆර්නෙෆරුආටන්]] රැජිනගේ නාමයම වීම නිසාත් ඇගේ අනන්‍යතාව හඳුනාගැනීමේ දී ඇතැම් අවස්ථාවන්හි බෙහෙවින් අපහසුතාවන්ට ලක්වීමට සිදු වේ.

[[පුරාතන ඊජිප්තුවරු|ඊජිප්තුවරුන්]] අමර්ණ රජවරුන් පිළිබඳ සාධක අනාගතයෙන් වසන් කිරීමට උත්සාහ දරා ඇත. නෙෆර්නෙෆරුආටන්ගේ අනුප්‍රාප්තික රජු ඇයට රජකුගේ භූමදානයක් ලබා දීම ප්‍රතික්ෂේප කොට ඇති බව පෙනේ. එසේම පසුව [[හොරෙම්හෙබ්]] රජ සමයේ සම්පූර්ණ අමර්ණ යුගයම පිළිකුලට භාජනය කෙරිණි. එහි දී [[අක්නාටන්]]‍ගේ සිට [[ආයි]] දක්වා අමර්ණ රජවරුන්ගේ නම් ඉතිහාසයෙන් මකා දමා ඇති අතර, එම රජවරුන්ගේ සම්පූර්ණ රාජ්‍ය සමයයන් හොරෙම්හෙබ්ගේ නාමයට ඇතුළත් කොට දක්වා ඇත. නමුත් ඉන් වසර 3300කට පසු වත්මන් විද්වතුන් සිදුවීම් එකිනෙක ගලපා ගනිමින් මකාදැමූ පාඨයන්හි කොටස් අනුසාරයෙන් ඉතිහාසය යළි ගොඩනැගීමට සමත්ව සිටිති.

පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අපැහැදිළි හෝ සැක කටයුතු හෙයින් නෙෆර්නෙෆරුආටන්ගේ නාමය, ලිංගය, අනන්‍යතාවය මෙන්ම එවන් රැජිනියක සිටියේද යන්න [[ඊජිප්තුවේදීන්]]ගේ මතභේදයට තුඩු දී ඇත. අනන්‍ය නාමයන් නොමැති වීම හේතුවෙන්, 1980 දශකයේ මුල්කාලයට පෙර ලියැවුණු ග්‍රන්ථ සහ ලිපිවල තොරතුරු ගැටලුකාරී වී ඇත. එකල &quot;අන්ඛ්ඛෙපරුරේ&quot; යන නාමය අන්තර්ගත භාණ්ඩ ස්මෙන්ඛ්කරේට අයත් යැයි දක්වා තිබීම එයට හේතුවයි. නමුත් එම භාණ්ඩය මේ පුද්ගලයන් දෙදෙනාගෙන් අයකුට අයත් වූවක් විය හැක.

===මැනතෝ===
[[මැනතෝ]] යනු ක්‍රි.පූ. තුන්වන සියවසේ [[ටොලමිවරු|ටොලමිවරුන්ගේ]] යු‍ගයේ සිටි පූජකවරයෙකි. ඔහු විසින් ලියන ලද &quot;ඊජිප්තියානු ඉතිහාසය&quot; ග්‍රන්ථයේ රජවරුන් රාජවංශ අනුව බෙදා දක්වා ඇත. මෙය පුරාතන ඊජිප්තුව කාලනිර්ණය කිරීමේ නූතන පිළිවෙතට ද පාදක විය. නමුත් වර්තමානය වන විට ඔහුගේ කෘතිය දක්නට නොමැති අතර, පසුකාලීන රචකයින් විසින් ඔහුගේ කෘතියේ කොටස් උපුටා දක්වා ඇති අවස්ථා පමණක් ශේෂ ව ඇත. අමර්ණ රජවරුන්ගේ නම් ඉතිහාසයෙන් මකා දමා ඇති හෙයින්, මේ පිළිබඳ තොරතුරු සඳහන් එකම පුරාතන වාර්තාව මැනතෝගේ වාර්තාවයි.

''මැනතෝගේ විස්තරය'' නැමැති ඔහුගේ කෘතියේ සාරාංශය පසුකාලීන 18වන රාජවංශයේ අනුප්‍රාප්තිය මෙසේ දක්වයි. &quot;''අමෙනෝෆිස් වර්ෂ 30ක් සහ මාස 10ක්''&quot;&lt;ref name=MANETHO&gt;''මැනතෝ'', ද ලෝයබ් ක්ලැසිකල් ලයිබ්‍රරි; 1940, ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනය ඩබ්. ජී. වැඩෙල්, පි 102-103&lt;/ref&gt; යනුවෙන් සඳහන් රජු බොහෝ විට IIIවන අමේනහොටෙප් බව පෙනේ. අනතුරුව &quot;''ඔහුගේ පුත් ඕරස් වර්ෂ 36ක් සහ මාස 5ක්''&quot; යනුවෙන් සඳහන් පාඨයේ නම හොරෙම්හෙබ්‍ගේ නාමය ඇසුරෙන් තැනුනක් බවත්, එහි රාජ්‍ය සමය සම්පූර්ණ අමර්ණ යුගයේම රාජ්‍ය සමය බවත් විශ්වාස කෙරේ. නමුත් ඇතැමුන් පවසන්නේ ඕරස් යනු අක්නාටන් බවයි.

ඕරස්ගෙන් පසු &quot;''ඔහුගේ දියණිය අචෙන්චෙරෙස් වර්ෂ 12ක් සහ මාස 1කුත්, අනතුරුව ඇගේ සොයුරු රතෝටිස් වර්ෂ 9කුත්''&quot; රාජ්‍ය පාලනය කළ බව සඳහන් වේ. ගැබෝල්ඩි අනුව මේ අචෙන්චෙරෙස් යනු අන්ඛ්ඛෙ‍පරුරේ ය.&lt;ref&gt;ගැබෝල්ඩි, මාක්. ''D’Akhenaton à Tout-ânkhamon'', 1998; පිටු.145-185&lt;br /&gt;ඇතැම් අන්තර්ජාල මූලාශ්‍ර අචෙන්චෙරෙස් යනු අක්නාටන් බව පවසයි.&lt;/ref&gt; ඔහු පවසන්නේ පිටපත් කිරීමේ වරදක් හේතුවෙන් වර්ෂ 2ක් සහ මාස 1ක කාලය, වර්ෂ 12 සහ මාස 1ක් බවට සඳහන්ව ඇති බවයි. (ඇෆ්‍රිකානස් සහ යුසේබියස් මේ තැනැත්තාගේ රාජ්‍ය සමය පිළිවෙලින් වර්ෂ 32 සහ 16 ලෙස දක්වති) බොහෝ දෙනකු එකඟ වන්නේ රතෝටිස් යනු ටුටන්ඛාමුන් බවයි. මේ අනුවථ මේ අනුව අනුප්‍රාප්තික අනුපිළිවෙල අනුව, අචෙන්චෙරෙස් යනු අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේ බවට සාධක සපයයි. රතෝටිස්ගෙන් පසු &quot;''ඔහුගේ පුත් අචෙන්චෙරෙස් වර්ෂ 12ක් සහ මාස 5කුත්, ඔහුගේත් පුත් අචෙන්චෙරෙස් II වර්ෂ 12ක් සහ මාස 3කුත්''&quot;රාජ්‍ය පාලනය කළ බවට දැක්වෙන පාඨය&lt;ref name=MANETHO /&gt; හේතුවෙන් ඉන් ඔබ්බට මැනතෝගේ වාර්තාව පිළිබඳ විශ්වාසය තැබිය නොහැකි බව පෙනී යයි.

==ප්‍රධාන සාක්ෂි==
[[File:Spaziergang im Garten Amarna Berlin.jpg|thumbnail|ස්මෙන්ඛ්ඛරේ සහ මෙරිටාටන්ගේ යැයි පැවසෙන කැටයමක්, නමුත් ඇතැම් විට මෙමගින් නිරූපණය වන්නේ ඔවුන් නොවිය හැක.]]
නෙෆර්නෙෆරුආටන් නැමැත්තියක සිටි බවටත්, ඇයගේ ස්ත්‍රී/පුරුෂ භාවයත්, අනන්‍යතාවත් පැහැදිළි කිරීමට දායක වන සාධක මෙසේ ය. මෙම වස්තූන් වර්තමානයේ නොයෙකුත් මතවාදයන්ට පාදක වී ඇත.

*[[මෙරිරේ II|IIවන මෙරිරේ]]ගේ සොහොන්ගැබේ අන්ඛෙපෙරුරේ ස්මෙන්ඛ්කරේ-ඩ්ජෙසර්ඛෙපරු යන රජුගේ නාමය සඳහන්ව ඇති බව 1845 තරම් ඈත කාලයේ සිට දන්නා දෙයකි. එහි ඔහු සහ [[මහා රාජකීය බිරිඳ]] යන පදවිය දරන [[මෙරිටාටන්]] විසින් සොහොන්ගැබේ හිමිකරුට ත්‍යාගයක් පිරිනමනු නිරූපිත ය. මෙහි රජුගේ නාමය සහිත කොටස ඉවත් කොට තිබුණත්, එය ඉවත් කිරීමට පෙර 1850දී [[ලෙප්සියස්]] විසින් වාර්තා කොට ඇත.&lt;ref name=DAVIES_TOMBSII&gt;ඩි ගැරීස් ඩේවීස්, N. 1905. ''ද රොක් ‍ටූම්බ්ස් ඔෆ් එල් අමර්ණ, පාට් II: ද ටුම්බ්ස් ඔෆ් පැනෙහෙසි ඇන්ඩ් මෙරිරා II''. ඊජිප්තුවේ පුරාවිද්‍ය සමීක්ෂණය. එෆ්. එල්. ග්‍රිෆිත්. ලන්ඩන්: ඊජිප්තු ගවේෂණ අරමුදල. බලන්න [https://archive.org/stream/cu31924020525352#page/n179/mode/2up 'එල් අමර්ණ ශෛලමය සොහොන්ගැබ්හි රේඛා සිතුවම්']. නාමයන්හි [[ලෙප්සියස්]] පරිවර්තන පහළ දකුණු පස දැක්‍ වේ. එය මුලින් පිහිටියේ ඉහළ දකුණු පස ය. එතැන මෙරිටාටන්ගේ කාර්ටුෂය ද පැහැදිළිව සටහන් කොට තිබිණි.&lt;/ref&gt; මෙම සොහොන්ගැබෙහිම වෙනත් බිත්තියක, වෙනක් දසුනක් ඇති අතර, එහි රාජ්‍ය වර්ෂය 12ට අයත් ප්‍රකට රාජසභා දර්ශනය දක්නට ලැබේ.
*[[ටුටන්ඛාමුන්]]ගේ සොහොන්ගැබෙන් හමු වූ කැල්සයිට් [http://www.griffith.ox.ac.uk/gri/carter/405.html &quot;ගෝලීය බඳුනක&quot;] අක්නාටන්ගේ සම්පූර්ණ ද්විත්ව කාර්ටුෂය සමග, ස්මෙන්ඛ්කරේගේ සම්පූර්ණ ද්විත්ව කාර්ටුෂය ද දක්වා ඇත. මේ නාමයන් දෙකම එකට සඳහන් ''එකම'' වස්තුව මෙයයි.&lt;ref name=ALLEN_AMARNA2&gt;ඇලන්, ජේම්ස් පී., [https://web.archive.org/web/20120722084838/http://cassian.memphis.edu/history/murnane/Allen.pdf &quot;ද අමර්ණ සක්සෙෂන්&quot;], &quot;කෝසිං හිස් නේම් ටු ලිව්: ස්ටඩීස් ඉන් ඊජිප්ටියන් එපිග්‍රැෆි ඇන්ඩ් හිස්ට්‍රි ඉන් මෙමරි ඔෆ් විලියම් ජේ. මර්නේන්&quot;, පි.2&lt;/ref&gt;

මේ අනුව සහ-රාජ්‍යාධිකාරිවරුන් දෙපළක් සිටි බව පැහැදිළි වේ. කෙසේවුවත්, මෙරිරේගේ මෙරිරේගේ සොහොන්ගැබේ දර්ශනයෙහි දිනයන් සඳහන්ව නොමැති අතර, එහි අක්නාටන් පිළිබඳ සඳහනකුදු නැත. එසේම සොහොන්ගැබේ අයිතිකරුවා මියගිය දිනය හෝ ඔහු නව රජුට සේවය කළේ ද යන්න පිළිබඳව ද සනාථ කළ නොහැක. බඳුන මගින් හවුල් පාලනයක් පිළිබඳ අදහසක් ඇති වුවද, එය රජකු සිය නාමය සිය පූර්වප්තිකයාගේ නාමයට සම්බන්ධ කිරීමට ගත් උත්සාහයක් වන්නට ද හැක. මේ හෙයින් මෙම සරල සම්බන්ධතාවය මගින් හැමවිටම හවුල් පාලනයක් පිළිබඳ නිරූපණය වේ යැයි සිතිය නොහැක.&lt;ref&gt;මර්නේන්, ඩබ්.; (1977) ''ඒන්ෂන්ට් ඊජිප්ටියන් කෝරීජන්සීස්'', පිටු.213–15&lt;/ref&gt; මේ යුගයේ බොහෝ කරුණු මෙන්ම මෙම කරුණ ද යෝජිත එකක් මිස, නිගමනයක් නොවේ.

[[File:Carter001k small JPG version.jpg|thumb|ටුටන්ඛාමුන්ගේ සොහොන්ගැබෙන් හමු වූ කාටර් 001k නැමැති මංජුසාවේ සඳහන් ලේඛනය.]]
*ස්මෙන්ඛ්කරේගේ යැයි පැහැදිළිව පැවසිය හැකි රූ දුරුලභ ය. IIවන මෙරිරේගේ සොහොන්ගැබේ කොනක දකුණුපසින් ඇති උද්‍යානයක සිටින අමර්ණ රජකු සහ රැජිනක නිරූපිත කැටයමේ ඔහු නිරූපණය වේ යැයි යෝජනා වී ඇත. මෙහි කිසිදු ලේඛනයක් ඇතුළත් නොවේ. නමුත් එම රූ ටුටන්ඛාමුන් සහ ඔහුගේ බිසවගේ මෙන් නොපෙනෙන නිසා මෙම රූප බොහෝ විට ස්මෙන්ඛ්කරේ සහ මෙරිටාටන්ගේ යැයි යෝජනා වී ඇත. නමුත් ඒවා අක්නාටන් සහ නෙෆර්ටිටිගේ යැයි පැවසුණු අදහස් ද ඇත.
*තනි වයින් සටහනක 'වර්ෂය 1, ස්මෙන්ඛ්කරේගේ ගෘහයේ වයින්' යනුවෙන් සඳහන්ව ඇත. මෙමගින් ඔහුගේ කෙටි රාජ්‍ය සමය පිළිබඳ සාක්ෂි සපයයි.&lt;ref&gt;පෙන්ඩ්ල්බරි, ‍ජේ. ඩී. එස්. ; ''ද සිටි ඔෆ් අක්නාටන්'' (1951), කොටස III, පි.164&lt;/ref&gt; ස්මෙන්ඛ්කරේගේ 1වන වර්ෂයට දින නිර්ණිත යැයි පැවසෙන 'ස්නේඛ්කරේ (මියගිය) ගේ ගෘහය' නැමැති පාඨය&lt;ref&gt;පෙන්ඩ්ල්බරි, ජේ. ඩී. එස්. ; ''ද සිටි ඔෆ් අක්නාටන්'' (1951), කොටස III, pl lxxxvi සහ xcvii&lt;/ref&gt; මගින් ඔහු සිය පළමු වසරේ අස්වනු නෙළන සමයේ මියගිය බව හැඟ වේ. නමුත් මෑතක දී යෝජනා වී ඇත්තේ, ඉන් පැවසෙන්නේ ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිකයාගේ පළමුවන වර්ෂයේත්, ඔහුගේ වත්තේ වයින් නිපදවන බව ය.
*හානියට පත් නොවූ [http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/chronology/semenkhkare.html ඔහුගේ නාමයෙන් වැඩි කොටසක් අන්තර්ගත මුදු කිහිපයක්]{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} හමු වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book|last=පෙට්‍රී|first=ඩබ්. එම්. ෆ්ලින්ඩර්ස්|title=ටෙල් එල් අමර්ණ|year=1894|pages=pl. XV. 103–104}}&lt;/ref&gt; ඉන් එක් උදාහරණයක් නම් [http://www.accessingvirtualegypt.ucl.ac.uk/detail/details/index_no_login.php?objectid=UC__23800__&amp;accesscheck=%2Fdetail%2Fdetails%2Findex.php අංගය UC23800]{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} නැමැති පෙට්‍ර‘ කෞතුකාගාරයේ ඇති මුදුවයි. මෙම මුදුවේ පැහැදිළිව &quot;ඩ්ජෙසර්&quot; සහ &quot;ඛෙර්පරු&quot; යන අක්ෂර සහ 'කා' සංකේතයේ කොටසක් හඳුනාගත හැක.
*මීට පෙර ආසන්න වශයෙන් සම්පූර්ණ ස්මෙන්ඛ්කරේ රජු සහ මෙරිටාටන් මහා රාජකීය බිරිඳගේ නාමය අන්තර්ගත රේඛා සටහන් අන්තර්ගත ගල් කුට්ටියක් පිළිබඳ වාර්තා විය. නමුත් වර්තමානයේ එම ගල් කුට්ටිය දක්නට නැත.

[[ටුටන්ඛාමුන්]]ගේ සොහොන්ගැබේ ([[KV62]]) ඇති වස්තූන් ගණනාවක්ම මුලින් නෙෆර්නෙෆරුආටන් වෙනුවෙන් නිර්මාණය කළ ඒවා වේ මේ අතර [http://www.griffith.ox.ac.uk/gri/carter/261p(1).html කාටර් 261p(1)] නැමැති නුට් දෙවඟන නිරූපිත වටිනා රන් ආභරණයක් ද වේ. සෙසු අංග අතර, ශෛලමය මිනීපෙට්ටිය, මමී දැවටුම්, රාජකීය කුඩා ප්‍රතිමා; [[කැනපික්]] අංග (අල්මාරි,කුඩා මිනීපෙට්ටි සහ බඳුන්වල මූඩි), [http://www.griffith.ox.ac.uk/gri/carter/620(42)-c620(42).html විවිධ අත් පළඳනා] මෙන්ම [[ෂැබ්ටි]] රූප පවා වේ. ශෛලිය මත පදනම්ව, නාමයක් අන්තර්ගත නොවූ ඇතැම් භාණ්ඩ මුලින් කාන්තාවක සඳහා නිමකළ ඒවා බව විශ්වාස කෙරේ. 2001 සිට [[ඊජිප්තුවේදියා|ඊජිප්තුවේදියකු]] වන [[නිකොලස් රීවස්]] විසින් සිදුකළ පර්යේෂණයකින් පෙනී ගොස් ඇත්තේ [[ටුටන්ඛාමුන්ගේ වෙස්මුහුණ|සුප්‍රකට රන් වෙස්මුහුණ]] පවා මුලින් නෙෆර්නෙෆරුආටන් රැජින වෙනුවෙන් නිමවූවක් බවයි. ටුටන්ඛාමුන්ගේ මෙම අවමංගල වෙස්මුහුණේ ඇගේ රාජකීය නාමය වන අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේ යන්න සඳහන් කාර්ටුෂයක් අර්ධව මකා තිබිය දී හමු විය.{{sfn|රීවස්|2014|p=511}}&lt;ref&gt;ජේම්ස් සෙයිඩල්, [http://www.news.com.au/technology/science/archaeology/tutankhamuns-mask-evidence-of-an-erased-name-points-to-the-fate-of-heretic-queen-nefertiti/news-story/41c5e678fdbc4dc5fcd5b38de1687b7e ටුටන්ඛාමුන්’ස් මාස්ක්: එවිඩන්ස් ඔෆ් ඇන් ඉරේස්ඩ් නේම් පොයින්ට්ස් ටු ද ෆේට් ඔෆ් හෙරිටික් ක්වීන් නෙෆර්ටිටි], නොවැම්බර් 26, 2015, නිව්ස් කෝර්ප්&lt;/ref&gt;

*ස්මෙන්ඛ්කරේගේ නම්කළ නිරූපණයන් දුලබ වුවත්, නෙෆර්නෙෆරුආටන් සඳහා කිසිදු නම්කළ නිරූපණයක් හමුව නැත.
*වැදගත් පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂියක් වන [http://www.griffith.ox.ac.uk/gri/carter/001k.html මංජුසාවක (කාටර් 001k)] (සැබැවින්ම, එහි දිගු කැබැල්ලක) පහත පාඨය සටහන් කොට ඇත:
{{quotation|ඉහළ සහ පහළ ඊජිප්තුවේ රජ, සත්‍යයෙන් දිවි ගෙවන, භූමි ද්විත්වයෙහි අධිපති, ''නෙෆර්ඛෙපෙරුරේ-වේන්රේ''&lt;br /&gt;රේගේ පුත්, සත්‍යයෙන් දිවිගෙවන, කිරුළට අධිපති, ''අක්නාටන්'', ඔහුගේ සමයේ ශ්‍රේෂ්ඨ වූ&lt;br /&gt;ඉහළ සහ පහළ ඊජිප්තුවේ රජ, භූමි ද්විත්‍වයෙහි අධිපති, ''අන්‍ඛ්ඛෙපෙරුරේ මෙරි-නෙෆර්ඛෙපෙරේ''&lt;br /&gt;රේගේ පුත්, කිරුළට අධිපති, ''නෙෆර්නෙෆරුආටන් මෙරි-වේන්රේ'' &lt;br /&gt;මහා රාජකීය භාර්යා, ''මෙරිටාටන්'', ඇය සදා වැජඹේවා.}}

*නෙෆර්නෙෆරුආටන් පිළිබඳ සනාථ කරන වඩාත් ස්ථිර ශිලාලේඛනය පායිරිගේ සොහොන්ගැබෙන් ([[TT139]]) හමු වූ පූජකයන් පිළිබඳ ශිලාලේඛනයකි:
{{quotation|රාජ්‍ය වර්ෂය 3, ජලගැලුම් තෙවන මාසයේ, 10වන දිනය. ඉහළ සහ පහළ ඊජිප්තුවේ රජ, භූමි ද්විත්වයෙහි අධිපති ''අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේ ආටන්ගේ ප්‍රියතමයා'', රේගේ පුත්‍ර ''නෙෆර්නෙෆරුආටන්, වේන්රේගේ ප්‍රියයා''. අමුන්ට වන්දනා කිරීමෙන්, [[තීබ්ස් , ඊජිප්තුව|තීබ්ස්]]හි අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේගේ මාලිග [දෙවොලේ], යොටෙෆ්සෙනෙබ්ට උපන්, '''ගිහි පූජක, [[අමුන්]]ගේ දිව්‍යමය පූජාවන්ගේ ලේකම්''' වෙනෙන්නෙෆර් සඳහා භූමිය සිප ගන්නා පාවාහ් විසිනි. ඔහු මෙසේ පවසයි:

:&quot;මාගේ පැතුම ඔබව දැකුමයි, පර්සියා වෘක්ෂන්ගේ අධිපතිඳුනි! ආහර නොගෙන තෘප්ත වන, පානයන් නොගැනීමෙන් පවා බීමත් වන ඔබගේ ග්‍රීවය උතුරු සුළඟ විසින් රැගෙන යත්වා. මාගේ පැතුම ඔබ දෙස බලා සිටීමයි. එමගින් මාගේ හදවන පිනා යයි. අමුන්, දිළින්දන්ගේ ආරක්ෂකයාණෙනි: ඔබ මව නැත්තවුන්ගේ පියායි. වැන්දඹුවගේ සැමියායි. ඔබගේ නාමයේ උච්චාරණය පවා මිහිරි ය: එය දිවියේ රසය වැනියි . . . [යනාදී.]

:&quot;අප වෙත යළි පැමිණෙන්න, චිර පැවැත්මේ අධිපතිඳුනි. අනෙක් සෑම දෙයක්ම ජීවීත්වයට පත්වීමට පෙර ඔබ මෙහි සිටියේ ය. ඒ ‍දෑ මෙහි නොමැති විට ඔබ මෙහි හිඳීවි. ඔබ මා හට අඳුර දැක්මට අවස්ථා සලසා දුණි. මා හට ඔබව දැකගැනීමට මා වෙනුවෙන් එළිය ගෙනෙන්න . . .

:&quot;අමුන් දෙවිඳුනි, ගවේෂණය කිරීමෙන් හඳුනාගත හැකි මහා අධිපතිඳුනි, බිය පලවා හරිනු මැනවි! ජනතාවගේ හද තුළ ප්‍රීතිය ඇතිකරනු මැනවි. ඔබව දකින තැනැත්තා ප්‍රීතියට පත්වන්නේ ය. අමුන් දෙවිඳුනි: ඔහු සෑම දිනකම උත්සවශ්‍රීයෙන් දිවි ගෙවයි!&quot;

:අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේගේ මාලිගයේ අමුන් දෙවොලේ ගිහි පූජක සහ ලියන්නාගේ [[ආත්මය පිළිබඳ පුරාතන ඊජිප්තු සංකල්පය|කා]] යොටෙෆ්සෙනෙබ්ට දාව පාවාහ් උපත ලැබී ය: &quot;ඔබගේ කා වෙනුවන්! ඔබගේ නගරවැසියන් සමග යහපත් දිනයක් ගත කරන්න.&quot; ඔහුගේ සොයුරු, අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේගේ මැදුරේ දළ සැලසුම්ශිල්පී බැචේ.&lt;ref&gt;මර්නේන්, ඩබ්; ''ටෙක්ස්ට්ස් ෆ්‍රොම් ද අමර්ණ පීරියඩ්'', ඇට්ලැන්ටා: ස්කොලර් ප්‍රෙස් (1995). සටහන: ගාඩිනර්, JEA 14 (1928), පිටු. 10–11 සහ පිටු. 5–6;, රීවස් (''ෆොල්ස් ප්‍රොෆට්'', 2001. පි.163) සහ මර්නේන් යන සියලු දෙනා මෙහි දිනය 10වන දිනය, මාසය 3, අඛෙට් ලෙස දක්වා තිබේ. ඩොඩ්සන් (2009) මෙහි දිනය &quot;පැහැදිළිව&quot; 3වන දිනය, මාසය 4, අඛෙට් ලෙස දෙයි. මෙහි වෙනස් දින 23කි.&lt;/ref&gt;}}

[[නිකොලස් රීවස්]] පායිරිගේ සොහොන්ගැබේ පාවාහ් විසින් ලියවන ලද වර්ෂය 3ට අයත් ශිලාලේඛනය පිළිබඳ මෙසේ නිගමනය කරයි:
: &quot;මෙම කුරුටු ලිපියෙහි අප දකින දෙය නම්... මෙය අධෛර්යයට පත්කළ අමුන් පූජකවරය පිළිබඳ බවයි. මීට මෑතකදී සිදු වූ [අක්නාටන්ගේ] [ආගමික] හිංසනයෙන් පසු, එය යළි නිල වශයෙන් ක්‍රියාත්මක වීමට පටන්ග‍ත්තේ ය. පුදුමයට කරුණ එය මේ අන්‍ය දෘෂ්ටික සහ-පාලකයාගේ මතකාගාර දේවස්ථානයේම ආරම්භ වීමයි. අමර්ණ විප්ලවය පැහැදිළිව නව මානයන් කරා එළැඹ තිබිණි. ඇතැම්විට භූමියේ අධිකාරී බලය ඒ වන විට අක්නාට‍න්ගේ අතේ නොව ඔහුගේ අභිරහස් සහ-පාලකයාගේ අතේ රැඳුණු නිසා විය හැකියි. මේ සහ-පාලකයා අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේ නෙෆර්නෙෆරුආටන් විය. ඇය තරමක් මෘදු ප්‍රතිපත්තියක්&quot; අමුන් පූජකවරය පිළිබඳ අනුගමනය කරන්න‍ට ඇති බව පෙනේ.&lt;ref&gt;රීවස්, සී. ‍නිකොලස්; අක්නාටන්, ඊජිප්ට්'ස් ෆෝල්ස් ප්‍රොෆට්; 2001. පි.164&lt;/ref&gt;

මේ නිසා, අමුන් පූජකවරුන්ට අවකාශය සලසා දී, අමුන් වන්දනාව යළි ස්ථාපනය කළ පළමු අමර්ණ යුගයේ පාලකයා මුලින් සිතූ පරිදි ටුටන්ඛාමුන් නොව නෙෆර්නෙෆරුආටන් වන්නට ඇත. ඇගේ මතකාගාර දේවස්ථානය අමුන් පූජකවරුන්ගේ ආගමික අගනගරය වූ තීබ්ස්හි පිහිටා තිබූ බැවින්, අමුන් පූජකවරුන් එය තුළ සේවය කරන්නට ඇත. කෙසේනමුත්, ඊජිප්තුවේ දේශපාලන පරිපාලනය නෙෆර්නෙෆරුආටන්ගේ සමයේ තවමත් තීබ්ස්වල නොව අමර්ණ නගරය කේන්ද්‍රකොට පැවතිණි.

==කාන්තා රජ==
[[File:Egyptian_Museum_(268).jpg|thumb|දකුණු පසින් දිවියකු මත නැඟි [[පාරාවෝ]] රුවක් නිරූපිත කුඩා ප්‍රතිමාවක් වේ. කාන්තා ලක්ෂණවලින් යුත් මෙය [[ඊජිප්තු කෞතුකාගාරය|ඊජිප්තු කෞතුකාගාරයේ]] [[KV62|ටූටන්ඛාමූන්ගේ සොහොන්ගැබේ]] ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කොට ඇත.]]
[[File:Akenatón_y_Nefertiti_Berlín_01.JPG|left|thumb|බර්ලින් ශිලාව 17813, මෙහි [[පාරාවෝ]]වරියක [[අක්නාටන්]] වැළඳගෙන සිටිනු දැක්වේ, [[බර්ලිනයේ ඊජිප්තු කෞතුකාගාරය|ඒජිප්ටිස්කස් මියුසියම් අන්ඩ් පැපිරසැම්ලුං]], [[න්‍යුවස් කෞතුකාගාරය]], [[බර්ලින්]]]]
ඇතැම් පිළිගත් අර්ථ නිරූපණ අනුව, ස්මෙන්ඛ්කරේ, අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේ යන සිංහාසන නාමයෙන් යුතුව අක්නාටන් රජු සමග 15වන වර්ෂයේ සිට ආරම්භ වූ හවුල් පාලනයක් ගෙනගිය බවට මතයක් ඉදිරිපත්ව ඇත. ඒ අනුව ඔහු තනි පාලනය අතට ගෙන, සිය නාමය අන්ඛ්ඛෙපෙරුරනෛෆර්නෙෆරුආටන් ලෙස වෙනස් කරගන්නට ඇත. මීට සමාන්තර මතයක් අනුව, නෙෆරුනෙෆරුආටන් යනු නෙෆර්ටිටි රැජිනයි. ඇතැම් මතයන් අනුව ඇය ස්මෙන්ඛ්ඛරේ යන නාමය ආරූඪ කොට ගෙන පුරුෂයකු මෙන් රාජ්‍ය පාලනය කළ බව පැවසේ.

1970 දශකයේ මුල්කාලයේ ඉංග්‍රීසි ජාතික ඊජිප්තුවේදියකු වූ ජෝන් හැරිස් විසින් ලිපි මාලාවක් ප්‍රකාශයට පත්කරන තෙක්ම ඉහත පරිදි වාදවිවාද පැවතිණි&lt;ref&gt;ජේ. ආර්. හැරිස්, ''Neferneferuaten'', &quot;Göttinger Miszellen&quot; 4 (1973), 15-17; &lt;br /&gt;''Neferneferuaten Rediviva'', &quot;Acta Orientalia&quot; 35 (1973), 5-13; &lt;br /&gt;''Neferneferuaten Regnans'', &quot;Acta Orientalia&quot; 36 (1974), 11-21; &lt;br /&gt;''Akhenaten or Nefertiti?'', &quot;Acta Orientalia&quot; 38 (1977), 5-10.&lt;/ref&gt; එමගින් ඔහු ප්‍රකාශයට පත්කළේ පළමු කාර්ටුෂයෙහි අන්තර්ගත ප්‍රභේදය මගින් ස්ත්‍රී ලක්ෂණ පිළිබිඹු වන බවයි. මේ සඳහා සම්බන්ධ වන ටුටන්ඛාමුන්ගේ සොහොන්ගැබෙන් හමුවූ කුඩා ප්‍රතිමාවක් ද ගෙනහැර දක්වා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.griffith.ox.ac.uk/perl/gi-ca-qmakedeta.pl?sid=86.146.1.195-1343655557&amp;qno=1&amp;dfnam=289b-p1785|publisher=[[ග්‍රිෆිත් ආයතනය]]|title=ස්ටැචියුට් ඔෆ් ද කිං අපොන් අ ලෙපර්ඩ්|work=ටුටන්ඛාමුන්: ඇනටමි ඔෆ් ඇන් එක්ස්කැවේෂන්: ද හොවාර්ඩ් කාටර් ආකයිව්ස්|authorlink=හැරි බර්ට්න් (ඊජිප්තුවේදියා)|last=බර්ට්න්|first=හැරි (ඥායාරූප ශිල්පී)|accessdate=2012-09-23}}&lt;/ref&gt; මෙහි රජකු නිරූපිත අතර, එහි පෙනුම කාන්තාවකගේ මෙනි. [[අමර්ණ]] කලාවේ පවා රජවරුන් උභයලිංගික ස්වරූපයෙන් දක්වා තිබේ. රජකු සහ තවත් අයකු —බොහෝ විට රජකුගේ කිරුළක් පැළඳ සිටින— සමීපව සිටින අයුරු නිරූපිත ශිලාස්තම්භ කිහිපයක් ද හමුව ඇත. ඒ සියල්ල අසම්පූර්ණ හෝ ලේඛන රහිත ඒවායි. තවත් සමහරක් විකෘති කොට ඇත. මේ අතර පහත දෑ අන්තර්ගත වේ:

*[http://www.hieroglyphen.net/andere/berlin09.gif නිම නොකළ ශිලාස්තම්භයක] (#17813, බර්ලින්) රාජකීය රූප ද්විත්වයක් හුරුපුරුදු නමුත් ඉතා සමීපව නොසිටින විලාසයකින් කැටයම් කොට ඇත. එක් රූපයක් ද්විත්ව කිරුළ පැළඳ සිටින අතර, අනෙක් රුව නෙෆර්ටිටි උඩුකය ප්‍රතිමාවේ ඇති ශීර්ෂ පළඳනාවට සමාන නමුත්, රජුන් පළඳින [[ඛෙප්‍රෙෂ්|ඛෙප්‍රෙෂයක්]] හෙවත් [http://egyptologyscribbles.files.wordpress.com/2011/01/khepresh.png &quot;නිල් කිරුළක්&quot;]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} පැළඳ සිටියි.
::ඒඩන් ඩොඩ්සන් පවසන්නේ මෙහි කිරුළේ ස්වරූපය අනුව නෙෆර්ටිටි රැජින සහපාලකයකු වැනි තත්ත්වයක් උසුලා ඇති නමුත්, නමුත් ද්විත්ව කාර්ටුෂය සහිත සම්පූර්ණ පාරාවෝ ගෞරව නාමයක් උසුලා නොමැති බවත් ය.

*බර්ලින් 25574 කෞතුකාංගයේ අක්නාටන් සහ මුදුන පැතලි ශීර්ෂාවරණය පැළඳි නෙෆර්ටිටිගේ රුව පැහැදිළිව හඳුනාගත හැක. ඔවුනගේ පසෙකින් රජවරුන්‍ දෙදෙනකුගේ නම් යෙදීමට තරම් ප්‍රමාණවත් හිස් කාර්ටුෂයන් සතරක් වේ. ඉන් එකක් පසුව එබ්බවා ඇති බව පෙනී යයි.
:[[File:UnfinishedStele-NefertitiPouringWineIntoAkhenatensCup.png|thumb|නෙෆර්ටිටි යැයි සිතිය හැකි රැජිනක [[ඛෙප්‍රෙෂ්|පාරාවෝවරුන්ගේ නිල් කිරුළ]] පැළඳ, සෙනෙහසින් යුතුව [[අක්නාටන්]]ට ජලය වත්කරන අයුරු, [[බර්ලිනයේ ඊජිප්තු කෞතුකාගාරය|ඒජිප්ටිස්කස් මියුසියම් අන්ඩ් පැපිරසැම්ලුං]], [[ඇල්ටෙස් කෞතුකාගාරය]], [[බර්ලින්]]]]
::නෙෆර්ටිටි පිළිබඳ ගැටලුව විසඳීමට මෙය වැදගත් අංගයක් ලෙස රීවස් දකියි. මෙම ශිලා ස්තම්භය නිර්මාණය ආරම්භ කරන සමයේ ඇය රැජිනව සිටි හෙයින් ඇයව පැතලි මුදුනක් සහිත ශීර්ෂාවරණයෙන් යුතුව දක්වා ඇත. ඉන් මඳ කලකට පසුව ඇයව හවුල් පාලන තනතුරට ඔසවා තැබුණු හෙයින්, රජවරුන් දෙදෙනා ගැනම සඳහන් කිරීමට සිව්වන කාර්ටුෂයක් කොටවා තිබේ.&lt;ref name=REEVES_FALSE&gt;රීවස්, සී. නිකොලස්; ''අක්නාටන්, ඊජිප්ට්’ස් ෆෝල්ස් ප්‍රොෆට්''; (2001) තේම්ස් ඇන්ඩ් හඩ්සන්&lt;/ref&gt;

*1891දී පෞද්ගලික එකතුවක තිබී ෆ්ලින්ඩර්ස් පෙට්‍රී විසින් හුනුගල් කැබලි හතක් සොයාගන්නා ලදී. මේවා දැනට [http://www.webcitation.org/6CZ5aJSkk පෙට්‍රී කෞතුකාගාරයේ, U.C.410] යනුවෙන් අංකනය කොට ඇති අතර, ඇතැම්විට මෙය [[සමරාජ්‍යාධිකාරී ශිලාස්තම්භය]] ලෙස ද හඳුන්වයි.&lt;ref&gt;පෙන්ඩ්ල්බරි ජේ., සැම්සන්, ජේ. ඇතුළු පිරිස; ''සිටි ඔෆ් අක්නාටන්, III කොටස'' (1951)&lt;/ref&gt; එහි එක් පසෙක අක්නාටන්ගේ ද්විත්ව කාර්ටුෂය සමග ''අන්‍ඛ්ඛෙපරුරේ මෙරි-වේන්රේ නෙෆර්නෙෆරුආටන් අඛෙට්-එන්-හ්යෙස්'' (&quot;ඇගේ සැමියා කෙරෙහි ක්‍රියාකාරී&quot;) යන නෙෆර්ටිටිගේ තනි කාර්ටුෂයක දක්වා ඇත.&lt;ref name=ALLEN_ALTERED&gt;ඇලන්, ජේම්ස් පී. , ''ටූ ඕල්ටර්ඩ් ඉන්ස්ක්‍රිප්ෂන්ස් ඔෆ් ද ලේට් අමර්ණ පීරියඩ්'', ඊජිප්තුවේ ඇමරිකානු පර්යේෂණ මධ්‍යස්ථානයේ ජර්නලය 25 (1988); පිටු.117-121.&lt;/ref&gt;

වර්තමානය වන විට, කාන්තා සහපාලකයකු පිළිබඳ පැහැදිළි ඉඟි හිමිවුවද, අනතුරුව රාජ්‍යත්වයට පත් රජවරුන්ගේ අනන්‍ය සිංහාසන නාමයන් යොදා ගැනීම හේතුවෙන් මෙය වාදවිවාදයන්ට හේතු වී ඇත. ශිලාස්තම්භ ගණනාවක ඇති සමීප දර්ශන හේතුවෙන් සමලිංගිකතාවක් පිළිබඳ අර්ථකථන පල වුවද, පසුකාලීන සාක්ෂි සහ අනාවරණ හේතුවෙන් එය නොසලකා හැරිණි.

බර්ලිනයේ ඊජිප්තු කෞතුකාගාරයේ රොල්ෆ් ක්‍රවුස්ගේ පත්‍රිකාවක් අනුව, මැදිහත් අර්ථකථනයක් යෝජනා කෙරුණේ ස්මෙන්ඛ්කරේ/නෙෆර්නෙෆරුආටන් යනු පිරිමියකු බවත්, අක්නාටන්ගේ මරණයට පසු ස්මෙන්ඛ්කරේගේ සිංහාසනාරූඪයට පෙර ස්මෙන්ඛ්කරේගේ බිසව වූ මෙරිටාටන් විසින් ‘අන්ඛ්-එට්-ඛෙපරුරේ’ යන ස්ත්‍රී පෙරනාමයෙන් යුතුව රාජ්‍ය පාලනය කර ඇති බවයි.&lt;ref name=DAS&gt;ක්‍රවුස්, රොල්ෆ්. ''Das Ende der Amarnazeit'' (අමර්ණ යුගයේ අවසානය); 1978, හිල්ඩිෂයිම්; පිටු.43–47&lt;/ref&gt; ඇයව විවාහ කරගෙන සිහසුනට පත්වීමෙන් පසු ස්මෙන්ඛ්කරේ විසින් ඇගේ පෙරනාමයේ පුරුෂ ලිංග ස්වරූපය සිය නාමය ලෙස භාවිතා කොට ඇති බව ඉන් කියැවේ.&lt;ref&gt;සැබැවින්ම ක්‍රවුස්ගේ තර්කයේ එන ඇතැම් කරුණු මීට පෙර දෙවරක් යෝජනා වී තිබූ ඒවායි. බලන්න රීවස්, නිකොලස්; ''Orientalistische Literaturzeitung'', වෙළු. 78, අං. 6 (1983)&lt;/ref&gt; රාජ්‍ය කරන රැජිනයක පිළිබඳ තර්කය ඉදිරියට ගෙන ආ පියවරක් ලෙස මෙය හඳුනාගත හැක. මේ හේතුවෙන් මෙරිටාටන් සහ ස්මෙන්ඛ්කරේට සම්බන්ධ සාක්ෂි පිළිබඳ නව මතවාද ගොඩනැගෙන්නට විය.

===පැටලවිල්ල විසඳීම===
[[File:Male Female Renderings-Ankhkheprure.jpg|thumbnail|''අන්ඛෙපෙරුරේ'' නාමය කාන්තා දර්ශක සහිතව (93, 94) සහ රහිතව (95). මේවායින් කියැවෙන්නේ: &lt;br /&gt; (93) ''නෙෆර්ඛෙපෙරුරේ (අක්නාටන්ගේ) ගේ ප්‍රිය (f) අන්‍ඛ්ඛෙපෙරුරේ ''. &lt;br /&gt;(94) ''වා-එන්-රේ ගේ ප්‍රිය (f) අන්ඛ්-එට්-ඛෙප්රුරේ (f)'' (නාමයේ සහ විරුදයේ දර්ශක භාවිතා කොට ඇත). &lt;br /&gt;(95) ''වා-එන්-රේගේ ප්‍රිය අන්ඛ්‍ඛීප්රුරේ''.&lt;br /&gt;''ටෙල් එල් අමර්ණ'' වලිනි, ෆ්ලින්ඩර්ස් පෙට්‍රී; 1894]]

1988දී, [[ජේම්ස් පී. ඇලන්]] යෝජනා කළේ [[ගෝර්ඩියානු පටලැවිල්ල]] ලිහා ස්මෙන්ඛ්කරේ සහ නෙෆර්නෙෆරුආටන් වෙන්කර දැක්විය හැකි බවයි.&lt;ref name=ALLEN_ALTERED /&gt; ඔහු පැවසූයේ 'අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේ' යන නාමය, එය ස්මෙන්ඛ්කරේ හෝ නෙෆර්නෙෆරුආටන් යන නාමය සමග සම්බන්ධ කර දක්වන ආකාරය අනුව එහි අර්ථය වෙනස් වන බවයි. එය නෙෆර්නෙෆරුආටන් සමග සම්බන්ධ කළ විට, එහි පෙරනාමය 'වා එන් රේගේ ප්‍රිය' වැනි අක්නාටන්ට අදාළ විරුදයක් නිරූපණය වන බවයි. මෙකල 'ස්මෙන්ඛ්කරේ' යන [[පුරාතන ඊජිප්තු රාජකීය නාමය|නාමය]] සමග ‘දිගු’ පෙරනාමයක් යෙදුණු අවස්ථාවන් හමු නොවේ. එසේම 'නෙෆර්නෙෆරුආටන්' යන නාමය සමග ‘කෙටි’ පුද්ගල නාමයන් යෙදුණු අවස්ථාවන් ද දක්නට නොලැබේ.

දකුණෙහි ඇති රූපයෙහි දැක්වෙන් පරිදි, මෙහි ස්ත්‍රීරූපී ආකාරය සහ සම්මත ආකාරය අතර වෙනස ඉතා කුඩා ය: නාමය හෝ විරුදය (හෝ දෙකේම #94 මෙන්) අමතරව අන්තර්ගත 't' අක්ෂරය විශේෂයෙන් කුඩා භාණ්ඩවල අන්තර්ගත නොවිය හැකි හෝ වැරදි ලෙස කියවිය හැක. ඇලන් අනුව, ස්ත්‍රීරූපී දර්ශක සැලකිල්ලට නොගතහොත් ඉහත නාමයන් තුනෙන්ම හැඳින්වෙන්නේ නෙෆර්නෙෆරුආටන් රජුව ය. එයට හේතුව ඇගේ විරුදයන් ඇයව අක්නාටන් ('වා-එන් රේගේ ප්‍රිය / නෙෆර්ඛෙපෙරුරේ') සමග සම්බන්ධ කොට දක්වා තිබීමයි.

1994 ප්‍රකාශනයක,&lt;ref name=ALLEN_GM141&gt;{{cite book|last=ඇලන්|first=ජේම්ස් පී.|title=නෙෆර්ටිටි ඇන්ඩ් ස්මෙන්ඛ්-කා-රේ|year=1994|publisher=Göttinger Miszellen 141|pages=7–17}}&lt;/ref&gt; ඇලන් යෝජනා කරන්නේ නම්වල වෙනස් නිරූපණය මගින් හැඳින්වෙන්නේ එක් පුද්ගලයකු නොව වෙනස් පුද්ගලයන් දෙදෙනකු බවයි: &quot;..මෙම සාක්ෂිය මගින් ස්මෙන්ඛ්කරේ, නෙෆර්නෙෆරුආටන් සමග හඳුනාගැනීමක් අවශ්‍ය නොවේ. සැබැවින්ම, මෙම නාමයන් කට්ටල ද්විත්වය එක් අයකුට අයත් යැයි කීම එකිනෙකට පරස්පර වේ.&quot;&lt;ref name=ALLEN_GM141 /&gt;

ඇලන් මෙම නාමයන්හි ඇති තවත් සියුම් වෙනස්කමක් දක්වයි: නෙෆර්ටිටි ස්වරූපය සමග සම්බන්ධ කොට දක්වන විට 'නෙෆර්නෙෆරුආටන්' යන නාමයේ ඇති පනා හැඩැති රූපාක්ෂරය (''jtn''), නාමයේ අග ඇති අසුන්ගත් කාන්තාවගේ රූපාක්ෂරයට මුහණලා දිශාව මාරුකොට දක්වා ඇත. අනන්‍ය හේතුවක් නොවන්නට, අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේ නාමය සමග එම පනා හැඩැති රූපාක්ෂරය දිශාව වෙනස් කොට දක්වා නැත. බාහිර වෙනස්කම් සලකා මෙය නෙෆර්නෙෆරුආටන් යනු නෙෆර්ටිටි හැර වෙනත් පුද්ගලයකු බවට හෝ හිඳගත් රුව සහිත අනන්‍ය රූපාක්ෂර ක්‍රමය මත පදනම්ව නෙෆර්නෙෆරුආටන් යනු නෙෆර්ටිටිම බව ද පැවසිය හැක. (පහළ බලන්න)

පසුව, ප්‍රංශ ඊජිප්තු වේදියකු වන [[මාක් ගැබෝල්ඩි]] සඳහන් කළේ ටුටන්ඛාමුන්ගේ සොහොන්ගැබෙන් සොයාගත් අංග කිහිපයක් මුලින් නෙෆර්නෙෆරුආටන් වෙනුවෙන් තැනවූ ඒවා බවයි. මේවායේ ඇතුළත් &quot;...අක්නාටන්ගේ ප්‍රිය&quot; යන වදන මුලින් කැටයම් කොට තිබුණේ ''අඛෙට්-එන්-හ්යෙස්'' හෙවත් &quot;ඇගේ සැමියා කෙරෙහි ක්‍රියාකාරී&quot; යනුවෙනි.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=ගැබෝල්ඩි|first=මාක්|title=''D’Akhenaton à Tout-ânkhamon''|year=1998|pages=147–62, 213–219}}&lt;/ref&gt; ඔහුගේ අනාවරණ පසුව ජේම්ස් ඇලන් විසින් සනාථ කරන ලදී.

ශිලාලේඛනයක් ආශ්‍රය කරගනිමින් රජුව හඳුනා ගැනීමට විරුදයන් භාවිතය (හෝ ඒවා නොමැති වීම) ක්‍රමයෙන් බොහෝ විද්වතුන් විසින් අනුමත කළ අතර, ඒවා ඔවුන්ගේ කෘතිවල සඳහන් කොට ඇත.&lt;ref&gt;ඇලන් (1994); ගැබෝල්ඩි (1998); ඊටන්-ක්‍රවුස් සහ ක්‍රවුස් (2001); හෝර්නන්ග් (2006); වොන් බෙකරැත් (1997); ඇලන් (2006); ක්‍රවුස් (2007); මර්නේන් (2001)&lt;br /&gt; නමුත් ඔවුන් අනුප්‍රාප්තිය, කාලානුක්‍රමය සහ නෙෆර්නෙෆරුආටන්ගේ අනන්‍යතාව පිළිබඳ දරන්නේ වෙනස්ම අදහස් ය.&lt;/ref&gt; මෙලෙසින් ස්මෙන්ඛ්කරේ සහ නෙෆර්නෙෆරුආටන් වාදය මැඬ පැවැත්වුණු හෙයින්, සාක්ෂි සඳහා නව අර්ථ කථන සිදු කිරීමට මගවිවර විය.

===අසහාය රාජ්‍ය සමය?===
නෙෆර්නෙෆරුආටන්ගේ විරුදයන් ආකාර තුනකට බෙදිය හැකි බව ඇලන් පසුව පෙන්වා දුන්නේ ය. ඒවා බෝහෝවිට &quot;...ගේ ප්‍රිය&quot; යන ආකාරයෙන් යුතු වුව ද, ඇතැම්විට &quot;ඇගේ සැමියා කෙරෙහි ක්‍රියාකාරී&quot; යුනවෙන් ද දැකිය හැක. ඉතා කලාතුරකින්, මේ නාමයන්ට පසුව ස්ත්‍රීරූපී ගුණාංග සහිතව 'යුක්ති සහගත' යන පදය යොදා තිබෙනු හමු වේ.&lt;ref name=ALLEN_GM141 /&gt; 'යුක්ති සහගත' (''මඑට් ඛෙරු'') යන වදන අදාළ පුද්ගලයා මියගිය බවට යොදන පොදු සලකුණකි. ‍මීට සමාන අවස්ථාවක් පෙන්යැටිගේ සොහොන්ගැබෙහි [[හට්ෂෙප්සුට්]] හට සම්බන්ධව දක්වා ඇති පාඨයෙහි ද දැකගත හැක. එමගින් ඇය (හට්ෂෙප්ප්සුට්) ඒ ආසන්න කාලයක මියගිය බව කියැවේ.&lt;ref&gt;මර්නේන්, ඩබ්; (1977) පි.42&lt;/ref&gt; අවසානයේ ඇගේ කාර්ටුෂයන් ඉතා සුළු සංඛ්‍යාවක අන්තර්ගත ඇගේ අනන්‍ය විරුදයන් අක්නාටන් සමග සම්බන්ධව දක්වා නැත. මේ අතර &quot;ආටන්ගේ ප්‍රිය&quot; සහ &quot;පාලකයා&quot; යන විරුදයන් ද වේ.&lt;ref name=ALLEN_GM141 /&gt;

ආචාර්ය ඇලන් නිගමනය කළේ&lt;ref name=ALLEN_GM141 /&gt; මෙම විරුදයන්හි අක්නාටන් සමග සබැඳිව දක්වා ඇති ආකාරය සහ ඒවායේ සංඛ්‍යාව සැලකිල්ලට ගත් විට පෙනෙන්නේ නෙෆර්නෙෆරුආටන් රැජිනිය අක්නාටන් සමග හවුල් පාලනයක් ගෙනගොස් ඇති බවයි. මේ අනුව ඇය ස්මෙන්ඛ්ඛරේට පෙර සිහසුනට පත්වන්නට ඇත. &quot;... ක්‍රියාකාරී&quot; යන විරුදයන් මගින් අක්නාටන් දුබලව සිටි සමයක හෝ අක්නාටන්ගේ මරණින් පසු සමයක් පිළිබඳ පැවසෙනවා වන්නට ඇත.&lt;ref&gt;ගැබෝල්ඩි, මාක්. ''D’Akhenaton à Tout-ânkhamon'', 1998; පිටු.156-157; මෙය ඔසිරිස් සමග අයිසිස්ගේ සම්බන්ධයට ද ඇතුළත් වේ.&lt;/ref&gt; අවසානයේ, එතරම් සුලබ නොමැති 'අක්නාටන්-නොමැති' විරුද ප්‍රභේද නෙෆර්නෙෆරුආටන් තනි පාලකයාව සිටි සමයේ භාවිතා වන්නට ඇත.

එකම සිහසුන් නාමය අනුප්‍රාප්තික රජවරුන් දෙදෙනකු සතුව පැවතීම පිළිබඳ භව්‍ය අර්ථ නිරූපණයක් ජේම්ස් ඇලන් ඉදිරිපත් කරයි.&lt;ref name=ALLEN_GM141 /&gt; ඔහු යෝජනා කරන්නේ අක්නාටන්ට සම්බන්ධව දක්වා ඇති නිත්‍ය නිරූපණයන් විශේෂයෙන්ම 'අක්නාටන්ගේ ප්‍රිය' වැනි විරුදයන් මගින් නෙෆර්නෙෆරුආටන් ඇගේ සිහසුනේ හිමිකාරීත්වය නීත්‍යානුකූල කිරීමට උත්සාහ දරා ඇති බවයි. එමගින් ඇය තමන් අක්නාටන්ගේ තේරූ අනුප්‍රාප්තිකයා/සමරාජ්‍යාධිකාරිවරයා ලෙස නිවේදනය කරන්නට ඇත. මෙහි ව්‍යාංගාර්ථය සැලකූ විට හෙළිවන්නේ, නෙෆර්නෙෆරුආට‍න්ගේ පත්කිරීමට විරෝධතාවන් පවතින්නට ඇති බව හෝ එවන් විරෝධතා පැනනැගිය හැකි බව අපේක්ෂා කළ බවයි. ඇයට රජකුගේ භූමදානයක් ලබා නොදී ඇයගේ අවමංගල භාණ්ඩ වෙනත් රජවරුන් විසින් පැහැරගෙන තිබීමට හේතුව ද මෙය වන්නට ඇත.

ඇලන් යෝජනා කරන්නේ ස්මෙන්ඛ්කරේ විසින් අන්‍ඛ්ඛෙපෙරුරේ යන නාමය ආරූඪ කරගැනීමෙන් &quot;''අක්නාටන්ගේ &quot;තේරූ&quot; (/mr/) සමරාජ්‍යාධිකාරියාට එරෙහිව ස්මෙන්ඛ්-කා-රේ සිය ප්‍රකාශය නීත්‍යානුකූල කරගැනීමට උත්සාහ දරා ඇති බවයි''&quot;.&lt;ref name=ALLEN_GM141 /&gt; මෙලෙසින් රාජකීය නිවසේ ඇති වූ භේදය නිසා නෙෆර්නෙෆරුආටන්ට එරෙහිව ස්මෙන්ඛ්කරේ සිහසුනට පත්කොට ඇති බව පෙනේ. මෙය විරුද නාමයන්හි ස්වභාවය විස්තර කිරීමට භාවිත වූ සරල තාර්කික මතයකි. ඇගේ අනුප්‍රාප්තික රජවරුන් විසින් සමාන පෙරනාමයන් භාවිතා කොට ඇති අතර, ඇයට රාජකීය භූමදානයක් ලබා දී නොමැත. නමුත් රතුරු හෝ සමකාලීන රජවරුන් පිළිබඳ දින නිර්ණිත සාධක නොමැති හෙයින් මෙම තර්කය අනුමානයක් වශයෙන් පවතියි.

{{Quotation|
[[File:KnownNeferneferuatenNames.jpg]]
&lt;br /&gt;
'''අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේ නෙෆර්නෙෆරුආටන් සඳහා [[පුරාතන ඊජිප්තු රාජකීය නාමය|පෙරනාමය]] (වම්පස තීරුව) සහ [[පුරාතන ඊජිප්තු රාජකීය නාමය|නාමය]] (දකුණුපස තීරුව) දැක්වෙන් ස්වරූපය'''&lt;ref name=ALLEN_GM141 /&gt;&lt;ref&gt;ඩොඩ්සන්, ඒ; ''අමර්ණ සන්සෙට්'' (2009), උපග්‍රන්ථය 3&lt;/ref&gt;&lt;ref name=ALLEN_AMARNA1&gt;ඇලන්, ජේම්ස් පී.; [https://web.archive.org/web/20130701103124/http://cassian.memphis.edu/history/murnane/Allen.pdf ''ද අමර්ණ සක්සෙෂන්''] (2006); P. ප්‍රභේදය (සංස්.), &quot;කෝසිං හිස් නේම් ටු ලිව්: ස්ටඩීස් ඉන් ඊජිප්ටියන් එපිග්‍රැෆි ඇන්ඩ් හිස්ට්‍රි ඉන් මෙමරි ඔෆ් විලියම් ජේ. මර්නේන්&quot;; [https://web.archive.org/web/20130701103124/http://cassian.memphis.edu/history/murnane/Allen.pdf මුල් කෘතියෙන් අධිලේඛිතයි]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=GILES_2001&gt;ගයිල්ස්, 2001&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;මුදුවලින් හැර අන්ඛ්-එට්-ඛෙපෙරුරේ යන ස්ත්‍රීරූපි යෙදුම වෙනත් කිසිදු රාජකීය කාර්ටුෂයකින් හමුවී නොමැති බව සලකන්න. එක් අතකින් බැලූ විට, ''මෙරි අඛෙට්-එන්-හ්යෙස්'' (ඇගේ සැමියා කෙරෙහි ක්‍රියාකාරී) යන යෙදුම් එකක් හෝ ඊට වැඩි සංඛ්‍යාවක් පක්ෂි රූපාක්ෂරය මත පදනම්ව &quot;අක්නාටන්ගේ ප්‍රිය&quot; ලෙස කියවා තිබිණි. සිව්වන යුගල පායිරිගේ (TT139) සොහොන්ගැබෙන් හමුවූ රූපාක්ෂර ලේඛනයයි. මෙහි නාමයේ ස්ත්‍රී සංකේතයක් අන්තර්ගත බව පෙනේ. අවසානයේ නාමයේ මුලින් යෙදී ඇති පනා සලකුණු අනෙක් පස හරවා ඇති අතර, එය සෑමවිටම නෙෆර්ටිටි-නෙෆර්නෙෆරුආටන්ගේ කාර්ටුෂයෙහි දක්නට ලැබෙන්නකි.}}

==නෙෆර්නෙෆරුආටන්ගේ අනන්‍යතාවය==
20වන සියවස අගභාගය වන විට, මෙම යුගය පිළිබඳ විශේෂඥයින් අතර&lt;ref&gt;උදා. මර්නේන්, ජේ..; ''ද එන්ඩ් ඔෆ් ද අමර්ණ පීරියඩ් වන්ස් අගේන්'', (2001); ඇලන්, ජේ. 1998, 2006; ගැබෝල්ඩි, එම්.; ''Das Ende der Amarnazeit'', (2001);  හෝර්නන්ග්, ඊ.; ''ද නිව් කිංඩම්'' - ''ඒන්ෂන්ට් ඊජිප්ටියන් ක්රෝනොලොජි'' තුළ (2006); මිලර්, ජේ. ''අමර්ණ ඒජ් ක්රෝනොලොජි'' (2007); ඩොඩ්සන්, ඒ.; ''අමර්ණ සන්සෙට්'' (2009).&lt;/ref&gt;  නෙෆර්නෙෆරුආටන් යනු රාජ්‍ය කළ රැජිනියක බවත්, ස්මෙන්ඛ්කරේ යනු රජකු බවටත් &quot;'සාධාරණ එකඟතාවක්'&quot; පැවතිණි.&lt;ref&gt;මිලර්, ජේ.; ''අමර්ණ ඒජ් ක්රෝනොලොජි ඇන්ඩ් ද අයිඩෙන්ටිටි ඔෆ් නිභුරුරියා'' - ඕල්ටෝරියන්ටල් තුළ. ෆෝෂ්. 34 (2007); පි 272&lt;/ref&gt; (නමුත් මහජනයා සහ අන්තර්ජාලය තුළ තවමත් මේ දෙදෙනා පිළිබඳ පැහැදිළි වැටහීමක් නැත) ශිලාස්තම්භය සහ විරුද නාමයන් පදනම් කරගනිමින් බොහෝ ඊජිප්තුවේදියෝ ඇය සමරාජ්‍යධිකාරිණියක ලෙස කටයුතු කළ බව විශ්වාස කරති. ඇතැම්හු ඇය මෙරිටාටන් රැජින බවට සාධක ගෙනහැර දක්වති. පායිරි ශිලාලේඛනය ඇගේ රාජ්‍ය වර්ෂ භාවිතයෙන් විස්තර කොට ඇති හෙයින් ඇය බොහෝවිට තනිව පාලනය ගෙනගිය බව විශ්වාස කෙරේ. නමුත් ස්මෙන්ඛ්කරේගේ රාජ්‍ය සමය පිළිබඳ මතය තවදුරටත් විවාදිත ය.

මේ වන විට ප්‍රධාන අවධානය යොමුව ඇත්තේ නෙෆර්නෙෆරුආටන්ගේ අනන්‍යතාව හෙළි කරගැනීම සඳහායි. එක් එක් විද්වතුන් මේ සඳහා විවිධ පුද්ගලයන්ගේ නම් යෝජනා කරන අතර, මේ විවාදය තවමත් සතුටුදායක ලෙස අවසන් වී නැත්තේ ය.

===නෙෆර්ටිටි===
[[File:NefertitiRelief SmitingSceneOnBoat-CloseUp.png|thumbnail|ඊජිප්තුවේ සතුරකුට පහර දෙන නෙෆර්ටිටිගේ රුවක්; මෙහි ඇය පාරාවෝවරයකුගේ වැනි විලාසයකින් නිරූපණය කොට ඇත.]]
නෙෆර්නෙෆරුආටන් රජු සඳහා යෝජනා වූ මුල්කාලීන නාමයකි, නෙෆර්ටිටි. පළමුව ඇය සඳහා මේ නාමය යෝජනා කරන ලද්දේ 1973දී ජේ. ආර්. හැරිස් විසිනි.&lt;ref&gt;හැරිස්, ජේ. ආර්. ''නෙෆර්නෙෆරුආටන් රෙඩිවිවා''; 1973 - &quot;ඇක්ටා ඔරියන්ටලියා&quot; 35 තුළ; පිටු. 5–13&lt;br /&gt;හැරිස්, ජේ. ආර්. ''Neferneferuaten Regnans''; 1973 in Göttinger Miszellen 4 පිටු. 15–17&lt;/ref&gt; 1970 දශකයේ සිට පැවත ආ මතයක් නම් නෙෆර්ටිටි රැජින, ස්මෙන්ඛ්කරේ යන පිරිමි රජුගේ නාමයෙන් වෙස්වලා ගෙන රාජ්‍ය පාලනය කළ බවයි.&lt;ref&gt;සැම්සන්, ජේ.; ''සිටි ඔෆ් අක්නාටන් ඇන්ඩ් නෙෆර්ටිටි''; ඇරිස් ඇන්ඩ් පිලිප්ස් ලිමිටඩ්, 1972; ISBN 978-0856680007&lt;/ref&gt; මෙම මතය අදවන විටත් කිහිප දෙනකු විශ්වාස කරති. ඒ අතර --2001දී රීවස්&lt;ref name=REEVES_FALSE /&gt; සහ 2004 දක්වා ඩොඩ්සන් යන පුද්ගලයන් වේ.&lt;ref&gt;ඩොඩ්සන් සහ හිල්ටන් (2004); පි 285&lt;/ref&gt;

ඇගේ නාමයේ පවතින පැහැදිළි ස්වභාවය හේතුවෙන් නෙෆර්නෙෆරුආටන්ගේ ලිංගය සනාථ කිරීමටත් ප්‍රථම, නෙෆර්ටිටි රැජිනගේ නාමය ඇය සඳහා යෝජනා වී පැවතිණි. උතුරු මාලිගයෙන් නෙෆර්නෙෆරුආටන්ගේ රජ නමාය ඇතුළත් වර්ණාලේපිත බදාම කැබලි හමු වූ බැවිනුත්, මෙය දිගු කලක සිට නෙෆර්ටිටිගේ නවාතැන වූ හෙයිනුත්, නෙෆර්ටිටි යනු නෙෆර්නෙෆරුආටන් රජු බවට වූ මතයට සාක්ෂි දරයි.&lt;ref&gt;ඩොඩ්සන්, ඒ; ''අමර්ණ සන්සෙට්'' (2009) පි. 43&lt;/ref&gt;

නෙෆර්ටිටි රැජින ඇගේ සැමියාගේ රාජ්‍ය සමයේ පවා ප්‍රමුඛ චරිතයක් වූ අතර, ඊජිප්තුවේ සතුරන්ට දඬුවම් පැමිණවීම (දකුණුපස රූපය බලන්න) වැනි රජුගේ කටයුතු පවා ඉටුකරනු නිරූපිත ය.&lt;ref&gt;ගයිල්ස්, ෆ්‍රෙඩ්රික්. ජේ., ''ඉක්නේටන් ලෙජන්ඩ් ඇන්ඩ් හිස්ට්‍රි''; 1970; ඇසෝෂියේටඩ් යුනිවර්සිටි ප්‍රෙස්; 1972 එජ; පි 59&lt;/ref&gt; අමර්ණ යුගයේ ඇයගේ ප්‍රමුඛත්වය සහ ඇයට හිමි වූ බලය රැජිනකට පෙර හිමිව නොතිබූ වරප්‍රසාදයක් වූ අතර, මේ හේතුවෙන් අක්නාටන්ගේ පසු සිහසුනට පත්වීමට සුදුසුම සහ දක්ෂතම වූ කාන්තාව ඇය වන්නට ඇත.&lt;ref name=REEVES_FALSE /&gt;&lt;ref  name=GILES1970&gt;ගයිල්ස්, එෆ්.; 1972&lt;/ref&gt;&lt;ref name=DODSON_SUNSET&gt;ඩොඩ්සන්, ඒ.; ''අමර්ණ සන්සෙට්'', ද ඇමරිකන් යුනිවර්සිටි ඉන් කයිරෝ ප්‍රෙස්, 2009&lt;/ref&gt;

පෙර සඳහන් කළ [[සමරාජ්‍යාධිකාරී ශිලාස්තම්භය]] (UC 410) එතරම් හානි වී නොතිබූයේ නම් එය මෙම ගැටලුව විසඳා ගන්නට ආධාර කරගත හැකිව තිබිණි. මෙහි නෙෆර්ටිටිගේ නාමය වෙනුවට නෙෆර්නෙෆරුආටන් යන නාමය යොදා ඇත. මෙහි ඇගේ රුව පැවතියේ නම්, නව ශිලාලේඛනයට උචිත ආකාරයට නෙෆර්ටිටිගේ රුව වෙනස් කෙරුණු ආකාරය වටහා ගත හැකිව තිබිණි. මෙහි ඇගේ සම්පූර්ණ රුවම ප්‍රතිස්ථාපනය කර තිබුණේ නම්, එමගින් අදහස් වන්නේ නෙෆර්ටිටි වෙනුවට නෙෆර්නෙෆරුආටන් රජු නැමැති අයකු පත්කළ බවයි. ඒ අනුව නෙෆර්ටිටි මිය යන්නට ඇත. ඇගේ රුවට නව කිරුළක් එක් කොට තිබූයේ නම්, එය නෙෆර්ටිටි නව නාමයක් සහ තනතුරක් ආරූඪ කරගත් බවට ප්‍රබල සාක්ෂියකි.&lt;ref&gt;ඩොඩ්සන්, ඒ.; (2009); පි. 43&lt;/ref&gt; එය එසේ වී නම්, මෙහි දර්ශනය මෙරිටාටන් වැනි රාජකීය පවුලේ වෙනත් සාමාජිකයකුගේ වන්නට ඇත. රාජකීය පවුලේ නිරූපණයෙහි නෙෆර්ටිටි නාමය, නෙෆර්නෙෆරුආටන් රජ යන නාමය මගින් ප්‍රතිස්ථාපනය වී තිබීම නිසා, නව රජු නෙෆර්ටිටි බව පෙනේ‍.

නෙෆර්ටිටිට එරෙහි ප්‍රධාන තර්කය ඇතැම්විට රාජ්‍ය වර්ෂය 12න් පසු මියයන්නට ඇති බවයි. එයට හේතුව ඇයව දක්නට ලැබෙන් අවසන් නිරූපණය 12වන වර්ෂයට අයත් වීමයි. සාමාන්‍යයෙන් ශිලාලේඛන සහ කැටයම්වලින් යමකු අතුරුදන් වන්නේ නම් එහි සරලතම පැහැදිළි කිරීම එම තැනැත්තා මියගිය බවයි. මේ සඳහා පහත සාධක දක්වා ඇත:
*[http://euler.slu.edu/~bart/egyptarchive/Nefertiti_Shabti.jpg ෂැබ්ටි රුවක කැබලි] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303222346/http://euler.slu.edu/~bart/egyptarchive/Nefertiti_Shabti.jpg |date=2016-03-03 }}—අවමංගල රුවකි— මගින් ඇතැම්විට ඇය මරණයේ දී ඉසිලූ ධුර මහා රාකීය භාර්යාව වහයෙන් දක්වා ඇත. මෙම [[ෂැබ්ටි]] රුව කැබලි දෙකකින් යුක්ත වන අතර, ඒ දෙක අතරට ගැළපෙන යැයි පැවසෙන කැබැල්ලක් ද ඇත. එක් කැබැල්ලක ඇගේ නාමය වන නෙෆර්ටිටි-නෙෆර්නෙෆරුආටන් යන්නත්, අනෙකෙහි ඇ‍ගේ පදවිය වූ මහා රාජකීය භාර්යාව යන්නත දක්වා ඇත.
:: අක්නාටන් සඳහා වන ෂැබ්ටි රූ 200 අතුරින්,&lt;ref&gt;මාටින්, ජී. ටී.,  ''ද රොක් ටූම්බ්ස් ඔෆ් එල්-'අමර්ණ. VII කොටස. ද රෝයල් ටූම්බ් ඇට් එල්-'අමර්ණ, 1974. ද ඔබ්ජෙක්ට්ස්. (වෙළු. I.) ලන්ඩන්: ඊජිප්තු ගවේෂණ සංගමය.&lt;/ref&gt; නෙෆර්ටිටි සඳහා එකක් පමණක් පැවථීමෙන් ඇගේ මරණය පිළිබඳ කුඩා ඉඟයක් ලබා දෙයි. 1999 ලිපියකින් විස්තර වන්නේ මෙම කැබලි දෙක වෙනස් ෂැබ්ටි බඳුන් දෙකකට අයත් බවයි. එකක් නෙෆර්ටිටි හටත්, අනෙක් මෙරිටාටන් හටත් අයත් බවයි.&lt;ref&gt;{{cite book|last=බොවොට්|first=ජේ. -එල්.|title=Un chaouabti pour deux reines amarniennes?|year=1999|publisher=Égypte Afrique et Orient 13|pages=31–34}}&lt;/ref&gt;

* ඇගේ වත්තෙන් හමුවූ වයින් සටහන් 13 වර්ෂයෙන් පසු දක්නට නොලැබේ.&lt;ref name=ALDRED&gt;{{cite book|last=ඇල්ඩ්‍රඩ්|first=සිරිල්|title=අක්නාටන්: කිං ඔෆ් ඊජිප්ට්|year=1988|publisher=තේම්ස් ඇන්ඩ් හඩ්සන්|isbn=0-500-27621-8}}&lt;/ref&gt; පසුකාලීණ වර්ෂවල සටහන්වල සඳහන් වන්නේ රැජිනක පිළිබඳ පමණි.
* ඇය වෙනුවෙන් නිර්මාණය වූයේ යැයි සැලකෙන සොහොන්ගැබේ බිම භාවිතයට ගෙන නොමැති බව පෙනේ. කැපුම් සලකුණු මගින් ඇගේ මිනීපෙට්ටිය පිහිටුවීමට තෝරාගත් අවසන් ස්ථානයේ වැඩ ආරම්භ කළ ආකාරය නිරූපණය වේ.&lt;ref name = GILES1970 /&gt;
* ටුටන්ඛාමුන්ගේ සොහොන්ගැබෙහි අක්නාටන්ගේ නාමය සමග මෙරිටාටන්ගේ නාමය ප්‍රධාන රැජින වශයෙන් දක්වා තිබීමෙන් ඇය නෙෆර්ටිටිගෙන් පසු එම ධුරය ඉසිලූ බව හඟවයි. මේ බව අමර්ණ ලිපිය EA 11 මගින් පැවසෙන ඇගේ පදවිය රාජකීය නිවසේ “ස්වාමි දියණිය” වූ බවට ඉඟියකි.

කෙසේනමුත්, මෙම වාදය නිවැරදි නොවන බව පෙනී යන්නේ, අක්නාටන්ගේ 16වන වර්ෂයේත් (ඇගේ සැමියාගේ අවසාන වර්ෂයට පෙර වර්ෂය) නෙෆර්ටිටි ජීවත්ව ඇති බවට හඳුනාගෙන ඇති නිසායි.

====16වන රාජ්‍ය වර්ෂයේ නෙෆර්ටිටි====
2012 දෙසැම්බර් මස, ල්‍යුවන් පුරාවිද්‍යාත්මක ව්‍යාපාරය මගින් අමර්ණහි ඉදිකිරීම් ව්‍යාපෘතියක් පිළිබඳ සඳහන් හුනුගල් වැඩපලකින් හමු වූ ශිලාලේඛනයක් පිළිබඳ නිවේදනය කරන ලදී. මෙම ලිපිය දැඩිව හානියට පත්වී තිබූ නමුත්, උපාධි ශිෂ්‍යයකු විසින් මෙම පාඨය කියවා බැලූ අතර, මෙය අක්නාටන්ගේ දහසයවන රාජ්‍ය වර්ෂයට අයත් වූවක් බවත්, මෙහි නෙෆර්ටිටි අක්නාටගේ ප්‍රධාන භාර්යාව ලෙස දක්වා ඇති බවත් හෙළි විය.&lt;ref&gt;''‍ඩේර් අල්-බාර්ෂා ප්‍රොජෙක්ට්'' මුද්‍රණය මුදාහැරීම, දෙසැ 2012; http://www.dayralbarsha.com/node/124&lt;/ref&gt; එකල මෙහි සම්පූර්ණ ලේඛනය නිල වශයෙන් ප්‍රකාශයට පත් කිරීම හෝ අධ්‍යයනය කිරීම සිදුනොවිණි. නමුත් ඉන් කොටස් ප්‍රකාශයට පත්කොට ඇති අතර, එහි නෙෆර්ටිටි අක්නාටන්ගේ ප්‍රධාන රැජින වශයෙන් පැහැදිළිව දක්වා ඇත. මෙය ඇය අක්නාටන්ගේ පසුකාලීන 16වන වර්ෂයේදීත් ජීවත්ව සිටි බවට සාක්ෂියකි. මෙම ශිලාලේඛනය නිශ්චිතවම අක්නාටන්ගේ රාජ්‍ය සමයේ '''වර්ෂය 16 III [[ජලගැලුම් ඍතුව|අඛෙට්]] දිනය 15''' දිනයට අයත් යැයි කාලනිර්ණය කොට ඇති අතර, එහිම නෙෆර්ටිටි රැජින ජීවත්ව සිටි බවට ද සඳහන් ය. මෙහි තෙවන පේළියේ ඇය පිළිබඳ &quot;''මහා රාජකීය භාර්යා, ඔහුගේ ප්‍රියාදර, භූමි ද්විත්වයේ ආර්යා, නෙෆර්නෙෆරුආටන් නෙෆර්ටිටි''&quot; යනුවෙන් දැක්‍ වේ.&lt;ref&gt;ඇතීනා වැන් ඩර් පෙරී, &quot;Nofretetes (vorerst) letzte dokumentierte Erwähnung,&quot; (නෙෆර්ටිටිගේ (වර්තමාන) මෑතම ලිඛිත සාක්ෂිය) in: Im Licht von Amarna - 100 Jahre Fund der Nofretete. [Katalog zur Ausstellung Berlin, 07.12.2012 - 13.04.2013]. (දෙසැම්බර් 7, 2012 - අප්‍රේල් 13, 2013) පීටර්ස්බර්ග්, පිටු.195-197&lt;/ref&gt; මඳක් කියවීමට අපැහැදිළි මෙම පේළි පහේ පාඨය සොයගන්නා ලද්දේ [[‍ඩේර් එල්-බර්ෂා]]හි හුනුගල් වැඩපලකිනි.&lt;ref&gt;[http://www.dayralbarsha.com/node/124 ඩේර් එල්-බර්ෂා ප්‍රොජෙක්ට් ෆියේචර්ඩ් ඉන් නිව් එක්ස්හිබිට් 'ඉම් ලිච් වොන් අමර්ණා' ඇට් ද ර්ජිප්ටිස්කස් මියුසියම් අන්ඩ් පැපිරස්සම්ලුං ඉන් බර්ලින්] 12/06/2012&lt;/ref&gt;(මෙම ශිලාලේඛනය සොයගන්නා ලද්දේ [[ඩේර් එල්-බර්ෂා]] පෙදෙසට කෙලින්ම උතුරින් වූ, අමර්ණහි උතුරු පෙදෙස වන අබූ හිනිස්හි හුනුගල් වැඩපලකිනි&lt;ref&gt;ක්‍රිස්ටියන් බේයර්, &quot;Ein Gott für Aegypten - Nofretete, Echnaton und der Sonnenkult von Amarna&quot; Epoc, 04-2012. - පිටු.12-19&lt;/ref&gt;).

2014 ජර්නල ලිපියක මෙම ශිලාලේඛනය සම්පූර්ණයෙන්ම ප්‍රකාශයට පත්කෙරිණි. මේ නිසා අක්නාටන්ගේ පසුකාලීන රාජ්‍ය සමයේ නෙෆර්ටිටිගේ පැවැත්ම සනාථ වේ.&lt;ref&gt;ඇතීනා වැන් ඩර් පෙරී, ද ඉයර් 16 ග්‍රැෆිටෝ ඔෆ් අක්නාටන් ඉන් ඩේර් අබූ හිනිස්. අ කන්ට්‍රිබියුෂන් ටු ද ස්ටඩි ඔෆ් ද ලේටර් ඉයර්ස් ඔෆ් නෙෆර්ටිටි, ඊජිප්තු ඉතිහාස ජර්නලය (JEH) 7 (2014), පිටු.72-73 සහ 76-77&lt;/ref&gt; ඇගේ නාමය, ස්ත්‍රී/පුරුෂ භාවය සහ කාලයේ පිහිටීම අනුව නෙෆර්ටිටි යනු නෙෆර්නෙෆරුආටන් නැමැති රාජ්‍ය පාලිකාව බවට ප්‍රබල සාක්ෂි දරයි.&lt;ref&gt;වැන් ඩර් පෙරී, JEH 7 (2014) පිටු.82-87 සහ 96-102&lt;/ref&gt; මෙම සාක්ෂිය අමර්ණ අනුප්‍රාප්තිය පිළිබඳ යෝජනා වී ඇති තර්කයන් කෙරරෙහි දැඩිව බලපායි. උදාහරණයක් ලෙස ඩොඩ්සන් වැනි ඊජිප්තුවේදීන් යෝජනා කරන්නේ නෙෆර්නෙෆරුආටන් වසර තුනක් හවුල්පාලනයක් ගෙනගිය බවත්, ඊළඟ වසර තුනෙහි ඇය තනිව පාලනය ගෙනගිය බවත් ය.&lt;ref&gt;ඩොඩ්සන්, ඒ.; (2009) පි. 50&lt;/ref&gt; මෙම ශිලාලේඛනය මගින් ඇය වසරකට වැඩි කාලයක් හවුල් පාලනයක් ගෙනගිය බවට වූ මතයට එරෙහි කරුණු ඉදිරිපත් වේ. එයට හේතුව මෙම ශිලාලේඛනය තුළ අක්නාටන්ගේ අවසන් වර්ෂයට මඳ කලකට පෙර නෙෆර්ටිටිගේ පදවිය රැජිනක ලෙස දක්වා ඇත. අක්නාටන්ගේ 16වන වර්ෂයේ (රජුගේ අවසන් වර්ෂයට පෙර වර්ෂය) නෙෆර්ටිටිගේ සොයාගැනීම පිළිබඳ මෙසේ සඳහන් කරයි:
: &quot;....පවතින සාක්ෂි අනුව, ඇතැම්විට නෙෆර්ටිටි රැජින, අන්ඛ්(එට්)ඛෙපෙරුරේ නෙෆර්නෙෆරුආටන් නැමැති රාජකීය පදවියට පත් වූ බවට සාධක ලැබේ. ඇය අක්නාටන් සමග හවුල් පාලනයක් ගෙනගිය බවට මින් ඉඟියක් ලැබෙන්නේ නැත. කෙසේනමුත්, නමුත් මෙය අක්නාටන්ගේ 16වන වර්ෂයට පෙර සිදුවූවක් විය නොහැකියි. එයට හේතුව ඩේර් අබූ හිනිස් ලිපිය මගින් ඒ වනවිටත් නෙෆර්ටිටිගේ පදවිය රැජිනක හෙවත් [අක්නාටන්ගේ] මහා රාජකීය භාර්යාව ලෙස දක්වා තිබීමයි. මෙම සිදුවීම්වලට අනකූලව වඩාත් භව්‍ය සිදුවීම නම් නෙෆර්ටිටි ක්‍රමයෙන් සිය පූර්වප්‍රාප්තිකයාගේ පෙරනාමය වන අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේ [ස්මෙන්ඛ්කරේ] යන්න ආරූඪ කොටගෙන එය සිය සැබෑ නාමය වන නෙෆර්නෙෆරුආටන් යන්න සමග සංයුක්ත කිරීමයි. සිය රාජ්‍ය සමය නීත්‍යානුකූල කරනු වස් ඇය සිය සැමියාට සම්බන්ධ විරුදයන් දක්වා ඇත. කාලයත් සමග ඇගේ විරුදයන් වර්ධනය විය. අක්නාටන්ගේ මරණින් පසුවත් සිය විරුදයන්ට ඔහුගේ සම්බන්ධය භාවිතා කොට ඇත. එමගින් රජකුට දිව්‍යමය ස්වරූපයක් ආරූඪ කොට ති‍බේ. කෙසේනමුත්, සිය පසුකාලීන සමයේ රැජින විසින් සිය විරුදයන් “ආටන්ගේ ප්‍රියයා” සහ “පාලකයා” ලෙස වෙන්ස කොට ගෙන ඇත....වසර 3ක් රාජ්‍ය පාලනය මෙහෙයවීමෙන් පසු, නෙෆර්ටිටි දක්නට නැත; ඇය ඇතැම්විට මියයන්නට ඇත....[අනතුරුව අටවන වියෙහි පසුවූ ටුටන්ඛාමුන් ඇගෙන් පසු සිහසුනට පත් විය].&quot;&lt;ref&gt;ඒ. වැන් ඩර් පෙරී, JEH 7 (2014), පිටු.101-102&lt;/ref&gt;

අක්නාටන්ගේ 17වන වර්ෂයේ ඔහුගේ මරණයෙන් පසු, නෙෆර්නෙෆරුආටන් 18වන රාජවංශයේ පාරාවෝරයකු ලෙස ස්වාධීන පාලනයක් ගෙනගිය බව මේ අනුව පැහැදිළි වේ.

====''සන්සෙට්'' කල්පිතය====
නෙෆර්නෙෆර්ආටන් යනු නෙෆර්ටිටිම බව පිළිගන්නා විද්වතුන් අතර පවා, ඇගේ රාජ්‍ය සමයේ නියම ස්වභාවය පිළිබඳ නොයකුත් අදහස් පැවතිය හැක. රීවස් සිතන්නේ නෙෆර්ටිටි රැජින ටුටන්ඛාමුන් සිහසුනට පත්වීමට පෙර මඳ කාලයක් ස්වාධීනව රාජ්‍ය පාලනය මෙහෙයවූ බවයි. එසේම හිටයිට් ලිපිවල එන [[දඛමුන්සු|දහමුන්සු]] ඇය බවත් ඔහු විශ්වාස කරයි. මෙය පැහැදිළි කරමින් රීවස් පවසන්නේ නෙෆර්ටිටි අතුරුදන් නොවූ බවත්, ඇය අක්නාටන්ගේ අවසන් සමයේ නොයෙකුත් ශිලාස්තම්භයන්හි දක්නට ලැබෙන බවත් ය. ෂැබ්ටි රුව පිළිබඳ ඔහු පවසන්නේ එය නෙෆර්ටිටි සිහසුනට පත්වන්නට පෙර ඇයට සමීප [[මෙකෙටාටන්]] වැනි තැනැත්තියකගේ සොහොන්ගැබෙහි සිහිවටනයක් ලෙස තැන්පත් කරන ලද්දක් බවයි.&lt;ref name=REEVES_FALSE /&gt;

ඒඩන් ඩොඩ්සන්ගේ ''අමර්ණ සන්සෙට්'' කෘතිය කාලානුක්‍රමය සහ සිද්ධීන් අනුපිළිවෙල සම්බන්ධයෙන් ඉදිරිපත් වූ වඩාත් නූතනම කල්පිතය ලෙස සැලකෙයි. පිහිටීම සහ සම්පූර්ණ තත්ත්වය සැලකිල්ලට ගනිමින් ඩොඩ්සන් අදහස් කරන්නේ මෙරිරේගේ සොහොන්ගැබේ නිරූපිත ස්මෙන්ඛ්කරේගේ රුව අක්නාටන්ගේ 13/14 හෝ 14/15 යන වර්ෂයන්ට වඩා පසුකලෙකට අයත් යැයි නිර්ණය ඛළ නොහැකි බවයි.&lt;ref&gt;Aidan Dodson,  [http://www.academia.edu/8206029/Amarna_Sunset_the_late-Amarna_succession_revisited අමර්ණ සන්සෙට්: ද ලේට්-අමර්ණ සක්සෙෂන් රීවිසිටඩ්] - ''බියොන්ඩ් ද හොරයිසන්. ස්ටඩීස් ඉන් ඊජිප්ටියන් ආට්, ආකියොලොජි ඇන්ජ් හිස්ට්‍රි ඇන්ඩ් හිස්‍ට්‍රි ඉන් ඔනර් ඔෆ් බැරී ජේ. කෙම්ප්'' තුළ, සංස්. එස්. ඉක්‍රම් සහ ඒ.ඩොඩ්සන්, පිටු.32-33 කයිරෝ: ශ්‍රේෂ්ඨ පුරාවස්තු කවුන්සිලය, 2009.&lt;/ref&gt; මෙය සත්‍ය නම් ස්මෙන්ඛ්කරේ හට ස්වාධීන රාජ්‍ය සමයයක් පැවතී නොමැත. ඒ අනුව නෙෆර්නෙෆරුආටන් ඔහුගෙන් පසු සිහසුනට පත්වන්නට ඇත.&lt;ref&gt;ඩොඩ්සන්, ''අමර්ණ සන්සෙට්'' 2009, පිටු. 27-29&lt;/ref&gt; මේ අනුව, ස්මෙන්ඛ්කරේගේ රාජ්‍ය සමය වසරක් පමණ කාලයක් පැවති හවුල් පාලන සමයයක්, බවත් එය අක්නාටන්ගේ 14 හෝ 15 වර්ෂයේ පැවති බවත් යෝජනා වේ.

ස්මෙන්ඛ්කරේගෙන් පසුව, අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේ නෙෆර්නෙෆරුආටන් යන නාමයෙන් නෙෆර්ටිටි රැජින කාලයක් හවුල් පාලනයක් ගෙන යන්නට ඇත. ඩොඩ්සන් නිගමනය කරන්නේ නෙෆර්ටිටි යනු ටුටන්ඛාටන්ගේ මව බවයි. අක්නාටන්ගේ මරණින් පසු ඇය ටුටන්ඛාටන් සඳහා සමරාජ්‍යාධිකාරී/රාජ්‍යාධිකාරී ධුරය උසුලන්නට ඇත. ඩොඩ්සන් යෝජනා කරන්නේ එම ධුරයේ දී, නෙෆර්නෙෆරුආටන් ටුටන්ඛාටන්ගේ රාජ්‍ය සමයේ මුල්කාලයේ ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කිරීමට මෙහෙයවූ බවත්, ඇගේ මෙම පියවර හේතුවෙන් 'ශීඝ්‍ර යතාර්ථවාදී දේශපාලන ක්‍රමයක්' ඇති වූ බවත් ය. නෙෆර්ටිටි-ටුටන්ඛාමුන් හවුල් පාලනය පිළිබඳ මතයට සහාය දැක්වීමක් වශයෙන් ඔහු, උතුරු සිනායිවලින් හමු වූ ඇගේ කාර්ටුෂය සහ ටුටන්ඛාටන්ගේ කාර්ටුෂය දරන බඳුන් මිටවල් ඉදිරිපත් කරයි.&lt;ref&gt;ඩොඩ්සන්, ''අමර්ණ සන්සෙට්'' 2009, පි. 51, 45-46&lt;/ref&gt;

නෙෆර්නෙෆරුආටන් වෙනුවෙන් යෝජිත රාජ්‍ය වර්ෂයන්, අක්නාටන් සමග කෙටි හවුල් පාලනයක් සහ ස්වාධීන පාලනයක් හෝ ටුටන්ඛාටන් සමග තවත් හවුල් පාලන යුගයක් සඳහා ප්‍රමාණවත් නොවේ. ඩොඩ්සන් මේ සඳහා වාර්තා කරන්නේ නෙෆර්ටිටි සිය වර්ෂයන් සලකා ඇත්තේ අක්නාටන්ගේ මරණින් පසු බවයි. නව රාජධානියේ හවුල් පාලන පැවතිය ද ද්විත්ව දින නොතිබීම පිළිබඳ මර්නේන් ද ඉදිරිපත් කොට තිබූයේ මෙවැනි අදහසකි.&lt;ref&gt;මර්නේන්, ඩබ්.; ''ඒන්ෂන්ට් ඊජිප්ට් කෝරීජන්සීස්'' (1977) පි. 31-32&lt;/ref&gt; ඩොඩ්සන් සැකකරන්නේ ඇය ජ්‍යෙෂ්ඨත්වය ඉසිලුව ද, නාමිකව ටුටන්ඛාමුන්ගේ රාජ්‍ය වර්ෂ හවුලේ භාවිතා කොට ඇති බවයි.&lt;ref&gt;ඩොඩ්සන්, ''අමර්ණ සන්සෙට්'' 2009, පිටු.45-46&lt;/ref&gt;

මෙම උපකල්පනයෙහි ඇතැම් කරුණු සත්‍ය යැයි පිළිගැනුණ ද, නෙෆර්ටිටි යනු ටුටන්ඛාටන්ගේ මව බවට වූ තර්කය අසත්‍ය යැයි සනාථ වී තිබේ. ඔහුගේ ග්‍රන්ථය ප්‍රකාශයට පත්කොට වර්ෂයකට පසු, සිදුකළ DNA පරීක්ෂණයකින් හෙළි වී ඇත්තේ ටුටන්ඛාටන්ගේ මව සහ පියා, සහෝදරයා හා ‍සහෝදරියන් වූ බවත්, ඔවුන් IIIවන අමෙන්හොටෙප් රජුගේ දරුවන් බවත් ය. ඒ අනුව නෙෆර්ටිටි ඔහුගේ මව නොවන බව සනාථ විය.&lt;ref&gt;JAMA. 2010 පෙබ 17; ''ඇන්සෙස්ට්‍රි ඇන්ඩ් පැතොලොජි ඉන් කිං ටුටන්ඛාමුන්'ස් ෆැමිලි''; හවාස් ඉසෙඩ්.; ගැඩ්, වයි. එසෙඩ්.; ඉස්මයිල්, එස්.; ඛයිරාත්, ආර්.; ෆතල්ලා, ඩී.; හසන්, එන්.; අහමඩ්, ඒ.; එලයිති, එච්.; බෝල්, එම්.; ගබල්ලා, ඔ‍ෆ්.; වාසෙෆ්, එස්.; ෆාතීන්, එම්.; අමර්, එච්.; ගොස්ට්නර්, පී.; සලිම්, ඒ.; සින්ක්, ඒ.; පුෂ්, සී. එම්.; ප්‍රභවය පුරාවස්තු පිළිබඳ ශ්‍රේෂ්ට මණ්ඩලය, කයිරෝ, ඊජිප්තුව. http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?articleid=185393&lt;/ref&gt;

මාක් ගැබෝල්ඩ් ප්‍රකාශ කරන්නේ ටුටන්ඛාටන් අමර්ණහි මාස කිහිපයකට වඩා රාජ්‍ය පාලනය නොකළ බවයි. ඔහු පවසන්නේ අක්නාටන්, නෙෆර්නෙෆරුආටන් සහ ස්මෙන්ඛ්කරේ යන රජවරුන් අමර්ණහි රජවරුන් වුවත්, ටුටන්ඛාටන් පිළිබඳ සාධක ලෙස හමුවන්නේ මුදු කිහිපයක් පමණක් බවයි. එසේම රාජකීය නිවහනේ ඔහු පිළිබඳ සාධක හමුනොවේ. කැටයම් කළ ගඩොළු, කැටයම් සහ සිතුවම් දක්නට නොමැත. ඔහුව කිසිදු පෞද්ගලික සොහොන්ගැබ්, වන්දනා ශිලා ස්තම්භ, රාජකීය නිරූපණ හෝ ලෙඛනවල ද නිරූපණය කොට නොමැත. ඒ අනුව අමර්ණ නගරයේ ටුටන්ඛාටන් රජු පිළිබඳ සාධක නොමැති තරම් ය. නමුත් ඉන් හමු වූ ඔහුගේ නාමය ඇතුළත් මුදු සහ ස්කැරබ් රූ හේතුවෙන් ඔහුගේ රාජ්‍ය සමය තුළ ද, නගරය ජනාවාසව පැවති බව වටහාගත හැක.&lt;ref name=GABOLDE_ANECF&gt;ගැබෝල්ඩි, එම්; ''ඒන්ෂන්ට් නියර් ඊස්ට් ෆෝරම්'', දෙසැ 2007&lt;/ref&gt; නෙෆර්නෙෆරුආටන් පිළිබඳ සාධක අමර්ණ නගරයෙන් ''පිටත'' ඉතා විරළ නිසාත්, ටුටන්ඛාටන් පිළිබඳ සාධක අමර්ණ නගරය ''තුළ'' ඉතා විරළ බැවිනුත්, මෙම හවුල් පාලනය හෝ රාජ්‍යාධිකාරීභාවය අභව්‍ය බව පෙනේ.

බුජම්වල ඇති මුද්‍රා සැලකිල්ලට ගැනීමේ දී, ටෙල් එල්-බොර්ග් භූමියේ කැනීමෙහි නියුතු පර්යේෂකයන් පිරිසක් විසින් නෙබ්ඛෙපරුරේ (ටුටන්ඛාටන්) ගේ කාර්ටුෂයන් ද්විත්වයක් හමුවූ ස්ථානයට මීටර 200ක් පමණ දුරින් කසල වළක තිබී නෙෆර්නෙෆරුආටන්ගේ කාර්ටුෂය දරන ඇම්පෝරා බඳුන් ද්විත්වයක් සොයාගන්නා ලදී. මීට අමතරව 18වන රාජවංශයේ අක්නාටන්, ආයි, ටියේ රැජින ස හොරෙම්හෙබ්ට අයත් මුද්‍රාතැබීම් සහ මුදු වැනි කුඩා වස්තූන් රාශියක් මෙම භූමියේ තිබී හමු වී තිබිණි.&lt;ref name=SINAI&gt;{{cite web|title=''නිව් ලයිට් ඔ‍න් ද අමර්ණ පීරියඩ් ෆ්‍රොම් නෝත් සිනායි''|url=http://www.academia.edu/2015273/_New_Light_on_the_Amarna_Period_from_North_Sinai_Journal_of_Egyptian_Archaeology_96_2010_191-205|author=හොෆ්මයර්, වැන් ඩිජ්ක්}}&lt;/ref&gt; මෙම භූමියේ කැනීම් සිදුකරන ඊජිප්තුවේදීන් තීරණය කරන්නේ: &quot;''මේ අනුව, ටෙල් එල්-බොර්ග්වලින් හමු වූ ඇම්පෝරා බඳුන්වල නම් පාදක කරගනිමින් ටුටන්ඛාමුන් සහ නෙෆර්නෙෆරුආටන් දේශපාලන වශයෙන් සම්බන්ධ කිරීම අයුක්ති සහගත බවයි.''&quot;&lt;ref&gt;හොෆ්මෙයර්, වැන් ඩිජ්ක්; ''නිව් ලයිට් ඔන් ද අමර්ණ පීරියඩ්''&quot; (2010) පිටු.201-202&lt;/ref&gt;

===මෙරිටාටන්===
නෙෆර්නෙෆරුආටන් යනු මෙරිටාටන්ය යන මතය වඩාත් අස්ථිර එකක් බව පෙනේ. මෙය ඊජිප්තුවේදීන්ගේ දැක්ම අනුව වෙනස් වන්නකි. අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේගේ විරුදයන් සහ පෙරනාමයේ ඇති ස්ත්‍රීරූපී ස්වභාවය විස්තර කිරීමට සහ මැනතෝගේ විස්තරයේ එන ''ඔරොස්''ගේ දියණිය වූ ''අකෙන්ඛෙරෙස්'' පිළිබඳ පැහැදිළි කිරීමට ඇය පිළිබඳ යෝජනා කරන ලද්දේ 1973දී රොල්ෆ් ක්‍රවුස් විසිනි.&lt;ref name=DAS /&gt; ඊජිප්තුවේදීන් කිහිප දෙනකු විසින් මෙම මතය සම්පූර්ණයෙන් පිළිගත්ත ද, බොහෝ දෙනකු ස්මෙන්ඛ්කරේගේ මරණින් ''පසු'' සහ ඇතැම්විට ටුටන්ඛාටන් වෙනුවෙන් වැඩබලන ලද අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේ රැජිනිය සඳහා මෙරිටාටන් යනු එක් යෝජිත නාමයක් පමණක් බව පිළිගනියි.&lt;ref&gt;ජේ. ටිල්ඩෙස්ලි, ''ක්රෝනිකල් ඔෆ් ද ක්වීන්ස් ඔෆ් ඊජිප්ට්'', 2006, තේම්ස් ඇන්ඩ් හඩ්සන්, පිටු.136-137;&lt;br /&gt; එසේම ගැබෝල්ඩි, එම්.; ''අන්ඩර් අ ඩීප් බ්ලූ ස්ටැරි ස්කයි'', පී. බ්‍රෑන්ඩ් (සංස්.), - &quot;කෝසිං හිස් නේම් ටු ලිව්: ස්ටඩීම් ඉන් ඊජිප්ටියන් එපිග්‍රැෆි ඇන්ඩ් හිස්ට්‍රි ඉන් මෙමරි ඔෆ් විලියම් ජේ. මර්නේන්&quot;, (2006) පිටු.17-21&lt;/ref&gt;

මෙරිටාටන් පිළිබඳ ඉදිරිපත්ව ඇති ප්‍රධාන තර්කය ක්‍රවුස් අනුව ස්මෙන්ඛ්කරේ සමග විවාහ වීමට පෙර ඇය ''තාවකාලිකව'' අන්ඛ්-එට්-ඛෙප්රුරේ ලෙස හෝ අක්නාටන්ගේ සමරාජ්‍යාධිකාරී නෙෆර්නෙෆරුආටන් රජ ලෙස පෙනී සිට ඇත. ඇය ස්මෙන්ඛ්කරේගේ රැජින වූ බවට සාක්ෂි ඇත. ඇය පසුව රජකු ලෙස රාජ්‍ය පාලනය සිදුකළ බව අභව්‍ය යැයි සැලකේ. නමුත් ඇතැම්විට ඇය රාජ්‍ය පාලනයට අසමර්ථ වූ හෙයින් ඇයව රජ තනතුරේ සිට රජුගේ භාර්යාව යන ධුරය දක්වා පහත හෙළන්නට ඇත.&lt;ref name=ALLEN_AMARNA&gt;ඇලන්, ජේම්ස් පී.; [https://web.archive.org/web/20130701103124/http://cassian.memphis.edu/history/murnane/Allen.pdf ''ද අමර්ණ ඇක්සෙෂන්''] (2006); in පී. බ්‍රෑන්ඩ් (සංස්.), &quot;කෝසිං හිස් නේම් ටු ලිව්: ස්ටඩීස් ඉන් ඊජිප්ටියන් එපිග්‍රැෆි ඇන්ඩ් හිස්ට්‍රි ඉන් මෙමරි ඔෆ් විලියම් ජේ. මර්නේන්&quot;; [http://cassian.memphis.edu/history/murnane/Allen.pdf මුල්කෘතියෙන් අධිලේඛිතයි] &lt;/ref&gt; මේ මතවාද හේතුවෙන් ස්මෙන්ඛ්කරේ නෙෆර්නෙෆරුආටන්ට පසුව ස්ථානගත කොට ඇත. එසේවීමට නම් මෙරිරේ නිරූපණය සොහොන්ගැබේ 'රාජ සභා' දර්ශනයට වසර 5-6කට පසුව කැටයම් කළ එකක් විය යුතු වේ. එය සොහොන්ගැබේ වැඩ නවතා වසර කිහිපයකට පසුව විය යුතු ය.

මීට විරුද්ධ අදහසක් මාක් ගැබෝල්ඩි දරයි. ඔහු යෝජනා කරන්නේ මෙරිටාටන්ගේ ධුරයෙන් පහත හෙළීමට හේතුව දේශපාලන අයෝග්‍යතාවය බවයි.&lt;ref&gt;ගැබෝල්ඩි, මාක්. ''D’Akhenaton à Tout-ânkhamon'', 1998; පිටු.178–183&lt;/ref&gt; ඔහු දකින්නේ මංජුසාව (කාටර් 001k නැමැති; අක්නාටන් සහ නෙෆර්නෙෆර්ආටන් සමග ඇගේ නාමය සඳහන් සොහොන්ගැබේ) මගින් සමරාජ්‍යාධිකාරයකු ලෙස නෙෆර්නෙෆරුආටන් යන නාමයෙන් සහ අක්නාටන්ගේ රාජකීය බිරිඳ ධුරය සමග මෙරිටාටන්ගේ උපන් නාමය සඳහන් කිරීමෙන් ඇය ඒ හා සමගාමී ධුරයක් උසුලා ඇති බවයි.&lt;ref&gt;ගැබෝල්ඩි, මාක්. ''D’Akhenaton à Tout-ânkhamon'', 1998; පිටු.187-226&lt;/ref&gt; මීට අමතරව ඔහු විසින් යෝජනා කොට ඇත්තේ මෙරිරේ සිතුවම සිංහාසනාරූඪයකට පෙර එය අපේක්ෂාවෙන් නිර්මාණය කරන ලද්දක් බවත්, ඔහුගේ මරණයත් සමග එය ක්‍රියාවට නොනැංවුණු බවත් ය.&lt;ref name=GABOLDE_ANECF /&gt;

වඩාත් සරල සහ පිළිගැනෙන මතය අනුව, බොහෝ ඊජිප්තුවේදීහු මේ නම් දෙක මගින් වෙනස් පුද්ගලයන් දෙදෙනකු නිරූපණය වේ යැයි පිළිගැනේ.&lt;ref name=ALLEN_AMARNA2 /&gt;&lt;ref&gt;මර්නේන්, ඩබ්.; ''ද එන්ඩ් ඔෆ් ද අමර්ණ පීරියඩ් වන්ස් අගේන්'', 2001&lt;/ref&gt; අමර්ණ යුගයේ වූ නම් වෙනස් කිරීම් සැලකූ විට ජනයා සිය නාමයට -ආටන් යන පදය එකතු කරගත් අතර, -අමුන් යන පදය ශීඝ්‍රයෙන් ඉවත් කෙරෙන්නට විය. මෙරිට්-ආටන් හට එවැනි නාමය වෙනස් කිරීමේ අවශ්‍යතාවක් නොවිණි. එසේම සිය සැමියා වෙනුවෙන් කටයුතු කිරීමේ දී ද්විත්ව කාර්ටුෂයක් වැනි පාරාවෝ නාමයන් ආරූඪ කරගැනීමේ අවශ්‍යතාවක් ද ඇයට නොවිණි.

කෙසේනමුත්, 2014 පර්යේෂණ පත්‍රිකාවක් අනුව අක්නාටන්ගේ 16වන වර්ෂයේත් නෙෆර්ටිටි ජීවත්ව සිටි බව සනාථ වී ඇති හෙයින්, මෙරිටාටන් කල්පිතය අභව්‍ය ආකාරයක් පෙනී යයි. ඇයට ඒ වන විටත් ජීවත්ව සිටි තැනැත්තියකගේ නෙෆර්නෙෆරුආටන් නාමය හෝ &quot;ඇගේ සැමියා කෙරෙහි ක්‍රියාකාරී&quot; වැනි පාරාවෝ විරුදයන් භාවිත කිරීමට අවශ්‍යතාවක් නොමැත. දෙවනුව, ඒඩන් ඩොඩ්සන් සහ පසුකාලීනව බිල් මර්නේන් යන විද්වතුන් දෙදෙනා විසින්ම අවධාරණය කර ඇත්තේ නෙෆර්නෙෆරුආටන් පාරාවෝවරිය සහ මෙරිටාටන්/මෙරි‍යේටාටන් යන දෙදෙනාම එකම තැනැත්තා නොවන බවයි. ඩොඩ්සන් මෙසේ ලියයි:
: &quot;...ඊළඟ වාදවිෂය පැහැදිළිවම ඇගේ [එනම්, නෙෆර්නෙෆරුආටන්ගේ] සම්භවය පිළිබඳවයි. තර්කයන් අනුව ඇය මුලින් නෙෆර්ටිටි (හැරිස්, සැම්සන් සහ සෙස්සන්), මෙරියේටාටන් (ක්‍රවුස් 1978; ගැබෝල්ඩි 1998) සහ වඩාත් මෑතක දී අක්නාටන්ගේ සිව්වන දියණිය වූ නෙෆර්නෙෆරුආටන්-ටැෂෙරිට් (ඇලන් 2006) යැයි යෝජනා වී ඇත. මේ අතරින්, මෙරියේටාටන්ගේ අපේක්ෂකත්වය අභව්‍ය බව පෙනී යන්නේ KV62 සොහොන්ගැබෙන් හමුවූ මංජුසා කැබැල්ල JE61500හි අක්නාටන්, නෙෆර්නෙෆරුආටන් සහ මෙරියේටාටන්ගේ නාමයන් දක්වා ඇති හෙයින් ඔවුන් තිදෙනා තිදෙනකු බව පැහැදිළි වන බැවිනි.&quot;&lt;ref&gt;ඒඩන් ඩොඩ්සන්, [http://www.academia.edu/8206029/Amarna_Sunset_the_late-Amarna_succession_revisited අමර්ණ සන්සෙට්: ද ලේට්-අමර්ණ සක්සෙෂන් රීවිසිටඩ්] - ''බියොන්ඩ් ද හොරයිසන්. ස්ටඩීස් ඉන් ඊජිප්ටියන් ආට්, ආකියොලොජි, ඇන්ඩ් හිස්ට්‍රි ඉන් ඔනර් ඔෆ් බැරී ජේ. කෙම්ප්'' තුළ, සංස්. එස්. ඉක්‍රම් සහ ඒ. ‍ඩොඩ්සන්, පි.32 කයිරෝ: පුරාවස්තු පිළිබඳ ශ්‍රේෂ්ඨ මණ්ඩලය, 2009.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;විලියම් ජේ. මර්නේන්, ද එන්ඩ් ඔෆ් ද අමර්ණ පීරියඩ් වන්ස් අගේන්’, Orientalistische Literaturzeitung (OLZ) වෙළු. 96 (2001), පි.21&lt;/ref&gt;

====මෙරිටාටන්, දඛමුන්සු ලෙස කල්පිතය====
::''මෙයත් බලන්න [[දඛමුන්සු]]''
නෙෆර්නෙෆරුආටන් රජු යනු මෙරිටාටන් බව වඩාත්ම විශ්වාස කරන තැනැත්තා මාක් ගැබෝල්ඩි විය හැක. මෑතක දී, ඔහු යෝජනා කළේ අක්නාටන් සිටය අවසන් කාලයේ මෙරිටාටන්ව සිය හවුල්පාලක තනතුරට උසස් කළ බවයි. ඇය අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේ යන නාමයෙන් [[අරාජික රාජ්‍යාධිකාරි|අරාජික රාජ්‍යාධිකාරිණියක]] ලෙස ඔහුගෙන් පසු සිහසුනට පත්වූවා ය. එසේම ඇය හිටයිට්වරුන් සමග සබඳතා පැවැත්වූ දඛමුන්සුහි රැජින බව ඔහු පවසයි.&lt;ref group=Note&gt; මේ පිළිබඳ කෙටියෙන් විස්තර කළහොත් එක්තරා ඊජිප්තු රැජිනක තමන්ට පුතුන් නොවූ හෙයින්, තමන්ට විවාහ කරගැනීමට පුත්‍රයකු එවන මෙන් හිටයිට් සුපිලුලියුමා රජුට ලිපියක් යැවුවා ය. ඇයව විවාහ කරගැනීමෙන් ඔහුගේ පුත්‍රයාට ඊජිප්තුවේ රජු බවට පත්විය හැකිව තිබිණි. මේ පිළිබඳ විමසිලිමත් වූ හිටයිට් රජු ඇයට සිහසුනට පිරිමි උරුමකරුවකු නොමැති යන්න තහවුරු කැගැනීම පිණිස දූතයන් යැවී ය. රජු වෙත නැවත ලිපියක් යවන රැජින තමන් පුත්‍රයකු පිළිබඳ මුසා පවසන්නේ යැයි සැක කිරීම පිළිබඳ සුපිලුලියුමාට චෝදනා කරයි. ඇය තමන් &quot;සේවකයකු&quot; හා විවාහ වීමට අකමැති බවත් දන්වා යවයි.

හිටයිට් මූලාශ්‍ර අනුව පෙනෙන ප්‍රධාන කරුණක් නම්, ඊජිප්තුව වෙත පිටත්ව මඳ කලෙකින් සනන්සා මියයාමයි. යෝජනා වී ඇත්තේ ඇගේ සැලසුම විනාශ කරවීමට සිතා යම් පිරිසක් විසින් ඔහුව ඊජිප්තු දේශසීමාවේ දී ඝාතනය කළ බවයි. ඔහු මියගිය දිනය, ස්ථානය මෙන්ම ඔහුව ඝාතනය කළ බවට ද සාක්ෂි හමුනොවන හෙයින්, ගැබෝල්ඩි විශ්වාස කරන්නේ ඔහු සිය චාරිකාව සම්පූර්ණ කළ බවත්, ඊජිප්තුවේ දී ස්මෙන්ඛ්කරේ ලෙස සිංහාසනාරූඪ කිරීමෙන් පසු ඔහු මියගිය බවයි.&lt;br /&gt;සම්ප්‍රදායික මතය නම් මෙහි සඳහන් රැජින ටුටන්ඛාමුන්ගේ වැන්දඹුව බවයි. එයට හේතුව ඇයට පුතුන් නොසිටීමත්, අනතුරුව ඇයව ඇගේ &quot;සේවකයකු&quot; වූ ආයිට විවාහ කරදීමත් නිසායි. රීවස් දිගු කලක සිට විශ්වාස කළේ මෙහි සඳහන් රැජින නෙෆර්ටිටි බවයි. ඇය මෙම යුගයේ ''අනභිබනීය'' රැජින වීම එයට හේතුවයි.&lt;/ref&gt; ඇගේ උපක්‍රමය සාර්ථක වන අතර, හිටයිට් කුමරකු වන සනන්සා ඊජිප්තුවට පැමිණ ඇයව විවාහ කරගෙන සිහසුනට උරුමකම් කියයි. ඔහු ස්මෙන්ඛ්කරේ යන නාමය&lt;ref group=Note&gt;ගැබෝල්ඩි සහ සෙස්සන් දිගු කාලයක් තිස්සේ ප්‍රකාශ කොට ඇත්තේ රේ යන දේවපාඨය සහිත ''ස්මෙන්ඛ්කරේ-ඩ්ජෙසර් ඛෙපෙරු'' යන නාමය සහ සාපේක්ෂව උසස් විරුද නාමය අනුව පෙනී යන්නේ, මෙමම නාමය උපන් නාමයකට වඩා සිහසුන් නාමයක් වන බව ය. ‍මෙවන් නම් වෙනසක් අනුව පෙණීයන්නේ ඔහු ඊජිප්තුවකු නොවන බවයි. මෙම නම් වෙනස සිදුකොට ඇත්තේ සරලව 'පූජනීය විද්‍යාමානය' යන විරුදය හෝ 'රේ' යන දේවවාදී පාඨය ආරූඪ කොට‍ගෙන වන අතර, එමගින් ආටන්වාදීන් මෙන්ම සම්ප්‍රදායික ආගමිකවාදීන්ගේ ද පිළිගැනීම ලබාගැනීම අරමුණු කෙරිණි.&lt;/ref&gt; සමග ඇගේ සිහාසන නාමය ආරූඪ කරගනියි. ඔහුගේ මරණින් පසු ඇය පූර්ණ පාරාවෝ අධිකාරී බලතල ලබා ගනිමින් අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේ නෙෆර්නෙෆරුආටන් රජ යන නාමයෙන් රාජ්‍ය පාලනය කරයි. ටුටන්ඛාමුන් මේ වන විට ජීවත්ව සිටි හෙයිනුත්, ඔහු රාජකීය පෙළපතේ අයකු වීම නිසාත්, මෙරිටාටන් රැජින ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිය වැළැක්වීමට කටයුතු යොදන්නට ඇත.&lt;ref&gt;මිලර්, ජේ.; ''අමර්ණ ඒජ් ක්රෝනොලොජි'' (2007) පි.275; to wit Gabolde 1998; 2001; 2002&lt;/ref&gt;

මේ ලිපිය පිළිබඳ සම්ප්‍රදායික මතය නම් මෙය ටුටන්ඛාමුන්ගේ මරණින් පසු සිදුවූවකත් බවත්, මෙහි එන රැජින අන්ඛෙසෙනමුන් රැජින බවත් ය. ඇයට ක්‍රමයෙන් &quot;සේවකයකු&quot; වූ ආයි සමග විවාහ වීමට සිදු වූ කරුණ සැලකිල්ලට ගනිමින් මෙම මතයට එළඹ ඇත. මිලර් පවසන්නේ මෙහි &quot;‘සේවකයා’ යන වදන බොහෝ විට අපහාසාත්මක ස්වරූපයෙන් මිස එහි සැබෑ අරුත සලකා පැවසූවක් නොවන බවයි. මෙය බොහෝ විට ඇය හා විවාහ වීමට අපේක්ෂා කළ පුද්ගලයන් පිළිබඳ ඇගේ අපහාසයක් ලෙස සැලකෙයි.&quot; මෙහි 'සේවකයා' යන වදනෙන් සැබැවින්ම ආයි පිළිබඳ අදහස් නොවේ නම්, මෙහි පැවසෙන රැජින සඳහා පුතුන් සිටි බව නොපැවසෙන මෙරිටාටන් සහ නෙෆර්ටිටි රැජිනියන්ගේ නම් ද ‍යෝජනා කළ හැකි වේ.&lt;ref&gt;මිලර්, ජේ.; ''ද අමර්ණ ඒජ් ක්රෝනොලොජි'' (2007) පි.261&lt;/ref&gt;

ස්මෙන්ඛ්කරේ/සනන්සා කල්පිතය කෙරෙහි ඊජිප්තුවේදීන්ගෙන් ලැබී ඇත්තේ මඳ සහයෝගයකි. ටුටන්ඛාමුන්ගේ පැවැත්ම හේතුවෙන් මිලර්ස් යෝජනා කරන්නේ මෙරිටාටන් හට &quot;තහමුන්සුගේ කථාංගයේ පරිදි ක්‍රියා කිරීමට නම් ඇයට බලවත් ආධාරකරුවකුගේ (හෝ ආධරකරුවන්ගේ) අනුබලයක් ලැබිය යුතු බවයි. නමුත් මේ ආධාරකරුවා මෙවැනි භයානක කටයුත්තකට ආධාර කිරීමට තරම් සිය දිවිය අනතුරේ හෙළූයේ මන් ද ය්නන ගැටලුවකි&quot;.&lt;ref&gt;මිලර්, ජේ.; ''ද අමර්ණ ඒජ් ක්රෝනොලොජි'' (2007) පි.275 n104&lt;/ref&gt; මෙම සැලසුම සාර්ථක කර ගැනීම සඳහා, තරුණ මෙරිටාටන් සහ අනෙක් කුමන්ත්‍රණකරුවන් සාර්ථකව සුපිලුලියුමා හා ඔහුගේ දූතයින් මුලා කළ බව උපකල්පනය කොට ඇත. (මේ වනවිටත් රාජකීය උරුමකාර පුත්‍රයකු සිටියේ ය - ටුටන්ඛාමුන් - නමුත් ඒ ඇගේ පුත්‍රයා නොවේ) මෙම ලිපිය ලියන සමයේ සහ සනන්සා ඊජිප්තුවට පැමිණෙන සමයේ එය රහසක්ව තබා ගැනිණි. හිටයිට් පාර්ශ්වයෙන්, මෙම සැලසුම හෙළිවුවහොත් ඇතිවන අවදානම සුපිලුලියුමා හොඳින් දැන සිටි නමුත් ඔහු ඉන් ලැබෙන වාසිය පිළිබඳ සිතා බැලී ය. මේ හේතුවෙන් සුපිලුලියුමා සිය පුත්‍රයාගේ දිවිය මෙම සැලසුම වෙනුවෙන් අවදානමේ හෙළන්නට ඇත.&lt;ref&gt;මිලර්, ජේ.; ''ද අමර්ණ ඒජ් ක්රෝනොලොජි'' (2007) පිටු. 260-261; මිලර් විශ්වාස කරන්නේ සුපිලුලියුමා ''සැබැවින්ම'' මෙය &quot;කෲර [සහ] දුෂ්ට&quot; සැලසුමක් බව වටහාගෙන තිබිණි; නිසැකවම ඔහු හිටයිට් හිරු දෙවි අතර සබැඳියාව මෙන්, අමර්ණ රාජ මාලිගයේ තත්ත්වය පිළිබඳ නෙෆර්නෙෆරුආටන් ගැන දැන සිටියාටත් වඩා අඩුවෙන් දැන සිටි බව පෙනේ. පි.273 n94&lt;/ref&gt;

දඛමුන්සු/සනන්සා සම්බන්ධය පිළිබඳ තොරතුරු මුළමණින්ම පාහේ ලැබෙන්නේ එම සිදුවීමෙන් වසර ගණනාවකට පසු ලියැවුණු හිටයිට් මූලාශ්‍රවලිනි. මිලර් පවසන පරිදි, ඒවා &quot;ලියැවී ඇත්තේ මෙම උපායයෙහි දුක්මුසු අසසත්භාවය පිළිබඳමනා අවබෝධයකින් යුතුවයි. මුර්සුලි විසින් යම්තාක් දුරට ඉතිහාසය ප්‍රතිශෝධනය කරමින්, මෙම මුලාවේ සම්පූර්ණ වගකීම ඊජිප්තුවරුන් වෙත පැවරීමට උත්සාහ දරන බව යමෙකුට පැවසිය හැක. එමගින් සිය පියා වෙත එල්ලවන දෝෂාරෝපණ වළකාලමින්, ඔහු මවාපාන්නේ සිය පියා ඒ සියල්ල සිදුකළේ සනන්සා වෙත ඊජිප්තු සිහසුන කරා මාර්ගය පැහැදිළි කර දීමට බව පවසමිනි.&quot;&lt;ref&gt;මිලර්, ජේ.; ''අමර්ණ ඒජ් ක්රෝ‍නොලොජි'' (2007) පි.262&lt;/ref&gt;

===නෙෆර්නෙෆරුආටන්-ටැෂෙරිට්===
2006දී, ජේම්ස් ඇලන් විසින් මෙම සිදුවීම් සඳහා නව අර්ථ නිරූපණයක් යෝජනකා කරන ලදී.&lt;ref name=ALLEN_AMARNA /&gt; ඉහත සාක්ෂි ආශ්‍රය කරගනිමින් ඔහු පවසන්නේ බොහෝ විට වර්ෂය 13න් පසු නෙෆර්ටිටි මියගිය බවයි. ඒ කාලය වන විට, අක්නාටන් සිය දියණියන්ට දාව මුණුපුරන්ට පියකු වීමට උත්සාහ දැරී ය. අමර්ණවලින් හමුවූ කැටයමක [[මෙරිටාටන්]] සහ [[අන්ඛෙසෙන්පාටන්]] ඔවුන්ගේ දියණියන් සමග නිරූපිත ය. මෙය මුලින් කියා සහ ඇගේ දියණිය නිරූපණයට යොදාගැනුණකි.&lt;ref&gt;රෝඩර්, Amarna-Reliefs aus Hermopolis, pls. 19 (234-VI) සහ 106 (451-VIIA). එසේම ඩී.රෙඩ්ෆර්ඩ්, ''ස්ටඩීස් ඔන් අක්නාටන් ඇට් තීබ්ස්, II,'' JARCE 12 (1975), පිටු. 11–12.&lt;/ref&gt; මෙරිටාටන්-ටැසෙරිට් සහ අන්ඛෙසෙන්පාටන්-ටැෂෙරිට් නැමැති එම දැරියන් 'රජුගේ සිරුරේ රජුගේ දියණිය, ඔහුගේ ප්‍රිය...' සහ 'රජුගේ සිරුරේ රජුගේ දියණියට උපන්, ඔහුගේ ප්‍රිය...' යන විරුදයන්ගෙන් දක්වා ඇත. ඇතැමුන් තර්ක කරන්නේ මෙමගින් පැවසෙන්නේ අක්නාටන් සිය දියණියන් භාර්යාවන්කොට ගෙන බිහිකළ දරුවන් පිළිබඳ බවයි. නමුත් ඇලන් විශ්වාස කරන්නේ මෙම පදවි නාමයන් සහ ඒවායේ බාහිර ස්වරූපය සැලකූ විට සරලව, මෙම දරුවන් එතැන හිස්තැන පිරවීමට යෙදූ 'ව්‍යාජ' නාමයන් බවයි‍.&lt;ref&gt;ඇලන්, ජේ., ''අමර්ණ සක්සෙෂන්'' (2006); පි. 9-10, p9 n. 34&lt;/ref&gt;

මෙරිටාටන් දියණියකට උපත දුන් විටථ අක්නාටන් ඇතැම්විට මෙකෙටාටන් දියණිය සිය භාර්යාව කරගන්නට ඇත. ඇය දරු උපතේ දී මියගිය බව රාජකීය සොහොන්ගැබ්වල නිරූපණය කොට තිබේ. මෙහි බිළිඳාගේ නාමයන් දක්වා නොමැති වුවත්, එම බිළිඳා දැරියක බව නිශ්චිතව හඳුනාගත හැක.&lt;ref&gt;වැන් ඩිජ්ක්, ජැකොබස්; ''ද ඩෙත් ඔෆ් මෙ‍කෙටාටන්'' - කෝසිං හිස් නේම් ටු ලිව්: ස්ටඩීස් ඉන් ඊජිප්ටියන් එපිග්‍රැෆි ඇන්ඩ් හිස්ට්‍රි ඉන් මෙමරි ඔෆ් විලියම් ජේ. මර්නේන්; (2006) පිටු 7-8&lt;/ref&gt; පුරුෂ උරුමකරුවකු නොවූ හෙයින්, අක්නාටන් ඊළඟට අන්ඛෙසෙන්පාටන් සිය භාර්යාව කරගන්නට ඇත. ඇය ද බිහිකළේ දැරියකි. (අක්නාටන් ඇගේ පියා බව දක්වා ඇති සටහන අනුව) ඔහුගේ ඊළඟ ලාබාලතම දියණිය වූ [[නෙෆර්නෙෆරුආටන් ටැෂෙරිට්|නෙෆර්නෙෆරුආටන්-ටැෂෙරිට්]] මේ වන විට බොහෝ ලාබාල දැරියකි. ඒ හෙයින්:
{{quotation|අනුමාන කළ හැක්කේ, පාරා‍වෝවරයාගේ නාමයේ ප්‍රධාන කොටස හැමවිටම අනුරූප වන්නේ සිහසුනට පත්වීමට පෙර ඔහු (හෝ ඇය) දැරූ නාමයටයි. දහඅටවන රාජවංශයේ සිට, පාරාවෝවරයාගේ කාර්ටුෂයන්ට විරුදයන් ඇතුළත් කෙරුණු නමුත්, සිය නාමයේ ප්‍රධාන කොටස සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් කරගත් එකම පාලකයා අක්නාටන් ය. නමුත් ඔහු සිංහාසනාරූඪයට භාවිතා කළේ ඔහුගේ උපන් නාමය වූ අමෙන්හොටෙප් යන්නයි. මෙම සම්ප්‍රදායේ සාක්ෂි අනුව, සමරාජ්‍යාධිකාරිණිය සිය සිංහාසනාරූඪයට පෙර සිටම නෙෆර්නෙෆරුආටන් යන නාමය භාවිතා කළ බව සිතිය හැකි ය. ඒ අනුව මෙම රාජ්‍ය කරන රැජිනිය නෙෆර්ටිටි නොවන බව පෙනෙන්නට තිබේ. ඇය එකල එම නාමයෙන් හැඳින්වුණු අනෙක් එකම කාන්තාව වූ අක්නාටන්ගේ සිව්වන දියණිය, එනම්‍ කනිෂ්ඨ [[නෙෆර්නෙෆරුආටන් ටැෂෙරිට්|නෙෆර්නෙෆරුආටන්]] ය.&lt;ref name=ALLEN_15&gt;ඇලන්; ''අමර්ණ සක්සෙෂන්''; පි. 15&lt;/ref&gt;}}

ඇලන් විස්තර කරන්නේ ඇගේ නාමයේ 'ටැෂෙරිට්' යන යෙදුම පසුව ඉවත් කරන ලද්දේ, රජකුට එවැනි 'සුළු' පදයක් නාමයෙහි පැවතීම අයෝග්‍ය යැයි සිතීම නිසා විය හැක. නැතහොත් නෙෆර්ටිටිගේ මරණින් පසු එම කොටස ඉවත් කර ගන්නට ඇත.&lt;ref name=ALLEN_15 /&gt;
 
නෙෆර්නෙෆරුආටන්-ටැෂෙරිට්ගේ වයස ‍මෙම තර්කයට එල්ල වූ පළමු ප්‍රතිරෝධීතාවයි. අක්නාටන්ගේ මරණය වන විට ඇගේ වයස 10ක් පමණ වන්නට ඇතැයි සැලකේ.&lt;ref name=Tyl&gt;ටිල්ඩෙස්ලි, ජොයිස්. ''නෙෆර්ටිටි: ඊජිප්ට්'ස් සන් ක්වීන්''; පෙන්ගුයින්; 1998; ISBN 0-670-86998-8&lt;/ref&gt; නමුත් ඇලන් පවසන්නේ පළමුවරට කැටයම්වල නිරූපිත අවස්ථාවේ සිට ගණනය කරන ලද ඇතැම් දියණියන්ගේ වයස ඔවුන්ගේ සැබෑ වයසට වඩා අඩු අගයයක් ගන්නා බවයි. පළමු නිරූපිත අවස්ථාව සැලකූ විට, මෙකෙටාටෙන් උපත ලැබූයේ අක්නාටන්ගේ 4වන වර්ෂයේ යැයි සැලකීමට සිදු වේ. එසේවූයේ නම් ඇය දරුප්‍රසූතියේ දී මියයන විට ඇගේ වයස අවුරු 10ක් හෝ 11ක් විය හැක. එයට හේතුව ඇය මියගියේ අක්නාටන්ගේ 14වන වර්ෂයේ යැයි සඳහන්ව තිබීම නිසායි.&lt;ref name = Tyl /&gt; මෙකල දැරියන් 13වන වියේදී විවාහය සඳහා සුදුසු වූයේ යැයි පැ‍වසෙන මතය විවාදයට ලක් වී තිබිණි. (එය එසේ වුවත්, අක්නාටන් සහ ඔහුගේ දියණියන් ප්‍රවේණික ජානමය තත්ත්වයක් වූ [[ඇරෝමැටේස් අතිරික්ත සහලක්ෂණය]] නැමැති රෝගී තත්ත්වයෙන් පෙළී ඇත. මේ හේතුවෙන් පිරිමින් තුළ [[ගයිනකොමැස්ටියාව]] හෙවත් විශාල පියයුරු සහිත තත්ත්වය දක්නට ලැබිණි. කාන්තාවන්ගේ වයසට පෙර ලිංගික සංවර්ධනයක් දක්නට ලැබිණි.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=අක්නාටන් ඇන්ඩ් ද ස්ට්‍රේන්ජ් ෆිසික්ස් ඔෆ් ඊජිප්ට්’ස් 18ත් ඩයිනාස්ටි|authors=අර්වින් එම්. බ්‍රේව්මන්, MD|journal=ඈන් ඉන්ටර්න් මෙඩ්|year=2009|display-authors=සහ පිරිස|doi=10.7326/0003-4819-150-8-200904210-00010|volume=150|pages=556–60|pmid=19380856}}&lt;/ref&gt; මේ හේතුවෙන් 11 තරම් අඩු වයසේ දී ඔවුනට දරු ප්‍රසූතිය සිදු කළ හැකි විය)

ඇලන් යෝජනා කරන්නේ ඇතැම් විට මෙකෙටාටෙන් පළමුව නිරූපණය කරන අවස්ථාවේ ඇය තුන්වන වියේ පසුවන්නට ඇති බවයි. මේ හේතුවෙන් ඇය මියයන්නට ඇත්තේ බොහෝ විට 13 හෝ 14 වන වියේ දී වන්නට ඇත. ඩොඩ්සන් ද මේ බව සිය ''Amarna Sunset'' කෘතියේ එසේම අක්නාටන්ගේ රාජ්‍ය සමයේ පසුකාලයේ අන්ඛෙසෙන්පාටන් දරුවකු වැදූ බැවින්, නෙෆර්නෙෆරුආටන්-ටැෂෙරිට් සිය සොයුරියට වසරකට පසු උපන්නේ නම් අක්නාටන්ගේ රාජ්‍ය සමය අවසන් වන විට, නෙෆර්නෙෆර්ආටන්-ටැෂෙරිට්ගේ වයස 13ක් පමණ වන්නට ඇත.&lt;ref name=ALLEN_12-17&gt;ඇලන්, ජේම්ස් පී.; ''[https://web.archive.org/web/20130701103124/http://cassian.memphis.edu/history/murnane/Allen.pdf ද අමර්ණ සක්සෙෂන්]'' - &quot;කෝසිං හිස් නේම් ටු ලිව්: ස්ටඩීස් ඉන් ඊජිප්ටියන් එපිග්‍රැෆි ඇන්ඩ් හිස්ට්‍රි ඉන් මෙමරි ඔෆ් විලියම් ජේ. මර්නේන්&quot; තුළ&lt;/ref&gt; පසුකාලීනව &quot;ක්‍රියාකාරී...&quot; යන්න සහිත විරුදයන් භාවිත කිරීම තුළින් ඇය පසුව ඇගේ පියාට භාර්යාවක් වන්නට තරම් ප්‍රමාණවත් වයසක පසු වූ බව පැහැදිළි වේ.

මෙම තර්කය කේන්ද්‍ර කොට ගෙන ඇත්තේ අක්නාටන්ට සිහසුනට පුත්‍රයකු ලබාගත නොහැකි වූ හෙයින්, ඔහු සිය දියණියන් භාර්යාවන් ලෙස පත්කොටගෙන මුණුපරකුට පියා වන්නට උත්සාහ දැරූ බවට වන මතයයි.&lt;ref name=ALLEN_12-17 /&gt; මෙම මුණුපුරු මිණිපිරියන් ඔහුගේ නොවී හෝ එවැන්නන් සිටියේ නොමැති නම්, ඇගේ දියණියන් සහ නෙෆර්නෙෆරුආටන්-ටැෂෙරිට් පිළිබඳවත්, ඇයව හවුල් රාජ්‍ය පාලනයට දායක කරගත් බවට වූ මතයත් අභව්‍ය බව පෙනී යයි. මුණුපුරු මිණිපිරියන් නොමැතිව ඇගේ වයස පිළිබඳ තර්කයන් ගොඩනැගීමට සාධක ද හමු නොවේ. ඇගේ වයස එම ධුරයට බාධාවක් නොවන බව පෙනී යන්නේ ටුටන්ඛාටන් ද සිහසුනට පත්වූයේ එවැනි වයසක දී වූ හෙයිනි. නමුත් 10-වියැති දැරියක් බොහෝදෙනකුට මේ ධුරයට අභව්‍ය බව පෙනේ.

මෙම වාදයේ වැදගත් කරුණු රඳා පවතින්නේ ඇගේ නාමය මතයි: ‍කෙනකු නෙෆර්නෙෆරුආටන් ධුරයට පත්වීමට සිය නාමය වෙනස් කරනු එතරම් විශ්වාස කළ නොහැකි කරුණකි. නෙෆර්ටිටි රැජින පිළිබඳ සඳහන් වර්ෂය 16ට අයත් ශිලාලේඛනය හේතුවෙන් නෙෆර්නෙෆරුආටන්-ටැෂෙරිට් මෙම පාරාවෝවරියගේ ධුරයට එතරම් ගැළපෙන්නේ නැති බව යෝජනා වී ඇත.

==ස්මෙන්ඛ්කරේ සහ අමර්ණ අනුප්‍රාප්තිය==
::{{further|අමර්ණ අනුප්‍රාප්තිය}}
පුරාවිද්‍යා සාධක අනුව පැහැදිළිව හඳුනාගත හැක්කේ ස්මෙන්ඛ්කරේ නැමැත්තකු ජීවත්ව සිට ඇති බවත්, ඔහු යම් ආකාරයක පාරාවෝ බලයක් භුක්ති විඳ ඇති බවත්, ඉන් මඳ කලකට පසු ඔහු මියගොස් ඇති බවත් ය. එන් ඔබ්බ්ට නිශ්චිතවම සනාථ කළ හැකි තොරතුරු අල්ප ය. මේ හේතුවෙන් එක් වාදයක දී එක් විද්වතකු ඔහුගේ රාජ්‍ය සමය සහ පදවිය පිළිබඳ එක් මතයක් දරන විට, සෙස්සන් ඊට සහමුලින්ම වෙනස් මතයන් දැරිය හැක.

උදාහරණයක් ලෙස, ඩොඩ්සන් පවසන්නේ මෙරිරේ නිරූපණය අනුව ඔහුට 15වන වර්ෂය අවට කෙටි හවුල් පාලන සමයක් යෝජනා කළ හැකි බවයි. ගැබෝල්ඩි පවසන්නේ ස්මෙන්ඛ්කරේ වයින් සටහන අනුව, ස්මෙන්ඛ්කරේ අක්නාටන්ගෙන් පසු සිහසුනට පත් වූ බව පෙනී යන බවයි. අවසානයේ, ඇලන් මෙම වයින් සටහන භාවිත කරන්නේ නෙෆර්නෙෆර්ආටන් ඇගේ විරුද නාමයන්හි අක්නාටන් සමග දක්වා ඇති දැඩි සම්බන්ධතාව සත්‍යාපනයටයි. එසේම ඔහු ශිලා ස්තම්භ සලකා මේ ''දෙදෙනාම'' අක්නාටන්ගෙන් පසු සිහසුනට පත්ව ඇති බවත්, ඉන් එක් අයකු එදිරිවාදී රජකු බවටත් අනුමාන කරයි. ඇලන්-ඩොඩ්සන් සංයුක්තය මෙය දකින්නේ නෙෆර්නෙෆර්ආටන්ට එරෙහිව ටුටන්ඛාමුන්, අක්නාටන්ගෙන් පසු ඍජුවම සිහසුනට පත්ව ඇති බවයි. මේ යුගයේ කාලානුක්‍රමය පිළිබඳ ඊජිප්තුවේදීන් අතර නොයෙකුත් රසවත් කල්පිතයන් පවතියි.

මෑතක දී අනාවරණය කරගත් රාජ්‍ය වර්ෂය 16ට අයත් ශිලාලේඛනය අනුව, පෙනීයන්නේ නෙෆර්ටිටි ඒ වන විටත් ජීවත්ව ඇති බවත්, ඇය රැජින තනතුර ඒ වනවිටත් උසුලමින් සිටි බවත් ය. 16වන රාජ්‍ය වර්ෂයේදීත් ඇය ජීවත්ව සිටීම තුළින් ඇය නෙෆර්නෙෆරුආටන් වියහැකි බවට බොහෝ සාධක ඉදිරිපත් වී ඇත. අනෙක් අතින්, අක්නාටන්ගේ අවසන් රාජ්‍ය වර්ෂයට මඳ කලකට පෙරත් ''රැජින'' ධුරය ඉසිලූ බැවින්, අක්නාටන්ගේ අනුප්‍රාප්තිකයා බොහෝ විට ස්මෙන්ඛ්කරේ වන්නට වැඩි සම්භාවිතාවක් ඇත.

&lt;!-- Intentional extra line --&gt;
ප්‍රමාණවත් සාධක නොමැතිව ස්මෙන්ඛ්කරේගේ අනුප්‍රාප්තිකත්වය, ධුරය (සමරාජ්‍යාධිකාරී ද නැතහොත් රජු ද යන්න) සහ රාජ්‍ය සමය පිළිබඳ නිශ්චිතවම ප්‍රකාශ කළ නොහැකි ය. ‍සාක්ෂි මගින් පෙනී යන පරිදි, ඔහු ඉතා කෙටි කාලයක් ජීවත් වූයේ නම්, මෙහි පැහැදිළිභාවය හෙළිදරව් කරගැනීම අපහසු වනු ඇත. මෙහි ප්‍රතිඵලය ලෙස අමර්ණ අනුප්‍රාප්තිය පිළිබඳ තර්කය අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේ-මෙරි නෙෆර්ඛෙපෙරුරේ නෙෆර්නෙෆරුආටන්-මෙරි වා එන් රේ රජුගේ අනන්‍යතාවය සොයාගැනීම මත රඳා පවතිනු ඇත.

==නෙෆර්නෙෆරුආටන්ගේ අවමංගල භාණ්ඩ ටුටන්ඛාමුන්ගේ භූමදානය වෙනුවෙන් යළි භාවිතය==
[[File:Canopic_Jar_(Tutankhamun).jpg|thumb|[[ටූටන්ඛාමූන්]]ගේ බොහෝ [[කැනපික බඳුන|කැනපික බුජම්]]වල ස්ත්‍රීරූපී ලක්ෂණ දක්නට ලැබේ; බොහෝ විද්වතුන් පවසන්නේ මේවා මුලින් පාරාවෝවරියක සඳහා නිමකෙරුණු බවත්, පසුව ටුට් රජ සඳහා භාවිතයට ගැනුණු බවත් ය.&lt;ref&gt;{{Citation|title=Was King Tut's Tomb Built for a Woman?|url=https://www.smithsonianchannel.com/videos/was-king-tuts-tomb-built-for-a-woman/48933|language=en|accessdate=2017-10-24|access-date=2018-01-21|archive-date=2017-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20171025022017/https://www.smithsonianchannel.com/videos/was-king-tuts-tomb-built-for-a-woman/48933}}&lt;/ref&gt; ]]
නිකොලස් රීවස් අනුව, [[ටුටන්ඛාමුන්]]ගේ අවමංගල භාණ්ඩ අතුරින් 80%ක් පමණම නෙෆර්නෙෆරුආටන්ගේ මුල් අවමංගල භාණ්ඩ අතුරින් ලබාගත් ඒවායි. මේ අතර ඔහුගේ සුප්‍රකට රන් වෙස්මුහුණ, මැදි මිනීපෙට්ටිය, කැනපික බඳුන්, රන් ආලේපිත වන්දනා පනේල කිහිපයක්, ''ෂැබ්ටි''-රූප, මංජුසා සහ අටු, රාජනීය ආභරණ ආදිය ද වේ.&lt;ref&gt;නිකොලස් රීවස් [https://www.academia.edu/7415055/Tutankhamuns_Mask_Reconsidered_in_press_corrected_proof_2015_ ටුටන්ඛාමුන්'ස් මාස්ක් රීකන්සිඩර්ඩ්] BES 19 (2014), පිටු.511-522&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;පීටර් හෙස්ලර්, [http://news.nationalgeographic.com/2015/09/150928-king-tut-tomb-door-nefertiti-archaeology-egypt/ ඉන්ස්පෙක්ෂන් ඔෆ් කිං ටුට්'ස් ටූම්බ් රිවීල්ස් හින්ට්ස් ඔෆ් හිඩ්න් චැම්බර්ස්] නැෂනල් ජියෝග්‍රැෆික්, සැප්තැම්බර් 28, 2015&lt;/ref&gt; 2015දී, රීවස් විසින් මෙයට සාක්ෂියක් ලෙස ටුටන්ඛාමුන්ගේ සුප්‍රකට රන් වෙස්මුහුණේ වූ පැරණි කාර්ටුෂයක් ඉදිරිපත් කරයි. මෙහි දැක්වෙන්නේ &quot;අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේ මෙරි-නෙෆර්ඛෙපෙරුරේ&quot; (හෙවත් අක්නාටන්ගේ ප්‍රියාදර අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේ) යන නාමයයි. මේ නිසා මෙම වෙස්මුහුණ මුලින් නිර්මාණය කෙරුණේ අක්නාටන්ගේ අගබිසව වූ නෙෆර්ටිටි රැජින වෙනුවෙනි. ඇය සිය සැමියාගේ මරණින් පසු සිහසුනට පත්වූ පසු අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේ යන රාජකීය නාමය භාවිත කළා ය.&lt;ref&gt;නිකොලස් රීවස්, ද ගෝල්ඩ් මාස්ක් ඔ‍ෆ් ‍අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේ නෙෆර්නෙෆරුආටන්, ජර්නල් ඔෆ් ඒන්ෂන්ට් ඊජිප්ටියන් ඉන්ටර්කනෙක්ෂන්ස්, වෙළු.7 අං.4, (දෙසැම්බර් 2015) පිටු.77-79; [https://journals.uair.arizona.edu/index.php/jaei/article/view/18746/18402 මෙම PDF ගොනුව බා ගැනීම සඳහා මෙතැන ඔබන්න]&lt;/ref&gt;

මෙම තොරතුරු අනුව හැඟීයන්නේ බල අරගලයක දී නෙෆර්නෙෆරුආටන් බලයෙන් පහකළ බවයි. එහිදී ඇයට රාජකීය භූමදානයක් ලබා නොදී රැජිනක ලෙස භූමදානය කොට ඇත. නැතහොත් ටුටන්ඛාමුන් ඇගෙන් පසු සිහසුනට පත් වූ පැවින් ඔහුගේ නිලධාරීන් ඇයව වෙනත් රජකු‍‍ගේ අවමංගල භාණ්ඩ කට්ටලයක් සහිතව භූමදානය කරන්නට ඇත. බොහෝවිට මෙම භාණ්ඩ අක්නාටන්ට අයත් වූවා වන්නට ඇත.&lt;ref&gt;නිකොලස් රීවස්,[https://www.academia.edu/7415055/Tutankhamuns_Mask_Reconsidered_in_press_corrected_proof_2015_ ටුටන්ඛාමුන්'ස් මාස්ක් රීකන්සිඩර්ඩ්] BES 19 (2014), පිටු. 523-524&lt;/ref&gt;

==සාරාංශය==
අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේ නෙෆරුනෙෆරුආටන්ගේ රාජ්‍ය සමය සහ දිවිය පිළිබඳ නිශ්චිතවම සනාථ කළ හැකි තොරතුරු අත්තේ ඉතා ස්වල්පයකි. බොහෝ ඊජිප්තුවේදීහු ඇය කාන්තාවක බවත්, ඇය ස්මෙන්ඛ්කරේ නොවන වෙනත් රජකු බවත් පිළිගනිති. මේ යුගය පිළිබඳ බොහෝ විශේෂඥයින් විශ්වාස කරන්නේ අභිලේඛන සාක්ෂි අනුව ඇය අක්නාටන්ගේ රාජ්‍ය සමයේ කාලයක් හවුල් පාලනයක් ගෙගොස් ඇති බවයි.&lt;ref name=REEVES_FALSE /&gt;&lt;ref name=DODSON_SUNSET /&gt;&lt;ref name=ALLEN_AMARNA /&gt; ඇය ස්මෙන්ඛ්කරේට පෙර හෝ පසුව රාජ්‍ය කළේ ද යන්න ඇගේ අනන්‍යතාවය මත රඳා පවතියි.

ඇගේ 3වන රාජ්‍ය වර්ෂයට අයත් පායිරි ශිලාලේඛනය අනුව ඇය තනිව පාලනය ගෙන ගොස් ඇති බව පෙනේ. ඇගේ රාජ්‍ය සමයෙන් කවර කාලයක් හවුල් පාලනයක් ගෙනගියේ ද, තනි පාලනයක් ගෙනගියේ ද යන්න මතභේදාත්මක ය. එම සොහොන්ගැබ් ලිපියේම තීබ්ස්හි වූ [[අමුන්]] දේවස්ථානයක් පිළිබඳ විස්තර වේ. ඇතැම්විට මෙය මතාකාගාර දේවස්ථාන සංකීර්ණයක් වන්නට ඇත. මින් පෙනෙන්නේ ඇගේ රාජ්‍ය සමයේ අවසාන කාලයේ අමුන් වන්දනාවට වූ තහනම ඉවත් කළ බවත්, සම්ප්‍රදායික ආගම යළි ස්ථාපනය කළ බවත් ය.&lt;ref name=GILES_2001 /&gt;&lt;ref name=DODSON_SUNSET /&gt;&lt;ref name=ALLEN_AMARNA /&gt; ටුටන්ඛාමුන්ගේ භූමදානය සඳහා භාවිත කොට ඇති අවමංගල භාණ්ඩවලින් වැඩි ප්‍රමාණයක් ඇයට අයත්ව තිබූ බව පෙනෙන්නට ඇති බැවින්, ඇගේ අනුප්‍රාප්තිකයා විසින් ඇයට පාරාවෝවරයකුට උචිත භූමදානයක් ලබාදීම ප්‍රතික්ෂේප කොට ඇති බව පෙනේ.&lt;ref name=GILES_2001 /&gt;&lt;ref name=DODSON_SUNSET /&gt;&lt;ref name=ALLEN_AMARNA /&gt; මේ සඳහා හේතුව වාදවිවාදයන්ට හේතු වී ඇත.

නෙෆර්නෙෆරුආටන්ගේ අනුප්‍රාප්තිකයා විසින් ඇය පිළිබඳ තොරතුරු බොහෝ ප්‍රමාණයක් ඉතිහාසයෙන් මකාදමන ලදී. අනතුරුව පසුකලෙක [[හොරෙම්හෙබ්]] සහ [[ඊජිප්තුවේ දහනවවන රාජවංශය|19වන රාජවංශයේ]] රජවරුන් විසින් සම්පූර්ණ අමර්ණ යුගයම පිළිබඳ තොරතුරු ඉතිහාසයෙන් අතුගා දැමූහ. මේ හේතුවෙන් සිදුවීම් පිළිබඳ නිශ්චිත තොරතුරු කිසිකලෙක සොයාගනු නොහැකි වනු ඇත. හමුවී ඇති සාධකවල ඇති අතිශය අපැහැදිළි ස්වභාවය හේතුවෙන් විවිධ තර්ක සනාථ කිරීම අපහසු වී ඇත. විවිධ ශිලාස්තම්භ ආදිය මගින් කාන්තා සමරාජ්‍යාධිකාරිණියක පිළිබඳ දැඩිව සාක්ෂි ලබාදුන්න ද, නමුත් ඒවායේ ඇගේ අනන්‍යතාවය සනාථ කරගන්නට කිසිදු සාධකයක් දක්වා නැත.

අමර්ණ යුගයේ අවසානය පිළිබඳ වසර ගණනාවක සිට නොයෙකුත් වාදවිවාද පැනනැගිණි. මෑතක දී හමු වූ 16වන වර්ෂයට අයත් නෙෆර්ටිටි රැජින පිළිබඳ සඳහන් ශිලාලේඛනය මගින්, අමර්ණ යුගය පිළිබඳ තවත් බොහෝ තොරතුරු හෙළි කරගත යුතුව ඇති බවට සනාථ වේ.

==මූලාශ්‍ර==
{{reflist|colwidth=30em}}

===සටහන්===
{{reflist|group=Note}}

==වැඩිදුර කියවීමට==
ඊජිප්තුවේදීන් අතර, ප්‍රධාන විද්වත්හු මේ පිළිබඳනොයෙකුත් අදහස් දරති. ඔවුන්ගේ අදහස් පිළිබඳ වැඩිදුර තොරතුරු ගවේෂණය සඳහා ඔවුන්ගේ කෘති පරිශීලනය කළ හැකි ය. නිකොලස් රීවස් සහ ඒඩන් ඩොඩ්සන්ගේ කෘති කිහිපයක නෙෆර්ටිටි රැජින, නෙෆර්නෙෆරුආටන් බව දක්වා ඇත. මාක් ගැබොල්ඩි සිය පත්‍රිකා කිහිපයක සහ අවම වශයෙන් එක් ග්‍රන්ථයක (ප්‍රංශ බසින්) දක්වා ඇත්තේ ඇය මෙරිටාටන් බවයි. මෙහි ඇති ජේම්ස් ඇලන්ගේ කෘති බොහෝමයක් ප්‍රධාන වශයෙන්ම නෙෆර්නෙෆර්ආටන් කාන්තාවක බවත්, ඇය ස්මෙන්ඛ්කරේ නොව වෙනත් අයකු බවත් විස්තර කරයි. ඔහුගේ පත්‍රයක් වන &quot;The Amarna Succession&quot; යන්න් ඔහුගේ පළමු වාදය ඉදිරිපත් කරන අතර, එමගින් නෙෆර්නෙෆරුආටන් රජුගේ අනන්‍යතාවය පෙර දැක්වූ පරිදි නෙෆර්ටිටි හෝ මෙරිටාටන් බවට තීරණය කිරීම අදාළ සාක්ෂිවල අර්ථකථන ආකාරය මත රඳා පවතින බව පැහැදිළි කරයි.

* ඇල්ඩ්‍රඩ්, සිරිල්, ''Akhenaten, King of Egypt'' (තේම්ස් ඇන්ඩ් හඩ්සන්, 1988).
* {{cite book|last=ඇල්ඩ්‍රඩ්|first=සිරිල්|authorlink=සිරිල් ඇල්ඩ්‍රඩ්|title=Akhenaten and Nefertiti|year=1973|publisher=තේම්ස ඇන්ඩ් හඩ්සන්|location=ලන්ඩන්}}
* {{cite book|last=ඇල්ඩ්‍රඩ්|first=සිරිල්|authorlink=සිරිල් ඇල්ඩ්‍රඩ්|title=The Egyptians|year=1984|publisher=තේම්ස් ඇන්ඩ් හඩ්සන්|location=ලන්ඩන්}}
* {{Cite web|url=http://cassian.memphis.edu/history/murnane/Allen.pdf|format=PDF|title=The Amarna Succession|author=ඇලන්, ජේම්ස් පී.|year=2006|accessdate=2008-06-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130701103124/http://cassian.memphis.edu/history/murnane/Allen.pdf|archivedate=ජූලි 1, 2013|url-status=unfit}}
* ඩොඩ්සන්, ඒඩන් සහ හිල්ටන්, ඩියෑන්. ''The Complete Royal Families of Ancient Egypt''. තේම්ස් ඇන්ඩ් හඩ්සන්. 2004. ISBN 0-500-05128-3
* ඩොඩ්සන්, ඒඩන්. ''Amarna Sunset: Nefertiti, Tutankhamun, Ay, Horemheb, and the Egyptian Counter-Reformation''. ද ඇමරිකන් යුනිවර්සිටි ඉන් කයිරෝ ප්‍රෙස්. 2009, ISBN 978-977-416-304-3
*{{Cite book|author=ෆ්‍රීඩ්, රිටා ඊ., යිවොන් ජේ. මාර්කොවිට්ස්, සහ සූ එච්. ඩි'ඕරියා (සංස්.)|authorlink=බොස්ටන් ලලිත කලා කෞතුකාගාරය|title=Pharaohs of the Sun: Akhenaten - Nefertiti - Tutankhamen|year=1999|publisher=බුල්ෆින්ච් ප්‍රෙස්|isbn=0-8212-2620-7}}
* ගැබෝල්ඩි, මාක්, ''Under a Deep Blue Starry Sky'' in &quot;Causing His Name to Live: Studies in Egyptian Epigraphy and History in Memory of William J. Murnane&quot;; [http://cassian.memphis.edu/history/murnane/M_Gabolde.pdf Gabolde - Starry Sky] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012051415/http://cassian.memphis.edu/history/murnane/M_Gabolde.pdf |date=2013-10-12 }}
* ගයිල්ස්, ෆ්‍රේඩ්රික්. ජේ., ''Ikhnaton Legend and History'' (1970, ඇසොෂියේටඩ් යුනිවර්සිටි ප්‍රෙස්, 1972 එජ)
* ගයිල්ස්, ෆ්‍රෙඩ්රික්. ජේ., ''The Amarna Age: Egypt'' (ඊජිප්තුවේදය සඳහා වූ ඕස්ට්‍රේලියානු මධ්‍යස්ථානය, 2001)
* [[එරික් හෝර්නන්ග්|හොර්නං, එරික්]], ''Akhenaten and the Religion of Light'', පරිවර්තනය ඩේවිඩ් ලෝර්ටන්, කොර්නේල යුනිවර්සිටි ප්‍රෙස්, 1999, ISBN 0-8014-3658-3)
* මිලර්, ජැරඩ්; ''Amarna Age Chronology and the Identity of Nibhururiya in the Light of a Newly Reconstructed Hittite Text'' (2007); ඕල්ටොරියන්ටල්. ෆෝෂ්. 34 (2007) 2, 252–293
* [[ඩොනල්ඩ් බී. රෙඩ්ෆෝර්ඩ්|රෙඩ්ෆෝර්ඩ්, ඩොනල්ඩ් බී.]], ''Akhenaten: The Heretic King'' (ප්‍රින්ස්ටන් යුනිවර්සිටි ප්‍රෙස්, 1984, ISBN 0-691-03567-9)
* රෙඩ්ෆෝර්ඩ්, ඩොනල්ඩ් බී.; ''Akhenaten: The Heretic King'' (1984) ප්‍රින්ස්ටන් යුනිවර්සිටි ප්‍රෙස්.
* රීවස්, සී. නිකොලස්., ''Akhenaten, Egypt's False Prophet'' (තේම්ස් ඇන්ඩ් හඩ්සන්, 2001).
* රීවස්, සී. නිකොලස්., ''The Complete Tutankhamun: The King, the Tomb, the Royal Treasure''. ලන්ඩන්: තේම්ස් ඇන්ඩ් හඩ්සන්, 1 නොවැම්බර් 1990, ISBN 0-500-05058-9 (ඝන කවරය)/ISBN 0-500-27810-5 (කඩදාසි බැම්ම සහිත)
* {{cite book|authorlink=නිකොලස් රීවස්|first=නිකොලස්|last=රීවස්|url=https://www.academia.edu/7415055/Tutankhamuns_Mask_Reconsidered_in_press_corrected_proof_|chapter=Tutankhamun's Mask Reconsidered|editors=ඒ. ඕපන්හයිම් සහ ඕ. ගෝලට්|title=The Art and Culture of Ancient Egypt. Studies in Honor of Dorothea Arnold|date=2014|ref=harv}}
* Theis, Christoffer Der Brief der Königin Daḫamunzu an den hethitischen König Šuppiluliuma I. im Lichte von Reisegeschwindigkeiten und Zeitabläufen, in: Thomas R. Kämmerer (Hrsg.): Identities and Societies in the Ancient East-Mediterranean Regions. Comparative Approaches. Henning Graf Reventlow Memorial Volume (= AAMO 1, AOAT 390/1). Münster 2011, S. 301–331
* ටිල්ඩෙස්ලි, ජොයිස්. ''Nefertiti: Egypt's Sun Queen''. පෙන්ගුයින්. 1998. ISBN 0-670-86998-8
* [http://www.amarnaproject.com/ අමර්ණ ව්‍යාපෘතිය]

{{Amarna Period Navigator}}
{{Pharaohs}}

[[Category:ක්‍රි.පූ. 1330 දශකයේ මරණ]]
[[Category:ක්‍රි.පූ. 14වන සියවසේ උපත්]]
[[Category:අමර්ණ යුගය]]
[[Category:ආටන්වාදය]]
[[Category:පුරාතන ඊජිප්තුවේ ඓතිහාසික මකාදැමීම්]]
[[Category:ඊජිප්තුවේ දහඅටවන රාජවංශයේ පාරාවෝවරුන්]]
[[Category:පාරාවෝවරියන්]]</text>
      <sha1>0kefdasyfsx3e2qashcds3rdvxx4cik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සැකිල්ල:Cuisine</title>
    <ns>10</ns>
    <id>74308</id>
    <redirect title="සැකිල්ල:සූපවේද" />
    <revision>
      <id>792654</id>
      <parentid>405076</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T20:37:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>5927</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[සැකිල්ල:Cuisines]] to [[සැකිල්ල:සූපවේද]]</comment>
      <origin>792654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86" sha1="nesaz5bktaeji2b6u0qtbghgubd90oy" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[සැකිල්ල:සූපවේද]]
{{R from move}}</text>
      <sha1>nesaz5bktaeji2b6u0qtbghgubd90oy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>දමිළයින් අතර බුදු දහම</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75552</id>
    <revision>
      <id>792685</id>
      <parentid>722721</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T04:47:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24457" sha1="1nxdy7bq4zpbzjf0g6uaia40blbpghg" xml:space="preserve">[[File:BodhidharmaYoshitoshi1887.jpg|thumb|250 px|[[චැන් බුදු දහම|චැන් බුදු දහමේ]] ආදිකර්තෘ වන [[බෝධිධර්ම]] භික්ෂුව [[තමිල් නාඩු|තමිල් නාඩුවේ]] [[කාංචිපුරම්]]හි සම්භවය වූවකු යැයි සැලකේ.]]

[[දෙමළ ජාතිය|දමිළ ජාතිකයින්]] අතර '''[[බුදු දහම]]''' ඓතිහාසිකව හමුවන්නේ [[තමිලාකම්]] සහ [[යාපනය අර්ධද්වීපය|යාපනය අර්ධද්වීපයේ]] ය.

==ඉන්දියාව==

===තමිල් නාඩුව===
[[චිතලෛ චාතනර්]] නැමැති කවියා විසින් රචනා කරන ලද [[මණිමේකලෛ]] නැමැති පුරාතන ‍ද්‍රවිඩ බෞද්ධ කාව්‍යයට පසුබිම් වී ඇත්තේ කාවේරිපට්ටනම් නගරයයි.&lt;ref&gt;Rao Bahadur Krishnaswāmi Aiyangar, ''Maṇimekhalai in its Historical Setting'', London, 1928. Available at www.archive.org [https://archive.org/details/manimekhalaiinit031176mbp]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Hisselle Dhammaratana,''Buddhism in South India'', Buddhist Publication Society, Kandy, 1964. Available on Buddhist Publication Society Online Library [http://www.bps.lk/olib/wh/wh124-u.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304025849/http://www.bps.lk/olib/wh/wh124-u.html |date=2016-03-04 }}&lt;/ref&gt;

වර්තමාන [[පල්ලවනේස්වරම්]] ප්‍රදේශයට අයත් පුරාතන නගරයකින් 4වන-5වන සියවස්වලට අයත් පුරාතන බෞද්ධ විහාරයක නටබුන්, බුද්ධ ප්‍රතිමාවක් සහ බුද්ධපාදයක් (සිරිපතුල් ගලක්) හමුවී තිබේ.&lt;ref&gt;''Marine archaeological explorations of Tranquebar-Poompuhar region on Tamil Nadu coast.'', Rao, S.R.. ''Journal of Marine Archaeology'', Vol. II, July 1991, pp. 6. Available online at [http://drs.nio.org/drs/bitstream/2264/3295/2/Mar_Archaeol_2_5.pdf]&lt;/ref&gt;

[[නාගපට්ටිනම්|නාකපට්ටිනම්]] නගරයේ පෞරාණික උරුමය ක්‍රි.පූ. 3වන සියවස පමණ තෙක් දිවෙන බව සඳහන් බුරුම ඓතිහාසික ලේඛනයක දැක්වෙන්නේ එහි අශෝක අධිරාජයා විසින් ඉදිකළ බෞද්ධ විහාරයක් පැවති බවයි.

ක්‍රි.ව. 405වන සියවස්වල නාකපට්ටිනම් බෞද්ධ මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස පැවතිණි. එහි [[ස්තූපය]] මෙම යුගයට අයත් යැයි කාලනිර්ණය කොට ඇත. නොදන්නා සමයක මෙම නගරයෙන් බුදු දහම වියැකී ගියේ ය. නමුත් 9වන සියවසේ යළි බුදු දහම පැමිණියේ ය. (එච්. පී. රායි, The Winds of Change, දිල්ලි 1994, පි. 142) 11වන සියවසේ දී [[පළමුවන රාජ රාජ චෝල රජ|Iවන රාජ රාජ චෝල]] රජුගේ අනුග්‍රහය ඇතිව ජාවා රජකු වූ ශ්‍රී විජය සූලමනිවර්මන් රජු විසින් [[චූඩාමණි විහාරය]] නම් විහාරයක් ඉදිකොට ‍තිබේ.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nio.org/past_events/archaeology/sridhar.pdf|title=Archived copy|accessdate=2006-10-16|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070208135309/http://www.nio.org:80/past_events/archaeology/sridhar.pdf|archivedate=8 February 2007|df=dmy}}&lt;/ref&gt; කුලෝත්තුංගචෝලගේ &quot;අනිමංගලම් තඹ සන්නස&quot; තුළ සඳහන් වන්නේ 6වන සියවසේ දී “කාසිබ ථෙර” [බෞද්ධ භික්ෂුවකි] විසින් &quot;[[නාග නාඩු|නාග නාඩුවේ]]&quot; භික්ෂූන්ගේ ආධාර ඇතිව බෞද්ධ විහාරය නවීකරණය කළ බවයි. &quot;නාගර් අන්නම් විහාර&quot; නැමැති මෙම විහාරය පසුකලෙක &quot;නාගානනවිහාර&quot; ලෙස ප්‍රකට විය. 15වන සියවස තෙක් මෙහි බුදු දහම පැවති අතර, විහාර ගොඩනැගිලි 18වන සියවස තෙක්ම නිරුපද්‍රිතව පැවතිණි.

[[දකුණු ඉන්දියාව|දකුණු ඉන්දියාවේ]] පැරණිතම නරගයක් වන [[කාංචිපුරම්]] නගරය [[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]], [[සංස්කෘත]], සහ [[පාලි]] භාෂා ඉගෙනීමේ කේන්ද්‍රස්ථානයක් විය. [[ෂුවෑන්සෑං|හියුංසාං]] ද මෙම නගරයට පැමිණ ඇති බව විශ්වාස කෙරේ. 7වන සියවසේ මෙම නගරයට පැමිණි ඔහු මෙම නගරය සැතපුම් හයක වට ප්‍රමාණයකින් යුත් බවත්, එහි ජනතාව නීර්භීතභාවය, ශ්‍රද්ධාව මෙන්ම ආදරය සහ අධ්‍යාපනය කෙරෙහි දැක්වූ අනුග්‍රහය හේතුවෙන් ප්‍රකට වූ බව පවසා ඇත. [[‍ගෞතම බුදුන් වහන්සේ]] පවා මෙම නගරයට වැඩම කොට ඇති බව ඔහු පවසයි. 4වන සිට 9වන සියවස් දක්වා කාලයේ [[පල්ලව රාජවංශය|පල්ලව රාජවංශ]] සමයේ [[කාංචිපුරම්]] සමෘද්ධිමත්භාවයට පත් විය. පල්ලව අගනුවර වූ මෙහි ප්‍රකට විහාර බොහෝමයක් ඉදි විය. දෙමළ සම්ප්‍රදාය අනුව, [[සෙන්]] බුදුදහමේ ආදිකර්තෘ වන [[බෝධධර්ම]] උපත ලැබූයේ මෙහි ය.{{sfn|Kambe|year unknown}}{{sfn|Zvelebil|1987|p=125-126}}{{refn|group=note|බෝධිධර්ම පිළිබඳ හමුවන්නේ තොරතුරු ස්වල්පයකි. එහි සෙසු තොරතුරු පුරාවෘත්ත හා මුසු වී ඇත.{{sfn|McRae|2003}} බෝධිධර්ම චරිතාපදානය පිළිබඳ ප්‍රධාන මූලාශ්‍ර තුනක් ඇත.{{sfn|Dumoulin|2005|p=85-90}} ඉන් එකකවත් ඉන් එකකවත් විශේෂිතව තමිල් නාඩුව සඳහන් නොවේ. &quot;බටහිර ප්‍රදේශ&quot; සහ &quot;දකුණුදිග ඉන්දියාව&quot; යන්න පමණක් දැක්වේ. භව්‍ය සම්භවයන් පිළිබඳ විචාරයක් සඳහා [[බෝධිධර්ම#උපන් ස්ථානය පිළිබඳ මූලාශ්‍ර]] බලන්න. මෙම භව්‍ය සම්භවයන් සඳහා මූලාශ්‍රවල විශ්වසනීයත්වය දක්වා ඇත.}} ''[[දශකුමාරචරිත]]''ය ලියූ සුප්‍රකට සංස්කෘත ලේඛක [[දණ්ඩින්]] ද මෙහි උපන්නෙකි. සංස්කෘත කවියකු වන [[භාරවි]] කාංචිපුරම්හි ගෞරවයට පාත්‍ර වූවකු වන අතර, ඔහු විසින් [[සිංහවිෂ්ණු]] නැමැති පල්ලව රජුගේ අනුග්‍රහය ඇතිව සුප්‍රකට ''[[කිරාතාර්ජුනීය]]'' රචනා කොට තිබේ. [[දිග්නාග]], [[බුද්ධඝෝෂ]], සහ [[ධම්මපාල]] වැනි ශ්‍රේෂ්ඨ බෞද්ධ පඬිවරුන් මෙහි ජීවත්ව සිට ඇත.

කාංචිපුරම්හි [[මහේන්ද්‍රවර්මන් I|Iවන මහේන්ද්‍රවර්මන්]] නැමැති පල්ලව රජු ශ්‍රේෂ්ඨ විද්වතකු සහ සංගීතඥයකු මෙන්ම දක්ෂ [[සංස්කෘත]] නාට්‍ය රචකයකු ද වේ.

==ශ්‍රී ලංකාව==

===යාපනය අර්ධද්වීපය===
[[File:Jaffna Naga Vihara.JPG|thumb|left|යාපනය නාග විහාරය]]
[[File:Kandarodai Ancient Buddhist Vihara.jpg|thumb|200 px|[[යාපනය අර්ධද්වීපය|යාපන අර්ධද්වීපයේ]] [[කන්දරෝඩෛ|කදිරමලෛ]]හි පිහිටි 9වන සියවසට අයත් දමිළ බෞද්ධ ස්තූප&lt;ref name=&quot;Peter Schalk pp. 1&quot;&gt;Schalk, Peter (2002). ''Buddhism among Tamils in pre-colonial Tamilakam and Īlam: Prologue. The Pre-Pallava and the Pallava period'', Uppsala: Upplala Universitet; pp. 1&lt;/ref&gt;.]]
[[File:Nainathivunakaviharai 2.jpg|thumb|200 px|[[නයිනතිවු]] දූපතේ [[නාගපූෂණී අම්මාන් කෝවිල|නාගපූෂණි අම්මාන් කෝවිල]] අසල පිහිටි පුරාතන බෞද්ධ විහාරයක්&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.buddhanet.net/sacred-island/nagadipa.html |access-date=2017-11-01 |archive-date=2021-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019212115/http://www.buddhanet.net/sacred-island/nagadipa.html }}&lt;/ref&gt;.]]
නාක තිවු/ නාක නාටු යන්න ඇතැම් ඓතිහාසික මූලාශ්‍රවල සම්පූර්ණ [[යාපනය අර්ධද්වීපය]] හැඳින්වීමට යොදා තිබේ. මෙම ඓතිහාසික ස්ථානයේ ජනතාව සහ [[බුදුන් වහන්සේ]] අතර සම්බන්ධතා කියැවෙන බෞද්ධ පුරාවෘත්ත රැසක් පවතියි.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Malalasekera|first=G.P.|title=Dictionary of Pali Proper Names: Pali-English|year=2003|publisher=Asian Educational Services|isbn=81-206-1823-8|page=42}}&lt;/ref&gt; මෙහි ඇති පැරණි දෙමළ බෞද්ධ විහාරය, [[ශක්ති පිඨ]] අතුරින් එකක් ලෙස සැලකෙන [[නයිනතිවු]]හි පුරාතන [[නාගපූෂණී අම්මාන් කෝවිල|නාගපූෂණී අම්මාන් කෝවිල]] සමීපයේ පිහිටා ඇත.&lt;ref name=&quot;saf&quot;&gt;Laura Smid (2003). South Asian folklore: an encyclopedia: Afghanistan, Bangladesh, India, Pakistan, Sri Lanka. Great Britain: Routledge. 429.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Chelvadurai Manogaran (1987). Ethnic conflict and reconciliation in Sri Lanka. United States of America: University of Hawaii Press. 21.&lt;/ref&gt; නාග යන වදන මුල්කාලීන ශිලාලේඛනවල නාය හෝ නාගනික ලෙස දක්වා ඇත. ක්‍රි.පූ. 150ට පමණ අයත් නානාඝත් ශිලාලේඛනයෙහි මෙම නාගනික යන වදන සඳහන් වේ.

[[අමරාවතී ගම්මානය, ගුන්තූර් දිස්ත්‍රික්කය|අමරාවතී ගුරුකුලයේ]] ද්‍රවිඩ ප්‍රතිමා සම්ප්‍රදාය අනුව නෙළන ලද සුප්‍රකට [[වල්ලිපුරම්]] බුද්ධ ප්‍රතිමාව හමුවූයේ වල්ලිපුරම්හි හින්දු දේවාලයකට පහළින් සිදුකළ කැනීම්වලිනි. මෙහි දී හමුවූ අභිලේඛනයේ දෙමළ-ප්‍රාකෘත භාෂාව භාවිතයට ගෙන ඇත. මෙය එකල ආන්ධ්‍රාහි ශිලා ලේඛනවල අක්ෂර සමග සමානත්වයක් දක්වයි. තෙලිඟු [[සාතවාහන රාජවංශය]] බලය අතින් උච්චස්ථානයට පත්වූ සමයේ එහි 17වන පාලකයා වූ [[හාල]] (ක්‍රි.ව. 20-24) මෙම දිවයිනේ කුමරියක විවාහ කරගෙන ඇත.&lt;ref&gt;Ponnampalam Ragupathy. (1987). ''Early settlements in Jaffna: an archaeological survey''. pp. 183&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Schalk, Peter (2002). ''Buddhism among Tamils in pre-colonial Tamilakam and Īlam: Prologue. The Pre-Pallava and the Pallava period''. pp.151&lt;/ref&gt; පීටර් ෂෝක් රචනා කරන්නේ, &quot;මුල්කාලීන ජනාවාසයක් ලෙස වල්ලිපුරම්වලින් අගනා පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක රැසක් හුමවේ. ක්‍රි.ව. මුල් සියවස් තුළ එය වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයක් වූ බව පෙනේ. […] වල්ලිපුරම් ප්‍රතිමාව සමග හමුවන දින නිර්ණිත පාෂාණ අනුව අපට එය ක්‍රි.ව. 3-4 සියවස් කාල සීමාවට ඇතුළත් කළ හැක. මෙම යුගයේ දී, දර්ශීය අමරාවතී බුද්ධ ප්‍රතිමා සම්ප්‍රදාය වර්ධනය විය.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://tamilnation.co/heritage/vallipuram_buddha_image.htm|title=The Vallipuram Buddha Image|accessdate=2013-01-10|last=Schalk|first=Peter|work=Tamilnation.org|quote=මුල්කාලීන ජනාවාසයක් ලෙස වල්ලිපුරම්වලින් අගනා පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක රැසක් හුමවේ. ක්‍රි.ව. මුල් සියවස් තුළ එය වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයක් වූ බව පෙනේ. […] වල්ලිපුරම් ප්‍රතිමාව සමග හමුවන දින නිර්ණිත පාෂාණ අනුව අපට එය ක්‍රි.ව. 3-4 සියවස් කාල සීමාවට ඇතුළත් කළ හැක. මෙම යුගයේ දී, දර්ශීය අමරාවතී බුද්ධ ප්‍රතිමා සම්ප්‍රදාය වර්ධනය විය.}}&lt;/ref&gt; වල්ලිපුරම්වලින් හමුවූ බුද්ධ ප්‍රතිමාව එකල බ්‍රිතාන්‍ය ආණ්ඩුකාරවරයා වූ හෙන්රි බ්ලේක් විසින් 1906දී [[තායිලන්තයේ රජු]]ට ලබාදී ඇත.{{citation needed|date=අප්‍රේල් 2013}}

පරණවිතාන සහ මුදලියාර් සී. රාසනායකම්ගේ අදහස්වලට පක්ෂව ඉන්ද්‍රපාල සිය ''Ancient Jaffna'' [http://www.lankaweb.com/news/items05/071205-5.html මුල්කාලීන කෘතියක, 1965] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180126002026/http://www.lankaweb.com/news/items05/071205-5.html |date=2018-01-26 }} යාපනයේ පූර්ව-ක්‍රිස්තියානි බෞද්ධ සංස්කෘතියක් පැවති බව සඳහන් කොට ඇත.

මෙම ස්ථානය නාවිකයින් සහ අන්තර්ජාතික වෙළඳුන් විසින් ගිමන් හැරීමට සහ වන්දනා කිරීමේ ස්ථානයක් ලෙස බෞද්ධ සහ හින්දු විහාර භාවිතා කළ [[නාගපට්නම්]]වලට සමාන ය.{{citation needed|date=අප්‍රේල් 2013}}

යාපනයේ [[කන්දරෝඩෛ]] ප්‍රදේශයේ පිහිටි [[දාගැබ|දාගැබ්]] සමූහය දෙමළ භික්ෂූන්ගේ ආරාමයක්ව පැවති බව පෙනේ. මෙකල යාපන ජනයාගේ සහ [[පුරාතන දෙමළ රට]] තුළ [[මහායාන බුදු දහම]] ජනප්‍රිය විය. නමුත් ජනගහණය අතර [[හින්දු ආගම]] ව්‍යාප්ත වීමත් සමග මෙය යටපත් විය.&lt;ref name=&quot;Peter Schalk pp. 1&quot;/&gt;

===ත්‍රිකුණාමලය===
ක්‍රි.ව. 2වන සියවසට අයත් ටොලමිගේ සිතියම තුළ [[තිරියාය]] ප්‍රදේශය ''තලකොරි'' ලෙස දක්වා ඇත. ක්‍රිස්තු යුගයට පෙර යුගයට අයත් බෞද්ධ [[දෙමළ බ්‍රාහ්මි]] ලේඛන මෙම ප්‍රදේශයෙන් හමුවී ඇත. මින් පැරණිතම ලේඛන ක්‍රි.පූ. 2වන සියවසට අයත් ය. මධ්‍යකාලීන යුගයේ තිරියාය යාපනයේ [[වන්නිමෛ]] දිස්ත්‍රික්ක අතුරින් ප්‍රමුඛ ග්‍රාමයක් ලෙස පැවතී ඇත. මෙම ස්ථානයේ දෙමළ බුදු දහම නැගී ආ සමයේ ජනයා විසින් වන්දනාමාන කෙරුණු මහායාන බෞද්ධ වටදාගෙයක නටබුන් හමුවේ. [[පරමේස්වරවර්මන් I|Iවන පරමේස්වරවර්මන්]] රාජ්‍ය සමයේ 7-8වන සියවස්වලට අයත් සුප්‍රකට තිරියායි [[ග්‍රන්ථ ලේඛන|පල්ල ග්‍රන්ථ]] ලියැවුණේ මෙහි ය. මෙම ශිලා ලේඛනවල [[තමිල් නාඩු|තමිල් නාඩුවේ]] සිට තිකුණාමලය වෙත ආ දෙමළ වෙළඳුන්ගේ චාරිකා සහ වෙළඳාම් පිළිබඳ සටහන් වේ.&lt;ref&gt;Meera Abraham (1988). Two medieval merchant guilds of south India. Manohar Publications. pp. 136&lt;/ref&gt; බෞද්ධ දේවතාවකු වන අවලෝකිතේශ්වර බෝධිසත්ත්වයන්ට සහ ඔහුගේ භාර්යාව වන තාරා දෙවඟනට ඔවුන් කළ පූජාවන් එහි සඳහන් ය. මෙහි නටබුන් අතර තිබී හමුවූ [[ද්වාරපාල|දොරටුපාල]] ප්‍රතිමා දිවයිනේ මුල්කාලීන [[පල්ලව]] කලා සම්ප්‍රදායයක් පිළිබඳ තොරතුරු කියා පායි.

[[චෝළ රාජවංශය]] විසින් දමිළයින් අතර ශෛව ආගම, වෛෂණව ආගම සහ බුදු දහම ඇතුළු ආගම් කිහිපයකට අනුග්‍රහ දක්වන ලදී. ඔවුන් විසින් ඉදිකළ බෞද්ධ විහාර &quot;පෙරුම්පල්ලි&quot; ලෙස හඳුන්වයි. [[පෙරියකුලම්|පෙරියකුලමේ]] සුප්‍රකට රාජරාජප්පෙරුම්පල්ලි විහාරය ඉදිකරන ලද්දේ [[පළමුවන රාජ රාජ චෝල රජ|Iවන රාජ රාජ චෝල]] රජු විසිනි. මෙම ස්ථානයෙන් හමුවූ ද්‍රවිඩ ශිලාලේඛනවල චෝළයින් [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]] සංවර්ධනයට දැක්වූ උනන්දුව පෙනී යයි. ඔවුහු ත්‍රිකුණාමලයේ [[කෝනේෂ්වරම් කෝවිල]] වැනි ශෛව ස්මාරක ඉදි කරමින් මෙම නගරය ශෛව දෙමළ රාජ්‍යයක් බවට පත්කරන්නට උත්සාහ දැරූහ.&lt;ref&gt;Peter Schalk, Ālvāppillai Vēluppillai. Buddhism among Tamils in pre-colonial Tamilakam and Īlam: Prologue. The Pre-Pallava and the Pallava period, Page 157-159.&lt;/ref&gt;

==මේවාත් බලන්න==
* [[මණිමේකලෛ]]
* [[කුණ්ඩලකේසි]]

==ස‍ටහන්==
{{reflist|group=note}}

== ආශ්‍රේයයන් ==
{{Reflist|2}}

==ප්‍රභව==
{{refbegin}}
* {{Citation|last=Kambe|first=Tstuomu|title=Bodhidharma. A collection of stories from Chinese literature|url=http://www.purple.dti.ne.jp/kambe/BodhiDharma-IDS.pdf|access-date=2017-11-01|archive-date=2015-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20151106054424/http://www.purple.dti.ne.jp/kambe/BodhiDharma-IDS.pdf}}
* {{Citation|last=McRae|first=John R.|publication-date=2000|contribution=The Antecedents of Encounter Dialogue in Chinese Ch'an Buddhism|contribution-url=http://kr.buddhism.org/zen/koan/John_McRae.htm|editor-last=Heine|editor-first=Steven|editor2-last=Wright|editor2-first=Dale S.|title=The Kōan: Texts and Contexts in Zen Buddhism|publisher=Oxford University Press|access-date=2017-11-01|archive-date=2012-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20120725041529/http://kr.buddhism.org/zen/koan/John_McRae.htm}}
* {{Citation|last=Zvelebil|first=Kamil V.|title=The Sound of the One Hand|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=107|issue=1|year=1987|pages=125–126|doi=10.2307/602960|publisher=Journal of the American Oriental Society, Vol. 107, No. 1|jstor=602960}}
{{refend}}

==බාහිර සබැඳි==
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~lkawgw/vallipuram.html වල්ලිපුරම් බුද්ධ ප්‍රතිමාව]

{{Asia in topic|Buddhism in}}
{{Buddhism topics}}

[[Category:දෙමළ ඉතිහාසය]]
[[Category:තමිල් නාඩුවේ ඉතිහාසය]]
[[Category:දමිළයින් අතර බුදු දහම]]
[[Category:අග්නිදිග ආසියාවේ ඉතිහාසය]]
[[Category:දකුණු ආසියාවේ ඉතිහාසය]]
[[Category:ඉන්දියාවේ සංස්කෘතික ඉතිහාසය]]
[[Category:කේරළයේ ඉතිහාසය]]
[[Category:ආන්ධ්‍රා ප්‍රදේශ්හි ඉතිහාසය]]
[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය]]
[[Category:කර්ණාටකහි ඉතිහාසය]]
[[Category:පුරාතන තමිල් නාඩුව]]
[[Category:තමිල් නාඩුවේ සංස්කෘතික ඉතිහාසය|රාජධානි]]</text>
      <sha1>1nxdy7bq4zpbzjf0g6uaia40blbpghg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>දෙමළ අක්ෂර මාලාව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77639</id>
    <revision>
      <id>792686</id>
      <parentid>759656</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T05:00:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49272" sha1="8ndvhvoexyftjf0jl25jxpreekq6xm6" xml:space="preserve">{{Use dmy dates|date=February 2012}}
{{සිංහල නොවේ|ඉංග්‍රීසි|listed=yes}}
{{Infobox writing system
|name      = දෙමළ
|altname   = {{lang|ta|தமிழ்}}
|type      = [[අබුගිඩා]]
|time = ක්‍රි.ව. 700 පමණ – වර්තමානය&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rajan |first=K. |title=Territorial Division as Gleaned from Memorial Stones |jstor=29757518 |journal=East and West |publisher=Istituto Italiano per l'Africa e l'Oriente (IsIAO) |publication-date=December 2001 |volume=51 |issue=3/4 |page=363 }} (table showing Tamil in row for the 601–800 period)&lt;/ref&gt;
|languages = [[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]]&lt;br /&gt;[[Kanikkaran language|Kanikkaran]]&lt;br /&gt;[[Badaga language|Badaga]]&lt;br /&gt;[[Irula language|Irula]]&lt;br /&gt;[[Paniya language|Paniya]]&lt;br/&gt;[[සංස්කෘත]]&lt;br /&gt;[[සෞරාෂ්ට්‍ර භාෂාව|සෞරාෂ්ට්‍ර]]
|fam1=[[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර]]
|fam2=[[දෙමළ-බ්‍රාහ්මී]]
|sisters=[[Vatteluttu]]&lt;br/&gt;[[පල්ලව අක්ෂර මාලාව|පල්ලව]]&lt;br/&gt;[[Kolezhuthu]]&lt;br/&gt; [[Malayanma]]
|unicode = [http://www.unicode.org/charts/PDF/U0B80.pdf U+0B80–U+0BFF]
|iso15924  = Taml
|sample = Word Tamil.svg
|imagesize=250px
}}
{{contains Indic text}}
{{Tamil transliteration}}
&lt;!---
NOTE:
Before editing this page for unicode errors please check your OS configuration for complex character support. You can check it here: http://en.wikipedia.org/wiki/WP:INDIC and https://en.wikipedia.org/wiki/Help:Multilingual_support_(Indic)
---&gt;
'''දෙමළ අක්ෂර මාලාව''' (&lt;small&gt;{{lang|ta|தமிழ் அரிச்சுவடி}}&lt;/small&gt;; ''{{transl|ta|ISO|Tamiḻ ariccuvaṭi}}''; {{IPA-ta|t̪ɐmɨɻ ˈɐɾit͡ɕːuʋəɽi|}}; {{Audio|Ta-தமிழ்.oga|pronunciation|help=}}) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ  an [[abugida]] script that is used by [[Tamils]] and [[Tamil language|Tamil speakers]] in [[India]], [[Sri Lanka]], [[Malaysia]], [[Singapore]] and elsewhere to write the [[Tamil language]], as well as to write the liturgical language [[Sanskrit]], using consonants and diacritics not represented in the Tamil alphabet.&lt;ref&gt;{{Citation | title=The Unicode 5.0 Standard | edition=5 | publisher=Addison-Wesley | place=Upper Saddle River, NJ | year=2006 | isbn=0-321-48091-0 | last=Allen | first=Julie | author2-link=Unicode Consortium}} at p. 324&lt;/ref&gt; Certain minority languages such as [[Saurashtra language|Saurashtra]], [[Badaga language|Badaga]], [[Irula language|Irula]], and [[Paniya language|Paniya]] are also written in the Tamil script.&lt;ref&gt;{{citation| editor-last=Lewis | editor-first=M. Paul | title=Ethnologue: Languages of the World | edition=16th| url=http://www.ethnologue.com/ | publisher=SIL International | location=Dallas, Tex. | year=2009 | accessdate=2009-08-28}}&lt;/ref&gt;

==Characteristics==
[[File:Evolution of Vatteluttu and Tamil scripts.gif|thumb|350px|Diverging evolution of [[Tamil Brahmi]] script (center column) into the [[Vatteluttu alphabet]] (leftmost column) and the Tamil script (rightmost column)]]
The Tamil script has 12 [[vowel]]s ({{lang|ta|உயிரெழுத்து}}; ''{{transl|ta|ISO|uyireḻuttu}}'';  &quot;soul-letters&quot;), 18 [[consonant]]s ({{lang|ta|மெய்யெழுத்து}}; ''{{transl|ta|ISO|meyyeḻuttu}}'';  &quot;body-letters&quot;) and one special character, the {{lang|ta|ஃ}} ({{lang|ta|ஆயுத எழுத்து}}; ''{{transl|ta|ISO|āyutha eḻuttu}}''; Tamil version of [[Visarga]]). {{lang|ta|ஃ}} is pronounced as &quot;akku&quot; or &quot;அக்கு&quot; and is classified in Tamil grammar as being neither a consonant nor a vowel.&lt;ref&gt;[http://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/romadict.pl?table=tamil-lex&amp;page=148&amp;display=utf8 University of Madras Tamil Lexicon, page 148: &quot;{{lang|ta|அலியெழுத்து}} [ {{transl|ta|ISO|aliyeḻuttu}} ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210214081015/https://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/romadict.pl?table=tamil-lex&amp;page=148&amp;display=utf8 |date=14 February 2021 }} n {{transl|ta|ISO|ali-y-eḻuttu}} . &lt; {{lang|ta|அலி}}¹ +. 1. The letter {{lang|ta|ஃ}}, as being regarded as neither a vowel nor a consonant; {{lang|ta|ஆய்தம்}}. ({{lang|ta|வெண்பாப். முதன்மொ. 6, உரை.}}) 2. Consonants; {{lang|ta|மெய்யெ ழுத்து. (பிங்.).}}&quot;]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; However, it is listed at the end of the vowel set. The script is [[syllable|syllabic]], not [[alphabet]]ic. The complete script, therefore, consists of the 31 letters in their independent form and an additional 216 combinant letters, for a total of 247 combinations ({{lang|ta|உயிர்மெய்யெழுத்து}}; ''{{transl|ta|ISO|uyirmeyyeḻuttu}}''; &quot;soul-body-letters&quot;) of a consonant and a vowel, a mute consonant, or a vowel alone. The combinant letters are formed by adding a vowel marker to the consonant. Some vowels require the basic shape of the consonant to be altered in a way that is specific to that vowel. Others are written by adding a vowel-specific suffix to the consonant, yet others a prefix, and still other vowels require adding both a prefix and a suffix to the consonant. In every case, the vowel marker is different from the standalone character for the vowel.

The Tamil script is written from left to right.

==History==
[[File:History of Tamil script.jpg|thumb|350px|Historical evolution of Tamil writing from the earlier [[Tamil Brahmi]] near the top to the current Tamil script at bottom.]]
[[File:Tirukkural manuscript.jpg|thumb|350px|[[Tirukkural|Thirukkural]] [[palm leaf manuscript]].]]
{{See also|Tamil-Brahmi|Vatteluttu alphabet|Grantha alphabet|Pallava alphabet|Kolezhuthu|Arwi|}}
The Tamil script, like the other [[Brahmic scripts]], is thought to have evolved from the original [[Brahmi script]].{{sfn|Mahadevan|2003|p=173}} The earliest inscriptions which are accepted examples of Tamil writing date to a time just after the [[Ashoka]]n period. The script used by such inscriptions is commonly known as the [[Tamil-Brahmi]], or &quot;Tamili script&quot;, and differs in many ways from standard Ashokan Brahmi. For example, early Tamil-Brahmi, unlike Ashokan Brahmi, had a system to distinguish between pure [[consonant]]s (''m'', in this example) and consonants with an inherent [[vowel]] (''ma'', in this example). In addition, according to [[Iravatham Mahadevan]], early Tamil Brahmi used slightly different vowel markers, had extra characters to represent letters not found in தானாக  [[Sanskrit]], and omitted letters for sounds not present in Tamil such as voiced consonants and aspirates.{{sfn|Mahadevan|2003|p=173}} Inscriptions from the 2nd century use a later form of Tamil-Brahmi, which is substantially similar to the writing system described in the ''[[Tolkāppiyam]]'', an ancient Tamil grammar. Most notably, they used the ''puḷḷi'' to suppress the inherent vowel.{{sfn|Mahadevan|2003|p=230}} The Tamil letters thereafter evolved towards a more rounded form, and by the 5th or 6th century, they had reached a form called the ''early vaṭṭeḻuttu''.{{sfn|Mahadevan|2003|p=211}}

The modern Tamil script does not, however, descend from that script.{{sfn|Mahadevan|2003|p=209}} In the 6th century, the [[Pallava dynasty]] created a [[Pallava alphabet|new script]] for Tamil, and the [[Grantha alphabet]] evolved from it, adding the Vaṭṭeḻuttu alphabet for sounds not found to write Sanskrit.{{sfn|Mahadevan|2003|p=213}} Parallel to [[Pallava alphabet|Pallava script]] a new script (Chola-Pallava script, which evolved to modern Tamil script) again emerged in Chola territory resembling the same glyph development like Pallava script, but it did not evolve from that. By the 8th century, the new scripts supplanted Vaṭṭeḻuttu in the [[Chola dynasty|Chola]] resp. Pallava kingdoms which lay in the north portion of the Tamil-speaking region. [[Chola dynasty|However,]] the Vaṭṭeḻuttu [[Chola dynasty|was still]] continued to be used in the southern portion of the Tamil-speaking region, in the [[Chera dynasty|Chera]] and [[Pandyan dynasty|Pandyan]] kingdoms until the 11th century, when the Pandyan kingdom was conquered by the Cholas.{{sfn|Mahadevan|2003|p=212}}

With the fall of Pallava kingdom, the Chola dynasty pushed the Chola-Pallava script as the de facto script. Over the next few centuries, the Chola-Pallava script evolved into the modern Tamil script. The Grantha and its parent script influenced the Tamil script notably. The use of [[palm-leaf manuscript|palm leaves]] as the primary medium for [[writing]] led to changes in the script. The scribe had to be careful not to pierce the leaves with the stylus while writing because a leaf with a hole was more likely to tear and decay faster. As a result, the use of the ''puḷḷi'' to distinguish pure consonants became rare, with pure consonants usually being written as if the inherent vowel were present. Similarly, the vowel marker for the ''kuṟṟiyal ukaram'', a half-rounded ''u'' which occurs at the end of some words and in the medial position in certain compound words, also fell out of use and was replaced by the marker for the simple ''u.'' The ''puḷḷi'' did not fully reappear until the introduction of [[printing]], but the marker ''kuṟṟiyal ukaram'' never came back into use although the sound itself still exists and plays an important role in Tamil [[prosody (linguistics)|prosody]].

The forms of some of the letters were simplified in the 19th century to make the script easier to typeset. In the 20th century, the script was simplified even further in a series of reforms, which regularised the vowel markers used with consonants by eliminating special markers and most irregular forms.

==Relationship with other Indic scripts==
The Tamil script differs from other Brahmi-derived scripts in a number of ways. Unlike every other Bramic script, it does not regularly represent voiced or aspirated [[stop consonant]]s as these are not [[phoneme]]s of the Tamil language even though voiced and fricative [[allophone]]s of stops do appear in spoken Tamil. Thus the character {{lang|ta|க் }} ''k'', for example, represents {{IPAslink|k}} but can also be pronounced {{IPAslink|ɡ}} or {{IPAslink|x}} based on the rules of [[Tamil grammar]]. A separate set of characters appears for these sounds when the Tamil script is used to write Sanskrit or other languages.

Also unlike other Brahmi scripts, the Tamil script rarely uses [[typographic ligature]]s to represent conjunct consonants, which are far less frequent in Tamil than in other Indian languages. Where they occur, conjunct consonants are written by writing the character for the first consonant, adding the ''puḷḷi'' to suppress its inherent vowel, and then writing the character for the second consonant. There are a few exceptions, namely {{lang|ta|க்ஷ}} ''kṣa'' and {{lang|ta|ஸ்ரீ}} ''śrī''.

[[ISO 15919#Overview|ISO 15919]] is an international standard for the transliteration of Tamil and other Indic scripts into Latin characters. It uses diacritics to map the much larger set of Brahmic consonants and vowels to the Latin script. Tamil can be transliterated into English by using ISO 15919, since English uses the [[Latin script]] for writing.

== Letters ==
[[File:Mangulam inscription.jpg|thumb|200px|[[Mangulam]] Tamil Brahmi inscription in Mangulam, [[Madurai district]], Tamil Nadu dated to Tamil [[Sangam period]] c. 400 BCE to c. 200 CE.]]
[[File:Tamil Inscriptions.jpg|thumb|200px|Explanation for [[Mangulam]] Tamil Brahmi inscription in Mangulam, [[Madurai district]], Tamil Nadu dated to Tamil [[Sangam period]] c. 400 BCE to c. 200 CE.]]
{{multiple image
| align = 
| direction = 
| width = 100
| footer = Left: ''Tampiran Vanakkam'' (''Doctrina Christum'') was the first book in Tamil, printed on 20 October 1578. Right: A book in Tamil printed in 1781.
| image1 = Thambiran Vanakkam 1578.JPG
| alt1 = 
| caption1 = 
| image2 = CHRISTIAN BOOK-printed1781-Tamil nadu-India41.jpg
| alt2 = 
| caption2 = 
}}

===Basic consonants===
Consonants are called the &quot;body&quot; (''mei'') letters. The consonants are classified into three categories: ''vallinam'' (hard consonants), ''mellinam'' (soft consonants, including all [[Nasal stop|nasals]]), and ''itayinam'' (medium consonants).

There are some lexical rules for formation of words. The ''[[Tolkāppiyam]]'' describes such rules. Some examples: a word cannot end in certain consonants, and cannot begin with some consonants including r-, l- and ḻ-; there are two consonants for the dental n - which one should be used depends on whether the n occurs at the start of the word and on the letters around it. (Historically, one n was pronounced as an [[alveolar consonant]], as is still true in [[Malayalam]].)

The order of the alphabet (strictly [[abugida]]) in Tamil closely matches that of the nearby languages both in location and linguistics, reflecting the common origin of their scripts from Brahmi.

&lt;!---
NOTE:
Before editing this page for unicode errors please check your OS configuration for complex character support. You can check it here: http://en.wikipedia.org/wiki/WP:INDIC
---&gt;
Table: Tamil consonants.{{sfn|Steever|1996|p=426-430}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|- style=&quot;background:#eeeeee; font-size:90%;&quot;
! Consonant !! [[ISO 15919]] !! Category !! [[help:IPA|IPA]]
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|க்}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|k}} || vallinam || {{IPA|[k]}}, {{IPA|[ɡ]}}, {{IPA|[x]}}, {{IPA|[ɣ]}}, {{IPA|[h]}}, {{IPA|[ɦ]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ங்}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|ṅ}} || mellinam || {{IPAblink|ŋ}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ச்}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|c}} || vallinam || {{IPA|[t͡ʃ]}}, {{IPA|[d͡ʒ]}}, {{IPA|[ʃ]}}, {{IPA|[s]}}, {{IPA|[ʒ]}}, {{IPA|[z]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ஞ்}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|ñ}} || mellinam || {{IPA|[ɲ]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ட்}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|ṭ}} || vallinam || {{IPA|[ʈ]}}, {{IPA|[ɖ]}}, {{IPA|[ɽ]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ண்}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|ṇ}} || mellinam || {{IPA|[ɳ]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|த்}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|t}} || vallinam || {{IPAblink|t̪}}, {{IPAblink|d̪}}, {{IPAblink|ð}}, {{IPAblink|θ}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ந்}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|n}} || mellinam || {{IPA|[n̪]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ப்}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|p}} || vallinam || {{IPA|[p]}}, {{IPA|[b]}}, {{IPAblink|β}}, {{IPAblink|ɸ}}
|-
| ம் || {{transl|ta|ISO|m}} || mellinam || {{IPA|[m]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ய்}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|y}} || idaiyinam || {{IPA|[j]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ர்}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|r}} || idaiyinam || {{IPA|[ɾ]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ல்}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|l}} || idaiyinam || {{IPA|[l]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|வ்}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|v}} || idaiyinam || {{IPA|[ʋ]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|[[ழ்]]}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|ḻ}} || idaiyinam || {{IPAblink|ɻ}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|[[retroflex lateral approximant|ள்]]}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|ḷ}} || idaiyinam || {{IPAblink|ɭ}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ற்}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|ṟ}} || vallinam || {{IPA|[r]}}, {{IPA|[t]}}, {{IPA|[d]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ன்}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|ṉ}} || mellinam || {{IPA|[n]}}
|-
|}

===Grantha consonants used in Tamil===
The Tamil speech has incorporated many phonemes which were not part of the [[Tolkāppiyam]] classification. The letters used to write these sounds, known as &quot;grantha&quot;, are used as part of Tamil. These are taught from elementary school and incorporated in the Tamil Nadu Government encoding called [[Tamil All Character Encoding|Tamil All Character Encoding (TACE16)]].

&lt;!---
NOTE:
Before editing this page for Unicode errors please check your OS configuration for complex character support. You can check it here:- http://en.wikipedia.org/wiki/WP:INDIC
---&gt;
Table: Grantha consonants in Tamil.{{sfn|Steever|1996|p=426-430}}
{|class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|- style=&quot;background:#eeeeee; font-size:90%;&quot;
! Consonant !! [[ISO 15919]] !! IPA
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ஜ்}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|j}} || {{IPA|[d͡ʒ]}}
|-
|&lt;big&gt;{{lang|ta|ஶ்}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|ś}} || {{IPA|[ɕ]}}, {{IPA|[ʃ]}} 
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ஷ்}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|ṣ}} || {{IPA|[ʂ]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ஸ்}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|s}} || {{IPA|[s]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ஹ்}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|h}} || {{IPA|[h]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|க்ஷ்}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|kṣ}} || {{IPA|[kʂ]}}
|}

There is also the compound ஸ்ரீ (''śrī''), equivalent to श्री in [[Devanagari]].

In recent times four combinations of Tamil basic letters are generally used to depict sounds of English letters 'f', 'z', and 'x' and the 'kh' sound in Arabic/Persian. This is helpful for writing English and Arabic names and words in Tamil. The combinations are ஃப for f, ஃஜ for z, ஃஸ் for x, and ஃக் for kh. For example: asif = {{lang|ta|அசிஃப்}}, aZaarudheen = {{lang|ta|அஃஜாருதீன்}}, rex = {{lang|ta|ரெஃஸ்}}, [[Genghis Khan]] = {{lang|ta|செங்கிஸ் ஃகான்}}.{{citation needed|date=October 2014}}

There has also been effort to differentiate voice and unvoiced consonants through superscripted and subscripted integers - one, two, three and four standing for the unvoiced, unvoiced aspirated, voiced, voiced aspirated, respectively - this was used to transcribe Sanskrit words in Tamil, in Sanskrit-Tamil books.&lt;ref&gt;http://www.unicode.org/L2/L2010/10256r-extended-tamil.pdf&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.unicode.org/L2/L2010/10407-ext-tamil-follow2.pdf&lt;/ref&gt; For example:
க₁ - Ka
க₂ - Kha
க₃ - Ga
க₄ - Gha
This extension of Tamil script is not yet recognized by Unicode. The place where the numbers should be placed is immediately neighbouring the root consonant character; Unicode currently renders those as கௌ₂ or க₂ௌ on possible permutations.

===Vowels===
Vowels are also called the 'life' (''uyir'') or 'soul' letters. Together with the consonants (''mei'', which are called 'body' letters), they form compound, syllabic ([[abugida]]) letters that are called 'living' letters (''uyir mei'', i.e. letters that have both 'body' and 'soul').

Tamil vowels are divided into short and long (five of each type) and two [[diphthong]]s.

====Isolated form====
&lt;!---
NOTE:
Before editing this page for unicode errors please check your OS configuration for complex character support. You can check it here: http://en.wikipedia.org/wiki/WP:INDIC
---&gt;
Table: Tamil vowels (Isolated form).{{sfn|Steever|1996|p=426-430}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- style=&quot;background:#eeeeee; font-size:90%;&quot;
! Vowel !! [[ISO 15919]] !! IPA
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|அ}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|a}} || {{IPAblink|ʌ}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ஆ}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|ā}} || {{IPA|[ɑː]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|இ}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|i}} || {{IPA|[i]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ஈ}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|ī}} || {{IPA|[iː]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|உ}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|u}} || {{IPA|[u]}}, {{IPA|[ɯ]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ஊ}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|ū}} || {{IPA|[uː]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|எ}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|e}} || {{IPA|[e]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ஏ}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|ē}} || {{IPA|[eː]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ஐ}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|ai}} || {{IPA|[ʌj]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ஒ}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|o}} || {{IPA|[o]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ஓ}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|ō}} || {{IPA|[oː]}}
|-
| &lt;big&gt;{{lang|ta|ஔ}}&lt;/big&gt; || {{transl|ta|ISO|au}} || {{IPA|[ʌʋ]}}
|-
|}

====Compound form====
Using the consonant 'k' as an example:
&lt;!---
NOTE:
Before editing this page for unicode errors please check your OS configuration for complex character support. You can check it here: http://en.wikipedia.org/wiki/WP:INDIC
---&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- style=&quot;background:#eeeeee; font-size:90%;&quot;
! Formation !! Compound form !! [[ISO 15919]] !! IPA
|-
|xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| க் + அ ||xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| க || {{transl|ta|ISO|ka}} || {{IPA|[kʌ]}}
|-
|xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| க் + ஆ ||xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| கா || {{transl|ta|ISO|kā}} || {{IPA|[kɑː]}}
|-
|xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| க் + இ ||xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| கி || {{transl|ta|ISO|ki}} || {{IPA|[ki]}}
|-
|xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| க் + ஈ ||xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| கீ || {{transl|ta|ISO|kī}} || {{IPA|[kiː]}}
|-
|xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| க் + உ ||xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| கு || {{transl|ta|ISO|ku}} || {{IPA|[ku]}}, {{IPA|[kɯ]}}
|-
|xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| க் + ஊ ||xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| கூ || {{transl|ta|ISO|kū}} || {{IPA|[kuː]}}
|-
|xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| க் + எ ||xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| கெ || {{transl|ta|ISO|ke}} || {{IPA|[ke]}}
|-
|xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| க் + ஏ ||xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| கே|| {{transl|ta|ISO|kē}} || {{IPA|[keː]}}
|-
|xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| க் + ஐ ||xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| கை || {{transl|ta|ISO|kai}} || {{IPA|[kʌj]}}
|-
|xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| க் + ஒ ||xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| கொ || {{transl|ta|ISO|ko}} || {{IPA|[ko]}}
|-
|xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| க் + ஓ ||xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| கோ|| {{transl|ta|ISO|kō}} || {{IPA|[koː]}}
|-
|xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| க் + ஔ ||xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;| கௌ || {{transl|ta|ISO|kau}} || {{IPA|[kʌʋ]}}
|-
|}

The special letter {{lang|ta|ஃ}} (called ''akh'') is the ''[[visarga]]''. It traditionally served a purely grammatical function, but in modern times it has come to be used as a diacritic to represent foreign sounds. For example, {{lang|ta|ஃப}} is used for the English sound ''f'', not found in Tamil.

The long (''nedil'') vowels are about twice as long as the short (''kuṟil'') vowels. The [[diphthong]]s are usually pronounced about one and a half times as long as the short vowels, though some grammatical texts place them with the long (''nedil'') vowels.

As can be seen in the compound form, the vowel sign can be added to the right, left or both sides of the consonants. It can also form a [[Ligature (typography)|ligature]]. These rules are evolving and older use has more ligatures than modern use. What you actually see on this page depends on your font selection; for example, [[Code2000]] will show more ligatures than [[Latha (typeface)|Latha]].

There are proponents of script reform who want to eliminate all ligatures and let all vowel signs appear on the right side.

Unicode encodes the character in logical order (always the consonant first), whereas legacy 8-bit encodings (such as [[TSCII]]) prefer the written order. This makes it necessary to reorder when converting from one encoding to another; it is not sufficient simply to map one set of codepoints to the other.

==== Compound table of Tamil letters ====
{{brahmic}}
The following table lists vowel (''uyir'' or life) letters across the top and consonant (''mei'' or body) letters along the side, the combination of which gives all Tamil compound (uyirmei) letters.

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; 
!width=&quot;46pt&quot;|{{lang|en|Vowels}} →
{{lang|en|Tholkapyam consonants}}
↓
!width=&quot;40pt&quot;|அ
!width=&quot;40pt&quot;|ஆ
!width=&quot;40pt&quot;|இ
!width=&quot;40pt&quot;|ஈ
!width=&quot;40pt&quot;|உ
!width=&quot;40pt&quot;|ஊ
!width=&quot;40pt&quot;|எ
!width=&quot;40pt&quot;|ஏ
!width=&quot;40pt&quot;|ஐ
!width=&quot;40pt&quot;|ஒ
!width=&quot;40pt&quot;|ஓ
!width=&quot;40pt&quot;|ஔ
|-
!க்
|க
|கா
|கி
|கீ
|கு
|கூ
|கெ
|கே
|கை
|கொ
|கோ
|கௌ
|-
!ங்
|ங
|ஙா
|ஙி
|ஙீ
|ஙு
|ஙூ
|ஙெ
|ஙே
|ஙை
|ஙொ
|ஙோ
|ஙௌ
|-
!ச்
|ச
|சா
|சி
|சீ
|சு
|சூ
|செ
|சே
|சை
|சொ
|சோ
|சௌ
|-
!ஞ்
|ஞ
|ஞா
|ஞி
|ஞீ
|ஞு
|ஞூ
|ஞெ
|ஞே
|ஞை
|ஞொ
|ஞோ
|ஞௌ
|-
!ட்
|ட
|டா
|டி
|டீ
|டு
|டூ
|டெ
|டே
|டை
|டொ
|டோ
|டௌ
|-
!ண்
|ண
|ணா
|ணி
|ணீ
|ணு
|ணூ
|ணெ
|ணே
|ணை
|ணொ
|ணோ
|ணௌ
|-
!த்
|த
|தா
|தி
|தீ
|து
|தூ
|தெ
|தே
|தை
|தொ
|தோ
|தௌ
|-
!ந்
|ந
|நா
|நி
|நீ
|நு
|நூ
|நெ
|நே
|நை
|நொ
|நோ
|நௌ
|-
!ப்
|ப
|பா
|பி
|பீ
|பு
|பூ
|பெ
|பே
|பை
|பொ
|போ
|பௌ
|-
!ம்
|ம
|மா
|மி
|மீ
|மு
|மூ
|மெ
|மே
|மை
|மொ
|மோ
|மௌ
|-
!ய்
|ய
|யா
|யி
|யீ
|யு
|யூ
|யெ
|யே
|யை
|யொ
|யோ
|யௌ
|-
!ர்
|ர
|ரா
|ரி
|ரீ
|ரு
|ரூ
|ரெ
|ரே
|ரை
|ரொ
|ரோ
|ரௌ
|-
!ல்
|ல
|லா
|லி
|லீ
|லு
|லூ
|லெ
|லே
|லை
|லொ
|லோ
|லௌ
|-
!வ்
|வ
|வா
|வி
|வீ
|வு
|வூ
|வெ
|வே
|வை
|வொ
|வோ
|வௌ
|-
!ழ்
|ழ
|ழா
|ழி
|ழீ
|ழு
|ழூ
|ழெ
|ழே
|ழை
|ழொ
|ழோ
|ழௌ
|-
!ள்
|ள
|ளா
|ளி
|ளீ
|ளு
|ளூ
|ளெ
|ளே
|ளை
|ளொ
|ளோ
|ளௌ
|-
!ற்
|ற
|றா
|றி
|றீ
|று
|றூ
|றெ
|றே
|றை
|றொ
|றோ
|றௌ
|-
!ன்
|ன
|னா
|னி
|னீ
|னு
|னூ
|னெ
|னே
|னை
|னொ
|னோ
|னௌ
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:center&quot; xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;
|+{{lang|en|Grantha compound table}}
|-
!width=&quot;46pt&quot;|{{lang|en|Vowels}} →
{{lang|en|Grantha consonants}}
↓
!width=&quot;20pt&quot;|
!width=&quot;40pt&quot;|அ
!width=&quot;40pt&quot;|ஆ
!width=&quot;40pt&quot;|இ
!width=&quot;40pt&quot;|ஈ
!width=&quot;40pt&quot;|உ
!width=&quot;40pt&quot;|ஊ
!width=&quot;40pt&quot;|எ
!width=&quot;40pt&quot;|ஏ
!width=&quot;40pt&quot;|ஐ
!width=&quot;40pt&quot;|ஒ
!width=&quot;40pt&quot;|ஓ
!width=&quot;40pt&quot;|ஔ
|-
|
|
|a
|ā
|i
|ī
|u
|ū
|e
|ē
|ai
|o
|ō
|au
|-
!ஶ்
|ś
|ஶ
|ஶா
|ஶி
|ஶீ
|ஶு
|ஶூ
|ஶெ
|ஶே
|ஶை
|ஶொ
|ஶோ
|ஶௌ
|-
!ஜ்
|j
|ஜ
|ஜா
|ஜி
|ஜீ
|ஜு
|ஜூ
|ஜெ
|ஜே
|ஜை
|ஜொ
|ஜோ
|ஜௌ
|-
!ஷ்
|ṣ
|ஷ
|ஷா
|ஷி
|ஷீ
|ஷு
|ஷூ
|ஷெ
|ஷே
|ஷை
|ஷொ
|ஷோ
|ஷௌ
|-
!ஸ்
|s
|ஸ
|ஸா
|ஸி
|ஸீ
|ஸு
|ஸூ
|ஸெ
|ஸே
|ஸை
|ஸொ
|ஸோ
|ஸௌ
|-
!ஹ்
|h
|ஹ
|ஹா
|ஹி
|ஹீ
|ஹு
|ஹூ
|ஹெ
|ஹே
|ஹை
|ஹொ
|ஹோ
|ஹௌ
|-
!க்ஷ்
|kṣ
|க்ஷ
|க்ஷா
|க்ஷி
|க்ஷீ
|க்ஷு
|க்ஷூ
|க்ஷெ
|க்ஷே
|க்ஷை
|க்ஷொ
|க்ஷோ
|க்ஷௌ
|}

== Numerals and symbols ==

{{main|Tamil numerals}}

Apart from the numerals (0-9), Tamil also has numerals for 10, 100 and 1000. Symbols for day, month, year, debit, credit, as above, rupee, numeral are present as well.
{| class=wikitable border=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:200%;&quot;
|- style=&quot;font-size:50%&quot;
!  0 || 1 || 2 || 3 || 4 || 5 || 6 || 7 || 8 || 9 || 10 || 100 || 1000
|-
|- style=&quot;font-size:75%&quot; xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;
!  {{lang|ta|௦}} || {{lang|ta|௧}} || {{lang|ta|௨}} || {{lang|ta|௩}} || {{lang|ta|௪}} || {{lang|ta|௫}} || {{lang|ta|௬}} || {{lang|ta|௭}} || {{lang|ta|௮}} || {{lang|ta|௯}} || {{lang|ta|௰}} || {{lang|ta|௱}} || {{lang|ta|௲}}
|-
|}
{| class=wikitable border=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:200%;&quot;
|- style=&quot;font-size:50%&quot;
!  day || month || year || debit || credit || as above || rupee || numeral || time || quantity
|-
|- style=&quot;font-size:75%&quot; xml:lang=&quot;ta&quot; lang=&quot;ta&quot;
!  {{lang|ta|௳}} || {{lang|ta|௴}} || {{lang|ta|௵}} || {{lang|ta|௶}} || {{lang|ta|௷}} || {{lang|ta|௸}} || {{lang|ta|௹}} || {{lang|ta|௺}} || {{lang|ta|ள}} || {{lang|ta|வ}}
|-
|}

== In Unicode ==
{{Main|Tamil (Unicode block)}}

The [[Unicode]] range for Tamil is U+0B80–U+0BFF. Grey areas indicate non-assigned code points. Most of the non-assigned codepoints are designated reserved because they are in the same relative position as characters assigned in other South Asian script blocks that correspond to phonemes that don't exist in the Tamil script.

Like other South Asian scripts in Unicode, the Tamil encoding was originally derived from the [[ISCII]] standard.  Both [[ISCII]] and [[Unicode]] encode Tamil as an [[abugida]]. In an abugida, each basic character represents a consonant and default vowel.  Consonants with a different vowel or bare consonants are represented by adding a modifier character to a base character.   Each codepoint representing a similar phoneme is encoded in the same relative position in each South Asian script block in Unicode, including Tamil. Although Unicode represents Tamil as an abugida all the pure consonants (consonants with no associated vowel) and syllables in Tamil can be represented by combining multiple Unicode codepoints, as can be seen in the Unicode Tamil Syllabary below.

In Unicode 5.1, named sequences were added for all Tamil pure consonants and syllables.  Unicode 5.1 also has a named sequence for the Tamil ligature SRI (''śrī''), ஶ்ரீ . The name of this sequence is TAMIL SYLLABLE SHRII, and is composed of the Unicode sequence U+0BB6 U+0BCD U+0BB0 U+0BC0.

{{Unicode chart Tamil}}

{| class=&quot;wikitable collapsible collapsed&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ Unicode Tamil Syllabary
|-
! Vowels →&lt;br&gt;Consonants&lt;br&gt;↓
! title=&quot;TAMIL LETTER A&quot; | அ&lt;br&gt;0B85
! title=&quot;TAMIL LETTER AA&quot; | ஆ&lt;br&gt;0B86
! title=&quot;TAMIL LETTER I&quot; | இ&lt;br&gt;0B87
! title=&quot;TAMIL LETTER II&quot; | ஈ&lt;br&gt;0B88
! title=&quot;TAMIL LETTER U&quot; | உ&lt;br&gt;0B89
! title=&quot;TAMIL LETTER UU&quot; | ஊ&lt;br&gt;0B8A
! title=&quot;TAMIL LETTER E&quot; | எ&lt;br&gt;0B8E
! title=&quot;TAMIL LETTER EE&quot; | ஏ&lt;br&gt;0B8F
! title=&quot;TAMIL LETTER AI&quot; | ஐ&lt;br&gt;0B90
! title=&quot;TAMIL LETTER O&quot; | ஒ&lt;br&gt;0B92
! title=&quot;TAMIL LETTER OO&quot; | ஓ&lt;br&gt;0B93
! title=&quot;TAMIL LETTER AU&quot; | ஔ&lt;br&gt;0B94
|-
! title=&quot;TAMIL CONSONANT K&quot; | க்&lt;br&gt;0B95&lt;br&gt;0BCD
| title=&quot;TAMIL LETTER KA&quot; | க&lt;br&gt;0B95&lt;br&gt;&amp;nbsp;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE KAA&quot; | கா&lt;br&gt;0B95&lt;br&gt;0BBE
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE KI&quot; | கி&lt;br&gt;0B95&lt;br&gt;0BBF
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE KII&quot; | கீ&lt;br&gt;0B95&lt;br&gt;0BC0
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE KU&quot; | கு&lt;br&gt;0B95&lt;br&gt;0BC1
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE KUU&quot; | கூ&lt;br&gt;0B95&lt;br&gt;0BC2
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE KE&quot; | கெ&lt;br&gt;0B95&lt;br&gt;0BC6
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE KEE&quot; | கே&lt;br&gt;0B95&lt;br&gt;0BC7
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE KAI&quot; | கை&lt;br&gt;0B95&lt;br&gt;0BC8
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE KO&quot; | கொ&lt;br&gt;0B95&lt;br&gt;0BCA
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE KOO&quot; | கோ&lt;br&gt;0B95&lt;br&gt;0BCB
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE KAU&quot; | கௌ&lt;br&gt;0B95&lt;br&gt;0BCC
|-
! title=&quot;TAMIL CONSONANT NG&quot; | ங்&lt;br&gt;0B99&lt;br&gt;0BCD
| title=&quot;TAMIL LETTER NGA&quot; | ங&lt;br&gt;0B99&lt;br&gt;&amp;nbsp;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NGAA&quot; | ஙா&lt;br&gt;0B99&lt;br&gt;0BBE
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NGI&quot; | ஙி&lt;br&gt;0B99&lt;br&gt;0BBF
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NGII&quot; | ஙீ&lt;br&gt;0B99&lt;br&gt;0BC0
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NGU&quot; | ஙு&lt;br&gt;0B99&lt;br&gt;0BC1
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NGUU&quot; | ஙூ&lt;br&gt;0B99&lt;br&gt;0BC2
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NGE&quot; | ஙெ&lt;br&gt;0B99&lt;br&gt;0BC6
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NGEE&quot; | ஙே&lt;br&gt;0B99&lt;br&gt;0BC7
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NGAI&quot; | ஙை&lt;br&gt;0B99&lt;br&gt;0BC8
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NGO&quot; | ஙொ&lt;br&gt;0B99&lt;br&gt;0BCA
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NGOO&quot; | ஙோ&lt;br&gt;0B99&lt;br&gt;0BCB
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NGAU&quot; | ஙௌ&lt;br&gt;0B99&lt;br&gt;0BCC
|-
! title=&quot;TAMIL CONSONANT C&quot; | ச்&lt;br&gt;0B9A&lt;br&gt;0BCD
| title=&quot;TAMIL LETTER CA&quot; | ச&lt;br&gt;0B9A&lt;br&gt;&amp;nbsp;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE CAA&quot; | சா&lt;br&gt;0B9A&lt;br&gt;0BBE
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE CI&quot; | சி&lt;br&gt;0B9A&lt;br&gt;0BBF
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE CII&quot; | சீ&lt;br&gt;0B9A&lt;br&gt;0BC0
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE CU&quot; | சு&lt;br&gt;0B9A&lt;br&gt;0BC1
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE CUU&quot; | சூ&lt;br&gt;0B9A&lt;br&gt;0BC2
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE CE&quot; | செ&lt;br&gt;0B9A&lt;br&gt;0BC6
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE CEE&quot; | சே&lt;br&gt;0B9A&lt;br&gt;0BC7
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE CAI&quot; | சை&lt;br&gt;0B9A&lt;br&gt;0BC8
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE CO&quot; | சொ&lt;br&gt;0B9A&lt;br&gt;0BCA
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE COO&quot; | சோ&lt;br&gt;0B9A&lt;br&gt;0BCB
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE CAU&quot; | சௌ&lt;br&gt;0B9A&lt;br&gt;0BCC
|-
! title=&quot;TAMIL CONSONANT NY&quot; | ஞ்&lt;br&gt;0B9E&lt;br&gt;0BCD
| title=&quot;TAMIL LETTER NYA&quot; | ஞ&lt;br&gt;0B9E&lt;br&gt;&amp;nbsp;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NYAA&quot; | ஞா&lt;br&gt;0B9E&lt;br&gt;0BBE
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NYI&quot; | ஞி&lt;br&gt;0B9E&lt;br&gt;0BBF
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NYII&quot; | ஞீ&lt;br&gt;0B9E&lt;br&gt;0BC0
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NYU&quot; | ஞு&lt;br&gt;0B9E&lt;br&gt;0BC1
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NYUU&quot; | ஞூ&lt;br&gt;0B9E&lt;br&gt;0BC2
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NYE&quot; | ஞெ&lt;br&gt;0B9E&lt;br&gt;0BC6
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NYEE&quot; | ஞே&lt;br&gt;0B9E&lt;br&gt;0BC7
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NYAI&quot; | ஞை&lt;br&gt;0B9E&lt;br&gt;0BC8
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NYO&quot; | ஞொ&lt;br&gt;0B9E&lt;br&gt;0BCA
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NYOO&quot; | ஞோ&lt;br&gt;0B9E&lt;br&gt;0BCB
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NYAU&quot; | ஞௌ&lt;br&gt;0B9E&lt;br&gt;0BCC
|-
! title=&quot;TAMIL CONSONANT TT&quot; | ட்&lt;br&gt;0B9F&lt;br&gt;0BCD
| title=&quot;TAMIL LETTER TTA&quot; | ட&lt;br&gt;0B9F&lt;br&gt;&amp;nbsp;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE TTAA&quot; | டா&lt;br&gt;0B9F&lt;br&gt;0BBE
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE TTI&quot; | டி&lt;br&gt;0B9F&lt;br&gt;0BBF
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE TTII&quot; | டீ&lt;br&gt;0B9F&lt;br&gt;0BC0
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE TTU&quot; | டு&lt;br&gt;0B9F&lt;br&gt;0BC1
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE TTUU&quot; | டூ&lt;br&gt;0B9F&lt;br&gt;0BC2
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE TTE&quot; | டெ&lt;br&gt;0B9F&lt;br&gt;0BC6
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE TTEE&quot; | டே&lt;br&gt;0B9F&lt;br&gt;0BC7
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE TTAI&quot; | டை&lt;br&gt;0B9F&lt;br&gt;0BC8
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE TTO&quot; | டொ&lt;br&gt;0B9F&lt;br&gt;0BCA
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE TTOO&quot; | டோ&lt;br&gt;0B9F&lt;br&gt;0BCB
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE TTAU&quot; | டௌ&lt;br&gt;0B9F&lt;br&gt;0BCC
|-
! title=&quot;TAMIL CONSONANT NN&quot; | ண்&lt;br&gt;0BA3&lt;br&gt;0BCD
| title=&quot;TAMIL LETTER NNA&quot; | ண&lt;br&gt;0BA3&lt;br&gt;&amp;nbsp;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NNAA&quot; | ணா&lt;br&gt;0BA3&lt;br&gt;0BBE
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NNI&quot; | ணி&lt;br&gt;0BA3&lt;br&gt;0BBF
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NNII&quot; | ணீ&lt;br&gt;0BA3&lt;br&gt;0BC0
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NNU&quot; | ணு&lt;br&gt;0BA3&lt;br&gt;0BC1
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NNUU&quot; | ணூ&lt;br&gt;0BA3&lt;br&gt;0BC2
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NNE&quot; | ணெ&lt;br&gt;0BA3&lt;br&gt;0BC6
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NNEE&quot; | ணே&lt;br&gt;0BA3&lt;br&gt;0BC7
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NNAI&quot; | ணை&lt;br&gt;0BA3&lt;br&gt;0BC8
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NNO&quot; | ணொ&lt;br&gt;0BA3&lt;br&gt;0BCA
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NNOO&quot; | ணோ&lt;br&gt;0BA3&lt;br&gt;0BCB
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NNAU&quot; | ணௌ&lt;br&gt;0BA3&lt;br&gt;0BCC
|-
! title=&quot;TAMIL CONSONANT T&quot; | த்&lt;br&gt;0BA4&lt;br&gt;0BCD
| title=&quot;TAMIL LETTER TA&quot; | த&lt;br&gt;0BA4&lt;br&gt;&amp;nbsp;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE TAA&quot; | தா&lt;br&gt;0BA4&lt;br&gt;0BBE
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE TI&quot; | தி&lt;br&gt;0BA4&lt;br&gt;0BBF
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE TII&quot; | தீ&lt;br&gt;0BA4&lt;br&gt;0BC0
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE TU&quot; | து&lt;br&gt;0BA4&lt;br&gt;0BC1
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE TUU&quot; | தூ&lt;br&gt;0BA4&lt;br&gt;0BC2
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE TE&quot; | தெ&lt;br&gt;0BA4&lt;br&gt;0BC6
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE TEE&quot; | தே&lt;br&gt;0BA4&lt;br&gt;0BC7
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE TAI&quot; | தை&lt;br&gt;0BA4&lt;br&gt;0BC8
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE TO&quot; | தொ&lt;br&gt;0BA4&lt;br&gt;0BCA
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE TOO&quot; | தோ&lt;br&gt;0BA4&lt;br&gt;0BCB
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE TAU&quot; | தௌ&lt;br&gt;0BA4&lt;br&gt;0BCC
|-
! title=&quot;TAMIL CONSONANT N&quot; | ந்&lt;br&gt;0BA8&lt;br&gt;0BCD
| title=&quot;TAMIL LETTER NA&quot; | ந&lt;br&gt;0BA8&lt;br&gt;&amp;nbsp;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NAA&quot; | நா&lt;br&gt;0BA8&lt;br&gt;0BBE
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NI&quot; | நி&lt;br&gt;0BA8&lt;br&gt;0BBF
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NII&quot; | நீ&lt;br&gt;0BA8&lt;br&gt;0BC0
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NU&quot; | நு&lt;br&gt;0BA8&lt;br&gt;0BC1
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NUU&quot; | நூ&lt;br&gt;0BA8&lt;br&gt;0BC2
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NE&quot; | நெ&lt;br&gt;0BA8&lt;br&gt;0BC6
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NEE&quot; | நே&lt;br&gt;0BA8&lt;br&gt;0BC7
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NAI&quot; | நை&lt;br&gt;0BA8&lt;br&gt;0BC8
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NO&quot; | நொ&lt;br&gt;0BA8&lt;br&gt;0BCA
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NOO&quot; | நோ&lt;br&gt;0BA8&lt;br&gt;0BCB
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NAU&quot; | நௌ&lt;br&gt;0BA8&lt;br&gt;0BCC
|-
! title=&quot;TAMIL CONSONANT P&quot; | ப்&lt;br&gt;0BAA&lt;br&gt;0BCD
| title=&quot;TAMIL LETTER PA&quot; | ப&lt;br&gt;0BAA&lt;br&gt;&amp;nbsp;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE PAA&quot; | பா&lt;br&gt;0BAA&lt;br&gt;0BBE
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE PI&quot; | பி&lt;br&gt;0BAA&lt;br&gt;0BBF
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE PII&quot; | பீ&lt;br&gt;0BAA&lt;br&gt;0BC0
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE PU&quot; | பு&lt;br&gt;0BAA&lt;br&gt;0BC1
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE PUU&quot; | பூ&lt;br&gt;0BAA&lt;br&gt;0BC2
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE PE&quot; | பெ&lt;br&gt;0BAA&lt;br&gt;0BC6
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE PEE&quot; | பே&lt;br&gt;0BAA&lt;br&gt;0BC7
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE PAI&quot; | பை&lt;br&gt;0BAA&lt;br&gt;0BC8
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE PO&quot; | பொ&lt;br&gt;0BAA&lt;br&gt;0BCA
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE POO&quot; | போ&lt;br&gt;0BAA&lt;br&gt;0BCB
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE PAU&quot; | பௌ&lt;br&gt;0BAA&lt;br&gt;0BCC
|-
! title=&quot;TAMIL CONSONANT M&quot; | ம்&lt;br&gt;0BAE&lt;br&gt;0BCD
| title=&quot;TAMIL LETTER MA&quot; | ம&lt;br&gt;0BAE&lt;br&gt;&amp;nbsp;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE MAA&quot; | மா&lt;br&gt;0BAE&lt;br&gt;0BBE
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE MI&quot; | மி&lt;br&gt;0BAE&lt;br&gt;0BBF
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE MII&quot; | மீ&lt;br&gt;0BAE&lt;br&gt;0BC0
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE MU&quot; | மு&lt;br&gt;0BAE&lt;br&gt;0BC1
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE MUU&quot; | மூ&lt;br&gt;0BAE&lt;br&gt;0BC2
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE ME&quot; | மெ&lt;br&gt;0BAE&lt;br&gt;0BC6
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE MEE&quot; | மே&lt;br&gt;0BAE&lt;br&gt;0BC7
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE MAI&quot; | மை&lt;br&gt;0BAE&lt;br&gt;0BC8
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE MO&quot; | மொ&lt;br&gt;0BAE&lt;br&gt;0BCA
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE MOO&quot; | மோ&lt;br&gt;0BAE&lt;br&gt;0BCB
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE MAU&quot; | மௌ&lt;br&gt;0BAE&lt;br&gt;0BCC
|-
! title=&quot;TAMIL CONSONANT Y&quot; | ய்&lt;br&gt;0BAF&lt;br&gt;0BCD
| title=&quot;TAMIL LETTER YA&quot; | ய&lt;br&gt;0BAF&lt;br&gt;&amp;nbsp;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE YAA&quot; | யா&lt;br&gt;0BAF&lt;br&gt;0BBE
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE YI&quot; | யி&lt;br&gt;0BAF&lt;br&gt;0BBF
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE YII&quot; | யீ&lt;br&gt;0BAF&lt;br&gt;0BC0
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE YU&quot; | யு&lt;br&gt;0BAF&lt;br&gt;0BC1
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE YUU&quot; | யூ&lt;br&gt;0BAF&lt;br&gt;0BC2
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE YE&quot; | யெ&lt;br&gt;0BAF&lt;br&gt;0BC6
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE YEE&quot; | யே&lt;br&gt;0BAF&lt;br&gt;0BC7
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE YAI&quot; | யை&lt;br&gt;0BAF&lt;br&gt;0BC8
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE YO&quot; | யொ&lt;br&gt;0BAF&lt;br&gt;0BCA
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE YOO&quot; | யோ&lt;br&gt;0BAF&lt;br&gt;0BCB
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE YAU&quot; | யௌ&lt;br&gt;0BAF&lt;br&gt;0BCC
|-
! title=&quot;TAMIL CONSONANT R&quot; | ர்&lt;br&gt;0BB0&lt;br&gt;0BCD
| title=&quot;TAMIL LETTER RA&quot; | ர&lt;br&gt;0BB0&lt;br&gt;&amp;nbsp;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE RAA&quot; | ரா&lt;br&gt;0BB0&lt;br&gt;0BBE
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE RI&quot; | ரி&lt;br&gt;0BB0&lt;br&gt;0BBF
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE RII&quot; | ரீ&lt;br&gt;0BB0&lt;br&gt;0BC0
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE RU&quot; | ரு&lt;br&gt;0BB0&lt;br&gt;0BC1
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE RUU&quot; | ரூ&lt;br&gt;0BB0&lt;br&gt;0BC2
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE RE&quot; | ரெ&lt;br&gt;0BB0&lt;br&gt;0BC6
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE REE&quot; | ரே&lt;br&gt;0BB0&lt;br&gt;0BC7
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE RAI&quot; | ரை&lt;br&gt;0BB0&lt;br&gt;0BC8
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE RO&quot; | ரொ&lt;br&gt;0BB0&lt;br&gt;0BCA
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE ROO&quot; | ரோ&lt;br&gt;0BB0&lt;br&gt;0BCB
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE RAU&quot; | ரௌ&lt;br&gt;0BB0&lt;br&gt;0BCC
|-
! title=&quot;TAMIL CONSONANT L&quot; | ல்&lt;br&gt;0BB2&lt;br&gt;0BCD
| title=&quot;TAMIL LETTER LA&quot; | ல&lt;br&gt;0BB2&lt;br&gt;&amp;nbsp;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LAA&quot; | லா&lt;br&gt;0BB2&lt;br&gt;0BBE
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LI&quot; | லி&lt;br&gt;0BB2&lt;br&gt;0BBF
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LII&quot; | லீ&lt;br&gt;0BB2&lt;br&gt;0BC0
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LU&quot; | லு&lt;br&gt;0BB2&lt;br&gt;0BC1
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LUU&quot; | லூ&lt;br&gt;0BB2&lt;br&gt;0BC2
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LE&quot; | லெ&lt;br&gt;0BB2&lt;br&gt;0BC6
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LEE&quot; | லே&lt;br&gt;0BB2&lt;br&gt;0BC7
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LAI&quot; | லை&lt;br&gt;0BB2&lt;br&gt;0BC8
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LO&quot; | லொ&lt;br&gt;0BB2&lt;br&gt;0BCA
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LOO&quot; | லோ&lt;br&gt;0BB2&lt;br&gt;0BCB
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LAU&quot; | லௌ&lt;br&gt;0BB2&lt;br&gt;0BCC
|-
! title=&quot;TAMIL CONSONANT V&quot; | வ்&lt;br&gt;0BB5&lt;br&gt;0BCD
| title=&quot;TAMIL LETTER VA&quot; | வ&lt;br&gt;0BB5&lt;br&gt;&amp;nbsp;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE VAA&quot; | வா&lt;br&gt;0BB5&lt;br&gt;0BBE
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE VI&quot; | வி&lt;br&gt;0BB5&lt;br&gt;0BBF
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE VII&quot; | வீ&lt;br&gt;0BB5&lt;br&gt;0BC0
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE VU&quot; | வு&lt;br&gt;0BB5&lt;br&gt;0BC1
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE VUU&quot; | வூ&lt;br&gt;0BB5&lt;br&gt;0BC2
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE VE&quot; | வெ&lt;br&gt;0BB5&lt;br&gt;0BC6
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE VEE&quot; | வே&lt;br&gt;0BB5&lt;br&gt;0BC7
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE VAI&quot; | வை&lt;br&gt;0BB5&lt;br&gt;0BC8
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE VO&quot; | வொ&lt;br&gt;0BB5&lt;br&gt;0BCA
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE VOO&quot; | வோ&lt;br&gt;0BB5&lt;br&gt;0BCB
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE VAU&quot; | வௌ&lt;br&gt;0BB5&lt;br&gt;0BCC
|-
! title=&quot;TAMIL CONSONANT LLL&quot; | ழ்&lt;br&gt;0BB4&lt;br&gt;0BCD
| title=&quot;TAMIL LETTER LLLA&quot; | ழ&lt;br&gt;0BB4&lt;br&gt;&amp;nbsp;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LLLAA&quot; | ழா&lt;br&gt;0BB4&lt;br&gt;0BBE
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LLLI&quot; | ழி&lt;br&gt;0BB4&lt;br&gt;0BBF
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LLLII&quot; | ழீ&lt;br&gt;0BB4&lt;br&gt;0BC0
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LLLU&quot; | ழு&lt;br&gt;0BB4&lt;br&gt;0BC1
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LLLUU&quot; | ழூ&lt;br&gt;0BB4&lt;br&gt;0BC2
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LLLE&quot; | ழெ&lt;br&gt;0BB4&lt;br&gt;0BC6
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LLLEE&quot; | ழே&lt;br&gt;0BB4&lt;br&gt;0BC7
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LLLAI&quot; | ழை&lt;br&gt;0BB4&lt;br&gt;0BC8
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LLLO&quot; | ழொ&lt;br&gt;0BB4&lt;br&gt;0BCA
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LLLOO&quot; | ழோ&lt;br&gt;0BB4&lt;br&gt;0BCB
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LLLAU&quot; | ழௌ&lt;br&gt;0BB4&lt;br&gt;0BCC
|-
! title=&quot;TAMIL CONSONANT LL&quot; | ள்&lt;br&gt;0BB3&lt;br&gt;0BCD
| title=&quot;TAMIL LETTER LLA&quot; | ள&lt;br&gt;0BB3&lt;br&gt;&amp;nbsp;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LLAA&quot; | ளா&lt;br&gt;0BB3&lt;br&gt;0BBE
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LLI&quot; | ளி&lt;br&gt;0BB3&lt;br&gt;0BBF
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LLII&quot; | ளீ&lt;br&gt;0BB3&lt;br&gt;0BC0
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LLU&quot; | ளு&lt;br&gt;0BB3&lt;br&gt;0BC1
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LLUU&quot; | ளூ&lt;br&gt;0BB3&lt;br&gt;0BC2
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LLE&quot; | ளெ&lt;br&gt;0BB3&lt;br&gt;0BC6
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LLEE&quot; | ளே&lt;br&gt;0BB3&lt;br&gt;0BC7
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LLAI&quot; | ளை&lt;br&gt;0BB3&lt;br&gt;0BC8
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LLO&quot; | ளொ&lt;br&gt;0BB3&lt;br&gt;0BCA
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LLOO&quot; | ளோ&lt;br&gt;0BB3&lt;br&gt;0BCB
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE LLAU&quot; | ளௌ&lt;br&gt;0BB3&lt;br&gt;0BCC
|-
! title=&quot;TAMIL CONSONANT RR&quot; | ற்&lt;br&gt;0BB1&lt;br&gt;0BCD
| title=&quot;TAMIL LETTER RRA&quot; | ற&lt;br&gt;0BB1&lt;br&gt;&amp;nbsp;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE RRAA&quot; | றா&lt;br&gt;0BB1&lt;br&gt;0BBE
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE RRI&quot; | றி&lt;br&gt;0BB1&lt;br&gt;0BBF
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE RRII&quot; | றீ&lt;br&gt;0BB1&lt;br&gt;0BC0
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE RRU&quot; | று&lt;br&gt;0BB1&lt;br&gt;0BC1
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE RRUU&quot; | றூ&lt;br&gt;0BB1&lt;br&gt;0BC2
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE RRE&quot; | றெ&lt;br&gt;0BB1&lt;br&gt;0BC6
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE RREE&quot; | றே&lt;br&gt;0BB1&lt;br&gt;0BC7
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE RRAI&quot; | றை&lt;br&gt;0BB1&lt;br&gt;0BC8
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE RRO&quot; | றொ&lt;br&gt;0BB1&lt;br&gt;0BCA
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE RROO&quot; | றோ&lt;br&gt;0BB1&lt;br&gt;0BCB
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE RRAU&quot; | றௌ&lt;br&gt;0BB1&lt;br&gt;0BCC
|-
! title=&quot;TAMIL CONSONANT NNN&quot; | ன்&lt;br&gt;0BA9&lt;br&gt;0BCD
| title=&quot;TAMIL LETTER NNNA&quot; | ன&lt;br&gt;0BA9&lt;br&gt;&amp;nbsp;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NNNAA&quot; | னா&lt;br&gt;0BA9&lt;br&gt;0BBE
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NNNI&quot; | னி&lt;br&gt;0BA9&lt;br&gt;0BBF
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NNNII&quot; | னீ&lt;br&gt;0BA9&lt;br&gt;0BC0
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NNNU&quot; | னு&lt;br&gt;0BA9&lt;br&gt;0BC1
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NNNUU&quot; | னூ&lt;br&gt;0BA9&lt;br&gt;0BC2
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NNNE&quot; | னெ&lt;br&gt;0BA9&lt;br&gt;0BC6
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NNNEE&quot; | னே&lt;br&gt;0BA9&lt;br&gt;0BC7
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NNNAI&quot; | னை&lt;br&gt;0BA9&lt;br&gt;0BC8
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NNNO&quot; | னொ&lt;br&gt;0BA9&lt;br&gt;0BCA
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NNNOO&quot; | னோ&lt;br&gt;0BA9&lt;br&gt;0BCB
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE NNNAU&quot; | னௌ&lt;br&gt;0BA9&lt;br&gt;0BCC
|-
|-
! title=&quot;TAMIL CONSONANT SH&quot; | ஶ்&lt;br&gt;0BB6&lt;br&gt;0BCD
| title=&quot;TAMIL LETTER SHA&quot; | ஶ&lt;br&gt;0BB6&lt;br&gt;&amp;nbsp;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE SHAA&quot; | ஶா&lt;br&gt;0BB6&lt;br&gt;0BBE
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE SHI&quot; | ஶி&lt;br&gt;0BB6&lt;br&gt;0BBF
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE SHII&quot; | ஶீ&lt;br&gt;0BB6&lt;br&gt;0BC0
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE SHU&quot; | ஶு&lt;br&gt;0BB6&lt;br&gt;0BC1
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE SHUU&quot; | ஶூ&lt;br&gt;0BB6&lt;br&gt;0BC2
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE SHE&quot; | ஶெ&lt;br&gt;0BB6&lt;br&gt;0BC6
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE SHEE&quot; | ஶே&lt;br&gt;0BB6&lt;br&gt;0BC7
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE SHAI&quot; | ஶை&lt;br&gt;0BB6&lt;br&gt;0BC8
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE SHO&quot; | ஶொ&lt;br&gt;0BB6&lt;br&gt;0BCA
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE SHOO&quot; | ஶோ&lt;br&gt;0BB6&lt;br&gt;0BCB
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE SHAU&quot; | ஶௌ&lt;br&gt;0BB6&lt;br&gt;0BCC
|-
! title=&quot;TAMIL CONSONANT J&quot; | ஜ்&lt;br&gt;0B9C&lt;br&gt;0BCD
| title=&quot;TAMIL LETTER JA&quot; | ஜ&lt;br&gt;0B9C&lt;br&gt;&amp;nbsp;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE JAA&quot; | ஜா&lt;br&gt;0B9C&lt;br&gt;0BBE
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE JI&quot; | ஜி&lt;br&gt;0B9C&lt;br&gt;0BBF
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE JII&quot; | ஜீ&lt;br&gt;0B9C&lt;br&gt;0BC0
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE JU&quot; | ஜு&lt;br&gt;0B9C&lt;br&gt;0BC1
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE JUU&quot; | ஜூ&lt;br&gt;0B9C&lt;br&gt;0BC2
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE JE&quot; | ஜெ&lt;br&gt;0B9C&lt;br&gt;0BC6
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE JEE&quot; | ஜே&lt;br&gt;0B9C&lt;br&gt;0BC7
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE JAI&quot; | ஜை&lt;br&gt;0B9C&lt;br&gt;0BC8
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE JO&quot; | ஜொ&lt;br&gt;0B9C&lt;br&gt;0BCA
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE JOO&quot; | ஜோ&lt;br&gt;0B9C&lt;br&gt;0BCB
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE JAU&quot; | ஜௌ&lt;br&gt;0B9C&lt;br&gt;0BCC
|-
! title=&quot;TAMIL CONSONANT SS&quot; | ஷ்&lt;br&gt;0BB7&lt;br&gt;0BCD
| title=&quot;TAMIL LETTER SSA&quot; | ஷ&lt;br&gt;0BB7&lt;br&gt;&amp;nbsp;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE SSAA&quot; | ஷா&lt;br&gt;0BB7&lt;br&gt;0BBE
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE SSI&quot; | ஷி&lt;br&gt;0BB7&lt;br&gt;0BBF
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE SSII&quot; | ஷீ&lt;br&gt;0BB7&lt;br&gt;0BC0
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE SSU&quot; | ஷு&lt;br&gt;0BB7&lt;br&gt;0BC1
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE SSUU&quot; | ஷூ&lt;br&gt;0BB7&lt;br&gt;0BC2
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE SSE&quot; | ஷெ&lt;br&gt;0BB7&lt;br&gt;0BC6
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE SSEE&quot; | ஷே&lt;br&gt;0BB7&lt;br&gt;0BC7
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE SSAI&quot; | ஷை&lt;br&gt;0BB7&lt;br&gt;0BC8
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE SSO&quot; | ஷொ&lt;br&gt;0BB7&lt;br&gt;0BCA
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE SSOO&quot; | ஷோ&lt;br&gt;0BB7&lt;br&gt;0BCB
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE SSAU&quot; | ஷௌ&lt;br&gt;0BB7&lt;br&gt;0BCC
|-
! title=&quot;TAMIL CONSONANT S&quot; | ஸ்&lt;br&gt;0BB8&lt;br&gt;0BCD
| title=&quot;TAMIL LETTER SA&quot; | ஸ&lt;br&gt;0BB8&lt;br&gt;&amp;nbsp;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE SAA&quot; | ஸா&lt;br&gt;0BB8&lt;br&gt;0BBE
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE SI&quot; | ஸி&lt;br&gt;0BB8&lt;br&gt;0BBF
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE SII&quot; | ஸீ&lt;br&gt;0BB8&lt;br&gt;0BC0
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE SU&quot; | ஸு&lt;br&gt;0BB8&lt;br&gt;0BC1
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE SUU&quot; | ஸூ&lt;br&gt;0BB8&lt;br&gt;0BC2
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE SE&quot; | ஸெ&lt;br&gt;0BB8&lt;br&gt;0BC6
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE SEE&quot; | ஸே&lt;br&gt;0BB8&lt;br&gt;0BC7
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE SAI&quot; | ஸை&lt;br&gt;0BB8&lt;br&gt;0BC8
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE SO&quot; | ஸொ&lt;br&gt;0BB8&lt;br&gt;0BCA
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE SOO&quot; | ஸோ&lt;br&gt;0BB8&lt;br&gt;0BCB
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE SAU&quot; | ஸௌ&lt;br&gt;0BB8&lt;br&gt;0BCC
|-
! title=&quot;TAMIL CONSONANT H&quot; | ஹ்&lt;br&gt;0BB9&lt;br&gt;0BCD
| title=&quot;TAMIL LETTER HA&quot; | ஹ&lt;br&gt;0BB9&lt;br&gt;&amp;nbsp;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE HAA&quot; | ஹா&lt;br&gt;0BB9&lt;br&gt;0BBE
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE HI&quot; | ஹி&lt;br&gt;0BB9&lt;br&gt;0BBF
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE HII&quot; | ஹீ&lt;br&gt;0BB9&lt;br&gt;0BC0
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE HU&quot; | ஹு&lt;br&gt;0BB9&lt;br&gt;0BC1
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE HUU&quot; | ஹூ&lt;br&gt;0BB9&lt;br&gt;0BC2
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE HE&quot; | ஹெ&lt;br&gt;0BB9&lt;br&gt;0BC6
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE HEE&quot; | ஹே&lt;br&gt;0BB9&lt;br&gt;0BC7
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE HAI&quot; | ஹை&lt;br&gt;0BB9&lt;br&gt;0BC8
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE HO&quot; | ஹொ&lt;br&gt;0BB9&lt;br&gt;0BCA
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE HOO&quot; | ஹோ&lt;br&gt;0BB9&lt;br&gt;0BCB
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE HAU&quot; | ஹௌ&lt;br&gt;0BB9&lt;br&gt;0BCC
|-
! title=&quot;TAMIL CONSONANT KSS&quot; | க்ஷ்&lt;br&gt;0B95&lt;br&gt;0BCD&lt;br&gt;0BB7&lt;br&gt;0BCD&lt;/span&gt;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE KSSA&quot; | க்ஷ&lt;br&gt;0B95&lt;br&gt;0BCD&lt;br&gt;0BB7&lt;br&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE KSSAA&quot; | க்ஷா&lt;br&gt;0B95&lt;br&gt;0BCD&lt;br&gt;0BB7&lt;br&gt;0BBE&lt;/span&gt;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE KSSI&quot; | க்ஷி&lt;br&gt;0B95&lt;br&gt;0BCD &lt;br&gt;0BB7 &lt;br&gt;0BBF&lt;/span&gt;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE KSSII&quot; | க்ஷீ&lt;br&gt;0B95&lt;br&gt;0BCD &lt;br&gt;0BB7 &lt;br&gt;0BC0&lt;/span&gt;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE KSSU&quot; | க்ஷு&lt;br&gt;0B95&lt;br&gt;0BCD&lt;br&gt;0BB7&lt;br&gt;0BC1&lt;/span&gt;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE KSSUU&quot; | க்ஷூ&lt;br&gt;0B95&lt;br&gt;0BCD&lt;br&gt;0BB7&lt;br&gt;0BC2&lt;/span&gt;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE KSSE&quot; | க்ஷெ&lt;br&gt;0B95&lt;br&gt;0BCD&lt;br&gt;0BB7&lt;br&gt;0BC6&lt;/span&gt;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE KSSEE&quot; | க்ஷே&lt;br&gt;0B95&lt;br&gt;0BCD&lt;br&gt;0BB7&lt;br&gt;0BC7&lt;/span&gt;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE KSSAI&quot; | க்ஷை&lt;br&gt;0B95&lt;br&gt;0BCD&lt;br&gt;0BB7&lt;br&gt;0BC8&lt;/span&gt;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE KSSO&quot; | க்ஷொ&lt;br&gt;0B95&lt;br&gt;0BCD&lt;br&gt;0BB7&lt;br&gt;0BCA&lt;/span&gt;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE KSSOO&quot; | க்ஷோ&lt;br&gt;0B95&lt;br&gt;0BCD&lt;br&gt;0BB7&lt;br&gt;0BCB&lt;/span&gt;
| title=&quot;TAMIL SYLLABLE KSSAU&quot; | க்ஷெள&lt;br&gt;0B95&lt;br&gt;0BCD&lt;br&gt;0BB7&lt;br&gt;0BCC&lt;/span&gt;
|}

=== Programmatic access ===
* Tamil script can be manipulated using the [[Python (programming language)|Python]] library called '''open-Tamil'''.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://pypi.python.org/pypi/Open-Tamil/|title=Open-Tamil 0.65 : Python Package Index|publisher=}}&lt;/ref&gt;

==See also==
*[[Simplified Tamil script]]
*[[Tamil phonology]]
*[[Tamil Keyboard]]
*[[Tamil Braille]]
*[[:b:ta:தமிழ் எழுத்துகள்|Tamil letters]] (on Tamil Wikibooks)
*[[Tamil numerals]]
*[[Tamil units of measurement]]
*[[Grantha script]]
*[[Tamil bell]]

==Notes==
{{Reflist}}

==References==
* {{Citation | last=Mahadevan | first=Iravatham | year=2003 | title=Early Tamil Epigraphy from the Earliest Times to the Sixth Century A.D.  | series=[[Harvard Oriental Series]], Volume 62 | place=Cambridge | publisher=Harvard University Press | isbn=0-674-01227-5}}
* {{Citation | last=Steever | first=Sanford B. | year=1996 |chapter=Tamil Writing | editor-first=William R. |editor-last=Bright |editor2-first=Peter B. |editor2-last=Daniels |title=The World's Writing Systems |publication-place=New York |publisher=Oxford University Press|pages=426–430 |isbn=0-19-507993-0}}

==External links==
{{commonscatinline}}
* [http://www.ibiblio.org/tamil/paadanool/pdf/introduction.pdf Tamil Alphabet &amp; Basics] (PDF)
* [http://ccat.sas.upenn.edu/plc/tamilweb/book/chapter1/node5.html#SECTION00120000000000000000 Phonetics of spoken Tamil]
* [http://www.unicode.org/charts/PDF/U0B80.pdf Unicode Chart] - For Tamil ([[Portable Document Format|PDF]])
* [http://www.tamilvu.org/coresite/download/TACE16_Report_English.pdf TACE 16] (PDF)
* [http://eluthu.com/user/tamil-padi/index.php Tamil Letters]
{{list of writing systems}}
{{Tamil language}}

{{DEFAULTSORT:Tamil Script}}
[[Category:Tamil language|Script, Tamil]]
[[Category:Brahmic scripts]]
[[Category:Tamil script]]
[[Category:Scripts encoded in Unicode 1.0]]</text>
      <sha1>8ndvhvoexyftjf0jl25jxpreekq6xm6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>නීති විරෝධී දඩයම් කිරීම</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86306</id>
    <revision>
      <id>792690</id>
      <parentid>737791</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T05:52:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21329" sha1="ceq4d452a9o2uysinv1uh3jo4iqvmqi" xml:space="preserve">
[[ගොනුව:Le_braconnier_par_Frédéric_Rouge.jpg|thumb| ''ද පෝචර්'' ෆ්‍රෙඩ්රික් රූජ් (1867-1950) ]]
නීති විරෝධී ලෙස දඩයම් කිරීම අර්ථ දක්වා ඇත්තේ සාමාන්‍යයෙන් ඉඩම් පරිහරණ අයිතිවාසිකම් හා සම්බන්ධ වන සතුන් දඩයම්කිරීම හෝ අල්ලා ගැනීම ය. &lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|title=Poaching|year=2002|encyclopedia=Random House Webster's Unabridged Dictionary|edition=2nd|publisher=Random House|location=New York|isbn=978-0-375-42599-8}}&lt;/ref&gt; දරිද්‍රතාවයෙන් පෙළෙන ගොවීන් විසින් යැපුම් අරමුණු සඳහා දඩයම් කිරීම සිදු කරනු ලැබුවේසුළු ආහාර වේලට අතිරේකයක්එ ලෙසිනි.එයපිහිටුවා ඇත්තේ වංශවත් හා භෞමික පාලකයන්ගේ දඩයම් වරප්‍රසාදවලට එරෙහිවය.&lt;ref name=&quot;Krauss1997&quot;&gt;{{Cite book|last=Krauss|first=M.|date=1997|title=Herrschaftspraxis in Bayern und Preussen im 19. Jahrhundert: ein historischer Vergleich|publisher=Campus Verlag|chapter=Die Konfrontation mit dem traditionalen Rechtsverständnis: Raub, Holzdiebstahl, Lebensmitteltumult|pages=321–352|chapterurl=https://books.google.com/books?id=xnX80Q8NiSQC&amp;lpg=PP1&amp;pg=PA322#v=onepage&amp;q&amp;f=false|isbn=9783593358499|location=Frankfurt, New York|language=de}}&lt;/ref&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;/blockquote&gt; 1980 දශකයේ සිට“දඩයම් කිරීම” යන යෙදුම වනාන්තර ශාක විශේෂ නීති විරෝධී ලෙස අස්වනු නෙළීම සඳහා ද භාවිතා කර  ඇත&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Power Bratton|first1=S.|year=1985|title=Effects of disturbance by visitors on two woodland orchid species in Great Smoky Mountains National Park, USA|url=|journal=Biological Conservation|volume=31|issue=3|pages=211–227|doi=10.1016/0006-3207(85)90068-0}}&lt;/ref&gt;. කෘෂිකාර්මික අර්ථයෙන් ගත් කල, 'දඩයම් කිරීම' යන යෙදුම පසෙහි හෝ තණකොළ නැතිවීම සඳහා ද යොදා ගැනේ. ගව වැටලීම් වලදී මෙන් පශු සම්පත් සොරකම් කිරීම ,සොරකම් කිරීමක් ලෙස වර්ගීකරණය කරයි. 

== නීතිමය අංශ ==
[[ගොනුව:Tom_Thomson_Poacher.jpg|thumb| ටොරොන්ටෝ හි ඔන්ටාරියෝහි කලාභවන ටොම් තොම්සන් විසින් රචිත ''ද පෝචර්'', 1916 සටහන ]]
1998 දී මැසචුසෙට්ස් ඇම්හර්ස්ට් විශ්ව විද්‍යාලයේ පරිසර විද්‍යාඥයින් විසින් දඩයම් කිරීම පාරිසරික අපරාධයක් ලෙස යෝජනාකරන ලද අතර, ඕනෑම ක්‍රියාකාරකමක් නීති විරෝධී යැයි අර්ථ දක්වමින් වනජීවී අස්වැන්න ඇතුළු පුනර්ජනනීය ස්වාභාවික සම්පත්ආරක්ෂා කිරීම සඳහා ස්ථාපිත කර ඇති නීති හා රෙගුලාසිවලට පටහැනිව, සන්තකයේ තබා ගැනීමේ අරමුණින්, ප්‍රවාහනය, පරිභෝජනය හෝ විකිණීම සහ එහි ශරීර කොටස් භාවිතා කිරීම යනාදිය ඊට ඇතුළක් වේ. ඔවුහු දඩයම් කිරීම ශාක හා සත්වජනගහනයේ පැවැත්මට ඇති බරපතලම තර්ජනයක් ලෙස සැලකූහ.&lt;ref name=&quot;Muth19982&quot;&gt;{{cite journal|last1=Muth|first1=R. M.|last2=Bowe|first2=Jr.|year=1998|title=Illegal harvest of renewable natural resources in North America: Toward a typology of the motivations for poaching|url=|journal=Society &amp; Natural Resources|volume=11|issue=1|pages=9–24|doi=10.1080/08941929809381058}}&lt;/ref&gt; වනජීවී ජීව විද්‍යාඥයින් සහ සංරක්ෂණයින් සලකන්නේසලකන්නේ වනජීවී ජනගහනය අඩුවීම, දේශීය විශේෂ ක්ෂය වීම සහ පරිසර පද්ධතිවල ක්‍රියාකාරිත්වය අඩාල වීම නිසා ආරක්ෂිතප්‍රදේශ ඇතුළත හා පිටත ජෛව විවිධත්වයට දඩයම් කිරීම අහිතකර ලෙස බලපාන බවයි.&lt;ref name=&quot;Lindsey20122&quot;&gt;{{cite book|author1=Lindsey, P.|author14=McNutt, J. W.|chapterurl=|chapter=|url=|publisher=Panthera, [[Zoological Society of London]], [[Wildlife Conservation Society]]|location=New York|title=Illegal hunting and the bush-meat trade in savanna Africa: drivers, impacts and solutions to address the problem|year=2012|author16=Midlane, N., Milanzi, J., Morley, R., Murphree, M., Nyoni, P., Opyene, V., Phadima, J., Purchase, N., Rentsch, D., Roche, C., Shaw, J., van der Westhuizen, H., Van Vliet, N., Zisadza, P.|author15=McRobb, R.|author13=Mattheus, J.|author2=Balme, G.|author12=Marnewick, K.|author11=Lewis, D.|author10=Henschel, P.|author9=Eves, H.|author8=Diggle, R.|author7=Dickman, A.|author6=Bocchino, C.|author5=Bento, C.|author4=Begg, C.|author3=Becker, M.|isbn=}}&lt;/ref&gt;  

=== මහද්වීපික යුරෝපය ===
[[ගොනුව:Das_Ende_des_Wildschuetzen.jpg|thumb| දඩයක්කාරයාගේ අවසානය, 1894 අගෝස්තු ඩීෆෙන්බැචර්ගේ සිතුවමක් මත පදනම් වූ නිදර්ශනය ]]
[[ගොනුව:Schliersee_JennerweinGrab.jpg|thumb| ජෙනර්වින් ගීතයේ පළමු ගාථාව උපුටා දක්වමින් ෂ්ලියර්සි හි දඩයක්කාරයෙකුගේ සොහොන. 'ගිර්ග්ල්' අනුස්මරණය කිරීම සඳහා දැන් සහ පසුව දඩයම් කරන ලද ක්‍රීඩාව සොහොන මත තබා ඇත. ]]
[[ගොනුව:Marterl_Riederstein.jpg|thumb| Marterl මෙම Riederstein දී අසල Baumgartenschneid, Tegernsee. 1861 දී දඩයම් ගවේෂණයකින් ආපසු නොපැමිණි දඩයක්කාරයෙකුගේ දේහය 1897 දී එම ස්ථානයේ තිබී හමු විය.  ]]
[[ඔස්ට්‍රියාව]] සහ [[ජර්මනිය]] දඩයම් කිරීම සොරකමක් ලෙස නොව තෙවන පාර්ශවීය දඩයම් අයිතිවාසිකම්වලට මැදිහත් වීමක් ලෙසහදුන්වයි. පුරාණ ජර්මානු නීතිය මගින් ගොවීන් ඇතුළු ඕනෑම නිදහස් මිනිසෙකුට දඩයම් කිරීමට අවසර දී ඇති අතර, විශේෂයෙන්කොමන්ස් මත [[රෝමානු නීතිය]] පාලකයන්ට දඩයම් කිරීම සීමා කළේය. මධ්යකාලීන යුරෝපයේ වැඩවසම් භූමි පාලකයින් රජුගේසිට පහළට වංශාධිපතීන්ට තමන් පාලනය කළ ඉඩම්වල දඩයම් කිරීමට හා මසුන් ඇල්ලීමට ඇති අයිතිය බලාත්මක කිරීමටඋත්සාහ කළහ. දඩයම් කිරීම බරපතල අපරාධයක් ලෙස  ද සිර ගත කිරීම දඩුවමක්  ලෙස සලකනු ලැබුවද, 16 වන සියවස වනතෙක් බලාත්මක කිරීම සාපේක්ෂව දුර්වල විය. ගොවීන්ට තවමත් කුඩා ක්‍රීඩාවක් ලෙස දඩයම් කිරීම සඳහා අවසර දී තිබුණද, වංශාධිපතීන්ට දඩයම් කිරීමේ අයිතිය 16 වන සියවසේදී සීමා කර ඉඩම් අයිතියට පැවරීය. තුවක්කු වල අඩු ගුණාත්මක භාවයනිසා ක්‍රීඩාවට පිවිසීමට මීටර් 30 (අඩි 98) ක් පමණ දුර අවශ්‍ය විය. නිදසුනක් වශයෙන්, එවකට සල්ස්බර්ග් කලාපයේදඩයම්කරුවන් වයස අවුරුදු 30 ක් පමණ වූ පිරිමින් වන අතර ඔවුන් තවමත් විවාහ වී නොමැති අතර සාමාන්‍යයෙන් ඔවුන්ගේ නීතිවිරෝධී වෙළඳාමේ තනිවම සිටිති.&lt;ref name=&quot;BSZ20142&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.bayerische-staatszeitung.de/staatszeitung/unser-bayern/detailansicht-unser-bayern/artikel/rebellen-der-berge.html|title=Rebellen der Berge|last=|first=|date=2014|newspaper=Bayerische Staatszeitung|access-date=2016-09-10|trans-title=Rebels of the mountains}}&lt;/ref&gt;   

නූතන දඩයම් අයිතිවාසිකම් සංවර්ධනය කිරීම ඉඩම්වල පෞද්ගලික දේපළ පිළිබඳ නවීන අදහසට සාපේක්ෂව සමීපව සම්බන්ධවේ. 17 වන සහ 18 වන සියවස් වලදී, පෞද්ගලික දේපළ සඳහා දඩයම් කිරීම සහ වෙඩි තැබීමේ අයිතිය සීමා කිරීම ක්‍රීඩකයින්සහ වන සතුන් විසින් බලාත්මක කරන ලදී. ඔවුන් වනාන්තරවල හවුල් භාවිතය ප්‍රතික්ෂේප කළහ, උදා. දුම්මල එකතු කිරීම සහදැව තණබිම් සහ දඩයම් කිරීමට හා මසුන් ඇල්ලීමට ගොවියාට ඇති අයිතිය. කෙසේවෙතත්, රයිෆල් වලට සාපේක්ෂව පහසුවෙන්ප්‍රවේශ වීම 18 වන සියවස අවසන් වන විට ගොවීන්ට හා සේවකයින්ට දඩයම් කිරීමට වැඩි වැඩියෙන් ඉඩ ලබා දුන්නේය. 18 වනශතවර්ෂයේදී දඩයම් කිරීම දේශයේ වංශාධිපති පාලනයේ නාට්‍යමය නිරූපණයක් ලෙස භාවිතා කරන ලද අතර ඉඩම් පරිහරණරටාවන්ට ද ප්‍රබල බලපෑමක් ඇති කළේය. මේ දක්වා දඩයම් කිරීම දේපල අයිතිවාසිකම්වලට පමණක් නොව වංශවත් අයගේබලය සමඟ සංකේතාත්මකව ගැටී ඇත. 1830 සිට 1848 දක්වා කාලය තුළ බැවේරියාවේ දඩයම් කිරීම හා දඩයම් කිරීමසම්බන්ධ මරණ වැඩි විය. 1848-49 ජර්මානු විප්ලවයන් බැවේරියාවේ දඩයම් කිරීම සඳහා වූ සාමාන්‍ය දීමනාවක් ලෙසඅර්ථකථනය කරන ලදී. 1849 දී දඩයම් නීතිය ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමෙන් ධනවත් ඉඩම් හිමියන්ට සහ ධනේශ්වරයේසාමාජිකයින්ට දඩයම් ගාස්තු ගෙවිය හැකි නීතිමය දඩයම් කිරීම සීමා විය; මෙය දඩයම්කරුවන්ට හිතකර ලෙස සැලකූ සාමාන්‍යජනතාව අතර බලාපොරොත්තු සුන්වීමට හේතු විය. ජාවාරම වැදගත් වූ සමහර දේශසීමා කලාප මෙම සංවර්ධනයට විශේෂයෙන්ප්‍රබල ප්‍රතිරෝධයක් පෙන්නුම් කළේය. 1849 දී බැවේරියානු හමුදාව හමුදාවන්ට ඔස්ට්‍රියාව සමඟ මායිමේ නගර සභා ගණනාවක්අත්පත් කර ගන්නා ලෙස ඉල්ලා සිටියේය. වොල්ගෝහි (අද ගාර්මිෂ්-පාර්ටෙන්කර්චෙන්හි කොටසක්) සහ බැවේරියානු වනාන්තරයේලැකන්හවුසර් යන දෙඅංශයෙන්ම සෑම නිවසකටම එක් සොල්දාදුවෙකුට මාසයක් පෝෂණය කිරීමට හා නවාතැන් දීමට සිදු විය. ලැකෙන්හවුසර්හි වැසියන්ට ඔස්ට්‍රියානු වනාන්තර සහ හමුදා සමඟ ගැටුම් කිහිපයක් ඇති විය. රාජ්‍ය නියෝජිතයින්ට එරෙහිවසන්නද්ධව සිටි සන්නද්ධ පුද්ගලයින් නිර්භීත දඩයම්කරුවන් (කෙක් වයිල්ඩරර්) ලෙස හැඳින්විණි. මතියස් ක්ලෝස්ටර්මේයර්(1736–1771), ජෝර්ජ් ජෙනර්වයින් (1848–1877) සහ පියුස් වෝල්ඩර් (1952-1982) වැනි සමහර දඩයම්කරුවන් සහ ඔවුන්ගේප්‍රචණ්ඩකාරී මරණ කුප්‍රකට වූ අතර වර්තමානය දක්වා ප්‍රබල සංස්කෘතික බලපෑමක් ඇති කළේය. එවකට දඩයම් කිරීම එඩිතරලෙස භාවිතා විය. ෆ්‍රාන්ස් ෂුබට්ගේ හන්ටර්ගේ ආදර ගීතයේ (1828, ෂුබට් තේමාත්මක නාමාවලි 909) මෙන් එයට යම් කාමුකඅර්ථයක් ඇත. ෆ්‍රාන්ස් වොන් ෂෝබර්ස්ගේ පද රචනා අසීමිත දඩයම ප්‍රේමය ලුහුබැඳීම හා සම්බන්ධ කළේය. 1821 ඔපෙරාෆ්‍රීෂාට්ස්, වුල්ෆ්ගැන්ග් ෆ්‍රාන්ස් වොන් කොබෙල්ගේ 1871 දී බ්‍රැන්ඩ්නර් කැස්පර්, ටෙගර්න්සි ලොක්ස්මිත් සහ දඩයක්කාරයා පිළිබඳකටුක අස්වැන්න නෙළන තැනැත්තා සමඟ විශේෂ ගනුදෙනුවක් සිදු කිරීම දක්වා වූ කථාව ද ඇතුළත් වේ.&lt;sup&gt;[[:en:Wolfgang_Franz_von_Kobell#cite_note-5|&lt;nowiki&gt;5]&lt;/nowiki&gt;]]&lt;/sup&gt; 

විසිවන සියවසේ මුල් භාගය වන තුරුම දඩයම්කරුවන්ට ශක්තිමත් දේශීය සහයෝගයක් තිබුණද, වෝල්ඩර්ගේ සිද්ධිය ආකල්පවල සැලකිය යුතු වෙනසක් පෙන්නුම් කළේය. නාගරික පුරවැසියන්ට තවමත් කඳුකර කැරලිකරුවා කෙරෙහි යම් අනුකම්පාවක් ඇති අතර ප්‍රාදේශීය ප්‍රජාව ඊට වඩා බෙහෙවින් අඩු විය. &lt;ref name=&quot;Girtler1998&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qlZPi7LkeH4C|title=Wilderer: Rebellen in den Bergen|last=Girtler|first=R.|date=1998|publisher=Böhlau Verlag|location=Wien|isbn=9783205988236|language=de}}&lt;/ref&gt; 

== මෙයද බලන්න ==

** [[:en:Cruelty_to_animals|Cruelty to animals]]
** [[:en:Federal_and_state_environmental_relations|Federal and state environmental relations]]
** [[:en:Game_law|Game law]]
** [[:en:Game_preservation|Game preservation]]
** [[:en:Ivory_trade|Ivory trade]]
** [[:en:Tiger_poaching_in_India|Tiger poaching in India]]
** [[:en:Wildlife_trade|Wildlife trade]]
** [[:en:African_vulture_trade|African Vulture Trade]]
** [[:en:Environmental_crime|Environmental crime]]
** [[:en:Rhino_poaching_in_Southern_Africa|Rhino poaching in Southern Africa]]
** [[:en:Anti-Poaching|Anti-Poaching]]

== යොමුව ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

== තවදුරටත් කියවීම ==

* Jacoby, K. (2001). Crimes against Nature: Squatters, Poachers, Thieves, and the Hidden History of American Conservation. Berkeley: University of California Press. ISBN 9780520282292.
* {{Cite journal|last=Archer, J. E.|year=1999|title=Poaching gangs and violence: the urban-rural divide in nineteenth-century Lancashire|journal=British Journal of Criminology|volume=39|issue=1|pages=25–38|doi=10.1093/bjc/39.1.25}}
* {{Cite journal|last=Fisher, J.|year=2000|title=Property rights in pheasants: landlords, farmers and the game laws, 1860–80|journal=Rural History|volume=11|issue=2|pages=165–180|doi=10.1017/s0956793300002089}}
* Gray, D. D. (2016). Crime, Policing and Punishment in England, 1660-1914. Bloomsbury Publishing.
* Haenlein, C. &amp; Smith, M. L. R. (2017). Poaching, wildlife trafficking and security in Africa: Myths and realities. Routledge.
* Hopkins, H. (1985). The long affray: the poaching wars, 1760-1914. London: Secker &amp; Warburg.
* {{Cite journal|last=Lemieux, A. M.|last2=Clarke, R. V.|last-author-amp=yes|year=2009|title=The international ban on ivory sales and its effects on elephant poaching in Africa|journal=British Journal of Criminology|volume=49|issue=4|pages=451–471|doi=10.1093/bjc/azp030}}
* {{Cite journal|last=Liberg, O.|last2=Chapron, G.|last3=Wabakken, P.|last4=Pedersen, H.C.|last5=Hobbs, N.T.|last6=Sand, H.|last-author-amp=yes|year=2011|title=Shoot, shovel and shut up: cryptic poaching slows restoration of a large carnivore in Europe|journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences|volume=279|issue=1730|pages=910–915|doi=10.1098/rspb.2011.1275}}
* {{Cite journal|last=Martin, J.|year=2012|title=The Transformation of Lowland Game Shooting in England and Wales in the Twentieth Century: The Neglected Metamorphosis|journal=International Journal of the History of Sport|volume=29|issue=8|pages=1141–1158|doi=10.1080/09523367.2012.690226}}
* {{Cite journal|last=Osborne, H.|last2=Winstanley, M.|last-author-amp=yes|year=2006|title=Rural and urban poaching in Victorian England|url=https://eprints.lancs.ac.uk/id/eprint/4191/1/win1.pdf|journal=Rural History|volume=17|issue=2|pages=187–212|doi=10.1017/s0956793306001877|access-date=2020-08-10|archive-date=2020-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200923073751/https://eprints.lancs.ac.uk/id/eprint/4191/1/win1.pdf|url-status=dead}}
* {{Cite journal|last=Smith, K.|last2=Byrne, R.|last-author-amp=yes|year=2018|title=Reimagining rural crime in England: a historical perspective|journal=International Journal of Rural Criminology|volume=4|issue=1|pages=66–85|doi=10.18061/1811/86152}}[https://hau.collections.crest.ac.uk/17327/1/Kreseda%20Smith%20reimagining%20upload.pdf{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Online]{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* Somerville, K. (2017). Ivory: power and poaching in Africa. Oxford University Press.
* {{Cite journal|last=Taylor, A.|year=2004|title=Pig‐Sticking Princes: Royal Hunting, Moral Outrage, and the Republican Opposition to Animal Abuse in Nineteenth‐and Early Twentieth‐Century Britain|url=|journal=History|volume=89|issue=293|pages=30–48|doi=10.1111/j.0018-2648.2004.00286.x}}&lt;nowiki&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;</text>
      <sha1>ceq4d452a9o2uysinv1uh3jo4iqvmqi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සැකිල්ල:Ancient Greece topics</title>
    <ns>10</ns>
    <id>86534</id>
    <revision>
      <id>792639</id>
      <parentid>792486</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T15:30:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <origin>792639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16112" sha1="mokyvgsniofl9kuqju0qyoc0m3xyozi" xml:space="preserve">{{Navbox with collapsible groups
| name  = Ancient Greece topics
| title = [[පුරාතන ග්‍රීසිය|පුරාතන ග්‍රීසිය]]
| state = {{{state&lt;includeonly&gt;|autocollapse&lt;/includeonly&gt;}}}
| bodyclass = hlist
| selected = {{{selected|{{{1|}}}}}}

| aboveclass = navbox-title
| above = 
* [[Timeline of ancient Greece|Timeline]]

&lt;!---------------------------------------------------------&gt;
| abbr1 = HG
| sect1 = {{hlist |[[History of Greece|History]] |[[Regions of ancient Greece|Geography]]}}
| state1 = &lt;noinclude&gt;expanded&lt;/noinclude&gt;
| list1 =
 {{Navbox |child

  | group1 = යුග
  | list1 =
* [[Cycladic culture|Cycladic civilization]]
* [[මිනෝවානු ශිෂ්ටාචාරය]]
* [[මයිසීනියානු ග්‍රීසිය|මයිසීනියානු ශිෂ්ටාචාරය]]
* [[Greek Dark Ages]]
* [[Archaic Greece|Archaic period]]
* [[සම්භාව්‍ය ග්‍රීසිය]]
* [[හෙලනිස්තික ග්‍රීසිය]]
* [[Roman Greece]]

  | group2 = [[Regions of ancient Greece|Geography]]
  | list2 =
* [[ඊජියානු මුහුද]]
* [[Aeolis]]
* [[ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියාව]]
* [[ඇන්ටියොක්]]
* [[Cappadocia]]
* [[ක්‍රීටය]]
* [[සයිප්‍රස්]]
* [[Doric Hexapolis|Doris]]
* [[එෆීසස්]]
* [[Epirus (ancient state)|Epirus]]
* [[Dardanelles|Hellespont]]
* [[Ionia]]
* [[අයෝනියානු මුහුද]]
* [[මැසෙඩෝනියාව (පුරාතන රාජධානිය)|මැසිඩෝනියාව]]
* [[Magna Graecia]]
* [[Miletus]]
* [[Peloponnese|Peloponnesus]]
* [[Pergamon]]
* [[Pontus (region)|Pontus]]
* [[Crimea|Taurica]]
* [[Colonies in antiquity|Ancient Greek colonies]]
 }}

&lt;!---------------------------------------------------------&gt;
| abbr2 = SPM
| sect2 = {{hlist |[[Polis|පෞර රාජ්‍ය]] |[[Ancient Greece#Politics and society|දේශපාලනය]] |[[Ancient Greek warfare|යුද්ධ]]}}
| state2 = &lt;noinclude&gt;expanded&lt;/noinclude&gt;
| list2 =
 {{Navbox |child

  | group1 = [[Polis|පෞර රාජ්‍ය]]
  | list1 =
* [[Argos]]
* [[සම්භාව්‍ය ඇතන්ස්|ඇතන්ස්]]
* [[බයිසන්තියම්|බයිසන්තියනය]]
* [[Chalcis]]
* [[Ancient Corinth|Corinth]]
* [[Eretria]]
* [[Corfu|Kerkyra]]
* [[Larissa]]
* [[Megalopolis, Greece|Megalopolis]]
* [[Megara]]
* [[‍රෝඩ්ස්]]
* [[සාමෝස්]]
* [[ස්පාර්ටා]]
* [[Syracuse, Sicily|Syracuse]]
* [[තීබ්ස්, ග්‍රීසිය|තීබ්ස්]]

  | group2 = [[Ancient Greece#Politics and society|දේශපාලනය]]
  | list2 =
   {{Navbox |child |groupstyle=font-weight:normal; |evenodd=swap
    | list1 =
* [[Boule (ancient Greece)|Boule]]
* [[Koinon]]
* [[Proxeny]]
* [[Strategos]]
* [[Tagus (title)|Tagus]]
* [[Tyrant]]
* [[Amphictyonic League]]
    | group2 = [[Athenian democracy|ඇතීනියානු]]
    | list2 =
* [[Agora]]
* [[Areopagus]]
* [[Ecclesia (ancient Athens)|Ecclesia]]
* [[Graphe paranomon]]
* [[Heliaia]]
* [[Ostracism]]
    | group3 = [[Spartan Constitution|ස්පාර්ටානු]]
    | list3 =
* [[Apella]]
* [[Ephor]]
* [[Gerousia]]
    | group4 = [[Macedonia (ancient kingdom)|මැසිඩන්]]
    | list4 =
* [[Synedrion]]
* [[Koinon of Macedonians|Koinon]]
   }}

  | group3 = [[Ancient Greek warfare|Military]]
  | list3 =
* [[List of wars involving Greece|Wars]]
* [[Athenian military]]
** [[Scythian archers]]
* [[Antigonid Macedonian army]]
* [[පුරාතන මැසඩෝනියානු හමුදාව|මැසඩෝනියානු හමුදාව]]
* [[Ballista]]
* [[Cretan archers]]
* [[Hellenistic armies]]
* [[Hippeis]]
* [[Hoplite]]
* [[Companion cavalry|Hetairoi]]
* [[Macedonian phalanx]]
* [[Phalanx]]
* [[Peltast]]
* [[Pezhetairos]]
* [[Sarissa]]
* [[Sacred Band of Thebes]]
* [[Sciritae]]
* [[Seleucid army]]
* [[Spartan army]]
* [[Toxotai]]
* [[Xiphos]]
* [[Xyston]]
 }}

&lt;!---------------------------------------------------------&gt;
| abbr3 = People
| sect3 = [[:Category:Ancient Greeks|ජනයා]]
| state3 = &lt;noinclude&gt;expanded&lt;/noinclude&gt;
| list3 =
 {{Navbox |child
  | above = [[List of ancient Greeks]]

  | group1 = [[Lists of rulers of Greece#Antiquity|Rulers]]
  | list1 =
* [[List of kings of Argos|Kings of Argos]]
* [[Eponymous archon|Archons of Athens]]
* [[List of kings of Athens|Kings of Athens]]
* [[List of rulers of Commagene|Kings of Commagene]]
* [[Diadochi]]
* [[List of kings of Lydia|Kings of Lydia]]
* [[List of kings of Macedonia|Kings of Macedonia]]
* [[List of rulers of Thrace and Dacia|Kings of Paionia]]
* [[Attalid dynasty|Attalid kings of Pergamon]]
* [[List of kings of Pontus|Kings of Pontus]]
* [[List of kings of Sparta|Kings of Sparta]]
* [[List of tyrants of Syracuse|Tyrants of Syracuse]]

  | group2 = [[Ancient Greek philosophy|Philosophers]]
  | list2 =
* [[ඇනක්සගෝරස්]]
* [[ඇනක්සිමැන්ඩර්]]
* [[Anaximenes of Miletus|Anaximenes]]
* [[Antisthenes]]
* [[ඇරිස්ටෝටල්]]
* [[ඩිමොක්‍රිටස්]]
* [[Diogenes|Diogenes of Sinope]]
* [[Empedocles]]
* [[Epicurus]]
* [[Gorgias]]
* [[හෙරක්ලිටස්]]
* [[හයිපේෂියා]]
* [[Leucippus]]
* [[Parmenides]]
* [[ප්ලේටෝ]]
* [[Protagoras]]
* [[පයිතගොරස්]]
* [[සොක්‍රටීස්]]
* [[Thales of Miletus|Thales]]
* [[Zeno of Citium|Zeno]]

  | group3 = [[Ancient Greek literature|කතුවරු]]
  | list3 =
* [[Aeschylus]]
* [[ඊසෝප්]]
* [[Alcaeus of Mytilene|Alcaeus]]
* [[Archilochus]]
* [[Aristophanes]]
* [[Bacchylides]]
* [[‍යුරිපිඩීස්]]
* [[හෙරඩෝටස්]]
* [[හෙසියඩ්]]
* [[Hipponax]]
* [[හෝමර්]]
* [[Ibycus]]
* [[ලුෂියන්]]
* [[මෙනැන්ඩර්]]
* [[Mimnermus]]
* [[Panyassis]]
* [[Philocles]]
* [[Pindar]]
* [[ප්ලූටාර්ක්]]
* [[පොලිබියස්]]
* [[සැෆෝ]]
* [[Simonides of Ceos|Simonides]]
* [[සොෆොක්ලීස්]]
* [[Stesichorus]]
* [[Theognis of Megara|Theognis]]
* [[තුසයිඩිඩීස්]]
* [[Timocreon]]
* [[Tyrtaeus]]
* [[Xenophon]]

  | group4 = වෙනත්
  | list4 =
* [[Agesilaus II]]
* [[Agis II]]
* [[Alcibiades]]
* [[මහා ඇලෙක්සැන්ඩර්]]
* [[Aratus of Sicyon|Aratus]]
* [[ආකිමිඩීස්]]
* [[Aspasia]]
* [[Demosthenes]]
* [[Epaminondas]]
* [[‍යූක්ලිඩ්]]
* [[හිපාර්කස්]]
* [[හිපොක්‍රටීස්]]
* [[Leonidas I|Leonidas]]
* [[Lycurgus of Sparta|Lycurgus]]
* [[Lysander]]
* [[Milo of Croton]]
* [[Miltiades]]
* [[Pausanias (general)|Pausanias]]
* [[පෙරික්ලීස්]]
* [[මැසිඩෝනියාවේ දෙවන ෆිලිප්|මැසඩෝනියාවේ ෆිලිප්]]
* [[Philopoemen]]
* [[ප්‍රැක්සිටිලීස්]]
* [[ටොලමි]]
* [[Pyrrhus of Epirus|Pyrrhus]]
* [[Solon]]
* [[Themistocles]]

  | group5 = සමූහ
  | list5 =
* [[List of ancient Greek philosophers|Philosophers]]
* [[List of ancient Greek playwrights|Playwrights]]
* [[List of Ancient Greek poets|Poets]]
* [[List of ancient Greek tyrants|Tyrants]]

  | group6 = සංස්කෘතිය අනුව
  | list6 =
* [[List of ancient Greek tribes|Ancient Greek tribes]]
* [[List of Thracian Greeks|Thracian Greeks]]
* [[List of ancient Macedonians|Ancient Macedonians]]
 }}

&lt;!---------------------------------------------------------&gt;
| abbr4 = SC
| sect4 = {{hlist |[[Ancient Greece#Politics and society|Society]] |[[Ancient Greece#Culture|Culture]]}}
| state4 = &lt;noinclude&gt;expanded&lt;/noinclude&gt;
| list4 =
 {{Navbox |child

  | group1 = [[Ancient Greece#Politics and society|Society]]
  | list1 =
* [[Agriculture in ancient Greece|Agriculture]]
* [[Ancient Greek calendars|Calendar]]
* [[Clothing in ancient Greece|Clothing]]
* [[Ancient Greek coinage|Coinage]]
* [[Ancient Greek cuisine|Cuisine]]
* [[Economy of ancient Greece|Economy]]
* [[Paideia|Education]]
* [[Athenian festivals|Festivals]]
* [[Ancient Greek funeral and burial practices|Funeral and burial practices]]
* [[Homosexuality in ancient Greece|Homosexuality]]
* [[Ancient Greek law|Law]]
* [[Ancient Olympic Games|Olympic Games]]
* [[Pederasty in ancient Greece|Pederasty]]
* [[Ancient Greek philosophy|Philosophy]]
* [[Prostitution in ancient Greece|Prostitution]]
* [[Ancient Greek religion|Religion]]
* [[Slavery in ancient Greece|Slavery]]
* [[Ancient Greek warfare|Warfare]]
* [[Marriage in ancient Greece|Wedding customs]]
* [[Ancient Greece and wine|Wine]]

  | group2 = [[Ancient Greek art|කලාව]] සහ විද්‍යාව
  | list2 =
* [[Ancient Greek architecture|Architecture]]
** [[Greek Revival architecture]]
* [[Ancient Greek astronomy|Astronomy]]
* [[Ancient Greek literature|Literature]]
* [[Greek mathematics|Mathematics]]
* [[Ancient Greek medicine|Medicine]]
* [[Music of ancient Greece|Music]]
** [[Musical system of ancient Greece|Musical system]]
* [[Pottery of ancient Greece|Pottery]] 
* [[Ancient Greek sculpture|Sculpture]]
* [[Ancient Greek technology|Technology]]
* [[Theatre of ancient Greece|Theatre]]

  | group3 = [[Ancient Greek religion|Religion]]
  | list3 =
   {{Navbox |child |groupstyle=font-weight:normal;text-align:left;
    | list1 =
* [[Ancient Greek funeral and burial practices|Funeral and burial practices]]
* [[Greek mythology|Mythology]]
** [[List of Greek mythological figures|mythological figures]]
* [[Ancient Greek temple|Temple]]
* [[Twelve Olympians]]
* [[Greek underworld|Underworld]]
    | group2 = පූජනීය ස්ථාන
    | list2 =
* [[Eleusis]]
* [[ඩෙල්ෆි]]
* [[Delos]]
* [[Dion, Pieria|Dion]]
* [[Dodona]]
* [[ඔලිම්පස් කන්ද]]
* [[ඔලිම්පියා, ග්‍රීසිය|ඔලිම්පියා]]
   }}

  | group4 = ගොඩනැගිලි
  | list4 =
   {{Navbox |child |groupstyle=font-weight:normal;
    | list1 =
* [[Athenian Treasury]]
* [[සිංහ දොරටුව]]
* [[Long Walls]]
* [[Philippeion]]
* [[Theatre of Dionysus]]
* [[Tunnel of Eupalinos]]
    | group2 = [[Ancient Greek temple|දේවස්ථාන]]
    | list2 =
* [[Temple of Aphaea|Aphaea]]
* [[ආර්ටිමිස් දේවස්ථානය|ආර්ටිමිස්]]
* [[ඇතීනා නයිකි දේවස්ථානය|ඇතීනා නයිකි]]
* [[ඉරෙක්තියන්]]
* [[Temple of Hephaestus|Hephaestus]]
* [[Temple of Hera, Olympia|Hera, Olympia]]
* [[පාර්තිනන්]]
* [[Samothrace temple complex|Samothrace]]
* [[Temple of Zeus, Olympia|Zeus, Olympia]]
   }}

  | group5 = [[Ancient Greek|Language]]
  | list5 =
* [[Proto-Greek language|Proto-Greek]]
* [[Mycenaean Greek|Mycenaean]]
* [[Homeric Greek|Homeric]]
* [[Ancient Greek dialects|Dialects]]
** [[Aeolic Greek|Aeolic]]
** [[Arcadocypriot Greek|Arcadocypriot]]
**[[Attic Greek|Attic]]
** [[Doric Greek|Doric]]
** [[Ionic Greek|Ionic]]
** [[Locrian Greek|Locrian]]
** [[Ancient Macedonian language|Macedonian]]
** [[Pamphylian Greek|Pamphylian]]
* [[කොයිනේ ග්‍රීක|කොයිනේ]]

  | group6 = [[History of the Greek alphabet|ලේඛන ක්‍රම]]
  | list6 =
* [[Linear A]]
* [[Linear B]]
* [[Cypriot syllabary]]
* [[ග්‍රීක අක්ෂර මාලාව]]
* [[Greek numerals]]
* [[Attic numerals]]
 }}


&lt;!---------------------------------------------------------&gt;
| abbr5 = colonies
| sect5 = {{hlist |[[Greek colonisation]]}}
| state5 = &lt;noinclude&gt;expanded&lt;/noinclude&gt;
| list5 =
{{Navbox |child
| image      = [[File:Magna Graecia ancient colonies and dialects-eu.svg|70px]]
| group1 = [[Magna Graecia|South Italy]]
| list1  =
* [[Lecce|Alision]]
* [[Brindisi|Brentesion]]
* [[Caulonia (ancient city)|Caulonia]]
* [[Casabona|Chone]]
* [[Crotone|Croton]]
* [[Cumae]]
* [[Velia|Elea]]
* [[Heraclea Lucania]]
* [[Vibo Valentia|Hipponion]]
* [[Otranto|Hydrus]]
* [[Krimisa]]
* [[Laüs]]
* [[Locri]]
* [[Medma]]
* [[Metapontum|Metapontion]]
* [[Naples|Neápolis]]
* [[Pandosia (Lucania)]]
* [[Paestum|Poseidonia]]
* [[Policastro Bussentino|Pixous]]
* [[Reggio Calabria|Rhegion]]
* [[Scylletium]] 
* [[Siris (Magna Graecia)|Siris]]
* [[Sybaris]]
* [[Sybaris on the Traeis]]
* [[Taranto|Taras]]
* [[Terina (ancient city)|Terina]]
* [[Thurii]]

| group2 = [[Sicily]]
| list2  = 
* [[Agrigento|Akragas]]
* [[Akrai]]
* [[Akrillai]]
* [[Apollonia (Sicily)|Apollonia]]
* [[Caronia|Calacte]]
* [[Casmenae]]
* [[Catania|Catana]]
* [[Gela]]
* [[Helorus]]
* [[Enna|Henna]]
* [[Heraclea Minoa]]
* [[Himera]]
* [[Hybla Gereatis]]
* [[Hybla Heraea]]
* [[Kamarina, Sicily|Kamarina]]
* [[Lentini|Leontinoi]]
* [[Megara Hyblaea]]
* [[Messina|Messana]]
* [[Naxos (Sicily)|Naxos]]
* [[Segesta]]
* [[Selinunte|Selinous]]
* [[Syracuse, Sicily|Syracuse]]
* [[Taormina|Tauromenion]]
* [[Sciacca|Thermae]]
* [[Tindari|Tyndaris]]

| group3 = [[Aeolian Islands]]
| list3  = 
* [[Salina, Sicily|Didyme]]
* [[Panarea|Euonymos]]
* [[Alicudi|Ereikousa]]
* [[Basiluzzo|Hycesia]]
* [[Lipari|Lipara/Meligounis]]
* [[Filicudi|Phoenicusa]]
* [[Stromboli|Strongyle]]
* [[Vulcano|Therassía]]

| group4 = [[Sardinia]]
| list4  = 
* [[Olbia]]

| group5 = [[Cyrenaica]]
| list5 = 
* [[Bayda, Libya|Balagrae]]
* [[Barca (ancient city)|Barca]]
* [[Benghazi|Berenice]]
* [[Cyrene, Libya|Cyrene]] ([[Apollonia, Cyrenaica|Apollonia]])
* [[Ptolemais, Cyrenaica|Ptolemais]]

| group6 = [[Iberian Peninsula]]
| list6 = 
* [[Lucentum|Akra Leuke]]
* [[Villajoyosa|Alonis]]
* [[Empúries|Emporion]]
* [[Elche|Helike]]
* [[Dénia|Hemeroscopion]]
* [[Aljaraque|Kalathousa]]
* [[Sant Martí d'Empúries|Kypsela]]
* [[Mainake (Greek settlement)|Mainake]]
* [[El Puerto de Santa María|Menestheus's Limin]]
* [[Santa Pola|Illicitanus Limin/Portus Illicitanus]]
* [[Roses, Girona|Rhode]]
* [[Salou|Salauris]]
* [[Sagunto|Zakynthos]]

| group7 = Black Sea north coast
| list7 = 
* [[Berezan Island|Borysthenes]]
* [[Charax, Crimea|Charax]]
* [[Chersonesus]]
* [[Sukhumi|Dioscurias]]
* [[Yevpatoria|Eupatoria]]
* [[Anapa|Gorgippia]]
* [[Tmutarakan|Hermonassa]]
* [[Kepoi]]
* [[Kimmerikon]]
* [[Myrmekion]]
* [[Nikonion]]
* [[Nymphaion (Crimea)|Nymphaion]]
* [[Olbia (archaeological site)|Olbia]]
* [[Panticapaeum|Panticapaion]]
* [[Phanagoria]]
* [[Pitsunda|Pityus]]
* [[Tanais]]
* [[Feodosia|Theodosia]]
* [[Tyras]]
* [[Tyritake]]

| group8 = Black Sea south coast
| list8 =
* [[Balchik|Dionysopolis]]
* [[Varna|Odessos]]
* [[Pomorie|Anchialos]]
* [[Nesebar|Mesambria]]
* [[Sozopol|Apollonia]]
* [[Kıyıköy|Salmydessus]]
* [[Heraclea Pontica|Heraclea]]
* [[Tium]]
* [[Amasra|Sesamus]]
* [[Cytorus]]
* [[Abonoteichos]]
* [[Sinop, Turkey|Sinope]]
* [[Zaliche]]
* [[Samsun|Amisos]]
* [[Ünye|Oinòe]]
* [[Fatsa|Polemonion]]
* [[Terme|Thèrmae]]
* [[Ordu|Cotyora]]
* [[Giresun|Kerasous]]
* [[Tripolis (Pontus)|Tripolis]]
* [[Trabzon|Trapezous]]
* [[Rize|Rhizos]]
* [[Pazar, Rize|Athina]]
* [[Batumi|Bathus]]
* [[Phasis (town)|Phasis]]

}}

&lt;!---------------------------------------------------------&gt;
| abbr6 = lists
| sect6 = Lists
| state6 = &lt;noinclude&gt;expanded&lt;/noinclude&gt;
| list6 =
* [[List of ancient Greek cities|Cities]]
** [[List of cities in ancient Epirus|in Epirus]]
* [[List of ancient Greeks|People]]
* [[List of Greek place names|Place names]]
* [[List of stoae|Stoae]]
* [[List of Ancient Greek temples|Temples]]
* [[List of ancient Greek theatres|Theatres]]

&lt;!---------------------------------------------------------&gt;
| belowclass = navbox-title
| below = 
* {{icon|Category}} [[:Category:Ancient Greece|ප්‍රවර්ගය]]
* {{icon|Portal}} [[Portal:Ancient Greece|ද්වාරය]]
* {{icon|Outline}} [[Outline of ancient Greece|වටසන]]

}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
[[Category:Ancient Greece templates]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mokyvgsniofl9kuqju0qyoc0m3xyozi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සැන් මරිනෝ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92178</id>
    <revision>
      <id>792716</id>
      <parentid>773594</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:26:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-32861-37</username>
        <id>79285</id>
      </contributor>
      <comment>මේ පිටුවට අනුග්‍රහය දුන් කෙනාගේ නම ඇතුළත් කිරීම</comment>
      <origin>792716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14340" sha1="tkwi51qs3y2fzfg85iqamn2nlsi156f" xml:space="preserve">{{සමුද්දේශ විරහිත|date=ජනවාරි 2026}}
'''මරීනෝ''' හෙවත් සන්සුන් සැන් මරීනෝ ජනරජය යනු, වර්ග කිලෝමීටර් 61ක් පමණ කුඩා රටක් වන අතර එය ඉතාලිය තුළ පිහිටා ඇති ස්වාධීන රාජ්‍යයකි, එය [[ඉතාලිය|ඉතාලියටත්]] වඩා පැරණි රටකි එය හතර වටෙන්ම වට වූ භූමියෙන් වට වූ රටවල් එකකි, එවන් රටවල් පවතින්නේ ලෝකෙට තුනක් පමණි අනිත් දෙක නම් [[වතිකානු පුරය|වතිකානුව]] සහ [[ලෙසොතෝව|ලෙසොතෝ]] ය. 

මෙම රට වර්ග කිලෝමීටර් 61.19 පමණ කුඩා ය. නමුත් මේ කුඩා ජනරජය ලෝක ඉතිහාසය වඩාත් ගෞරවාදරයට පත් වූ රාජ්‍යයක්, මෙහි ජනගහනය 34,132 ක්  වන අතර මෙය ලෝකයේ පස් වෙනියට කුඩාම රාජ්‍යයයි මෙම රටෙහි අගනුවර මීටර් 739 ක් උස කඳුකරයක් උඩ පිහිටා ඇති අතර අගනුවරත් සැන් මරීනෝ නුවර ලෙස හදුන්වයි, මෙම කුඩා රට කැස්ටිල නම් පාලන ප්‍රදේශ නවයකට කැඩී ඇති අතර රාජ්‍ය නායකයෝ කපිතාන් රීජන්ට් වරු වේ මෙම කුඩා රටේ ව්‍යවස්ථාදායකයෙහි ආසනය මහා ජෙනරල් කවුන්සිලය ලෙස හඳුන්වන අතර එය ජනරජයේ පාර්ලිමේන්තුවයි එහි ආසන ගණන හැටකි මේ රටෙහි ජනගහනය වැඩිම නගර ලෙස දොගානා හා සෙරාවිලේ හැඳින්විය හැකිය. වර්ෂ 301 දී මැරිනස් නම් කතෝලික පූජකයෙක්, ක්‍රේෂියාවේ ඩැල්මේෂියා නම් ප්‍රදේශයකින් රිමිනි වෙත පැමිණ අතර ඒ වකවානුව ඩයක්ලේෂන් රෝම අධිරාජ්‍යයා විසින් කතෝලිකයන් මර්ධනය කරන යුගයකි. පසුව මෙම ශාන්තුවරයා ටිටානෝ කන්ද මත කුඩා ගමක් සංවිධානය කළ අතර, ටික කාලයකින් ඔහු මිය යාමෙන් ඔහු ශාන්තුවරයට ඔසවන අතර මෙම කුඩා ගම්මානයට සැන් මරීනෝ ලෙස නම් ලැබේ මුලදී මෙම කුඩා නගරය පාලනයට එහි සිටි සියලූම පවුල්වල ප්‍රධානීන්ගෙන් යුත් නායකයකු නොමැති ඇරෙන්ගෝ නම් සභාවක් තිබූ අතර එය මහා කවුන්සිලය ආරම්භයයි, 1243 දී ප්‍රථම වරට මෙම කුඩා නගරයට නායකයන් දෙදෙනෙකු පත් කරන ලද අතර ඔවුන්ට කපිතාන් රීජන්ට් වරු ලෙස හඳුන්වන අද ජනරජයේ රාජ්‍ය නායකයන්ගේ ආරම්භයයි ඒත් ප්‍රථම දෙදෙනාගේ නම් නම්, ෆිලිප්පෝ ඩා ස්ටර්පේටෝ, ඔඩෝන් ඩී ස්කරීටෝ වේ. 

ඔවුන් 1243 දෙසැම්බර් 12 වන දින පත් වූ අතර ඔවුන්ගේ දූර කාලය මාස හයකි අදටත් මෙය ක්‍රියාත්මක වන අතර ලොව රාජ්‍ය නායකයෙකුට හිමි අඩුම ධූරාවලිය හිමි රට ලෙස මේ කුඩා ජනරජය හැදින්විය හැකිය, 

මුලදී මේ කුඩා ජනරජයේ භුමිය කුඩා ප්‍රදේශයක පැතිර තිබුණද පසුව 1243 දෙසැම්බර් 19 වන දින guaido di sereto බදු එකතු කිරීම හා බොහෝ වරප්‍රසාද සඳහා Acquaviva නම් භූමිය මෙම නව ජනරජයට විකිණීය, එයින් ජනරජය ටිකක් විශාල විය, 

පසුව 1320 පෙබරවාරි 10 වන දින Chiesanuova ප්‍රදේශය ස්වේච්ඡාවෙන් මෙම නව රටට එකතු විය, 12 වන සියවසේ මෙම කුඩා පුංචි ජනරජයට වෙළඳපොලක් අවශ්‍ය වූ බැවින් ඔවුන් මුලින් මර්කටේල් නම් ප්‍රදේශය පිහිටුවීය 1291 දී  පාප රාජ්‍යය හතරවන නිකලස් පාප් වහන්සේ විසින් සැන් මරීනෝහි පලමු නිදහස සඳහා වූ පිළිගැනීම ලබා දිය, 

1463 දී මෙම කුඩා ජනරජයට විශාල තර්ජනයක් වූ රිමිනි හී මැලෙස්ටා වංශයේ තාඩන පීඩනවලින් බේරී ඔවුන්ව යුද්ධයකින් පරාජය කොට Serravalle, domagnano, faetano montegiardino fiorentino ප්‍රදේශ ඔවුන් දිනා ගත්තේය, එදා සිට අද දක්වා එම භූමියේ කිසිදු වෙනසක් සිදුවී නොමැත,  ඔවුන් 1502 සිසාරේ බෝරූජියා ආක්‍රමණය, 1739 කාදිනල් ඇල්බරෝනිගේ ආක්‍රමණය වගේ ආක්‍රමණ රැසක් සිදුවුවද කිසිදු ලෙසකින්වත් මේ කුඩා ජනරජයේ නිදහස විනාශ කිරීමට හැකි නොවිණි 1600 දී පොත් හයකින් යුත් ඔවුන්ගේ පළමු ව්‍යවස්ථාව ප්‍රකාශයට පත් කළේය මහා නැපෝලියන් අධිරාජයා 1797 දී ඉතාලිය ආක්‍රමණය කළ විට මෙම කුඩා ජනරජයේ අඛන්ඩතාවය පිළිබඳව මහත් පුදුමයකට පත් වූ අතර, 1797 පෙබරවාරි 12 වනදා මෙම කුඩා ජනරජය සමඟ සම්බන්ධතා ආරම්භ කරන ලදී 1797 සිට 1814 දක්වා නැපෝලියන් ආක්‍රමණ සමයේ උතුරු ඉතාලියේ පැවති එකම රට සැන් මරීනෝ පමණි.  1849 දී ගුසෙප් ගරිබාල්ඩි නම් ඉතාලියේ ජාතික වීරයා ඉතාලිය එක්සත් කිරීමේ ව්‍යාපාරයේදී එවක ඉතාලියේ අල්ලාගෙන සිටි විදේශීය බලවතුන්ගෙන් පසු බැස ජූලි 28 වන දා මෙහි රැකවරණය පතා ආවේය, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඉතාලිය එක්සත් වුවද කිසිදු ලෙසකින්වත් මේ ජනරජය ඈඳාගන්නා නොලදී, 1861 දී දෙවන වික්ටර් එමානුවෙල් රජු ඉතාලියේ පළමු රජු බවට පත්වූ අතර, මේ කුඩා ජනරජයටද ගෞරව කරන ලදී, වසර 300 ක් පමණ වංශාධිපතියන්ගේ ජනරජ ක්‍රමයක් මෙහි පැවති අතර 1906 දී ජනතා ඡන්දයකින් වසර තුන්සීයක් ඇන හිටියේ තිබු ජනරජ භාවය නැවත ස්ථාපිත කළේය පළමු ලෝක යුද්ධ සමයේදී ඔවුන් කුඩා රටක් ලෙස ඉතාලි රාජධානියට වෛද්‍ය ආධාර ලබා දුන් අතර, 1921-1943 දක්වා ජනරජ පාලනය කරේ ෆැසිස්ට්වාදී පක්ෂයකි.  දෙවන ලෝක යුධ සමයේ සරණාගතයන් ලක්ෂයකට පමණ මේ කුඩා ජනරජය සරණාගත භාවය ලබා දෙන ලදි, පැසිස්ට්වාදී රජය බිඳ වැටීමෙන් අනතුරුව මේ ජනරජයේ රජය භාරගත්තේ කොමියුනිස්ට් ජනරජයක් 1945 -1957 අතර කාලයේදී යුරෝපයේ එකම කොමියුනිස් රාජ්‍ය ලෙස මේ කුඩා ජනරජය පැවතුණි, නමුත් සීතල යුද්ධයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස රොවෙරේටා නගරය වෙනම ආණ්ඩුවක් පිහිට වූ අතර ඔවුන්ට ධනවාදී ඉතාලියෙන් සහ ඇමරිකාවෙන් සහාය ලැබුණි, 1957 දී කැරැල්ලකින් පසුව ජනරජය ධනවාදී කඳවුරට එක් විය, 1974 ජූලි 8 වන දා ජනරජය ඔවුන්ගේ ව්‍යවස්ථාව ව්‍යවස්ථාව තුළ පුරවැසිය අයිතිවාසිකම් පද්ධතිය ස්ථාපිත කළේය 1992 දී  ඔවුන් එක්සත් ජාතීන්ගේ සංගමයට ඇතුළත් වූ අතර ඔවුන් යුරෝපා සංගමය නිල නොලත් සාමාජිකයෙකි ඉතාලි ) රිපොබ්ලිකා ඩි සැන් මැරීන් ( රොමැග්නෝල් )

ආදර්ශ පාඨය:  ලිබර්ටාස් ( ලතින් )
&quot;නිදහස&quot;
ගීය: 
&quot; නිදහස් දේශය &quot;
(ඉංග්‍රීසි: &quot;නිදහසේ දේශය&quot; )
කාල සීමාව: මිනිත්තු 1 යි තත්පර 35 යි

අගනුවර
සැන් මැරිනෝ නගරය

විශාලතම නගරය 
Dogana 

නිල භාෂා
ඉතාලි 
වෙනත් භාෂා
රොමැග්නෝල්
ආගම
90.3% කතෝලික (2022) 
7.5% ආගමක් නැත
1.1% අනෙකුත් ක්‍රිස්තියානි නිකායන් (2022) 
0.1% යුදෙව් ආගම
0.46% ඉස්ලාම් (2015) 
0.34% වෙනත්
ජාතිය හඳුන්වන නම 
සමරිනීස්
රජය
ඒකීය පාර්ලිමේන්තු ද්විආර්කි අධ්‍යක්ෂක ජනරජය
•  කපිතාන් රීජන්ට්
මැතිව් රොසි
ලොරෙන්සෝ බග්ලි
•  විදේශ හා දේශපාලන කටයුතු පිළිබඳ රාජ්‍ය ලේකම්
ලූකා බෙකාරි
ව්‍යවස්ථාදායකය
මහා සහ මහා මණ්ඩලය
නිදහස
• රෝම අධිරාජ්‍යයෙන්
3 සැප්තැම්බර් 301 (සාම්ප්‍රදායික)
• පාප්තුමාගේ රාජ්‍යයන්ගෙන්
1291 ආර්.
•  ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව
1600 ඔක්තෝබර් 8
(ප්‍රඥප්ති)
1974 ජූලි 8
(පුරවැසි අයිතිවාසිකම් ප්‍රකාශනය)
ප්රදේශය
• මුළු
61.19 km 2 (වර්ග සැතපුම් 23.63)  ( 191 වන )
• ජලය (%)
0.0059% 
ජනගහනය
• 2025 ඇස්තමේන්තුව
34,132 ( 191 වන )
• ඝනත්වය
579/km 2 (1,499.6/වර්ග සැතපුම්) ( 24 වන )
දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය  ( PPP )
2024 ඇස්තමේන්තුව
• මුළු
වැඩි කරන්නඩොලර් බිලියන 2.978  ( 176 වන )
• ඒක පුද්ගල
වැඩි කරන්නඩොලර් 86,989  ( 12 වන )
දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය  (නාමික)
2024 ඇස්තමේන්තුව
• මුළු
වැඩි කරන්නඩොලර් බිලියන 2.034 ( 171 වන )
• ඒක පුද්ගල
වැඩි කරන්නඩොලර් 59,405 ( 12 වන )
HDI  (2023)
වැඩි කරන්න 0.915 
ඉතා ඉහළ  ( 29 වන )
මුදල්
යුරෝ ( € ) ( යුරෝ )
වේලා කලාපය
UTC +01 ( CET )
• ගිම්හානය ( DST )
UTC +02 ( CEST )
ඇමතුම් කේතය
+378 (+39 0549 ඉතාලිය හරහා ඇමතුම්)
ISO 3166 කේතය
එස් එම් 

( කවිදු චතුරංග ගෙ පරිවර්තනය)

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references /&gt;
{{ප්‍රවර්ගකරණය අවැසි පිටු|date=ජනවාරි 2026}}{{අංකුරය}}</text>
      <sha1>tkwi51qs3y2fzfg85iqamn2nlsi156f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>792717</id>
      <parentid>792716</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:38:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-32861-37</username>
        <id>79285</id>
      </contributor>
      <comment>/* මූලාශ්‍ර */</comment>
      <origin>792717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14508" sha1="k5logtaoga28pn5wms2w6rvp15uk6w7" xml:space="preserve">{{සමුද්දේශ විරහිත|date=ජනවාරි 2026}}
'''මරීනෝ''' හෙවත් සන්සුන් සැන් මරීනෝ ජනරජය යනු, වර්ග කිලෝමීටර් 61ක් පමණ කුඩා රටක් වන අතර එය ඉතාලිය තුළ පිහිටා ඇති ස්වාධීන රාජ්‍යයකි, එය [[ඉතාලිය|ඉතාලියටත්]] වඩා පැරණි රටකි එය හතර වටෙන්ම වට වූ භූමියෙන් වට වූ රටවල් එකකි, එවන් රටවල් පවතින්නේ ලෝකෙට තුනක් පමණි අනිත් දෙක නම් [[වතිකානු පුරය|වතිකානුව]] සහ [[ලෙසොතෝව|ලෙසොතෝ]] ය. 

මෙම රට වර්ග කිලෝමීටර් 61.19 පමණ කුඩා ය. නමුත් මේ කුඩා ජනරජය ලෝක ඉතිහාසය වඩාත් ගෞරවාදරයට පත් වූ රාජ්‍යයක්, මෙහි ජනගහනය 34,132 ක්  වන අතර මෙය ලෝකයේ පස් වෙනියට කුඩාම රාජ්‍යයයි මෙම රටෙහි අගනුවර මීටර් 739 ක් උස කඳුකරයක් උඩ පිහිටා ඇති අතර අගනුවරත් සැන් මරීනෝ නුවර ලෙස හදුන්වයි, මෙම කුඩා රට කැස්ටිල නම් පාලන ප්‍රදේශ නවයකට කැඩී ඇති අතර රාජ්‍ය නායකයෝ කපිතාන් රීජන්ට් වරු වේ මෙම කුඩා රටේ ව්‍යවස්ථාදායකයෙහි ආසනය මහා ජෙනරල් කවුන්සිලය ලෙස හඳුන්වන අතර එය ජනරජයේ පාර්ලිමේන්තුවයි එහි ආසන ගණන හැටකි මේ රටෙහි ජනගහනය වැඩිම නගර ලෙස දොගානා හා සෙරාවිලේ හැඳින්විය හැකිය. වර්ෂ 301 දී මැරිනස් නම් කතෝලික පූජකයෙක්, ක්‍රේෂියාවේ ඩැල්මේෂියා නම් ප්‍රදේශයකින් රිමිනි වෙත පැමිණ අතර ඒ වකවානුව ඩයක්ලේෂන් රෝම අධිරාජ්‍යයා විසින් කතෝලිකයන් මර්ධනය කරන යුගයකි. පසුව මෙම ශාන්තුවරයා ටිටානෝ කන්ද මත කුඩා ගමක් සංවිධානය කළ අතර, ටික කාලයකින් ඔහු මිය යාමෙන් ඔහු ශාන්තුවරයට ඔසවන අතර මෙම කුඩා ගම්මානයට සැන් මරීනෝ ලෙස නම් ලැබේ මුලදී මෙම කුඩා නගරය පාලනයට එහි සිටි සියලූම පවුල්වල ප්‍රධානීන්ගෙන් යුත් නායකයකු නොමැති ඇරෙන්ගෝ නම් සභාවක් තිබූ අතර එය මහා කවුන්සිලය ආරම්භයයි, 1243 දී ප්‍රථම වරට මෙම කුඩා නගරයට නායකයන් දෙදෙනෙකු පත් කරන ලද අතර ඔවුන්ට කපිතාන් රීජන්ට් වරු ලෙස හඳුන්වන අද ජනරජයේ රාජ්‍ය නායකයන්ගේ ආරම්භයයි ඒත් ප්‍රථම දෙදෙනාගේ නම් නම්, ෆිලිප්පෝ ඩා ස්ටර්පේටෝ, ඔඩෝන් ඩී ස්කරීටෝ වේ. 

ඔවුන් 1243 දෙසැම්බර් 12 වන දින පත් වූ අතර ඔවුන්ගේ දූර කාලය මාස හයකි අදටත් මෙය ක්‍රියාත්මක වන අතර ලොව රාජ්‍ය නායකයෙකුට හිමි අඩුම ධූරාවලිය හිමි රට ලෙස මේ කුඩා ජනරජය හැදින්විය හැකිය, 

මුලදී මේ කුඩා ජනරජයේ භුමිය කුඩා ප්‍රදේශයක පැතිර තිබුණද පසුව 1243 දෙසැම්බර් 19 වන දින guaido di sereto බදු එකතු කිරීම හා බොහෝ වරප්‍රසාද සඳහා Acquaviva නම් භූමිය මෙම නව ජනරජයට විකිණීය, එයින් ජනරජය ටිකක් විශාල විය, 

පසුව 1320 පෙබරවාරි 10 වන දින Chiesanuova ප්‍රදේශය ස්වේච්ඡාවෙන් මෙම නව රටට එකතු විය, 12 වන සියවසේ මෙම කුඩා පුංචි ජනරජයට වෙළඳපොලක් අවශ්‍ය වූ බැවින් ඔවුන් මුලින් මර්කටේල් නම් ප්‍රදේශය පිහිටුවීය 1291 දී  පාප රාජ්‍යය හතරවන නිකලස් පාප් වහන්සේ විසින් සැන් මරීනෝහි පලමු නිදහස සඳහා වූ පිළිගැනීම ලබා දිය, 

1463 දී මෙම කුඩා ජනරජයට විශාල තර්ජනයක් වූ රිමිනි හී මැලෙස්ටා වංශයේ තාඩන පීඩනවලින් බේරී ඔවුන්ව යුද්ධයකින් පරාජය කොට Serravalle, domagnano, faetano montegiardino fiorentino ප්‍රදේශ ඔවුන් දිනා ගත්තේය, එදා සිට අද දක්වා එම භූමියේ කිසිදු වෙනසක් සිදුවී නොමැත,  ඔවුන් 1502 සිසාරේ බෝරූජියා ආක්‍රමණය, 1739 කාදිනල් ඇල්බරෝනිගේ ආක්‍රමණය වගේ ආක්‍රමණ රැසක් සිදුවුවද කිසිදු ලෙසකින්වත් මේ කුඩා ජනරජයේ නිදහස විනාශ කිරීමට හැකි නොවිණි 1600 දී පොත් හයකින් යුත් ඔවුන්ගේ පළමු ව්‍යවස්ථාව ප්‍රකාශයට පත් කළේය මහා නැපෝලියන් අධිරාජයා 1797 දී ඉතාලිය ආක්‍රමණය කළ විට මෙම කුඩා ජනරජයේ අඛන්ඩතාවය පිළිබඳව මහත් පුදුමයකට පත් වූ අතර, 1797 පෙබරවාරි 12 වනදා මෙම කුඩා ජනරජය සමඟ සම්බන්ධතා ආරම්භ කරන ලදී 1797 සිට 1814 දක්වා නැපෝලියන් ආක්‍රමණ සමයේ උතුරු ඉතාලියේ පැවති එකම රට සැන් මරීනෝ පමණි.  1849 දී ගුසෙප් ගරිබාල්ඩි නම් ඉතාලියේ ජාතික වීරයා ඉතාලිය එක්සත් කිරීමේ ව්‍යාපාරයේදී එවක ඉතාලියේ අල්ලාගෙන සිටි විදේශීය බලවතුන්ගෙන් පසු බැස ජූලි 28 වන දා මෙහි රැකවරණය පතා ආවේය, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඉතාලිය එක්සත් වුවද කිසිදු ලෙසකින්වත් මේ ජනරජය ඈඳාගන්නා නොලදී, 1861 දී දෙවන වික්ටර් එමානුවෙල් රජු ඉතාලියේ පළමු රජු බවට පත්වූ අතර, මේ කුඩා ජනරජයටද ගෞරව කරන ලදී, වසර 300 ක් පමණ වංශාධිපතියන්ගේ ජනරජ ක්‍රමයක් මෙහි පැවති අතර 1906 දී ජනතා ඡන්දයකින් වසර තුන්සීයක් ඇන හිටියේ තිබු ජනරජ භාවය නැවත ස්ථාපිත කළේය පළමු ලෝක යුද්ධ සමයේදී ඔවුන් කුඩා රටක් ලෙස ඉතාලි රාජධානියට වෛද්‍ය ආධාර ලබා දුන් අතර, 1921-1943 දක්වා ජනරජ පාලනය කරේ ෆැසිස්ට්වාදී පක්ෂයකි.  දෙවන ලෝක යුධ සමයේ සරණාගතයන් ලක්ෂයකට පමණ මේ කුඩා ජනරජය සරණාගත භාවය ලබා දෙන ලදි, පැසිස්ට්වාදී රජය බිඳ වැටීමෙන් අනතුරුව මේ ජනරජයේ රජය භාරගත්තේ කොමියුනිස්ට් ජනරජයක් 1945 -1957 අතර කාලයේදී යුරෝපයේ එකම කොමියුනිස් රාජ්‍ය ලෙස මේ කුඩා ජනරජය පැවතුණි, නමුත් සීතල යුද්ධයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස රොවෙරේටා නගරය වෙනම ආණ්ඩුවක් පිහිට වූ අතර ඔවුන්ට ධනවාදී ඉතාලියෙන් සහ ඇමරිකාවෙන් සහාය ලැබුණි, 1957 දී කැරැල්ලකින් පසුව ජනරජය ධනවාදී කඳවුරට එක් විය, 1974 ජූලි 8 වන දා ජනරජය ඔවුන්ගේ ව්‍යවස්ථාව ව්‍යවස්ථාව තුළ පුරවැසිය අයිතිවාසිකම් පද්ධතිය ස්ථාපිත කළේය 1992 දී  ඔවුන් එක්සත් ජාතීන්ගේ සංගමයට ඇතුළත් වූ අතර ඔවුන් යුරෝපා සංගමය නිල නොලත් සාමාජිකයෙකි ඉතාලි ) රිපොබ්ලිකා ඩි සැන් මැරීන් ( රොමැග්නෝල් )

ආදර්ශ පාඨය:  ලිබර්ටාස් ( ලතින් )
&quot;නිදහස&quot;
ගීය: 
&quot; නිදහස් දේශය &quot;
(ඉංග්‍රීසි: &quot;නිදහසේ දේශය&quot; )
කාල සීමාව: මිනිත්තු 1 යි තත්පර 35 යි

අගනුවර
සැන් මැරිනෝ නගරය

විශාලතම නගරය 
Dogana 

නිල භාෂා
ඉතාලි 
වෙනත් භාෂා
රොමැග්නෝල්
ආගම
90.3% කතෝලික (2022) 
7.5% ආගමක් නැත
1.1% අනෙකුත් ක්‍රිස්තියානි නිකායන් (2022) 
0.1% යුදෙව් ආගම
0.46% ඉස්ලාම් (2015) 
0.34% වෙනත්
ජාතිය හඳුන්වන නම 
සමරිනීස්
රජය
ඒකීය පාර්ලිමේන්තු ද්විආර්කි අධ්‍යක්ෂක ජනරජය
•  කපිතාන් රීජන්ට්
මැතිව් රොසි
ලොරෙන්සෝ බග්ලි
•  විදේශ හා දේශපාලන කටයුතු පිළිබඳ රාජ්‍ය ලේකම්
ලූකා බෙකාරි
ව්‍යවස්ථාදායකය
මහා සහ මහා මණ්ඩලය
නිදහස
• රෝම අධිරාජ්‍යයෙන්
3 සැප්තැම්බර් 301 (සාම්ප්‍රදායික)
• පාප්තුමාගේ රාජ්‍යයන්ගෙන්
1291 ආර්.
•  ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව
1600 ඔක්තෝබර් 8
(ප්‍රඥප්ති)
1974 ජූලි 8
(පුරවැසි අයිතිවාසිකම් ප්‍රකාශනය)
ප්රදේශය
• මුළු
61.19 km 2 (වර්ග සැතපුම් 23.63)  ( 191 වන )
• ජලය (%)
0.0059% 
ජනගහනය
• 2025 ඇස්තමේන්තුව
34,132 ( 191 වන )
• ඝනත්වය
579/km 2 (1,499.6/වර්ග සැතපුම්) ( 24 වන )
දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය  ( PPP )
2024 ඇස්තමේන්තුව
• මුළු
වැඩි කරන්නඩොලර් බිලියන 2.978  ( 176 වන )
• ඒක පුද්ගල
වැඩි කරන්නඩොලර් 86,989  ( 12 වන )
දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය  (නාමික)
2024 ඇස්තමේන්තුව
• මුළු
වැඩි කරන්නඩොලර් බිලියන 2.034 ( 171 වන )
• ඒක පුද්ගල
වැඩි කරන්නඩොලර් 59,405 ( 12 වන )
HDI  (2023)
වැඩි කරන්න 0.915 
ඉතා ඉහළ  ( 29 වන )
මුදල්
යුරෝ ( € ) ( යුරෝ )
වේලා කලාපය
UTC +01 ( CET )
• ගිම්හානය ( DST )
UTC +02 ( CEST )
ඇමතුම් කේතය
+378 (+39 0549 ඉතාලිය හරහා ඇමතුම්)
ISO 3166 කේතය
එස් එම් 

( කවිදු චතුරංග ගෙ පරිවර්තනය)

== මූලාශ්‍ර ==
Www.educazione.sm

Republic of San Marino, book of  William miller 1901 &lt;ref&gt;Republic of San Marino, book of William miller 1901&lt;/ref&gt;

41096654 SanMarinoFrancia.pdf 

&lt;references /&gt;
{{ප්‍රවර්ගකරණය අවැසි පිටු|date=ජනවාරි 2026}}{{අංකුරය}}</text>
      <sha1>k5logtaoga28pn5wms2w6rvp15uk6w7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>එඩී ජූනියර්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92796</id>
    <revision>
      <id>792662</id>
      <parentid>548826</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T23:20:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6128" sha1="272ovezwh9sbdmxwciamxmr83xydki3" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = එඩී ජූනියර් &lt;br&gt; Eddie Junior 
| image              = 
| background         = 
| alt                = 
| caption            = 
| birth_date         = {{Birth date|1926|3|12|df=yes}}
| birth_name         = බුලත්සිංහලගේ හියුබට් ද සිල්වා
| birth_place        = [[මීගමුව]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| death_date         = {{death date and age|1982|11|3|1926|3|12|df=yes}}
| death_place        = 
| residence          = 
| resting_place_coordinates = &lt;!-- {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --&gt;
| nationality        = ශ්‍රී ලාංකික
| education          = 
| years_active       = 1949–1982
| other_names        = 
| spouse             = [[පර්ල් වාසුදේවි]] (m. 1940)
| children           = 1
| father             = එඩී ද සිල්වා
| mother             = 
| relatives          = 
| website            = 
| footnotes          = 
| occupation         = නළුවා, ගායකයා, රචකයා
}}
'''බුලත්සිංහලගේ හියුබට් ද සිල්වා''' (1926 මාර්තු 12 - 1982 නොවැම්බර් 3), හෙවත් '''එඩී ජූනියර්''' යනු ශ්‍රී ලංකා සිනමාවේ සහ වේදිකාවේ නළුවෙකක් වගේම සංගීත නිර්මාපකයෙක් සහ ගායකයෙක්ද වේ.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.films.lk/ArtistDetails.php?id=989 | title=Eddie Junior filmography | publisher=IMDb| access-date=27 January 2020}}&lt;/ref&gt;

==පෞද්ගලික ජීවිතය==
ජූනියර් 1926 මාර්තු 12 දින [[මීගමුව]] හි උපත ලැබීය. එඩී මාස්ටර් නමින් ජනප්‍රිය වූ ඔහුගේ පියා එඩී ද සිල්වා කීර්තිමත් සංගීත නිර්මාපකයෙකි. කාලයාගේ ඇවෑමෙන් ඔහු තම පියාගේ නාට්‍ය කණ්ඩායමට සංගීත රචකයෙකු සහ නළුවෙකු ලෙස සම්බන්ධ විය. එහිදී ඔහුට නිළියක් [[පර්ල් වාසුදේවි]] හමුවිය; ඔවුන් 1940 දී විවාහ විය.&lt;ref name=&quot;A&quot;&gt;{{cite news|first=Ramesh|last=Uvais|title=The pearly chapter of Pearl Vasudevi|work=Daily Mirror|year=2006}}&lt;/ref&gt; මෙම යුවළට සුජීව ලලී නම් එක් දියණියක් සිටී. සුජීව &quot;සිතිජය&quot; චිත්‍රපටයේ මංගල රංගනය ඇතුළු චිත්‍රපට කිහිපයක ද රඟපෑවාය. වාසුදේවි 1987 ජුනි 19 වැනි දින වයස අවුරුදු 72 දී කෙටි අසනීපයකින් මිය ගියාය.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.pressreader.com/sri-lanka/daily-mirror-sri-lanka/20190610/282823602681625 | title=Pearl Vasudevi remembrance | publisher=Daily Mirror| access-date=27 January 2020}}&lt;/ref&gt;

==වෘත්තීය ජීවිතය==
ජූනියර් රංගන ජීවිතය ආරම්භ කළේ [[සිරිසේන විමලවීර]] විසින් මෙහෙයවන ලද වේදිකා නාට්‍යෙනි. ඔහුගේ නාට්‍යවල ජූනියර් සංගීතය සහ ගායනය යන දෙකම සැපයීය. ජූනියර් විසින් ගායනා කරන ලද &quot;ගෝවේ ගැනු පරදායි&quot; නාට්‍යයේ ජනප්‍රියම ගීතයක් පැමිණියේ &quot;සමුද්‍රදේවි&quot; වේදිකා නාට්‍යයේය.&lt;ref name= eddie&gt;{{cite web | url=https://www.pressreader.com/sri-lanka/daily-mirror-sri-lanka/20191028/282595969701813 | title=Eddie Junior remembrance | publisher=Daily Mirror| access-date=27 January 2020}}&lt;/ref&gt;

සිනමා නළුවෙකු වීමෙන් පසු, ඔහු 1949 දී එන්. පණ්ඩුරංගන් විසින් සංගීතවත් කළ &quot;අම්මා&quot; චිත්‍රපටයේ සංගීත අධ්‍යක්ෂවරයා විය. ඔහු පණ්ඩුරාජන්ගේ සහායක සංගීතවේදියෙකු ලෙස පෙනී සිටියේ බී.එස්. එච් ද සිල්වා යන නමිනි.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.sarasaviya.lk/features/2019/12/19/13544/7-arts | title=7 Arts| publisher=Sarasaviya| access-date=27 January 2020}}&lt;/ref&gt; එම චිත්‍රපටයේම ජූනියර් ඔහුගේ බිරිඳ වාසුදේවි සමඟ සිනමාවට පිවිසියේය.&lt;ref name=&quot;X&quot;&gt;{{cite book |title=On the Development of Sinhala Cinema, 1947-1967 |last=Savarimutthu|first=Ranee|year=1977|publisher=OCIC Sri Lanka|location=Colombo, Sri Lanka}}&lt;/ref&gt; &quot;සුරංගනී&quot;, &quot;රන් රස&quot;, &quot;පංච&quot; සහ &quot;මේ දෙස කුමටද&quot; ඇතුළු යුගයේ ජනප්‍රිය බොහෝ චිත්‍රපටවල ඔවුන් දිගටම එකට රඟපෑහ.&lt;ref name= eddie /&gt;

==References==
{{reflist}}

==External links==
* [http://www.deshaya.lk/article/52/හදසර/4179/තරු-ජෝඩු තරු ජෝඩු] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220113170330/https://www.deshaya.lk/article/52/%E0%B7%84%E0%B6%AF%E0%B7%83%E0%B6%BB/4179/%E0%B6%AD%E0%B6%BB%E0%B7%94-%E0%B6%A2%E0%B7%9D%E0%B6%A9%E0%B7%94 |date=2022-01-13 }}

{{authority control}}

{{DEFAULTSORT:ජූනියර්, එඩී}}
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික නළුවෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:සිංහල ජනයා]]</text>
      <sha1>272ovezwh9sbdmxwciamxmr83xydki3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ඉසුරු ලොකුහෙට්ටිආරච්චි</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92842</id>
    <revision>
      <id>792661</id>
      <parentid>790816</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T22:49:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17458" sha1="snii0sm0nfootgipy0udz5zws13rwpt" xml:space="preserve">{{short description|ශ්‍රී ලාංකික නළුවෙක්}}
{{Infobox person
|name          = ඉසුරු ලොකුහෙට්ටිආරච්චි &lt;br&gt; Isuru Lokuhettiarachchi   
|other_names   = 
|image         = 
|background    = 
|image_size    = 
|alt           = 
|caption       = 
|birth_date    = {{Birth date and age|1983|03|23|df=yes}} 
|birth_name    = 
|birth_place   = [[මාතර]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
|death_date    =
|death_place   = 
|death_cause   = 
|resting_place = 
|resting_place_coordinates = &lt;!-- {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --&gt;
|nationality   = ශ්‍රී ලාංකික
|education     = [[රාහුල විද්‍යාලය]]
|years_active  = 2008–වර්තමාන
|party         = 
|spouse        = තරින්දි ප්‍රනාන්දු
|children      =  
|awards        = 
|residence     = 
|website       = 
|footnotes     = 
|occupation    = නළුවා, ගායකයා, රූපවාහිනී සත්කාරක, හඬකැවීම් ශිල්පියා, හඬ නළුවා
}}

'''ඉසුරු ලොකුහෙට්ටිආරච්චි''' (උපත 1983 මාර්තු 23), යනු ශ්‍රී ලංකා සිනමාවේ සහ රූපවාහිනියේ නළුවෙකි.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://movietimes.lk/celebrity/isuru-lokuhettiarachchi-ඉසුරු-ලොකුහෙට්ටිආරච්/ |title=Actors of Sinhala cinema - Isuru Lokuhettiarachchi - ඉසුරු ලොකුහෙට්ටිආරච්චි |publisher=movietimes |access-date=15 September 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.imdb.com/name/nm9445458/ |title=Isuru Lokuhettiarachchi films |publisher=IMDb |access-date=22 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.films.lk/sinhala-cinema-artist-isuru-lokuhettiarachchi-6920.html |title=Isuru Lokuhettiarachchi filmography |publisher=Sinhala Cinema Database |access-date=22 October 2019}}&lt;/ref&gt;

==පෞද්ගලික ජීවිතය==
ඔහු 1983 මාර්තු 23 වන දින ශ්‍රී ලංකාවේ මාතරදී පවුලේ බාල දරුවා ලෙස උපත ලැබීය.&lt;ref name= isuruhett&gt;{{cite web |url=http://www.lankadeepa.lk/latest_news/අපේ-ගෙදර-විදුලියවත්-තිබුණේ-නැහැ--මගේ-වීරයා-මගේ-තාත්තා/1-444557 |title=There was no electricity in our house, my hero was my father - Isuru Lokuhettiarachchi |publisher=Lankadeepa |access-date=22 October 2019}}&lt;/ref&gt; ඔහු මාතර [[රාහුල විද්‍යාලය]] තුලින් අධ්‍යාපනය සම්පූර්ණ කළේය. ඔහුට වැඩිමහල් සහෝදරයෙක් සිටී.&lt;ref name= firsttele&gt;{{cite web |url=http://news.tharunaya.us/news-Art-23809.html |title=Shah Rukh would not be here if he refused - Isuru Lokuhettiarachchi |publisher=Tharunaya |access-date=22 October 2019}}&lt;/ref&gt; 

රංගනයට පිවිසීමට පෙර ඔහු [[ශ්‍රී ලංකා යුධ හමුදාව|ශ්‍රී ලංකා යුද හමුදාවේ]] සේවය කළේය. ඔහු 2003 සිට 2007 දක්වා යුධ හමුදාවේ දෙවන ලුතිනන්වරයෙකු ලෙස සේවය කළේය. ඔහුගේ පළමු සේවා ස්ථානය ඊළාම් යුද්ධයේදී යාපනයේ අරියාලේයි. ඉන්පසු ඔහු නාගදීප, කිලාලි, සරසාලේ, එළුතුමද්දුවල් සහ මුහමාලේ හමුදා කඳවුරුවල සේවය කළේය.&lt;ref name= isuruh&gt;{{cite web |url=http://www.saaravita.lk/latest_news/584085/ජනපි‍්‍රය-කිරුළ-ලබන්න-හැම-නළුවෙක්ම-ආසයි |title=Every actor has a hope to win the most popular title - Isuru Lokuhettiarachchi |publisher=saaravita |access-date=22 October 2019}}&lt;/ref&gt; හමුදාවෙන් ඉවත් වූ පසු ඔහු ඖෂධ අලෙවි කර්මාන්තයේ කළමනාකරුවෙකු ලෙස සේවය කළේය. 2013 දී ඔහු නාට්‍ය විශ්වවිද්‍යාලයෙන් නාට්‍ය හා රංග කලාව පිළිබඳ උපාධිය සම්පූර්ණ කළේය.&lt;ref name= isuruh /&gt;

ඔහු 2018 වසරේ සිට සෙසු නිළියක් සහ නිරූපිකාවක් වන තරින්දි ප්‍රනාන්දු සමඟ පෙම් සබඳතාවක් පවත්වා ඇත. ඔවුන් විවාහ ගිවිස ගත්තේ 2020 වසරේදීය.

==වෘත්තීය ජීවිතය==
හමුදාවෙන් ඉවත් වූ පසු ඔහු ටෙලිනාට්‍ය කිහිපයක සහ වේදිකා නාට්‍යවල ඇගයීමට ලක් නොවූ චරිතවල රඟපෑවේය.&lt;ref name= isuruhett /&gt; 2008 වසරේ චරිත් කොතලාවල අධ්‍යක්ෂණය කළ ''දෙන්නට දෙන්නා'' හරහා ඔහුගේ මංගල රූපවාහිනී රංගනය ආවා. එහෙත් ඒ නාට්‍යයේ දිස් වුණේ ඔහුගේ පිටුපස පැත්ත විතරයි. ඔහු රියැලිටි වැඩසටහන් නරඹන්නෙකු ලෙස ක්‍රියා කළ අතර අංකයක් සහිත ටී ෂර්ට් එකක් ඇඳ සිටියේය. ඔහුගේ පිටුපසින් හඳුනා ගැනීමට ඔහුට හැකි වූ අංකය එයයි.&lt;ref name= firsttele /&gt; 2012 දී ඔහු ජනප්‍රිය නාට්‍යයක් වන ''[[මලී]]'' හි &quot;පියරත්න&quot; ලෙස පළමු සහය චරිතය රඟපෑවේය.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://mirrorarts.lk/chat/2801-isuru-loku-hetiarachi |title=I don't have hopes to be the role of lover |publisher=Mirror Arts |access-date=22 October 2019}}&lt;/ref&gt;

මේ අතරතුර ජනප්‍රිය හඬ කැවීම් ශිල්පියෙකු ලෙස &quot;බෝයිස් ඕවර් ෆ්ලවර්ස්&quot;, &quot;පෘතුවි මහාරජ&quot;, &quot;අධිරජ ධර්මාශෝක&quot;, &quot;අනන්තයෙන් ආ තරු කුමරා&quot;, ඇතුළු බොහෝ රූපවාහිනි කතාමාලා සඳහා දායක විය.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.sinhala.etthawitthi.com/aththa-gossip/isuru-lokuhettiarachchi |title=I am a star - Isuru Lokuhettiarachchi |publisher=Sinhala etthawitthi |access-date=22 October 2019}}&lt;/ref&gt;

ඔහුගේ මංගල සිනමා රංගනය 2017 වසරේ &quot;රන් සයුර&quot; චිත්‍රපටය හරහා දුෂ්ට චරිතයක් සමඟින් ආරම්භ විය.&lt;ref name= isuruhett /&gt; ඔහුගේ වඩාත්ම කැපී පෙනෙන චිත්‍රපට අතරට ''නිදහසේ පියා ඩීඑස්'', ''හුස්මා'' සහ ''ප්‍රෙසිඩන්ට් සුපර් ස්ටාර්'' ඇතුළත් වේ. ''හුස්ම'' චිත්‍රපටයෙහි &quot;රුවන්&quot; ලෙස ඔහුගේ භූමිකාව විචාරකයින්ගේ ඉහළ පැසසුමට ලක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://gossip.hirufm.lk/38028/2019/10/isuru-lokuhettiarachchi.html |title=We need to do any role - Isuru |publisher=Hiru FM |access-date=22 October 2019}}&lt;/ref&gt; 2020 දී ''සඳ හැංගිලා'' රූපවාහිනි කතා මාලාවේ ඔහුගේ &quot;නාරද&quot; චරිතය ඉතා ජනප්‍රිය වූයේ ඔහුගේ දකුණු සිංහල උච්චාරණය නිසාය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=I will act until I die: Isuru Lokuhettiarachchi |url=http://www.silumina.lk/2020/10/31/රසඳුන/මම-නම්-මැරෙනකම්ම-රඟපානවා |archive-date=2021-06-12 |access-date=2021-06-12 |website=Silumina}}&lt;/ref&gt;

ඔහු [[සියත ටීවී]] මගින් විකාශය වූ ''සෙවන් නෝට්ස්'' සහ ''සියත වොයිස් ඔෆ් ඒෂියා'' රූපවාහිනී සංගීත වැඩසටහන මෙහෙයවීය. 2020 දී ඔහු &quot;හොඳ වඩේ&quot; රූපවාහිනී කතා මාලාවේ ද්විත්ව චරිත සඳහා පෙනී සිටියේය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Even though I saw it on the road, now people are telling me good work ... My hope is to become a charismatic actor |url=https://divaina.com/daily/index.php/visheshanga3/50615-2020-11-19-13-46-41 |archive-date=2020-12-21 |access-date=2020-12-21 |website=Divaina}}&lt;/ref&gt; එමෙන්ම ඔහු විසින් නිරූපණය කළ [[රාවණ (ටෙලිකතා මාලාව)]] මාලාවේ කුවේරගේ චරිතය ප්‍රේක්ෂයා තුළ සඳා ජීවමාන විය.

==චිත්‍රපටකරණය==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! වසර !! චිත්‍රපටය !! භූමිකාවන් !! Ref.
|-
| 2013 || ''ටිකට් ප්ලීස්'' (කෙටි) ||  || 
|-
| 2017 || ''[[රන් සයුර]]'' || පුංචි බේබි || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sarasaviya.lk/2017/04/06/?fn=sa17040627 |title=Sri Lankan Screened Films |publisher=Sarasaviya |access-date=11 March 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2018 || ''[[නිදහසේ පියා ඩී.එස්]]'' || තරුණ [[එෆ්.ආර්. සේනානායක]] || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sundaytimes.lk/170305/magazine/finishing-touches-for-the-first-film-on-the-first-prime-minister-230989.html |title=Finishing touches for the first film on the first Prime Minister |publisher=Sunday Times |access-date=22 October 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;4&quot;|2019 || ''[[නැති බැරි ටාසන්]] || ඉසුරු || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sarasaviya.lk/films-local/2019/02/14/2911/%E0%B6%87%E0%B6%AD%E0%B7%92-%E0%B7%84%E0%B7%90%E0%B6%9A%E0%B7%92%E0%B6%AF%E0%B7%8F%E0%B6%A7%E0%B6%AD%E0%B7%8A-%E0%B6%B1%E0%B7%90%E0%B6%AD%E0%B7%92-%E0%B6%B6%E0%B7%90%E0%B6%BB%E0%B7%92-%E0%B6%A7%E0%B7%8F%E0%B7%83%E0%B6%B1%E0%B7%8A |title=Nathi Bari Tarzan for everyone|publisher=Sarasaviya |access-date=14 February 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[හුස්ම]]'' || රුවන් || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sarasaviya.lk/interviews/2019/10/03/10283/මම-තවම-පොඩි-නළුවෙක්-මචං |title=I am still a less experienced actor - Isuru Lokuhettiarachchi |publisher=Sarasaviya |access-date=2 October 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''රෂ්'' || රහස් පොලිස් පරීක්ෂක රදීෂ් ඉඹුල්ගොඩ || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sarasaviya.lk/films-local/2019/09/26/9607/අනාගතය-අයිති-සිනමාකරුවකුගේ-ආගමනය |title=Rush film crew |publisher=Sarasaviya |access-date=26 September 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[ප්‍රසිඩන්ට් සුපර් ස්ටාර්]]'' || අසේල රණවීර || &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sundaytimes.lk/190811/magazine/film-on-the-selection-of-the-president-361706.html |title=Film on the selection of the President |publisher=Sunday Times |access-date=21 October 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2021 || ''[[ගිනිමල් පොකුරු]]'' ||  || &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Udayakantha's 25th film 'Ginimal Pokuru' begins work |url=http://www.sarasaviya.lk/news-films-local/2021/04/01/20142/උදයකාන්තගේ-25-වැනි-චිත්%E2%80%8Dරපටය-ගිනිමල්-පොකුරු-වැඩ-අරඹයි |archive-date=2021-04-04 |access-date=2021-04-04 |website=Sarasaviya}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2021 || ''[[කවුරුත් දන්නේ නෑ]]'' || ||
|-
| 2024 || ''[[ගිනිඅවි සහ ගිණිකෙලි 02]]'' || ||
|-
| 2024 || ''මන්දාරා'' || ||
|-
| 2025 || ''[[හවුස්ෆුල්]] '' || ||
|-
| 2025 || ''සූර්යා''  ||  || 
|-
| TBD || කුණා || ||
|-
| TBD || ''හැපී බර්ත්ඩේ'' || ||
|-
| TBD || ''[[කිඩ්නැප්]]'' ||  || &lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.films.lk/kidnap-sinhala-film-2167.html | title=Kidnap - කිඩ්නැප් | publisher=Sinhala Cinema Database | access-date=21 August 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| TBD || ''පරම වීර පූජා'' ||
|-
| TBD || ''සූරිය සුළඟ''   ||
|-
| TBD || ''අමුතු ගුරුකමක්''||
|-
| TBD || ''නිච්චි'' ||
|-
| TBD || ''රාග'' ||
|}

==වෙනත් වෘත්තීන් ==
===ගීත===
*''අහස දිදුලන'' (&quot;සිහින ගෙනෙන කුමාරියේ&quot; ටෙලිනාට්‍යය)
*''දූවේ නුබ දන්නේ නැතිදා'' (&quot;සිහින ගෙනෙන කුමාරියේ&quot; ටෙලිනාට්‍යය)
*''සිනිදු වදන් හිඟ වූවට'' (&quot;සිහින ගෙනෙන කුමාරියේ&quot; ටෙලිනාට්‍යය)

===රූපවාහිනී සත්කාරක/ඉදිරිපත් කරන්නා ලෙස===
*''සෙවන් නෝට්ස්'' (සියත ටීවී) 2018-2020
*''වොයිස් ඔෆ් ඒෂියා 2020'' (සියත ටීවී) 2019-2020

===හඬ කැවීම් ශිල්පියකු ලෙස===
* ''බෝයිස් ඕවර් ෆ්ලවර්ස්'': (ගු ජුන් පියෝ) - ටීවී දෙරණ
* ''ද හෙයර්ස්'' : (කිම් ටැන්) - ටීවී දෙරණ
* ''අධිරජ ධර්මාශෝක'': (ජස්ටින් කුමරු) - ටීවී දෙරණ
* ''අනන්තයෙන් ආ තරු කුමරා'': (හෝ ක්යොන්) - සිරස ටී.වී
* ''කිරිල්ලියෝ'' - ජාතික රූපවාහිනිය
* ''මේ ආදරයයි'' - සිරස ටී.වී
* ''බ්ලැක් ලිස්ට්'' - ටී.වී 1
* ''පෘතුවි මහාරජ'' - ටීවී දෙරණ

===ගුවන්විදුලි නාට්‍යවල හඬ කැවීම් ශිල්පියකු ලෙස===
* ''සේයා'' - හිරු එෆ්.එම්
* ''සමනලී'' - නෙත් එෆ්.එම්

===සංගීත රූපරචනා නළුවෙක් ලෙස===
* ''පෙම් සිහිනේ තනි වුනු''
* ''පුළුවන්ද දුර යන්න''
* ''මේ පෙම් සිත පුරා''
* ''රෑ අහසේ''
* ''ගොඩක් ආදරේයි''
* ''මේ සුසුම් කගෙදෝ''
* ''වෑ දිය පේමා''

==References==
{{reflist}}

==External links==
* [http://www.ada.lk/entertainment/මිහිරගේ-නඩුව/8-3253 මිහිරගේ නඩුව සමතයකට]
* [http://gossip.kolomthota.com/අවංක-ආදරේ-හම්බුණා-ඉසුරු/ අවංක ආදරේ හම්බුණා – ඉසුරු ලොකුහෙට්ටිආරච්චි] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171207055423/http://gossip.kolomthota.com/%e0%b6%85%e0%b7%80%e0%b6%82%e0%b6%9a-%e0%b6%86%e0%b6%af%e0%b6%bb%e0%b7%9a-%e0%b7%84%e0%b6%b8%e0%b7%8a%e0%b6%b6%e0%b7%94%e0%b6%ab%e0%b7%8f-%e0%b6%89%e0%b7%83%e0%b7%94%e0%b6%bb%e0%b7%94/ |date=2017-12-07 }}
* [http://www.deshaya.lk/article/52/හදසර/13129/රඟපාන්න--පුළුවන්--නිළියන්ට--නිරුවත්--වෙන්න-බැරි-නම්--වැඩක්-නෑ රඟපාන්න පුළුවන් නිළියන්ට නිරුවත් වෙන්න බැරි නම් වැඩක් නෑ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220118200924/https://www.deshaya.lk/article/52/%E0%B7%84%E0%B6%AF%E0%B7%83%E0%B6%BB/13129/%E0%B6%BB%E0%B6%9F%E0%B6%B4%E0%B7%8F%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%B1--%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B7%85%E0%B7%94%E0%B7%80%E0%B6%B1%E0%B7%8A--%E0%B6%B1%E0%B7%92%E0%B7%85%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%A7--%E0%B6%B1%E0%B7%92%E0%B6%BB%E0%B7%94%E0%B7%80%E0%B6%AD%E0%B7%8A--%E0%B7%80%E0%B7%99%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%B1-%E0%B6%B6%E0%B7%90%E0%B6%BB%E0%B7%92-%E0%B6%B1%E0%B6%B8%E0%B7%8A--%E0%B7%80%E0%B7%90%E0%B6%A9%E0%B6%9A%E0%B7%8A-%E0%B6%B1%E0%B7%91 |date=2022-01-18 }}

{{authority control}}

{{DEFAULTSORT:ලොකුහෙට්ටිආරච්චි, ඉසුරු}}
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික නළුවෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:සිංහල ජනයා]]</text>
      <sha1>snii0sm0nfootgipy0udz5zws13rwpt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ඩෙස්මන්ඩ් ද සිල්වා (බැරිස්ටර්)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103061</id>
    <revision>
      <id>792683</id>
      <parentid>550297</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T04:15:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16426" sha1="698onm3915cwpvzrcgwrg9coz1ioqkc" xml:space="preserve">
ශ්‍රීමත් ජෝර්ජ් ඩෙස්මන්ඩ් ලොරෙන්ස් ද සිල්වා, {{post-nominals|country=GBR|QC|KStJ|sep=,|size=100%}} (1939 දෙසැම්බර් 13 - 2018 ජූනි 2) බ්‍රිතාන්‍ය අපරාධ නීති නීතීඥයෙක් සහ සියරා ලියොන් හි එක්සත් ජාතීන්ගේ ප්‍රධාන යුද අපරාධ නඩු පවරන්නෙකු ලෙස සේවය කළ ජාත්‍යන්තර නීතීඥයෙකි.

== ළමා අවධිය ==
ඩෙස්මන්ඩ් ද සිල්වා [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලාංකික]], ඉංග්‍රීසි සහ ස්කොට්ලන්ත සම්භවයක් ඇති අයෙකු වූ අතර ඔහු නීතිඥ පවුලකින් පැවත එන අයෙකි. ඔහු ප්‍රංශයේ සහ ස්විට්සර්ලන්තයේ හිටපු [[ශ්‍රී ලංකාව|ලංකා]] තානාපති වූ ෆෙඩ්‍රික් ද සිල්වා MBE සහ ඔහුගේ බිරිඳ එස්මේ ග්‍රෙග් ද සිල්වා ගේ පුත්‍රයා විය. &lt;ref name=&quot;who&quot;/&gt; ජෝර්ජ් ඊ ද සිල්වාගේ මුණුපුරෙක්; සහ [[ලසන්ත වික්‍රමතුංග|ලසන්ත වික්‍රමතුංගගේ]] දෙවන ඥාති සොහොයුරෙකි. &lt;ref&gt;Raine Wickrematunge, ''And then they came for me: The Lasantha Wickrematunge Story'' (Author House, 2013, {{ISBN|1481789902}}), pp. 2–5&lt;/ref&gt;

[[ලන්ඩන්|ලන්ඩනයේ]] ඩල්විච් විද්‍යාලය සූදානම් කිරීමේ පාසලෙන් සහ [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] මහනුවර ත්‍රිත්ව විද්‍යාලයෙන් අධ්‍යාපනය ලැබූ ද සිල්වා ලන්ඩනයේ මිඩ්ල් ටෙම්පල් හි නීතිඥවරයකු ලෙස පුහුණුව ලැබීය. &lt;ref name=&quot;who&quot;/&gt;

== වෘත්තීය ==
ද සිල්වා 1984 දී රැජිනගේ නීතිඥයෙකු ලෙස පත් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;who&quot; /&gt; අපරාධ නීතීඥ සංගමයේ සහ ජාත්‍යන්තර නඩු පවරන්නන්ගේ සංගමයේ සාමාජිකයෙකු වූ ඔහු එංගලන්තයේ ඉහළම පෙළේ අපරාධ රැජිනගේ නීතිඥයෙකු බවට පත් විය. 2002 දී, එක්සත් ජාතීන්ගේ මහලේකම් කොෆි අනන්, සහකාර මහලේකම් මට්ටමින් සියාරා ලියොන් සඳහා වූ විශේෂ අධිකරණයේ නියෝජ්‍ය අභිචෝදකයා ලෙස ඔහුව පත් කරන ලද අතර, 2005 දී ඔහුව පහළ මට්ටමේ ඉහළ මට්ටමේ ප්‍රධාන අභිචෝදක තනතුරට උසස් කරන ලදී. මහ ලේකම් . සිල්වා විසින් 2011 වසරේ හේග්හිදී යුද අපරාධ සම්බන්ධයෙන් වරදකරු වූ ලයිබීරියාවේ හිටපු ජනාධිපති චාල්ස් ටේලර් අත්අඩංගුවට ගන්නා ලදී.

2003 දී, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවර්ධන වැඩසටහන විසින් බෙල්ග්‍රේඩ් වෙත දූතයෙකු ලෙස ද සිල්වා යවන ලද්දේ, අගමැති වොජිස්ලාව් කොස්තුනිකා සහ ඔහුගේ ආන්ඩුව, අධිචෝදනා ලද යුද අපරාධකරුවන් යටත් කර ගැනීමට නම්මවා ගැනීම සඳහා ය. ඔහු ඔක්ස්ෆර්ඩ් හි ශාන්ත අන්තෝනි විද්‍යාලයේ ජ්‍යෙෂ්ඨ සහකාර සාමාජිකයෙකු වූ අතර මිඩ්ල් ටෙම්පල් ගෞරවනීය සංගමයේ විනිසුරුවරයෙකු බවට පත්විය. &lt;ref name=&quot;who&quot;&gt; &quot;De Silva, Rt Hon. Sir Desmond (George Lorenz)&quot;, in ''[[Who's Who (UK)| Who's Who and Who Was Who]]'', online edition, https://doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.U13560
Published 01 December 2018: &quot;De Silva, Rt Hon. Sir Desmond (George Lorenz) (13 Dec. 1939–2 June 2018), QC 1984; international lawyer; Chief Prosecutor of UN-sponsored Special Court for Sierra Leone, 2005–06; Kt 2007; PC 2011; Born 13 Dec. 1939; s of late Edmund Frederick Lorenz de Silva, MBE, and Esme Gregg de Silva…&quot;&lt;/ref&gt; ද සිල්වාගේ නීති විශේෂඥතාවට යුද අපරාධ, මනුෂ්‍යත්වයට එරෙහි අපරාධ, ඔත්තු බැලීම, රාජද්‍රෝහීත්වය, මත්ද්‍රව්‍ය, ත්‍රස්තවාදය, මානව හිමිකම්, සුදු කරපටි වංචා සහ ක්‍රීඩා නීතිය ඇතුළත් විය. ඔහුගේ ගනුදෙනුකරුවන් අතර ජෝන් ටෙරී, ලී බවර්, බස් ඕල්ඩ්‍රින්, &lt;ref name=&quot;Telegraph&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2018/12/12/top-qc-died-following-surgery-complication-left-freezing-air/|title=Top QC left under freezing air vent in hospital before his death after operation, inquest hears|last=Hardy|first=Jack|date=12 December 2018|work=The Telegraph}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFHardy2018&quot;&gt;Hardy, Jack (12 December 2018). [https://www.telegraph.co.uk/news/2018/12/12/top-qc-died-following-surgery-complication-left-freezing-air/ &quot;Top QC left under freezing air vent in hospital before his death after operation, inquest hears&quot;]. ''The Telegraph''.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; හැරී රෙඩ්නැප්, රොන් ඇට්කින්සන්, හාන්ස් සේගර්ස්, ලෝරන්ස් ඩලැග්ලියෝ, ග්‍රැහැම් රික්ස් සහ ජේමි ඔස්බෝන් ඇතුළත් විය. ද සිල්වා මනෝරියල් සංගමයේ පාලක සභාවේ සාමාජිකයෙක් විය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Governing Council of the Manorial Society |url=http://www.msgb.co.uk/council.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070107030834/http://www.msgb.co.uk/council.html |archive-date=7 January 2007 |access-date=24 February 2007}}&lt;/ref&gt;

2011 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී, [[එක්සත් රාජධානියේ අගමැති|අගමැති]] ඩේවිඩ් කැමරන්ගේ අනුමැතිය ඇතිව, බෙල්ෆාස්ට් නීතීඥ පැට් ෆිනුකේන්ගේ 1989 ඝාතනය සම්බන්ධයෙන් ආරක්ෂක අංශ සහ රාජ්‍යයේ අනෙකුත් ආයතනවල හවුල්කාරිත්වය පිළිබඳ සමාලෝචනයක ප්‍රධානියා ලෙස ද සිල්වා පත් කරන ලදී. වාර්තාව 2012 දෙසැම්බර් 12 දින ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද අතර, &quot;අනුප්‍රාප්තික ආන්ඩු විසින් හිතාමතාම සහ දරුණු අසාර්ථකත්වයක්&quot; පිළිගෙන ඇත; &lt;ref name=&quot;desilva&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=De Silva |first=Rt. Hon. Sir Desmond |date=12 December 2012 |title=Pat Finucane Review: Executive Summary And Principal Conclusions |url=http://www.patfinucanereview.org/report/volume01/executive-summary-and-principal-conclusions |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121214203228/http://www.patfinucanereview.org/report/volume01/executive-summary-and-principal-conclusions/ |archive-date=14 December 2012 |access-date=12 December 2012}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;theguardian2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/uk/2012/dec/12/pat-finucane-army-loyalist-gunmen|title=Pat Finucane report: army handlers 'helped loyalist gunmen select targets'|last=Bowcott|first=Owen|date=12 December 2012|work=[[The Guardian]]|access-date=12 December 2012}}&lt;/ref&gt; කෙසේ වෙතත්, ෆිනුකේන්ගේ පවුලේ අය ද සිල්වා වාර්තාව හැඳින්වූයේ &quot;ව්‍යාජයක්&quot; ලෙසිනි. &lt;ref name=&quot;theguardian3&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/uk/2012/dec/12/pat-finucane-family-report-sham|title=Finucane family denounce report as a 'sham'|last=Bowcott|first=Owen|date=12 December 2012|work=The Guardian|access-date=12 December 2012}}&lt;/ref&gt; 2019 දී ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය තීන්දු කළේ ෆිනුකේන් ඝාතනය පිළිබඳ නිල පරීක්ෂණය අකාර්යක්ෂම බවත් අවශ්‍ය මානව හිමිකම් ප්‍රමිතීන් සපුරාලීමට අපොහොසත් වූ බවත්ය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/uk-news/2019/feb/27/pat-finucane-inquiry-fell-below-human-rights-standards-judges-rule|title=Pat Finucane murder inquiry fell below human rights standards, judges rule|last=correspondent|first=Owen Bowcott Legal affairs|date=2019-02-27|work=The Guardian|access-date=2019-10-22|language=en-GB|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

2010 ජුලි 23 වෙනිදා, එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් කවුන්සිලය විසින් ඔහුව &lt;ref&gt;[http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/un-rights-body-names-team-to-probe-gaza-flotilla-raid-1.303683 &quot;UN rights body names team to probe Gaza flotilla raid &quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140101033728/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/un-rights-body-names-team-to-probe-gaza-flotilla-raid-1.303683 |date=2014-01-01 }}, ''Haaretz'', 23 July 2010&lt;/ref&gt; පත් කරන ලද්දේ ඊශ්‍රායලය විසින් ගාසා තීරයට යාත්‍රා කරන ලද ෆ්ලෝටිලාවක් ජාත්‍යන්තර මුහුදේ දී 9 දෙනෙකුට මරු කැඳවීම සම්බන්ධයෙන් විමර්ශනය කිරීමට ය. 2014 දී ඔහු සිරියාවේ රැඳවියන්ට වධහිංසා පැමිණවීම් සහ මරණ දණ්ඩනය පිළිබඳ පරීක්ෂණයක සභාපතිවරයා විය. ඉදිරිපත් කරන ලද වාර්තාව ජිනීවා 11 සාම සාකච්ඡාවලට පෙර සිරියාවේ සිවිල් යුද්ධයට ගියේය. 2016 ජනවාරි 10 වන දින, ජ්‍යෙෂ්ඨ හමුදාපතිවරයෙක් ඉරාක යුද ප්‍රවීණයන් වූ බ්‍රිතාන්‍ය සොල්දාදුවන්ට එරෙහිව &quot;මායාකාරියක් දඩයම් කිරීම&quot; ගැන පැමිණිලි කළේ නිහතමානී නීතිමය හිමිකම් ඉදිරිපත් කිරීමෙනි. ද සිල්වා හමුදා ප්‍රධානියාගේ අදහසට එකඟ වූයේ “මේ වනතුරු කිසිවකු මේ ගිලන් රථ එළවන නීතිඥයන් බෙල්ලෙන් අල්ලා ගත්තේ නැත” යනුවෙනි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title= |url=https://www.pressreader.com/uk/the-sunday-telegraph/20160110/281500750240896/TextView |access-date=2019-10-22 |via=PressReader}}&lt;/ref&gt;

== පෞද්ගලික ජීවිතය සහ මරණය ==
ඔහු 1987 දෙසැම්බර් 5 වන දින [[යුගෝස්ලාවියාවේ කටරිනා කුමරිය]] සමඟ විවාහ විය. ඇය යුගෝස්ලාවියාවේ ටොමිස්ලාව් කුමරුගේ සහ බේඩන්හි මාගරිටා කුමරියගේ දියණිය වූ අතර යුගෝස්ලාවියාවේ පළමුවන ඇලෙක්සැන්ඩර් රජුගේ මිනිබිරිය සහ [[වික්ටෝරියා රැජිණ|වික්ටෝරියා රැජිනගේ]] මී-මිණිබිරිය විය. ඔවුන්ට 1991 සැප්තැම්බර් 6 වන දින උපත ලද වික්ටෝරියා මාරි එස්මේ මාගරිටා නම් එක් දියණියක් සිටියාය. ඔවුන් 2010 මැයි 6 දින දික්කසාද විය &lt;ref&gt;''Blood Royal - From the time of Alexander the Great to Queen Elizabeth II'', by Charles Mosley, published for Ruvigny Ltd., London, 2002 (p. 288); {{ISBN|0-9524229-9-9}}&lt;/ref&gt; ඔහුට හෙල්ගා ද සිල්වා නම් සහෝදරියක් සිටි අතර, ඇයගේ පුත් ඩෙට්මාර් බ්ලෝ විවාහ වී සිටියේ දිවංගත ඉසබෙලා බ්ලෝ සමඟ ය.

ශ්‍රීමත් ඩෙස්මන්ඩ් ද සිල්වා 2017 නොවැම්බර් මස වරණීය හෘද සැත්කමකින් පසු ආඝාතයකින් 2018 ජුනි 2 මිය ගියේය.&lt;ref name=&quot;Telegraph&quot;/&gt;

== ගෞරව ==
ද සිල්වා 2007 අලුත් අවුරුදු ගෞරව සම්මානයෙන් නයිට් පදවියට පත් වූ අතර, ශාන්ත ජෝන්ගේ අතිපූජ්‍ය නිකායේ &lt;ref name=&quot;who&quot;/&gt; නයිට්වරයෙකු වූ අතර I වන ෆ්‍රැන්සිස් රාජකීය නියෝගයේ නයිට් කමාන්ඩර්වරයෙකු ද විය.{{තහවුරු​ කරන්න|date=June 2018}} ඔහු 2011 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී එක්සත් රාජධානියේ ප්‍රිවි කවුන්සිලයේ සාමාජිකයෙකු ලෙස දිවුරුම් දුන්නේය &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Orders approved at the Privy Council held by the Queen at Buckingham Palace on 16th November 2011 |url=http://privycouncil.independent.gov.uk/wp-content/uploads/2011/11/Orders_approved_16_November_2011.pdf}}&lt;/ref&gt; 2016 අගෝස්තු 22 වන දින, යුගෝස්ලාවියාවේ ඔටුන්න හිමි ඇලෙක්සැන්ඩර් කුමරු ඔහුට Grand Cross of the Order of the White Eagle පිරිනමන ලදී. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=22 August 2016 |title=Crown Prince awards Royal Orders to husbands of Karadjordjevic Princesses |url=http://www.royalfamily.org/crown-prince-awards-royal-orders-to-husbands-of-karadjordjevic-princesses/ |publisher=The Royal Family of Serbia}}&lt;/ref&gt;

== යොමු කිරීම් ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}
[[ප්‍රවර්ගය:නයිට් බැචල'වරු]]
[[ප්‍රවර්ගය:1939 උපත්]]</text>
      <sha1>698onm3915cwpvzrcgwrg9coz1ioqkc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>චම්පිකා ලියනආරච්චි</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103689</id>
    <revision>
      <id>792679</id>
      <parentid>762716</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T02:41:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7448" sha1="rqivxy8g0vg9i3jjtg9uiezqa9y9edp" xml:space="preserve">'''චම්පිකා ලියනආරච්චි''' මාධ්‍යවේදිනියක්, ශාස්ත්‍රපතිවරියක් සහ [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] දිනපතා පුවත්පතක කතුවරියක වූ පළමු කාන්තාව වේ. ලියනආරච්චි 2007 ජනවාරි සිට 2015 ජනවාරි දක්වා ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම අලෙවි වන ස්වාධීන ඉංග්‍රීසි දිනපතා පුවත්පත වන ඩේලි මිරර් හි කර්තෘවරයා විය. 2015 ජනවාරි මාසයේදී ඇය කර්තෘ ධුරයෙන් ඉවත් වූයේ කර්තෘ ධුරයෙන් වසර අටක් සම්පූර්ණ වීමත් සමඟය. වර්තමානයේ ඇය පුවත්පතේ උපදේශක කර්තෘ ලෙස සේවය කරයි.  

== වෘත්තීය ==
ලියනආරච්චි 2007 ජනවාරි මාසයේදී Daily Mirror හි ප්‍රධාන කර්තෘ ලෙස පත් කරන ලද අතර ඇය යටතේ Daily Mirror වෙබ් 24/7 dailymirror.lk මෙන්ම iPad හි ප්‍රවෘත්ති පළ කළ පළමු ශ්‍රී ලාංකේය පුවත්පත බවට පත්විය. මීට අමතරව, 2009 දී ඇය Mirror හි [[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]] ප්‍රවෘත්ති වෙබ් අඩවිය වන [http://www.tamilmirror.lk tamilmirror.lk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230521035157/https://www.tamilmirror.lk/ |date=2023-05-21 }} සහ ජංගම දුරකථන ක්‍රියාකරුවන් දෙදෙනෙකු සමඟ Daily Mirror ජංගම දුරකථන උණුසුම් පුවත් සේවාවද ආරම්භ කළාය.

ප්‍රධාන කර්තෘ ධූරයට පත්වී වසර තුනකට පසු ඩේලි මිරර් පුවත්පතේ සංසරණය දෙගුණ කිරීමට ලියනආරච්චි මහතා සමත් විය. 2003-2006 කාලය තුළ පැරිස් පදනම් කරගත් වාර්තාකරුවන්ගේ Sans Frontieres (දේශසීමා රහිත වාර්තාකරුවන්) සඳහා ශ්‍රී ලංකා නියෝජිත, ලියනආරච්චි 2003 - 2012 දක්වා පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ජනමාධ්‍යවේදීන්ගේ සංගමයේ (CJA) අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලයේ සාමාජිකයෙකු විය. ඇය 2009 ලෝක කර්තෘ සංසදයේ ද කථිකාචාර්යවරියක් වූවාය.

== ශාස්ත්‍රීය ==
ලියනආරච්චි [[ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලය|ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලයෙන්]] ඉංග්‍රීසි සාහිත්‍යය පිළිබඳ උපාධියක් ලබා ඇත. පළමු වසරේ ඉංග්‍රීසි සාහිත්‍යය සඳහා ඉහළම ලකුණු ලබා ගත් ශිෂ්‍යාව වීමත් සමඟ ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලය ඇයට තරුණ ශිෂ්‍යත්වයක් පිරිනැමීය. ජපන් රජය විසින් විශ්ව විද්‍යාලයට ප්‍රදානය කරන ලද මෙම සහයෝගීතාවයෙන් ඇය මාස තුනක කාලයක් තුළ [[දකුණු අප්‍රිකාව]], ටැන්සානියාව, [[එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය]] සහ [[ජපානය]] වෙත සංචාරය කරන ලදී. විශ්ව විද්‍යාලයේ ඉංග්‍රීසි සාහිත්‍ය සංගමයේ සභාපතිනිය වූ ඇය මිරර් කතුවැකියට එක්වූයේ දෙවැනි වසරේ ඉගෙනුම ලබමින් සිටියදීමය.

ලියනආරච්චි [[කොළඹ විශ්වවිද්‍යාලය|කොළඹ විශ්වවිද්‍යාලයෙන්]] ගැටුම් නිරාකරණය පිළිබඳ ශාස්ත්‍රපති උපාධිය (MCR) ද ලබා ඇත.

ඇය කොළඹ විශ්වවිද්‍යාලයේ උපාධි අධ්‍යයන පීඨයේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ කථිකාචාර්යවරියක් වූවාය.

== සම්මාන ==

* ලියනආරච්චි සොන්ටා වුමන් ඔෆ් ඇචීව්මන්ට් ඉන් මීඩියා 2004 සම්මානයෙන් පිදුම් ලබයි.
* 2016 වසරේදී ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලය විසින් ශ්‍රී ලංකාවේ මාධ්‍ය සඳහා ඇය දැක්වූ දායකත්වය වෙනුවෙන් විශිෂ්ඨ සම්මානයක් පිරිනමන ලදී.

== යොමු කිරීම් ==

* [https://web.archive.org/web/20130919002328/http://aurora.dawn.com/2013/03/04/if-you-give-young-people-the-right-product-they-will-read-it/ ඔබ තරුණයින්ට නිවැරදි නිෂ්පාදනයක් ලබා දෙන්නේ නම්, ඔවුන් එය කියවනු ඇත]

* [http://www.unesco.org/new/en/unesco/events/prizes-and-celebrations/celebrations/international-days/world-press-freedom-day/previous-celebrations/worldpressfreedomday20090000/speakers/ &quot;කථිකයින් | එක්සත් ජාතීන්ගේ අධ්‍යාපනික, විද්‍යාත්මක සහ සංස්කෘතික සංවිධානය&quot;. www.unesco.org]

* [http://www.blog.wan-ifra.org/events/maximising-revenue-reach ආදායම සහ ළඟා වීම උපරිම කිරීම] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230521034001/http://www.blog.wan-ifra.org/events/maximising-revenue-reach |date=2023-05-21 }}

* [https://www.exchange4media.com/media-print-news/wan-ifra-2009does-lady-luck-bring-in-readership-36643.html කාන්තාව වාසනාව පාඨකත්වය ගෙන එයිද?]

* [https://blogs.journalism.co.uk/tag/wan/ සංස්කාරක බ්ලොගය | Journalism.co.uk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230521033952/https://blogs.journalism.co.uk/tag/wan/ |date=2023-05-21 }}
[[ප්‍රවර්ගය:Place of birth missing (living people)]]
[[ප්‍රවර්ගය:Year of birth missing (living people)]]
[[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]]</text>
      <sha1>rqivxy8g0vg9i3jjtg9uiezqa9y9edp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාකච්ඡාව:ශ්‍රී ලංකාවේ ආදි වාසීන්</title>
    <ns>1</ns>
    <id>104835</id>
    <revision>
      <id>792620</id>
      <parentid>584234</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:13:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-32614-91</username>
        <id>79276</id>
      </contributor>
      <comment>/* History */ නව ඡේදය</comment>
      <origin>792620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1840" sha1="4b95rhpbgr92472ps1hfj3iriy6l51y" xml:space="preserve">{{Talk header}}

== ලිපියේ නම ==

[[ශ්‍රී ලංකාවේ ආදි වාසීන්]] යන යෙදුම අනුක්ත ස්වරූපයක් නේද? නිවැරදි යෙදුම කුමක් ද? -- [[User:Lee|Lee]] ([[User talk:Lee|talk]]) 06:52, 7 ජූනි 2023 (යූටීසී)

== එකම විෂයය සඳහා පිටු දෙකක් ==

මෙම පිටුවේ සහ 'වැදි ජනයා' පිටුවේ සඳහන් වන්නේ එකම දේ බැවින් මෙම පිටු දෙක එකතු කරන (merge) ලෙස යෝජනා කරමි. [[User:Sajanajk|Sajanajk]] ([[User talk:Sajanajk|talk]]) 01:42, 24 අගෝස්තු 2023 (යූටීසී)
::වැදි ජනයා නොවන ආදි වාසීන් ශ්‍රී ලංකාවෙහි සිට ඇත. නිදසුනක් ලෙසින් බලංගොඩ මානවයා දැක්විය හැකිය. එබැවින් යෝජිත ඒකාබද්ධය වහා හකුළා ගන්නා මෙන් ඉල්ලමි. --- [[User:Shwetha|Shwetha]] ([[User talk:Shwetha|talk]]) 07:00, 10 සැප්තැම්බර් 2023 (යූටීසී)
:::[[User:Shwetha|Shwetha]] කියන කතාව එක්ක මාත් 100% ක් එකඟයි. -- [[User:Lee|Lee]] ([[User talk:Lee|talk]]) 13:34, 10 සැප්තැම්බර් 2023 (යූටීසී)

== History  ==

ආදීවාසී ජනතාව පිළිබඳ තොරතුරු [[විශේෂ:දායකත්ව/&amp;#126;2026-32614-91|&amp;#126;2026-32614-91]] ([[පරිශීලක සාකච්ඡාව:&amp;#126;2026-32614-91|talk]]) 14:13, 1 ජූනි 2026 (යූටීසී)</text>
      <sha1>4b95rhpbgr92472ps1hfj3iriy6l51y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>එන්ටෙබේ වැටලීම</title>
    <ns>0</ns>
    <id>166520</id>
    <revision>
      <id>792663</id>
      <parentid>783756</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T23:22:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="134171" sha1="ktgwy28kivv13tcnhs1i3cfrzwc986q" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict
| conflict          = තණ්ඩර්බෝල්ට් මෙහෙයුම
| partof            = [[අරාබි-ඊශ්‍රායල් ගැටුම]] සහ [[සීතල යුද්ධය]]
| image             = Operation Thunderbolt. IV.jpg
| caption           = වැටලීමේදී උගන්ඩා හමුදා රැවටීමට [[සයරෙට් මාට්කල්]] විසින් භාවිතා කරන ලද උගන්ඩා ආඥාදායක [[ඉඩි අමීන්]] සතු වූ [[මර්සිඩීස් බෙන්ස් 600]] වර්ගයේ රථය හා ඊශ්‍රායල කමාන්ඩෝ භටයින්.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Times |first=Terence Smith Special to The New York |date=1976-07-13 |title=Israelis Say Raider Impersonated Amin |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1976/07/13/archives/new-jersey-pages-israelis-say-raider-impersonated-amin-israeli.html |access-date=2023-10-05 |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;
| date              = {{start date and age|df=yes|1976|07|04}}
| place             = [[එන්ටෙබේ ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළ]], උගන්ඩාව
| coordinates       = {{Coord|0|02|43|N|32|27|13|E|source:itwiki_type:event|display=inline,title}}
| result            = ඊශ්‍රායල ජයග්‍රහණය{{bulletedlist
| ප්‍රාණ ඇපකරුවන් 106 දෙනෙකුගෙන් 102 දෙනෙකු බේරා ගැනේ&lt;ref name=MHS&gt;{{cite web |title=Tactical Combat Casualty Care – November 2010 |last=McRaven |first=Bill |url=http://www.health.mil/Libraries/101101_TCCC_Course_Materials/0203PP02_Care_Under_Fire_101101.pptx |work=MHS US Department of Defense |access-date=15 July 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110516122925/http://health.mil/Libraries/101101_TCCC_Course_Materials/0203PP02_Care_Under_Fire_101101.pptx |archive-date=16 May 2011}}&lt;/ref&gt;
| උගන්ඩාවේ මිලිටරි ගුවන් යානා වලින් ~25% ක් විනාශ විය&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/4/newsid_2786000/2786967.stm 1976: Israelis rescue Entebbe hostages], [[BBC]]&lt;/ref&gt;}}
| combatant1        = {{flagdeco|Israel}} ඊශ්‍රායලය&lt;br /&gt;'''සහාය දක්වන ලද රටවල්:'''&lt;br /&gt;{{flagicon|KEN}} කෙන්යාව
| combatant2        = {{flagicon image|PFLP-GC Flag.svg}} PFLP–EO&lt;br /&gt;[[File:Revolutionäre Zellen.svg|18px|link=]] විප්ලවවාදී සෛල (ජර්මානු කණ්ඩායම)&lt;br /&gt;{{flagdeco|Uganda}} උගන්ඩාව
| commander1        = {{unbulletedlist
| {{flagdeco|Israel}} [[ඩෑන් ෂොම්රොන්]]
| {{flagdeco|Israel}} [[යෙකුටියෙල් ආදම්]]
| {{flagdeco|Israel}} [[බෙනී පෙලෙඩ්]]
| {{flagicon|Israel}} [[යොනාටන් නෙතන්යාහු]]{{KIA}}}}
| commander2        = {{unbulletedlist
| {{flagicon image|PFLP-GC Flag.svg}} [[වාඩී හඩාඩ්]]
| [[File:Revolutionäre Zellen.svg|18px|link=]] [[විල්ෆ්‍රඩ් බෝස්]]{{KIA}}
| {{flagdeco|Uganda}} [[ඉඩි අමීන්]]}}
| strength1         = {{circa|100}} ඊශ්‍රායල කමාන්ඩෝ භටයින් (සහ ගුවන් කාර්ය මණ්ඩලය සහ සහායක පිරිස්)
| strength2         = කොල්ලකරුවන් 7ක්: පලස්තීනුවන් 5ක්, ජර්මානුවන් 2ක්&lt;br /&gt;100+ උගන්ඩා සොල්දාදුවන්
| casualties1       = 1 මිය ගියේය (Y. නෙතන්යාහු)&lt;br /&gt;5 තුවාල ලැබූහ
| casualties2       = කොල්ලකරුවන් 7 දෙනෙක් මිය ගියහ&lt;br /&gt;සොල්දාදුවන් 45 දෙනෙක් මිය ගියහ&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Dunstan |first=Simon |url=https://www.worldcat.org/title/649079751 |title=Entebbe: the most daring raid of Israel's special forces |date=2011 |publisher=Rosen Pub |isbn=978-1-4488-1868-6 |series=The most daring raids in history |location=New York |oclc=649079751}}&lt;/ref&gt;&lt;hr/&gt;11–30 Ugandan aircraft destroyed&lt;ref name=&quot;Brzoska, Michael 1994 p. 203&quot;&gt;{{Cite book |last1=Brzoska |first1=Michael |title=Arms and warfare: escalation, de-escalation, and negotiation |last2=Pearson |first2=Frederic S. |date=1994 |publisher=University of South Carolina Press |isbn=978-0-87249-982-9 |series=Studies in international relations |location=Columbia, S.C}}&lt;/ref&gt;
| casualties3       = ප්‍රාණ ඇපකරුවන් 4 දෙනෙකු මරා දමන ලදී (ඩෝරා බ්ලොච් ඇතුළුව)&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/188804/Entebbe-raid|title=Entebbe raid|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|date=26 June 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;news.bbc.co.uk&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/4/newsid_2786000/2786967.stm|title=BBC on This Day – 4 – 1976: Israelis rescue Entebbe hostages|work=BBC News}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;ප්‍රාණ ඇපකරුවන් 10 දෙනෙකුට තුවාල
| campaignbox       = 
}}
{{Location map many|අප්‍රිකාව|relief=yes|width=300px|caption=එන්ටෙබේ මෙහෙයුම හා සම්බන්ධ අඩවි|lat1_deg=32.096944|lon1_deg=20.269444|label1=බෙන්ගාසි|lat4_deg=37.936389|lon4_deg=23.947222|label4=ඇතන්ස්|lat2_deg=32.009444|lon2_deg=34.882778|label2=ටෙල් අවිව්|lat3_deg=0.044722|lon3_deg=32.443056|label3=එන්ටෙබේ|position1=left|position2=right}}'''එන්ටෙබේ වැටලීම''' හෝ '''ඔපරේෂන් එන්ටෙබේ''', නිල වශයෙන් '''ඔපරේෂන් තන්ඩර්බෝල්ට්''' (පසුකාලීනව '''ඔපරේෂන් යොනාටන්''' යන සංකේත නාමයෙන් හඳුන්වනු ලැබේ) යනු 1976 දී උගන්ඩාවේ [[ඊශ්‍රායලය|ඊශ්‍රායල]] ප්‍රති-ත්‍රස්ත මෙහෙයුමකි. එය දියත් කරන ලද්දේ [[ටෙල් අවිව්]] සහ [[පැරිස්]] නගර අතර එයාර් ප්‍රංශය විසින් මෙහෙයවන ලද ජාත්‍යන්තර සිවිල් මගී ගුවන් යානයක් (එයාර්බස් ඒ300) පැහැර ගැනීමට ප්‍රතිචාර වශයෙන් ය. [[ඇතන්ස්|ඇතන්ස්හි]] නැවතුම් පොළක් අතරතුර, ගුවන් යානය පලස්තීන PFLP-EO ත්‍රස්තවාදීන් දෙදෙනෙකු සහ ජර්මානු RZ ත්‍රස්තවාදීන් දෙදෙනෙකු විසින් පැහැර ගන්නා ලදී,&lt;ref name=&quot;Hartuv&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.haaretz.com/weekend/week-s-end/setting-the-record-straight-entebbe-was-not-auschwitz-1.372131|title=Setting the record straight: Entebbe was not Auschwitz|last=Melman|first=Yossi|date=8 July 2011|work=Haaretz|access-date=27 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105002656/http://www.haaretz.com/weekend/week-s-end/setting-the-record-straight-entebbe-was-not-auschwitz-1.372131|archive-date=5 November 2012}}&lt;/ref&gt; ඔවුන් ගුවන් යානය ලිබියාවට සහ පසුව උගන්ඩාවට හරවා එන්ටෙබේ ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළට ගොඩ බැස්සේය. උගන්ඩාවට ගිය පසු කණ්ඩායමට උගන්ඩාවේ ආඥාදායක ඉඩි අමීන්ගේ සහයෝගය ලැබුණි.&lt;ref name=&quot;Hostages freed as israelis raid uganda airport&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1976/07/04/archives/hostages-freed-as-israelis-raid-uganda-airport-commandos-in-3.html|title=Hostages Freed as Israelis Raid Uganda Airport; Commandos in 3 Planes Rescue 105-Casualties Unknown Israelis Raid Uganda Airport And Free Hijackers' Hostages|last=Smith|first=Terence|date=4 July 1976|work=The New York Times|access-date=4 July 2009}}&lt;/ref&gt;

1976 ජුනි 27 වන දින මගීන් 248 දෙනෙකුගේ ගුවන් යානය පැහැරගත් ත්‍රස්තවාදීන් ඊශ්‍රායලයේ සිරකර සිටි පලස්තීන සහ අනුබද්ධ සටන්කාමීන් 40 දෙනෙකු නිදහස් කිරීමට මෙන්ම තවත් රටවල් හතරක සිරකරුවන් 13 දෙනෙකු නිදහස් කිරීමට බලකිරීමේ ප්‍රකාශිත අරමුණ ඇතිව ප්‍රාණ ඇපයට ගත්හ.&lt;ref name=&quot;Keesing's&quot;&gt;{{cite journal|date=August 1976|title=Hijacking of Air France Airbus by Followers of Popular Front for the Liberation of Palestine – Israeli Action to liberate Hostages held at Entebbe Airport ...|url=https://web.stanford.edu/group/tomzgroup/pmwiki/uploads/1377-1976-08-KS-a-RCW.pdf|journal=Keesing's Record of World Events|volume=22|page=27888|access-date=23 September 2014}}&lt;/ref&gt; ගුවන් යානය ගොඩබෑමෙන් පසු කොල්ලකරුවන්ට සහය දැක්වීම සඳහා උගන්ඩා සොල්දාදුවන් 100කට අධික පිරිසක් යොදවා ඇති අතර, මුල සිටම පැහැර ගැනීම පිළිබඳව දැනුම් දුන් අමීන්,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/01/24/books/review/operation-thunderbolt-by-saul-david.html|title='Operation Thunderbolt,' by Saul David|last=Furst|first=Alan|date=2016|work=The New York Times|access-date=8 January 2018|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; එන්ටෙබේහිදී ත්‍රස්තවාදීන් පෞද්ගලිකව පිළිගෙන ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.haaretz.com/israel-news/idi-amin-s-son-my-dream-is-to-apologize-personally-to-family-of-entebbe-victims-1.5396014|title=Idi Amin's Son: My Dream Is to Apologize Personally to Family of Entebbe Victims|date=14 June 2016|work=Ha'aretz|access-date=14 August 2024|archive-date=9 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220409055333/https://www.haaretz.com/israel-news/idi-amin-s-son-my-dream-is-to-apologize-personally-to-family-of-entebbe-victims-1.5396014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; සියලුම ප්‍රාණ ඇපකරුවන් අභාවයට ගිය ගුවන් තොටුපළකට ගෙන ගිය පසු, කොල්ලකරුවන් සියලු ඊශ්‍රායල් ජාතිකයන් සහ ඊශ්‍රායල නොවන යුදෙව්වන් කිහිප දෙනෙකු විශාල මගීන්ගෙන් වෙන් කර, පසුව ඔවුන් වෙනම කාමරයකට ගෙන ගියහ.&lt;ref name=&quot;Freed Hostages Tell Their Story&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Dunstan2011&quot;&gt;{{cite book|author=Dunstan|first=Simon|url=https://books.google.com/books?id=KrL9bHLpOq4C&amp;pg=PA20|title=Entebbe: The Most Daring Raid of Israel's Special Forces|publisher=The Rosen Publishing Group|year=2011|isbn=978-1-4488-1868-6|pages=20–24|access-date=4 July 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ensalaco2008&quot;&gt;{{cite book|author=Ensalaco|first=Mark|url=https://books.google.com/books?id=i7KIa3VuD04C&amp;pg=PA96|title=Middle Eastern Terrorism: From Black September to September 11|publisher=University of Pennsylvania Press|year=2008|isbn=978-0-8122-4046-7|pages=96–|access-date=4 July 2012}}&lt;/ref&gt;  ඊළඟ දින දෙක තුළ ඊශ්‍රායල නොවන ප්‍රාණ ඇපකරුවන් 148 දෙනෙකු නිදහස් කර පැරිසිය වෙත පියාසර කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Dunstan2011&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Ensalaco2008&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.jewishtelegraph.com/enteb_1.html|title=Entebbe; Thirty Years On; miracle on the runway|access-date=20 June 2011|publisher=Jewish Telegraph|year=2006}}&lt;/ref&gt; ඉතිරි මගීන් 94 දෙනා, ඔවුන්ගෙන් වැඩි දෙනෙක් ඊශ්‍රායල ජාතිකයන් වන අතර, 12 දෙනෙකුගෙන් යුත් එයාර් ප්‍රංශ කාර්ය මණ්ඩලය දිගටම ප්‍රාණ ඇපකරුවන් ලෙස රඳවා තබා ගන්නා ලදී.&lt;ref name=&quot;Scharfstein1994&quot;&gt;{{cite book|author=Scharfstein|first=Sol|url=https://archive.org/details/understandingisr0000scha|title=Understanding Israel|publisher=KTAV Publishing House, Inc.|year=1994|isbn=978-0-88125-428-0|pages=[https://archive.org/details/understandingisr0000scha/page/118 118]–|access-date=5 July 2012|url-access=registration}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dunstan2009&quot;&gt;{{Cite book|last=Dunstan|first=Simon|author-link=Simon Dunstan|title=Israel's Lighting Strike, The raid on Entebbe 1976|year=2009|publisher=[[Osprey Publishing]]; Osprey Raid Series No. 2|isbn=978-1-84603-397-1|page=24}}&lt;/ref&gt;

නියම කරන ලද සිරකරුවන් නිදහස් නොකළහොත් 106 වහලුන් මරා දමන බවට කොල්ලකරුවන් තර්ජනය කර තිබූ බැවින් ඊශ්‍රායල රජය තුළ නියෝජිතයන් මුලින් විවාදයට ගත්හ. මොසාඩ් විසින් සපයන ලද බුද්ධි තොරතුරු මත ක්‍රියා කිරීම, ඊශ්‍රායල හමුදාව ගලවා ගැනීමේ මෙහෙයුමක් දියත් කිරීමට තීරණය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Mossad took photos&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3269662,00.html|title=Mossad took photos, Entebbe Operation was on its way.|access-date=6 July 2009|publisher=[[Ynetnews]]|year=2006}}&lt;/ref&gt; අමීන්ගේ උගන්ඩා හමුදාව සමඟ සන්නද්ධ ගැටුමකට සූදානම් වීම ඊශ්‍රායල සැලසුම්වලට ඇතුළත් විය.&lt;ref name=&quot;Back to Entebbe&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.jpost.com/Magazine/Features/Back-to-Entebbe|title=Back to Entebbe|last=Feldinger|first=Lauren Gelfond|date=29 June 2006|work=[[The Jerusalem Post]]|access-date=4 July 2009}}&lt;/ref&gt;

1976 ජූලි 3 වන දින රාත්‍රියේ මෙහෙයුම ආරම්භ කරමින් ඊශ්‍රායල ප්‍රවාහන ගුවන් යානා ගලවා ගැනීමේ ප්‍රයත්නය සඳහා උගන්ඩාව වෙත කමාන්ඩෝ භටයින් 100 දෙනෙකු 4,000 (සැතපුම් 2,500) වඩා පියාසර කරන ලදී. මිනිත්තු 90 ක කාලය තුළ, ප්‍රාණ ඇපකරුවන් 102 දෙනෙකු සාර්ථකව බේරා ගැනීමට හැකි වූ අතර, තිදෙනෙකු මිය ගොස් ඇත. මියගිය ප්‍රාණ ඇපකරුවන්ගෙන් එක් අයෙකු වන ඩෝරා බ්ලොච්, ඊශ්‍රායල ගලවා ගැනීමේ මෙහෙයුමෙන් ටික කලකට පසු කම්පාලා හි රෝහලකදී උගන්ඩා බලධාරීන් විසින් ඝාතනය කරන ලදී. ගුවන් යානය පැහැර ගැනීමේදී ඇය රෝගාතුර වී ඇති අතර කමාන්ඩෝ භටයින් පැමිණීමට පෙර ප්‍රතිකාර සඳහා ගුවන් යානයෙන් ඉවත් කරන ලදී. ඊශ්‍රායල හමුදාව පස් දෙනෙකු තුවාල ලැබූ අතර එක් අයෙකු මිය ගියේය; යොනාටන් නෙතන්යාහු යනු එන්ටෙබේ මෙහෙයුමේ ඊශ්‍රායලයේ එකම මාරාන්තිකයා වූ අතර, ගලවාගැනීමේ ප්‍රයත්නයේදී සයරෙට් මාට්කල් මෙහෙයවීය - ඔහු පසුව ඊශ්‍රායලයේ අගමැති බවට පත්වන බෙන්ජමින් නෙතන්යාහුගේ වැඩිමහල් සහෝදරයා විය.&lt;ref name=&quot;The Knesset at Sixty&quot;&gt;{{cite web |title=Operation Entebbe |url=https://www.knesset.gov.il/lexicon/eng/entebbi_eng.htm |access-date=4 July 2009 |publisher=The Knesset at Sixty}}&lt;/ref&gt; ඊශ්‍රායල කමාන්ඩෝ භටයින් විසින් කොල්ලකරුවන් සියලු දෙනා සහ උගන්ඩා සොල්දාදුවන් 45 දෙනෙකු මරා දැමූ අතර උගන්ඩාවේ&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;news.bbc.co.uk&quot; /&gt; MiG-17 සහ MiG-21 යානා එකොළහක් විනාශ කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Brzoska, Michael 1994 p. 203&quot; /&gt; උගන්ඩාවේ මෙහෙයුම අතරතුර ඊශ්‍රායලයට අසල්වැසි කෙන්යාවේ සහාය ලැබිණි. ඉඩි අමීන් පසුව උගන්ඩාවේ වෙසෙන සියලුම කෙන්යානුවන් මරා දමන ලෙස උගන්ඩා හමුදාවට නියෝග නිකුත් කළේය.&lt;ref name=&quot;Ube&quot;&gt;{{Cite web |last=Bayerlin |first=Ulrich |date=1977 |title=Abhandlungen: Die israelische Befreiungsaktion von Entebbe in völkerrechtlicher Sicht |trans-title=Essays: The Israeli liberation operation of Entebbe from an international law perspective |url=http://www.zaoerv.de/37_1977/37_1977_2_a_213_243.pdf |website=zaoerv.de |publisher=Max Planck Institute for Comparative Public Law and International Law |language=de}}&lt;/ref&gt; එය කෙන්යානු-උගන්ඩා ජාතිකයින් 245 දෙනෙකුගේ මරණයට සහ කෙන්යානුවන් 3000ක් පමණ උගන්ඩාවෙන් පිටව යාමට හේතු විය.&lt;ref name=&quot;Keesing27891&quot;&gt;{{Cite news|url=https://web.stanford.edu/group/tomzgroup/pmwiki/uploads/1368-1976-08-KS-a-IEM.pdf|title=Dispute between Uganda and Kenya|date=22 August 1976|work=Keesing's Record of World Events|volume=22|pages=27891}}&lt;/ref&gt;

== පැහැර ගැනීම ==
{{Infobox aircraft occurrence
| occurrence_type = පැහැර ගැනීම
| name            = එයාර් ෆ්‍රාන්ස් ගුවන් යානය 139
| image           = Airbus A300B4-203, Air France AN0792167.jpg
| caption         = 1980 දී චාල්ස් ඩි ගෝල් ගුවන් තොටුපළේදී එයාර් ෆ්‍රාන්ස් එයාර්බස් ඒ 300 යානය
| date            = 1976 ජූනි 27
| type            = පැහැර ගැනීම
| site            = ග්‍රීක ගුවන් කලාපය
| origin          = බෙන් ගුරියන් ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළ, ඊශ්‍රායලය
| stopover        = එලිනිකොන් ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ, ග්‍රීසිය
| destination     = පැරිස්-චාල්ස් ඩි ගෝල් ගුවන් තොටුපළ, ප්‍රංශය
| fatalities      = 4
| injuries        = 10
| aircraft_type   = [[Airbus A300|Airbus A300B4-203]]
| operator        = එයාර් ෆ්‍රාන්ස්
| tail_number     = F-BVGG
| occupants       = 260
| passengers      = 248
| crew            = 12
| survivors       = 256
}}

1976 ජූනි 27 දින, එයාර් ෆ්‍රාන්ස් ගුවන් යානා අංක 139, එයාර්බස් A300B4-203, ලියාපදිංචිය F-BVGG (c/n 019), ඊශ්‍රායලයේ [[ටෙල් අවිව්]] වෙතින් පිටත්ව ගියේ ප්‍රධාන වශයෙන් [[යුදෙව්]] සහ ඊශ්‍රායල මගීන් 246ක් සහ 12 දෙනෙකුගෙන් යුත් කාර්ය මණ්ඩලයක් රැගෙනය.&lt;ref name=&quot;Rosenkovitch&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.haaretz.com/surviving-the-myth-1.95789|title=Surviving the myth|author=Lavie|first=Aviv|date=31 July 2003|work=Haaretz|access-date=23 September 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;How the Rescue Took Place&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.jta.org/1976/07/06/archive/how-the-rescue-took-place|title=How the Rescue Took Place|date=5 July 1976|work=Jewish Telegraphic Agency|access-date=23 September 2014}}&lt;/ref&gt; යානය [[ග්‍රීසිය|ග්‍රීසියේ]] [[ඇතන්ස්]] වෙත පියාසර කරන ලද අතර එහිදී එය කොල්ලකරුවන් හතර දෙනෙකු ඇතුළුව අමතර මගීන් 58 දෙනෙකු රැගෙන [[පැරිසිය]] වෙත පිටත්ව ගියේ දහවල් 12:30 ටය. ගුවන්ගත වූ වහාම, ගුවන් යානය පලස්තීනයේ විමුක්තිය සඳහා වූ ජනප්‍රිය පෙරමුණේ - බාහිර මෙහෙයුම් (PFLP-EO) හි පලස්තීන ජාතිකයන් දෙදෙනෙකු විසින් සහ ජර්මානු විප්ලවවාදී සෛල ([[:en:Revolutionary_Cells_(German_group)|German Revolutionary Cells]]) වලින් ජර්මානුවන් දෙදෙනෙකු වන විල්ෆ්‍රයිඩ් බෝස් සහ බ්‍රිජිට් කුල්මන් විසින් පැහැර ගන්නා ලදී. කොල්ලකරුවන් ලිබියාවේ බෙන්ගාසි වෙත යානය හරවා යවන ලදී.&lt;ref name=&quot;Entebbe's unsung hero.&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3270314,00.html|title=Special: Entebbe's unsung hero.|last=Ben|first=Eyal|date=3 July 2006|work=Ynetnews|access-date=4 July 2009}}&lt;/ref&gt; එහිදී එය ඉන්ධන පිරවීම සඳහා පැය හතක් බිම තබා ඇත. එම කාලය තුළ කොල්ලකරුවන් විසින් බ්‍රිතාන්‍යයේ උපන් ඊශ්‍රායල පුරවැසියෙකු වූ පැට්‍රීෂියා මාර්ටෙල් නිදහස් කරන ලද අතර ඇය [[ගබ්සාව|ගබ්සාවක්]] සිදු වූවාක් මෙන් පෙනී සිටියාය.&lt;ref name=&quot;Mossad took photos&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Entebbe Thirty Years On&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.jewishtelegraph.com/enteb_2.html|title=Entebbe Thirty Years On: Mancunian On Board|work=Jewish Telegraph|access-date=22 September 2014}}&lt;/ref&gt; ගුවන් යානය බෙන්ගාසියෙන් පිටත් වූ අතර 28 වන දින සවස 3:15 ට, ගුවන් යානයේ මුල් පිටත්වීමෙන් පැය 24 කට වැඩි කාලයකට පසුව, එය උගන්ඩාවේ එන්ටෙබේ ගුවන් තොටුපළ වෙත ළඟා විය.&lt;ref name=&quot;Entebbe's unsung hero.&quot; /&gt;

=== උගන්ඩාවේ එන්ටෙබේ ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපලේ තත්වය ===
එන්ටෙබේ හිදී, කොල්ලකරුවන් සිව්දෙනාට උගන්ඩාවේ ජනාධිපති [[ඉඩි අමීන්|ඉඩි අමීන්ගේ]] හමුදාවන්ගේ සහාය ඇතිව අවම වශයෙන් තවත් හතර දෙනෙක් එකතු වූහ.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/4/newsid_2786000/2786967.stm|title=1976: Israelis rescue Entebbe hostages|date=4 July 1976|work=BBC News|access-date=27 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121023233100/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/4/newsid_2786000/2786967.stm|archive-date=23 October 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt; කොල්ලකරුවන් විසින් මගීන් භාවිතයට නොගත් හිටපු ගුවන් තොටුපළ පර්යන්තයේ සංක්‍රමණ ශාලාවට මාරු කළ අතර එහිදී ඔවුන් ඊළඟ දිනවලදී ඔවුන්ව මුරකාවල් යටතේ තබා ගත්හ. අමීන් දිනපතාම පාහේ ප්‍රාණ ඇපකරුවන් බැලීමට පැමිණ, වර්ධනයන් පිළිබඳව ඔවුන්ව යාවත්කාලීන කරමින් සහ සාකච්ඡා මාර්ගයෙන් ඔවුන් නිදහස් කර ගැනීමට තම උත්සාහය භාවිතා කරන බවට පොරොන්දු විය.&lt;ref name=&quot;Rosenkovitch&quot; /&gt;

ජූනි 28 දින, PFLP-EO කොල්ලකරුවෙකු ප්‍රකාශයක් නිකුත් කර ඔවුන්ගේ ඉල්ලීම් සකස් කළේය. ගුවන් යානය මුදා හැරීම සඳහා ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 5 ක කප්පම් මුදලකට අමතරව, ඔවුන් ඊශ්‍රායලයේ සිරකරුවන් වූ පලස්තීන සහ පලස්තීන හිතවාදී සටන්කාමීන් 53 දෙනෙකු නිදහස් කරන ලෙස ඉල්ලා සිටියහ.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Dunstan|first1=Simon|title=Entebbe: The Most Daring Raid of Israel's Special Forces|date=2011|publisher=Rosen|location=New York|pages=17–18}}&lt;/ref&gt; මෙම ඉල්ලීම් ඉටු නොකළහොත් 1976 ජූලි 1 දින ප්‍රාණ ඇපකරුවන් ඝාතනය කිරීමට පටන් ගන්නා බවට ඔවුහු තර්ජනය කළහ.&lt;ref name=&quot;Detailed Story&quot;&gt;{{cite news|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1755&amp;dat=19760713&amp;id=7-QhAAAAIBAJ&amp;pg=3641,5254231|title=Detailed Story Of Dramatic Israeli Raid|date=13 July 1976|work=Sarasota Herald-Tribune|access-date=22 September 2014}}&lt;/ref&gt;

=== ප්‍රාණ ඇපකරුවන් වෙන් කිරීම ===
ජූනි 29 වන දින, ජනාකීර්ණ රැඳවුම් ශාලාවට යාබද කාමරයකට ඇතුල්වීම විවෘත කළ පසු, කොල්ලකරුවන් ඊශ්‍රායල ජාතිකයන් (ද්විත්ව පුරවැසිභාවය ඇති අය ඇතුළුව) අනෙකුත් ප්‍රාණ ඇපකරුවන්ගෙන් වෙන් කර{{#tag:ref|Claims by various authors that the separation was made between Jews and non-Jews&lt;ref&gt;{{cite web|title=1976 Operation Entebbe|url=http://www.idfblog.com/about-the-idf/history-of-the-idf/1976-operation-entebbe/|website=IDF blog|publisher=Israeli Defense Forces|access-date=23 September 2014|archive-date=12 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171012105140/https://www.idfblog.com/about-the-idf/history-of-the-idf/1976-operation-entebbe/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; are in conflict with eyewitness accounts&lt;ref name=&quot;Freed Hostages Tell Their Story&quot;&gt;{{cite news |title=Freed Hostages Tell Their Story|url=http://www.jta.org/1976/07/02/archive/freed-hostages-tell-their-story|access-date=23 September 2014|agency=Jewish Telegraphic Agency|date=2 July 1976}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ofer1976&quot;/&gt;&lt;ref name=Moufflet&gt;{{cite book|last1=Moufflet|first1=Claude|title=Otages à Kampala|date=1976|publisher=Presses de la Cité|page=82|language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Epstein&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Jerozolimski|first1=Ana|title=Ada Lazarovitz (46), que hace 30 años fuera una de las rehenes en el avión de Air France secuestrado por terroristas en Entebbe, recuerda su liberación.|url=http://letras-uruguay.espaciolatino.com/jerozolimski/ada_lazarovitz_46.htm|website=Espacio Latino|publisher=Semanario Hebreo|access-date=23 September 2014|language=es|date=13 July 2006}}&lt;/ref&gt; and later they were expressly disclaimed by several former hostages as a &quot;myth&quot; or a manipulation by &quot;sensation-hungry journalists and film-makers.&quot;&lt;ref name=&quot;Hartuv&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Rosenkovitch&quot;/&gt;&lt;ref name=Goldberg/&gt;|group=&quot;nb&quot;|name=&quot;SeparationNote&quot;}} යාබද කාමරයට යන ලෙස පැවසීය.&lt;ref name=&quot;Ofer1976&quot;&gt;{{cite book|author=Ofer|first=Yehuda|title=Operation Thunder: The Entebbe Raid. The Israeli's Own Story|date=1976|publisher=Penguin|isbn=978-0-14-052321-8|pages=46–47}}&lt;/ref&gt; ඔවුන් එසේ කරන විට, සමූලඝාතනයෙන් දිවි ගලවා ගත් පුද්ගලයෙක් කොල්ලකරුවෙකු වූ විල්ෆ්‍රඩ් බෝස්ගේ අතේ පච්ච කොටා තිබූ කඳවුරු ලියාපදිංචි අංකයක් පෙන්වීය. &quot;මම නාසියෙක් නොවේ! ... මම විඥානවාදියෙක්&quot; යැයි බෝස් විරෝධය පෑවේය.&lt;ref&gt;{{cite magazine|last=Tinnin|first=David|date=8 August 1977|title=Like Father|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,915234-2,00.html|url-status=dead|page=2|archive-url=https://web.archive.org/web/20101018032711/http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C915234-2%2C00.html|archive-date=18 October 2010|magazine=Time}} – A review of ''Hitler's Children'' by Julian Becker; {{cite book|first=David|last=Frum|year=2000|title=How We Got Here: The 70s the Decade That Brought You Modern Life – For Better or Worse|url=https://archive.org/details/howwegothere70sd00frum|url-access=registration|publisher=Basic Books|isbn=978-0-465-04196-1|page=[https://archive.org/details/howwegothere70sd00frum/page/342 342]}}&lt;/ref&gt; ඊට අමතරව, ඊශ්‍රායල නොවන ප්‍රාණ ඇපකරුවන් පස් දෙනෙකු එනම් එක්සත් ජනපදයේ සහ බෙල්ජියමේ සිට &lt;ref name=&quot;Hartuv2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.haaretz.com/weekend/week-s-end/setting-the-record-straight-entebbe-was-not-auschwitz-1.372131|title=Setting the record straight: Entebbe was not Auschwitz|author=Melman|first=Yossi|date=8 July 2011|work=Haaretz|access-date=27 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105002656/http://www.haaretz.com/weekend/week-s-end/setting-the-record-straight-entebbe-was-not-auschwitz-1.372131|archive-date=5 November 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt; අතිශය සම්ප්‍රදායික යුදෙව් ජෝඩු දෙදෙනෙක්&lt;ref name=&quot;Rosenkovitch&quot; /&gt; සහ ප්‍රංශ ජාතිකයෙකුට. ඊශ්‍රායලයේ පදිංචි - ඊශ්‍රායල කණ්ඩායමට බැඳීමට බල කෙරුනි.&lt;ref name=&quot;Epstein&quot;&gt;{{cite news|url=http://elpais.com/diario/1976/07/11/sociedad/205884021_850215.html|title=La aventura del secuestro de Entebbe, contada por una protagonista|date=11 July 1976|work=El País|access-date=23 September 2014|language=es|trans-title=The adventure of the Entebbe kidnapping, told by a protagonist}}&lt;/ref&gt; පස්දෙනා අතර ප්‍රංශ ප්‍රාණ ඇපකරු වන මොනික් එප්ස්ටයින් ඛලෙප්ස්කි පවසන පරිදි, අල්ලා ගත් අය ඔවුන්ව ප්‍රශ්න කිරීම සඳහා වෙන් කර ඇති අතර ඔවුන්ගේ ඊශ්‍රායල අනන්‍යතා සඟවා ඇති බවට සැක කළහ.&lt;ref name=&quot;Epstein&quot; /&gt; අනෙක් අතට, ප්‍රංශ ප්‍රාණ ඇපකරුවෙකු වන මයිකල් කොජොට්-ගෝල්ඩ්බර්ග් පවසන පරිදි, ද්විත්ව පුරවැසිභාවය ඇති හමුදා නිලධාරියෙකු වූ මගීන් අතර අවම වශයෙන් එක් ඊශ්‍රායල ජාතිකයෙකු හඳුනා ගැනීමට අල්ලා ගත් අය අසමත් වූ අතර පසුව ඔහුගේ ඊශ්‍රායල නොවන විදේශ ගමන් බලපත්‍රය භාවිතා කළ අතර පසුව ඔහු නිදහස් කරන ලදී. ඊශ්‍රායල නොවන ප්‍රාණ ඇපකරුවන් දෙවන නිදහස් කිරීම.&lt;ref name=&quot;Goldberg&quot;&gt;{{cite book|last1=Goldberg|first1=Michel|title=Namesake|date=1984|publisher=Corgi|page=122}}&lt;/ref&gt; එක්සත් ජනපද පුරවැසියෙකු වන ජැනට් ඇල්මොග්, ප්‍රංශ ජාතික ජොසලීන් මොනියර් (ඔහුගේ සැමියා හෝ පෙම්වතා ඊශ්‍රායල ජාතිකයෙක්),&lt;ref name=&quot;New York Magazine&quot;&gt;{{cite news|url=https://books.google.com/books?id=A-QCAAAAMBAJ&amp;q=%22jocelyne+monier%22&amp;pg=PA38|title=The Illustrated Story of the Great Israeli Rescue|author=Ross|first=Philip|date=2 August 1976|work=New York Magazine|access-date=23 September 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://hfj.stparchive.com/Archive/HFJ/HFJ09101976P06.php|title=Almogs Retell Hijack Tale|date=10 September 1976|work=Heritage Florida Jewish News|access-date=23 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150203195615/http://hfj.stparchive.com/Archive/HFJ/HFJ09101976P06.php|archive-date=3 February 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; සහ ප්‍රංශ-ඊශ්‍රායල ද්විත්ව පුරවැසියෙකු වූ ජීන්-ජැක් මිමෞනි, මුල් විදේශ ගමන් බලපත්‍රය මත පදනම් වූ කියවීමේදී ඇයගේ නම කැඳවා නොතිබුණි. ඔවුන්ගේම කැමැත්තෙන් ඊශ්‍රායල ප්‍රාණ ඇපකරුවන් කණ්ඩායමට සම්බන්ධ වූ බව වාර්තා වේ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.tabletmag.com/jewish-news-and-politics/126190/entebbes-forgotten-dead?all=1|title=Entebbe's Forgotten Dead|last1=Prince-Gibson|first1=Eetta|date=7 March 2013|work=Tablet|access-date=23 September 2014}}&lt;/ref&gt;

=== බොහෝ ඊශ්‍රායල නොවන ප්‍රාණ ඇපකරුවන් නිදහස් කිරීම ===
ජූනි 30 වන දින කොල්ලකරුවන් ප්‍රාණ ඇපකරුවන් 48 දෙනෙකු නිදහස් කරන ලදී. මුදා හරින ලද අය ඊශ්‍රායල නොවන කණ්ඩායමෙන් තෝරාගෙන ඇත - ප්‍රධාන වශයෙන් වයෝවෘද්ධ සහ රෝගී මගීන් සහ දරුවන් සිටින මව්වරුන්. ඔවුන්ගෙන් හතළිස් හත් දෙනෙක් වරලත් එයාර් ෆ්‍රාන්ස් බෝයිං 747 ගුවන් යානයකින් එන්ටෙබේ සිට පැරිස් වෙත පියාසර කරන ලද අතර එක් මගියෙකු දිනකට රෝහල්ගතව ප්‍රතිකාර ලබා ගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Saul|first=David|title=Operation Thunderbolt: Flight 139 and the Raid on Entebbe Airport, the Most Audacious Hostage Rescue Mission in History|publisher=Back Bay Books|year=2017|isbn=978-0-316-24539-5}}&lt;/ref&gt; ජුලි 1 වන දින, ඊශ්‍රායල රජය සාකච්ඡා සඳහා සිය එකඟතාවය ප්‍රකාශ කිරීමෙන් පසුව, ප්‍රාණ ඇපකරුවන් ඔවුන්ගේ කාලසීමාව ජූලි 4 වන දින මධ්‍යහ්නය දක්වා දීර්ඝ කළ අතර, ඊශ්‍රායල නොවන ප්‍රාණ ඇපකරුවන් 100 දෙනෙකුගෙන් යුත් තවත් කණ්ඩායමක් මුදා හරින ලද අතර ඔවුන් පැය කිහිපයකට පසුව නැවත පැරිසියට ගෙන යන ලදී. එන්ටෙබේ ගුවන් තොටුපළේ අල්ලාගත් අය සමඟ රැඳී සිටි ප්‍රාණ ඇපකරුවන් 106 දෙනා අතර පිටත්ව යාම ප්‍රතික්ෂේප කළ එයාර් ෆ්‍රාන්ස් කාර්ය මණ්ඩලයේ සාමාජිකයින් 12 දෙනෙක්,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kaplan |first=David |date=3 August 2006 |title=A historic hostage-taking revisited |url=https://www.jpost.com/features/a-historic-hostage-taking-revisited |access-date=4 July 2018 |website=The Jerusalem Post}}&lt;/ref&gt; තරුණ ප්‍රංශ මගීන් දස දෙනෙක් පමණ සහ 84 දෙනෙකුගෙන් යුත් ඊශ්‍රායල කණ්ඩායමක් විය.&lt;ref name=&quot;MHS&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Hostages freed as israelis raid uganda airport2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Entebbe's unsung hero.&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;The Entebbe Rescue Mission&quot;&gt;{{cite web |title=The Entebbe Rescue Mission |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Terrorism/entebbe.html |access-date=4 July 2009 |work=Israel Defense Forces |publisher=Jewish Virtual Library}}&lt;/ref&gt;

== ඊශ්‍රායල ප්‍රතිචාරය ==

=== රාජ්‍යතාන්ත්‍රික උත්සාහයන් ===
වැටලීමට සතියකට පෙර ඊශ්‍රායලය ප්‍රාණ ඇපකරුවන් නිදහස් කර ගැනීම සඳහා දේශපාලන මාර්ග භාවිතා කිරීමට උත්සාහ කළේය. බොහෝ මූලාශ්‍ර පෙන්වා දෙන්නේ මිලිටරි විසඳුමක් සාර්ථක නොවනු ඇතැයි පෙනෙන්නේ නම් පලස්තීන සිරකරුවන් නිදහස් කිරීමට ඊශ්‍රායල කැබිනට් මණ්ඩලය සූදානම් වූ බවයි. විශ්‍රාමික IDF නිලධාරියෙකු වන බාරුක් &quot;බුර්කා&quot; බාර්-ලෙව් වසර ගණනාවක් ඉඩි අමීන්ව හඳුනන අතර ඔහු සමඟ දැඩි පෞද්ගලික සබඳතාවක් ඇති අයෙකු ලෙස සැලකේ. කැබිනට් මණ්ඩලයේ ඉල්ලීම පරිදි ඔහු අමීන් සමඟ දුරකථනයෙන් බොහෝ වාරයක් කතා කළ අතර, ප්‍රාණ ඇපකරුවන් නිදහස් කර ගැනීමට උත්සාහ කළද එය සාර්ථක නොවීය.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070930121748/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,914380,00.html &quot;Vindication for the Israelis&quot;]. ''Time''. 26 July 1976.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20071016182522/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,914382,00.html &quot;War of Words over a Tense Border&quot;]. ''Time''. 26 July 1976.&lt;/ref&gt; ඊශ්‍රායල රජය ද ඇමරිකා එක්සත් ජනපද රජය වෙත ප්‍රවේශ වූයේ ඊජිප්තු ජනාධිපති අන්වර් සදාත් වෙත පණිවිඩයක් ලබා දීම සඳහා අමීන් ප්‍රාණ ඇපකරුවන් නිදහස් කරන ලෙස ඉල්ලා සිටින ලෙසයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Conversation between Henry Kissinger and Israeli Ambassador Simch Dinitz, 30 June 1976 |url=https://foia.state.gov/searchapp/DOCUMENTS%5Ckissinger%5C0000C08F.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190913032323/https://foia.state.gov/searchapp/DOCUMENTS%5Ckissinger%5C0000C08F.pdf |archive-date=13 September 2019 |access-date=24 July 2011}}&lt;/ref&gt; අගමැති යිට්ෂාක් රබින් සහ ආරක්ෂක අමාත්‍ය ෂිමන් පෙරෙස් සතියක් ගත කළේ, තවත් ත්‍රස්තවාදයක් වැලැක්වීම සඳහා (පෙරෙස්ගේ තනතුර) කොල්ලකරුවන්ගේ ඉල්ලීම්වලට (රබින් ගේ ස්ථාවරය) ඉඩ දෙනවාද නැද්ද යන්න පිළිබඳව එකඟ නොවීමෙනි.&lt;ref name=&quot;Telegraph_David&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/israel/11701064/Israels-raid-on-Entebbe-was-almost-a-disaster.html|title=Israel's raid on Entebbe was almost a disaster|author=David|first=Saul|date=27 June 2015|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=9 February 2018|author-link=Saul David}}&lt;/ref&gt;  

ජුලි 1 අවසන් දිනය වන විට,&lt;ref&gt;Grimes, Paul. [https://www.nytimes.com/1976/07/30/archives/rescuing-the-entebbe-hostages.html &quot;Rescuing the Entebbe Hostages&quot;]. ''The New York Times''. Friday, 30 July 1976. (The Weekend, p. 51).&lt;/ref&gt; ඊශ්‍රායල කැබිනට් මණ්ඩලය, එම කාලසීමාව ජූලි 4 දක්වා දීර්ඝ කිරීමට කොල්ලකරුවන් සමඟ සාකච්ඡා කිරීමට ඉදිරිපත් විය. අමීන් ඔවුන්ගෙන් ඉල්ලා සිටියේ එම දිනය දක්වා කාලය දීර්ඝ කරන ලෙසයි. මෙයින් අදහස් කළේ ඔහුට අප්‍රිකානු එකමුතුවේ සංවිධානයේ සභාපතිත්වය නිල වශයෙන් සීවුසගුර් රාම්ගූලම් වෙත පැවරීම සඳහා මොරිෂස් හි පෝට් ලුවී වෙත රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික ගමනක් යා හැකි බවයි.&lt;ref&gt;Lipkin-Shakhak, Tali. [http://www.historama.com/online-resources/articles/israel/dan_shomron_on_1976_entebbe_raid.html &quot;The Forgotten Hero of Entebbe&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130911053259/http://www.historama.com/online-resources/articles/israel/dan_shomron_on_1976_entebbe_raid.html |date=2013-09-11 }}. Historama. 16 June 2006.&lt;/ref&gt; මෙම ප්‍රාණ ඇපකරුවන්ගේ කාල සීමාව දීර්ඝ කිරීම ඊශ්‍රායල හමුදාවන්ට එන්ටෙබේ වෙත යාමට ප්‍රමාණවත් කාලයක් ලබා දීම සඳහා තීරණාත්මක විය.&lt;ref name=&quot;General Dan Shomron&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/obituaries/article3440122.ece|title=General Dan Shomron|last=Hamilton|first=Fiona|date=27 February 2008|work=The Times|access-date=4 July 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20100523125028/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/obituaries/article3440122.ece|archive-date=23 May 2010|location=London|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ජුලි 3 වෙනිදා, 18:30 ට, ඊශ්‍රායල කැබිනට් මණ්ඩලය මේජර් ජෙනරාල් යෙකුටියෙල් ඇඩම් සහ බ්‍රිගේඩියර් ජෙනරාල් ඩෑන් ෂොම්රොන් විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද ගලවා ගැනීමේ මෙහෙයුමක්&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1976/07/04/archives/hostages-freed-as-israelis-raid-uganda-airport-commandos-in-3.html|title=Hostages Freed as Israelis Raid Uganda Airport|last=Terence|first=Smith|date=4 July 1976|work=The New York Times|access-date=20 May 2010}}&lt;/ref&gt; අනුමත කරන ලදී. ෂොම්රොන් මෙහෙයුම් අණදෙන නිලධාරියා ලෙස පත් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;ediary&quot;&gt;{{cite web |title=Israel Defense Forces&amp;nbsp;– Entebbe Diary |url=http://dover.idf.il/IDF/console/article_page.aspx?doc_id=23016&amp;lang=english |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081209010738/http://dover.idf.il/IDF/console/article_page.aspx?doc_id=23016&amp;lang=english |archive-date=9 December 2008}}&lt;/ref&gt;

=== ඊජිප්තු-PLO මැදිහත්වීම සහ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික අසාර්ථකත්වය ===
අර්බුදය දිග හැරෙන විට, ප්‍රාණ ඇපකරුවන් නිදහස් කිරීම සඳහා සාකච්ඡා කිරීමට උත්සාහ කරන ලදී. ප්‍රසිද්ධියට පත් නොවූ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික ලේඛනවලට අනුව, සදාත් යටතේ ඊජිප්තු රජය PLO සහ උගන්ඩා රජය යන දෙකම සමඟ සාකච්ඡා කිරීමට උත්සාහ කළේය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Herman Eilts (US Ambassador to Egypt) to Secretary of State, 6 July 1976 |url=https://aad.archives.gov/aad/createpdf?rid=172177&amp;dt=2082&amp;dl=1345 |access-date=24 July 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Herman Eilts (US Ambassador to Egypt) to Secretary of State, 9 July 1976 |url=https://aad.archives.gov/aad/createpdf?rid=181803&amp;dt=2082&amp;dl=1345 |access-date=24 July 2011}}&lt;/ref&gt; ප්‍රාණ ඇපකරුවන් සමඟ සහ අමීන් සමඟ සාකච්ඡා කිරීම සඳහා PLO හි සභාපති යසර් අරෆත් ඔහුගේ දේශපාලන සහායකයා වන හනි අල්-හසන් විශේෂ නියෝජිතයෙකු ලෙස උගන්ඩාවට යවා ඇත.&lt;ref name=&quot;Hartuv2&quot; /&gt; කෙසේ වෙතත්, PFLP-EO කොල්ලකරුවන් ඔහුව දැකීම ප්‍රතික්ෂේප කළහ.&lt;ref name=&quot;NouvelObs&quot;&gt;{{cite news|url=http://referentiel.nouvelobs.com/archives_pdf/OBS0609_19760712/OBS0609_19760712_025.pdf|title=Israël: le prix d'un exploit|last1=Chabalier|first1=Hervé|date=12 July 1976|newspaper=Le Nouvel Observateur|page=25|language=fr}}&lt;/ref&gt; 

=== ඊශ්‍රායලයේ හමුදා සූදානම ===

දේශපාලන විසඳුමක් සඳහා සාකච්ඡා කිරීමට ඊශ්‍රායල බලධාරීන් අපොහොසත් වූ විට, ඔවුන්ගේ එකම විකල්පය ප්‍රාණ ඇපකරුවන් බේරා ගැනීමට ප්‍රහාරයක් බව තීරණය කළහ. මෙහෙයුමේ ප්‍රධාන නියමු ලුතිනන් කර්නල් ජෝෂුවා ෂානි පසුව පැවසුවේ ඊශ්‍රායල ජාතිකයන් මුලින් නාවික කමාන්ඩෝ භටයන් වික්ටෝරියා විලට හෙළීම සම්බන්ධ ගලවා ගැනීමේ සැලැස්මක් ගැන සිතා සිටි බවයි. කමාන්ඩෝ සෙබළුන් රබර් බෝට්ටුවල නැග වැව අද්දර පිහිටි ගුවන් තොටුපළට යන්නට ඇත. ඔවුන් කොල්ලකරුවන් මරා දැමීමට සැලසුම් කළ අතර ප්‍රාණ ඇපකරුවන් නිදහස් කිරීමෙන් පසු ඔවුන් අමීන්ගෙන් නිවසට යන ලෙස ඉල්ලා සිටියහ. ඊශ්‍රායල ජාතිකයන් මෙම සැලසුම අත්හැරියේ ඔවුන්ට අවශ්‍ය කාලය නොමැතිකම නිසා සහ වික්ටෝරියා විලේ නයිල් කිඹුලන් වාසය කරන බවට ආරංචියක් ලැබී තිබූ නිසා ය.&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Israel Defense Forces: A People's Army|last=Williams|first=Louis|year=2000|publisher=iUniverse|isbn=978-0-595-14353-5|page=131|url=https://books.google.com/books?id=gSsxPDuQy8YC&amp;q=%22rubber+boats%22+Entebbe+%22Lake+Victoria%22&amp;pg=PA131|access-date=27 December 2012}}&lt;/ref&gt;

මෙහෙයුමේ බුද්ධි නිලධාරි අම්නොන් බිරාන් පසුව ප්‍රකාශ කළේ ප්‍රාණ ඇපකරුවන් සිටින ස්ථානය සහ ගොඩනැගිල්ල පුපුරණ ද්‍රව්‍ය යොදා සකස් කර තිබේද යන්න මෙන්ම ගුවන් තොටුපළේ නියම සැකැස්ම නොදන්නා බවයි.&lt;ref name=&quot;Telegraph_David&quot; /&gt;

==== ගුවන් යානා ඉන්ධන පිරවීම ====
වැටලීම සැලසුම් කරන අතරතුර, ඊශ්‍රායල හමුදාවන්ට එන්ටෙබේ වෙත ගමන් කරන අතරතුර ඔවුන් භාවිතා කිරීමට අදහස් කළ ලොක්හීඩ් සී-130 හර්කියුලිස් ගුවන් යානයට ඉන්ධන පුරවන්නේ කෙසේදැයි සැලසුම් කිරීමට සිදු විය. ඊශ්‍රායල ගුවන් සීමාවේ සිට මෙතෙක් ගුවන් යානා හතරක් හෝ හයක් සඳහා ගුවන් මගින් ඉන්ධන පිරවීමට ඊශ්‍රායලයන්ට ප්‍රවාහන හැකියාවක් නොතිබුණි. නැඟෙනහිර අප්‍රිකානු ජාතීන් කිහිපයක්, ප්‍රවාහණයෙන් කැමති කෙන්යාව ඇතුළුව, අනුකම්පාව දක්වන අතර, ඊශ්‍රායල ජාතිකයින්ට ඔවුන්ගේ ගුවන් යානා ඔවුන්ගේ දේශසීමා තුළට ගොඩබෑමට ඉඩ දීමෙන් අමීන්ගේ හෝ පලස්තීනුවන්ගේ උදහසට ලක්වීමට කිසිවෙක් කැමති වූයේ නැත.{{citation needed|date=June 2020}}

අවම වශයෙන් එක් නැඟෙනහිර අප්‍රිකානු රජයක සහාය නොමැතිව වැටලීම ඉදිරියට ගෙන යා නොහැකි විය. ඊශ්‍රායල රජය IDF කාර්ය සාධක බලකායට කෙන්යානු ගුවන් සීමාව තරණය කර අද ජොමෝ කෙන්යාටා ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළේ ඉන්ධන පිරවීම සඳහා කෙන්යාවෙන් අවසර ලබා ගත්තේය. කෙන්යානු කෘෂිකර්ම අමාත්‍ය බෲස් මැකෙන්සි, මෙහෙයුමට පෙර බුද්ධි තොරතුරු රැස් කිරීමට මොසාඩ් වෙත අවසර දෙන ලෙසත්, ඊශ්‍රායල ගුවන් හමුදාවට නයිරෝබි ගුවන් තොටුපළට ප්‍රවේශ වීමට ඉඩ සලසන ලෙසත් කෙන්යානු ජනාධිපති ජෝමෝ කෙන්යාටා පොළඹවන ලදී.&lt;ref name=&quot;jpost1&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.jpost.com/Diplomacy-and-Politics/Analysis-Israel-and-Kenya-blood-ties-326880|title=A history of cooperation between Israel and Kenya|last=Melman|first=Yossi|work=The Jerusalem Post|access-date=26 September 2013}}&lt;/ref&gt; මෙහෙයුම සඳහා මැකෙන්සිගේ සහයෝගය ලැබුණේ එවකට බ්‍රිතාන්‍යයේ MI6 ඔත්තුසේවා ආයතනයේ ප්‍රධානියා වූ ශ්‍රීමත් මොරිස් ඕල්ඩ්ෆීල්ඩ්, මොසාඩ් හි ඔහුගේ සබඳතා කලක් MI6 සබඳතාවයක් වූ මැකෙන්සි සමඟ සම්බන්ධ කර ගැනීමෙන් පසුවය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Pearce|first1=Martin|title=Spymaster: the Life of Britain's Most Decorated Cold War Spy and Head of MI6, Sir Maurice Oldfield|date=2016|publisher=Bantam Press|location=London|page=285|edition=1}}&lt;/ref&gt; කෙන්යාවේ බ්ලොක් හෝටල් දාමයේ යුදෙව් හිමිකරු, නයිරෝබිහි යුදෙව් සහ ඊශ්‍රායල ප්‍රජාවේ අනෙකුත් සාමාජිකයන් සමඟ, ඊශ්‍රායලයට උදව් කිරීම සඳහා කෙන්යාවේ ජනාධිපති ජොමෝ කෙන්යාටා ඒත්තු ගැන්වීමට ඔවුන්ගේ දේශපාලන සහ ආර්ථික බලපෑම භාවිතා කරන්නට ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Entebbe: The Most Daring Raid of Israel's Special Forces|last=Dunstan|first=Simon|year=2011|publisher=Rosen Publishing Group|isbn=978-1-4488-1868-6|page=53|url=https://books.google.com/books?id=KrL9bHLpOq4C&amp;q=Entebbe+%22Jomo+Kenyatta+airport%22&amp;pg=PA53|access-date=27 December 2012}}&lt;/ref&gt;

ලෙසෝතෝ හි උගන්ඩාවේ තානාපති, අයිසැක් ලුමාගෝ,&lt;ref name=&quot;eichner&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4824146,00.html|title=Idi Amin's son: 'My dream is to meet with Entebbe victims' families to apologize'|last=Eichner|first=Itamar|date=4 July 2016|newspaper=Ynetnews|access-date=12 August 2019}}&lt;/ref&gt; ඊශ්‍රායල ආධාර සඳහා වන්දි ගෙවීමේ හැකියාව ගැන සාකච්ඡා කරමින් සිටි කෙන්යාවේ ගුවන් හමුදා නිලධාරීන්ගෙන් මෙහෙයුමේ තොරතුරු කිහිපයක් අසා උගන්ඩාවේ අණදෙන නිලධාරී අයිසැක් මලියමුංගු වෙත තොරතුරු යොමු කළේය. මලියමුංගු විසින් අමීන්ව දැනුවත් කිරීම හෝ බුද්ධි අංශ පිළිබඳව කිසිදු ක්‍රියාමාර්ගයක් ගත්තේ නැත,&lt;ref&gt;{{cite web |last=Alexander |first=Ben |date=4 July 2016 |title=Operation Thunderbolt: Daring and Luck |url=https://cija.ca/operation-thunderbolt/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190417165936/https://cija.ca/operation-thunderbolt/ |archive-date=17 April 2019 |access-date=17 April 2019 |publisher=[[Centre for Israel and Jewish Affairs]]}}&lt;/ref&gt; එම වාර්තාව &quot;ගසිය&quot; (කුණු) ලෙසින් බැහැර කළ බව පැවසේ.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Ocen |first=Felix |date=11 August 2019 |title=Rise of Maliyamungu from gatekeeper to Amin's right-hand man |url=https://www.monitor.co.ug/Magazines/PeoplePower/Maliyamungu-gatekeeper-Amin--man-Farouk-Minawa/689844-5230706-56fjh9z/index.html |access-date=12 August 2019 |website=Daily Monitor}}&lt;/ref&gt; අමීන්ගේ පුත්, ජෆාර් රෙමෝ පවසන පරිදි, උගන්ඩාවේ ජනාධිපතිවරයා තවමත් ලුමාගෝගේ අනතුරු ඇඟවීම දුරකථනයෙන් ලබා ගැනීමට සමත් වූ අතර, OAU රැස්වීමේදී තම වගකීම් සම්පූර්ණ කිරීමෙන් පසු ගුවන් යානයකට නැගී නැවත උගන්ඩාවට පියාසර කළේය.&lt;ref name=&quot;eichner&quot; /&gt; උගන්ඩාවේ බුද්ධි සේවයේ හිටපු නියෝජිතයෙකු වන රාජ්‍ය පර්යේෂණ කාර්යාංශය ද කියා සිටියේ ආසන්න වැටලීම ගැන ලුමාගෝ විසින් අමීන්ට දැනුම් දුන් බවයි. තම හමුදා ඊශ්‍රායල හමුදාව සමඟ සැබවින්ම සටන් කළහොත් සිදුවිය හැකි පළිගැනීම් ගැන අමීන් බියට පත් වූ බව නියෝජිතයා ප්‍රකාශ කළේය, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස උගන්ඩා හමුදාවට හැකි වැටලීමකදී ඊශ්‍රායල ගුවන් යානාවලට වෙඩි නොතැබිය යුතු බවට ඔහු නියෝග කළේය.{{sfn|Seftel|2010|p=216}}

==== මොසාඩ් බුද්ධි මෙහෙයුම ====
මොසාඩ් විසින් පැරිසියේ මුදා හරින ලද ප්‍රාණ ඇපකරුවන්ගෙන් ලබාගත් තොරතුරු මත පදනම්ව ප්‍රාණ ඇපකරුවන් සිටින ස්ථානය, කොල්ලකරුවන් සංඛ්‍යාව සහ උගන්ඩා හමුදා සම්බන්ධය පිළිබඳ නිවැරදි චිත්‍රයක් ගොඩනඟා ගත් අතර,&lt;ref name=&quot;TimeMagazine&quot;&gt;{{Cite magazine|date=12 July 1976|title=The Rescue: 'We Do the Impossible'|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,914272,00.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20050114102848/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,914272,00.html|archive-date=14 January 2005|access-date=26 July 2009|magazine=Time}}&lt;/ref&gt; තවද, ඊශ්‍රායල සමාගම් 1960 සහ 1970 ගණන් වලදී අප්‍රිකාවේ ඉදිකිරීම් ව්‍යාපෘතිවල නිරත වී ඇත: වැටලීම සූදානම් කරන අතරතුර, ඊශ්‍රායල හමුදාව ප්‍රාණ ඇපකරුවන් රඳවා සිටි පර්යන්තය ඉදිකරන ලද විශාල ඊශ්‍රායල ඉදිකිරීම් සමාගමක් වන සොලෙල් බොනේ සමඟ උපදෙස් ලබා ගත්තේය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Wars and Operations: Operation Thunderball (&quot;Entebbe&quot;) |url=http://www.iaf.org.il/4694-33040-he/IAF.aspx |publisher=[[Israel Air Force]](official website) |language=he}}&lt;/ref&gt; හමුදා මෙහෙයුම සැලසුම් කරන අතරතුර, IDF විසින් ගුවන් තොටුපළ පර්යන්තයේ අර්ධ අනුරුවක් ඉදිකරන ලද අතර, එහි මුල් පිටපත ගොඩනැගීමට සහය වූ සිවිල් වැසියන්ගේ සහාය ඇත.{{citation needed|date=June 2020}}

IDF ප්‍රධානී මුකි බෙට්සර් පසුව සම්මුඛ සාකච්ඡාවකදී ප්‍රකාශ කළේ මොසාඩ් ක්‍රියාකාරීන් නිදහස් කරන ලද ප්‍රාණ ඇපකරුවන් පුළුල් ලෙස සම්මුඛ සාකච්ඡා කළ බවයි. ප්‍රංශ-යුදෙව් ජාතික මගියෙකු හමුදා පසුබිමක් සහ &quot;විශිෂ්ට මතකයක්&quot; ඇති අයෙකු ප්‍රාණ ඇපකරුවන් විසින් රැගෙන ගිය ආයුධ සංඛ්‍යාව පිළිබඳ සවිස්තරාත්මක තොරතුරු සපයා ඇති බව ඔහු පැවසීය.&lt;ref name=&quot;betzer&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/news/world/2006-07-04-palestinian-pressure_x.htm|title=Israel marks 30th anniversary of Entebbe|date=4 July 2006|work=USA Today|archive-url=https://web.archive.org/web/20060706021957/https://www.usatoday.com/news/world/2006-07-04-palestinian-pressure_x.htm|archive-date=6 July 2006|agency=Associated Press|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==== කාර්ය සාධක බලකාය ====
ඊශ්‍රායල ගොඩබිම් කාර්ය සාධක බලකායේ පුද්ගලයන් 100ක් පමණ සිටි අතර, පහත සඳහන් අංග වලින් සමන්විත විය:&lt;ref name=&quot;ediary&quot; /&gt;

===== බිම් අණ සහ පාලනය =====

: මෙම කුඩා කණ්ඩායමට මෙහෙයුම් සහ සමස්ත ගොඩබිම් අණදෙන නිලධාරී, බ්‍රිගේඩියර් ජෙනරාල් ඩෑන් ෂොම්රොන්, ගුවන් හමුදා නියෝජිත කර්නල් අමි අයලෝන් සහ සන්නිවේදන සහ සහායක පිරිස් ඇතුළත් විය.

===== පහරදීම =====

: ලුතිනන් කර්නල් යොනාටන් නෙතන්යාහුගේ නායකත්වයෙන් යුත් 29 දෙනෙකුගෙන් යුත් ප්‍රහාරක ඒකකයක් - මෙම බළකාය සම්පූර්ණයෙන්ම සැයරෙට් මත්කාල්හි කමාන්ඩෝ භටයන්ගෙන් සමන්විත වූ අතර පැරණි පර්යන්තයට පහර දීම සහ ප්‍රාණ ඇපකරුවන් මුදාගැනීමේ මූලික කාර්යය පැවරී ඇත. මේජර් බෙට්සර් මූලද්‍රව්‍යයේ ප්‍රහාරක කණ්ඩායමකට නායකත්වය දුන් අතර, ලුතිනන් කර්නල් නෙතන්යාහු ඝාතනය කිරීමෙන් පසු අණ දෙන ලදී.

===== සුරැකුම්කරුවන් =====

:# කර්නල් මතන් විල්නායිගේ නායකත්වයෙන් යුත් පැරෂුට් භට බලකාය - සිවිල් ගුවන් තොටුපල ක්ෂේත්‍රය සුරක්ෂිත කිරීම, ධාවන පථ පිරිසිදු කිරීම සහ සුරක්ෂිත කිරීම සහ එන්ටෙබේ හි ඊශ්‍රායල ගුවන් යානා ආරක්ෂා කිරීම සහ ඉන්ධන සැපයීම භාරව සිටී.
:# කර්නල් යූරි සගිගේ නායකත්වයෙන් යුත් ගෝලානි බලකාය - ප්‍රාණ ඇපකරුවන් ඉවත් කිරීම සඳහා C-130 හර්කියුලිස් ගුවන් යානය සුරක්ෂිත කිරීම, පර්යන්තයට හැකි තරම් සමීප කර ප්‍රාණ ඇපකරුවන්ට ගොඩ කිරීම; සාමාන්‍ය සංචිත ලෙස ද ක්‍රියා කරයි.
:# මේජර් ෂාවුල් මොෆාස් ගේ නායකත්වයෙන් යුත් සයරෙට් මාට්කල් බලකායට - උගන්ඩා හමුදා ගුවන් හමුදාවෙන් සිදුවිය හැකි බාධා කිරීම් වලක්වා ගැනීම සඳහා හමුදා ගුවන් පථය ඉවත් කිරීම සහ භූමියේ ඇති MiG ප්‍රහාරක ජෙට් යානා බලඝණය විනාශ කිරීමේ කාර්යය භාරය; එන්ටෙබේ නගරයෙන් සතුරු භුමි හමුදා රඳවා තබා ගැනීමත් සමඟ.

== වැටලීම ==
[[ගොනුව:Entebbe_Aerial.jpg|thumb|ඉර බැස යන විට එන්ටෙබේ නගරයේ සහ එන්ටෙබේ ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපලේ ගුවන් ඡායාරූපය]]

=== ප්‍රහාරක මාර්ගය ===
ෂර්ම් එල්-ෂෙයික් වෙතින් ගුවන්ගත වීම,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Operation Entebbe |url=https://www.knesset.gov.il/lexicon/eng/entebbi_eng.htm}}&lt;/ref&gt; කාර්ය සාධක බලකාය රතු මුහුද හරහා ජාත්‍යන්තර ගුවන් ගමන් මාර්ගය ඔස්සේ පියාසර කරන ලද අතර, බොහෝ දුරට ඊජිප්තු, සුඩාන සහ සූඩාන විසින් රේඩාර් හඳුනාගැනීම වැළැක්වීම සඳහා මීටර් 30 (අඩි 100) ට නොඅඩු උසකින් පියාසර කරන ලදී. සෞදි අරාබි හමුදා. රතු මුහුදේ දකුණු පිටවන ස්ථානයට ආසන්නව C-130s දකුණට හැරී ජිබුටි නගරයට බටහිර දෙසින් ඉතියෝපියානු භූමියට ගමන් කළහ. එතැන් සිට ඔවුන් කෙන්යාවේ නයිරෝබි නගරයට ඊසාන දෙසින් පිහිටි ස්ථානයකට ගියා. ඔවුන් අප්‍රිකානු රිෆ්ට් නිම්නය හරහා සහ වික්ටෝරියා විල හරහා බටහිර දෙසට හැරී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |date=2 April 2018 |title=Rescue at Entebbe |url=https://www.historynet.com/rescue-at-entebbe.htm |access-date=17 April 2021 |publisher=HistoryNet}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ninety Minutes at Entebbe&quot;&gt;{{Cite book|last=Stevenson|first=William|title=Ninety Minutes at Entebbe|publisher=[[Bantam Books]]|location=New York|year=1976|page=[https://archive.org/details/90minutesatenteb00stev/page/100 100]|isbn=978-0-553-10482-0|url=https://archive.org/details/90minutesatenteb00stev/page/100}}&lt;/ref&gt;                

බෝයිං 707 ජෙට් යානා දෙකක් භාණ්ඩ ප්‍රවාහන ගුවන් යානා පසුපස හඹා ගියේය. පළමු බෝයිං යානය වෛද්‍ය පහසුකම් වලින් සමන්විත වූ අතර කෙන්යාවේ නයිරෝබි හි ජොමෝ කෙන්යාටා ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළට ගොඩ බැස්සේය. මෙහෙයුමේ අණ දෙන නිලධාරියා වන ජෙනරල් යෙකුටියෙල් ඇඩම් දෙවන බෝයිං යානයේ සිටි අතර එය වැටලීමේදී එන්ටෙබේ ගුවන් තොටුපළට ඉහළින් රවුම් විය.&lt;ref name=&quot;ediary&quot; /&gt;

ඊශ්‍රායල හමුදා ජුලි 3 වන දින 23:00 IST ට එන්ටෙබේ වෙත ගොඩබසින අතර, ඔවුන්ගේ භාණ්ඩ ප්‍රවාහනය කිරීමේ දොරටු දැනටමත් විවෘත කර ඇත. ගුවන් තොටුපළේ නිසි පිරිසැලසුම නොදන්නා නිසා, පළමු ගුවන් යානය බොහෝ දුරට කුලී රථයකට ඇතුල් විය.&lt;ref name=&quot;Telegraph_David&quot; /&gt; ජනාධිපති ඉඩි අමීන්ගේ වාහනය හා සමාන කළු පැහැති මර්සිඩීස් මෝටර් රථයක් සහ සාමාන්‍යයෙන් අමීන්ගේ මර්සිඩීස් සමඟ එන ලෑන්ඩ් රෝවර්ස් රැගෙන ආවා. ඊශ්‍රායල් ජාතිකයන් බලාපොරොත්තු වූයේ ආරක්ෂක මුරපොලවල් මඟ හැරීමට ඒවා භාවිතා කළ හැකි බවයි. C-130s ගොඩබසින විට, ඊශ්‍රායල ප්‍රහාරක කණ්ඩායමේ සාමාජිකයින් අමීන්ගේ ආකාරයටම වාහන පර්යන්ත ගොඩනැගිල්ල වෙත ගෙන ගියහ.&lt;ref name=&quot;Back to Entebbe&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Larry Domnitch&quot;&gt;{{cite web |date=1 July 2009 |title=Remembering Entebbe, Larry Domnitch |url=http://www.jewishpress.com/pageroute.do/39910/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110323123727/http://www.jewishpress.com/pageroute.do/39910 |archive-date=23 March 2011 |access-date=4 July 2009 |publisher=The Jewish Press}}&lt;/ref&gt; ඔවුන් පර්යන්තය වෙත ළඟා වූ විට, ඉඩි අමීන් මෑතකදී සුදු පැහැති මර්සිඩීස් රථයක් මිල දී ගෙන ඇති බව දැනගත් උගන්ඩා මුර සෙබළුන් දෙදෙනෙක් වාහන නැවැත්වීමට නියෝග කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Kaplan |first=David E. |date=27 December 2012 |title=A historic hostage-taking revisited |url=http://www.jpost.com/LandedPages/PrintArticle.aspx?id=30529 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131002150201/http://www.jpost.com/LandedPages/PrintArticle.aspx?id=30529 |archive-date=2 October 2013 |access-date=27 December 2012 |work=The Jerusalem Post}}&lt;/ref&gt; පළමු කමාන්ඩෝ භටයින් මුර සෙබළුන්ට වෙඩි තැබුවේ නිශ්ශබ්ද පිස්තෝල භාවිතා කරමිනි.&lt;ref name=&quot;Back to Entebbe&quot; /&gt; මෙය සැලැස්මට පටහැනිව සහ නියෝගවලට පටහැනි විය - උගන්ඩාවන් නොසලකා හැරිය යුතු විය, මන්ද ඔවුන් මෙම අදියරේදී වෙඩි තැබීමට ඉඩ නොතබන බව විශ්වාස කෙරේ.&lt;ref name=&quot;Telegraph_David&quot; /&gt; පහත ලෑන්ඩ් රෝවර් රථවලින් එකක සිටි ඊශ්‍රායල කමාන්ඩෝ භටයෙක් යටපත් නොකළ රයිෆලයකින් වෙඩි තැබීය.&lt;ref name=&quot;Back to Entebbe&quot; /&gt; කොල්ලකරුවන්ට අකාලයේ අනතුරු අඟවනු ඇතැයි බියෙන්, ප්‍රහාරක කණ්ඩායම ඉක්මනින් පර්යන්තය වෙත ළඟා විය.&lt;ref name=&quot;Larry Domnitch&quot; /&gt;

=== ප්‍රාණ ඇපකරුවන් බේරා ගැනීම ===
[[ගොනුව:Entebbe_Airport_DF-ST-99-05538.jpg|වම|thumb|එක්සත් ජනපද ගුවන් හමුදාවේ C-130 හර්කියුලිස් සමඟ පැරණි පර්යන්තයේ 1994 ඡායාරූපයක් ඉදිරිපස නවතා ඇත. 1976 වැටලීමේ වෙඩි උණ්ඩ තවමත් දක්නට ලැබේ.]]
ඊශ්‍රායල් ජාතිකයන් තම වාහන අතහැර පර්යන්තය දෙසට දිව ගියහ. ප්‍රාණ ඇපකරුවන් සිටියේ ගුවන් පථයට කෙළින්ම යාබද ගුවන් තොටුපල ගොඩනැගිල්ලේ ප්‍රධාන ශාලාවේය. පර්යන්තයට ඇතුළු වූ කමාන්ඩෝ භටයින් මෙගාෆෝනයකින් &quot;පහළ සිටින්න! පහතින් සිටින්න! අපි ඊශ්‍රායල සොල්දාදුවන්&quot; යනුවෙන් හෙබ්‍රෙව් සහ ඉංග්‍රීසි යන දෙඅංශයෙන්ම කෑ ගැසූහ. ජීන් ජැක් මයිමෝනි, ඊශ්‍රායලයට පැමිණි 19 හැවිරිදි ප්‍රංශ සංක්‍රමණිකයෙක්, මුකි බෙට්සර් සහ තවත් සොල්දාදුවෙක් ඔහුව කොල්ලකරුවෙකු ලෙස වරදවා වටහාගෙන ඔහුට වෙඩි තැබූ විට ඔහු නැඟිට මිය ගියේය.&lt;ref name=&quot;Entebbe's unsung hero.&quot; /&gt; තවත් ප්‍රාණ ඇපකරුවෙකු වන 52 හැවිරිදි පැස්කෝ කොහෙන් ද කමාන්ඩෝ භටයන්ගේ වෙඩි ප්‍රහාරයෙන් මාරාන්තික තුවාල ලැබීය.&lt;ref&gt;{{cite web |date=3 July 2001 |title=Remembering Entebbe |url=http://www.jerusalemdiaries.com/article/6 |access-date=27 December 2012 |publisher=Jerusalem Diaries}}&lt;/ref&gt; මීට අමතරව, ඊශ්‍රායලයට සංක්‍රමණය වූ රුසියානු යුදෙව්වෙකු වන 56 හැවිරිදි අයිඩා බොරොචොවිච් තුන්වන ප්‍රාණ ඇපකරුවෙක්, පැහැරගැනීම්කරුවෙකු විසින් හරස් වෙඩි තැබීමේදී මරා දමන ලදී.&lt;ref name=&quot;Bacos, 2016&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-36584346|title=Entebbe pilot Michel Bacos 'saw hostage murdered'|last1=Berg|first1=Raffi|date=3 July 2016|work=BBC News|access-date=3 July 2016}}&lt;/ref&gt;                   

ප්‍රාණ ඇපකරු ඉලාන් හාර්ටව්ට අනුව, මෙහෙයුම ආරම්භ වූ පසු ප්‍රාණ ඇපකරුවන් සිටින ශාලාවට ඇතුළු වූ එකම කොල්ලකරුවා විල්ෆ්‍රඩ් බෝස් ය. මුලින්ම ඔහු තම කලාෂ්නිකොව් රයිෆලය ප්‍රාණ ඇපකරුවන් වෙත යොමු කළ නමුත් &quot;වහාම සිහිය පැමිණ&quot; කමාන්ඩෝ භටයින් විසින් මරා දැමීමට පෙර විවේකාගාරයේ නවාතැන් ගන්නා ලෙස ඔවුන්ට නියෝග කළේය. හාර්ටව් ට අනුව, බෝස් වෙඩි තැබුවේ ඊශ්‍රායල සොල්දාදුවන්ට මිස ප්‍රාණ ඇපකරුවන්ට නොවේ.&lt;ref name=&quot;Hartuv2&quot; /&gt;

එක් අවස්ථාවක ඊශ්‍රායලයේ කමාන්ඩෝ භටයෙක් හෙබ්‍රෙව් භාෂාවෙන් කතා කළේ &quot;ඉතුරු අය කොහෙද?&quot; කොල්ලකරුවන් ගැන සඳහන් කරමින්.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Warrior Elite: 31 Heroic Special-Ops Missions from the Raid on Son Tay to the Killing of Osama Bin Laden|last=Cawthorne|first=Nigel|year=2011|publisher=Ulysses Press|isbn=978-1-56975-930-1|page=[https://archive.org/details/warriorelite31he0000cawt/page/57 57]|url=https://archive.org/details/warriorelite31he0000cawt|url-access=registration|quote=Where are the rest of them? entebbe.|access-date=27 December 2012}}&lt;/ref&gt; ප්‍රාණ ඇපකරුවන් ගුවන් තොටුපළේ ප්‍රධාන ශාලාවේ සම්බන්ධක දොරක් පෙන්වූ අතර කොමාන්ඩෝ භටයින් අත්බෝම්බ කිහිපයක් විසි කළේය. පසුව ඔවුන් කාමරයට ඇතුළු වී ඉතිරිව සිටි කොල්ලකරුවන් තිදෙනාට වෙඩි තබා ප්‍රහාරය අවසන් කළහ.&lt;ref name=&quot;General Dan Shomron&quot; /&gt; මේ අතර, අනෙකුත් C-130 හර්කියුලිස් ගුවන් යානා තුන ඉන්ධන පිරවීමේ අපේක්ෂිත පැය තුළ ආරක්ෂාව සැපයීම සඳහා සන්නද්ධ පිරිස් වාහක ගොඩබෑම සහ ගොඩබෑම සිදු කර ඇත. පසුව ඊශ්‍රායල ජාතිකයන් උගන්ඩාවේ මිග් ප්‍රහාරක ගුවන් යානා ලුහුබැඳ යාම වැළැක්වීමට විනාශ කළ අතර බුද්ධි තොරතුරු රැස් කිරීම සඳහා ගුවන් තොටුපළ අතුගා දැමීමක් සිදු කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;General Dan Shomron&quot; /&gt;

=== පිටත් වීම ===
[[ගොනුව:Flickr_-_Government_Press_Office_(GPO)_-_Rescued_Air_France_Passengers.jpg|thumb|බේරාගත් මගීන් බෙන් ගුරියන් ගුවන්තොටුපළේදී පිළිගනු ලැබීය]]
වැටලීමෙන් පසු, ඊශ්‍රායල ප්‍රහාරක කණ්ඩායම ඔවුන්ගේ ගුවන් යානා වෙත ආපසු ගොස් ප්‍රාණ ඇපකරුවන් පැටවීමට පටන් ගත්හ. ඒ අතරතුර උගන්ඩා සොල්දාදුවන් ඔවුන්ට වෙඩි තැබුවා. ඊශ්‍රායල කමාන්ඩෝ භටයින් ප්‍රතිප්‍රහාර එල්ල කරමින් උගන්ඩා වැසියන්ට ජීවිත හානි සිදු කළහ. මෙම කෙටි නමුත් දැඩි වෙඩි හුවමාරුව අතරතුර, උගන්ඩා සොල්දාදුවන් ගුවන් තොටුපල පාලන කුළුණෙන් වෙඩි තැබූහ. අවම වශයෙන් කමාන්ඩෝ භටයින් පස් දෙනෙකු තුවාල ලැබූ අතර ඊශ්‍රායල ඒකක අණදෙන නිලධාරි යොනාටන් නෙතන්යාහු මිය ගියේය. ඊශ්‍රායල කමාන්ඩෝ භටයින් සැහැල්ලු මැෂින් තුවක්කු සහ රොකට් ප්‍රචලිත අත්බෝම්බයක් නැවත පාලන කුළුණ වෙත එල්ල කරමින් උගන්ඩාවේ ගින්න මැඩපැවැත්වූහ. ඉඩි අමීන්ගේ පුත්‍රයෙකුට අනුව, අමීන් පවුලේ ඥාති සොහොයුරෙකු වූ නෙතන්යාහුට වෙඩි තැබූ සොල්දාදුවා ආපසු වෙඩි තැබීමෙන් මිය ගියේය.&lt;ref name=&quot;eichner&quot; /&gt; ඊශ්‍රායල ජාතිකයන් ප්‍රාණ ඇපකරුවන් ඉවත් කිරීම අවසන් කර, නෙතන්යාහුගේ සිරුර ගුවන් යානයකට පටවා ගුවන් තොටුපළෙන් පිටව ගියහ.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Entebbe: The Most Daring Raid of Israel's Special Forces|last=Dunstan|first=Simon|year=2011|publisher=Rosen Publishing Group|isbn=978-1-4488-1868-6|pages=51–53|url=https://books.google.com/books?id=KrL9bHLpOq4C&amp;q=Entebbe+%22Jomo+Kenyatta+airport%22&amp;pg=PA53|access-date=27 December 2012}}&lt;/ref&gt; සම්පූර්ණ මෙහෙයුම මිනිත්තු 53 ක් පැවතුනි - එයින් ප්රහාරය පැවතියේ විනාඩි 30 ක් පමණි. එහි සිටි කොල්ලකරුවන් හත් දෙනාම සහ උගන්ඩා සොල්දාදුවන් 50ක් පමණ මිය ගියහ.&lt;ref name=&quot;General Dan Shomron&quot; /&gt; උගන්ඩා හමුදා ගුවන් හමුදාවට අයත් සෝවියට් නිෂ්පාදිත MiG-17 සහ MiG-21 ප්‍රහාරක ගුවන් යානා එකොළහක්&lt;ref name=&quot;news.bbc.co.uk&quot; /&gt;  එන්ටෙබේ ගුවන් තොටුපළේ භූමියේදී විනාශ කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Brzoska, Michael 1994 p. 203&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; ප්‍රාණ ඇපකරුවන් 106 දෙනාගෙන් තිදෙනෙක් මිය ගිය අතර, එක් අයෙක් උගන්ඩාවේ (74 හැවිරිදි ඩෝරා බ්ලොච්) ඉතිරි විය, සහ ආසන්න වශයෙන් 10 දෙනෙක් තුවාල ලැබූහ. ගලවාගත් ප්‍රාණ ඇපකරුවන් 102 දෙනා වැටලීමෙන් ටික කලකට පසු කෙන්යාවේ නයිරෝබි හරහා ඊශ්‍රායලය වෙත පියාසර කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;The Knesset at Sixty&quot; /&gt;        

=== උගන්ඩාවේ ප්‍රතිචාරය ===
[[ගොනුව:Flickr_-_Government_Press_Office_(GPO)_-_Dora_Bloch's_Family_Pays_Last_Respects.jpg|thumb|උගන්ඩා හමුදා නිලධාරීන් විසින් 75 හැවිරිදි ඩෝරා බ්ලොච් ඝාතනය කිරීමෙන් පසු ඥාතීන් අවසන් ගෞරව දක්වයි.]]
මෙම වැටලීම ගැන දැනගත් අමීන් කෝපයට පත් වූ අතර, ඊශ්‍රායල ජාතිකයන් පහර දෙන බව ඔහු දැන සිටියේ නම් ඔවුන්ට පාඩමක් ඉගැන්විය හැකි බවට පුරසාරම් දෙඩුවේය.{{sfn|Seftel|2010|p=216}} වැටලීමෙන් පසු, මලියමුංගු විසින් ඊශ්‍රායල ජාතිකයන් සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කළ බවට සැකපිට සොල්දාදුවන් 14 දෙනෙකු අත්අඩංගුවට ගන්නා ලදී. ඔවුන් මකින්ඩියේ බැරැක්කයේ කාමරයකට රැස් වූ පසු, ඔහු ඔවුන්ගෙන් 12 දෙනෙකුට තම පිස්තෝලයෙන් වෙඩි තැබුවේය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1511955/history-kazini-tried-arrest-kashillingi|title=History: When Kazini tried to arrest Kashillingi|date=11 December 2019|work=New Vision|access-date=27 February 2020}}&lt;/ref&gt; උගන්ඩා හමුදා මාණ්ඩලික ප්‍රධානී මුස්තාෆා අද්‍රිසිට වාර්තා වූයේ වැටලීමේදී ඔහුගේ තනතුරෙන් නොපැමිණි එන්ටෙබේ ගුවන් කඳවුරේ අණදෙන නිලධාරි ගොඩ්වින් සුලේ සිරගත කිරීමට හෝ ක්‍රියාත්මක කිරීමට අවශ්‍ය වූ බවයි. ජූලි 4 වන දින ලේක් වික්ටෝරියා හෝටලයේදී කාන්තා සහකාරියක් හමුවීමට සුලේ එදින වේලාසනින් ගුවන් කඳවුරෙන් පිටත්ව ගොස් ඇත. අද්‍රිසිගේ ඉල්ලීම් නොතකා, සුලේ ජනාධිපති අමීන්ට සමීප වීම ඔහුගේ ආරක්ෂාව සහතික කළේය.{{sfn|Rwehururu|2002|p=76}}                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   

==== ඩෝරා බ්ලොච්ගේ ඝාතනය ====
බ්‍රිතාන්‍ය පුරවැසිභාවය ද හිමි 74 හැවිරිදි ඊශ්‍රායල ජාතික ඩෝරා බ්ලොච්, කුකුල් ඇටයකට හුස්ම හිරවීමෙන් කම්පාලා හි මුලගෝ රෝහල වෙත ගෙන යන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/israel-news/2016-06-04/ty-article-magazine/40-years-after-entebbe-israeli-hostages-reflect-back/0000017f-e3a2-d7b2-a77f-e3a7785f0000|title=40 years after Entebbe, Israeli hostages reflect back on a saga of survival|last=Maltz|first=Judy|date=2016-06-04|work=Haaretz|access-date=2024-06-13}}&lt;/ref&gt; වැටලීමෙන් පසුව, ඇයගේ සමහර වෛද්‍යවරුන් සහ හෙදියන් මෙන්ම උගන්ඩා හමුදාවේ නිලධාරීන් විසින් ඇයව ඝාතනය කරන ලදී, පෙනෙන විදිහට මැදිහත් වීමට උත්සාහ කිරීම නිසා විය.&lt;ref name=&quot;Entebbe's unsung hero.&quot; /&gt;{{#tag:ref|Now confidential cabinet papers released under the Freedom of Information Act show that the British High Commission in Kampala received a report from a Ugandan civilian that Mrs Bloch had been shot and her body dumped in the boot of a car which had Ugandan intelligence services number plates.&lt;ref name=&quot;Idi Amin's hijack victim&quot;/&gt;|group=&quot;nb&quot;|name=&quot;highcommission&quot;}}&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/crime/revealed-the-fate-of-idi-amins-hijack-victim-436181.html|title=Revealed: the fate of Idi Amin's hijack victim|last=Verkaik|first=Robert|date=13 February 2007|work=The Independent|location=London}}&lt;/ref&gt; 1987 අප්‍රේල් මාසයේදී, උගන්ඩාවේ නීතිපති සහ අමාත්‍ය හෙන්රි ක්යෙම්බා එවකට යුක්තිය, උගන්ඩා මානව හිමිකම් කොමිසමට පැවසුවේ බ්ලොච්ව ඇගේ රෝහල් ඇඳෙන් ඇද දමා අමීන්ගේ නියෝග මත හමුදා නිලධාරීන් දෙදෙනෙකු විසින් මරා දැමූ බවයි.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/7/newsid_2496000/2496095.stm|title=1976: British grandmother missing in Uganda|date=7 July 1976|work=BBC News|access-date=27 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121218065112/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/7/newsid_2496000/2496095.stm|archive-date=18 December 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt; බ්ලොච්ට වෙඩි තබා ඇගේ සිරුර උගන්ඩා බුද්ධි සේවා අංක තහඩු සහිත මෝටර් රථයක කඳට දමා ඇත. උගන්ඩා-ටැන්සානියා යුද්ධයෙන් අමීන්ගේ පාලනය අවසන් වූ පසු 1979&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1979/06/04/archives/body-of-amin-victim-is-flown-back-to-israel.html|title=Body of Amin Victim Is Flown Back to Israel|date=1979-06-04|work=The New York Times|access-date=|page=A3|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; කම්පාලා සිට නැගෙනහිරින් සැතපුම් 20 (කිලෝමීටර 32) දුරින් උක් වගාවක් අසල ඇගේ දේහය සොයා ගන්නා ලදී.&lt;ref name=&quot;Idi Amin's hijack victim&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/crime/revealed-the-fate-of-idi-amins-hijack-victim-436181.html|title=Revealed: the fate of Idi Amin's hijack victim|last=Verkaik|first=Robert|date=13 February 2007|work=The Independent|access-date=4 July 2009|location=London}}&lt;/ref&gt;

==== ඉඩි අමීන්ගේ කෙන්යානු විරෝධී මර්දනය ====
මෙම වැටලීමේදී ඊශ්‍රායලයට කෙන්යාව ලබා දුන් සහායට පළිගැනීමක් ලෙස උගන්ඩාවේ ජීවත් වන සිය ගණනක් කෙන්යානුවන් මරා දැමීමට ද අමීන් නියෝග කළේය. උගන්ඩාව එන්ටෙබේ ගුවන් තොටුපළ කාර්ය මණ්ඩලය ඇතුළු කෙන්යානුවන් 245 දෙනෙකු ඝාතනය කළේය. සමූල ඝාතන වලක්වා ගැනීම සඳහා, ආසන්න වශයෙන් 3000 කෙන්යානුවන් සරණාගතයින් ලෙස උගන්ඩාවෙන් පලා ගියහ.&lt;ref name=&quot;Keesing27891&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;BBCOn&quot;&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/4/newsid_2786000/2786967.stm|title=1976: Israelis rescue Entebbe hostages|date=4 July 2008|work=BBC News|access-date=26 July 2009|publisher=BBC&amp;nbsp;– On this day}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nation.co.ke/news/Entebbe-raid-embarrassed-Amin--nearly-caused-East-African-war/1056-3277804-1327oaiz/index.html|title=Entebbe raid humiliated Amin, nearly caused East African war|last1=Kalinaki|first1=Daniel K.|date=3 July 2016|access-date=27 February 2018}}&lt;/ref&gt;

1978 මැයි 24 වන දින, කෙන්යාවේ හිටපු කෘෂිකර්ම ඇමති බෲස් මැකෙන්සි අමීන් සමඟ රැස්වීමකට පිටත්ව යද්දී ඔහුගේ ගුවන් යානයේ සවි කර තිබූ බෝම්බයක් පුපුරා යාමෙන් මිය ගියේය. කෙන්යාවේ මැදිහත්වීම සහ වැටලීමට පෙර මැකෙන්සිගේ ක්‍රියාවන්ට පළිගැනීමක් ලෙස මැකෙන්සි ඝාතනය කිරීමට උගන්ඩාවේ ජනාධිපති ඉඩි අමීන් උගන්ඩාවේ නියෝජිතයින්ට නියෝග කළ බව ඇතැමුන් ප්‍රකාශ කර ඇත.&lt;ref name=&quot;jpost1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Kahana|first=Ephraim|url=https://books.google.com/books?id=pAar3TpYOt4C&amp;q=israel+kenya&amp;pg=PA171|title=Historical Dictionary of Israeli Intelligence|publisher=Scarecrow Press|year=2006|isbn=978-0-8108-6500-6|access-date=26 September 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;standardmedia1&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.standardmedia.co.ke/?articleID=2000042641&amp;pageNo=1|title=Ugandan agents killed former Cabinet minister, says dossier|access-date=26 September 2013|publisher=Standard Digital News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=KrL9bHLpOq4C&amp;q=bruce+mackenzie+May+24%2C+1978&amp;pg=PA58|title=Entebbe: The Most Daring Raid of Israel's Special Forces – Simon Dunstan|access-date=26 September 2013|isbn=978-1-4488-1868-6|last1=Dunstan|first1=Simon|date=15 January 2011|publisher=The Rosen Publishing Group}}&lt;/ref&gt; තවත් අය බෝම්බ ප්‍රහාරයට වෙනත් විවිධ හේතු පෙන්වා දී ඇති අතර, යානයේ සිටි වෙනත් පුද්ගලයෙකු ඉලක්කය විය හැකි බව ද ඇතුළුවය.&lt;ref name=&quot;mosaad_mckenzie_2019_05_26_thecitizen_co_tz&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/news/national/-mossad-mckenzie-idi-amin-the-strange-mix-2682606|title=Mossad, McKenzie, Idi Amin: The strange mix|date=2021-04-09|work=The Citizen|access-date=2020-09-25|orig-date=2019-05-26}}[CAUTION: THAT WEB PAGE INFECTED WITH A VIRUS at time of retrieval].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kenyan_digest&quot;&gt;{{Cite news|url=https://kenyandigest.com/mystery-behind-bruce-mckenzies-death-lingers-on/|title=Mystery behind Bruce McKenzie's death lingers on|date=June 2, 2019|work=[[Kenyan Digest]]|access-date=2020-09-25}}{{Dead link|date=November 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt; පසුව, මොසාඩ් ප්‍රධාන අධ්‍යක්ෂක මේර් අමිත් විසින් මැකෙන්සි ගේ නමින් ඊශ්‍රායලයේ වනාන්තරයක් රෝපණය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;jpost1&quot; /&gt;

== ප්‍රතිවිපාක සහ ප්‍රතික්‍රියා ==

=== එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය ===
ඊශ්‍රායලයට &quot;ආක්‍රමණශීලී ක්‍රියාවක්&quot; චෝදනා කරමින් අප්‍රිකානු එකමුතු සංවිධානයේ සභාපතිවරයාගේ පැමිණිල්ලක් සලකා බැලීම සඳහා එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක කවුන්සිලය 1976 ජූලි 9 වැනි දින රැස් විය.&lt;ref name=&quot;SC1939&quot;&gt;Security Council, Official Records, 1939th meeting, 9 July 1976, S/PV.1939.&lt;/ref&gt; කවුන්සිලය එක්සත් ජාතීන්ගේ ඊශ්‍රායල තානාපති චයිම් හර්සොග් සහ උගන්ඩාවේ විදේශ අමාත්‍ය ජුමා ඔරිස් අබ්දල්ලාට ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමේ අයිතිය නොමැතිව සහභාගී වීමට අවසර දුන්නේය.&lt;ref name=&quot;SC1939&quot; /&gt; එක්සත් ජාතීන්ගේ මහලේකම් කර්ට් වෝල්ඩ්හයිම් ආරක්ෂක මණ්ඩලයට පැවසුවේ වැටලීම &quot;එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජික රාජ්‍යයක ස්වෛරීභාවය බරපතල ලෙස උල්ලංඝනය කිරීමක්&quot; බව ඔහු &quot;සම්පූර්ණයෙන්ම දන්නා නමුත් මෙය සම්බන්ධ එකම අංගය නොවන බව ... ජාත්‍යන්තර ත්‍රස්තවාදයෙන් පැන නගින පෙර නොවූ විරූ ගැටළු සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කිරීමට දැන් අවශ්‍ය වේ.&quot;&lt;ref name=&quot;SC1939&quot; /&gt; උගන්ඩාවේ නියෝජිත අබ්දල්ලා, ඊශ්‍රායලය මැදිහත් වූ විට මෙම සම්බන්ධය සාමකාමී විසඳුමකට ආසන්න වූ බව චෝදනා කරන අතර ඊශ්‍රායලයේ නියෝජිත හර්සොග් උගන්ඩාව සෘජුවම සම්බන්ධ බවට චෝදනා කළේය.&lt;ref name=&quot;SC1939&quot; /&gt; එක්සත් ජනපදය සහ එක්සත් රාජධානිය විසින් පැහැර ගැනීම් සහ ඒ හා සමාන ක්‍රියාවන් හෙළා දකින යෝජනාවකට අනුග්‍රහය දැක්වූ අතර, කොල්ලකෑමෙන් පැන නගින ජීවිත හානිය හෙළා දකිමින් (ඊශ්‍රායලය හෝ උගන්ඩාව හෙළා දැකීමකින් තොරව), ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාව සිවිල් ගුවන් සේවයේ ආරක්ෂාව වැඩි දියුණු කිරීම, සියලු රාජ්‍යවල ස්වෛරීත්වයට සහ භෞමික අඛණ්ඩතාවයට ගරු කිරීමේ අවශ්‍යතාවය යළිත් තහවුරු කළේය.&lt;ref&gt;Security Council. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland and United States of America: draft resolution. Document S/12138, 12 July 1976.&lt;/ref&gt; කෙසේ වෙතත්, ඡන්දය ප්‍රකාශ කළ මන්ත්‍රීවරුන් දෙදෙනෙකු ඡන්දය දීමෙන් වැළකී සිටි අතර හත් දෙනෙකු නොපැමිණි බැවින් යෝජනාවට අවශ්‍ය ස්ථිර ඡන්ද සංඛ්‍යාව ලැබීමට නොහැකි විය.&lt;ref name=&quot;SC1943&quot;&gt;Security Council, Official Records, 1943th meeting, 14 July 1976, S/PV.1943, p. 18.&lt;/ref&gt; ඊශ්‍රායලය හෙළා දකින බෙනින්, ලිබියාව සහ ටැන්සානියාව විසින් අනුග්‍රහය දක්වන ලද දෙවන යෝජනාවක් ඡන්දයකට ඉදිරිපත් නොකළේය.&lt;ref name=&quot;SC1943&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Security Council. Benin, Libyan Arab Republic and United Republic of Tanzania: draft resolution. Document S/12139, 12 July 1976.&lt;/ref&gt;    

=== බටහිර රටවල් ===
බටහිර ජාතීන් වැටලීමට සහාය පළ කළේය. බටහිර ජර්මනිය මෙම වැටලීම හැඳින්වූයේ &quot;ආත්ම ආරක්‍ෂාවේ ක්‍රියාවක්&quot; ලෙසිනි. ස්විට්සර්ලන්තය සහ ප්‍රංශය මෙහෙයුම අගය කළහ. එන්ටෙබේ වැටලීම &quot;නොහැකි මෙහෙයුමක්&quot; ලෙස හඳුන්වමින් එක්සත් රාජධානියේ සහ එක්සත් ජනපදයේ නියෝජිතයින් සැලකිය යුතු ප්‍රශංසාවක් ඉදිරිපත් කළහ. එක්සත් ජනපදයේ ඇතැමුන් ප්‍රකාශ කළේ එක්සත් ජනපදයේ නිදහස් ප්‍රකාශනය අත්සන් කිරීමෙන් වසර 200කට පසුව, 1976 ජූලි 4 දින ප්‍රාණ ඇපකරුවන් නිදහස් කළ බවයි.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/player/nol/newsid_7340000/newsid_7349900/7349983.stm?bw=nb&amp;mp=wm&amp;news=1&amp;ms3=6&amp;ms_javascript=true&amp;bbcws=2|title=Age of Terror: Episode one|date=16 April 2008|work=BBC News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.ynet.co.il/articles/0,7340,L-3525616,00.html|title=עכשיו, במבצע – תרבות ובידור|date=20 June 1995|access-date=24 July 2011|publisher=Ynet|trans-title=Now, on sale - culture and entertainment}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=מבצע אנטבה |trans-title=Antebe Operation |url=http://www.mota.co.il/antebe.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721135953/http://www.mota.co.il/antebe.htm |archive-date=21 July 2011 |access-date=24 July 2011 |website=Mota.co.il |language=he}}&lt;/ref&gt; ඊශ්‍රායල තානාපති ඩිනිට්ස් සමඟ පෞද්ගලික සංවාදයකදී, හෙන්රි කිසිංගර් මෙහෙයුම අතරතුර ඊශ්‍රායල එක්සත් ජනපද උපකරණ භාවිතා කිරීම සම්බන්ධයෙන් විවේචන එල්ල කළ නමුත් එම විවේචන එකල ප්‍රසිද්ධියට පත් නොවීය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Conversation between Kissinger and Dinitz, 5 July 1976 |url=http://foia.state.gov/documents/Kissinger/0000BE67.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180913110350/https://foia.state.gov/documents/Kissinger/0000BE67.pdf |archive-date=13 September 2018 |access-date=24 July 2011}}&lt;/ref&gt; 1976 ජුලි මස මැද භාගයේදී, USS Ranger සහ ඇයගේ පරිවාර නෞකාව ඉන්දියන් සාගරයට ඇතුළු වූ අතර උගන්ඩාවේ හමුදා විසින් එල්ල කරන ලද හමුදාමය ක්‍රියාමාර්ගයක තර්ජනයට ප්‍රතිචාර වශයෙන් කෙන්යානු වෙරළට ඔබ්බෙන් ක්‍රියාත්මක විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=USS ''Ranger'' Bicentennial Cruise Book |url=http://ussranger.org/home/ranger-history |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203193846/http://ussranger.org/home/ranger-history/ |archive-date=3 December 2013}}&lt;/ref&gt;

පැහැරගත් ගුවන් යානයේ නියමුවා වූ කපිතාන් මයිකල් බැකෝස් හට ලෙජියන් ඔෆ් ඔනර් සම්මානය හිමි වූ අතර අනෙකුත් කාර්ය මණ්ඩල සාමාජිකයින්ට ප්‍රංශ ඔර්ඩර් ඔෆ් මෙරිට් සම්මානය පිරිනමන ලදී.&lt;ref name=&quot;flight&quot;&gt;{{Cite magazine|date=17 July 1976|title=Entebbe Postscript|url=http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1976/1976%20-%201254.html|page=122|via=Flightglobal Archive|magazine=Flight International}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Air et cosmos'', Issues 618–634, Impr. Reaumur., 1976, p. 48 (in French)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thejc.com/lifestyle/interviews/68894/michel-bacos-air-france-hero-entebbe|title=Michel Bacos: the Air France hero of Entebbe|date=15 June 2012|work=The Jewish Chronicle|access-date=28 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131204080719/http://www.thejc.com/lifestyle/interviews/68894/michel-bacos-air-france-hero-entebbe|archive-date=4 December 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hamodia.fr/article.php?id=2257|title=Je dois ma vie à Tsahal|date=11 June 2011|newspaper=Hamodia|archive-url=https://web.archive.org/web/20131230234601/http://www.hamodia.fr/article.php?id=2257|archive-date=30 December 2013|language=fr|trans-title=I owe my life to the IDF|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

ඊළඟ වසරවලදී, බෙට්සර් සහ නෙතන්යාහු සහෝදරයන් - ඉද්දෝ සහ බෙන්ජමින්, සියලුම සයරෙට් මාට්කල් ප්‍රවීණයන් - යොනාටන් ගේ මරණයට සහ උපක්‍රමශීලී විස්මයට අර්ධ වශයෙන් අහිමි වීමට හේතු වූ අනපේක්ෂිත මුල් වෙඩි තැබීමට වගකිව යුත්තේ කවුරුන්ද යන්න පිළිබඳව වැඩි වැඩියෙන් පොදු සංසදවල තර්ක කළහ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3270234,00.html|title=Special: Entebbe's open wound|last=Roffe-Ofir|first=Sharon|date=2006-07-02|work=Ynetnews|access-date=2024-06-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3384084,00.html|title=Battling against 'the falsification of history'|last=Hamerman|first=Josh|date=2007-04-02|work=Ynetnews|access-date=2024-06-13}}&lt;/ref&gt;

මෙහෙයුමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, එක්සත් ජනපද හමුදාව විසින් එන්ටෙබේ ගලවා ගැනීමේ ඒකකයේ නියුක්ත වූ ගලවා ගැනීමේ කණ්ඩායම් නිර්මාණය කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Dershowitz|first=Alan M.|url=https://books.google.com/books?id=u8w8Yg-5ecsC|title=Preemption: A Knife that Cuts Both Ways|date=2006|publisher=W. W. Norton &amp; Company|isbn=978-0-393-32934-6|pages=91}}&lt;/ref&gt; එක් කැපී පෙනෙන උත්සාහයක් වූයේ ඔපරේෂන් ඊගල් ක්ලෝ, ඉරාන ප්‍රාණ ඇපකරුවන් අර්බුදයේදී ටෙහෙරානයේ ප්‍රාණ ඇපකරුවන් ලෙස රඳවා සිටි ඇමරිකානු තානාපති කාර්යාල නිලධාරීන් 53 දෙනෙකු 1980 ගලවා ගැනීමේ අසාර්ථක උත්සාහයයි.&lt;ref&gt;Houghton, David Patrick. ''U.S. Foreign Policy and the Iran Hostage Crisis'', Cambridge Univ. Press (2001) pp. 86–87&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Nalty|first=Bernard C.|title=Winged Shield, Winged Sword 1950–1997: A History of the United States Air Force|publisher=University Press of the Pacific|date=November 2003|isbn=978-1-4102-0902-3}}&lt;/ref&gt;

1976 ජූලි 13 දිනැති ලිපියක, අධිරාජ්‍ය ඉරාන සන්නද්ධ හමුදාවේ උත්තරීතර අණදෙන නිලධාරි කාර්ය මණ්ඩලය ඊශ්‍රායල කමාන්ඩෝ භටයින් මෙහෙයුම සඳහා ප්‍රශංසා කළ අතර නෙතන්යාහුගේ &quot;අහිමිවීම සහ ප්‍රාණ පරිත්‍යාගය&quot; වෙනුවෙන් ශෝකය පළ කළේය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.timesofisrael.com/iran-after-entebbe-called-yoni-netanyahu-a-martyr/|title=In 1976 letter, Iran hailed Entebbe rescue, mourned death of Yoni Netanyahu|last=Ginsburg|first=Mitch|date=8 July 2015|work=[[The Times of Israel]]|access-date=8 May 2016|location=Jerusalem}}&lt;/ref&gt;

F-BVGG, එයාර් ෆ්‍රාන්ස් ෆ්ලයිට් 139 පැහැරගැනීමේ යානය, අලුත්වැඩියා කර එයාර් ප්‍රංශය සමඟ නැවත සේවයට ගෙන යන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ranter |first=Harro |title=ASN Aircraft accident Airbus A300B4-203 F-BVGG Entebbe Airport (EBB) |url=https://aviation-safety.net/database/record.php?id=19760627-1 |access-date=19 November 2019 |website=Aviation Safety Network |publisher=[[Flight Safety Foundation]]}}&lt;/ref&gt; &lt;!-- ASN මෙසේ පවසයි.
&quot;ගුවන් යානා හානිය: නොදනී
ගුවන් යානයේ තත්වය: අලුත්වැඩියා කර ඇත&quot;
හානිය සුළු හෝ සැලකිය යුතු විය හැකිය. --&gt; 1996 අප්‍රේල් මාසයේදී මෙම යානය වියට්නාම් ගුවන් සේවයට මාස තුනකට බදු දෙන ලදී. එම වසරේම දෙසැම්බර් මාසයේදී, යානය භාණ්ඩ ප්‍රවාහන නෞකාවක් බවට පරිවර්තනය කර N742SC ලෙස නැවත ලියාපදිංචි කර S-C Aviation වෙත භාර දෙන ලදී. 1998 දී ගුවන් යානය MNG එයාර්ලයින්ස් වෙත ලබා දී TC-MNA ලෙස නැවත ලියාපදිංචි කරන ලදී. 2009 දී, ගුවන් යානය ඉස්තාන්බුල් අටටූර්ක් ගුවන් තොටුපළේ ගබඩා කර ඇති අතර &lt;!-- එය planespotters මත යාවත්කාලීන කරන ලද්දේ එදා බැවින්, අනුමාන වශයෙන් මැයි වේ. එයාර්ෆ්ලීට්ස් ජූලි මාසයේදී එය යාවත්කාලීන කරන ලදී --&gt; 2020 දී එය ඉවත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=TC-MNA MNG Airlines Airbus A300B4 |url=https://www.planespotters.net/airframe/Airbus/A300/TC-MNA-MNG-Airlines/jQiZ |access-date=19 November 2019 |website=www.planespotters.net |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=MNG Airlines TC-MNA (Airbus A300 – MSN 19) (Ex F-BVGG N742SC) |url=https://www.airfleets.net/ficheapp/plane-a300-19.htm |access-date=23 June 2020 |website=www.airfleets.net |publisher=Airfleets aviation}}&lt;/ref&gt;
=== කෙන්යාවේ නයිරෝබි නුවර නොර්ෆොක් හෝටලයට පලස්තීන බෝම්බ ප්‍රහාරයක් එල්ල විය ===
ප්‍රාදේශීය යුදෙව් ප්‍රජාවේ ප්‍රමුඛ සාමාජිකයෙකුට අයත් නයිරෝබි හි නොර්ෆොක් හෝටලයට 1980 දෙසැම්බර් 31 දින බෝම්බ ප්‍රහාරයක් එල්ල විය. බෝම්බයෙන් හෝටලය සමතලා කර, විවිධ ජාතීන්ට අයත් පුද්ගලයන් 20 දෙනෙකු මිය ගිය අතර තවත් 87 දෙනෙකුට තුවාල සිදුවිය. එය එන්ටෙබේ මෙහෙයුමේදී කෙන්යාවේ සහායක භූමිකාව වෙනුවෙන් පලස්තීන ගැති සටන්කාමීන් විසින් පළිගැනීමේ ක්‍රියාවක් ලෙස විශ්වාස කෙරිණි.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://mobile.nation.co.ke/lifestyle/-/1950774/1993444/-/format/xhtml/-/91mmanz/-/index.html|title=20 killed in bomb attack on Norfolk|last1=Kiruga|first1=Morris|date=15 September 2013|work=Daily Nation|access-date=23 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160803155149/http://mobile.nation.co.ke/lifestyle/-/1950774/1993444/-/format/xhtml/-/91mmanz/-/index.html|archive-date=3 August 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/kenya/10325230/Nairobi-assault-Kenyan-terrorist-attacks-since-1980.html|title=Nairobi assault: Kenyan terrorist attacks since 1980|date=21 September 2013|work=Telegraph.co.uk|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/kenya/10325230/Nairobi-assault-Kenyan-terrorist-attacks-since-1980.html|archive-date=11 January 2022|url-status=live|url-access=subscription}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Wahome |first=Patrick Mutahi |title=War on terror or war on human rights? Implications of the &quot;war on terror&quot; for human rights in Kenya. |url=http://wiredspace.wits.ac.za/bitstream/handle/10539/1741/final%20report.pdf?sequence=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304073609/http://wiredspace.wits.ac.za/bitstream/handle/10539/1741/final%20report.pdf?sequence=1 |archive-date=4 March 2016 |access-date=8 November 2012}}&lt;/ref&gt;

== සමරු ==
2012 අගෝස්තු මාසයේදී, උගන්ඩාව සහ ඊශ්‍රායලය, යොනාටන් නෙතන්යාහු ඝාතනය කරන ලද පැරණි එන්ටෙබේ ගුවන් තොටුපළේ කුළුණක් පාමුල පැවති ශෝකජනක උත්සවයකදී වැටලීම සිහිපත් කළහ. උගන්ඩාව සහ ඊශ්‍රායලය &quot;ත්‍රස්තවාදයට එරෙහිව සටන් කිරීමට සහ මනුෂ්‍යත්වය වෙනුවෙන් වැඩ කිරීමට&quot; ඔවුන්ගේ කැපවීම අලුත් කළහ.&lt;ref name=&quot;Uganda Israel 2012&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.newvision.co.ug/news/634093-Uganda--Israel-honor-1976-Entebbe-raid.html|title=Uganda, Israel honor 1976 Entebbe raid|author=Candia, Steven|date=14 August 2012|newspaper=New Vision|access-date=14 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120815235504/http://www.newvision.co.ug/news/634093-Uganda--Israel-honor-1976-Entebbe-raid.html|archive-date=15 August 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ඊට අමතරව මල් වඩම් පළඳවා, මොහොතක නිශ්ශබ්දතාවක් පවත්වා, දේශන පැවැත්වීම, කවියක් කීවා. උගන්ඩාවේ සහ ඊශ්‍රායලයේ ධජයන් දෙරටේ ශක්තිමත් ද්විපාර්ශ්වික සබඳතා සංකේතවත් කරමින්, වැටලීමේ ඉතිහාසයක් සහිත සමරු ඵලකයක් අසලින් එක පැත්තකින් ලෙළදෙන ලදී. මෙම උත්සවයට උගන්ඩා සත්ව කර්මාන්ත රාජ්‍ය අමාත්‍ය බ්‍රයිට් රුවමිරාම සහ ඊශ්‍රායලයේ නියෝජ්‍ය විදේශ කටයුතු අමාත්‍ය ඩැනියෙල් අයාලෝන් යන මහත්වරු එම ස්ථානයට මල් වඩම් පළ කළහ.&lt;ref name=&quot;Uganda Israel 2012&quot; /&gt; ගලවා ගැනීමේ මෙහෙයුමෙන් වසර හතළිහකට පසු දිනට, ඊශ්‍රායල අගමැති බෙන්ජමින් නෙතන්යාහු, මියගිය ඊශ්‍රායල කමාන්ඩෝ යොනාටන් නෙතන්යාහුගේ සහෝදරයා, ඊශ්‍රායල නියෝජිත පිරිසක් සමඟ එන්ටෙබේ වෙත ගොස්, තවදුරටත් ඊශ්‍රායල-උප-සහාරා අප්‍රිකානු ද්විපාර්ශ්වික සබඳතා සඳහා අඩිතාලම දැමීය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2016/jul/04/binyamin-netanyahu-israel-entebbe-airport-uganda|title=Binyamin Netanyahu visits scene of brother's 1976 Entebbe airport death|author=Macintyre|first=Donald|date=4 July 2016|work=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt;

== ජනප්රිය සංස්කෘතිය තුළ ==

=== වාර්තා චිත්‍රපට ===

* ''Operation Thunderbolt:'' එන්ටෙබේ, පැහැරගැනීම් සහ පසුව ගලවා ගැනීමේ මෙහෙයුම පිළිබඳ වාර්තා චිත්‍රපටයකි.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1976/07/26/archives/6-film-studios-vie-over-entebbe-raid.html|title=6 Film Studios Vie Over Entebbe Raid|last=McFadden|first=Robert D.|date=26 July 1976|newspaper=The New York Times|access-date=27 April 2018|author-link=Robert D. McFadden}}&lt;/ref&gt;
* ''[[Rise and Fall of Idi Amin]]'' (1980), උගන්ඩා ආඥාදායකයාගේ චරිතාපදානයක් කෙටියෙන් වැටලීම විස්තර කරයි, අමීන් එය දැනගත් විට බියගුලුකම ප්‍රදර්ශනය කරන අසාමාන්‍ය නිරූපණයක් සමඟ.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Rich|first=Paul B.|url=https://books.google.com/books?id=jn1jDwAAQBAJ&amp;pg=PA196|title=Cinema and Unconventional Warfare in the Twentieth Century: Insurgency, Terrorism and Special Operations|publisher=Bloomsbury Publishing|year=2018|isbn=978-1-350-05570-4|page=196}}&lt;/ref&gt;
* 2005 වාර්තා චිත්‍රපට මාලාව Rescue at Entebbe හි 12 වන කොටස ''Against All Odds: Israel Survives'' by Michael Greenspan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Against All Odds: Israel Survives |url=https://www.amazon.co.uk/Against-All-Odds-Israel-Survives/dp/B06W2LP42C |work=[[Amazon Prime Video]]}}&lt;/ref&gt;
* ''[[Cohen on the Bridge]]'' (2010), දිවි ගලවා ගත් කමාන්ඩෝ භටයින් සහ ප්‍රාණ ඇපකරුවන් වෙත ප්‍රවේශය ලබා ගත් අධ්‍යක්ෂ ඇන්ඩෘ වේන්රිබ්ගේ වාර්තා චිත්‍රපටයකි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=2012 Film Selections |url=https://lajfilmfest.org/2012-selections/ |work=Los Angeles Jewish Film Festival}}&lt;/ref&gt;
* ''Live or Die in Entebbe'' (2012) අධ්‍යක්ෂ ඊයාල් බෝයර්ස් විසින් වැටලීමේදී ඔහුගේ මාමා වන ජීන් ජැක් මයිමෝනි ගේ මරණයේ තත්වයන් අනාවරණය කර ගැනීමට යොනාටන් ඛයාත් ගේ ගමන අනුගමනය කරයි.&lt;ref&gt;{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=csab-m6QuZk |title=Operation Entebbe – 'Live or Die in Entebbe' Trailer |date=3 December 2012 |publisher=YouTube |access-date=9 January 2013}}&lt;/ref&gt;
* &quot;Assault on Entebbe&quot;, නැෂනල් ජියෝග්‍රැෆික් නාලිකාවේ විවේචනාත්මක තත්ත්වය පිළිබඳ වාර්තා චිත්‍රපටයේ කථාංගයකි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Situation Critical |url=https://www.natgeotv.com/za/shows/natgeo/situation-critical |work=National Geographic TV}}&lt;/ref&gt;
* ''Operation Thunderbolt'', 2012 Black Ops මිලිටරි චැනල් වාර්තා චිත්‍රපට මාලාවේ පස්වන කථාංගය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Amazon.com: Black OPS Season 1: Amazon Digital Services LLC |url=https://www.amazon.com/Operation-Thunderbolt/dp/B00A6LH9GQ |website=Amazon}}&lt;/ref&gt;

=== නාට්‍යකරණය ===

* ''[[Victory at Entebbe]]'' (1976): ඇන්තනි හොප්කින්ස්, බර්ට් ලැන්කැස්ටර්, එලිසබෙත් ටේලර් සහ රිචඩ් ඩ්‍රේෆස්, අධ්‍යක්ෂණය: මාර්වින් ජේ. චොම්ස්කි.&lt;ref name=&quot;TimesOfIsrael&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/new-entebbe-hijacked-by-heavy-handed-political-correctness/|title=New 'Entebbe' hijacked by heavy-handed political correctness|author=Hoffman|first=Jordan|date=2 March 2018|work=[[Times of Israel]]}}&lt;/ref&gt;
* ''[[Raid on Entebbe (film)|Raid on Entebbe]]'' (1977): පීටර් ෆින්ච්, හෝස්ට් බුචෝල්ස්, චාල්ස් බ්‍රොන්සන්, ජෝන් සැක්සන්, යාෆෙට් කොට්ටෝ සහ ජේම්ස් වුඩ්ස්, අධ්‍යක්ෂණය: අර්වින් කර්ෂ්නර්, නිෂ්පාදක: එඩ්ගාර් ජේ. ෂෙරික්.&lt;ref name=&quot;TimesOfIsrael&quot; /&gt;
* ''[[Operation Thunderbolt (film)|Operation Thunderbolt]]'' (1977): යෙහෝරාම් ගාඕන් සමඟ කර්නල් නෙතන්යාහු, සිබිල් ඩැනිං සහ ක්ලවුස් කිංස්කි කොල්ලකරුවන් ලෙස රඟපෑහ. අධ්යක්ෂක: මෙනහෙම් ගෝලන්.&lt;ref name=&quot;TimesOfIsrael&quot; /&gt;
* ''[[The Last King of Scotland (film)|The Last King of Scotland]]'' (2006): මෙම වැටලීම සිදු වන්නේ ඉඩි අමීන් පිළිබඳ දීර්ඝ කතාවක එක් කථාංගයක් ලෙසය.&lt;ref name=&quot;TimesOfIsrael&quot; /&gt;
* ''[[Entebbe (film)|Entebbe]]'' (2018): අධ්‍යක්ෂක: ජෝස් පදිල්හා.&lt;ref name=&quot;TimesOfIsrael&quot; /&gt;

=== ඔපරේෂන් එන්ටෙබේ විසින් ආභාෂය ලැබූ චිත්‍රපට ===

* ''[[The Delta Force]]'' (1986) එන්ටෙබේ මෙහෙයුමෙන් ආනුභාව ලත් ප්‍රාණ ඇපකරුවන් මුදාගැනීමේ මෙහෙයුමක් එහි අන්තර්ගත විය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nationalreview.com/corner/entebbe-raid-35-years-later-asaf-romirowsky/|title=The Entebbe Raid, 35 Years Later|last=Romirowsky|first=Asaf|date=6 July 2011|newspaper=[[National Review]]|access-date=27 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130218103044/http://www.nationalreview.com/corner/271208/entebbe-raid-35-years-later-asaf-romirowsky|archive-date=18 February 2013|author-link=Asaf Romirowsky|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* ''[[Zameen (2003 film)|Zameen]]'' (2003) ඔපරේෂන් එන්ටෙබේ පදනම මත පකිස්තාන සටන්කාමීන් විසින් පැහැර ගන්නා ලද ඉන්දීය ගුවන් යානයක ප්‍රාණ ඇපකරුවන් බේරා ගැනීමේ සැලසුමක් අඳින අජේ දේව්ගන් සහ අභිෂේක් බච්චන් රඟන බොලිවුඩ් චිත්‍රපටයකි.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Chaudhuri|first=Diptakirti|title=Bollybook: The Big Book of Hindi Movie Trivia|publisher=Penguin UK|year=2014|isbn=978-93-5118-799-8|chapter=Taking Flight: 10 Aircraft and Photos|chapter-url=https://books.google.com/books?id=gq-CBAAAQBAJ&amp;pg=PT261}}&lt;/ref&gt;

=== අනෙකුත් මාධ්‍ය ===

* ''[[Operation Thunderbolt (video game)|Operation Thunderbolt]],'' 1988 ආකේඩ් ක්‍රීඩාවක්, එන්ටෙබේ මෙහෙයුම මත ලිහිල්ව පදනම් වූ නමුත් ප්‍රබන්ධ ස්ථානයක් භාවිතා කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Operation Thunderbolt (Game) |url=https://www.giantbomb.com/operation-thunderbolt/3030-14088/ |work=Giant Bomb}}&lt;/ref&gt;
* ''[[To Pay the Price]]'', යොනාටන් නෙතන්යාහුගේ ලිපි පාදක කරගනිමින් පීටර්-ඒඩ්‍රියන් කොහෙන් විසින් රචිත 2009 නාට්‍යයකි.&lt;ref name=&quot;theatreor.com&quot;&gt;{{cite web |last=Cohen |first=Peter-Adrian |author-link=Peter-Adrian Cohen |title=theatreor.com presents A WORLD PREMIERE from an Israeli Perspective |url=http://www.theatreor.com/ |access-date=5 July 2009}}&lt;/ref&gt; නෝර්ත් කැරොලිනා රඟහල විසින් නිෂ්පාදනය කරන ලද නාට්‍යය හෝ 2009 ජූනි මාසයේදී ජුවිෂ් තියටර් සහ අයිඩියා උළෙල අතරතුර නිව් යෝර්ක්හි බ්‍රෝඩ්වේ ඔෆ් ඕෆ් විවෘත කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://broadwayworld.com/article/Untitled_Theater_Co_61s_Fest_Of_Jewish_Theater_Ideas_Runs_520614_In_NYC_20090520|title=Untitled Theater Co #61's Fest of Jewish Theater &amp; Ideas Runs|date=20 May 2009|access-date=5 July 2009}}&lt;/ref&gt;

== ගැලරිය ==
&lt;gallery&gt;
ගොනුව:Entebbe-international-airport-2009-002.jpg|ඉදිරිපසින් පෙනෙන පරිදි පැරණි පාලන කුළුණ
ගොනුව:Entebbe-international-airport-2009-003.jpg|පාලන කුළුණ ආසන්න පෙනුම
ගොනුව:Entebbe-international-airport-2009-001.jpg|පැරණි පර්යන්ත ගොඩනැගිල්ල 2009 දී දර්ශනය විය
ගොනුව:Entebbe-international-airport-2009-004.jpg|පැරණි පර්යන්ත ගොඩනැගිල්ලේ ප්‍රදර්ශනය කරන බිත්ති පුවරුව
ගොනුව:Entebbe-international-airport-2009-005.jpg|එන්ටෙබේ ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපලේ පැරණි පර්යන්ත ගොඩනැගිල්ල ගුවනින් පෙනෙන පරිදි
&lt;/gallery&gt;

== මේවාත් බලන්න ==
{{Portal|Uganda|France|Israel|Aviation}}

* [[Air France Flight 8969]] – a similar hijacking and raid on another Air France airliner in 1994
* [[Aspen Movie Map]] – a project whose funding came about because of Operation Entebbe
* [[Israeli casualties of war]]
* [[List of hostage crises]]
* [[Lufthansa Flight 181]] – a similar event the following year, involving a German airliner
* [[Military Intelligence Directorate (Israel)]] (Aman) – Israel's military intelligence agency
* [[Operation Mikado]] – a proposed SAS operation during the [[Falklands War]] inspired by Operation Entebbe
* [[Operation Niki]] – a clandestine airlift of a battalion of Greek commandos from Crete to Cyprus in 1974
* [[Sayeret]] – Israeli Special Forces Units

== සටහන් ==
{{Reflist|group=nb}}

== යොමු කිරීම් ==
{{Reflist}}

== Further reading ==
{{refbegin|30em}}
*{{Cite book|last=Avner|first=Yehuda|author-link=Yehuda Avner|title=The Prime Ministers: An Intimate Narrative of Israeli Leadership|year=2010|publisher=The Toby Press|isbn=978-1-59264-278-6|chapter=26, ''Entebbe: Flight 139''|pages=303–318}}
*{{Cite book|last=Blumenau|first=Bernhard|title=The United Nations and Terrorism. Germany, Multilateralism, and Antiterrorism Efforts in the 1970s|year=2014|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-1-137-39196-4|chapter=2, '''The German silence’: the Entebbe hijacking of 1976''|pages=59–73}}
*{{Cite book|last=Betser|first=Muki|author2=Robert Rosenberg|title=Secret Soldier|year=1996|publisher=Simon &amp; Schuster|location=Sydney|isbn=978-0-671-85233-7}}
*{{Cite book|last=David|first=Saul|author-link=Saul David|title=Operation Thunderbolt: Flight 139 and the Raid on Entebbe Airport|year=2015|publisher=[[Hodder &amp; Stoughton]]|location=London|isbn=978-1-44476-251-8}}
*{{Cite book|last=Dunstan|first=Simon|title=Israel's Lighting Strike, The raid on Entebbe 1976|year=2009|publisher=[[Osprey Publishing]]; Osprey Raid Series No. 2|isbn=978-1-84603-397-1}}
*{{Cite book|last=Hastings|first=Max|author-link=Max Hastings|title=Yoni: Hero of Entebbe|publisher=Doubleday|isbn=978-0-385-27127-1|year=1979}}
*{{Cite book|last=Netanyahu|first=Iddo|author-link=Iddo Netanyahu|title=Yoni's Last Battle: The Rescue at Entebbe, 1976|year=2001|publisher=Gefen Books|isbn=978-965-229-283-4}}
*{{Cite book|author1=Netanyahu, Ido|author2=Netanyahu, ʻIdo|author3=Netanyahu, Iddo|author4=Hazony, Yoram|title=Entebbe: the Jonathan Netanyahu story: a defining moment in the war on terrorism|year=2003|publisher=Balfour Books|location=Green Forest, AR|isbn=978-0-89221-553-9|url-access=registration|url=https://archive.org/details/entebbejonathann0000neta}}
*{{Cite book|author1=Netanyahu, Jonathan|author2=Netanyahu, Binyamin|author3=Netanyahu, Ido|author4=Wouk, Herman|title=Self-Portrait of a Hero: From the Letters of Jonathan Netanyahu, 1963–1976|publisher=Warner Books Inc|isbn=978-0-446-67461-4|year=1998}}
*{{Cite book|last=Netanyahu|first=Jonathan|author-link=Jonathan Netanyahu|title=The Letters of Jonathan Netanyahu: The Commander of the Entebbe Rescue Operation|publisher=Gefen Publishing House, Ltd|isbn=978-965-229-267-4|year=2001}}
*{{Cite book|editor-last=Seftel|editor-first=Adam|title=Uganda: The Bloodstained Pearl of Africa and Its Struggle for Peace. From the Pages of Drum|publisher=Fountain Publishers|date=2010|orig-year=1st pub. 1994|location=Kampala|isbn=978-9970-02-036-2}}
*{{Cite book|last=Stevenson|first=William|author-link=William Stevenson (Canadian writer)|title=90 Minutes at Entebbe|year=1976|publisher=Bantam Books|location=New York|isbn=978-0-553-10482-0|url=https://archive.org/details/90minutesatenteb00stev}}
* {{cite book|last=Rwehururu|first=Bernard|title=Cross to the Gun|publisher=Monitor|date=2002|location=Kampala|oclc=50243051}}
{{refend}}

== External links ==
{{Commons category|Operation Thunderbolt}}{{Spoken Wikipedia|En-OperationEntebbe-article.ogg|date=2017-12-20}}

* [https://www.youtube.com/watch?v=csab-m6QuZk Live or Die in Entebbe] Trailer
* {{YouTube|p4Bou72k2fY|Operation Thunderbolt}}, video by National Geographic, 4 min.
* {{YouTube|Z1ct-meb6U0|Raid on Entebbe}} video and digitised re-enactment, 9 min.
* {{YouTube|ffRQ6e29Dw0|Operation Thunderbolt – part 1}} video documentary – detailed, 9 min. {{YouTube|DJU1VsgI_-I|part 2}} 10 min.
* {{YouTube|lemwyO054OI|The Greatest Hostage Rescue in History: Documentary on The Entebbe Raid.}} documentary – detailed, 44 min.
* [https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/israel/11701064/Israels-raid-on-Entebbe-was-almost-a-disaster.html Israel's raid on Entebbe was almost a disaster], Daily Telegraph article by Saul David
* [http://www.strategyandtacticspress.com/library-files/ST232-Web.pdf Entebbe: Turning Point of Terrorism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304101540/http://www.strategyandtacticspress.com/library-files/ST232-Web.pdf|date=4 March 2016}} in Strategy and Tactics, No. 232, January/February 2006.
* [http://www.isayeret.com/ isayeret.com] – The Israeli Special Forces Database
* [http://newssearch.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/4/newsid_2786000/2786967.stm BBC Article and Videos – 4 July 1976: Israelis rescue Entebbe hostages (BBC)]
* [http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/5101412.stm BBC: 30th anniversary of the raid on Entebbe]
* [http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/age_of_terror/7303356.stm BBC Age of Terror – Episode 1: Terror International]
* [http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3980051,00.html Operation Entebbe protocols] [[Ynetnews]] 5 November 2010. transcripts of Israeli Cabinet discussions

[[ප්‍රවර්ගය:ත්‍රස්තවාදයට එරෙහි ක්‍රියාමාර්ග]]
[[ප්‍රවර්ගය:Spoken articles]]
[[ප්‍රවර්ගය:Articles with hAudio microformats]]
[[ප්‍රවර්ගය:CS1 ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර (es)]]
[[ප්‍රවර්ගය:CS1 ප්‍රංශ-භාෂා මූලාශ්‍ර (fr)]]
[[ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata]]</text>
      <sha1>ktgwy28kivv13tcnhs1i3cfrzwc986q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>රාජ්‍ය ආගම</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169057</id>
    <revision>
      <id>792709</id>
      <parentid>703497</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T09:39:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8962" sha1="6xggyjtghl89kss13vw49045svd996p" xml:space="preserve">[[ගොනුව:State_Religions.svg|thumb|රාජ්‍ය ආගමක් සහිත රාජ්‍යයන්{{efn|[[භූතානය]],&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.academia.edu/4109874|title = The Inscrutable Guardian of Thunder and Silence: the Dragon (Druk) in Himalayan Symbology}}&lt;/ref&gt; [[මොරිටේනියාව]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mauritania/|title=Mauritania|work=CIA World Factbook|date=22 November 2021}}&lt;/ref&gt; [[බටහිර සහරාව]] ([[සහරාවි අරාබි ප්‍රජාතාන්ත්‍රීය සමූහාණ්ඩුව]]&lt;ref name=&quot;books.google.com&quot;&gt;{{Cite book|last=Shelley|first=Toby|url=https://books.google.com/books?id=tXFo3b-07NgC|title=Endgame in the Western Sahara: What Future for Africa's Last Colony|date= 2004|publisher=Zed Books|isbn=978-1-84277-341-3|language=en|page=174}}&lt;/ref&gt; සහ මොරොක්කෝව&lt;ref name=morocco /&gt; යටතේ බෙදුනු පාලනය), [[මොරොක්කෝව]],&lt;ref name=morocco&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/morocco/|title=Morocco|work=CIA World Factbook|date=23 November 2021}}&lt;/ref&gt; [[ටියුනීසියාව]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tunisia/|title=Tunisia|work=CIA World Factbook|date=24 November 2021}}&lt;/ref&gt; [[ඊජිප්තුව]],&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2013-02-09|title=The 2012 Constitution of Egypt|translator=Nivien Saleh|url=https://niviensaleh.info/constitution-egypt-2012-translation/|access-date=2023-01-02|website=Nivien Saleh|language=en-US|at=Article 2}}&lt;/ref&gt; [[එංගලන්තය]],&lt;ref&gt;[https://www.constituteproject.org/constitution/United_Kingdom_2013.pdf?lang=en United Kingdom's Constitution of 1215 with Amandments through 2013]&lt;/ref&gt; [[ජෝර්දානය]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/jordan/|title=Jordan|work=CIA World Factbook|date=24 November 2021}}&lt;/ref&gt; [[ඉරාකය]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/iraq/|title=Iraq|work=CIA World Factbook|date=22 November 2021}}&lt;/ref&gt; [[පාකිස්ථානය]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pakistan/|title=Pakistan|work=CIA World Factbook|date=30 November 2021}}&lt;/ref&gt; [[බංග්ලාදේශය]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/bermuda/|title=Bangladesh|work=CIA World Factbook|date=16 November 2021}}&lt;/ref&gt; [[එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-arab-emirates/|title=United Arab Emirates|work=CIA World Factbook|date=23 November 2021}}&lt;/ref&gt; [[ඕමානය]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/oman/|title=Oman|work=CIA World Factbook|date=30 November 2021}}&lt;/ref&gt; [[යේමනය]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/yemen/|title=Yemen|work=CIA World Factbook|date=24 November 2021}}&lt;/ref&gt; [[මාලදිවයින]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/maldives/|title=Maldives|work=CIA World Factbook|date=23 November 2021}}&lt;/ref&gt; [[ඉරානය]],&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Iranian Constitution|url=http://www.servat.unibe.ch/icl/ir00000_.html|access-date=2023-01-02|website=www.servat.unibe.ch|language=en|at=Article 12|quote=The official religion of Iran is Islam and the Twelver Ja'fari school, ...}}&lt;/ref&gt; [[ඇල්ජීරියාව]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/algeria/|title=Algeria|work=CIA World Factbook|date=18 November 2021}}&lt;/ref&gt; [[සවුදි අරාබිය]],&lt;ref&gt;[https://www.saudiembassy.net/basic-law-governance#Chapter%20One:%20General%20Principles Basic Law of Governance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211209173806/https://www.saudiembassy.net/basic-law-governance#Chapter%20One:%20General%20Principles |date=2021-12-09 }} (Chapter one, Article one), [https://www.saudiembassy.net/ saudiembassy.net], &quot;The Kingdom of Saudi Arabia is a sovereign Arab Islamic State. Its religion is Islam. Its constitution is Almighty God's Book, The Holy Qur'an, and the Sunna (Traditions) of the Prophet (PBUH). Arabic is the language of the Kingdom. The City of Riyadh is the capital.&quot;&lt;/ref&gt; [[ශ්‍රී ලංකාව]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sri-lanka/|title=Sri Lanka|work=CIA World Factbook|date=3 October 2022}}&lt;/ref&gt; [[ඇෆ්ගනිස්ථානය]],&lt;ref&gt;[http://www.afghan-web.com/politics/current_constitution.html The Constitution of Afghanistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131028065437/http://www.afghan-web.com/politics/current_constitution.html |date=2013-10-28 }} (Chapter one, Article two), [http://www.afghan-web.com afghan-web.com]&lt;/ref&gt; [[සෝමාලියාව]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/somalia/|title=Somalia|work=CIA World Factbook|date=19 November 2021}}&lt;/ref&gt; [[මැලේසියාව]],&lt;ref&gt;[http://www.agc.gov.my/images/Personalisation/Buss/pdf/Federal%20Consti%20(BI%20text).pdf Federal Constitution], [http://www.agc.gov.my agc.gov.my]&lt;/ref&gt; [[බෲනායි]],&lt;ref&gt;{{cite book|author=((International Business Publications, USA))|title=Brunei Sultan Haji Hassanal Bolkiah Mu'Izzaddin Waddaulah Handbook|url=https://books.google.com/books?id=0EqtDwAAQBAJ|year=2007|publisher=Int'l Business Publications|isbn=978-1-4330-0444-5|pages=[https://books.google.com/books?id=0EqtDwAAQBAJ&amp;pg=PA133 133]}}&lt;/ref&gt; [[ග්‍රීසිය]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/greece/|title=Greece|work=CIA World Factbook|date=29 November 2021}}&lt;/ref&gt; [[ඩෙන්මාර්කය]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/denmark/|title=Denmark|work=CIA World Factbook|date=30 November 2021}}&lt;/ref&gt; [[කොස්ටා රිකා]],&lt;ref&gt;[http://www.costaricalaw.com/legalnet/constitutional_law/engtit6.html Title VI, Article 75] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120616050025/http://www.costaricalaw.com/legalnet/constitutional_law/engtit6.html |date=2012-06-16 }} of [http://www.costaricalaw.com/legalnet/constitutional_law/constitenglish.html The Constitution of Costa Rica], [http://www.costaricalaw.com costaricalaw.com].&lt;/ref&gt; [[සැම්බියාව]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.constituteproject.org/constitution/Zambia_2009.pdf?lang=en|title=Zambia's Constitution of 1991 with Amendments through 2009|work=CIA World Factbook}}&lt;/ref&gt;}}
{| width=&quot;100%&quot;
| valign=&quot;top&quot; |{{legend|#1600FF|[[නිකායික නොවූ ක්‍රිස්තියානි]]}}{{legend|#04E3F1|[[කතෝලික සභාව|රෝමානු කතෝලික]]}}{{legend|#0774F1|[[නැගෙනහිර ඕර්තඩොක්ස් සභාව|නැගෙනහිර ඕර්තඩොක්ස්]]}}{{legend|#062A87|[[ප්‍රොතෙස්තන්ත වාදය|ප්‍රොතෙස්තන්ත]]}}
| valign=&quot;top&quot; |{{legend|#158706|[[නිකායික නොවූ ඉස්ලාම්]]}}{{legend|#0F5D05|[[සුන්නි ඉස්ලාම්]]}}{{legend|#2FEB16|[[ෂියා ඉස්ලාම් ආගම|ෂියා ඉස්ලාම්]]}}{{legend|#EBCF16|[[බුද්ධාගම]]}}{{legend|#DEDEDE|[[ඓහික රාජ්‍යය|අනාගමික]]}}
|}
]]
'''රාජ්‍ය ආගමක්''' යනු යම්කිසි [[ස්වෛරීය රාජ්‍යය|ස්වෛරී රාජ්‍යයක්]] විසින් නිළ වශයෙන් අනුග්‍රහය දක්වන [[ආගම්|ආගමක්]] හෝ [[ලබ්ධිය|ලබ්ධියක්]] වේ. එවැනි රාජ්‍ය ආගමක් සහිත රාජ්‍යයක් [[ඓහික රාජ්‍යය|ඓහික රාජ්‍යයක්]] නොවන නමුදු, එය අවශ්‍යයෙන්ම [[දේවතන්ත්‍රය|දේවතන්ත්‍රයක්]] වන්නේද නැත. එවැනි රාජ්‍යයක රාජ්‍ය ආගම සඳහා රජයේ අනුග්‍රහය ලැබුනද, දේවතන්ත්‍රයක මෙන් [[පූජක පක්ෂය]] විසින් රාජ්‍යය පාලනය කෙරීම අත්‍යාවශ්‍ය නොවෙයි. එමෙන්ම එකී රාජ්‍ය ආගමද රජයේ පාලනයට යටත් වීම අත්‍යවශ්‍ය නොවේ.

== සටහන් ==
{{සටහන් ලැයිස්තුව}}

== ආශ්‍රිත ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>6xggyjtghl89kss13vw49045svd996p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>නිර්මල මරිය නිකාය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171828</id>
    <revision>
      <id>792689</id>
      <parentid>749302</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T05:47:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7382" sha1="lz4jzx85w1lu8n9b6i5bvb7vfcwlq0t" xml:space="preserve">{{translate}}
{{Short description|කතෝලික මිෂනාරි නිකායක්}}
{{Infobox organization
| name              = නිර්මල මරිය නිකාය
| native_name       = Missionariorum Oblatorum Beatae Mariae Virginis Immaculatae
| native_name_lang  = la
| image             = Missionary Oblates of Mary Immaculate logo.svg
| image_size        = 200px
| caption           = 
| abbreviation      = '''නි.ම.නි'''/'''OMI''' 
| founding_location = Aix-en-Provence, ප්‍රංශය
| established       = {{Start date and age| 25 ජනවාරි 1816}}&lt;ref name=&quot;catholic-hierarchy.org&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.catholic-hierarchy.org/diocese/dqomi.html|title = Oblates of Mary Immaculate (Institute of Consecrated Life - Men) &amp;#91;Catholic-Hierarchy&amp;#93;}}&lt;/ref&gt;
| founder           = Charles Joseph Eugène de Mazenod
| type              =  පාප්තුමාගේ අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ පූජක ආගමික සභාව (පිරිමි සඳහා)&lt;ref name=&quot;catholic-hierarchy.org&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.catholic-hierarchy.org/diocese/dqomi.html|title = Oblates of Mary Immaculate (Institute of Consecrated Life - Men) &amp;#91;Catholic-Hierarchy&amp;#93;}}&lt;/ref&gt;
| headquarters      = ජෙනරල් හවුස්, ඕරේලියා හරහා 290 [[රෝමය]], ඉතාලිය&lt;ref name=&quot;catholic-hierarchy. org&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.catholic-hierarchy.org/diocese/dqomi.html|title = Oblates of Mary Immaculate (Institute of Consecrated Life - Men) &amp;#91;Catholic-Hierarchy&amp;#93;}}&lt;/ref&gt;
| coords            = 
| region_served     = ලොව පුරා
2020	
| membership        = 3,786 (2,741 පූජකයන්)&lt;ref name=&quot;catholic-hierarchy.org&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.catholic-hierarchy.org/diocese/dqomi.html|title = Oblates of Mary Immaculate (Institute of Consecrated Life - Men) &amp;#91;Catholic-Hierarchy&amp;#93;}}&lt;/ref&gt;
| membership_year   = 2020
| leader_title      = Superior General
| leader_name       = Luis Ignacio Rois Alonso
| leader_title2     = Motto
| leader_name2      = {{lang-la|Evangelizare pauperibus misit me. Pauperes evangelizantur}}&lt;br /&gt; English''':'''&lt;br /&gt; ''He has sent me to bring the Good News to the poor. The poor have received the Good News''.
| leader_title3     = Mission
| leader_name3      = To bring the Good News of Christ to the Poor
| leader_title4     = Ministry
| leader_name4      = Parochial, Foreign mission, educational work
| main_organ        = 
| affiliations       = [[රෝමානු කතෝලික]]
| website           = [https://www.omiworld.org/ OMI]
| remarks           =   
| former name       = ප්‍රොවෙන්ස් මිෂනාරිවරු
| footnotes         = 
}}

'''නිර්මල මරිය නිකාය''' (නි.ම.නි/'''OMI''') යනු කතෝලික පල්ලියේ [[මිෂනාරි ව්‍යාපාරය|මිෂනාරි]] ආගමික සභාවකි. එය 1816 ජනවාරි 25 වන දින කතෝලික සාන්තුවරයෙකු ලෙස පසුව පිළිගත් ප්‍රංශ පූජකයෙකු වූ [[ඉයුජින් ද මැසනොඩ්]] විසින් ආරම්භ කරන ලදී. (Oblate යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ දෙවියන් වහන්සේට හෝ දෙවියන්ගේ සේවයට කැප වූ පුද්ගලයෙකි.) 1826 පෙබරවාරි 17 වන දින [[XII ලියෝ පාප් වහන්සේ]] විසින් සභාවට පිළිගැනීමක් ලබා දෙන ලදී. 2020 ජනවාරි වන විට, සභාව සාමාන්‍යයෙන් ප්‍රජාවේ ජීවත් වන පූජකවරුන් සහ ගිහි සහෝදරයන් 3,631 කින් සමන්විත විය.&lt;ref name=&quot;omistats&quot;&gt;{{cite web |date=27 February 2020 |title=Statistics of the Missionary Oblates of Mary Immaculate – 2020 |url=https://omilacombe.ca/statistics-missionary-oblates-mary-immaculate-2020/ |access-date=9 June 2021 |work=OMI Lacombe Canada}}&lt;/ref&gt; ඔවුන්ගේ සාම්ප්‍රදායික ආචාරය ''Laudetur Iesus Christus'' (&quot;ජේසුස් ක්‍රිස්තුස් වහන්සේට ප්‍රශංසා වේවා&quot;), එයට ප්‍රතිචාරය වන්නේ ''Et Maria Immaculata'' (&quot;මේරි නිර්මල&quot;) යන්නයි. සාමාජිකයින් &quot;OMI&quot; යන පශ්චාත් නාමික අකුරු භාවිතා කරයි.

== මූලාශ්‍ර ==
{{Reflist}}{{refbegin}}
{{Coord|38|33|39.5|N|90|4|56.36|W|display=title}}
*{{Citation
 |last = Carrière
 |first = Gaston 
 |title = Histoire documentaire de la congrégation des Missionnaires Oblats de Marie-Immaculée dans l'Est du Canada. Vol. 1. 
 |year = 1957
 |publisher = Éditions de l'Université d'Ottawa 
 |location = Ottawa, Ontario
 }}
*{{Citation
 |last = Carrière
 |first = Gaston 
 |title = Dictionnaire biographique des Oblats de Marie-Immaculée au Canada. Vol. 1-3. 
 |year = 1957
 |publisher = Éditions de l'Université d'Ottawa 
 |location = Ottawa, Ontario
 }}
{{refend}}

==බාහිර සබැඳි==
* {{official website|http://www.omiworld.org/}}
* [http://www.oblatemissions.org/ Oblate Missions in San Antonio Texas ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220322225053/http://www.oblatemissions.org/ |date=2022-03-22 }}
* [http://www.omiusa.org/ US Province Site]
* [http://www.omichina.com/ China Mission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140218170937/http://www.omichina.com/ |date=2014-02-18 }}
* [http://www.omi.org.za/ The Missionary Oblate of Mary Immaculate in Southern Africa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241111001007/http://omi.org.za/ |date=2024-11-11 }}
* [http://www.ndmu.edu.ph/profile/index.html/ Notre Dame of Marbel University] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091001230817/http://www.ndmu.edu.ph/profile/index.html/ |date=2009-10-01 }} a school under the administration of the Marist Brothers
* [http://www.ndmc.edu.ph/ Notre Dame of Midsayap College]
* [http://omilacombe.ca/indexp.php Missionary Oblates of Mary Immaculate in Canada: OMI Lacombe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140811071244/http://omilacombe.ca/indexp.php |date=2014-08-11 }}
* [http://www.cmoblat.ca/en/index.php Oblate Mission Centre (CMO), Montreal, Quebec, Canada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517050940/http://www.cmoblat.ca/en/index.php |date=2014-05-17 }}
*[https://www.omicameroun.org/ Missionnaires Oblats de Marie Immaculée, Province du Cameroun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240930033845/https://www.omicameroun.org/ |date=2024-09-30 }}
*[https://www.omi-qc-on.com/ Missionnaires Oblats de Marie Immaculée, Canada: Notre Dame-du-Cap, Québec]
* [https://archives-manuscripts.dartmouth.edu/repositories/2/resources/2905 Arctic Missionary Postcards] at Dartmouth College Library
* [https://oblates.ie Missionary Oblates of Mary Immaculate in England, Ireland, Scotland and Wales]

{{Catholic congregation}}

{{stub}}</text>
      <sha1>lz4jzx85w1lu8n9b6i5bvb7vfcwlq0t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:කාදිනල් මණ්ඩලය</title>
    <ns>14</ns>
    <id>175954</id>
    <revision>
      <id>792703</id>
      <parentid>741852</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T07:47:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Replacing category Electoral colleges with [[:ප්‍රවර්ගය:මැතිවරණමය පර්ෂද|මැතිවරණමය පර්ෂද]]</comment>
      <origin>792703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="461" sha1="2lbv876l52f7lti0qtiqp0zh1yprgdt" xml:space="preserve">{{Commons category|College of Cardinals}}
{{Cat main|කාදිනල් මණ්ඩලය}}
{{category see also|Lists of cardinals by papal appointment}}
[[Category:Cardinals (Catholic Church)]]
[[Category:Ecclesiastical polity of the Catholic Church]]
[[ප්‍රවර්ගය:මැතිවරණමය පර්ෂද]]
[[Category:International Christian organizations]]
[[Category:International organizations based in Vatican City]]
{{CatAutoTOC}}</text>
      <sha1>2lbv876l52f7lti0qtiqp0zh1yprgdt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පලස්තීනයේ ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණ විමර්ශනය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178115</id>
    <revision>
      <id>792694</id>
      <parentid>789454</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T06:12:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="101022" sha1="rn33ne4x8owtdrlme2ln2j86fmv78bq" xml:space="preserve">{{Infobox ICC situation|country=පලස්තීන රාජ්‍යයේ|situation_number=01/18|referral=පලස්තීනය|referral_date=2018 මැයි 22|begin_date={{Start date|2021|03|03|df=yes}}|incident=[[ඊශ්‍රායල-පලස්තීන ගැටුම]] 2014 ජූනි 13 සිට&lt;ref name=&quot;ICC_Bensouda_Palestine_investigation_confirmed&quot; /&gt;&lt;br/&gt;&lt;small&gt;([[2014 ගාසා යුද්ධය]], [[ඊශ්‍රායලය-හමාස් යුද්ධය]])&lt;/small&gt;|crimes_groupA=[[මනුෂ්‍යත්වයට එරෙහි අපරාධ]]|crimes_group_A_1=[[සමූලඝාතනය (අපරාධ)|සමූලඝාතනය]]&lt;ref name=&quot;ICC_Khan_statement_application_warrants_PS&quot; /&gt;|crimes_group_A_2=ඝාතනය&lt;ref name=&quot;ICC_Khan_statement_application_warrants_PS&quot; /&gt;|crimes_group_A_3=දූෂණය&lt;ref name=&quot;ICC_Khan_statement_application_warrants_PS&quot; /&gt;|crimes_group_A_4=වධහිංසා පැමිණවීම&lt;ref name=&quot;ICC_Khan_statement_application_warrants_PS&quot; /&gt;|crimes_group_A_5=පීඩා&lt;ref name=&quot;ICC_Khan_statement_application_warrants_PS&quot; /&gt;|crimes_group_A_6=වෙනත් අමානුෂික ක්‍රියා&lt;ref name=&quot;ICC_Khan_statement_application_warrants_PS&quot; /&gt;|crimes_groupB=[[යුද අපරාධ]]|crimes_group_B_1=[[ප්‍රාණ ඇපයට ගැනීම]]&lt;ref name=&quot;ICC_Khan_statement_application_warrants_PS&quot; /&gt;|crimes_group_B_2=කුරිරු සැලකීම&lt;ref name=&quot;ICC_Khan_statement_application_warrants_PS&quot; /&gt;|crimes_group_B_3=පුද්ගලික අභිමානය පිළිබඳ කෝපය&lt;ref name=&quot;ICC_Khan_statement_application_warrants_PS&quot; /&gt;|crimes_group_B_4=[[බඩගින්න (අපරාධය)|යුද්ධ ක්‍රමයක් ලෙස සිවිල් වැසියන් කුසගින්නේ තැබීම]]&lt;ref name=&quot;ICC_Khan_statement_application_warrants_PS&quot; /&gt;|crimes_group_B_5=හිතාමතාම විශාල දුක් වේදනා, හෝ ශරීරයට හෝ සෞඛ්‍යයට බරපතල තුවාල ඇති කරයි&lt;ref name=&quot;ICC_Khan_statement_application_warrants_PS&quot; /&gt;|crimes_group_B_6=සිවිල් ජනතාවට එරෙහිව හිතාමතාම ප්‍රහාර මෙහෙයවීම&lt;ref name=&quot;ICC_Khan_statement_application_warrants_PS&quot; /&gt;|suspect1=[[බෙන්ජමින් නෙතනියාහු]]|status1=පලාගිය&lt;ref name=&quot;ICC_issues_warrants_Netanyahu_Gallant&quot; /&gt;|suspect2=[[යෝව් ගැලන්ට්]]|status2=පලාගිය&lt;ref name=&quot;ICC_issues_warrants_Netanyahu_Gallant&quot; /&gt;|suspect3=[[මොහොමඩ් ඩීෆ්]]|status3=පලාගිය (ඊශ්‍රායලය විසින් මියගිය බවට වාර්තා)&lt;ref name=&quot;ICC_issues_warrant_Deif&quot; /&gt;|suspect4=[[යහ්යා සින්වර්]]|status4=මරණය හේතුවෙන් වරෙන්තු අයදුම්පත ඉල්ලා අස්කර ගන්නා ලදී|suspect5=[[ඉස්මයිල් හනියේ]]|status5=මරණය හේතුවෙන් වරෙන්තු අයදුම්පත ඉල්ලා අස්කර ගන්නා ලදී}}[[ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයේ අභිචෝදකයා|ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයේ]] ([[ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණය|අයිසීසී]]) අභිචෝදක [[ෆාටූ බෙන්සූඩා]] 2019 දෙසැම්බර් 20 දින [[ඊශ්‍රායල සන්නද්ධ හමුදා|ඊශ්‍රායල හමුදා]] සාමාජිකයින් සහ [[හමාස්]] සහ අනෙකුත් පලස්තීන සන්නද්ධ කණ්ඩායම් විසින් 2014 ජූනි 13 සිට [[පලස්තීන රාජ්‍යය|පලස්තීනයේ]] සිදු කරන ලදැයි කියන [[යුද අපරාධ]] සම්බන්ධයෙන් පරීක්ෂණයක් ප්‍රකාශයට පත් කළේය.&lt;ref name=&quot;ICC_Bensouda_Palestine_investigation_confirmed2&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=3 March 2021 |title=Statement of ICC Prosecutor, Fatou Bensouda, respecting an investigation of the Situation in Palestine |url=https://www.icc-cpi.int/news/statement-icc-prosecutor-fatou-bensouda-respecting-investigation-situation-palestine |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20230722194420/https://www.icc-cpi.int/news/statement-icc-prosecutor-fatou-bensouda-respecting-investigation-situation-palestine |archive-date=22 July 2023 |website=[[International Criminal Court]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ToI2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.timesofisrael.com/the-hague-vs-israel-everything-you-need-to-know-about-the-icc-palestine-probe/|title=The Hague vs. Israel: Everything you need to know about the ICC Palestine probe|last=Ahren|first=Raphael|date=23 December 2019|work=[[Times of Israel]]|access-date=25 December 2019}}&lt;/ref&gt;

[[2014 ඊශ්‍රායෙල–ගාසා ගැටුම|2014 ගාසා යුද්ධයේ දී]] ඊශ්‍රායල හමුදා සාමාජිකයින් සහ හමාස් සාමාජිකයන් විසින් [[අල්ලා ගත් පලස්තීන ප්‍රදේශ|අත්පත් කරගත්]] [[බටහිර ඉවුර|බටහිර ඉවුරේ]] නීතිවිරෝධී [[ඊශ්‍රායල ජනාවාස]] පිහිටුවීම සහ [[යුද නීතිය]] උල්ලංඝනය කිරීම මීට පෙර එල්ල වූ චෝදනාවලට ඇතුළත් ය.&lt;ref name=&quot;Reuters2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-icc-palestinians-israel/icc-to-investigate-alleged-war-crimes-in-palestinian-territories-idUSKBN1YO1S9|title=ICC to probe alleged war crimes in Palestinian areas, pending jurisdiction|date=21 December 2019|work=Reuters|access-date=25 December 2019|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Guardian2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/law/2019/dec/20/icc-to-investigate-alleged-israeli-and-palestinian-war-crimes|title=ICC to investigate alleged Israeli and Palestinian war crimes|last=Beaumont|first=Peter|date=20 December 2019|work=The Guardian}}&lt;/ref&gt; තවද, 2023 ඔක්තෝබර් 8 වන දින සිට, ICC විනිසුරුවන්ට අනුව, ඊශ්‍රායල නායකයින් [[කුසගින්න (අපරාධ)|සාගින්න]], [[මිනීමැරීම්|මිනීමැරුම්]], හිතාමතා සිවිල් වැසියන් ඉලක්ක කර ගැනීම සහ [[පීඩා|හිංසා පීඩා]] ඇතුළු අපරාධ සිදු කළ බවට විශ්වාස කිරීමට සාධාරණ හේතු තිබේ.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=2024-11-21 |title=Palestine: ICC Warrants Revive Hope for Long-Delayed Justice {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2024/11/21/palestine-icc-warrants-revive-hope-long-delayed-justice |access-date=2024-11-21 |language=en}}&lt;/ref&gt; සහ හමාස් නායකයින් [[සමූලඝාතනය (අපරාධ)|සමූල ඝාතනය]], මිනීමැරුම් සහ ප්‍රාණ ඇපයට ගැනීම ඇතුළු අපරාධ සිදු කර ඇති බව.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

ඊශ්‍රායලය ICC හි සාමාජිකයෙකු නොවන අතර ICC හි අධිකරණ බලය පිළිබඳ මතභේදයට තුඩුදී ඇති අතර, ඒ අනුව පලස්තීනය [[රෝම ප්‍රඥප්තිය|රෝම ප්‍රඥප්තියේ]] පාර්ශ්වකරුවෙකු වීමට හැකියාව ඇති [[පලස්තීන රාජ්‍ය#ඊශ්‍රායල තත්ත්වය පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර පිළිගැනීම|ස්වෛරී රාජ්‍යයක් නොවන]] දෘෂ්ටිකෝණය ඉදිරිපත් කරයි.  ICC ප්‍රධාන අභිචෝදක [[කරීම් අහමඩ් ඛාන්|කරීම් අහමඩ් ඛාන්ට]] අනුව, [[ඊශ්‍රායල-හමාස් යුද්ධය|ඊශ්‍රායල-හමාස් යුද්ධයේ දී]] ඊශ්‍රායල භූමිය තුළ [[ඊශ්‍රායල යුද අපරාධ|ඊශ්‍රායල ජාතිකයන් සහ ඊශ්‍රායල භූමිය තුළ පලස්තීනුවන් විසින් සිදු කළ බවට සැක කෙරෙන යුද අපරාධ]] පලස්තීන විමර්ශනයේ බල සීමාව තුළ පවතී.&lt;ref name=&quot;Reuters_Hamas_attack_Israeli_response2&quot;&gt;{{Cite Q|Q123120848}}&lt;/ref&gt; ඊශ්‍රායල අගමැති [[බෙන්ජමින් නෙතනියාහු|බෙන්ජමින් නෙතන්යාහු]] [[යුදෙව් විරෝධී අවි ආයුධකරණය|චෝදනා සහ විමර්ශන &quot;විරෝධී&quot; බවට නැවත නැවතත් චෝදනා කළේය]].&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=staff |first=T. O. I. |title=Israel livid over 'anti-Semitic' ICC war crimes probe; PA and Hamas cheer |url=https://www.timesofisrael.com/israel-livid-over-scandalous-icc-war-crimes-probe-pa-and-hamas-cheer/ |website=www.timesofisrael.com}}&lt;/ref&gt; විමර්ශනය 2015 දී ආරම්භ කරන ලද බැවින්, ඊශ්‍රායලයේ ජ්‍යෙෂ්ඨ ICC කාර්ය මණ්ඩලය නිරීක්‍ෂණය කිරීමට, බලපෑම් කිරීමට සහ තර්ජනය කිරීමට තම බුද්ධි අංශ භාවිතා කළේය.&lt;ref name=&quot;TG2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/may/28/spying-hacking-intimidation-israel-war-icc-exposed|title=Spying, hacking and intimidation: Israel's nine-year 'war' on the ICC exposed|last=Davies|first=Harry|date=28 May 2024|work=[[The Guardian]]|last2=McKernan|first2=Bethan|last3=Abraham|first3=Yuval|last4=Rapoport|first4=Meron}}&lt;/ref&gt;

2024 නොවැම්බර් 21 දින, ICC විසින් [[බෙන්ජමින් නෙතනියාහු]], [[යෝව් ගැලන්ට්]] සහ [[මොහොමඩ් ඩීෆ්]] (ඊශ්‍රායලයට අනුව දැනටමත් [[2024 ජූලි 13 අල්-මාවාසි ප්‍රහාරය|IDF ගුවන් ප්‍රහාරයකින් මිය ගොස් ඇත]] ), යුද අපරාධ සහ [[මනුෂ්‍යත්වයට එරෙහි අපරාධ]] චෝදනා මත [[ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණය ඊශ්‍රායල චරිත සඳහා වරෙන්තු|අත්අඩංගුවට ගැනීමේ වරෙන්තු නිකුත් කරන ලදී]].&lt;ref name=&quot;BBC_arrest_warrants_issued2&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=21 November 2024 |title=ICC issues arrest warrants for Netanyahu, Gallant and Hamas commander |url=https://www.bbc.com/news/articles/cly2exvx944o |url-status=live |archive-url=https://archive.today/2024.11.21-125428/https://www.bbc.com/news/articles/cly2exvx944o |archive-date=21 November 2024 |access-date=21 November 2024 |website=[[BBC]] |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=World reacts to ICC arrest warrants for Israel's Netanyahu, Gallant |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/11/21/world-reacts-to-icc-arrest-warrants-for-israels-netanyahu-gallant |url-status=live |archive-url=https://archive.ph/Ttjbv |archive-date=2024-11-22 |access-date=2024-11-23 |website=[[Al_Jazeera_Media_Network|Al Jazeera]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

== මූලික විමර්ශනය සහ අධිකරණ බලය පිළිබඳ ප්‍රශ්නය ==
ICC හි අධිකරණ බලය ප්‍රාන්ත පක්ෂවල ප්‍රදේශ සහ ජාතිකයින්ට සීමා වේ. ඊශ්‍රායලය 2000 දෙසැම්බර් 31 දින [[රෝම ප්‍රඥප්තිය|රෝම ප්‍රඥප්තියට]] අත්සන් කළ නමුත් එය අනුමත කළේ නැත. පලස්තීනය 2015 අප්‍රේල් 1 දින සිට බලපැවැත්වෙන පරිදි [[ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයේ රෝම ප්‍රඥප්තියට රාජ්‍ය පාර්ශවකරුවන්|රාජ්‍ය පක්ෂයක්]] බවට පත් විය.&lt;ref name=&quot;ToI3&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.timesofisrael.com/the-hague-vs-israel-everything-you-need-to-know-about-the-icc-palestine-probe/|title=The Hague vs. Israel: Everything you need to know about the ICC Palestine probe|last=Ahren|first=Raphael|date=23 December 2019|work=[[Times of Israel]]|access-date=25 December 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Guardian3&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/law/2019/dec/20/icc-to-investigate-alleged-israeli-and-palestinian-war-crimes|title=ICC to investigate alleged Israeli and Palestinian war crimes|last=Beaumont|first=Peter|date=20 December 2019|work=The Guardian}}&lt;/ref&gt;

[[පලස්තීන අධිකාරිය|පලස්තීන ජාතික අධිකාරිය]] &quot;2002 ජුලි 1 සිට පලස්තීන භූමියේ සිදු කරන ලද ක්‍රියා&quot; සඳහා අධිකරණයේ අධිකරණ බලය පිළිගනිමින්, පෙර දින 2009 ජනවාරි 22 දින ''තාවකාලික'' ප්‍රකාශයක් ඉදිරිපත් කළේය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=21 January 2009 |title=Declaration by the Palestinian National Authority Accepting the Jurisdiction of the International Criminal Court |url=http://www.icc-cpi.int/NR/rdonlyres/74EEE201-0FED-4481-95D4-C8071087102C/279777/20090122PalestinianDeclaration2.pdf |access-date=5 September 2014 |publisher=ICC}}&lt;/ref&gt; 2012 අප්‍රේල් 3 වන දින, ICC අභිචෝදකයා එම ප්‍රකාශය වලංගු නොවන බව සලකනු ලැබුවේ රෝම ප්‍රඥප්තිය මගින් එවැනි ප්‍රකාශයක් කිරීමට &quot;රාජ්‍යයන්ට&quot; පමණක් අවසර දී ඇති නිසා සහ පලස්තීනය එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය තුළ &quot;නිරීක්ෂක ආයතනයක්&quot; ලෙස නම් කරන ලද බැවිනි. රෝම ව්‍යවස්ථාව) එකල.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=3 April 2012 |title=Prosecutor's Update on the situation in Palestine |url=http://www.icc-cpi.int/NR/rdonlyres/C6162BBF-FEB9-4FAF-AFA9-836106D2694A/284387/SituationinPalestine030412ENG.pdf |access-date=5 September 2014 |publisher=ICC}}&lt;/ref&gt;

2012 නොවැම්බර් 29 දින [[එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලය]] [[එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩල යෝජනාව 67/19|67/19 යෝජනාව]] සම්මත කරමින් පලස්තීනය [[එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩල නිරීක්ෂකයින්|සාමාජික නොවන නිරීක්ෂක රාජ්‍යයක්]] ලෙස පිළිගත්තේ ය.&lt;ref name=&quot;AljazeeraNmChng&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=8 January 2013 |title=Palestine: What is in a name (change)? |url=http://www.aljazeera.com/programmes/insidestory/2013/01/2013186722389860.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130109160021/http://www.aljazeera.com/programmes/insidestory/2013/01/2013186722389860.html |archive-date=9 January 2013 |access-date=8 June 2014 |website=Aljazeera Inside Story |publisher=[[Al Jazeera English|Aljazeera]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-13701636|title=Q&amp;A: Palestinians' upgraded UN status|date=30 November 2012|access-date=5 September 2014|publisher=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt; 2013 නොවැම්බරයේ දී, මෙම තීරණය &quot;2009 ප්‍රකාශයේ නීත්‍යානුකූල අවලංගුභාවය සුව නොකළ&quot; බව අභිචෝදකයා නිගමනය කළේය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Office of the Prosecutor of the ICC |date=25 November 2013 |title=Report on Preliminary Examination Activities 2013 |url=https://www.icc-cpi.int/sites/default/files/itemsDocuments/OTP%20Preliminary%20Examinations/OTP%20-%20Report%20%20Preliminary%20Examination%20Activities%202013.PDF |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140813072747/http://www.icc-cpi.int/en_menus/icc/press%20and%20media/press%20releases/Documents/OTP%20Preliminary%20Examinations/OTP%20-%20Report%20%20Preliminary%20Examination%20Activities%202013.PDF |archive-date=13 August 2014 |publisher=International Criminal Court}}&lt;/ref&gt; උසාවියේ අධිකරණ බලය පිළිගන්නා දෙවන ප්‍රකාශයක් [[අධිකරණ අමාත්‍යාංශය (පලස්තීනය)|පලස්තීනයේ අධිකරණ අමාත්‍ය]] [[සලීම් අල්-සාකා]] සහ සාමාන්‍ය අභිචෝදක ඉස්මයිල් ජබර් විසින් 2014 ජූලි මාසයේ දී ඉදිරිපත් කරන ලද බව වාර්තා විය, නමුත් ICC අභිචෝදකයා ප්‍රතිචාර දැක්වූයේ රාජ්‍ය නායකයා, රජයේ ප්‍රධානියා හෝ විදේශ කටයුතු අමාත්‍යවරයා පමණක් බවයි. එවැනි ප්‍රකාශයක් කිරීමට බලය ඇත. පලස්තීන රජය වෙනුවෙන් ප්‍රකාශය කර ඇති බවට අගෝස්තු රැස්වීමේදී විදේශ කටයුතු අමාත්‍ය [[රියාද් අල්-මලිකි|රියාද් අල්-මලිකිගෙන්]] තහවුරු කිරීමක් ලැබීමට අපොහොසත් වීමෙන් පසු, අභිචෝදකයා නිගමනය කළේ එය බලය සහිත අධිකාරියකින් නොපැමිණි බැවින් ප්‍රකාශය වලංගු නොවන බවයි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=12 September 2014 |title=Is the PA stalling Gaza war crimes probe? |url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/09/pa-leadership-speaking-with-two-voices-2014911101131329372.html |access-date=11 October 2014 |publisher=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}&lt;/ref&gt;

2014 අගෝස්තු මාසයේ ප්‍රකාශිත මතයක් තුළ ICC අභිචෝදකයා පැවසුවේ පලස්තීනයේ නව තත්ත්වය හේතුවෙන් පලස්තීනය රෝම ප්‍රඥප්තියට සම්බන්ධ වීමට සුදුසුකම් ලැබූ බවයි.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/29/icc-gaza-hague-court-investigate-war-crimes-palestine|title=Fatou Bensouda: the truth about the ICC and Gaza|date=29 August 2014|access-date=23 February 2020|publisher=Guardian}}&lt;/ref&gt; 2014 සැප්තැම්බර් 2 වන දින, අභිචෝදකයා පැහැදිලි කළේ පලස්තීනය නව ප්‍රකාශයක් ගොනු කළහොත් හෝ රෝම ප්‍රඥප්තියට එකඟ වුවහොත් එය වලංගු යැයි සලකන බවයි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Bensouda |first=Fatou |date=29 August 2014 |title=Fatou Bensouda: the truth about the ICC and Gaza |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/29/icc-gaza-hague-court-investigate-war-crimes-palestine |access-date=1 September 2014}}&lt;/ref&gt; 2014 දෙසැම්බරයේ දී, ICC හි රාජ්‍ය පක්ෂ එකලස් කිරීම, අධිකරණය හෝ වෙනත් සංවිධානයක් විසින් ගනු ලබන කිසිදු නෛතික හෝ වෙනත් තීරණවලට අගතියක් නොවන පරිදි පලස්තීනය &quot;රාජ්‍යයක්&quot; ලෙස පිළිගත්තේ ය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත|date=12 October 2015|url=https://asp.icc-cpi.int/sites/asp/files/asp_docs/ASP13/OR/ICC-ASP-13-20-Add1-ENG.pdf|archive-date=7 June 2023|location=The Hague|pages=12, 14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=9 December 2014 |title=Hague-based ICC accepts Palestine's status |url=http://www.aljazeera.com/news/americas/2014/12/hague-based-icc-upgrades-palestine-status-201412819334914439.html |access-date=29 December 2014 |publisher=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}&lt;/ref&gt; 2014 ජූනි 13 දින සිට බලපැවැත්වෙන අධිකරණ බලය පිළිගනිමින් 2014 දෙසැම්බර් 31 දිනැති පලස්තීනය විසින් තුන්වන ප්‍රකාශය 2015 ජනවාරි 1 දින ඉදිරිපත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=31 December 2014 |title=Declaration accepting the jurisdiction of the International Criminal Court |url=http://www.icc-cpi.int/iccdocs/PIDS/press/Palestine_A_12-3.pdf |access-date=4 January 2015 |publisher=International Criminal Court}}&lt;/ref&gt;

පලස්තීනය 2015 අප්‍රේල් 1 දින සිට බලපැවැත්වෙන පරිදි 2015 ජනවාරි 2 දින රෝම ප්‍රඥප්තියට එකඟ වූ අතර, නඩු පවරන්නා පලස්තීනය රාජ්‍ය පාර්ශවයක් ලෙස පිළිගත්තේය. 2019 දෙසැම්බරයේ දී ඊශ්‍රායලය තර්ක කළේ පලස්තීනය [[ස්වෛරීය රාජ්‍යය|ස්වෛරී රාජ්‍යයක්]] නොවන නිසා උසාවියට අධිකරණ බලයක් නොමැති බවයි, ඊශ්‍රායල නීතිපති [[අවිචායි මැන්ඩෙල්බ්ලිට්]] විසින් කෙටියෙන් [[ෆැටූ බෙන්සූඩා]] විසින් නිවේදනය කිරීමට පැය කිහිපයකට පෙර නිකුත් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Guardian4&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/law/2019/dec/20/icc-to-investigate-alleged-israeli-and-palestinian-war-crimes|title=ICC to investigate alleged Israeli and Palestinian war crimes|last=Beaumont|first=Peter|date=20 December 2019|work=The Guardian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.jpost.com/Israel-News/ICC-Prosecutor-concerned-that-Israel-may-not-show-for-hearing-611998|title=ICC Prosecutor gives Hague Court Israel's brief|work=The Jerusalem Post|access-date=25 December 2019}}&lt;/ref&gt; පලස්තීනය රාජ්‍ය පාර්ශ්වයක් ලෙස පිළිගැනීමේ තීරනයේ නෛතික වලංගුභාවය වසර හයකට පසු 2021 දී නිශ්චිතවම තහවුරු විය.&lt;ref name=&quot;ICC_pretrial_chamber_I_jurisdiction_Palestine&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=5 February 2021 |title=ICC Pre-Trial Chamber I issues its decision on the Prosecutor's request related to territorial jurisdiction over Palestine |url=https://www.icc-cpi.int/Pages/item.aspx?name=pr1566 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214153845/https://www.icc-cpi.int/Pages/item.aspx?name=pr1566 |archive-date=14 February 2022 |access-date=5 February 2021 |website=[[International Criminal Court]]}}&lt;/ref&gt;

මූලික පරීක්ෂණයක් 2015 දී ආරම්භ විය.&lt;ref name=&quot;Reuters3&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-icc-palestinians-israel/icc-to-investigate-alleged-war-crimes-in-palestinian-territories-idUSKBN1YO1S9|title=ICC to probe alleged war crimes in Palestinian areas, pending jurisdiction|date=21 December 2019|work=Reuters|access-date=25 December 2019|language=en}}&lt;/ref&gt;

== 2019 බෙන්සූඩා වාර්තාව ==
2019 දෙසැම්බරයේ බෙන්සූඩාට අනුව, සම්පූර්ණ පරීක්ෂණයක් සඳහා වන නිර්ණායක සියල්ල සපුරා ඇත, නමුත් අධිකරණ බලය ස්ථාපිත කර නොතිබුණි.&lt;ref name=&quot;Reuters4&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-icc-palestinians-israel/icc-to-investigate-alleged-war-crimes-in-palestinian-territories-idUSKBN1YO1S9|title=ICC to probe alleged war crimes in Palestinian areas, pending jurisdiction|date=21 December 2019|work=Reuters|access-date=25 December 2019|language=en}}&lt;/ref&gt; බෙන්සූඩා ප්‍රකාශ කළේ, &quot; [[නැගෙනහිර ජෙරුසලෙම|නැගෙනහිර ජෙරුසලම]] සහ [[ගාසා තීරය]] ඇතුළු බටහිර ඉවුරේ යුද අපරාධ සිදුවී ඇති බව හෝ සිදුවෙමින් පවතින බව මම සෑහීමකට පත්වෙනවා&quot;.&lt;ref name=&quot;Guardian5&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/law/2019/dec/20/icc-to-investigate-alleged-israeli-and-palestinian-war-crimes|title=ICC to investigate alleged Israeli and Palestinian war crimes|last=Beaumont|first=Peter|date=20 December 2019|work=The Guardian}}&lt;/ref&gt;

බෙන්සූඩාගේ වාර්තාවට අනුව, ඊශ්‍රායල අධිකරණ පද්ධතිය දැනටමත් යුද අපරාධ සම්බන්ධයෙන් චූදිතයින්ට දඬුවම් කිරීම සඳහා විධිවිධාන සලසා ඇත-එයින් අදහස් කරන්නේ ICC හට චෝදනා එල්ල වූ ඊශ්‍රායල උල්ලංඝනයන් සම්බන්ධයෙන් අධිකරණ බලය නොතිබිය හැකි බවයි; දිගටම පවතින &quot;අදාළ ගෘහස්ථ ක්‍රියාපටිපාටිවල විෂය පථය සහ අව්‍යාජභාවය&quot; සමාලෝචනය කිරීමට ඇයට සිදුවනු ඇති බව බෙන්සූඩා ලිවීය. &quot;[[Hamas|හමාස්]] සහ පලස්තීන සන්නද්ධ කණ්ඩායම්වල සාමාජිකයින්&quot; යුද අපරාධ සම්බන්ධයෙන් වැරදිකරුවන් බව විශ්වාස කිරීමට සාධාරණ පදනමක් ද බෙන්සූඩා සොයා ගත් නමුත්, එවැනි උල්ලංඝනයන්ට දඬුවම් කිරීමට මෙම කණ්ඩායම්වලට යාන්ත්‍රණයක් නොමැත.&lt;ref name=&quot;ToI4&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.timesofisrael.com/the-hague-vs-israel-everything-you-need-to-know-about-the-icc-palestine-probe/|title=The Hague vs. Israel: Everything you need to know about the ICC Palestine probe|last=Ahren|first=Raphael|date=23 December 2019|work=[[Times of Israel]]|access-date=25 December 2019}}&lt;/ref&gt;

ඊශ්‍රායලයට [[2014 ඊශ්‍රායෙල–ගාසා ගැටුම|2014 ගාසා යුද්ධයේ දී]] බටහිර ඉවුරේ ජනාවාස නීතිවිරෝධී ලෙස ස්ථාපිත කිරීම සහ [[රතු කුරුස]] ආයතන ඉලක්ක කිරීමේ ප්‍රකාශ ඇතුළු යුද නීති උල්ලංඝනය කිරීම සම්බන්ධයෙන් චෝදනා එල්ල වේ. [[හමාස්]] ඇතුළු සන්නද්ධ පලස්තීන සංවිධාන, ඊශ්‍රායල සිවිල් වැසියන්ට හිතාමතාම ප්‍රහාර එල්ල කිරීම සහ පලස්තීනුවන් [[මිනිස් පලිහ|මිනිස් පලිහක්]] ලෙස යොදා ගැනීම සම්බන්ධයෙන් චෝදනා එල්ල වේ.&lt;ref name=&quot;Reuters5&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-icc-palestinians-israel/icc-to-investigate-alleged-war-crimes-in-palestinian-territories-idUSKBN1YO1S9|title=ICC to probe alleged war crimes in Palestinian areas, pending jurisdiction|date=21 December 2019|work=Reuters|access-date=25 December 2019|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Guardian6&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/law/2019/dec/20/icc-to-investigate-alleged-israeli-and-palestinian-war-crimes|title=ICC to investigate alleged Israeli and Palestinian war crimes|last=Beaumont|first=Peter|date=20 December 2019|work=The Guardian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ToI5&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.timesofisrael.com/the-hague-vs-israel-everything-you-need-to-know-about-the-icc-palestine-probe/|title=The Hague vs. Israel: Everything you need to know about the ICC Palestine probe|last=Ahren|first=Raphael|date=23 December 2019|work=[[Times of Israel]]|access-date=25 December 2019}}&lt;/ref&gt;

=== ප්‍රතිචාර ===
'''ඊශ්‍රායලය''': ඊශ්‍රායල අගමැති [[බෙන්ජමින් නෙතනියාහු|බෙන්ජමින් නෙතන්යාහු]] විමර්ශනය &quot;සත්‍යය සහ යුක්තිය සඳහා කළු දිනයක්&quot;&lt;ref name=&quot;Guardian7&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/law/2019/dec/20/icc-to-investigate-alleged-israeli-and-palestinian-war-crimes|title=ICC to investigate alleged Israeli and Palestinian war crimes|last=Beaumont|first=Peter|date=20 December 2019|work=The Guardian}}&lt;/ref&gt; සහ &quot;පිරිසිදු යුදෙව් විරෝධය&quot; ලෙස හෙළා දුටුවේ ය.&lt;ref name=&quot;ToI6&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.timesofisrael.com/the-hague-vs-israel-everything-you-need-to-know-about-the-icc-palestine-probe/|title=The Hague vs. Israel: Everything you need to know about the ICC Palestine probe|last=Ahren|first=Raphael|date=23 December 2019|work=[[Times of Israel]]|access-date=25 December 2019}}&lt;/ref&gt; ''[[ටයිම්ස් ඔෆ් ඊශ්‍රායලය|ටයිම්ස් ඔෆ් ඊශ්‍රායලයේ]]'' සම්මුඛ සාකච්ඡාවක දී බෙන්සූඩා යුදෙව් විරෝධී චෝදනාව විස්තර කළේ &quot;වටිනාකමක් නැති විශේෂයෙන් කනගාටුදායක චෝදනාවක්&quot; ලෙස වන අතර උසාවිය සාධාරණ හා අපක්ෂපාතී වීමට උත්සාහ කරන බව අවධාරණය කළේ ය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.timesofisrael.com/icc-prosecutor-netanyahus-anti-semitism-charge-is-particularly-regrettable/|title=ICC prosecutor: Netanyahu's anti-Semitism charge is 'particularly regrettable'|last=Ahren|first=Raphael|work=Times of Israel|access-date=14 January 2020}}&lt;/ref&gt;

'''එක්සත් ජනපදය සහ වෙනත් අය''': රාජ්‍ය ලේකම් [[මයික් පොම්පියෝ]] ප්‍රකාශ කළේ, &quot;අපි මෙයට සහ ඊශ්‍රායලයට අසාධාරණ ලෙස ඉලක්ක කිරීමට උත්සාහ කරන වෙනත් ඕනෑම ක්‍රියාවකට අපි තරයේ විරුද්ධ වෙමු.&quot;&lt;ref name=&quot;Reuters6&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-icc-palestinians-israel/icc-to-investigate-alleged-war-crimes-in-palestinian-territories-idUSKBN1YO1S9|title=ICC to probe alleged war crimes in Palestinian areas, pending jurisdiction|date=21 December 2019|work=Reuters|access-date=25 December 2019|language=en}}&lt;/ref&gt; ඔස්ට්‍රේලියාව ප්‍රශ්න සාකච්ඡා මාර්ගයෙන් විසඳාගත යුතු බවට තර්ක කළ අතර ජර්මනිය ප්‍රකාශ කළේ තමන් අධිකරණය විශ්වාස කරන බවත් නඩුව දේශපාලනීකරණය කිරීමෙන් වැළකීමට අවශ්‍ය බවත්ය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.timesofisrael.com/australia-rejects-icc-palestine-probe-says-court-has-no-jurisdiction/|title=Australia rejects ICC Palestine probe; Germany warns against politicization|last=Ahren|first=Raphael|work=Times of Israel|access-date=27 December 2019}}&lt;/ref&gt; අධිකරණ බලය පිළිබඳ ඊශ්‍රායලයේ තර්ක සමඟ එකඟ වන බව හංගේරියාව නිවේදනය කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.timesofisrael.com/backing-israel-hungary-says-it-opposes-potential-icc-probe-of-jewish-state/|title=Backing Israel, Hungary says it opposes potential ICC probe of Jewish state|date=11 January 2020|work=Times of Israel|access-date=12 January 2020}}&lt;/ref&gt;

'''පලස්තීන අධිකාරිය''': [[පලස්තීන අධිකාරිය]] ප්‍රකාශයක් නිකුත් කරමින් ප්‍රකාශ කළේ &quot;පළස්තීනය මෙම පියවර සාදරයෙන් පිළිගන්නේ වසර පහකට ආසන්න දීර්ඝ හා දුෂ්කර මූලික පරීක්‍ෂණයකින් පසුව, විමර්ශනයක් කරා ක්‍රියාවලිය ඉදිරියට ගෙන යාමේ දීර්ඝ ප්‍රමාද වූ පියවරක් ලෙස&quot; බවයි.&lt;ref name=&quot;Reuters7&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-icc-palestinians-israel/icc-to-investigate-alleged-war-crimes-in-palestinian-territories-idUSKBN1YO1S9|title=ICC to probe alleged war crimes in Palestinian areas, pending jurisdiction|date=21 December 2019|work=Reuters|access-date=25 December 2019|language=en}}&lt;/ref&gt;

== අධිකරණ බලය පිළිබඳ තීරණ ==

=== අගවිනිසුරුවරයාගේ අවසන් තීරණය ===
2020 මාර්තු 16 දින, [[ඇමරිකස් කියුරි]] සංක්ෂිප්තයන් ඉදිරිපත් කිරීමෙන් පසුව,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://english.wafa.ps/page.aspx?id=LO6sgNa116913338520aLO6sgN|title=In a letter to ICC Prosecutor: Time to investigate Israeli crimes in Palestine, time for justice|date=29 April 2020|access-date=29 April 2020|publisher=Jerusalem Post}}&lt;/ref&gt; බටහිර ඉවුර, ගාසා තීරය සහ නැගෙනහිර ජෙරුසලම සම්බන්ධයෙන් පලස්තීන රාජ්‍යත්වය සහ අධිකරණ බලය පිළිබඳ ප්‍රශ්නය කිරා බැලීම සඳහා බෙන්සූඩා තවත් මාසයක් ඉල්ලා සිටියේ ය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.timesofisrael.com/icc-prosecutor-requests-more-time-to-weigh-jurisdiction-over-palestinian-areas/|title=ICC prosecutor requests more time to weigh jurisdiction over Palestinian areas|last=Ahren|first=Raphael|date=19 March 2020|work=[[Times of Israel]]|access-date=21 March 2020}}&lt;/ref&gt; රටවල් 50 ක් සහ රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන සලකා බැලීම සඳහා එවැනි සංක්ෂිප්ත ගොනු කර ඇති අතර 2020 අප්‍රේල් 29 වන දින පලස්තීන සහ ජාත්‍යන්තර සංවිධාන 180 කට අධික සංඛ්‍යාවක් සහ පුද්ගලයින් පලස්තීනයට සහය දක්වමින් විවෘත ලිපියක් ගොනු කර ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.jpost.com/israel-news/icc-prosecutor-to-give-final-position-on-if-palestine-is-a-state-preview-626322|title=ICC Prosecutor to give final position on if Palestine is a state|date=30 April 2020|access-date=30 April 2020|publisher=Jerusalem Post}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.alhaq.org/advocacy/16795.html|title=Joint Open Letter to the Office of the Prosecutor of the International Criminal Court: Time to Investigate Crimes in Palestine, Time for Justice|date=29 April 2020|access-date=29 April 2020|publisher=Al-Haq}}&lt;/ref&gt; ඕස්ට්‍රේලියාව, ඔස්ට්‍රියාව, බ්‍රසීලය, කැනඩාව, චෙක් ජනරජය, ජර්මනිය, හංගේරියාව සහ උගන්ඩාව යන ප්‍රාන්ත පාර්ශව අටක් විසින් කරන ලද ඇමරිකස් කියුරි ගොනු කිරීම් තර්ක කළේ පලස්තීනය රාජ්‍යයක් නොවන බව මත ICC ට අධිකරණ බලයක් නොමැති බවයි.&lt;ref&gt;Journal of International Criminal Justice, Volume 18, Issue 4, September 2020, Pages 905–925, {{doi|10.1093/jicj/mqaa049}}&lt;/ref&gt;

2020 අප්‍රේල් 30 වන දින, බෙන්සූඩා සිය මූලික සොයාගැනීමේ ස්ථාවරයේ සිට, &quot;අධිකරණයට වාඩිලාගෙන සිටින පලස්තීන ප්‍රදේශය සම්බන්ධයෙන් අධිකරණ බලය ඇති බවට පැමිණිල්ල සහභාගිවන්නන්ගේ නිරීක්ෂණ සහ ශේෂයන් හොඳින් සලකා බලා ඇත&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.timesofisrael.com/chief-prosecutor-insists-icc-has-jurisdiction-to-probe-war-crimes-in-palestine/|title=Chief prosecutor insists ICC has jurisdiction to probe war crimes in 'Palestine'|last=Ahren|first=Raphael|date=30 April 2020|access-date=30 April 2020|publisher=Times of Israel}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=30 April 2020 |title=Prosecution Response to the Observations of ''Amici Curiae'', Legal Representatives of Victims, and States |url=https://www.icc-cpi.int/CourtRecords/CR2020_01746.PDF |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230609070357/http://www.icc-cpi.int/sites/default/files/CourtRecords/CR2020_01746.PDF |archive-date=9 June 2023 |publisher=International Criminal Court}}&lt;/ref&gt;

=== ICC පූර්ව නඩු විභාගය I ===
2021 පෙබරවාරි 5 වන දින, [[ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයේ විනිසුරුවන්#කුටි|ICC පූර්ව නඩු විභාගය I]] විසින් &quot;බහුතරයෙන්, ICC රෝම ප්‍රඥප්තියට රාජ්‍ය පාර්ශවයක් වන පලස්තීනයේ තත්ත්වය පිළිබඳ උසාවියේ භෞමික අධිකරණ බලය, 1967 සිට ඊශ්‍රායලය විසින් අල්ලාගෙන සිටි ප්‍රදේශ, එනම් ගාසා තීරය දක්වා විහිදේ. සහ නැගෙනහිර ජෙරුසලම ඇතුළු බටහිර ඉවුර.&quot; ඊශ්‍රායලයේ ඊට පටහැනි තර්කය ප්‍රතික්ෂේප කරමින් විනිශ්චයකාරවරු අධිකරණයට අධිකරණ බලය ඇති බව තීන්දු කළහ. තීරණය රාජ්‍යත්වය හෝ නීත්‍යානුකූල දේශසීමා තීරණය කිරීමට උත්සාහ නොකරයි. සභාපති විනිසුරු Péter Kovács අර්ධ වශයෙන් විරුද්ධ මතයක් එකතු කළේය.&lt;ref name=&quot;ICC_pretrial_chamber_I_jurisdiction_Palestine2&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=5 February 2021 |title=ICC Pre-Trial Chamber I issues its decision on the Prosecutor's request related to territorial jurisdiction over Palestine |url=https://www.icc-cpi.int/Pages/item.aspx?name=pr1566 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214153845/https://www.icc-cpi.int/Pages/item.aspx?name=pr1566 |archive-date=14 February 2022 |access-date=5 February 2021 |website=[[International Criminal Court]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-icc-approves-request-to-open-criminal-probe-into-israeli-activities-in-territories-1.8989925|title=ICC approves probe into possible war crimes by Israel, Hamas in Palestinian territories|date=5 February 2021|access-date=5 February 2021|publisher=Haaretz}}&lt;/ref&gt;

මාර්තු 3 වන දින, ICC තීන්දුවෙන් මාසයක් ඇතුළත, අභිචෝදකයා විසින් විමර්ශනය ආරම්භ කරන ලදී &quot;2014 ජූනි 13 සිට [පලස්තීනයේ] තත්ත්වය තුළ සිදු කර ඇතැයි කියනු ලබන අධිකරණයේ අධිකරණ බල සීමාව තුළ අපරාධ ආවරණය කරනු ඇත, තත්වය මගේ කාර්යාලයට යොමු කිරීමෙහි සඳහන් කර ඇත.&quot;&lt;ref name=&quot;ICC_Bensouda_Palestine_investigation_confirmed3&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=3 March 2021 |title=Statement of ICC Prosecutor, Fatou Bensouda, respecting an investigation of the Situation in Palestine |url=https://www.icc-cpi.int/news/statement-icc-prosecutor-fatou-bensouda-respecting-investigation-situation-palestine |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20230722194420/https://www.icc-cpi.int/news/statement-icc-prosecutor-fatou-bensouda-respecting-investigation-situation-palestine |archive-date=22 July 2023 |website=[[International Criminal Court]]}}&lt;/ref&gt; පලස්තීනයේ අතිරේක ප්‍රකාශයක් නොමැතිව, 2015 අප්‍රේල් 1 න් පසු පලස්තීනයේ සිදුවීම් සම්බන්ධයෙන් අධිකරණයට අධිකරණ බලය හිමි වනු&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Bosco|first=David|year=2016|title=Palestine in The Hague: Justice, Geopolitics, and the International Criminal Court|journal=Global Governance: A Review of Multilateralism and International Organizations|volume=22|issue=1|pages=155–171[158,170]|doi=10.1163/19426720-02201010|jstor=44861186|quote=Palestine's separate declaration providing the court with retroactive jurisdiction back to 13 June 2014. This addition was important because the court acquires jurisdiction sixty days after a member seeks admission to the court. See Rome Statute, art. 126(2). Absent Palestine's additional declaration, the court would only have jurisdiction over events in Palestine after 1 April 2015.}}&lt;/ref&gt; 2015 ජනවාරි 1 වන දින, [[ද නිව්යෝර්ක් ටයිම්ස්|නිව් යෝර්ක් ටයිම්ස්]] වාර්තා කළේ, මානව හිමිකම් කණ්ඩායමේ [[Al Haq|අල් හක්]] හි අධ්‍යක්ෂ [[Shawan Jabarin|ෂවාන් ජබරින්]],&quot; [[United Nations Fact Finding Mission on the 2014 Israel–Gaza conflict|පලස්තීනුවන්]] විසින් සලකා බලනු ලබන කාල සීමාවට සමගාමීව, පසුගිය ජූනි 13 දක්වා ප්‍රතික්‍රියාකාරී අධිකරණ බලය සඳහා ඉල්ලීමක් ඉදිරිපත් කරන&quot; බවයි. [[United Nations Fact Finding Mission on the 2014 Israel–Gaza conflict|2014 ඊශ්‍රායල-ගාසා ගැටුම පිළිබඳ ජාතීන්ගේ කරුණු සෙවීමේ මෙහෙයුම]].&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/01/02/world/middleeast/court-membership-wouldnt-guarantee-palestinians-a-war-crimes-case.html|title=Joining International Criminal Court Wouldn't Guarantee Palestinians a War Crimes Case|date=January 1, 2015|access-date=March 16, 2021|publisher=NYT}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/world/2014/aug/12/un-names-3-member-panel-to-probe-gaza-conflict-war-crimes-646953.html|title=UN Names 3-member Panel to Probe Gaza Conflict War Crimes|date=12 August 2014|work=The New Indian Express|access-date=16 March 2021|agency=[[Press Trust of India]]}}&lt;/ref&gt; [[Associated Press|ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස් පුවත්පතට]] අනුව, &quot;පලස්තීනුවන් එම ග්‍රීෂ්මයේදී ඊශ්‍රායලයේ විනාශකාරී ගාසා යුද්ධයට සමගාමීව විමර්ශනයේ ආරම්භය ලෙස 2014 ජූනි තෝරා ගත්තේය.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://apnews.com/article/israel-west-bank-palestinian-territories-courts-crime-19117d4265f5d564256ea7fe75854aa6|title=ICC launches war crimes probe into Israeli practices|date=3 March 2021|access-date=15 March 2021|publisher=AP}}&lt;/ref&gt;

== විමර්ශනය ==

=== 2021-2022 ===
ICC අභිචෝදක කාර්යාලය 2021 මාර්තු 18 වන දින ඊශ්‍රායලයට සහ පලස්තීන අධිකාරියට විධිමත් දැනුම්දීම් යවා ඇති බවත්, &quot;ඔවුන් තමන්ගේම විමර්ශන සිදු කරන බව ඔප්පු කරමින් කල් දැමීමක් ඉල්ලා සිටීමට&quot; මාසයක කාලයක් ලබා දී ඇති බවත්, ICC සාමාජික රටවලට ලිපි යවා ඇති බවත් ය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/icc-gives-israel-month-to-seek-deferral-of-war-crimes-probe-icc-palestinian-authority-jerusalem-west-bank-gaza-b1819270.html|title=ICC gives Israel month to seek deferral of war crimes probe|date=18 March 2021|work=The Independent|access-date=18 March 2021}}&lt;/ref&gt; 2021 මාර්තු 18 වන දින, [[Times of Israel|ටයිම්ස් ඔෆ් ඊශ්‍රායලය]], ඊශ්‍රායලයේ චැනල් 13 උපුටා දක්වමින්, ඊශ්‍රායලයට ICC වෙතින් ලිපියක් ලැබුණු බව වාර්තා කළේ, විමර්ශනය ආවරණය කරන ප්‍රධාන ක්ෂේත්‍ර තුන: [[2014 ඊශ්‍රායෙල–ගාසා ගැටුම|2014 ගාසා යුද්ධය]], [[Israeli settlement|ඊශ්‍රායල ජනාවාස]] ප්‍රතිපත්තිය සහ [[2018–2019 Gaza border protests|2018-2019 ගාසා දේශසීමා විරෝධතා]]. ඊශ්‍රායලයට ප්‍රතිචාර දැක්වීමට දින 30ක කාලයක් ලබාදී ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.timesofisrael.com/israel-said-to-receive-formal-letter-from-icc-informing-of-war-crimes-probe/|title=Israel said to receive formal letter from ICC informing of war crimes probe|date=18 March 2021|access-date=18 March 2021|publisher=Times of Israel}}&lt;/ref&gt; 2021 මාර්තු 21 වන දින ඔහු බටහිර ඉවුරට ආපසු පැමිණීමෙන් පසු ජෝර්දාන් පලස්තීන දේශසීමා හරස් මාර්ගයේදී ප්‍රශ්න කිරීමෙන් පසුව, ICC අභිචෝදකයා සමඟ හේග් හි පැවති රැස්වීමකින් පසුව, විදේශ කටයුතු අමාත්‍ය සහ විදේශික [[Riyad al-Maliki|රියාද් මල්කි]] පැවසුවේ ඊශ්‍රායල බලධාරීන් සම්බාධක පනවන බවට තර්ජනය කළ බවයි. ICC සමඟ සන්නිවේදනය කරන නමුත් එම සම්බන්ධතාව නොසලකා හරිනු ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/123774|title=Foreign Minister Malki: Contacts with the International Criminal Court will continue despite Israeli obstacles|date=22 March 2021|access-date=22 March 2021|publisher=WAFA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/123764|title=To punish him for meeting ICC Prosecutor, Israel withdraws VIP card from Foreign Minister Malki|date=21 March 2021|access-date=21 March 2021|publisher=WAFA}}&lt;/ref&gt; 2021 අප්‍රේල් 8 වෙනිදා ඊශ්‍රායලය කියා සිටියේ තමන් ICC යේ විමර්ශනයට සහයෝගී නොවන බව පැවසීමට ලිඛිතව ලියන බවත්, අධිකරණයට අධිකරණ බලයක් නොමැති බවත්, යුද අපරාධ සිදු කළ බවට සැක කෙරෙන සොල්දාදුවන් විභාග කිරීමට තමන්ගේම අධිකරණයට හැකියාව ඇති බවත් තර්ක කරමිනි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Harkov |first=Lahav |date=8 April 2021 |title=Israel responds to ICC: You have no jurisdiction over us |url=https://www.jpost.com/israel-news/israeli-response-to-icc-you-have-no-jurisdiction-over-us-664533 |website=The Jerusalem Post &amp;#124; JPost.com}}&lt;/ref&gt;

විදේශ කටයුතු සහ විදේශිකයන් පිළිබඳ අමාත්‍ය රියාද් අල්-මලිකි 2022 ජුනි 9 වන දින හේග් හිදී ICC අභිචෝදක [[Karim Ahmad Khan|කරීම් අහමඩ් ඛාන්]] හමුවී &quot;පලස්තීන ප්‍රශ්නය සම්බන්ධයෙන් උසාවියේ පරීක්ෂණ ප්‍රමාද කිරීම ප්‍රශ්න කළේය&quot;. ''[[WAFA]]'' ට අනුව, ඛාන් පැවසුවේ පලස්තීනය අධිකරණය විසින් බලන එක් නඩුවක් බවත් අසාර්ථක වීම විකල්පයක් නොවන බවත්ය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=9 June 2022 |title=FM Al-Maliki hands ICC Prosecutor official probe results into Shireen Abu Akleh's brutal murder |url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/129599 |publisher=WAFA}}&lt;/ref&gt; [[Jerusalem Post|ජෙරුසලම් පෝස්ට්]] වාර්තා කළේ, 2022 ජූනි 18 වන විට, ෆාටූ බෙන්සූදා වෙනුවට ඛාන් පත් වී වසරක් ගත වන විට, ඔහු &quot;[එනම්] ඊශ්‍රායලය-පලස්තීනය සම්බන්ධයෙන් එක ප්‍රසිද්ධ ප්‍රකාශයක් හෝ එකදු ප්‍රසිද්ධ ක්‍රියාමාර්ගයක් ගෙන නොතිබූ&quot; බවයි. පලස්තීන තත්වයට සමානව රුසියාව ICC සාමාජිකයෙකු නොවූවත්, යුක්රේනය තම භූමියේ සිදු කරන ලද අපරාධ තාවකාලිකව පිළිගැනීමක් ගොනු කිරීම මත පදනම්ව, ජාත්‍යන්තර සහයෝගය ඇතිව, [[2022 රුසියානු යුක්‍රේන ආක්‍රමණය|2022 යුක්‍රේනය ආක්‍රමණය කිරීමේ දී]] ඛාන් ශක්තිමත් ක්‍රියාකාරී ස්ථාවරයක් ගත්තේය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=17 June 2022 |title=One year of Khan: How does the probe against Israel look? – analysis |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-709714 |website=The Jerusalem Post &amp;#124; JPost.com}}&lt;/ref&gt; මැයි මාසයේ දී, පලස්තීන මානව හිමිකම් සංවිධාන වන [[Al-Haq|අල්-හක්]], [[Al Mezan Center for Human Rights|අල්-මෙසාන්]] සහ [[Palestinian Center for Human Rights|පලස්තීන මානව හිමිකම් පිළිබඳ මධ්‍යස්ථානය]] (PCHR) [[2021 ඊශ්‍රායෙල–පලස්තීන ගැටුම|2021 ඊශ්‍රායල-පලස්තීන අර්බුදයේ දී]] ගාසා තීරයේ සිදු කළ බව කියන අපරාධ සම්බන්ධයෙන් ICC වෙත නඩු ගොනුවක් ඉදිරිපත් කළේය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=24 May 2022 |title=Palestinian human rights organizations urge ICC Prosecutor to open cases from Israeli attack on Gaza in 2021 |url=https://www.arabnewsnetwork.ps/palestinian-human-rights-organizations-urge-icc-prosecutor-to-open-cases-from-israeli-attack-on-gaza-in-2021/}}&lt;/ref&gt; ජාත්‍යන්තර මානුෂීය නීතියට පටහැනිව ඊශ්‍රායල ආරක්ෂක අංශ ක්‍රමානුකූලව පලස්තීන මාධ්‍යවේදීන් ඉලක්ක කර ගනිමින් සිටින බවට තර්ක කරමින් තවත් මාධ්‍යවේදීන් හතර දෙනෙකු සම්බන්ධයෙන් දැනට අප්‍රේල් මස ගොනු කර ඇති ගොනුවකට එකතු කරන ලද [[Killing of Shireen Abu Akleh|Shireen]] [[Shireen Abu Akleh|Abu Akleh]] ගේ මරණය සම්බන්ධයෙන් කරුණු ඉදිරිපත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2022/may/27/shireen-abu-aqleh-killing-of-reporter-referred-to-international-criminal-court|title=Shireen Abu Aqleh: killing of reporter referred to international criminal court|date=27 May 2022|work=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt;

=== 2023-වර්තමානය ===
2023 දී, ICC රෙජිස්ට්‍රි විසින් 2018 දෙසැම්බර් මාසයේ සිට අවශ්‍ය පරිදි වින්දිතයින්ට සහ බලපෑමට ලක් වූ ප්‍රජාවන්ට එහි තොරතුරු සහ සම්බන්ධ ඉල්ලීම් පිළිබඳ තුන්මාසික වාර්තා අඛණ්ඩව සැපයීම, එහි 19 වන වාර්තාව 2023 මැයි මාසයේදී ප්‍රකාශයට පත් කළේය. 2023 මැයි වාර්තාවට අනුව ක්‍රියාකාරකම්වලට සම්බන්ධ වූ ICC හි ඒකකවලට ''වින්දිතයන්ගේ සහභාගීත්වය සහ වන්දි ගෙවීමේ අංශය'' සහ ''වින්දිතයන් සඳහා වූ භාරකාර අරමුදල'' වැනි ඒකක ඇතුළත් විය. පලස්තීනයේ විමර්ශනයට අදාළව ICC පිළිබඳ අරාබි භාෂාවෙන් වීඩියෝ දර්ශන සහ ලිඛිත තොරතුරු ඇතුළත් &quot;මාර්ගගත තොරතුරු මොඩියුලයක්&quot; සකස් කිරීමේ කටයුතු වාර්තා විය.&lt;ref name=&quot;ICC_19th_registry_report&quot;&gt;{{Cite Q|Q120807593}}&lt;/ref&gt;

ඔක්තෝබර් 12 දින, [[ඊශ්‍රායල-හමාස් යුද්ධය]] අතරතුර, ICC ප්‍රධාන අභිචෝදක කරීම් අහමඩ් ඛාන් ප්‍රකාශ කළේ පලස්තීනුවන් විසින් ඊශ්‍රායල භූමියේදී සහ ඊශ්‍රායෙල්වරුන් විසින් පලස්තීන භූමියේදී සිදු කරන ලද යුධ අපරාධ දෙකම ICC හි පලස්තීන විමර්ශනයේ අධිකරණ බලය තුළ පවතින බවයි.&lt;ref name=&quot;Reuters_Hamas_attack_Israeli_response3&quot;&gt;{{Cite Q|Q123120848}}&lt;/ref&gt;

නොවැම්බර් 29 වන දින ඛාන් ඊජිප්තුව සහ ගාසා තීරය අතර [[රෆා දේශසීමා තරණය|රෆා දේශසීමා හරස් මාර්ගයට]] ගියේය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/israel-news/2023-10-29/ty-article/.premium/icc-prosecutor-visits-egypt-gaza-border-amid-israeli-war-crimes-allegations/0000018b-7c48-d51e-a3cb-7d6c18860000|title=ICC Prosecutor Visits Rafah Crossing on Egypt-Gaza Border Amid Israeli War Crimes Allegations|work=Haaretz}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=30 October 2023 |title=Statement of ICC Prosecutor Karim A. A. Khan KC from Cairo on the situation in the State of Palestine and Israel |url=https://www.icc-cpi.int/news/statement-icc-prosecutor-karim-khan-kc-cairo-situation-state-palestine-and-israel |website=International Criminal Court}}&lt;/ref&gt; හමාස් ප්‍රහාරවලට ගොදුරු වූවන්ගේ ඊශ්‍රායල පවුල් ඝාතන සහ පැහැරගැනීම් සම්බන්ධයෙන් පරීක්ෂණයක් පැවැත්වීමට නියෝග කරන ලෙස ICC වෙත ආයාචනා කිරීමෙන් පසු පසු දින ඛාන් ඊශ්‍රායලයට ගියේය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/icc-prosecutor-visit-israel-request-oct-7-hamas-attack-victims-2023-11-30/|title=ICC prosecutor to visit Israel at request of Oct. 7 Hamas attack victims|date=30 November 2023|work=Reuters|access-date=3 December 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/israel-news/2023-12-02/ty-article/.premium/icc-prosecutor-in-first-ever-israel-visit-reason-to-believe-hamas-committed-war-crimes/0000018c-2a67-d5f2-a5cc-6e7798c80000|title=ICC Prosecutor in Israel for First-ever Visit: 'Reason to Believe' Hamas Committed War Crimes on Oct 7|work=Haaretz|access-date=3 December 2023|language=en}}&lt;/ref&gt; ඔහුගේ සංචාරයේ දී ඛාන් [[Be'eri massacre|බීරි]], [[Kfar Aza massacre|කෆාර් ආසා]] සහ [[Re'im|රීම්]] අසල [[Re'im music festival massacre|නෝවා සංගීත උළෙල]] සමූලඝාතන ස්ථාන වල සංචාරය කළේය. පසුව නිකුත් කරන ලද ප්‍රකාශයක, ඛාන් ඊශ්‍රායල සිවිල් වැසියන්ට එරෙහි ඔක්තෝම්බර් 7 ප්‍රහාරය බරපතල ජාත්‍යන්තර අපරාධ ලෙස හැඳින්වූ අතර, එය විසඳීම සඳහා ICC පිහිටුවන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/israel-news/2023-12-03/ty-article/icc-prosecutor-calls-oct-7-hamas-attack-on-israelis-serious-international-crimes/0000018c-3069-da74-afce-b5f926bb0000|title=ICC Prosecutor Calls Oct. 7 Hamas Attack on Israelis 'Serious International Crimes'|work=Haaretz}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=3 December 2023 |title=ICC Chief Prosecutor: We must show that the law protects all |url=https://www.jpost.com/arab-israeli-conflict/gaza-news/article-776326 |access-date=3 December 2023 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=3 December 2023 |title=ICC Prosecutor, Karim A. A. Khan KC, concludes first visit to Israel and State of Palestine by an ICC Prosecutor: &quot;We must show that the law is there, on the front lines, and that it is capable of protecting all&quot;. |url=https://www.icc-cpi.int/news/icc-prosecutor-karim-khan-kc-concludes-first-visit-israel-and-state-palestine-icc-prosecutor |website=International Criminal Court}}&lt;/ref&gt; දෙසැම්බර් 3 වන දින, රමල්ලාහ් වෙතින් වීඩියෝ පණිවිඩයක් නිකුත් කරමින්, ඛාන් පැවසුවේ 2021 ICC විමර්ශනය &quot;ඉක්මනින්, දැඩි ලෙස, අධිෂ්ඨානයෙන් සහ අපි හැඟීම් මත නොව ශක්තිමත් සාක්ෂි මත ක්‍රියා කළ යුතු බවට අවධාරනයෙන් ඉදිරියට යන&quot; බවයි. ඊශ්‍රායලය සහ හමාස් යන දෙපිරිසම යුද නීතිවලට ගරු කළ යුතු බවත්, [[Israeli settler violence|ඊශ්‍රායල පදිංචිකරුවන්ගේ ප්‍රචණ්ඩත්වය]] පිළිබඳ සිය විමර්ශනය කඩිනම් කරන බවත් ඛාන් පැවසීය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Meijer |first=Bart |date=3 December 2023 |title=ICC prosecutor says Israel must respect international law |url=https://www.reuters.com/world/europe/icc-prosecutor-urges-israel-hamas-respect-international-law-2023-12-03/ |via=www.reuters.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Corder |first=Mike |date=3 December 2023 |title=After visiting Israel and Ramallah, the ICC prosecutor says he will intensify investigations |url=https://apnews.com/article/gaza-icc-israel-war-hamas-prosecutor-e4077faca4a4e94c7b2c1550ce78cf57 |website=AP News}}&lt;/ref&gt;

2024 අප්‍රේල් මස අග දී, ICC කාර්ය මණ්ඩලය ගාසා තීරයේ සිට පලස්තීන රෝහල් කාර්ය මණ්ඩලයට සිදුවිය හැකි යුද අපරාධ පිළිබඳව සම්මුඛ සාකච්ඡාවක් පැවැත්වීය.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Exclusive: Gaza hospital staff questioned by ICC war crimes prosecutors &amp;#124; Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/gaza-hospital-staff-questioned-by-icc-war-crimes-prosecutors-sources-say-2024-04-29/ |website=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=30 April 2024 |title=Report: ICC Investigators Interview Gaza Hospital Staff in War Crimes Probe, Locations Former Hamas Headquarters – The Foreign Desk &amp;#124; by Lisa Daftari |url=https://foreigndesknews.com/trending/report-icc-investigators-interview-gaza-hospital-staff-in-war-crimes-probe-locations-former-hamas-headquarters/}}&lt;/ref&gt;

== සම්පත් ==
2023 ඔක්තෝම්බර් වන විට, කරීම් ඛාන්ට අනුව, විශේෂයෙන් පලස්තීන විමර්ශනය සහ සමස්තයක් ලෙස ICC ය අඩුවෙන් අරමුදල් සපයන ලදී. ඛාන් ප්‍රකාශ කළේ, &quot;පලස්තීනය - අපට ඇති අනෙකුත් සෑම තත්වයක් මෙන් - අඩු අරමුදල් සහ අඩු සම්පත් වන අතර, එම කාර්යය කිරීමට අපට මෙවලම් ලබා දීමට ඔවුන් කැමතිද යන්න රාජ්‍ය පාර්ශවයන්ට සහ ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාවට අභියෝගයකි.&quot;&lt;ref name=&quot;AJE_Could_a_warning_by_ICC&quot;&gt;{{Cite Q|Q123120541}}&lt;/ref&gt;

== පරිපාලනය ==
එක්සත් ජනපද නීතිවේදියෙකු වන [[Brenda Hollis|බ්‍රෙන්ඩා හොලිස්]] සමඟ එක්ව විමර්ශනය කළමනාකරණය කිරීම සඳහා 2024 මාර්තු මාසයේ දී නීතිඥයෙකු සහ හිටපු හමුදා නඩු පවරන්නෙකු වන [[Andrew Cayley|ඇන්ඩෲ කේලි]] පත් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Guardian_UK_lawyer_oversee&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/law/2024/mar/11/uk-lawyer-andrew-cayley-icc-investigation-alleged-war-crimes-palestinian-territories|title=UK lawyer to oversee ICC investigation into alleged war crimes in Palestinian territories|last=Davies|first=Harry|date=11 March 2024|work=[[The Guardian]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240409101607/https://www.theguardian.com/law/2024/mar/11/uk-lawyer-andrew-cayley-icc-investigation-alleged-war-crimes-palestinian-territories|archive-date=9 April 2024}}&lt;/ref&gt;

== ICC ට ඊශ්‍රායල තර්ජන ==
2024 දී, ඊශ්‍රායල සඟරා ''[[+972 Magazine|+972]]'' සහ ''Local Call'' සමඟ එක්ව ''[[ද ගාඩියන්]]'' විසින් කරන ලද පරීක්ෂණයකින්, ඊශ්‍රායලය විසින් වසර නවයක ව්‍යාපාරයක් තම බුද්ධි අංශ යොදා ගනිමින් &quot;අනුක්‍ෂණය, හැක්, පීඩනය, මඩ ගැසීම සහ ජ්‍යෙෂ්ඨ ICC කාර්යමණ්ඩලයට තර්ජනය කිරීම&quot; යන චෝදනාව අනාවරණය විය. උසාවියේ පරීක්ෂණ අඩාල කිරීමට&quot;. හිටපු අභිචෝදක ෆාටූ බෙන්සූඩා සහ ඇගේ අනුප්‍රාප්තික කරීම් අහමඩ් ඛාන් ඇතුළු අයිසීසී නිලධාරීන් කිහිප දෙනෙකුගේ දුරකථන ඇමතුම් සහ වෙනත් ආකාරයේ සන්නිවේදනයන් ඊශ්‍රායලය විසින් ග්‍රහණය කර ගෙන ඇති අතර, එක් බුද්ධි අංශ නිලධාරියෙකු &quot;උමතු&quot; ලෙස විස්තර කරන ලද ඊශ්‍රායල අගමැති බෙන්ජමින් නෙතන්යාහු විසින් සමීපව අනුගමනය කරන ලද නිරීක්ෂණ ව්‍යාපාරයකි. [[Mossad|මොසාඩ්]], [[Shin Bet|ෂින් බෙට්]] සහ [[Military Intelligence Directorate (Israel)|ඊශ්‍රායල හමුදා බුද්ධි අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලය]] විසින් මෙම ප්‍රයත්නයන් සිදු කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;TG3&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/may/28/spying-hacking-intimidation-israel-war-icc-exposed|title=Spying, hacking and intimidation: Israel's nine-year 'war' on the ICC exposed|last=Davies|first=Harry|date=28 May 2024|work=[[The Guardian]]|last2=McKernan|first2=Bethan|last3=Abraham|first3=Yuval|last4=Rapoport|first4=Meron}}&lt;/ref&gt; ජූනි 14 දින, ''ගාඩියන්'' හි විමර්ශනවලින් පසුව, රෝම ප්‍රඥප්තියට සම්බන්ධ ප්‍රාන්ත 93ක් ඒකාබද්ධ ප්‍රකාශයක් නිකුත් කරමින් කියා සිටියේ, තමන් ICC ආරක්ෂා කරන බවත්, &quot;අධිකරණයට, එහි නිලධාරීන්ට සහ සහයෝගීව කටයුතු කරන අයට එරෙහිව ඕනෑම දේශපාලන මැදිහත්වීම් සහ බලපෑම්වලින් එහි අඛණ්ඩතාව ආරක්ෂා කරන බවත්ය.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/law/article/2024/jun/15/icc-must-be-allowed-to-carry-out-work-without-intimidation-say-93-member-states|title=ICC must be allowed to carry out work 'without intimidation', say 93 member states|last=Davies|first=Harry|date=15 June 2024|work=The Guardian|access-date=16 June 2024|language=en-GB|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

එක් සිදුවීමක දී, 2015 වසරේ විමර්ශනය ආරම්භ වී මාස දෙකකට පසු, ICC අභිචෝදක බෙන්සූඩා වෙත නාඳුනන ජර්මානු කාන්තාවක් ඇය වෙත පැමිණ ඩොලර් සිය ගණනක් අඩංගු ලියුම් කවරයක් සහ ඊශ්‍රායලයෙන් ආරම්භ වූ දුරකථන අංකයක් සහිත කඩදාසියක් ඇයට ලබා දී ඇත. මෙම සිද්ධිය නෙදර්ලන්ත බලධාරීන්ට වාර්තා වූ අතර, බෙන්සූඩාට අමතර ආරක්ෂාවක් ලබා දුන්නේය.&lt;ref name=&quot;TG4&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/may/28/spying-hacking-intimidation-israel-war-icc-exposed|title=Spying, hacking and intimidation: Israel's nine-year 'war' on the ICC exposed|last=Davies|first=Harry|date=28 May 2024|work=[[The Guardian]]|last2=McKernan|first2=Bethan|last3=Abraham|first3=Yuval|last4=Rapoport|first4=Meron}}&lt;/ref&gt;

2019 දී සිදු වූ තවත් සිදුවීමකදී, මොසාඩ් අධ්‍යක්ෂ [[Yossi Cohen|යොසි කොහෙන්]] විසින් බෙන්සූඩාට &quot;සැඟවී පහර දෙන ලදී&quot;, ඔහු හදිසියේම නිව් යෝර්ක් හෝටල් කට්ටලයක පෙනී සිටි අතර එය නඩු පවරන්නා සහ එවකට [[කොන්ගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය|කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජයේ]] ජනාධිපති [[Joseph Kabila|ජෝසප් කබිලා]] අතර නිල රැස්වීමක් පවත්වයි. කොහෙන් බෙන්සූදාව අනවශ්‍ය ඇමතුම් වලට යටත් කිරීමට පටන් ගත් අතර, ''ද ගාඩියන්'' විසින් සම්මුඛ සාකච්ඡාවට ලක් කරන ලද මූලාශ්‍ර ඔහුව විස්තර කළේ ඔහු &quot;වඩාත් වඩ වඩාත් තර්ජනාත්මක සහ බිය ගැන්වීම්&quot; බවට පත්වෙමින් සිටින බවයි.&lt;ref name=&quot;TG5&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/may/28/spying-hacking-intimidation-israel-war-icc-exposed|title=Spying, hacking and intimidation: Israel's nine-year 'war' on the ICC exposed|last=Davies|first=Harry|date=28 May 2024|work=[[The Guardian]]|last2=McKernan|first2=Bethan|last3=Abraham|first3=Yuval|last4=Rapoport|first4=Meron}}&lt;/ref&gt;

2023 දී, ඊශ්‍රායල-හමාස් යුද්ධයෙන් පසුව, නව අභිචෝදක කරීම් ඛාන් විසින් මෙහෙයවන ලද පරීක්ෂණ අතරතුර, ICC තවදුරටත් ඊශ්‍රායල නිරීක්ෂණ උත්සාහයන් අපේක්ෂාවෙන් එහි ආරක්ෂක තත්ත්වය වැඩි දියුණු කළේය.&lt;ref name=&quot;TG6&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/may/28/spying-hacking-intimidation-israel-war-icc-exposed|title=Spying, hacking and intimidation: Israel's nine-year 'war' on the ICC exposed|last=Davies|first=Harry|date=28 May 2024|work=[[The Guardian]]|last2=McKernan|first2=Bethan|last3=Abraham|first3=Yuval|last4=Rapoport|first4=Meron}}&lt;/ref&gt;

== ප්‍රතික්‍රියා ==
2024 අප්‍රේල් 16 වන දින, නෙතන්යාහු සහ ඊශ්‍රායල රජයේ අමාත්‍යවරුන් තිදෙනෙකු රජයේ නීති උපදේශකයින් සමඟ හදිසි රැස්වීමක් පැවැත්වූයේ නෙතන්යාහු, අනෙකුත් ජ්‍යෙෂ්ඨ නිලධාරීන් හෝ [[ඊශ්‍රායල සන්නද්ධ හමුදා|ඊශ්‍රායල ආරක්ෂක හමුදා]] නිලධාරීන්ට එරෙහිව ICC අත්අඩංගුවට ගැනීමේ වරෙන්තු නිකුත් කිරීමේ හැකියාව පිළිබඳව සාකච්ඡා කිරීමටය. [[Channel 12 (Israel)|චැනල් 12]] ට අනුව, අත්අඩංගුවට ගැනීමේ වරෙන්තු නිකුත් කිරීම අවහිර කිරීමේ අරමුණින් &quot;ඊශ්‍රායලය අධිකරණයට සහ 'බලපෑම් ඇති රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික පුද්ගලයින්{{Single+double}}  ළඟා වන බවට රැස්වීමේදී තීරණයක් ගන්නා ලදී.&lt;ref name=&quot;TimesofIsrael_Netanyahus_office_hosts&quot;&gt;{{Cite Q|Q125585705}}&lt;/ref&gt; අප්‍රේල් අග වන විට, ඊශ්‍රායල සහ හමාස් නිලධාරීන් සඳහා වරෙන්තු නිකුත් කිරීමට වැඩි ඉඩක් ඇතැයි ඊශ්‍රායල නිලධාරීන් සැලකූහ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2024/04/28/world/middleeast/icc-arrest-warrants-israel-hamas.html|title=Israeli Officials Believe I.C.C. Is Preparing Arrest Warrants Over War|last=Bergman|first=Ronen|date=28 April 2024|work=[[The New York Times]]|archive-url=https://archive.today/20240429192408/https://www.nytimes.com/2024/04/28/world/middleeast/netanyahu-icc-arrest-warrants-israel-hamas.html|archive-date=29 April 2024|last2=Kingsley|first2=Patrick}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/israel-news/2024-04-28/ty-article/.premium/israel-scrambles-as-netanyahu-defense-chiefs-face-possible-icc-arrest-warrants/0000018f-2537-d0a5-abcf-37ff394f0000|title=Israel scrambles as Netanyahu, Gallant and IDF chief face ICC arrest warrants for war crimes in Gaza|last=Maanit|first=Chen|date=28 April 2024|work=[[Haaretz]]|last2=Lis|first2=Jonathan}}&lt;/ref&gt; ''[[The Times of Israel|ටයිම්ස් ඔෆ් ඊශ්‍රායලය]]'' (ToI) ඊශ්‍රායල නිලධාරීන් විස්තර කළේ ICC වරෙන්තු නිකුත් කිරීම වැළැක්වීමට &quot;සාමූහික උත්සාහයක්&quot; ගන්නා බවයි. ICC වරෙන්තු නිකුත් කිරීමට එරෙහිව ක්‍රියා කිරීමට ඊශ්‍රායල [[National Security Council (Israel)|ජාතික ආරක්ෂක කවුන්සිලය]] සහ [[Ministry of Foreign Affairs (Israel)|විදේශ අමාත්‍යාංශය]] සම්බන්ධ වී ඇති බවත්, වරෙන්තු වැළැක්වීම සඳහා නෙතන්හායු [[ජෝ බයිඩන්|එක්සත් ජනපද ජනාධිපති බයිඩන් රජය]] සමඟ “දුරකථනය හරහා නොනවතින තල්ලුවක්” ක්‍රියාත්මක කරන බවත් ToI ප්‍රකාශ කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.timesofisrael.com/israel-working-to-block-feared-icc-arrest-warrants-against-pm-others-over-gaza-war/|title=Israel working to block feared ICC arrest warrants against PM, others over Gaza war|work=[[The Times of Israel]]|archive-url=https://archive.today/20240429194802/https://www.timesofisrael.com/israel-working-to-block-feared-icc-arrest-warrants-against-pm-others-over-gaza-war|archive-date=29 April 2024}}&lt;/ref&gt; [[G7]] ප්‍රාන්තවල රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයින් ඊශ්‍රායල හෝ හමාස් නිලධාරීන්ට එරෙහිව යුද අපරාධ වරෙන්තු ප්‍රකාශයට පත් නොකරන ලෙස අධිකරණයෙන් ඉල්ලා සිටි අතර, වරෙන්තු මගින් සටන් විරාම සාකච්ඡා &quot;බාධා&quot; කළ හැකි බවට තර්ක කළහ. ICC නිල නොවන ලෙස රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයින්ට ප්‍රකාශ කළේ &quot;පරීක්ෂණයේ කිසිදු නාටකාකාර පියවරක් පිළිබඳව තමන් නොදන්නා&quot; බවයි. ICCය අදහස් දැක්වීම ප්‍රතික්ෂේප කරමින් කියා සිටියේ &quot;මාධ්‍ය වාර්තා වල සමපේක්ෂන&quot; වලට ප්‍රතිචාර නොදක්වන බවයි.&lt;ref name=&quot;Guardian_ICC_urged_delay&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/law/2024/apr/29/icc-possible-war-crimes-charges-israel-hamas-g7|title=ICC urged to delay possible war crimes charges against Israel and Hamas|last=Wintour|first=Patrick|date=29 April 2024|work=[[The Guardian]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240430071538/https://www.theguardian.com/law/2024/apr/29/icc-possible-war-crimes-charges-israel-hamas-g7|archive-date=30 April 2024|last2=Borger|first2=Julian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Exclusive: Gaza hospital staff questioned by ICC war crimes prosecutors &amp;#124; Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/gaza-hospital-staff-questioned-by-icc-war-crimes-prosecutors-sources-say-2024-04-29/ |website=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ft.com/content/440589b9-878d-4a6e-a8c1-50cf479e3609|title=Why are Israel's leaders worried about international courts?|last=Srivastava|first=Mehul|date=30 April 2024|work=Financial Times|last2=Shotter|first2=James}}&lt;/ref&gt;

[[Mehdi Hasan|Zeteo News]] එය ප්‍රකාශ කළේ [[U.S. Senate|එක්සත් ජනපද සෙනෙට් සභාවේ]] [[රිපබ්ලිකන් පක්ෂය (එක්සත් ජනපදය)|රිපබ්ලිකානුවන්]] දොළොස් දෙනෙකු විසින් [[Karim Ahmad Khan|ඛාන්]] වෙත අප්‍රේල් 24 වැනි දින යවන ලද ලිපියක් ස්කෑන් කිරීමකි, [[Tom Cotton]], [[Marco Rubio]], [[Ted Cruz]], [[Mitch McConnell]], [[Marsha Blackburn]], [[Katie Boyd Britt]], [[Ted Budd]], [[Kevin Cramer]] [[Bill Hagerty]], [[Pete Ricketts|Pete Rickets]], [[Rick Scott|Rick]] [[Allegations of genocide in the 2023 Israeli attack on Gaza|ගාසා තීරයේ සිදු කරන ලද යුද අපරාධ]] සම්බන්ධයෙන් ඊශ්‍රායල නිලධාරීන්ට එරෙහිව චෝදනා ඉදිරිපත් කිරීමට කිසිදු උත්සාහයක් නොගන්නා ලෙස [[Rick Scott|ස්කොට්]] සහ [[Tim Scott|ටිම් ස්කොට්]] ICC යෙන් ඉල්ලා සිටියහ. සෙනෙට් සභිකයෝ මෙසේ ප්‍රකාශ කළහ: &quot;ඊශ්‍රායලය ඉලක්ක කරන්න, අපි ඔබව ඉලක්ක කරන්නෙමු ... [සහ] ඔබේ සේවකයින් සහ ආශ්‍රිතයන් අනුමත කරන්න, ඔබ සහ ඔබේ පවුලේ අයට එක්සත් ජනපදයෙන් පැමිණීම තහනම් කරන්න. ඔබට අනතුරු අඟවා ඇත.&quot; [[ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂය (එක්සත් ජනපදය)|ඩිමොක්‍රටික්]] එක්සත් ජනපද සෙනෙට් සභික [[Chris Van Hollen|ක්‍රිස් වැන් හොලන්]] ලිපිය සම්බන්ධයෙන් අදහස් දක්වමින්: &quot;අධිකරණ නිලධාරීන්ට, ඔවුන්ගේ පවුල්වල සාමාජිකයින්ට සහ ඔවුන්ගේ සේවකයන්ට පළිගැනීමේ තර්ජනය කරමින් අධිකරණ ප්‍රශ්නයකට මැදිහත් වීම සම්පූර්ණයෙන්ම වැරදිය. මෙම මැර ක්‍රියාව සුදුසු වන්නේ [[Mafia|මාෆියාවට]] මිස එක්සත් ජනපද සෙනෙට් සභිකයින්ට නොවේ.&quot;&lt;ref name=&quot;Zeteo_you_have_been_warned&quot;&gt;{{Cite Q|Q125814306}}&lt;/ref&gt; 2024 මැයි 1 වන දින, එක්සත් ජනපද සෙනෙට් සභිකයින් අත්අඩංගුවට ගැනීමේ විභව වරෙන්තු සාකච්ඡා කිරීම සඳහා උසාවි නිලධාරීන් මාර්ගගතව හමු විය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.axios.com/2024/05/02/israel-icc-warrants-us-senators-meeting|title=US Senators, ICC meet over possible arrest warrants for Netanyahu|work=[[Axios (website)|Axios]]|archive-url=https://archive.today/20240502210436/https://www.axios.com/2024/05/02/israel-icc-warrants-us-senators-meeting|archive-date=2 May 2024}}&lt;/ref&gt; 2024 මැයි 3 වන දින, ප්‍රධාන අභිචෝදක ඛාන්, වරෙන්තු ගැන සඳහන් නොකරමින්, &quot;නිලධාරීන්ට බාධා කිරීමට, බිය ගැන්වීමට හෝ අනිසි ලෙස බලපෑම් කිරීමට ගන්නා සියලු උත්සාහයන් වහාම නැවැත්වීමට&quot; ඉල්ලා සිටි අතර &quot;නිලධාරියෙකුට එරෙහිව පළිගැනීම&quot; නිර්වචනය කරමින් [[Rome Statute|රෝම ප්‍රඥප්තියේ]] [[wikisource:Rome Statute of the International Criminal Court#Article_70:_Offences_against_the_administration_of_justice|70 වැනි වගන්තිය]] වෙත යොමු කළේය. ඉටු කරන ලද රාජකාරි හේතුවෙන් උසාවියේ&quot; වරදක් ලෙස.&lt;ref name=&quot;FT_ICC_chief_hits_out&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.ft.com/content/65b4f75e-bbba-4b4a-8839-7846ee3281e4|title=ICC chief prosecutor hits out at unnamed 'threats' against his work|last=Zilber|first=Neri|date=3 May 2024|work=[[The Financial Times]]|archive-url=https://archive.today/20240503130230/https://www.ft.com/content/65b4f75e-bbba-4b4a-8839-7846ee3281e4|archive-date=3 May 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/icc-prosecutor-calls-end-intimidation-staff-statement-says-2024-05-03/|title=ICC prosecutor calls for end to intimidation of staff, statement says|work=[[Reuters]]|archive-url=https://archive.today/20240503161845/https://www.reuters.com/world/icc-prosecutor-calls-end-intimidation-staff-statement-says-2024-05-03|archive-date=3 May 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zeteo_you_have_been_warned&quot; /&gt;

2024 මැයි 20 අත්අඩංගුවට ගැනීමේ වරෙන්තු ඉල්ලීමට දක්වන ප්‍රතිචාරය සහයෝගයට විරුද්ධ වීමෙන් වෙනස් විය. එක්සත් ජනපද ජනාධිපති [[ජෝ බයිඩන්|ජෝ බිඩෙන්]] සහ රාජ්‍ය ලේකම් [[Antony Blinken|ඇන්ටනි බ්ලින්කන්]] නෙතන්යාහු අත්අඩංගුවට ගැනීමේ වරෙන්තුව හෙළා දුටුවේය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.axios.com/2024/05/20/biden-reaction-netanyahu-arrest-warrants-gaza|title=Biden slams potential ICC arrest warrant for Netanyahu as &quot;outrageous&quot;|date=20 May 2024|work=Axios}}&lt;/ref&gt; අයිසීසීයට එරෙහිව පැනවිය හැකි [[United States sanctions|සම්බාධක]] සම්බන්ධයෙන් බිඩෙන් පරිපාලනය කොන්ග්‍රසය සමඟ කටයුතු කරන බව බ්ලින්කන් පැවසීය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/us/blinken-says-hell-work-with-us-congress-respond-icc-move-gaza-2024-05-21/|title=Blinken says he'll work with US Congress on potential ICC sanctions|date=22 May 2024|work=Reuters}}&lt;/ref&gt; එක්සත් ජනපද කොන්ග්‍රසයේ සාමාජිකයින් වන [[Kathy Manning|කැතී මැනිං]] සහ [[Ritchie Torres|රිචී ටොරස්]] ද නෙතන්යාහුට එරෙහි අත්අඩංගුවට ගැනීමේ වරෙන්තුව හෙළා දුටුවේය. සෙනෙට් සභික [[Lindsey Graham|ලින්ඩ්සේ ග්‍රැහැම්]] &quot;අයිසීසීයට එරෙහිව සාපරාධී සම්බාධක&quot; තර්ජනය කළේය.&lt;ref name=&quot;Axios_ICC_faces_reprisals&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.axios.com/2024/05/20/icc-netanyahu-arrest-warrant-congress|title=ICC faces reprisal threats from Congress over potential Netanyahu arrest warrant|date=20 May 2024|work=Axios}}&lt;/ref&gt; [[කැනඩාව|කැනඩාවේ]] අගමැති [[Justin Trudeau|ජස්ටින් ටෘඩෝ]] පැවසුවේ &quot;ඊශ්‍රායලයේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදීව තේරී පත් වූ නායකයින් සහ හමාස් සංවිධානයට නායකත්වය දෙන ලේ පිපාසිත ත්‍රස්තවාදීන්&quot; සඳහා එකවර අත්අඩංගුවට ගැනීමේ වරෙන්තු සොයමින් සිටීම &quot;කරදරකාරී&quot; බවයි.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.cbc.ca/news/politics/canada-government-reacts-icc-arrest-warrants-1.7210073|title=ICC's decision to seek warrants for both Israeli and Hamas leaders is 'troubling,' Trudeau says|date=21 May 2024|work=CBC}}&lt;/ref&gt; පසුව බ්‍රිතාන්‍ය අගමැති [[රිෂී සුනාක්|රිෂි සුනක්]] අත්අඩංගුවට ගැනීමේ වරෙන්තු &quot;ගැඹුරු උදව්වක්&quot; ලෙස හැඳින්වූ අතර, ඊශ්‍රායලය සහ හමාස් අතර &quot;සදාචාරාත්මක සමානාත්මතාවයක්&quot; නොමැති බව පවසමින්, මෙම පියවර මැද පෙරදිග පුළුල් සාමයක් සාක්ෂාත් කර ගැනීම සඳහා &quot;කිසිදු වෙනසක්&quot; ඇති නොකරන බව පැවසීය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=21 May 2024 |title=UK's Sunak slams ICC arrest warrant for Netanyahu |url=https://www.politico.eu/article/uk-rishi-sunak-slams-icc-arrest-warrant-for-benjamin-netanyahu-no-moral-equivalance/ |website=POLITICO |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; [[ආජන්ටිනාව|ආර්ජන්ටිනාව]],&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ambito.com/politica/argentina-considera-equivocada-la-orden-arresto-del-premier-israeli-benjamin-netanyahu-n6003095|title=Argentina considera &quot;equivocada&quot; la orden de arresto del premier israelí Benjamín Netanyahu|date=23 May 2024|work=[[Ámbito Financiero]]|access-date=24 May 2024|language=es|trans-title=Argentina considers the order of arrest against Israeli premier Benjamin Netanyahu as &quot;wrong&quot;}}&lt;/ref&gt; [[ඔස්ට්‍රියාව]], [[හන්ගේරියානු සමුහාණ්ඩුව|හංගේරියාව]] සහ [[පැරගුවේ]] රාජ්‍ය නියෝජිතයන් මෙම ඉල්ලීමට විරුද්ධත්වය ප්‍රකාශ කළහ.&lt;ref name=&quot;AnadoluA_West_divided&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.aa.com.tr/en/europe/west-divided-over-icc-arrest-warrants-for-netanyahu-gallant/3227073|title=West divided over ICC arrest warrants for Netanyahu, Gallant|date=22 May 2024|work=[[Anadolu Agency]]|archive-url=https://archive.today/20240522182620/https://www.aa.com.tr/en/europe/west-divided-over-icc-arrest-warrants-for-netanyahu-gallant/3227073|archive-date=22 May 2024}}&lt;/ref&gt; චෙක් අගමැති [[Petr Fiala]] අත්අඩංගුවට ගැනීමේ වරෙන්තුවක් සඳහා ICC අභිචෝදකයාගේ ඉල්ලීම &quot;භයානක සහ කිසිසේත්ම පිළිගත නොහැකි&quot; ලෙස හැඳින්වීය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://english.radio.cz/czech-pm-icc-decision-netanyahu-arrest-warrant-appalling-and-unacceptable-8817538|title=Czech PM: ICC decision on Netanyahu arrest warrant &quot;appalling and unacceptable&quot;|date=21 May 2024|work=[[Czech Radio]]|access-date=26 November 2024|archive-date=28 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240528073307/https://english.radio.cz/czech-pm-icc-decision-netanyahu-arrest-warrant-appalling-and-unacceptable-8817538|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; පෝලන්ත අගමැති [[Donald Tusk|ඩොනල්ඩ් ටස්ක්]] ද නෙතන්යාහු අත්අඩංගුවට ගැනීමේ වරෙන්තු ඉල්ලීම විවේචනය කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.jpost.com/israel-news/article-802095|title=ICC will target other democracies next, Netanyahu warns|date=22 May 2024|work=The Jerusalem Post}}&lt;/ref&gt; හමාස් ප්‍රකාශක [[Sami Abu Zuhri]] අත්අඩංගුවට ගැනීමේ වරෙන්තු ඉල්ලීම් විවේචනය කළේ &quot;වින්දිතයා අලුගෝසුවාට සමාන කිරීම&quot; ලෙසය.&lt;ref name=&quot;Reuters_reactions_to_ICC_request&quot;&gt;{{Cite Q|Q126198074}}&lt;/ref&gt;

එක්සත් ජනපදයේ සහ වෙනත් තැන්වල සහය ප්‍රකාශ කරන ලදී. එක්සත් ජනපද කොංග්‍රස් සභික [[Ilhan Omar|ඉල්හාන් ඕමාර්]] කියා සිටියේ ICC &quot;ස්වාධීනව සහ බාධාවකින් තොරව සිය කටයුතු කරගෙන යාමට ඉඩ දිය යුතු&quot; බවයි.&lt;ref name=&quot;Axios_ICC_faces_reprisals2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.axios.com/2024/05/20/icc-netanyahu-arrest-warrant-congress|title=ICC faces reprisal threats from Congress over potential Netanyahu arrest warrant|date=20 May 2024|work=Axios}}&lt;/ref&gt; [[ඕස්ට්‍රේලියාව|ඔස්ට්‍රේලියාව]],&lt;ref name=&quot;Guardian_AU_respects_ICCs&quot;&gt;{{Cite Q|Q126039035}}&lt;/ref&gt; [[ප්‍රංශය]], [[ස්පාඤ්ඤය]], [[අයර්ලන්තය]], [[බෙල්ජියම]], [[ස්විට්සර්ලන්තය]], [[ඔස්ට්‍රියාව]], [[ස්ලෝවේනියාව]], [[ඩෙන්මාර්කය]], [[නෝර්වේ]], [[චිලි ජනරජය|චිලී]], [[කැනඩාව]], [[දකුණු අප්‍රිකාව]], [[මාලදිවයින]], [[ඕමානය]] සහ [[ජෝර්දානය]] යන රාජ්‍ය නියෝජිතයෝ ICC හි ස්වාධීනත්වය සඳහා සහාය පළ කළහ.&lt;ref name=&quot;AnadoluA_West_divided2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.aa.com.tr/en/europe/west-divided-over-icc-arrest-warrants-for-netanyahu-gallant/3227073|title=West divided over ICC arrest warrants for Netanyahu, Gallant|date=22 May 2024|work=[[Anadolu Agency]]|archive-url=https://archive.today/20240522182620/https://www.aa.com.tr/en/europe/west-divided-over-icc-arrest-warrants-for-netanyahu-gallant/3227073|archive-date=22 May 2024}}&lt;/ref&gt; වසර 29ක් තිස්සේ හියුමන් රයිට්ස් [[Kenneth Roth|වොච්]] මෙහෙයවූ එක්සත් ජනපද නීතීඥ කෙනත් රොත්ට අනුව, &quot;මෙම චෝදනා කිසිවෙක් ප්‍රශ්න නොකරන ඊශ්‍රායලයට තමන්ව ආරක්ෂා කර ගැනීමට ඇති අයිතිය ගැන නොවේ. ඒවා ඊශ්‍රායලය තමන්ව ආරක්ෂා කර ගැනීමට තෝරාගෙන ඇති ආකාරය ගැන මිස හේතුවක් නැත. කොතරම් සාධාරණ වුවත්, යුද අපරාධ කිරීමට නිදහසට කරුණක් ලෙස භාවිතා කළ හැකිය.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nbcnews.com/news/world/biden-us-israel-attack-icc-arrest-warrants-netanyahu-hamas-rcna153211|title=Biden at odds with allies as U.S. and Israel attack ICC over arrest warrants|date=21 May 2024|work=NBC News}}&lt;/ref&gt; ඊශ්‍රායල මානව හිමිකම් කණ්ඩායම [[B'Tselem]] පැවසුවේ: &quot;ඊශ්‍රායල තීරණ ගන්නන්ට දණ්ඩමුක්තියේ යුගය අවසන් වී ඇත.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/5/20/world-reacts-to-icc-prosecutor-seeking-israel-hamas-arrest-warrants|title=World reacts to ICC prosecutor seeking Israel, Hamas arrest warrants|date=20 May 2024|work=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt; 2024 ජූනි මාසයේ දී, ඉහත සඳහන් කළ රටවල් ඇතුළුව රටවල් 93ක් ICC හි ස්වාධීනත්වය සඳහා ඔවුන්ගේ සහය නැවත නැවතත් ප්‍රකාශ කළහ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://au.news.yahoo.com/australia-among-93-countries-show-065824171.html|title=Australia among 93 countries in show of support for ICC|last=Holly Hales|date=15 June 2024|publisher=[[Australian Associated Press]]|access-date=26 November 2024|archive-date=16 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240616142158/https://au.news.yahoo.com/australia-among-93-countries-show-065824171.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ඊශ්‍රායල නීතිපති [[Gali Baharav-Miara]] ප්‍රකාශ කළේ විමර්ශනයට අධිකරණ බලයක් නොමැති බවත් අත්අඩංගුවට ගැනීමට වරෙන්තු ඉල්ලා ඛාන් කළ ඉල්ලීම පදනම් විරහිත බවත්ය. එම ඉල්ලීම ජාතික මට්ටමේ නීති පද්ධතියට ප්‍රථමයෙන් තත්ත්වය හැසිරවීමට ඉඩ දෙන ලෙස අයිසීසීයේ අවශ්‍යතාවයට නොගැලපෙන බව ඇය ප්‍රකාශ කළාය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.timesofisrael.com/attorney-general-slams-icc-prosecutor-says-hes-ignoring-israels-legal-system/|title=Attorney general slams ICC prosecutor, says he's ignoring Israel's legal system|date=27 May 2024|work=[[Times of Israel]]|archive-url=https://archive.today/20240528221823/https://www.timesofisrael.com/attorney-general-slams-icc-prosecutor-says-hes-ignoring-israels-legal-system|archive-date=28 May 2024}}&lt;/ref&gt; කෙනත් රොත්ට අනුව, ICC මට්ටමේ ක්‍රියා පටිපාටිවලට වඩා ප්‍රමුඛත්වය ගන්නා දේශීය නෛතික ක්‍රියා පටිපාටියක් ක්‍රියාත්මක කරන බවට ඊශ්‍රායලයේ ප්‍රකාශයේ විශ්වසනීයත්වය ICC වෙත ඊශ්‍රායල තර්ජන හේතුවෙන් දුර්වල වන අතර, එය යුක්තියට බාධාවක් විය හැකි අතර එය 70 වැනි වගන්තිය උල්ලංඝනය කළ හැකිය.&lt;ref&gt;{{Cite interview|date=30 May 2024|url=https://www.democracynow.org/2024/5/30/israel_icc}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Conley |first=Julia |date=28 May 2024 |title='Jaw-Dropping': Mossad Chief Threatened ICC Prosecutor Over Israeli War Crimes Probe {{!}} Common Dreams |url=https://www.commondreams.org/news/yossi-cohen-israel |access-date=6 June 2024 |website=www.commondreams.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
{{Reflist}}

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://www.icc-cpi.int/palestine ICC - පලස්තීනයේ මූලික පරීක්ෂණය]
* [https://www.btselem.org/sites/default/files/publications/202003_position_paper_on_israel_ag_icc_memorandum_eng.pdf මැන්ඩෙල්බ්ලිට් පිහිටුම් පත්‍රයට B'tselem ප්‍රතිචාරය]
* [https://www.diakonia.se/en/IHL/News-List/qa-icc-situation-in-palestine/ ඩයකෝනියා ප්‍රශ්නෝත්තර] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210512181041/https://www.diakonia.se/en/IHL/News-List/qa-icc-situation-in-palestine/ |date=2021-05-12 }}
{{Israel–Hamas war}}</text>
      <sha1>rn33ne4x8owtdrlme2ln2j86fmv78bq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කියුබාවේ ආර්ථිකය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178544</id>
    <revision>
      <id>792667</id>
      <parentid>730365</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:55:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54442" sha1="9dn8b9ue6na8wkj533az71271i2slf8" xml:space="preserve">
[[File:GDP_per_capita_development_of_Cuba.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:GDP_per_capita_development_of_Cuba.svg|දකුණ|thumb|ඓතිහාසික GDP ඒක පුද්ගල සංවර්ධනය]]
කියුබානු රාජ්‍යය සිය විශාල වශයෙන් රාජ්‍ය පාලිත සැලසුම්ගත ආර්ථිකය සංවිධානය කිරීමේදී සමාජවාදී මූලධර්මවලට අනුගත වන බව තහවුරු කරයි. බොහෝ නිෂ්පාදන මාධ්‍යයන් රජය සතු වන අතර පවත්වාගෙන යනු ලබන අතර ශ්‍රම බලකායෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් රාජ්‍යය විසින් සේවයේ යොදවයි. මෑත වසරවලදී පුද්ගලික අංශයේ රැකියා සඳහා වැඩි නැඹුරුවක් දක්නට ලැබේ. 2006 වන විට රාජ්‍ය අංශයේ රැකියා 78%ක් සහ පුද්ගලික අංශයේ 22%ක් වූ අතර, 1981දී එය 91.8% සිට 8.2% දක්වා විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Social Policy at the crossroads |url=http://www.oxfamamerica.org/newsandpublications/publications/research_reports/art3670.html/OA-Cuba_Social_Policy_at_Crossroads-en.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20071009163422/http://www.oxfamamerica.org/newsandpublications/publications/research_reports/art3670.html/OA-Cuba_Social_Policy_at_Crossroads-en.pdf |archive-date=9 October 2007 |access-date=5 February 2009 |publisher=oxfamamerica.org}}&lt;/ref&gt; රජයේ වියදම් දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 78.1%කි.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reference.com/government-politics/countries-planned-economy-3f07e563b79708ba|title=What countries have a planned economy?|newspaper=Reference|access-date=18 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170826083115/https://www.reference.com/government-politics/countries-planned-economy-3f07e563b79708ba|archive-date=26 August 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2010 ගණන්වල මුල් භාගයේ සිට, ආරම්භක වෙළඳපල ප්‍රතිසංස්කරණ වලින් පසුව, ආර්ථිකය වෙළඳපල සමාජවාදයක් ලෙස හෝ ඒ දෙසට ගමන් කරන ලෙස විස්තර කිරීම ජනප්‍රිය වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/business-12565417|title=Cuba inches towards market socialism|last=Plummer|first=Robert|date=March 27, 2011|access-date=October 22, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230929020629/https://www.bbc.com/news/business-12565417|archive-date=29 September 2023|publisher=BBC|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Feinberg|first=Richard|title=Open for Business: Building the New Cuban Economy|pages=214–215|date=June 14, 2016|publisher=Publisher: Brookings Institution Press|isbn=9780815727699}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=LeoGrande |first=William |date=July 31, 2018 |title=Is Cuba's Vision of Market Socialism Sustainable? |url=https://www.worldpoliticsreview.com/is-cuba-s-vision-of-market-socialism-sustainable/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203031714/https://www.worldpoliticsreview.com/is-cuba-s-vision-of-market-socialism-sustainable/ |archive-date=3 February 2023 |access-date=October 22, 2022}}&lt;/ref&gt; කියුබානුවකු බඳවා ගන්නා ඕනෑම සමාගමක් කියුබානු රජයට ගෙවිය යුතු අතර, එම සේවකයාට කියුබානු පෙසෝවලින් ගෙවනු ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |year=1999 |title=Cuba's repressive machinery: Summary and recommendations |url=https://www.hrw.org/legacy/reports/1999/cuba/Cuba996-01.htm#P392_35421 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190522224702/https://www.hrw.org/legacy/reports/1999/cuba/Cuba996-01.htm#P392_35421 |archive-date=22 May 2019 |access-date=4 December 2016 |publisher=Human Rights Watch}}&lt;/ref&gt; සාමාන්‍ය මාසික වැටුප 2013 වන විට කියුබානු පෙසෝ 466 කි—එක්සත් ජනපද ඩොලර් 19ක් පමණ විය.&lt;ref name=&quot;moneytalk&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.economist.com/news/americas/21581990-and-eventually-perhaps-one-currency-tempo-reform-accelerates-money-starts|title=Cuba's economy: Money starts to talk|date=20 July 2013|access-date=19 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150224013150/http://www.economist.com/news/americas/21581990-and-eventually-perhaps-one-currency-tempo-reform-accelerates-money-starts|archive-date=24 February 2015|publisher=The Economist|url-status=live}}&lt;/ref&gt; කෙසේ වෙතත්, 2021 ජනවාරි ප්‍රතිසංස්කරණයකින් පසු අවම වැටුප කියුබානු පෙසෝ 2100 CUP (එක්සත් ජනපද ඩොලර් 18) පමණ වන අතර මධ්‍යස්ථ වැටුප කියුබානු පෙසෝ 4000 (එක්සත් ජනපද ඩොලර් 33) පමණ වේ.{{citation needed|date=August 2022}}

කියුබාවේ කියුබානු පෙසෝ (CUP) 1959 ට පෙර එක්සත් ජනපද ඩොලරයට සමාන විය.&lt;ref name=&quot;moneytalk&quot; /&gt; සෑම කියුබානු නිවසකම සලාක පොතක් ඇත (ලිබ්‍රේටා ලෙස හැඳින්වේ) එයට මාසිකව ආහාර සහ අනෙකුත් ප්‍රධාන ද්‍රව්‍ය සැපයීමට හිමිකම් ඇති අතර ඒවා නාමික මිලකට සපයනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;dealsoff&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.economist.com/node/21550421|title=Inequality: The deal's off|date=24 March 2012|access-date=21 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612184844/https://www.economist.com/node/21550421|archive-date=12 June 2018|publisher=The Economist|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

හවානා උපදේශන සමූහයට අනුව, 2014 දී, කියුබාව වෙත ප්‍රේෂණ ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 3,129 ක් වූ අතර එය ලතින් ඇමරිකාවේ හත්වන ඉහළම අගයයි.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehavanaconsultinggroup.com/en-US/Articles/Article/20?AspxAutoDetectCookieSupport=1|title=CUBA: The Fastest Growing Remittances Market in Latin America|date=23 June 2016|access-date=29 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307204623/http://www.thehavanaconsultinggroup.com/en-US/Articles/Article/20?AspxAutoDetectCookieSupport=1|archive-date=7 March 2022|publisher=The Havana Consulting Group &amp; Tech|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2019 දී, ප්‍රේෂණ ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 6,616 දක්වා වර්ධනය වී ඇති නමුත්, COVID-19 වසංගතය හේතුවෙන් 2020 දී ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 1,967 දක්වා පහත වැටී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://oncubanews.com/cuba/envio-de-remesas-a-cuba-cayo-el-5414-en-2020-segun-expertos/|title=Envío de remesas a Cuba cayó el 54,14 % en 2020, según expertos|date=24 November 2020|work=On Cuba News|access-date=29 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230929195112/https://oncubanews.com/cuba/envio-de-remesas-a-cuba-cayo-el-5414-en-2020-segun-expertos/|archive-date=29 September 2023|language=Spanish|url-status=live}}&lt;/ref&gt; වසංගතය කියුබාවේ සංචාරක කර්මාන්තය ද විනාශ කර ඇති අතර, එක්සත් ජනපද සම්බාධක දැඩි කිරීමත් සමඟ තරුණ වැඩ කරන වයසේ කියුබානුවන් අතර සංක්‍රමණය විශාල වශයෙන් වැඩි වීමට හේතු වී තිබේ. එය &quot;දැනටමත් අර්ධගෝලයේ පැරණිතම ජනගහණයක් ඇති&quot; කියුබාවේ &quot;ස්ථාවරත්වයට තර්ජනයක් වන&quot; අර්බුදයක් ලෙස විස්තර කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Augustin-11-12-22&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/12/10/world/americas/cuba-us-migration.html|title='Cuba Is Depopulating': Largest Exodus Yet Threatens Country's Future|last1=Augustin|first1=Ed|date=10 December 2022|work=The New York Times|access-date=11 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230829220932/https://www.nytimes.com/2022/12/10/world/americas/cuba-us-migration.html|archive-date=29 August 2023|agency=New York Times|last2=Robles|first2=Frances|url-status=live}}&lt;/ref&gt; කියුබානු මානව හිමිකම් පිළිබඳ නිරීක්ෂණාගාරයේ (OCDH) මතභේදාත්මක 2023 වාර්තාවකට අනුව, කියුබානු පුරවැසියන්ගෙන් 88% ක් ජීවත් වන්නේ අන්ත දරිද්‍රතාවයේ ය. කියුබානුවන් ආහාර සුරක්‍ෂිතතාව සහ මූලික භාණ්ඩ ලබා ගැනීමේ දුෂ්කරතාව පිළිබඳව සැලකිලිමත් වන බව වාර්තාවේ සඳහන් විය.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |date=2023-09-29 |title=Un informe asegura que el 88% de los cubanos vive en la pobreza extrema |url=https://www.infobae.com/america/america-latina/2023/09/29/un-informe-asegura-que-el-88-de-los-cubanos-vive-en-la-pobreza-extrema/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230929152636/https://www.infobae.com/america/america-latina/2023/09/29/un-informe-asegura-que-el-88-de-los-cubanos-vive-en-la-pobreza-extrema/ |archive-date=29 September 2023 |access-date=2023-09-29 |website=infobae |language=es-ES}}&lt;/ref&gt;

ලෝක බැංකුවට අනුව, කියුබාවේ ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය 2020 වන විට ඩොලර් 9,500ක් විය.&lt;ref name=&quot;:world bank&quot;&gt;{{cite web |title=GDP per capita (current US$) - Cuba |url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD?locations=CU |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801033400/https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD?locations=CU |archive-date=1 August 2023 |access-date=3 January 2024 |publisher=World Bank}}&lt;/ref&gt; නමුත් CIA World Factbook අනුව එය 2016 වන විට ඩොලර්  12,300 විය.&lt;ref name=&quot;:cia&quot;&gt;{{cite web |title=Cuba |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cuba/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812170744/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cuba/ |archive-date=12 August 2021 |access-date=3 January 2024 |publisher=CIA}}&lt;/ref&gt; එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවර්ධන වැඩසටහන කියුබාවට 2021 දී මානව සංවර්ධන දර්ශකය (HDI) 0.764 ලබා දුන්නේය.&lt;ref name=&quot;:UNDP&quot;&gt;{{cite web |title=Human Development Index (HDI) |url=https://hdr.undp.org/data-center/human-development-index#/indicies/HDI |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220610040330/https://hdr.undp.org/data-center/human-development-index#/indicies/HDI |archive-date=10 June 2022 |access-date=3 January 2024 |publisher=United Nations Development Programme}}&lt;/ref&gt; එම එක්සත් ජාතීන්ගේ නියෝජිතායතනය විසින් 2023 දී රටේ බහුමාන දරිද්‍රතා දර්ශකය 0.003 ලෙස තක්සේරු කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;:MPI&quot;&gt;{{cite web |date=11 July 2023 |title=2023 Global Multidimensional Poverty Index (MPI) |url=https://hdr.undp.org/content/2023-global-multidimensional-poverty-index-mpi#/indicies/MPI |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230713210119/https://hdr.undp.org/content/2023-global-multidimensional-poverty-index-mpi#/indicies/MPI |archive-date=13 July 2023 |access-date=3 January 2024 |publisher=United Nations Development Programme}}&lt;/ref&gt;

2005 දී කියුබාව ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 2.4 ක අපනයනයක් කර ඇති අතර, ලෝක රටවල් 226 කින් 114 ශ්‍රේණිගත කිරීම සහ ඩොලර් බිලියන 6.9 ක ආනයනය, රටවල් 226 කින් 87 ශ්‍රේණිගත කිරීම විය.&lt;ref&gt;{{cite web |date=29 June 2006 |title=Rank Order Exports |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2078rank.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160819103836/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2078rank.html |archive-date=19 August 2016 |access-date=30 April 2014 |work=The World Factbook |publisher=CIA}}&lt;/ref&gt; එහි ප්‍රධාන අපනයන හවුල්කරුවන් වන්නේ කැනඩාව 17.7%, චීනය 16.9%, වෙනිසියුලාව 12.5%, නෙදර්ලන්තය 9%, සහ ස්පාඤ්ඤය 5.9% (2012).&lt;ref name=&quot;factbook&quot;&gt;{{cite web |title=Cuba |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cuba/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812170744/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cuba/ |archive-date=12 August 2021 |access-date=6 April 2009 |work=The World Factbook |publisher=CIA}}&lt;/ref&gt; කියුබාවේ ප්‍රධාන අපනයන වන්නේ සීනි, නිකල්, දුම්කොළ, මාළු, වෛද්‍ය නිෂ්පාදන, පැඟිරි පලතුරු, සහ කෝපි ය;&lt;ref name=&quot;factbook&quot; /&gt; ආනයනය සඳහා ආහාර, ඉන්ධන, ඇඳුම් පැළඳුම් සහ යන්ත්‍ර සූත්‍ර ඇතුළත් වේ. කියුබාව දැනට ඩොලර් බිලියන 13,&lt;ref&gt;{{cite web |last=Calzon |first=Frank |date=13 March 2005 |title=Cuba makes poor trade partner for Louisiana |url=http://www.cubacenter.org/media/calzon/cuba_makes_poor_trade.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080513073046/http://www.cubacenter.org/media/calzon/cuba_makes_poor_trade.html |archive-date=13 May 2008 |access-date=7 September 2009 |publisher=Center for a Free Cuba}}&lt;/ref&gt; දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 38%ක් ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇති ණය ප්‍රමාණයකි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rank Order – GDP (purchasing power parity) |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604195034/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html |archive-date=4 June 2011 |access-date=9 July 2006 |publisher=CIA Fact Book}}&lt;/ref&gt;

The Heritage Foundation ට අනුව, කියුබාව රටින් රටට භ්‍රමණය වන ණය ගිණුම් මත රඳා පවතී.&lt;ref name=&quot;catholic&quot;&gt;{{cite web |author=David Einhorn |date=31 March 2006 |title=Catholic church in Cuba strives to re-establish the faith |url=http://natcath.org/NCR_Online/archives2/2006a/033106/033106o.php |access-date=7 September 2009 |publisher=National Catholic Reporter}}&lt;/ref&gt; කියුබාවේ සීනි සඳහා වන ලෝක අපනයන වෙළඳපොලේ පෙර 35% සැපයුම 10% දක්වා පහත වැටී ඇත, ගෝලීය සීනි භාණ්ඩ මිල පහත වැටීම ඇතුළුව, ලෝක වෙළඳපොලේ කියුබාව අඩු තරඟකාරිත්වයක් ඇති කළේය.&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 December 2001 |title=Cuba's Sugar Industry and the Impact of Hurricane Michele |url=http://www.fas.usda.gov/htp/highlights/2001/IATR/cubaiatr.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20060623123242/http://www.fas.usda.gov/htp/highlights/2001/IATR/cubaiatr.pdf |archive-date=23 June 2006 |access-date=9 July 2006 |publisher=International Agricultural Trade Report}}&lt;/ref&gt; ජාතියේ ඵලදායිතාව වැඩිදියුණු කිරීම සඳහා වැටුප් සීමාවන් අත්හැර දමන බව 2008 දී නිවේදනය කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Glendinning |first=Lee |date=12 June 2008 |title=Cuba to abandon wage caps |url=https://www.theguardian.com/world/2008/jun/12/cuba |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150620091712/http://www.theguardian.com/world/2008/jun/12/cuba |archive-date=20 June 2015 |access-date=7 May 2015 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt;

කියුබාවේ නායකත්වය රටේ කෘෂිකාර්මික ක්‍රමයේ ප්‍රතිසංස්කරණ ඉල්ලා තිබේ. 2008 දී රාවුල් කැස්ත්‍රෝ ආහාර නිෂ්පාදනය ඉහළ නැංවීම සඳහා කෘෂිකාර්මික ප්‍රතිසංස්කරණ ක්‍රියාත්මක කිරීමට පටන් ගත් අතර ඒ වන විට ආහාරවලින් 80% ක් ආනයනය කරන ලදී. ප්‍රතිසංස්කරණවල අරමුණ වන්නේ ඉඩම් පරිහරණය පුළුල් කිරීම සහ කාර්යක්ෂමතාව වැඩි කිරීමයි.&lt;ref name=&quot;food&quot;&gt;{{Cite news|url=http://edition.cnn.com/2008/WORLD/americas/04/16/cuba.farming/index.html|title=Cuban leader looks to boost food production|date=17 April 2008|access-date=14 September 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20171206084002/http://edition.cnn.com/2008/WORLD/americas/04/16/cuba.farming/index.html|archive-date=6 December 2017|publisher=CNN|url-status=live}}&lt;/ref&gt; වෙනිසියුලාව විසින් කියුබාවට දිනකට තෙල් බැරල් 110,000 (17,000 m3) මුදලක් සහ වෙනිසියුලාවේ සිටින 44,000 ක් පමණ වන වෛද්‍ය නිලධාරීන්ගේ සේවය සඳහා සපයනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;VenezuelaReuters&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-cuba-venezuela-maduro-idUSBRE93R00Y20130428|title=Venezuela's Maduro pledges continued alliance with Cuba|access-date=19 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222221531/http://www.reuters.com/article/us-cuba-venezuela-maduro-idUSBRE93R00Y20130428|archive-date=22 December 2015|publisher=Reuters|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;VenezuelaAES&quot;&gt;{{cite web |title=Cuba Ill-Prepared for Venezuelan Shock |url=http://ascecuba.org/blog/post/Cuba-Ill-Prepared-for-Venezuelan-Shock-.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20130423062457/http://www.ascecuba.org/blog/post/Cuba-Ill-Prepared-for-Venezuelan-Shock-.aspx |archive-date=23 April 2013 |access-date=23 July 2013 |publisher=Association for the Study of the Cuban Economy}}&lt;/ref&gt;[[File:Havana_-_Cuba_-_2756.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Havana_-_Cuba_-_2756.jpg|thumb|කියුබානුවන්ට දැන් ඇතැම් අංශවල කුඩා ව්‍යාපාර හිමිකර ගැනීමට අවසර ඇත.]]2010 දී කියුබානුවන්ට තමන්ගේම නිවාස ඉදිකර ගැනීමට අවසර ලැබුණි. රාවුල් කැස්ත්‍රෝට අනුව, ඔවුන්ට දැන් ඔවුන්ගේ නිවාස වැඩිදියුණු කළ හැකි නමුත් රජය මෙම නව නිවාස හෝ වැඩිදියුණු කිරීම් අනුමත නොකරනු ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Gobierno de Castro otorga a cubanos permiso para construir viviendas &quot;por esfuerzo propio&quot; en |url=http://www.noticias24.com/actualidad/noticia/152868/gobierno-de-castro-otorga-a-cubanos-permiso-para-construir-viviendas-por-esfuerzo-propio/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012090759/http://www.noticias24.com/actualidad/noticia/152868/gobierno-de-castro-otorga-a-cubanos-permiso-para-construir-viviendas-por-esfuerzo-propio/ |archive-date=12 October 2017 |access-date=7 November 2010 |publisher=Noticias24.com}}&lt;/ref&gt; කියුබාවේ නිවාස නොමැතිකම ප්‍රායෝගිකව නොමැත,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Alliance |first=Community |date=13 September 2011 |title=Homeless in Cuba? Not Likely |url=https://fresnoalliance.com/homeless-in-cuba-not-likely/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210107062112/https://fresnoalliance.com/homeless-in-cuba-not-likely/ |archive-date=7 January 2021 |access-date=2 January 2021 |website=Community Alliance}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 June 2017 |title=Opinion: Universal healthcare, no illiteracy and other Cuban feats under a U.S. embargo |url=https://www.latimes.com/opinion/readersreact/la-ol-le-cuba-us-embargo-trump-20170620-story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121033955/https://www.latimes.com/opinion/readersreact/la-ol-le-cuba-us-embargo-trump-20170620-story.html |archive-date=21 January 2021 |access-date=2 January 2021 |website=Los Angeles Times}}&lt;/ref&gt; සහ කියුබානුවන්ගෙන් 85%කට ඔවුන්ගේ නිවාස හිමිය&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Grein|first=John|date=1 January 2015|title=Recent Reforms in Cuban Housing Policy|url=https://chicagounbound.uchicago.edu/international_immersion_program_papers/17|url-status=live|journal=International Immersion Program Papers|archive-url=https://web.archive.org/web/20210905215045/https://chicagounbound.uchicago.edu/international_immersion_program_papers/17/|archive-date=5 September 2021|access-date=2 January 2021}}&lt;/ref&gt; සහ දේපල බදු හෝ උකස් පොලියක් ගෙවන්නේ නැත. උකස් ගෙවීම් පවුලක ඒකාබද්ධ ආදායමෙන් 10% නොඉක්මවිය හැක.{{Citation needed|reason=unbiased source needed|date=May 2020}}

2011 අගෝස්තු 2 වන දින නිව් යෝර්ක් ටයිම්ස් වාර්තා කළේ කියුබාව වසර අවසන් වීමට පෙර පුද්ගලික දේපල &quot;මිලදී ගැනීම සහ විකිණීම&quot; නීතිගත කිරීමේ එහි අභිප්‍රාය යලි තහවුරු කළ බවයි. ප්‍රවීණයන් පවසන පරිදි, දේපල පුද්ගලික විකිණීම &quot;ජනාධිපති රාවුල් කැස්ත්‍රෝගේ රජය විසින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද ඕනෑම ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණයකට වඩා කියුබාව පරිවර්තනය කළ හැකිය&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2011/08/03/world/americas/03cuba.html|title=Cuba Prepares for Private Property|last=Cave|first=Damien|date=2 August 2011|work=The New York Times|access-date=26 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20161222142756/http://www.nytimes.com/2011/08/03/world/americas/03cuba.html|archive-date=22 December 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; එය වෙනස්කම් වලට එරෙහි වන පක්ෂ නිලධරයන් ඇතුළුව රාජ්‍ය රැකියා මිලියනයකට වඩා කපා හරිනු ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-14368316|title=Cuba National Assembly approves economic reforms|date=2 August 2011|access-date=21 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181128050834/https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-14368316|archive-date=28 November 2018|publisher=BBC News|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ප්‍රතිසංස්කරණ නිසා ඇතැමුන් &quot;නව කියුබානු ආර්ථිකය&quot; ලෙස හඳුන්වන දේ නිර්මාණය විය.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Categoría: Lucha de nuestros pueblos |date=1 April 2014 |title=Los nuevos lineamientos económicos |url=http://semanarioaqui.com/index.php/lucha-de-nuestros-pueblos-2/357-cuba-adopta-nuevos-lineamientos-economicos-para-aumentar-la-produccion |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012091219/http://semanarioaqui.com/index.php/lucha-de-nuestros-pueblos-2/357-cuba-adopta-nuevos-lineamientos-economicos-para-aumentar-la-produccion |archive-date=12 October 2017 |access-date=23 April 2014 |publisher=Semanarioaqui.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=New Cuban Economy |url=http://www.brookings.edu/~/media/research/files/papers/2012/12/cuba%20economy%20feinberg/cuba%20economy%20feinberg%209.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130730061603/http://www.brookings.edu/~/media/research/files/papers/2012/12/cuba%20economy%20feinberg/cuba%20economy%20feinberg%209.pdf |archive-date=30 July 2013 |access-date=23 April 2014}}&lt;/ref&gt; 2013 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී, රාවුල් මුදල් දෙක ඒකාබද්ධ කිරීමට අදහස් කරන බව පැවසීය, නමුත් 2016 වන විට, ද්විත්ව මුදල් ක්‍රමය බලාත්මකව පවතී.[[File:Cuba_2013-01-23_(8503121480).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Cuba_2013-01-23_(8503121480).jpg|thumb|විනාලේස් හි දුම්කොළ ක්ෂේත්‍ර]]
2016 දී මියාමි හෙරල්ඩ් මෙසේ ලිවීය, &quot;... කියුබානුවන්ගෙන් සියයට 27 ක් පමණ මසකට ඩොලර් 50 ට අඩු ආදායමක් උපයති; සියයට 34 ක් මසකට ඩොලර් 50 සිට ඩොලර් 100 දක්වා උපයති; සියයට 20 ක් ඩොලර් 101 සිට ඩොලර් 200 දක්වා උපයති. සියයට දොළහක් ඩොලර් 201 සිට ඩොලර් 500 දක්වා උපයන බව වාර්තා විය. මාසයක්; සහ සියයට 4ක් පමණ කියා සිටියේ ඔවුන්ගේ මාසික ඉපැයීම් සියයට 1.5ක් ඇතුළුව ඩොලර් 500 ඉක්මවා ඇති බවයි ඔවුන් ඩොලර් 1,000කට වඩා උපයා ඇති බව පැවසීය.&quot;&lt;ref&gt;[http://www.miamiherald.com/news/nation-world/world/americas/cuba/article89133407.html Study: Cubans don't make much, but it's more than state salaries indicate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170904013753/http://www.miamiherald.com/news/nation-world/world/americas/cuba/article89133407.html|date=4 September 2017}}, Miami Herald, 12 July 2016&lt;/ref&gt;

2019 මැයි මාසයේදී කියුබාව කුකුල් මස්, බිත්තර, සහල්, බෝංචි, සබන් සහ අනෙකුත් මූලික භාණ්ඩ වැනි ප්‍රධාන ආහාර සඳහා සලාකනය කරන ලදී. (රටේ ආහාරවලින් තුනෙන් දෙකක ප්‍රමාණයක් ආනයනය කරනු ලැබේ.) ප්‍රකාශකයෙකු එක්සත් ජනපද වෙළඳ සම්බාධක වැඩි කිරීමට දොස් පවරන නමුත් සමානව වැදගත් ගැටළුවක් වන්නේ වෙනිසියුලාවෙන් ලැබෙන සහනාධාර හා ඉන්ධන පිරිවැය ආධාර විශාල වශයෙන් පහත වැටීම සහ කියුබාවේ රාජ්‍ය තෙල් සමාගම අසාර්ථක වීමයි.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://nationalpost.com/news/world/cuba-launches-rationing-in-face-of-economic-crisis|title=Cuba rations chicken, eggs and rice as economic crisis worsens|date=10 May 2019|work=National Post|access-date=12 May 2019|quote=Cuba imports roughly two-thirds of its food at an annual cost of more than $2.7 billion and brief shortages of individual products have been common for years. In recent months, a growing number of products have started to go missing for days or weeks at a time, and long lines have sprung up within minutes of the appearance of scarce products like chicken or flour.}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

2019 ජූනි මාසයේදී රජය විසින් විශේෂයෙන් ගුරුවරුන් සහ සෞඛ්‍ය සේවකයින් සඳහා 300% ක පමණ රාජ්‍ය අංශයේ වැටුප් වැඩිවීමක් නිවේදනය කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nbcnews.com/news/latino/cuba-announces-increase-wages-part-economic-reform-n1024451|title=Cuba announces increase in wages as part of economic reform|access-date=8 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210608170918/https://www.nbcnews.com/news/latino/cuba-announces-increase-wages-part-economic-reform-n1024451|archive-date=8 June 2021|publisher=NBC News|agency=AP|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී රජය විසින් ජාත්‍යන්තර මුදල් භාවිතා කරමින් ගෘහ උපකරණ සහ ඒ හා සමාන භාණ්ඩ මිලදී ගැනීමට සහ විගමනයෙන් කියුබාවට යැවීමට ගබඩාවලට අවසර දුන්නේය. නව ක්‍රියාමාර්ග ජනප්‍රිය නොවන නමුත් කියුබානු පුරවැසියන් ගමන් කළ පැනමාව ලෙස වෙනත් රටවලට ප්‍රාග්ධන පියාසර කිරීම පාලනය කිරීමට අවශ්‍ය බව රජයේ නායකයින් හඳුනා ගත් අතර දිවයිනේ නැවත විකිණීම සඳහා භාණ්ඩ ආනයනය කරන ලදී. කියුබාවේ නිෂ්පාදන සහ සේවා නිෂ්පාදනය සඳහා රාජ්‍ය සමාගම් හරහා සම්පත් අපනයනය කිරීමට සහ ආනයනය කිරීමට පුද්ගලික සමාගම්වලට ඉඩ දීම අනෙකුත් ක්‍රියාමාර්ගවලට ඇතුළත් විය.[[File:La_Habana_Cuba.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_Habana_Cuba.jpg|thumb|හවානාහි හෝටල් පාර්ක් සෙන්ට්‍රල්]]
2021 ජනවාරි 1 වන දින, කියුබාවේ ද්විත්ව මුදල් ක්‍රමය විධිමත් ලෙස අවසන් කරන ලද අතර, පරිවර්තනය කළ හැකි කියුබානු පෙසෝ (CUC) ක්‍රමානුකූලව ඉවත් කරන ලද අතර, රටේ එකම මුදල් ඒකකය ලෙස කියුබානු පෙසෝ (CUP) ඉතිරි විය. කියුබානු පුරවැසියන්ට ඔවුන්ගේ CUC හුවමාරු කර ගැනීමට 2021 ජූනි දක්වා කාලය තිබුණි. කෙසේ වෙතත්, මෙය කියුබානු පෙසෝ අගය අවප්‍රමාණය කළ අතර, කලින් CUC හි වැටුප් ලැබූ පුද්ගලයින්ට, විශේෂයෙන්ම සංචාරක කර්මාන්තයේ සේවකයන්ට ආර්ථික ගැටලු ඇති කළේය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.miamiherald.com/news/nation-world/world/americas/cuba/article247776195.html|title=Cuba eliminates the CUC and announces currency unification|date=11 December 2020|work=Miami Herald|access-date=18 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127222459/https://www.miamiherald.com/news/nation-world/world/americas/cuba/article247776195.html|archive-date=27 January 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;aj112021&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/economy/2021/1/1/what-will-cubas-new-single-currency-mean-for-the-island|title=What will Cuba's new single currency mean for the island?|date=1 January 2021|access-date=8 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210617115037/https://www.aljazeera.com/economy/2021/1/1/what-will-cubas-new-single-currency-mean-for-the-island|archive-date=17 June 2021|publisher=Al Jazeera|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/economy/2021/7/16/cuba-protests-the-economic-woes-helping-drive-discontent|title=Cuba protests: The economic woes driving discontent|last1=Forde|first1=Kaelyn|date=16 July 2021|work=Al Jazeera|access-date=18 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20210815202251/https://www.aljazeera.com/economy/2021/7/16/cuba-protests-the-economic-woes-helping-drive-discontent|archive-date=15 August 2021|language=en|url-status=live}}&lt;/ref&gt; එසේම, පෙබරවාරි මාසයේ දී, රජය විසින් ජාතික ආරක්ෂාව, සෞඛ්‍ය සහ අධ්‍යාපන සේවා වැනි ක්ෂේත්‍රවල ක්‍රියාකාරකම් 124 ක් සඳහා පමණක් තහනම් කරමින්,&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-55967709|title=Cuba opens up its economy to private businesses|date=7 February 2021|access-date=8 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210528044943/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-55967709|archive-date=28 May 2021|publisher=BBC|url-status=live}}&lt;/ref&gt; පුද්ගලික අංශයට නව පියවර නියම කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://dailyfriend.co.za/2021/02/08/cuba-to-reform-economy-allow-more-private-enterprise/|title=Cuba to reform economy, allow more private enterprise|date=8 February 2021|access-date=8 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210608170922/https://dailyfriend.co.za/2021/02/08/cuba-to-reform-economy-allow-more-private-enterprise/|archive-date=8 June 2021|publisher=Daily Friend|url-status=live}}&lt;/ref&gt; සියලුම අංශ සඳහා 4-9 වාරයක් අතර වැටුප් නැවත වැඩි කරන ලදී. එසේම, නව පහසුකම් රාජ්‍ය සමාගම්වලට වැඩි ස්වයං පාලනයක් සමඟින් අවසර දෙන ලදී.&lt;ref name=&quot;aj112021&quot; /&gt;

මහජන මතය අනුව නව ප්‍රතිසංස්කරණයේ පළමු ගැටලුව වූයේ විදුලි මිල, නමුත් එය ඉක්මනින් සංශෝධනය විය. වෙනත් ක්‍රියාමාර්ග නිවැරදි කරන ලද්දේ පුද්ගලික ගොවීන් සඳහා මිල ගණන් වලය.{{citation needed|date=February 2022}} 2020 ජූලි මාසයේදී කියුබාව විදේශ මුදල් පමණක් පිළිගන්නා නව වෙළඳසැල් විවෘත කරන අතරම මුලින් ඇති වූ ආර්ථික අර්බුදයකට එරෙහිව සටන් කිරීම සඳහා එක්සත් ජනපද ඩොලරය මත විශේෂ බද්දක් ඉවත් කළේය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/cuba-opens-foreign-currency-shops-ends-tax-dollar-71886770|title=Cuba opens foreign currency-only shops, ends tax on dollar|access-date=8 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210608170919/https://abcnews.go.com/International/wireStory/cuba-opens-foreign-currency-shops-ends-tax-dollar-71886770|archive-date=8 June 2021|publisher=ABCnews|agency=AP|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ට්‍රම්ප් පරිපාලනය විසින් පනවන ලද ආර්ථික සම්බාධක,&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.msn.com/en-us/news/politics/trump-announces-new-sanctions-on-cuba/ar-BB19lMIc|title=Trump announces new sanctions on Cuba|last1=Chalfant|first1=Morgan|date=23 September 2020|access-date=8 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210608170921/https://www.msn.com/en-us/news/politics/trump-announces-new-sanctions-on-cuba/ar-BB19lMIc|archive-date=8 June 2021|publisher=MSNnews|url-status=live}}&lt;/ref&gt; පසුව කොරොන වයිරස් වසංගතය අතරතුර සංචාරක හිඟකම නිසා නරක අතට හැරුණි. එතැන් සිට මෙම ආර්ථික සම්බාධක බිඩෙන් පරිපාලනය විසින් පවත්වා ගෙන ගොස් ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://en.mercopress.com/2021/05/26/biden-administration-decided-to-keep-cuba-in-the-bad-boys-list|title=Biden administration decided to keep Cuba in the &quot;bad boys&quot; list|date=26 May 2021|access-date=8 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210608171458/https://en.mercopress.com/2021/05/26/biden-administration-decided-to-keep-cuba-in-the-bad-boys-list|archive-date=8 June 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== සම්පත් ===
කියුබාවේ ස්වභාවික සම්පත් අතර සීනි, දුම්කොළ, මාළු, පැඟිරි පලතුරු, කෝපි, බෝංචි, සහල්, අර්තාපල් සහ පශු සම්පත් ඇතුළත් වේ. කියුබාවේ වැදගත්ම ඛනිජ සම්පත නිකල් වන අතර එය 2011 වසරේ මුළු අපනයනයෙන් 21%කි.&lt;ref name=&quot;ITC&quot;&gt;{{cite web |title=World Competitiveness Map |url=http://legacy.intracen.org/appli1/TradeCom/TP_EP_CI.aspx?RP=192&amp;YR=2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131109163626/http://legacy.intracen.org/appli1/TradeCom/TP_EP_CI.aspx?RP=192&amp;YR=2011 |archive-date=9 November 2013 |access-date=9 November 2013 |work=International Trade Center}}&lt;/ref&gt; එම වසරේ කියුබාවේ නිකල් පතල්වල නිමැවුම ටොන් 71,000ක් වූ අතර එය ලෝක නිෂ්පාදනයෙන් 4%කට ආසන්න විය.&lt;ref name=&quot;USGS&quot;&gt;{{cite web |title=Nickel |url=http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/nickel/mcs-2013-nicke.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130509061155/http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/nickel/mcs-2013-nicke.pdf |archive-date=9 May 2013 |access-date=9 November 2013 |work=United States Geological Survey}}&lt;/ref&gt; 2013 වන විට එහි සංචිත ටොන් මිලියන 5.5ක් ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇති අතර එය ලෝක සමස්තයෙන් 7%කට වඩා වැඩිය.&lt;ref name=&quot;USGS&quot; /&gt; කැනඩාවේ ෂෙරිට් ඉන්ටර්නැෂනල් සමාගම මෝවාහි විශාල නිකල් කැණීම් මධ්‍යස්ථානයක් පවත්වාගෙන යයි. කියුබාව නිකල් කැණීමේ අතුරු ඵලයක් වන පිරිපහදු කළ කොබෝල්ට් නිෂ්පාදනයේ ප්‍රධාන නිෂ්පාදකයෙකි.&lt;ref name=&quot;torres&quot;&gt;{{cite web |author=Ivette E. Torres |year=1997 |title=The Mineral Industry of Cuba |url=http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/country/1997/9509097.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012091655/https://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/country/1997/9509097.pdf |archive-date=12 October 2017 |access-date=6 September 2009 |publisher=U.S. Geological Survey}}&lt;/ref&gt;

2005 දී එක්සත් ජනපද භූ විද්‍යා සමීක්ෂණය විසින් සිදු කරන ලද තෙල් ගවේෂණයෙන් හෙළි වූයේ උතුරු කියුබා ද්‍රෝණියේ තෙල් බැරල් බිලියන 4.6 (730,000,000 m3) සිට බැරල් බිලියන 9.3 (1.48×109 m3) දක්වා නිපදවිය හැකි බවයි. 2006 දී කියුබාව මෙම ස්ථාන ගවේෂණය සඳහා පරීක්‍ෂා කිරීමට පටන් ගත්තේය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/comment/story/0,,1936186,00.html|title=After 46 years of failure, we must change course on Cuba|author=Wayne S. Smith|date=1 November 2006|work=The Guardian|access-date=6 September 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20200617133641/https://www.theguardian.com/commentisfree/2006/nov/01/comment.cuba|archive-date=17 June 2020|location=London|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== සංචාරක ව්‍යාපාරය ===
[[File:Camaguey_rooftops_2.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Camaguey_rooftops_2.jpg|thumb|UNESCO ලෝක උරුම අඩවියක් වන යටත් විජිත නගරයක් වන කැමගුයි හි ඓතිහාසික මධ්‍යස්ථානය]]
[[File:Varaderos_beach_(5982433102).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Varaderos_beach_(5982433102).jpg|thumb|වරදේරෝ නිවාඩු නිකේතන ප්‍රදේශය]]
සංචාරක ව්‍යාපාරය මුලින් කියුබානු සමාජයෙන් සංචාරකයින් වෙන් කරනු ලබන, &quot;එන්ක්ලේව් ටුවරිසම්&quot; සහ &quot;ටුවරිසම් අපර්ටයිඩ්&quot; ලෙසින් හැඳින්වෙන එන්ක්ලේව් රිසෝට් වලට සීමා විය.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Espino|2000}}.&lt;/ref&gt; විදේශීය අමුත්තන් සහ සාමාන්‍ය කියුබානුවන් අතර සම්බන්ධතා 1992 සහ 1997 අතර තථ්‍ය නීති විරෝධී විය.&lt;ref name=&quot;Corbett 2002 33&quot;&gt;{{Harvnb|Corbett|2002|p=33}}.&lt;/ref&gt; විශේෂ කාලපරිච්ඡේදය තුළ සංචාරක ව්‍යාපාරයේ ශීඝ්‍ර වර්ධනය කියුබාව තුළ පුලුල්ව පැතිරුණු සමාජ හා ආර්ථික ප්‍රතිවිපාක ඇති කළ අතර ද්වි-ස්ථර ආර්ථිකයක් මතුවීම පිළිබඳ සමපේක්ෂනයට හේතු විය.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Facio|first1=Elisa|author2=Maura Toro-Morn, and Anne R. Roschelle|date=Spring 2004|title=Tourism in Cuba During the Special Period|url=http://www.uiowa.edu/ifdebook/conferences/cuba/TLCP/Volume%201/Facio.pdf|journal=Transnational Law &amp; Contemporary Problems|publisher=University of Iowa College of Law|volume=14|page=119|archive-url=https://web.archive.org/web/20060822042043/http://www.uiowa.edu/ifdebook/conferences/cuba/TLCP/Volume%201/Facio.pdf|archive-date=22 August 2006}}&lt;/ref&gt;

2003 වසරේ මිලියන 1.9 ක සංචාරකයින් කියුබාවට පැමිණි අතර, ප්‍රධාන වශයෙන් කැනඩාවෙන් සහ යුරෝපා සංගමයෙන්, ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 2.1 ක ආදායමක් උපයා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |date=December 2005 |title=Background Note: Cuba |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2886.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170122194359/https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2886.htm |archive-date=22 January 2017 |access-date=9 July 2006 |publisher=U.S. Department of State}}&lt;/ref&gt; 2011 වසරේදී කියුබාව ජාත්‍යන්තර සංචාරකයින් 2,688,000ක් වාර්තා කර ඇති අතර, එය කැරිබියන් කලාපයේ තුන්වන ඉහළම අගය (ඩොමිනිකන් ජනරජයට සහ පුවර්ටෝ රිකෝවට පසු).&lt;ref name=&quot;unwto&quot;&gt;{{cite web |title=UNWTO Tourism Highlights, 2013 Edition |url=http://dtxtq4w60xqpw.cloudfront.net/sites/all/files/pdf/unwto_highlights13_en_lr.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130718115306/http://dtxtq4w60xqpw.cloudfront.net/sites/all/files/pdf/unwto_highlights13_en_lr.pdf |archive-date=18 July 2013 |access-date=21 July 2013 |publisher=Tourism Trends and Marketing Strategies UNWTO}}&lt;/ref&gt;

වෛද්‍ය සංචාරක අංශය සෑම වසරකම යුරෝපීය, ලතින් ඇමරිකානු, කැනේඩියානු සහ ඇමරිකානු පාරිභෝගිකයින් දහස් ගණනකට සපයයි.{{citation needed|date=September 2024}}

2018 අධ්‍යයනයකින් පෙන්නුම් කළේ කියුබාවට කඳු නැගීමේ ක්‍රියාකාරකම් සඳහා විභවයක් ඇති බවත්, අනෙකුත් ක්‍රියාකාරකම් සමඟ කඳු නැගීම සංචාරක ව්‍යාපාරයට ප්‍රධාන දායකත්වයක් විය හැකි බවත්, උදා. බයිසිකල් පැදීම, කිමිදීම, ගුහාව. මෙම සම්පත් ප්‍රවර්ධනය කිරීම ප්‍රාදේශීය සංවර්ධනය, සමෘද්ධිය සහ යහපැවැත්මට දායක විය හැක.&lt;ref&gt;{{Cite journal|author1=Apollo, M.|author2=Rettinger, R.|date=7 March 2018|title=Mountaineering in Cuba: improvement of true accessibility as an opportunity for regional development of communities outside the tourism enclaves|journal=Current Issues in Tourism|volume=22|issue=15|pages=1797–1804|doi=10.1080/13683500.2018.1446920|issn=1368-3500|s2cid=158535778}}&lt;/ref&gt;

කියුබානු අධිකරණ ඇමතිවරයා පුලුල්ව පැතිරුනු ලිංගික සංචාරක ව්‍යාපාරය පිලිබඳ චෝදනා අවතක්සේරු කරයි.&lt;ref name=&quot;Justice Minister&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.miamiherald.com/2013/10/16/3691714/cubas-justice-minister-says-the.html|title=Cuba's Justice Minister says the government fights prostitution|last=Tamayo|first=Juan O.|date=16 October 2013|newspaper=Miami Herald|access-date=2 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017051027/http://www.miamiherald.com/2013/10/16/3691714/cubas-justice-minister-says-the.html|archive-date=17 October 2013}}&lt;/ref&gt; කැනඩා රජයේ සංචාරක උපදේශන වෙබ් අඩවියකට අනුව, &quot;ළමා ලිංගික සංචාරක ව්‍යාපාරය වැලැක්වීමට කියුබාව සක්‍රීයව ක්‍රියා කරන අතර, කැනේඩියානුවන් ඇතුළු සංචාරකයින් ගණනාවක් වයස අවුරුදු 16 සහ ඊට අඩු බාලවයස්කාර ළමුන් දූෂණය කිරීම සම්බන්ධ වැරදි සම්බන්ධයෙන් වරදකරුවන් වී ඇත. සිර දඬුවම් පරාසයේ සිට අවුරුදු 7 සිට 25 දක්වා.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |date=16 November 2012 |title=Travel Advice and Advisories for Cuba: Sex tourism |url=http://travel.gc.ca/destinations/cuba |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190510150629/https://travel.gc.ca/destinations/cuba |archive-date=10 May 2019 |access-date=4 January 2014 |publisher=Government of Canada}}&lt;/ref&gt;

2017 සැප්තැම්බර් 8 වන දින ඉර්මා සුළි කුණාටුව දිවයිනට පහර දුන් විට සමහර සංචාරක පහසුකම් වලට විශාල හානියක් සිදු විය. කුණාටුව කැමගුයි දූපත් සමූහයට ගොඩබසින ලදී; නරකම හානිය සිදුවූයේ ප්‍රධාන දිවයිනට උතුරින් වූ යතුරුවල මිස වඩාත් වැදගත් සංචාරක ප්‍රදේශවල නොවේ.&lt;ref name=&quot;nytimes.com&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/09/09/us/hurricane-irma-florida.html|title=Storm Gains Strength as It Nears Florida|date=9 September 2017|work=The New York Times|access-date=9 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170909102639/https://www.nytimes.com/2017/09/09/us/hurricane-irma-florida.html|archive-date=9 September 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== ප්‍රවාහනය ===
[[File:Ferrocarriles_de_cuba_map.gif|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ferrocarriles_de_cuba_map.gif|දකුණ|thumb|250x250පික්|කියුබාවේ දුම්රිය ජාලය]]
කියුබාවේ ප්‍රවාහනය යනු කියුබාවේ දුම්රිය මාර්ග, මාර්ග, ගුවන් තොටුපළ, ජල මාර්ග, වරාය සහ වරාය පද්ධතියයි: කියුබාව 1848 අයිබීරියානු අර්ධද්වීපයේ ආරම්භයට පෙර ස්පාඤ්ඤ අධිරාජ්‍යයේ පළමු දුම්රිය පද්ධතිය ඉදි කළේය. දුම්රිය යටිතල පහසුකම් යටත් විජිත සහ මුල් ජනරජ යුගයේ සිට පැවත එන අතර, ප්‍රධාන හවානා සිට සන්තියාගෝ කොරිඩෝව හරහා මගී සේවාව කියුබානු පරිවර්තනය කළ හැකි පෙසෝ වලින් ප්‍රවේශපත් මිලදී ගත හැකි සංචාරකයින් අතර වඩ වඩාත් විශ්වාසදායක සහ ජනප්‍රිය වේ. කියුබාවේ බොහෝ පොදු ප්‍රවාහන සේවා මෙන්ම, භාවිතා කරන බොහෝ වාහන සෙකන්ඩ් හෑන්ඩ් වේ. කියුබාවේ මහාමාර්ගවල මුළු දිග කි.මී. 60,858ක් වන අතර, එයට සකස් කල මාර්ග කිලෝමීටර් 29,820 (අධිවේගී මාර්ග කි.මී. 915 ඇතුළුව)&lt;ref name=&quot;a&quot;&gt;Source: ''Mapa de Carreteras de Cuba'' (Road map of Cuba, including the roads officially classified as ''Autopistas''). Ediciones GEO, [[Havana]] 2011 - {{ISBN|959-7049-21-X}}&lt;/ref&gt; සහ තාර නොදැමූ මාර්ග කිලෝමීටර් 31,038 (1999 ඇස්තමේන්තු) වේ.

හවානාහි, නාගරික ප්‍රවාහනය සපයනු ලැබුවේ සෝවියට් සංගමයෙන් හෝ කැනඩාවෙන් ආනයනය කරන ලද වර්ණවත් බස් රථ මගිනි. 1990 ගණන්වල මැද භාගයේදී නෙදර්ලන්තය කියුබාවට පරිත්‍යාග කළ 1,500 ක් ඉවත් කරන ලද ලන්දේසි බස් රථ මෙන්ම මොන්ට්‍රියෙල්හි GM ෆිෂ්බෝල් බස් රථ වැනි මෙම වාහන බොහොමයක් භාවිතා කළ ඒවා විය. රජය සතු ගුවන් සමාගමක් වන කියුබානා (කියුබානා ද අවිඒෂියන්) හැරුණු විට ඒරියෝග්‍රැවිටෝආ පමණක් කියුබාවට සහ ඇතුළත ගුවන් ගමන් ක්‍රියාත්මක කරයි.

== යොමු කිරීම් ==</text>
      <sha1>9dn8b9ue6na8wkj533az71271i2slf8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කියුබාවේ සංස්කෘතිය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178554</id>
    <revision>
      <id>792668</id>
      <parentid>774096</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:57:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24774" sha1="9vmatirvn4cpcic3joywzlsw1374ysl" xml:space="preserve">
[[File:Casa_de_la_Trova_Santiago_Cuba.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Casa_de_la_Trova_Santiago_Cuba.jpg|දකුණ|thumb|සන්තියාගෝ ද කියුබා හි දේශීය සංගීත නිවසක්, කැසා ඩි ලා ට්‍රෝවා]]
කියුබානු සංස්කෘතිය මූලික වශයෙන් ස්පාඤ්ඤය, බටහිර අප්‍රිකාව සහ කියුබාවේ ස්වදේශික ගුවානාහටබේ සහ ටයිනොස් යන සංස්කෘතීන්ගේ දියවන බඳුනට බලපෑම් කරයි. 1959 විප්ලවයෙන් පසු, රජය ජාතික සාක්ෂරතා ව්‍යාපාරයක් ආරම්භ කර, සැමට නොමිලේ අධ්‍යාපනය ලබා දුන් අතර දැඩි ක්‍රීඩා, මුද්‍රා නාට්‍ය සහ සංගීත වැඩසටහන් ස්ථාපිත කළේය.&lt;ref name=&quot;hsas&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2013/07/24/world/americas/harsh-self-assessment-as-cuba-looks-within.html|title=For Cuba, a Harsh Self-Assessment|last1=Burnett|first1=Victoria|date=24 July 2013|work=[[The New York Times]]|access-date=24 July 2013}}&lt;/ref&gt;

=== ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය ===
[[File:CU_La_Habana_9709_028_(17229424611).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:CU_La_Habana_9709_028_(17229424611).jpg|thumb|හවානා හි කැස්ටිලෝ ඩෙල් ප්‍රින්සිප් හි 18 වන සියවසේ පිවිසුම, 1997 දී ගන්නා ලද ඡායාරූපය]]
කියුබාවේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය ප්‍රධාන වශයෙන් ප්‍රකාශ වූයේ යටත් විජිත යුගයේදීය. එය එහි බැරොක් බලපෑම සමඟ ස්පාඤ්ඤයේ සංස්කෘතිය ගෙන ආවේය. පළමු විලා (පදිංචි) නිවාස කිහිපයකින් වට වූ පල්ලියකින් පිහිටුවන ලදී. මෙම නිවාසවල අභ්‍යන්තර හෝ මැද මිදුලක් තිබූ අතර ඒවා ග්‍රිල් වලින් ආවරණය කර තිබුණි. හවානාහි බැසිලිකා ඩි සැන් ෆ්රැන්සිස්කෝ වැනි අතිවිශිෂ්ට ආගමික ගොඩනැඟිලි ඇත. මීට අමතරව, මුහුදු කොල්ලකරුවන්ගේ සහ බුකනියර්ගේ ප්‍රහාරය වැළැක්වීම සඳහා ආරක්ෂාව සඳහා විශාල බලකොටු ඉදිකරන ලදි. ස්පාඤ්ඤ යටත් විජිත සමයේ ඉදිකරන ලද පැරණි ඓතිහාසික මධ්‍යස්ථාන කිහිපයක් කියුබාවේ ඇත, වඩාත්ම කැපී පෙනෙන වන්නේ යුනෙස්කෝ, හවානා, කැමගි, සියෙන්ෆියුගෝස් සහ ට්‍රිනිඩෑඩ් විසින් ලෝක උරුම අඩවි ලෙස ලියා ඇති නගර හතර වන අතර ඒවා සියලු ධාරා සහ ප්‍රවණතා පිළිබඳ විශිෂ්ට වාස්තු විද්‍යාත්මක බලකොටු ඇත. බැරොක්, නව සම්භාව්‍ය සිට විද්‍යුත් කලාව දක්වා සහ අනෙකුත් සංරක්‍ෂිත යටත් විජිත නගර සන්තියාගෝ ද කියුබා, මැටන්සාස් හෝ රෙමිඩියෝස් වැනි.

රිපබ්ලිකන් පාලන සමයේදී, වොෂිංටනයේ ඇති ආකාරයටම කැපිටල් වැනි විශාල ගොඩනැගිලි ද, පසුව හබානා ලිබ්රේ වැනි ෆොක්සා සහ හබානා හිල්ටන් වැනි විශාල ගොඩනැගිලි ද ඉදිකරන ලදී. 20 වන ශතවර්ෂයේ දෙවන භාගයේ වඩාත්ම කැපී පෙනෙන කියුබානු ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පියෙකු වූයේ ඇන්ටෝනියෝ ක්වින්ටානා සිමොනෙට්ටි ය.

විප්ලවයේ ජයග්‍රහණයෙන් පසු, ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයට සමමිතිය සහ ඉඩ ඉතිරි කිරීමේ ආශාව සමඟ ප්‍රබල සෝවියට් බලපෑමක් ලැබුණු අතර, මොස්කව් හෝ මින්ස්ක්හි කම්කරු පන්තියේ නිල නිවාසවල සමස්ත නව අසල්වැසි ප්‍රදේශ ඉදිකරන ලදි. බර්ලින් තාප්පය කඩා වැටුණු විට, ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයට වඩා විවිධ ධාරා ලැබුණු අතර මැන්හැටන් හෝ මෙක්සිකෝ සිටි හෝ කැරකස් වැනි වෙනත් ලතින් ඇමරිකානු අගනගරවල නවීන අහස ගොඩනැගිලිවල ආකර්ෂණීය වීදුරු සහ වානේ මුහුණත සහිත තරු 5 හෝටල්වල උත්පාතයක් ඇති විය.

=== සාහිත්‍ය ===
කියුබානු සාහිත්‍යය සිය හඬ සොයා ගැනීමට පටන් ගත්තේ 19 වැනි සියවසේ මුල් භාගයේදීය. කියුබානු සාහිත්‍යයේ නූතනවාදී ව්‍යාපාරයට නායකත්වය දුන් හොසේ මාර්ටි විසින් නිදහස සහ නිදහස පිළිබඳ ප්‍රමුඛ තේමාවන් නිදසුන් විය. නිකොලස් ගිලන් සහ හෝසේ ඉසෙඩ් ටැලට් වැනි ලේඛකයින් සමාජ විරෝධයක් ලෙස සාහිත්‍යය කෙරෙහි අවධානය යොමු කළහ. ඩල්සි මරියා ලොයිනාස් සහ ජෝස් ලෙසාමා ලීමා ගේ කවි සහ නවකතා බලපා ඇත. හැමෝම සිහින දකින කියුබාව ලියූ රොමෑන්ටිකවාදී මිගෙල් බානට්, වඩාත් මලානික කියුබාවක් පිළිබිඹු කරයි.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070214100357/http://www.tobias-hauser.de/vortraege/?cmd=en Costa Rica – Journey into the Tropical Garden of Eden]&lt;/ref&gt;

ඉන්ද්‍රජාලික යථාර්ථවාදී ව්‍යාපාරයේ දී ඇලෙජෝ කාපෙන්ටියර් වැදගත් විය. රෙයිනාල්ඩෝ අරීනාස්, ගිලර්මෝ කැබ්රේරා ඉන්ෆන්ටේ, සහ ඩයිනා චාවියානෝ, පේද්‍රෝ ජුවාන් ගුටෙරෙස්, සෝ වල්ඩෙස්, ගිලර්මෝ රෝසල්ස් සහ ලියනාඩෝ පැදුර වැනි ලේඛකයින් පශ්චාත් විප්ලවවාදී යුගයේ ජාත්‍යන්තර පිළිගැනීමක් ලබා ඇත, නමුත් ඔවුන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් ඔවුන්ගේ වැඩ කටයුතු කරගෙන යාමට පෙළඹී ඇත. කියුබානු බලධාරීන් විසින් මාධ්‍ය මතවාදී පාලනයක් හේතුවෙන්. කෙසේ වෙතත්, සමහර කියුබානු ලේඛකයින් නැන්සි මෝර්ජොන් ඇතුළු කියුබාවේ ජීවත් වෙමින් සහ ලිවීම දිගටම කරගෙන යයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nancy Morejón |url=https://www.smith.edu/academics/poetry-center/nancy-morej%C3%B3n |access-date=2021-07-20 |website=Smith College}}&lt;/ref&gt;

=== සංගීතය ===
{{multiple image
| align             = left
| total_width       = 220
| image1            = Gloria Estefan 2009.jpg
| alt1              = 
| caption1          = 
| image2            = Celia Cruz 1957 color.jpg
| alt2              = 
| caption2          = 
| footer            = [[ග්ලෝරියා එස්ටෙෆාන්]] සහ [[සීලියා කෲස්]]
}}

කියුබානු සංගීතය ඉතා පොහොසත් වන අතර එය කියුබානු සංස්කෘතියේ බහුලවම දන්නා ප්‍රකාශනයයි. &quot;ඩැන්සන් ඩි නියුවෝ රිට්මෝ&quot;, මැම්බෝ, චා-චා-චා සහ සල්සා සංගීතය වැනි තවත් බොහෝ සංගීත ශෛලීන් සඳහා පදනම වී ඇති මෙම සංගීතයේ කේන්ද්‍රීය ස්වරූපය පුතා වේ. Rumba (&quot;de cajón o de solar&quot;) සංගීතය මුල් අප්‍රිකානු-කියුබානු සංස්කෘතියේ ආරම්භ වූ අතර එය ස්පාඤ්ඤ ශෛලියේ අංග සමඟ මිශ්‍ර විය.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Moore|first=Robin|title=Nationalizing Blackness: Afrocubanismo and Artistic Revolution in Havana, 1920–1940|year=1997|publisher=University of Pittsburgh Press|isbn=978-0-8229-5645-7}}&lt;/ref&gt; ට්‍රෙස් කියුබාවේ සොයාගනු ලැබුවේ ස්පාඤ්ඤ කෝඩෝෆෝන් උපකරණ ආකෘති වලින් (මෙය ඇත්ත වශයෙන්ම ස්පාඤ්ඤ ගිටාර් සහ ලුට් වල මූලද්‍රව්‍යවල විලයනයකි). අනෙකුත් සාම්ප්‍රදායික කියුබානු උපකරණ අප්‍රිකානු සම්භවයක්, ටයිනෝ සම්භවයක් හෝ මරකාස්, ගුයිරෝ, මාරිම්බුලා සහ මයෝහුකාන් ඇතුළු විවිධ ලී බෙර වැනි දෙකම වේ.

සියලුම ශෛලීන්හි ජනප්‍රිය කියුබානු සංගීතය ලොව පුරා පුළුල් ලෙස රස විඳිමින් ප්‍රශංසා කර ඇත. ප්‍රබල අප්‍රිකානු සහ යුරෝපීය බලපෑම් සහිත සංගීතය ඇතුළත්, සහ සංධ්වනි කෘති මෙන්ම ඒකල වාදකයින් සඳහා සංගීතය ඇතුළත් කියුබානු ශාස්ත්‍රීය සංගීතය, අර්නස්ටෝ ලෙකුඕනා වැනි නිර්මාපකයින්ට ස්තූතිවන්ත වෙමින් ජාත්‍යන්තර පිළිගැනීමක් ලබා ඇත. 1990 ගණන්වල කියුබාවේ රැප් දර්ශනය ආරම්භ වන විට හවානා යනු එහි හදවතයි. 2012 දෙසැම්බරයේදී, කියුබානු සංගීත ආයතනයේ අධ්‍යක්ෂ ඔර්ලන්ඩෝ විස්ටෙල්, ප්‍රසිද්ධ ගුවන් විදුලියෙන් සහ රූපවාහිනියෙන් ලිංගික අසභ්‍ය ගීත සහ සංගීත වීඩියෝ තහනම් කරන බවට තර්ජනය කළේය.&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 December 2012 |title=Cuban Government Censors Reggaeton and &quot;Sexually Explicit&quot; Songs |url=http://abcnews.go.com/International/cuba-bans-reggaeton-sexually-explicit-songs/story?id=17888666 |access-date=19 July 2013 |work=ABC News}}&lt;/ref&gt;

=== නැටුම් ===
කියුබානු සංස්කෘතිය පුළුල් පරාසයක නැටුම් ආකෘතීන් ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Daniel|first1=Yvonne|title=Rumba: Dance and Social Change in Contemporary Cuba|date=1995|publisher=Indiana University Press|location=Bloomington, IN|page=28|url=https://books.google.com/books?id=aek7fmzOnu4C|isbn=9780253209481}}&lt;/ref&gt; ඩැන්සන් කියුබාවේ නිල සංගීත ප්‍රභේදය සහ නර්තනය විය.&lt;ref name=&quot;Urfé 1965&quot;&gt;Urfé, Odilio 1965. ''El danzón''. La Habana.&lt;/ref&gt; මැම්බෝ සංගීතය සහ නර්තනය මුලින් කියුබාවේ වර්ධනය වූ අතර, මෙක්සිකෝවේ සහ එක්සත් ජනපදයේ කියුබානු සංගීතඥයින් විසින් තවදුරටත් සැලකිය යුතු වර්ධනයන් සමඟින්. චා-චා-චා යනු කියුබානු සම්භවයක් ඇති තවත් නර්තනයක් වන අතර,&lt;ref&gt;Orovio, Helio 2004. ''Cuban music from A to Z''. p50&lt;/ref&gt; කියුබානු බොලෙරෝ 19 වැනි සියවසේ අවසාන කාර්තුවේදී සන්තියාගෝ ද කියුබාවෙන් ආරම්භ විය.&lt;ref&gt;Cristobal Diaz offers 1885: &quot;el bolero, creado aproximadamente para 1885&quot;. Diaz Ayala, Cristobal 1999. ''Cuando sali de la Habana 1898-1997: cien años de música cubana por el mundo''. 3rd ed, Cubanacán, San Juan P.R. p24-25&lt;/ref&gt; ප්‍රසංග නැටුම් සඳහා රජය විසින් අනුග්‍රහය දක්වන අතර බැලට් නැෂනල් ඩි කියුබා වැනි ජාත්‍යන්තරව පිළිගත් සමාගම් ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;Johnn&quot;&gt;{{cite book|last=John|first=S.|title=Contemporary Dance in Cuba: Tecnica Cubana as Revolutionary Movement|publisher=McFarland &amp; Company|year=2012|isbn=978-0-7864-9325-8|url=https://books.google.com/books?id=drE0KI3h-7UC&amp;pg=PA23|page=23}}&lt;/ref&gt;

සල්සා නැටුම කියුබාවේ ආරම්භ වූ අතර කියුබානු සල්සා ලොව පුරා නටනු ලැබේ.

=== මාධ්‍ය ===
[[File:WiFi_Internet_Access_Havanna.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:WiFi_Internet_Access_Havanna.JPG|thumb|කියුබාවේ හවානා හි පොදු WiFi හොට්ස්පොට් භාවිතා කරන්නන්]]
ETECSA විසින් 2013 දී රට පුරා සයිබර් කැෆේ 118 ක් විවෘත කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;bedroses&quot;&gt;{{cite web |title=Cuba's New Internet Service is Also No Bed of Roses |url=http://www.technologyreview.com/view/517241/cubas-new-internet-service-is-also-no-bed-of-roses/ |access-date=19 July 2013 |publisher=MIT Technology Review}}&lt;/ref&gt; කියුබාවේ රජය &quot;විකි&quot; ආකෘතියකින් ක්‍රියාත්මක වන EcuRed නමින් අන්තර්ජාල විශ්වකෝෂය වෙබ් අඩවියක් සපයයි.&lt;ref name=&quot;reuters&quot;&gt;{{cite web |date=13 December 2010 |title=Cuba launches Wikipedia-like online encyclopedia |url=http://ca.reuters.com/article/technologyNews/idCATRE6BD02E20101214?sp=true |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304050027/http://ca.reuters.com/article/technologyNews/idCATRE6BD02E20101214?sp=true |archive-date=4 March 2016 |work=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt; අන්තර්ජාල ප්‍රවේශය පාලනය වන අතර විද්‍යුත් තැපෑල සමීපව නිරීක්ෂණය කෙරේ.&lt;ref name=&quot;rsf&quot;&gt;{{cite web |title=Internet in Cuba |url=http://arabia.reporters-sans-frontieres.org/article.php3?id_article=10611 |archive-url=https://archive.today/20110727014516/http://arabia.reporters-sans-frontieres.org/article.php3?id_article=10611 |archive-date=27 July 2011 |publisher=[[Reporters Without Borders]]}}&lt;/ref&gt;

2018 සිට, ජංගම දත්ත මගින් අන්තර්ජාලයට ප්‍රවේශය ලබා ගත හැකිය. 2019 දී කියුබානුවන් මිලියන 7.1කට අන්තර්ජාලයට පිවිසිය හැක.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.efe.com/efe/america/tecnologia/el-acceso-a-internet-en-cuba-llega-7-1-millones-de-usuarios-2019/20000036-4182015|title=El acceso a internet en Cuba llega a 7,1 millones de usuarios en 2019|date=26 February 2020|access-date=3 June 2021|agency=EFE}}&lt;/ref&gt; WiFi කලාප, හෝ ජංගම දත්ත, හෝ &quot;නූටා හොගාර්&quot; සේවාව හරහා නිවෙස්වලින් සම්බන්ධතා වල මිල අඩු වෙමින් පවතී, විශේෂයෙන්ම 2021 ජනවාරි ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණයෙන් පසු, සියලුම වැටුප් අවම වශයෙන් 5 ගුණයකින් වැඩි වූ විට, සහ අන්තර්ජාලයේ මිල ගණන් එකම ස්ථානයේ පවතී.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://blog.fonoma.com/internet-in-cuba-cb82c289a491|title=Internet access in Cuba: How data plans work on the Island|access-date=3 June 2021}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=El acceso a internet en Cuba llega a 7,1 millones de usuarios en 2019 |url=https://www.efe.com/efe/america/tecnologia/el-acceso-a-internet-en-cuba-llega-7-1-millones-de-usuarios-2019/20000036-4182015}}&lt;/ref&gt; 2021 දී කියුබානු ජනතාව මිලියන 7.7 කට අන්තර්ජාල පහසුකම් ඇති බව වාර්තා විය.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news|url=https://datareportal.com/reports/digital-2021-cuba?rq=CUBA|title=Digital 2021: Cuba|date=11 February 2021|access-date=3 June 2021}}&lt;/ref&gt; 2021 ජනවාරි මාසයේදී කියුබාවේ ජංගම සම්බන්ධතා මිලියන 6.14ක් විය.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== ආහාර පිසීම ===
[[File:Cubanfood.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Cubanfood.jpg|thumb|රෝපා වීජා (තක්කාලි සෝස් පදනමක් තුළ ඉරා දැමූ පැති ස්ටීක්), කළු බෝංචි, කහ සහල්, කෙසෙල් සහ බියර් සමග බැදපු යුකා සාම්ප්‍රදායික ආහාර වේලක්]]
කියුබානු ආහාර යනු ස්පාඤ්ඤ සහ කැරිබියානු ආහාරවල එකතුවකි. කියුබානු වට්ටෝරු ස්පාඤ්ඤ ඉවුම් පිහුම් සමඟ කුළුබඩු සහ ශිල්පීය ක්‍රම බෙදා ගනී, කුළුබඩු සහ රසයෙහි යම් කැරිබියානු බලපෑමක් ඇත. පසුගිය දශක හතරක කාලය තුළ කියුබාවේ සාමාන්‍ය දෙයක් වූ ආහාර සලාකනය, මෙම කෑම වර්ග පොදුවේ ලබා ගැනීම සීමා කරයි.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Alvarez|2001}}.&lt;/ref&gt; සාම්ප්‍රදායික කියුබානු ආහාර වේල පාඨමාලා වලදී සේවය නොකෙරේ; සියලුම ආහාර ද්‍රව්‍ය එකවර සපයනු ලැබේ.

සාමාන්‍ය ආහාර වේලෙහි කෙසෙල්, කළු බෝංචි සහ සහල්, රොපා වීජා (කැඩුණු හරක් මස්), කියුබානු පාන්, ළූණු සහිත ඌරු මස් සහ නිවර්තන පලතුරු වලින් සමන්විත විය හැකිය. කළු බෝංචි සහ සහල්, මොරොස් වයි ක්‍රිස්ටියානෝස් (හෝ කෙටියෙන් මොරෝස්) ලෙස හැඳින්වේ, සහ කෙසෙල් කියුබානු ආහාර වේලෙහි ප්‍රධාන ආහාර වේ. මස් කෑම වර්ග බොහොමයක් සැහැල්ලු සෝස් සමඟ සෙමින් පිසිනු ලැබේ. සුදුළූණු, දුරු, ඔෙරගනයෝ සහ බේ කොළ ප්‍රමුඛ කුළුබඩු වේ.{{citation needed|date=April 2024}}

=== ක්‍රීඩා ===
එක්සත් ජනපදය සමඟ ඇති ඓතිහාසික සම්බන්ධතා හේතුවෙන්, බොහෝ කියුබානුවන් අනෙකුත් ලතින් ඇමරිකානු රටවල සම්ප්‍රදායිකව ක්‍රීඩා කරන ක්‍රීඩා වලට වඩා උතුරු ඇමරිකාවේ ජනප්‍රිය ක්‍රීඩා වලට සහභාගී වේ. බේස්බෝල් වඩාත් ජනප්රියයි. අනෙකුත් ජනප්‍රිය ක්‍රීඩා අතරට වොලිබෝල්, බොක්සිං, මලල ක්‍රීඩා, මල්ලවපොර, පැසිපන්දු සහ ජල ක්‍රීඩා ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;[https://www.whatcuba.com/cuban-sports.html Cuban Sports] whatcuba.com, accessed 23 February 2021.&lt;/ref&gt; කියුබාව ආධුනික බොක්සිං ක්‍රීඩාවේ ප්‍රමුඛ බලවේගයක් වන අතර, ප්‍රධාන ජාත්‍යන්තර තරඟ වලදී නිරන්තරයෙන් ඉහළ පදක්කම් ලබා ගනිමින් සිටී. බොක්සිං ක්‍රීඩකයන් වන රැන්සෙස් බර්තෙලමි සහ එරිස්ලන්ඩ් ලාරා පිළිවෙලින් එක්සත් ජනපදයට සහ මෙක්සිකෝවට පැන ගියහ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 June 2015 |title=Cuban boxer defected unsuccessfully 38 times before realizing U.S. dream |url=http://sports.yahoo.com/news/meet-the-cuban-boxer-who-failed-to-defect-38-times-before-realizing-u-s--dream-200229434-boxing.html |website=sports.yahoo.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Satterfield |first=Lem |date=10 June 2015 |title=From Cuba to world champion: Arduous defection continues to drive Erislandy Lara |url=https://www.premierboxingchampions.com/news/cuba-world-champion-arduous-defection-continues-drive-erislandy-lara |website=PBC Boxing}}&lt;/ref&gt; කියුබාව ඔලිම්පික් තරඟ සඳහා තරඟ කරන ජාතික කණ්ඩායමක් ද සපයයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Cuba – Comité Olímpico Cubano – National Olympic Committee |url=http://www.olympic.org/cuba |access-date=10 June 2013 |publisher=Olympic.org}}&lt;/ref&gt; ජෝස් ආර්. කැපබ්ලන්කා 1921 සිට 1927 දක්වා කියුබානු ලෝක චෙස් ශූරයෙකි.

== යොමු කිරීම් ==</text>
      <sha1>9vmatirvn4cpcic3joywzlsw1374ysl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පුවර්ටෝ රිකෝ හි සංස්කෘතිය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180050</id>
    <revision>
      <id>792697</id>
      <parentid>739577</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T06:48:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54359" sha1="sm8bepdgxzcmd9h2wl62g7ppx9ubcx0" xml:space="preserve">
නූතන පුවර්ටෝ රිකන් සංස්කෘතිය යනු සංස්කෘතික පූර්වගාමීන්ගේ අද්විතීය මිශ්‍රණයකි: යුරෝපීය (ප්‍රධාන වශයෙන් ස්පාඤ්ඤ, ඉතාලි, ප්‍රංශ, ජර්මානු සහ අයර්ලන්ත), අප්‍රිකානු සහ මෑතකදී සමහර උතුරු ඇමරිකානු සහ බොහෝ දකුණු ඇමරිකානුවන් ඇතුළුව. පසුගිය දශක කිහිපය තුළ බොහෝ කියුබානුවන් සහ ඩොමිනිකන්වරු දිවයිනට සංක්‍රමණය වී ඇත.

ස්පාඤ්ඤ භාෂාවෙන්, පුවර්ටෝ රිකෝ ස්පාඤ්ඤ භාෂාව, කතෝලික ආගම සහ ඔවුන්ගේ සංස්කෘතික හා සදාචාරාත්මක වටිනාකම් සහ සම්ප්‍රදායන්ගෙන් අතිමහත් බහුතරයක් ලබා ගත්තේය. එක්සත් ජනපදය ඉංග්‍රීසි භාෂා බලපෑම, විශ්ව විද්‍යාල පද්ධතිය සහ සමහර නිවාඩු දින සහ පිළිවෙත් අනුගමනය කිරීම එකතු කළේය. 1903 මාර්තු 12 වන දින, පුවර්ටෝ රිකෝ විශ්ව විද්‍යාලය නිල වශයෙන් ආරම්භ කරන ලද අතර, එය වසර තුනකට පෙර ෆජාර්ඩෝ හි ආරම්භ කරන ලද කුඩා සංවිධානයක් වන &quot;එස්කුවෙලා සාමාන්‍ය කාර්මික&quot; වෙතින් ශාඛා විය.

පුවර්ටෝ රිකන් සංස්කෘතියෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් සංගීතයේ බලපෑම මත කේන්ද්‍රගත වන අතර දේශීය හා සාම්ප්‍රදායික රිද්මයන් සමඟ ඒකාබද්ධ වන අනෙකුත් සංස්කෘතීන් විසින් හැඩගස්වා ඇත. පුවර්ටෝ රිකන් සංගීතයේ ඉතිහාසයේ මුල් අවධියේදී, ස්පාඤ්ඤ සහ අප්‍රිකානු සම්ප්‍රදායන්ගේ බලපෑම් වඩාත් කැපී පෙනුණි. කැරිබියන් සහ උතුරු ඇමරිකාව පුරා සංස්කෘතික චලනයන් පුවර්ටෝ රිකෝවට ළඟා වූ වඩාත් මෑත කාලීන සංගීත බලපෑම් සඳහා වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කර ඇත.&lt;ref&gt;Giovannetti, Jorge L. &quot;Popular Music and Culture in Puerto Rico: Jamaican and Rap Music as Cross-Cultural Symbols&quot;, in ''Musical Migrations: Transnationalism and Cultural Hybridity in the Americas'', ed. Frances R. Aparicio and Cándida F. Jáquez, 81–98.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Puerto Rican Music TV |url=http://www.puertoricanmusictv.com/ |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20100722043541/http://www.puertoricanmusictv.com/ |archive-date=22 July 2010 |access-date=14 August 2010 |publisher=Puerto Rican Music TV}}&lt;/ref&gt;

පුවර්ටෝ රිකෝවේ බොහෝ සංකේත ඇත, නමුත් පුවර්ටෝ රිකෝ රජය විසින් නිල වශයෙන් ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත්තේ ෆ්ලෝර් ඩි මාගා පමණි.&lt;ref&gt;{{cite web |author-last=López Maldonado |author-first=Cesiach |date=21 August 2019 |title=Entre leyes y múltiples indultos |trans-title=Between laws and multiple pardons |url=https://www.primerahora.com/noticias/gobierno-politica/notas/entre-leyes-y-multiples-indultos/ |access-date=16 March 2021 |publisher=Primera Hora |language=es}}&lt;/ref&gt; පුවර්ටෝ රිකෝවේ අනෙකුත් ජනප්‍රිය, සාම්ප්‍රදායික හෝ නිල නොවන සංකේත වන්නේ පුවර්ටෝ රිකෝ ස්පින්ඩලිස්, කපොක් ගස, කොක්වි ගෙම්බා, ජිබාරෝ, ටයිනෝ ඉන්දියානු සහ එහි ජිබාරෝ සංස්කෘතික ස්මාරකය සහිත සෙරෝ ලාස් ටෙටාස් ය.&lt;ref&gt;{{cite web |author-last=Pérez Rivera |author-first=Raúl |date=2 December 2015 |title=Debate por el Ave Nacional (primera parte) |trans-title=Debate for the National Bird (first part) |url=https://www.cienciapr.org/es/external-news/debate-por-el-ave-nacional-primera-parte |access-date=16 March 2021 |publisher=CienciaPR |language=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author-last=Sánchez Martínez |author-first=Héctor |date=20 January 2017 |title=¿Tenemos o no un ave nacional? |trans-title=Do we or do we not have a national bird? |url=https://www.periodicolaperla.com/tenemos-no-ave-nacional/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220505231620/https://www.periodicolaperla.com/tenemos-no-ave-nacional/ |archive-date=5 May 2022 |access-date=16 March 2021 |publisher=La Perla del Sur |language=es}}&lt;/ref&gt;

=== ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය ===
පුවර්ටෝ රිකෝහි ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය ස්පාඤ්ඤ පාලනයේ සියවස් හතරක් සහ ඇමරිකානු පාලනයේ සියවසක් පුරා රැස් කරගත් සම්ප්‍රදායන්, ශෛලීන් සහ ජාතික බලපෑම්වල පුළුල් පරාසයක් පෙන්නුම් කරයි. ස්පාඤ්ඤ යටත් විජිත ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය, ඉබෙරෝ-ඉස්ලාමීය, කලා ඩෙකෝ, පශ්චාත්-නූතන සහ තවත් බොහෝ ගෘහ නිර්මාණ ආකාර දිවයින පුරා දක්නට ලැබේ. නගරයෙන් නගරයට, බොහෝ කලාපීය වෙනස්කම් ද ඇත.[[File:The_Colors_of_Old_San_Juan_(28488284470).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_Colors_of_Old_San_Juan_(28488284470).jpg|thumb|පැරණි සැන් ජුවාන්හි වීදි පේළි සහිත නිවාස]]
සැන්ටර්ස් වලට අමතරව, පැරණි සැන් ජුවාන් යනු 1864 සිට 1951 දක්වා සැන් ජුවාන් මහ නගර සභාව සෑදූ බැරියෝ දෙකෙන් එකකි, එම අවස්ථාවේදී රියෝ පියෙඩ්‍රාස් හි හිටපු ස්වාධීන මහ නගර සභාව ඈඳා ගන්නා ලදී. එහි බහුල සාප්පු, ඓතිහාසික ස්ථාන, කෞතුකාගාර, විවෘත කැෆේ, අවන්හල්, අලංකාර නිවාස, ගස් සෙවන සහිත ප්ලාසා සහ එහි පැරණි සුන්දරත්වය සහ වාස්තු විද්‍යාත්මක සුවිශේෂත්වය සමඟින්, පැරණි සැන් ජුවාන් දේශීය හා අභ්‍යන්තර සංචාරක ව්‍යාපාරය සඳහා ප්‍රධාන ස්ථානයකි. ස්පාඤ්ඤ ගවේෂක ජුවාන් පොන්ස් ද ලියොන්ගේ සොහොන අඩංගු සැන් ජෝස් පල්ලිය සහ සැන් ජුවාන් බවුටිස්ටා ආසන දෙව්මැදුර ඇතුළු බොහෝ පොදු ප්ලාසා සහ පල්ලි වලින් ද දිස්ත්‍රික්කය සංලක්ෂිත වේ. 1865 දී ඉදිකරන ලද පුවර්ටෝ රිකෝ හි ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය සඳහා පැරණිතම කතෝලික පාසල වන කොලෙජියෝ ද පර්වුලෝස් ද එහි පිහිටා ඇත.

පැරණි සැන් ජුවාන් දිස්ත්‍රික්කයේ පැරණිතම කොටස් අර්ධ වශයෙන් දැවැන්ත බිත්ති වලින් වට වී ඇත. සංකේතාත්මක ෆෝට් සැන් ෆෙලිපේ ඩෙල් මොරෝ, ෆෝට් සැන් ක්‍රිස්ටෝබල් සහ ලා ෆෝටලෙසා ලෙසද හැඳින්වෙන එල් පැලසියෝ ද සැන්ටා කැටලිනා වැනි ආරක්ෂක ව්‍යුහයන් සහ කැපී පෙනෙන බලකොටු, බොහෝ ප්‍රහාරවලට ලක් වූ ජනාවාසයේ ප්‍රාථමික ආරක්ෂකයන් ලෙස ක්‍රියා කළේය. ලා ෆෝටලෙසා පුවර්ටෝ රිකෝ ආණ්ඩුකාරවරයාගේ විධායක මන්දිරය ලෙසද දිගටම සේවය කරයි. ඓතිහාසික බලකොටු බොහොමයක් සැන් ජුවාන් ජාතික ඓතිහාසික ස්ථානයේ කොටසකි.

1940 ගණන්වලදී, පැරණි සැන් ජුවාන්හි කොටස් අබලන් වූ අතර, බොහෝ ප්‍රතිසංස්කරණ සැලසුම් යෝජනා කරන ලදී. පැරණි සැන් ජුවාන් &quot;කුඩා මෑන්හැටන්&quot; ලෙස සංවර්ධනය කිරීමට පවා ප්‍රබල තල්ලුවක් තිබුණි. පැරණි නගරයේ පොදු යටත් විජිත ස්පාඤ්ඤ ගෘහ නිර්මාණ තේමාවන්ට නව ඉදිකිරීම් බලපාන්නේ නැති කිරීම සඳහා දැඩි ප්‍රතිසංස්කරණ නීති ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. නව හෝටලයක් ඉදිකිරීම සඳහා සැන් ජුවාන්හි පැරණි කාර්මලයිට් කන්‍යාරාමය කඩා දැමිය යුතු බවට ව්‍යාපෘති යෝජනාවක් යෝජනා කළ විට, ආයතනය ගොඩනැගිල්ල ඓතිහාසික ගොඩනැගිල්ලක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කළ අතර, පසුව එය අලුත් කරන ලද පහසුකමක හෝටලයක් බවට පරිවර්තනය කරන ලෙස ඉල්ලා සිටියේය. මෙය පැරණි සැන් ජුවාන්හි හෝටලය එල් කොන්වෙන්ටෝ බවට පත් විය. පැරණි නගරය ප්‍රතිසංස්කරණය කර ප්‍රතිසංස්කරණය කර එය පුනර්ජීවනය කිරීමේ ආදර්ශය ඇමරිකාවේ අනෙකුත් නගර, විශේෂයෙන් හවානා, ලීමා සහ කාටජිනා ඩි ඉන්දියාස් විසින් අනුගමනය කර ඇත.[[File:Parque_de_Bombas_-_Ponce_Puerto_Rico.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Parque_de_Bombas_-_Ponce_Puerto_Rico.jpg|thumb|1882 දී ඉදිකරන ලද පැරණි ගිනි නිවන ස්ථානයක් වන පොන්ස් හි සන්ධිස්ථානයක් වන පාර්ක් ඩි බොම්බාස්.]]
පොන්ස් ක්‍රියෝල් යනු 19 වන සියවසේ අගභාගයේ සහ 20 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී පෝර්ටෝ රිකෝ හි පොන්ස් හි නිර්මාණය කරන ලද අද්විතීය ගෘහ නිර්මාණ ශෛලියකි. මෙම පෝර්ටෝ රිකෝ ගොඩනැගිලි විලාසය ප්‍රධාන වශයෙන් 1895 සහ 1920 අතර වර්ධනය වූ පොන්ස් හි නේවාසික නිවාසවල දක්නට ලැබේ. පොන්ස් ක්‍රියෝල් ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය ප්‍රංශයේ, ස්පාඤ්ඤයේ සහ කැරිබියානු ස්වදේශීය භාෂාවේ සම්ප්‍රදායන්ගෙන් බොහෝ සෙයින් ණයට ගෙන ඇති අතර, විශේෂයෙන් කලාපයේ උණුසුම් හා වියළි දේශගුණයට ඔරොත්තු දීමට සහ දකුණු පුවර්ටෝ රිකෝ හි කැරිබියානු මුහුදු වෙරළට ආවේණික වූ හිරු හා මුහුදු සුළඟින් ප්‍රයෝජන ගැනීමට ඉදිකරන ලද නිවාස නිර්මාණය කරයි.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Randall Peffer|title=Puerto Rico, a Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=MjXG2vg5YFsC&amp;pg=PA225|year=2002|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-274-1|page=225}}&lt;/ref&gt; එය ලී සහ පෙදරේරු මිශ්‍රණයක් වන අතර, සම්භාව්‍ය පුනර්ජීවනය සහ ස්පාඤ්ඤ පුනර්ජීවනයේ සිට වික්ටෝරියානු දක්වා අනෙකුත් ශෛලීන්ගේ වාස්තු විද්‍යාත්මක අංග ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=National Geographic Traveler Article: Puerto Rico |url=https://www.nationalgeographic.com/traveler/articles/1056puerto_rico.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20100302194306/http://www.nationalgeographic.com/traveler/articles/1056puerto_rico.html |archive-date=2 March 2010 |website=www.nationalgeographic.com}}&lt;/ref&gt;
=== කලා ===
[[File:José_Campeche_(Puerto_Rican,_1751-1809)._Doña_María_de_los_Dolores_Gutiérrez_del_Mazo_y_Pérez,_ca._1796..jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Jos%C3%A9_Campeche_(Puerto_Rican,_1751-1809)._Do%C3%B1a_Mar%C3%ADa_de_los_Dolores_Guti%C3%A9rrez_del_Mazo_y_P%C3%A9rez,_ca._1796..jpg|thumb|Maria de los Dolores Gutierrez del Mazo, යටත් විජිත පුවර්ටෝ රිකෝ හි, 1796 දී, මුලටෝ රොකෝකෝ චිත්‍ර ශිල්පී ජෝස් කැම්පෙචේ විසිනි. දැනට බෘක්ලින් කෞතුකාගාරයේ තැන්පත් කර ඇති සිතුවම.&lt;ref&gt;{{cite web |author=[[José Campeche]] |year=1796 |title=Doña María de los Dolores Gutiérrez del Mazo y Pérez |url=https://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/209953 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250114070948/https://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/209953 |date=2025-01-14 }} |website=[[Brooklyn Museum]] website |location=New York}}&lt;/ref&gt;]]
පුවර්ටෝ රිකන් කලාව එහි වාර්ගික වශයෙන් විවිධ පසුබිමෙන් බොහෝ බලපෑම් පිළිබිඹු කරයි. කතෝලික පල්ලිය විසින් ස්වදේශික පුවර්ටෝ රිකන් වැසියන් ක්‍රිස්තියානි ආගමට හැරවීම සඳහා මූර්ති භාවිතා කිරීමෙන් සැන්ටෝස් ලෙස හඳුන්වන ජන කලා ආකාරයක් පරිණාමය විය. සැන්ටෝස් සාන්තුවරයන්ගේ රූප සහ අනෙකුත් ආගමික නිරූපක නිරූපණය කරන අතර ඒවා ස්වදේශික ලී, මැටි සහ ගල් වලින් සාදා ඇත. සරල ලෙස හැඩගැස්වීමෙන් පසු, ඒවා බොහෝ විට විචිත්‍රවත් වර්ණවලින් පින්තාරු කිරීමෙන් නිම කරනු ලැබේ. සැන්ටෝස් ප්‍රමාණයෙන් වෙනස් වන අතර, කුඩාම උදාහරණ අඟල් අටක් පමණ උස වන අතර විශාලතම උදාහරණ අඟල් විස්සක් පමණ උස වේ. සාම්ප්‍රදායිකව, සැන්ටෝස් පෘථිවිය සහ ස්වර්ගය අතර පණිවිඩකරුවන් ලෙස සැලකේ. එමනිසා, ඔවුන් ගෘහස්ථ පූජාසනවල විශේෂ ස්ථානයක් හිමි කර ගත් අතර, එහිදී මිනිසුන් ඔවුන්ට යාච්ඤා කළ, උදව් ඉල්ලා සිටි හෝ ඔවුන්ගේ ආරක්ෂාව කැඳවීමට උත්සාහ කළහ.

එසේම ජනප්‍රිය, කැරෙටාස් හෝ වෙජිගන්ටස් යනු සැණකෙළි අතරතුර පැළඳ සිටින වෙස් මුහුණු වේ. ස්පාඤ්ඤයේ සහ අප්‍රිකාවේ නපුරු ආත්මයන් සංකේතවත් කරන සමාන වෙස් මුහුණු භාවිතා කරන ලදී, නමුත් විවිධ අරමුණු සඳහා. ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් ඔවුන්ගේ වෙස් මුහුණු භාවිතා කළේ පල්ලියට නැවත පැමිණීමට බිය ගැන්වීමට වන අතර ගෝත්‍රික අප්‍රිකානුවන් ඒවා නියෝජනය කළ නපුරු ආත්මයන්ගෙන් ආරක්ෂාවක් ලෙස භාවිතා කළහ. ඔවුන්ගේ ඓතිහාසික සම්භවයට අනුව, පුවර්ටෝ රිකෝ කැරෙටා සෑම විටම අවම වශයෙන් අං සහ දත් කිහිපයක්වත් දරයි. සාමාන්‍යයෙන් පැපියර්-මැචේ වලින් ඉදිකර ඇති නමුත්, පොල් කටු සහ සියුම් ලෝහ තිර සමහර විට භාවිතා වේ. රතු සහ කළු කැරෙටා සඳහා සාමාන්‍ය වර්ණ වූ නමුත් ඒවායේ වර්ණ මාලාව පුළුල් වී ඇත්තේ දීප්තිමත් වර්ණ සහ රටා රාශියක් ඇතුළත් කිරීමට ය.

=== සාහිත්‍යය ===
[[File:Retrato_de_EMdeHostos_por_Francisco_Oller.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Retrato_de_EMdeHostos_por_Francisco_Oller.jpg|දකුණ|thumb|[[:en:Eugenio_María_de_Hostos|ඉයුජෙනියෝ මරියා ඩි හොස්ටොස්]]]]
පුවර්ටෝ රිකෝ සාහිත්‍යය වාචික කතා කීමේ කලාවේ සිට වර්තමාන තත්ත්වය දක්වා පරිණාමය විය. පුවර්ටෝ රිකෝහි ස්වදේශික දූපත් වැසියන්ගේ ලිඛිත කෘති ස්පාඤ්ඤ යටත් විජිත රජය විසින් තහනම් කර මර්දනය කරන ලදී. දිවයිනේ කාලානුක්‍රමික ඉතිහාසය ලේඛනගත කිරීම සඳහා ස්පාඤ්ඤ කිරීටය විසින් පත් කරන ලද අයට පමණක් ලිවීමට අවසර දෙන ලදී. ඩියාගෝ ඩි ටොරස් වර්ගාස්ට මෙම දැඩි තහනම මඟ හැරීමට අවසර දුන් අතර 1647 දී Descripción de la Ciudad e Isla de Puerto Rico (&quot;පුවර්ටෝ රිකෝ දූපත සහ නගරය පිළිබඳ විස්තරය&quot;) ලිවීය. මෙම ඓතිහාසික පොත දිවයින පිළිබඳ සවිස්තරාත්මක භූගෝලීය විස්තරයක් කළ පළමු අවස්ථාවයි.&lt;ref name=&quot;DT&quot;&gt;{{cite web |title=Puerto Rico in the Great Depression |url=http://newdeal.feri.org/pr/pr03.htm |access-date=18 April 2014 |publisher=Newdeal.feri.org}}&lt;/ref&gt;

පුවර්ටෝ රිකෝ හි මුල්ම ලේඛකයින් කිහිප දෙනෙකු රෆායෙල් කෝඩෙරෝගේ ඉගැන්වීම්වලින් බලපෑමට ලක් විය. මොවුන් අතර කැපී පෙනෙන වැදගත්කමක් ඇති පළමු පුවර්ටෝ රිකෝ ලේඛක මැනුවෙල් ඒ. ඇලොන්සෝ ද විය. 1849 දී ඔහු දුප්පත් පුවර්ටෝ රිකෝ ගම්බද ගොවියා ප්‍රධාන තේමාවන් කරගත් පද එකතුවක් වන එල් ගිබාරෝ ප්‍රකාශයට පත් කළේය. ඉයුජීනියෝ මාරියා ද හොස්ටෝස් 1863 දී ලා පෙරෙග්‍රිනසියන් ද බයෝආන් ලිවූ අතර එය කැරිබියානු අනන්‍යතාවය පිළිබිඹු කිරීම සඳහා උල්පතක් ලෙස බාර්ටොලෝමේ ඩි ලාස් කැසාස් භාවිතා කළේය. මෙම පළමු නවකතාවෙන් පසු, සමාජ වෙනසක් ඇති කිරීම සඳහා වැඩි හැකියාවන් ලබා දෙන බව ඔහු දුටු රචනයට පක්ෂව හොස්ටෝස් ප්‍රබන්ධ අතහැර දැමීය.

19 වන සියවසේ අගභාගයේදී, පළමු මුද්‍රණ යන්ත්‍රය පැමිණීම සහ රාජකීය බෙල්ස් ලිපි ඇකඩමිය ආරම්භ කිරීමත් සමඟ, පුවර්ටෝ රිකෝ සාහිත්‍යය සමෘද්ධිමත් වීමට පටන් ගත්තේය. දිවයිනේ ස්පාඤ්ඤ යටත් විජිත පාලනය සම්බන්ධයෙන් තම දේශපාලන අදහස් ප්‍රකාශ කළ පළමු ලේඛකයින් මාධ්‍යවේදීන් විය. පුවර්ටෝ රිකෝ සාහිත්‍යයේ පියා ලෙසද හැඳින්වෙන ඇලෙජැන්ඩ්‍රෝ ටැපියා වයි රිවේරා, පුවර්ටෝ රිකෝ හි ඓතිහාසික පුස්තකාලය ප්‍රකාශයට පත් කිරීමත් සමඟ ඉතිහාස ලේඛනයේ නව යුගයක් ආරම්භ කළේය. කයෙටානෝ කෝල් වයි ටොස්ටේ තවත් පුවර්ටෝ රිකෝ ඉතිහාසඥයෙකු සහ ලේඛකයෙකි. ඔහුගේ කෘතිය වන ද ඉන්දු-ඇන්ටිලානෝ වාග් මාලාව ටයිනෝස් ජීවත් වූ ආකාරය තේරුම් ගැනීමට වටිනා ය. 1894 දී මැනුවෙල් සෙනෝ ගාන්ඩියා ලා චාර්කා ලියූ අතර පුවර්ටෝ රිකෝ හි දුරස්ථ හා කඳුකර කෝපි ප්‍රදේශවල කටුක ජීවිතය ගැන කතා කළේය. ඇන්ටෝනියෝ එස්. පෙඩ්‍රෙයිරා, ඇමරිකානු ආක්‍රමණයෙන් පසු පුවර්ටෝ රිකෝ අනන්‍යතාවයේ සංස්කෘතික පැවැත්ම ඔහුගේ ඉන්සියුලරිස්මෝ කෘතියේ විස්තර කළේය.

1940 ගණන්වල පුවර්ටෝ රිකෝ ඩයස්පෝරාව සමඟ, පුවර්ටෝ රිකෝ සාහිත්‍යය නුයෝරිකන් ව්‍යාපාරය ලෙස හැඳින්වෙන සංසිද්ධියකින් බෙහෙවින් බලපෑමට ලක් විය. පුවර්ටෝ රිකෝ සාහිත්‍යය අඛණ්ඩව සමෘද්ධිමත් වූ අතර, එතැන් සිට බොහෝ පුවර්ටෝ රිකෝ වැසියන් කතුවරුන්, මාධ්‍යවේදීන්, කවියන්, නවකතාකරුවන්, නාට්‍ය රචකයින්, රචනාකරුවන් සහ තිර රචකයින් ලෙස කැපී පෙනුණි. පුවර්ටෝ රිකන් සාහිත්‍යයේ බලපෑම දිවයිනේ සීමාවන් ඉක්මවා එක්සත් ජනපදයට සහ ලෝකයේ සෙසු ප්‍රදේශවලට පැතිර ගොස් ඇත. පසුගිය වසර පනහ තුළ, සැලකිය යුතු ලේඛකයින් අතර එඩ් වේගා (ඔමාහා බිගෙලෝ), මිගෙල් පිනෙරෝ (කෙටි ඇස්), පිරි තෝමස් (ඩවුන් තීස් මීන් ස්ට්‍රීට්ස්), ජියානිනා බ්‍රාචි (යෝ-යෝ බෝයිං!), රොසාරියෝ ෆෙරර් (විකාර අසල්වැසි ප්‍රදේශ) සහ එස්මරල්ඩා සන්තියාගෝ (මම පුවර්ටෝ රිකන් වූ විට) ඇතුළත් වේ''.''&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Acosta Cruz|first=María|title=Dream Nation: Puerto Rican Culture and the Fictions of Independence|year=2014|isbn=978-1-4619-5820-8|location=New Brunswick, New Jersey|publisher=Rutgers University Press|oclc=871424250}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Zimmerman|first=Marc|title=Defending Their Own in the Cold: The Cultural Turns of U.S. Puerto Ricans|date=2020|publisher=University of Illinois Press|isbn=978-0-252-08558-1|oclc=1142708953}}&lt;/ref&gt;

=== මාධ්‍ය ===
පුවර්ටෝ රිකෝ හි ජන මාධ්‍ය අතරට දේශීය ගුවන් විදුලි මධ්‍යස්ථාන, රූපවාහිනී මධ්‍යස්ථාන සහ පුවත්පත් ඇතුළත් වන අතර, ඒවායින් බොහොමයක් ස්පාඤ්ඤ භාෂාවෙන් පවත්වනු ලැබේ. එක්සත් ජනපද සන්නද්ධ හමුදා ගුවන් විදුලි සහ රූපවාහිනී සේවයේ මධ්‍යස්ථාන තුනක් ද ඇත. දිනපතා බෙදා හැරීම සහිත පුවත්පත් වන්නේ එල් නුවෝ ඩියා, එල් වොසෙරෝ සහ ඉන්ඩිස්, මෙට්‍රෝ සහ ප්‍රයිමෙරා හෝරා ය. එල් වොසෙරෝ නොමිලේ බෙදා හරිනු ලැබේ, ඉන්ඩිස් සහ මෙට්‍රෝ ද එසේමය.

සතිපතා හෝ කලාපීය පදනමින් බෙදා හරින පුවත්පත් අතර ක්ලැරිඩාඩ්, ලා පර්ලා ඩෙල් සුර්, ලා ඔපීනියන්, විසියන් සහ ලා එස්ට්‍රෙල්ලා ඩෙල් නොර්ටේ යනාදිය ඇතුළත් වේ. දිවයිනේ දේශීය අන්තර්ගතයන් සපයන රූපවාහිනී නාලිකා කිහිපයක් මේවාට WIPR-TV, ටෙලිමුන්ඩෝ, යුනිවිෂන් අනුබද්ධ WLII-DT (ටෙලියොන්ස්), WAPA-TV සහ WKAQ-TV ඇතුළත් වේ.

=== සංගීතය ===
[[File:Bomba-1.ogv|thumb|නර්තන ශිල්පියෙක් සාමාන්‍ය බොම්බා නර්තන නිර්මාණයක් ඉදිරිපත් කරයි.]]
පුවර්ටෝ රිකෝ හි සංගීතය විවිධ සංස්කෘතික සම්පත්වල විෂමජාතීය හා ගතික නිෂ්පාදනයක් ලෙස පරිණාමය වී ඇත. වඩාත්ම කැපී පෙනෙන සංගීත ප්‍රභවයන් වූයේ ස්පාඤ්ඤය සහ බටහිර අප්‍රිකාවයි, නමුත් පුවර්ටෝ රිකෝ සංගීතයේ බොහෝ අංග යුරෝපයේ සහ කැරිබියන් දූපත්වල වෙනත් තැන්වල සහ පසුගිය සියවස පුරා එක්සත් ජනපදයේ සම්භවය පිළිබිඹු කරයි. අද පුවර්ටෝ රිකෝ සංගීත සංස්කෘතියේ බොම්බා, ප්ලෙනා, අගුයිනල්ඩෝ, ඩැන්සා සහ ජනප්‍රිය සල්සා වැනි ස්වදේශික ප්‍රභේදවල සිට රෙගේටන් වැනි මෑත කාලීන දෙමුහුන් දක්වා පුළුල් හා පොහොසත් විවිධත්වයක් ඇත.

පුවර්ටෝ රිකෝ හි කුවාට්‍රෝ (ස්පාඤ්ඤ භාෂාවෙන් &quot;හතර&quot;) වැනි ජාතික උපකරණ කිහිපයක් තිබේ. කුවාට්‍රෝ යනු &quot;ජිබාරෝ&quot; හෝ කඳුකරයේ මිනිසුන් විසින් සාදන ලද දේශීය උපකරණයකි. මුලින්, කුවාට්‍රෝ වානේ තත් හතරකින් සමන්විත විය, එබැවින් එහි නම, නමුත් වර්තමානයේ කුවාට්‍රෝ ද්විත්ව වානේ තත් පහකින් සමන්විත වේ. එය ප්‍රදේශවාසීන් පවා ගිටාරයක් සමඟ පහසුවෙන් ව්‍යාකූල කළ හැකිය. කෙළින් තබා ගත් විට, දකුණේ සිට වමට, තත් G, D, A, E, B වේ.

සම්භාව්‍ය සංගීත ක්ෂේත්‍රය තුළ, දිවයින ප්‍රධාන වාද්‍ය වෘන්ද දෙකක් වන ඕර්ක්වෙස්ටා සින්ෆොනිකා ඩි පුවර්ටෝ රිකෝ සහ ඕර්ක්වෙස්ටා ෆිලර්මෝනිකා ඩි පුවර්ටෝ රිකෝ සත්කාරකත්වය දරයි. කැසල්ස් උත්සවය වාර්ෂිකව සැන් ජුවාන් හි පැවැත්වෙන අතර, ලොව පුරා සම්භාව්‍ය සංගීතඥයන් එයට සහභාගී වේ.

ඔපෙරා සම්බන්ධයෙන්, පුරාවෘත්ත පුවර්ටෝ රිකෝ ටෙනර් ඇන්ටෝනියෝ පාඕලි කෙතරම් සමරනු ලැබුවාද යත්, ඔහු X වන පියුස් පාප් වහන්සේ සහ රුසියාවේ II වන සාර් නිකලස් වෙනුවෙන් පෞද්ගලික ප්‍රසංග පැවැත්වීය. 1907 දී, ඉතාලියේ මිලාන්හි රගීරෝ ලියොන්කාවාලෝ විසින් පැග්ලියාචිගේ රංගනයකට සහභාගී වූ විට, ලෝක ඉතිහාසයේ සම්පූර්ණ ඔපෙරාවක් පටිගත කළ පළමු ඔපෙරා කලාකරුවා පාඕලි විය.

ජාත්‍යන්තර සාර්ථකත්වයක් ඇති සංගීත කලාකරුවන් අතර මෙනුඩෝ, රිකී මාටින්, බැඩ් බනී සහ තවත් අය ඇතුළත් වේ.

=== මුද්‍රිත කලාව ===
[[File:San_Juan_1971_U.S._stamp.1.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:San_Juan_1971_U.S._stamp.1.jpg|thumb|එල් මොරෝහි ගරිටාස් වලින් එකක් නිරූපණය කරන සැන් ජුවාන් 450 වන 1971 කලාපය]]
එක්සත් ජනපද තැපැල් මුද්දර හතරක පුවර්ටෝ රිකෝ අනුස්මරණය කර ඇත. 1937 දී දූපත් ප්‍රදේශ අනුස්මරණය කරන ලද අතර, ස්පාඤ්ඤ ආණ්ඩුකාරවරයාගේ මාලිගය වන 'ලා ෆෝටලේසා' ඇතුළත් තුන්වන මුද්දරය පුවර්ටෝ රිකෝට ගෞරව කරන ලදී.&lt;ref&gt;[http://arago.si.edu/index.asp?con=1&amp;cmd=1&amp;img=&amp;mode=1&amp;pg=1&amp;tid=2033211 3-cent Puerto Rico Issue] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140317194928/http://arago.si.edu/index.asp?con=1&amp;cmd=1&amp;img=&amp;mode=1&amp;pg=1&amp;tid=2033211|date=17 March 2014}} Arago: people, postage &amp; the post. Viewed 4 March 2014.&lt;/ref&gt; එක්සත් ජනපද භූමියේ පුවර්ටෝ රිකෝ හි ආණ්ඩුකාරවරයා සඳහා වූ පළමු නිදහස් මැතිවරණය 1949 අප්‍රේල් 27 වන දින පුවර්ටෝ රිකෝ හි සැන් ජුවාන් හිදී පැවැත්විණි. ශත 3 ක මුද්දරයේ 'සමරු උත්සවය' පුවර්ටෝ රිකෝ හි පළමු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදීව තේරී පත් වූ ආණ්ඩුකාර ලුයිස් මුනොස් මැරින්ගේ මැතිවරණය ගැන සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;Puerto Rico Election Issue&quot;&gt;Rod, Steven J. [http://arago.si.edu/index.asp?con=1&amp;cmd=1&amp;img=&amp;mode=1&amp;pg=1&amp;tid=2028823 Puerto Rico Election Issue] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200728043302/https://postalmuseum.si.edu/search-the-collection|date=28 July 2020}} Arago: people, postage &amp; the post. Viewed 4 March 2014.&lt;/ref&gt; 1971 සැප්තැම්බර් 12 වන දින නිකුත් කරන ලද එහි 450 වන සංවත්සරයේදී සැන් ජුවාන්, පුවර්ටෝ රිකෝ හි ශත 8 ක මුද්දරයක් සමඟ අනුස්මරණය කරන ලද අතර, එහි කැස්ටිලෝ සැන් ෆෙලිපේ ඩෙල් මොරෝ වෙතින් මුර පෙට්ටියක් ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;[http://arago.si.edu/index.asp?con=1&amp;cmd=1&amp;tid=2038993 San Juan Issue] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140317211951/http://arago.si.edu/index.asp?con=1&amp;cmd=1&amp;tid=2038993|date=17 March 2014}} Arago: people, postage &amp; the post. Viewed 17 March 2014.&lt;/ref&gt; 2008–2012 &quot;අපේ ජාතියේ කොඩි&quot; මාලාවේ, පනස් පහෙන්, භෞමික ධජ පහක් ඇතුළත් විය. සදහටම මුද්දරවලට 2011 දී නිකුත් කරන ලද කුරුල්ලෙකු විසින් නිරූපණය කරන ලද පුවර්ටෝ රිකෝ ධජය ඇතුළත් විය.&lt;ref&gt;&quot;Flags of our nation series 2008–2012, Arago: people, postage &amp; the post&quot;, National Postal Museum. Viewed 7 March 2014.&lt;/ref&gt;

=== ආහාර පිසීම ===
[[File:Arrozcongandules2.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Arrozcongandules2.jpg|thumb|[[:en:Arroz_con_gandules|Arroz con gandules]], widely regarded as &quot;Puerto Rico's national dish&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.newspapers.com/article/york-daily-record-reports-notebook/158359504/|title=Reporter's Notebook|last=Maldono|first=Joseph|date=15 December 2003|work=York Daily Record|access-date=3 November 2024|location=York, Pennsylvania|page=35}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.newspapers.com/article/el-nuevo-herald-el-gusto-boricua-en-el-s/158359723/|title=El Gusto Boricua en el Sur de la Florida|last=Ramírez-Hendrix|first=Yined|date=27 July 2011|work=El Nuevo Herald|access-date=3 November 2024|location=Miami, Florida|page=D12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.newspapers.com/article/el-nuevo-herald-sofrito-imprescindible/158359877/|title=Sofrito, imprescindible para latinos|last=Caraballo|first=Viviana|date=6 January 1999|work=El Nuevo Herald|access-date=3 November 2024|location=Miami, Florida|page=19}}&lt;/ref&gt;]]
පුවර්ටෝ රිකන් ආහාර පිසීමේ මූලයන් යුරෝපයේ (ස්පාඤ්ඤයේ), අප්‍රිකාවේ සහ ස්වදේශික ටයිනොස්හි ඉවුම් පිහුම් සම්ප්‍රදායන් සහ පිළිවෙත් තුළ පවතී. මූලික අමුද්‍රව්‍ය අතර ධාන්‍ය සහ රනිල කුලයට අයත් බෝග, ඖෂධ පැළෑටි සහ කුළුබඩු, පිෂ්ඨමය නිවර්තන අල, එළවළු, මස් සහ කුකුළු මස්, මුහුදු ආහාර සහ සිප්පි සහ පලතුරු ඇතුළත් වේ. ප්‍රධාන කෑම වර්ග අතර මොෆොන්ගෝ, ඇරෝස් කොන් ගන්ඩුල්ස්, පැස්ටල් සහ ඌරු රෝස්ට් (හෝ ලෙචෝන්) ඇතුළත් වේ. පාන වර්ග අතර මාවි සහ පිනා කොලඩා ඇතුළත් වේ. අතුරුපස අතර ෆ්ලැන්, ඇරෝස් කොන් ඩල්සේ (පැණිරස බත් පුඩිං), පිරගුවාස්, බ්‍රසෝ ගිටානෝස්, ටෙම්බ්ලෙක්, පොල්වොරෝන්ස් සහ ඩල්සේ ඩි ලෙචේ ඇතුළත් වේ.

=== ක්‍රීඩා ===
[[File:DR_vs_PR._World_Baseball_Classic.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:DR_vs_PR._World_Baseball_Classic.jpg|thumb|2013 මාර්තු 20 වන දින පුවර්ටෝ රිකෝ සහ ඩොමිනිකන් ජනරජය අතර පැවති 2013 ලෝක බේස්බෝල් ක්ලැසික් ශූරතාවලිය]]
පුවර්ටෝ රිකෝ හි පුළුල් ජනප්‍රියත්වයක් ලබා ගත් පළමු ක්‍රීඩා වලින් එකක් බේස්බෝල් විය. පුවර්ටෝ රිකෝ බේස්බෝල් ලීගය ශීත ඍතු ලීගයක් ලෙස ක්‍රියාත්මක වන එකම ක්‍රියාකාරී වෘත්තීය ලීගය ලෙස සේවය කරයි. පුවර්ටෝ රිකෝ හි මේජර් ලීග් බේස්බෝල් ෆ්‍රැන්චයිස් හෝ අනුබද්ධ ක්‍රීඩා නොමැත; කෙසේ වෙතත්, වොෂින්ටන් ඩී.සී. වෙත ගොස් වොෂින්ටන් ජාතිකයන් බවට පත්වීමට පෙර 2003 සහ 2004 දී සැන් ජුවාන් මොන්ට්‍රියල් එක්ස්පෝස් තරඟ මාලාවන් කිහිපයක් සඳහා සත්කාරකත්වය ලබා දී ඇත.

පුවර්ටෝ රිකෝ ජාතික බේස්බෝල් කණ්ඩායම ලෝක බේස්බෝල් කුසලානයට සහභාගී වී රන් පදක්කමක් (1951), රිදී පදක්කම් හතරක් සහ ලෝකඩ පදක්කම් හතරක්, කැරිබියන් ශ්‍රේණිය (දහහතර වතාවක් දිනා ගැනීම) සහ ලෝක බේස්බෝල් ක්ලැසික් දිනා ඇත. 2006 මාර්තු මාසයේදී, සැන් ජුවාන්හි හිරාම් බිතෝර්න් ක්‍රීඩාංගනය අලුතින් පිහිටුවන ලද ලෝක බේස්බෝල් ක්ලැසික් හි ආරම්භක වටය මෙන්ම දෙවන වටය ද පැවැත්වීය. පුවර්ටෝ රිකෝ බේස්බෝල් ක්‍රීඩකයින්ට පිළිවෙලින් 1973, 1999 සහ 2011 දී ස්ථාපිත කරන ලද ප්‍රසිද්ධ ක්‍රීඩකයින් වන රොබර්ටෝ ක්ලෙමන්ට්, ඔර්ලන්ඩෝ සෙපෙඩා සහ රොබර්ටෝ ඇලෝමාර් ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Baseball Hall of Fame entry for Roberto Clemente |url=http://baseballhall.org/hof/clemente-roberto |access-date=30 October 2011 |publisher=Baseballhall.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Baseball Hall of Fame entry for Orlando Cepeda |url=http://baseballhall.org/hof/cepeda-orlando |access-date=30 October 2011 |publisher=Baseballhall.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://baseballhall.org/hof/alomar-roberto|title=Baseball Hall of Fame entry for Roberto Alomar|newspaper=Baseball Hall of Fame|access-date=30 October 2011|publisher=Baseballhall.org}}&lt;/ref&gt;

බොක්සිං, පැසිපන්දු සහ වොලිබෝල් ද ජනප්‍රිය ක්‍රීඩා ලෙස සැලකේ. විල්ෆ්‍රෙඩෝ ගෝමස් සහ මැක්විලියම්ස් අරෝයෝ ලෝක ආධුනික බොක්සිං ශූරතාවලියේදී ඔවුන්ගේ අංශ ජයග්‍රහණය කර ඇත. රිදී පදක්කමක් හිමි ජෝස් පෙඩ්‍රාසා සහ තුන්වන ස්ථානය දිනාගත් බොක්සිං ක්‍රීඩකයින් තිදෙනෙකු වන ජෝස් ලුයිස් වෙල්ලෝන්, නෙල්සන් ඩියාපා සහ මැක්ජෝ අරෝයෝ අනෙකුත් පදක්කම්ලාභීන් අතර වේ. වෘත්තීය පරිපථයේ, පුවර්ටෝ රිකෝ තුන්වන වැඩිම බොක්සිං ලෝක ශූරයන් වන අතර එය ඒක පුද්ගල ශූරතා අනුව ගෝලීය ප්‍රමුඛයා වේ. මිගෙල් කොටෝ, ෆීලික්ස් ට්‍රිනිඩෑඩ්, විල්ෆ්‍රඩ් බෙනිටෙස් සහ ගෝමස් ඇතුළු තවත් අය මෙයට ඇතුළත් වේ.

පුවර්ටෝ රිකෝ ජාතික පැසිපන්දු කණ්ඩායම 1957 දී ජාත්‍යන්තර පැසිපන්දු සම්මේලනයට සම්බන්ධ විය. එතැන් සිට, එය FIBA ​​ඇමරිකා ශූරතා තුනක සහ 1994 ගුඩ්විල් ක්‍රීඩා උළෙලේ රන් ඇතුළු ජාත්‍යන්තර තරඟවලදී පදක්කම් 30 කට වඩා දිනා ඇත, 2004 අගෝස්තු 8, ජාතික පැසිපන්දු සංගමයේ ක්‍රීඩකයින් ඒකාබද්ධ කිරීමෙන් පසු ඔලිම්පික් තරඟාවලියකදී එක්සත් ජනපදය පරාජය කළ පළමු කණ්ඩායම බවට පත්වීම කණ්ඩායමට සන්ධිස්ථානයක් විය. ග්‍රීසියේ ඇතන්ස් හි සංවිධානය කරන ලද 2004 ගිම්හාන ඔලිම්පික් උළෙලේ කොටසක් ලෙස 92–73 ලකුණු සමඟින් සමාරම්භක තරගය ජයග්‍රහණය කිරීම.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/olympics_2004/basketball/3567344.stm|title=Olympics 2004 – Basketball – Shock defeat for USA|date=15 August 2004|work=BBC News|access-date=30 October 2011}}&lt;/ref&gt; Baloncesto Superior Nacional පුවර්ටෝ රිකෝ හි ඉහළම මට්ටමේ වෘත්තීය පැසිපන්දු ලීගය ලෙස ක්‍රියා කරන අතර 1930 දී එහි ආරම්භයේ සිට සාර්ථකත්වය අත්විඳ ඇත.[[File:Orangestarsultra.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Orangestarsultra.jpg|alt=|වම|thumb|පාපන්දු තරඟයකදී පුවර්ටෝ රිකෝ දූපත් වාසීන්]]
පුවර්ටෝ රිකෝ FIFA සහ CONCACAF හි සාමාජිකයෙකි. 2008 දී, දූපත් සමූහයේ පළමු ඒකාබද්ධ ලීගය වන පුවර්ටෝ රිකෝ පාපන්දු ලීගය ස්ථාපිත කරන ලදී.    

අනෙකුත් ක්‍රීඩා අතර වෘත්තීය මල්ලවපොර සහ මාර්ග ධාවනය ඇතුළත් වේ. ලෝක මල්ලවපොර කවුන්සිලය සහ ජාත්‍යන්තර මල්ලවපොර සංගමය ප්‍රධාන දිවයිනේ විශාලතම මල්ලවපොර ප්‍රවර්ධන වේ. සැන් ජුවාන් හි වාර්ෂිකව පවත්වනු ලබන ලොව හොඳම 10K, ගෝලීය වශයෙන් වඩාත්ම තරඟකාරී තරඟ 20 අතරට ශ්‍රේණිගත කර ඇත. යුනිසයිකල් පැසිපන්දු ලෝක ශූරතා දොළහක් දිනා ඇති &quot;පුවර්ටෝ රිකෝ ඕල් ස්ටාර්ස්&quot; කණ්ඩායම.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.primerahora.com/boricuasluciosenunarueda-boricuazo-especial-nota-243205.html|title=Boricuas lucíos en una rueda|author=Jesús Omar Rivera|date=29 October 2008|newspaper=Primera Hora|access-date=16 October 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514223446/http://www.primerahora.com/boricuasluciosenunarueda-boricuazo-especial-nota-243205.html|archive-date=14 May 2011|language=es|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

සංවිධානාත්මක වීදි පන්දු &quot;පුවර්ටෝ රිකෝ වීදි බෝල&quot; වැනි කණ්ඩායම් කැපිටන්ස් ද අරෙසිබෝ සහ AND1 හි මික්ස්ටේප් ටුවර් කණ්ඩායම ඇතුළු ස්ථාපිත සංවිධානවලට එරෙහිව තරඟ කරමින් යම් ප්‍රදර්ශනයක් රැස් කර ඇත. පළමු සංචාරයෙන් වසර හයකට පසු, AND1 ඔවුන්ගේ නැවත නම් කරන ලද සජීවී සංචාරයේ කොටසක් ලෙස නැවත පැමිණියේ පුවර්ටෝ රිකෝ වීදි පන්දු යවන්නන්ට පරාජය වෙමිනි.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Raul Sosa |date=27 July 2012 |title=AND1 &amp; PR Streetball Put on a Show! |url=http://www.boricuasballers.com/index.php?option=com_k2&amp;view=item&amp;id=2542:and1-and-pr-streetball-put-on-a-show |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016022449/http://www.boricuasballers.com/index.php?option=com_k2&amp;view=item&amp;id=2542%3Aand1-and-pr-streetball-put-on-a-show |archive-date=16 October 2015 |access-date=31 July 2012 |publisher=BoricuaBallers.com}}&lt;/ref&gt; එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, මෙම ශෛලියේ වෘත්තිකයන් ජාත්‍යන්තර කණ්ඩායම්වල සහභාගීත්වය උපයා ඇති අතර, ඔර්ලන්ඩෝ &quot;එල් ගැටෝ&quot; මෙලෙන්ඩෙස් ද ඇතුළුව, හාර්ලම් ග්ලෝබෙට්‍රොටර්ස් සඳහා ක්‍රීඩා කළ පළමු පුවර්ටෝ රිකෝ උපන් ක්‍රීඩකයා බවට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Joshua Hammann |date=14 October 2008 |title=Melendez adds a new country to Globetrotters' resume |url=https://www.espn.com/espn/hispanicheritage2008/news/story?id=3641638 |access-date=7 November 2008 |publisher=[[ESPN]]}}&lt;/ref&gt;

ගිම්හාන සහ ශීත ඔලිම්පික්, පෑන් ඇමරිකානු ක්‍රීඩා, කැරිබියන් ලෝක ශ්‍රේණිය සහ මධ්‍යම ඇමරිකානු සහ කැරිබියන් ක්‍රීඩා ඇතුළු සියලුම ජාත්‍යන්තර තරඟ සඳහා පුවර්ටෝ රිකෝ නියෝජනය කරයි. පුවර්ටෝ රිකෝ 1979 දී පෑන් අම් ක්‍රීඩා උළෙල (නිල වශයෙන් සැන් ජුවාන් හි) පැවැත්වූ අතර, මධ්‍යම ඇමරිකානු සහ කැරිබියන් ක්‍රීඩා උළෙල 1993 දී පොන්ස් හි සහ 2010 දී මායාගුවෙස් හි පැවැත්විණි.

පුවර්ටෝ රිකෝ ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවන් ඔලිම්පික් තරඟයේදී පදක්කම් දහයක් (රන් දෙකක්, රිදී දෙකක්, ලෝකඩ හයක්) දිනා ඇති අතර, පළමුවැන්න 1948 දී බොක්සිං ක්‍රීඩක ජුවාන් එවැන්ජලිස්ටා වෙනෙගස් විසිනි. 2016 රියෝහිදී කාන්තා ටෙනිස් කේවල ශූරතාව දිනා ගනිමින් ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා උළෙලේදී පුවර්ටෝ රිකෝ වෙනුවෙන් පළමු රන් පදක්කම දිනා ගැනීමට මොනිකා පුයිග් සමත් වූවාය.&lt;ref&gt;{{cite web |date=14 August 2016 |title=Who is Mónica Puig the Puerto Rico player who won the gold medal in the Rio 2016 Olympic Games women's tennis final? |url=https://www.rio2016.com/en/news/who-is-monica-puig-the-puerto-rico-puerto-rican-tennis-player-at-rio-2016-olympic-games |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160826095633/https://www.rio2016.com/en/news/who-is-monica-puig-the-puerto-rico-puerto-rican-tennis-player-at-rio-2016-olympic-games |archive-date=26 August 2016 |access-date=14 August 2016 |website=Rio2016.com |publisher=[[Rio 2016 Organising Committee for the Olympic and Paralympic Games]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/08/26/sports/tennis/monica-puig-puerto-rico-olympics-gold-medalist.html|title=Monica Puig, Puerto Rico's Favorite Daughter (and Only Gold Medalist)|last=Waldstein|first=David|date=25 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160826101224/http://www.nytimes.com/2016/08/26/sports/tennis/monica-puig-puerto-rico-olympics-gold-medalist.html|archive-date=26 August 2016|url-access=subscription|url-status=live|website=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt;

== යොමු කිරීම් ==</text>
      <sha1>sm8bepdgxzcmd9h2wl62g7ppx9ubcx0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කනගනහල්ලි</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191780</id>
    <revision>
      <id>792666</id>
      <parentid>788422</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T00:15:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4467" sha1="jcwfagbntuqdsex66p3ojlvva8q8fzd" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                    = Sannati
| native_name             = 
| native_name_lang        = 
| other_name              = Sannati
| nickname                = 
| settlement_type         = Village
| image_skyline           = 
| image_alt               = 
| image_caption           = 
| pushpin_map             =#India#India Karnataka
| pushpin_relief          = yes
| pushpin_label_position  = right
| 
| pushpin_map_caption     = Location in Karnataka, India
| coordinates             = {{coord|16.835433|N|76.932541|E|display=inline,title}}
| subdivision_type        = Country
| subdivision_name        = {{flag|India}}
| subdivision_type1       = [[States and territories of India|State]]
| subdivision_name1       = [[Karnataka]]
| subdivision_type2       = [[List of districts of India|District]]
| subdivision_name2       = [[Kalaburagi district|Kalaburagi]]
| established_title       = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date        = 
| founder                 = 
| named_for               = 
| government_type         = 
| governing_body          = 
| unit_pref               = Metric
| area_footnotes          = 
| area_rank               = 
| area_total_km2          = 1.5
| elevation_footnotes     = 
| elevation_m             = 
| population_total        = 
| population_as_of        = 2001
| population_rank         = 
| population_density_km2  = auto
| population_demonym      = 
| population_footnotes    = 
| demographics_type1      = Languages
| demographics1_title1    = Official
| demographics1_info1     = [[Kannada]]
| timezone1               = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1             = +5:30
| postal_code_type        = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code             = 585218
| area_code_type          = Telephone code
| area_code               = 08474
| registration_plate      = 
| blank1_name_sec1        = Nearest city
| blank1_info_sec1        = Chitapur
| website                 = 
| footnotes               = 
}}
{{buddhism}}

'''කනගනහල්ලි''' ({{en|Kanaganahalli}}), යනු ඉන්දියාවේ කර්නාටක ප්‍රාන්තයේ පිහිටි බෞද්ධ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයකි.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.researchgate.net/publication/373272341_Kanaganahalli_or_Sannathi
|title=Kanaganahalli (or Sannathi)
|access-date=2026-04-09
}}&lt;/ref&gt; 

== අමතර අවධානයට ==
{{Portal|India}}
* [[Sannati|සන්නති]]
* [[Kanakagiri]]
* [[Mauryan Empire|මෞර්ය අධිරාජ්‍යය]]

== බාහිර සබැඳි ==
* [https://web.archive.org/web/20130909160017/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-22/spiritual-destinations/30606797_1_emperor-ashoka-neem-tree-amartya-sen Rediscovering Ashoka, Vithal C Nadkarni, The Times of India, 22 March 2012]
* [http://www.thefreelibrary.com/Narrative+reliefs+in+Kanaganahalli%3A+their+importance+for+Buddhist...-a0271884982 Kanaganahalli - the Buddhist site]
* [http://www.deccanherald.com/content/226903/sannathis-smiling-buddha.html Kanaganahalli Sannati conservation]
* [http://www.thehindu.com/life-and-style/metroplus/article3784940.ece Relics of an emperor, LAKSHMI SHARATH, The Hindu, 26 October 2012]
* [https://archive.today/20130103192534/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-08-12/bangalore/33166992_1_yadgir-lord-buddha-gulbarga-district Buddha circuit in Gulbarga ]
* [http://www.luczanits.net/gallery3/index.php/docu/Kanganhalli Photographic documentation of the Kanaganahalli Stupa site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260305141948/https://www.luczanits.net/gallery3/index.php/docu/Kanganhalli |date=2026-03-05 }} - over 1,000 photos by C. Luczanits.

== සටහන් ==
&lt;references/&gt;
{{Gulbarga topics}}

{{Buddhism topics}}

[[ප්‍රවර්ගය:ක්‍රිස්තු පූර්ව 1 වන සියවස තුළ දී වැඩ නිමවුනු ගොඩනැගිලි සහ ව්‍යුහ]]
[[Category:Buildings and structures in Kalaburagi district]]
[[Category:Archaeological sites in Karnataka]]
[[ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාව තුළ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන]]
[[Category:Stupas in India]]
[[Category:Buddhist temples in India]]
[[Category:Buddhist holy sites in Karnataka]]
[[Category:Mauryan art]]

{{අසම්පූර්ණ}}</text>
      <sha1>jcwfagbntuqdsex66p3ojlvva8q8fzd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජනපද මැතිවරණමය පර්ෂද</title>
    <ns>14</ns>
    <id>192333</id>
    <revision>
      <id>792702</id>
      <parentid>786161</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T07:47:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Replacing category Electoral colleges with [[:ප්‍රවර්ගය:මැතිවරණමය පර්ෂද|මැතිවරණමය පර්ෂද]]</comment>
      <origin>792702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="339" sha1="45hxjlfbllg6y4ecghg183uzczq014n" xml:space="preserve">{{cat main}}
This category contains articles about the [[United States Electoral College]] and persons who have been members of it.

[[Category:Presidential elections in the United States|Electoral College]]
[[Category:Electoral systems by country|United States]]
[[ප්‍රවර්ගය:මැතිවරණමය පර්ෂද]]</text>
      <sha1>45hxjlfbllg6y4ecghg183uzczq014n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ගයාන් ගුණවර්ධන</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194469</id>
    <revision>
      <id>792678</id>
      <parentid>792273</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T01:59:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7606" sha1="5x6vbxqvswbuj0upw5umwjftxz5jafx" xml:space="preserve">
{{තොරතුරුකොටුව පුද්ගලයා
| name = Gayan Gunawardana&lt;br /&gt;ගයාන් ගුණවර්ධන
| image = 
| caption = 
| birth_name = ගයාන් ගුණවර්ධන
| birth_date = {{Birth date and age|1992|8|14|df=yes}}
| birth_place = [[කොළඹ]], ශ්‍රී ලංකා
| citizenship = ශ්‍රී ලාංකික
| education = ​රෝයල් ඉන්ස්ටිටියුට් ජාත්‍යන්තර පාසල
| occupation = ගායකයෙක්, නලුවෙක්, ටෙලිවිෂන් නිවේදකයෙක්
| years_active = 2008–වර්තමානය
| known_for = Music and television acting
| spouse = පූජනී භාග්‍යා
| father = [[නුවන් ගුණවර්ධන]]
}}

'''ගයාන් ගුණවර්ධන''' (උපත 1992 අගෝස්තු 14) යනු  ශ්‍රී ලාංකික ගායකයෙකු, රංගන ශිල්පියෙකු සහ රූපවාහිනී නිවේදකයෙකි. ඔහු ප්‍රවීණ ගායන ශිල්පී [[නුවන් ගුණවර්ධන]] මහතාගේ පුත්‍රයා වේ . ගුණවර්ධන ''පාර දිගේ'', ''හුස්මක් තරම්'', ''අහස් මාලිගා'' ඇතුළු රූපවාහිනී ටෙලි නාට්‍ය කිහිපයකම රඟපා ඇත. &lt;ref name=&quot;SundayTimes&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.sundaytimes.lk/220213/magazine/gayan-gunawardana-versatility-is-his-brand-name-472127.html|title=Gayan Gunawardana: Versatility is his brand name|date=13 February 2022|work=[[The Sunday Times (Sri Lanka)|The Sunday Times]]|access-date=20 May 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;TheMorning&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.themorning.lk/articles/7waZ2P9q1TB6ayUHagwZ|title='Thaththai Puthai' returns|date=17 November 2023|work=The Morning|access-date=20 May 2026}}&lt;/ref&gt;

== ළමා අවධිය ==
ගයාන් ගුණවර්ධන කොළඹ උපත ලැබූ අතර රෝයල් ඉන්ස්ටිටියුට් ජාත්‍යන්තර පාසලේ අධ්‍යාපනය ලැබීය. ඔහු නුවන් ගුණවර්ධන සහ රමෝනා ගුණවර්ධනගේ පුත්‍රයාය. &lt;ref name=&quot;TheMorning&quot;/&gt; ඔහුගේ පියා ශ්‍රී ලංකික සංගීත ක්ෂේත්‍රයේ කැපී පෙනෙන චරිතයකි. &lt;ref name=&quot;Deshaya1&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.deshaya.lk/|title=Aya Eda Thaththage Asawa Idukarayi - Gayan Gunawardana|date=2024|work=Deshaya|access-date=20 May 2026|archive-date=20 May 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260520062406/https://www.deshaya.lk/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== පෞද්ගලික ජීවිතය ==
ගුණවර්ධන ශ්‍රීලංකාවේ  මාධ්‍ය ක්ෂේත්‍රයේම නියැලී සිටින පූජනි භාග්‍යා  සමඟ විවාහ වී සිටියි.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.lankadeepa.lk|title=Janam Janam Geethaya Kiyana Ape Kollek|date=2024|work=Lankadeepa|access-date=20 May 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Lankadeepa2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.lankadeepa.lk|title=Ape Gedara Avurudu Sathutinma Gevune Thaththa Hitapu Kale|date=2024|work=Lankadeepa|access-date=20 May 2026}}&lt;/ref&gt;

== වෘත්තීය ජීවිතය ==
ඔහු තම පියාගේ වෘත්තීය මාවත අනුගමනය කරමින් ගායන ශිල්පියෙකු ලෙස විනෝදාස්වාද ක්ෂේත්‍රයට පිවිසියේය. පසුව ඔහු [[ස්වර්ණවාහිනී]], [[හිරු ටීවී]] සහ ටීවී දෙරණ වැනි ජාලවල රංගනය සහ රූපවාහිනී වැඩසටහන් මෙහෙයවීම දක්වා ව්‍යාප්ත විය. &lt;ref name=&quot;Deshaya2&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.deshaya.lk/|title=Maru Puthe Kiyalamayi Thaththa Kiyanne|date=2024|work=Deshaya|access-date=20 May 2026|archive-date=20 May 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260520062406/https://www.deshaya.lk/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ඔහු තම සංගීත සහ රංගන ව්‍යාපෘති සම්බන්ධයෙන් මාධ්‍ය වාර්තාකරණයේ ද කැපී පෙනුණි. &lt;ref name=&quot;Siyatha&quot;&gt;{{Cite news|url=https://siyatha.lk/|title=Gayan Gunawardana Upandina Samaruve Mehemath|date=2023-08-27|work=Siyatha|access-date=20 May 2026|archive-date=2024-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20240713164332/http://siyatha.lk/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== චිත්‍රපටකරණය ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!වර්ෂය
! ටෙලිනාට්‍යය
! භූමිකාව
! නාලිකාව
|-
| 2017
| ''හිතුවක්කාරයා''
|
| [[TV 1|රූපවාහිනිය 1]]
|-
| 2018
| ''අහස් මාලිගා''
|
| [[හිරු ටීවී]]
|-
| 2019
| ''හුස්මක් තාරාමතා''
|
| [[හිරු ටීවී]]
|-
| 2020
| ''අසන්වර වාසක්''
|
| අයිටීඑන්
|-
| 2020
| ''අපි අපේ''
|
| [[සිරස රූපවාහිනීය|සිරස ටීවී]]
|-
| 2021
| ''පාර දිගේ''
| භානුක
| [[ස්වර්ණවාහිනී]]
|-
| 2023
| ''සීසර්ලා''
|
| ටීවී දෙරණ
|-
| 2023
| ''අපි එකා රානේ''
|
| ටීවී දෙරණ
|-
| 2025
| ''මහාරාණි''
| ප්‍රධාන නළුවා
| ටීවී දෙරණ
|}

== ප්‍රසංග ==

* ඊළඟ පරම්පරාවේ ගායකයෝ (2017) ප්‍රවීණ සංගීතඥයින් සහ ඔවුන්ගේ දරුවන් සහභාගී වන බී එම් සී එච් හිදී පැවති පුණ්‍ය ප්‍රසංග මාලාවකි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title='Next Gen': well-known singers and their children on a charitable cause |url=http://www.sundaytimes.lk/170101/magazine/next-gen-well-known-singers-and-their-children-on-a-charitable-cause-222009.html |access-date=2026-05-20 |website=The Sunday Times Sri Lanka}}&lt;/ref&gt;
* '''තාත්තයි පුතයි''' (2018, 2022) ඔහුගේ පියා වන ප්‍රවීණ ගායක [[නුවන් ගුණවර්ධන]] සමඟ සහයෝගී ප්‍රසංග මාලාවක් &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=2023-11-17 |title='Thaththai Puthai' returns |url=https://themorning.lk//articles/7waZ2P9q1TB6ayUHagwZ |access-date=2026-05-20 |website=Latest in the News Sphere {{!}} The Morning}}&lt;/ref&gt;

== ඩිස්කෝග්‍රැෆි ==

=== ඒකල ගීත ===

* ''අයෙමත් එනාවදෝ ඔයා''
* ''ඔබ වෙනුවෙන්''
* ''ඉසබෙලා''
* ''පූජානියේ''
* ''හිතේ කතාවේ''
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}
[[ප්‍රවර්ගය:1992 උපත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]]
[[ප්‍රවර්ගය:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>5x6vbxqvswbuj0upw5umwjftxz5jafx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>උත්තරීතර මහානායක හිමි</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194634</id>
    <revision>
      <id>792708</id>
      <parentid>792194</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T09:20:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WikiCraftSL</username>
        <id>79277</id>
      </contributor>
      <comment>minor edits</comment>
      <origin>792708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9799" sha1="dcpoyec2lnv9xtxz5zguvn7xzk24yz5" xml:space="preserve">{{Infobox official post
| post            = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]
| body             = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| native_name      =Supreme Mahanayaka of [[Sri Lanka]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;small&gt;(Supreme Patriarch of Sri Lanka)&lt;br&gt; for the Amarapura Sangha Council&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;உத்தரீதர மகாநாயக்க தேரர் - [[இலங்கை]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;small&gt;{{lang|th-Latn|උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව}}&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
|flag =
|flagsize =
|flagborder =
|flagcaption =
| insignia         = File:logo of supreme mahanyaka.jpg 
| insigniasize     = 120px
| insigniacaption  = උත්තරීතර මහනාහිමි ධුරයේ විජිනිපත් ලාංඡනය 
| image            = File:supreme mahanyaka thero.jpg
| alt = 
| imagesize        = 230px
| caption          = වත්මන් ධුරය දරන&lt;br&gt;කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී උත්තරීතර මහානායක හිමි
| incumbent        = [[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති මහානායක හිමි]]
| incumbentsince   = 2024 නොවැම්බර් 26
| type = බෞද්ධ භික්ෂු තනතුරු
| status = නිකායේ ඉහළම ධුරය
| department = 
| style            = V වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර 
| member_of = අමරපුර මහා සංඝ සභාව 
| reports_to  = 
| residence        = ●අමරපුර මහා නිකායේ සංඝ මූලස්ථාන කාර්යාලය - වැල්ලවත්ත,කොළඹ 06&lt;br&gt;●ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යාතන පිරිවෙන් විහාරස්ථානය - බළංගොඩ 
| nominator        = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
| appointer        = [[ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපති]]
| appointer_qualified = 
| termlength       = ජීවිතාන්තය දක්වා
| termlength_qualified = 
| constituting_instrument = 
| precursor = 
| formation        = 1969
| first  = [[මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමි|අතිපූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහානායක හිමි]]
| abolished = 
| succession = 
| abbreviation = 
| unofficial_names = 
| deputy = 
| salary = 
| website          = 
}}

'''ශ්‍රී ලංකාවේ උත්තරීතර මහානායක හිමි''' නැතහොත් '''අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ උත්තරීතර මහානායක හිමි''' ({{langx|en|Supreme Mahanayaka Thero of Sri Lanka,for The Amarapura Sangha Council}}) යනු අනු පාර්ශ්ව 22 කින් යුත් අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ ඉහළම ප්‍රධානී තනතුර වේ.එසේම ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන නිකායන් තුනෙන් අමරපුර නිකාය නියෝජනය කරනු ලබයි.උත්තරීතර මහානායක පදවිය අමරපුර නිකාය සතුව පමණක් පවතින සුවිශේෂ පදිවියකි.

==තනතුරෙහි මූලාරම්භය==
අතීතයේ අනු නිකායන් 21 කට බෙදුණු අමප්‍රපුර නිකාය 1960 දශකයේ අගභාගයේදී අතිපූජ්‍ය බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රේය මහනාහිමියන් සහ අතිපූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහනාහිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ඒකරාශී විය. ‘ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව’ පිහිටුවා 1969 ජුලි 13 වැනි දින මහරගම සිරි වජිරඤාණ ධර්මායතනයේ පිහිටි උපෝසථාඝාරයේ දී සියලු අමරපුර නිකායට පොදු උසස් පැවිදි කිරීමේ උත්සවයක් පවත්වන ලදී. එම අවස්ථාවට ආණ්ඩුකාර ජනරාල් විලියම් ගොපල්ලව මහතා අනුග්‍රහය දක්වන ලදී. ලංකාව. ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා උත්තරීතර මහානායක පදවියක් මෙම මුලපිරීමත් සමඟ නිර්මාණය වූ අතර එම ගෞරවනීය පදවිය දැරූ ප්‍රථම භික්ෂුව ලෙස අග්ගමහාපණ්ඩිත අතිපූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහනාහිමියන් පත් කරන ලදී.උත්තරීතර මහානායක පදවියට අමතරව අමරපුර නිකායේ සභාපති තනතුරක් ද නිර්මාණය කර අමරපුර මහාසංඝ සභාවේ ප්‍රථම සභාපතිවරයා ලෙස අග්ගමහාපණ්ඩිත, අභිධජ මහාරට්ඨගුරු අතිපූජ්‍ය බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රේය මහනාහිමියන් (1896 - 1998) පත් කරන ලදී.

==තනතුරෙහි වැදගත්කම==
==විජිනිපත් ලාංඡනය==

== උත්තරීතර මහානායක හිමි ලැයිස්තුව ==

{|width=100% class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=3% |අංකය
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=10%|පින්තූරය 
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=24%|නාමය
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=7%|ගිහි නාමය
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=12%|ධුරය ආරම්භය 
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=12%|ධුරය අවසානය
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=14%|නිකාය පාර්ශවය
! style=&quot;background-color:#F0DC82&quot; width=14%|විහාරස්ථානය 
|-
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|[[File:madihe pannasiha thero.jpg|60px]]
|align=&quot;center&quot;|[[මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමි|මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහානායක හිමි]]
|align=&quot;center&quot;| බෙන්සන් විල්මට්
|align=&quot;center&quot;|1969 ජූලි මස 13
|align=&quot;center&quot;|2003 සැප්තැම්බර් මස 09
|align=&quot;center&quot;|අමරපුර ධර්මරක්ෂිතවංශ පාර්ශවය 
|align=&quot;center&quot;|මහරගම ශ්‍රී වජිරඤාණ භික්ෂු පුහුණු ධර්මායතනය
|-
|align=&quot;center&quot;|2
|align=&quot;center&quot;|[[File:davuldena gnanissara.jpg|60px]]
|align=&quot;center&quot;|[[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර මහානායක හිමි]]
|align=&quot;center&quot;|කිරිබද්දන මුදියන්සේ 
|align=&quot;center&quot;|2003 සැප්තැම්බර් මස
|align=&quot;center&quot;|2017 අප්‍රේල් 03
|align=&quot;center&quot;|උඩරට අමරපුර සාමග්‍රී සංඝ සභාව 
|align=&quot;center&quot;|පාගොඩ ශ්‍රී විද්‍යාවිජයාරාම විහාරස්ථානය 
|-
|align=&quot;center&quot;|3
|align=&quot;center&quot;|[[File:kotugoda dhammawasa.jpg|60px]]
|align=&quot;center&quot;|[[පූජ්‍ය කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි|කොටුගොඩ ධම්මවාස මහානායක හිමි]]
|align=&quot;center&quot;|සිරිමෙවන් රොද්‍රිගු 
|align=&quot;center&quot;|2017 අගෝස්තු මස
|align=&quot;center&quot;|2021 මාර්තු 22
|align=&quot;center&quot;|අමරපුර -
|align=&quot;center&quot;|ගල්කිස්ස ශ්‍රී ධර්මපාලාරාම විහාරස්ථානය 
|-
|align=&quot;center&quot;|4
|align=&quot;center&quot;|[[File:dodampahala chandhrasiri.jpg|60px]]
|align=&quot;center&quot;|[[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි මහානායක හිමි]]
|align=&quot;center&quot;|සුගුණදාස
|align=&quot;center&quot;|2021 ජූලි 20
|align=&quot;center&quot;|2023 මැයි 16
|align=&quot;center&quot;|අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය 
|align=&quot;center&quot;| කළපලුවාව ගෝතම තපෝවන සංඝ මූලස්ථානය 
|-
|align=&quot;center&quot;|5
|align=&quot;center&quot;|[[File:supreme mahanyaka thero.jpg|60px]]
|align=&quot;center&quot;|[[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී මහානායක හිමි]]
|align=&quot;center&quot;|ජයසේන වීරමන් අබේවික්‍රම 
|align=&quot;center&quot;|2024 නොවැම්බර් මස 26
|align=&quot;center&quot;|වර්තමානය 
|align=&quot;center&quot;|අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය 
|align=&quot;center&quot;|බළංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යාතන පිරිවෙන් විහාරස්ථානය 
|}</text>
      <sha1>dcpoyec2lnv9xtxz5zguvn7xzk24yz5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සැකිල්ල:Acropolis of Athens</title>
    <ns>10</ns>
    <id>194922</id>
    <revision>
      <id>792604</id>
      <parentid>792592</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T12:54:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <origin>792604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3957" sha1="b1ca0dqw0zvhsmz1tevowwpdddsqgq7" xml:space="preserve">{{Navbox 
| name      = Acropolis of Athens
| title     = [[ඇතන්ස් හි ඇක්‍රොපොලිසය]]
| state        = {{{state|autocollapse}}}
| groupstyle= text-align:center;
| listclass = hlist
| image     = [[File:The Acropolis of Athens viewed from the Hill of the Muses (14220794964).jpg|150px]]

| group1    = ශේෂව ඇති ගොඩනැගිලි
| list1     = 
* [[පාර්තිනන්]]
* [[ඉරෙක්තියන්]]
* [[ප්‍රොපිලේයා (ඇතන්ස් හි ඇක්‍රොපොලිසය)|ප්‍රොපිලේයා]]
* [[ඇතීනා නයිකි දේවස්ථානය]]
* [[හීරොඩීස් ඇටිකස්ගේ ඕඩියනය]]
* [[Pedestal of Agrippa]]
* [[Stoa of Eumenes]]
* [[Asclepieion of Athens|Sanctuary of Asclepius]]
* [[Theatre of Dionysus|Theatre of Dionysus Eleuthereus]]
* [[Aglaureion]]
* [[Choragic Monument of Thrasyllos]]
* [[Beulé Gate]]
* [[Cave Sanctuaries of the Acropolis of Athens|Cave Sanctuaries]]
* [[Peripatos (Acropolis of Athens)|Peripatos]]
* [[Landscaping of the Acropolis of Athens|Infrastructure]]

| group2    = පෙර පැවති ගොඩනැගිලි
| list2     = 
* [[Pelasgic wall]]
* [[Hekatompedon]]
* [[Older Parthenon]]
* [[Old Temple of Athena]]
* [[Brauroneion|Sanctuary of Artemis Brauronia]]
* [[Chalkotheke]]
* [[Pandroseion]]
* [[Arrephorion]]
* [[Altar of Athena Polias]]
* [[Eleusinion]]
* [[Sanctuary of Pandion]]
* [[Sanctuary of Zeus Polieus]]
* [[Odeon of Pericles]]
* [[Frankish Tower (Acropolis of Athens)|Frankish Tower]]
* [[Choragic Monument of Nikias]]
* [[Klepsydra (Akropolis)|Klepsydra]]
* [[Church of Panagia Atheniotissa]]
* [[Temple of Roma and Augustus]]
* [[Parthenon mosque]]

| group3    = ජනයා
| list3     = {{Navbox|subgroup
|list1 = 
* [[Themistocles]]
* [[පෙරික්ලීස්]]
* [[ෆීඩියස්]]
* [[Ictinus]] 
* [[Callicrates]]
* [[Mnesikles]]
* [[Xerxes I]]
* [[Mardonius (nephew of Darius I)|Mardonius]]
* [[Francesco Morosini]]
* [[Thomas Bruce, 7th Earl of Elgin|Lord Elgin]]
* [[Giovanni Battista Lusieri]]
* [[Philip Hunt (priest)|Reverend Philip Hunt]]
* [[Jacques Carrey]]
* [[Louis-François-Sébastien Fauvel]]
* [[Ludwig Ross]]
* [[Kyriakos Pittakis]]
* [[Panagiotis Kavvadias]]
* [[Nikolaos Balanos]]
*[[Otto of Greece]]
}}

| group4    = කෞතුකාගාර
| list4     = 
* [[ඇක්‍රොපොලිස් කෞතුකාගාරය]]
* [[Old Acropolis Museum]]
* [[Museum of the Center for the Acropolis Studies]]
* [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ඇති [[එල්ජින් කිරිගරුඬ කැටයම්]]

| group5    = ප්‍රතිමා
| list5     =
* [[Athena Parthenos]]
* [[Parthenon Frieze]]
* [[Athena Promachos]]
* [[Metopes of the Parthenon]]
* [[Pediments of the Parthenon]]
* [[Korai of the Acropolis of Athens]]
* [[Antenor Kore]]
* [[Euthydikos Kore]]
* [[Kritios Boy]]
* [[Kore 670]]
* [[Peplos Kore]]
* [[Moschophoros]]
* [[ශෝකවන ඇතීනා]]
* [[Nike Fixing her Sandal]]
* [[Persian Rider]]
* [[Procne and Itys (sculpture)|Procne and Itys]]
* [[ලෙමිනියන් ඇතීනා]]
* [[Athena Marsyas Group]]
* [[Nike of Callimachus]]
* [[Three-Bodied Daemon (ACMA 35)|Three-Bodied Daemon]]
* [[Honorary decrees for the Samians]]

| group6    = සිදුවීම්
| list6     =
* [[Achaemenid destruction of Athens]]
* [[Sack of Athens (267 AD)]]
* [[Siege of the Acropolis (1687)]]
* [[Siege of the Acropolis (1821–1822)]]
* [[Siege of the Acropolis (1826–1827)]]

| group7     = වෙනත් ලිපි
| list7      =
* ''[[Perserschutt]]''
* [[Moria (tree)|Moria]]

}}&lt;noinclude&gt;
{{collapsible option}}
[[Category:Athens templates]]
[[Category:Acropolis of Athens|τ]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b1ca0dqw0zvhsmz1tevowwpdddsqgq7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>792622</id>
      <parentid>792604</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:15:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <origin>792622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3993" sha1="qgwvk7lwffrbib66imqsuth763p6uyk" xml:space="preserve">{{Navbox 
| name      = Acropolis of Athens
| title     = [[ඇතන්ස් හි ඇක්‍රොපොලිසය]]
| state        = {{{state|autocollapse}}}
| groupstyle= text-align:center;
| listclass = hlist
| image     = [[File:The Acropolis of Athens viewed from the Hill of the Muses (14220794964).jpg|150px]]

| group1    = ශේෂව ඇති ගොඩනැගිලි
| list1     = 
* [[පාර්තිනන්]]
* [[ඉරෙක්තියන්]]
* [[ප්‍රොපිලේයා (ඇතන්ස් හි ඇක්‍රොපොලිසය)|ප්‍රොපිලේයා]]
* [[ඇතීනා නයිකි දේවස්ථානය]]
* [[හීරොඩීස් ඇටිකස්ගේ ඕඩියනය]]
* [[ඇග්‍රිපාගේ පාදස්තලය]]
* [[Stoa of Eumenes]]
* [[Asclepieion of Athens|Sanctuary of Asclepius]]
* [[Theatre of Dionysus|Theatre of Dionysus Eleuthereus]]
* [[Aglaureion]]
* [[Choragic Monument of Thrasyllos]]
* [[Beulé Gate]]
* [[Cave Sanctuaries of the Acropolis of Athens|Cave Sanctuaries]]
* [[Peripatos (Acropolis of Athens)|Peripatos]]
* [[Landscaping of the Acropolis of Athens|Infrastructure]]

| group2    = පෙර පැවති ගොඩනැගිලි
| list2     = 
* [[Pelasgic wall]]
* [[Hekatompedon]]
* [[Older Parthenon]]
* [[Old Temple of Athena]]
* [[Brauroneion|Sanctuary of Artemis Brauronia]]
* [[Chalkotheke]]
* [[Pandroseion]]
* [[Arrephorion]]
* [[Altar of Athena Polias]]
* [[Eleusinion]]
* [[Sanctuary of Pandion]]
* [[Sanctuary of Zeus Polieus]]
* [[Odeon of Pericles]]
* [[Frankish Tower (Acropolis of Athens)|Frankish Tower]]
* [[Choragic Monument of Nikias]]
* [[Klepsydra (Akropolis)|Klepsydra]]
* [[Church of Panagia Atheniotissa]]
* [[Temple of Roma and Augustus]]
* [[Parthenon mosque]]

| group3    = ජනයා
| list3     = {{Navbox|subgroup
|list1 = 
* [[Themistocles]]
* [[පෙරික්ලීස්]]
* [[ෆීඩියස්]]
* [[Ictinus]] 
* [[Callicrates]]
* [[Mnesikles]]
* [[Xerxes I]]
* [[Mardonius (nephew of Darius I)|Mardonius]]
* [[Francesco Morosini]]
* [[Thomas Bruce, 7th Earl of Elgin|Lord Elgin]]
* [[Giovanni Battista Lusieri]]
* [[Philip Hunt (priest)|Reverend Philip Hunt]]
* [[Jacques Carrey]]
* [[Louis-François-Sébastien Fauvel]]
* [[Ludwig Ross]]
* [[Kyriakos Pittakis]]
* [[Panagiotis Kavvadias]]
* [[Nikolaos Balanos]]
*[[Otto of Greece]]
}}

| group4    = කෞතුකාගාර
| list4     = 
* [[ඇක්‍රොපොලිස් කෞතුකාගාරය]]
* [[Old Acropolis Museum]]
* [[Museum of the Center for the Acropolis Studies]]
* [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ඇති [[එල්ජින් කිරිගරුඬ කැටයම්]]

| group5    = ප්‍රතිමා
| list5     =
* [[Athena Parthenos]]
* [[Parthenon Frieze]]
* [[Athena Promachos]]
* [[Metopes of the Parthenon]]
* [[Pediments of the Parthenon]]
* [[Korai of the Acropolis of Athens]]
* [[Antenor Kore]]
* [[Euthydikos Kore]]
* [[Kritios Boy]]
* [[Kore 670]]
* [[Peplos Kore]]
* [[Moschophoros]]
* [[ශෝකවන ඇතීනා]]
* [[Nike Fixing her Sandal]]
* [[Persian Rider]]
* [[Procne and Itys (sculpture)|Procne and Itys]]
* [[ලෙමිනියන් ඇතීනා]]
* [[Athena Marsyas Group]]
* [[Nike of Callimachus]]
* [[Three-Bodied Daemon (ACMA 35)|Three-Bodied Daemon]]
* [[Honorary decrees for the Samians]]

| group6    = සිදුවීම්
| list6     =
* [[Achaemenid destruction of Athens]]
* [[Sack of Athens (267 AD)]]
* [[Siege of the Acropolis (1687)]]
* [[Siege of the Acropolis (1821–1822)]]
* [[Siege of the Acropolis (1826–1827)]]

| group7     = වෙනත් ලිපි
| list7      =
* ''[[Perserschutt]]''
* [[Moria (tree)|Moria]]

}}&lt;noinclude&gt;
{{collapsible option}}
[[Category:Athens templates]]
[[Category:Acropolis of Athens|τ]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qgwvk7lwffrbib66imqsuth763p6uyk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>792628</id>
      <parentid>792622</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:53:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <origin>792628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4116" sha1="d8hl5bpur1feu5417kdrc4rmogirssa" xml:space="preserve">{{Navbox 
| name      = Acropolis of Athens
| title     = [[ඇතන්ස් හි ඇක්‍රොපොලිසය]]
| state        = {{{state|autocollapse}}}
| groupstyle= text-align:center;
| listclass = hlist
| image     = [[File:The Acropolis of Athens viewed from the Hill of the Muses (14220794964).jpg|150px]]

| group1    = ශේෂව ඇති ගොඩනැගිලි
| list1     = 
* [[පාර්තිනන්]]
* [[ඉරෙක්තියන්]]
* [[ප්‍රොපිලේයා (ඇතන්ස් හි ඇක්‍රොපොලිසය)|ප්‍රොපිලේයා]]
* [[ඇතීනා නයිකි දේවස්ථානය]]
* [[හීරොඩීස් ඇටිකස්ගේ ඕඩියනය]]
* [[ඇග්‍රිපාගේ පාදස්තලය]]
* [[Stoa of Eumenes]]
* [[Asclepieion of Athens|Sanctuary of Asclepius]]
* [[Theatre of Dionysus|Theatre of Dionysus Eleuthereus]]
* [[Aglaureion]]
* [[Choragic Monument of Thrasyllos]]
* [[Beulé Gate]]
* [[Cave Sanctuaries of the Acropolis of Athens|Cave Sanctuaries]]
* [[Peripatos (Acropolis of Athens)|Peripatos]]
* [[Landscaping of the Acropolis of Athens|Infrastructure]]

| group2    = පෙර පැවති ගොඩනැගිලි
| list2     = 
* [[Pelasgic wall]]
* [[Hekatompedon]]
* [[Older Parthenon]]
* [[Old Temple of Athena]]
* [[Brauroneion|Sanctuary of Artemis Brauronia]]
* [[Chalkotheke]]
* [[Pandroseion]]
* [[Arrephorion]]
* [[Altar of Athena Polias]]
* [[Eleusinion]]
* [[Sanctuary of Pandion]]
* [[Sanctuary of Zeus Polieus]]
* [[Odeon of Pericles]]
* [[Frankish Tower (Acropolis of Athens)|Frankish Tower]]
* [[Choragic Monument of Nikias]]
* [[Klepsydra (Akropolis)|Klepsydra]]
* [[Church of Panagia Atheniotissa]]
* [[Temple of Roma and Augustus]]
* [[Parthenon mosque]]

| group3    = ජනයා
| list3     = {{Navbox|subgroup
|list1 = 
* [[Themistocles]]
* [[පෙරික්ලීස්]]
* [[ෆීඩියස්]]
* [[Ictinus]] 
* [[Callicrates]]
* [[Mnesikles]]
* [[Xerxes I]]
* [[Mardonius (nephew of Darius I)|Mardonius]]
* [[Francesco Morosini]]
* [[Thomas Bruce, 7th Earl of Elgin|Lord Elgin]]
* [[Giovanni Battista Lusieri]]
* [[Philip Hunt (priest)|Reverend Philip Hunt]]
* [[Jacques Carrey]]
* [[Louis-François-Sébastien Fauvel]]
* [[Ludwig Ross]]
* [[Kyriakos Pittakis]]
* [[Panagiotis Kavvadias]]
* [[Nikolaos Balanos]]
*[[Otto of Greece]]
}}

| group4    = කෞතුකාගාර
| list4     = 
* [[ඇක්‍රොපොලිස් කෞතුකාගාරය]]
* [[Old Acropolis Museum]]
* [[Museum of the Center for the Acropolis Studies]]
* [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ඇති [[එල්ජින් කිරිගරුඬ කැටයම්]]

| group5    = ප්‍රතිමා
| list5     =
* [[ඇතීනා පාර්තිනොස්]]
* [[Parthenon Frieze]]
* [[Athena Promachos]]
* [[Metopes of the Parthenon]]
* [[Pediments of the Parthenon]]
* [[Korai of the Acropolis of Athens]]
* [[Antenor Kore]]
* [[Euthydikos Kore]]
* [[ක්‍රිටියස් තරුණයා]]
* [[Kore 670]]
* [[Peplos Kore]]
* [[Moschophoros]]
* [[ශෝකවන ඇතීනා]]
* [[පාවහන සකසන නයිකි]]
* [[පර්සියානු ධාවකයා]]
* [[Procne and Itys (sculpture)|Procne and Itys]]
* [[ලෙමිනියන් ඇතීනා]]
* [[Athena Marsyas Group]]
* [[Nike of Callimachus]]
* [[Three-Bodied Daemon (ACMA 35)|Three-Bodied Daemon]]
* [[Honorary decrees for the Samians]]

| group6    = සිදුවීම්
| list6     =
* [[Achaemenid destruction of Athens]]
* [[Sack of Athens (267 AD)]]
* [[Siege of the Acropolis (1687)]]
* [[Siege of the Acropolis (1821–1822)]]
* [[Siege of the Acropolis (1826–1827)]]

| group7     = වෙනත් ලිපි
| list7      =
* ''[[Perserschutt]]''
* [[Moria (tree)|Moria]]

}}&lt;noinclude&gt;
{{collapsible option}}
[[Category:Athens templates]]
[[Category:Acropolis of Athens|τ]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d8hl5bpur1feu5417kdrc4rmogirssa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ෆීඩියස්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194928</id>
    <revision>
      <id>792635</id>
      <parentid>792463</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T15:21:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <origin>792635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10513" sha1="ozxertwwfc6wiyj9nfz92pekoitjmk2" xml:space="preserve">
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Hatnote/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{සඳහා|ග්‍රීක පුරාණෝක්ති චරිතය|ෆීඩස් (පුරාණෝක්තිවේදය)}}

&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{තොරතුරුකොටුව කලාකරු|name=ෆීඩියස්|image=The Sculptor Phidias-Ny Carlsberg Glyptotek.jpg|caption=ෆීඩියස්ගේ උඩුකය (ක්‍රි.පූ. 3වන සියවසේ නැතිවූ මුල් ග්‍රීක ප්‍රතිමාවක [[රෝම ප්‍රතිමා කලාව|රෝම අනුපිටපතකි]])|birth_date=ක්‍රි.පූ. 480 පමණ|birth_place=|death_date=ක්‍රි.පූ. 430 පමණ|death_place=|field=|training=|influenced=|awards=|works={{unbulleted list
|''[[ඇතීනා පාතිනොස්]]''
|''[[ඇතීනා ප්‍රෝමකොස්]]''
|''[[එල්ජින් කිරිගරුඬ කැටයම්]]''}}|spouse=}}
[[ගොනුව:1868_Lawrence_Alma-Tadema_-_Phidias_Showing_the_Frieze_of_the_Parthenon_to_his_Friends.jpg|thumb|300x300පික්|සර් ලෝරන්ස් ඇල්මා-ටඩෙමා විසින් නිර්මිත ''ෆිඩියස් ඔහුගේ මිතුරන්ට පාතිනන් හි කැටයම් පෙන්වන අයුරු'' (1868).]]
'''ෆීඩියස්'''  (/ ˈfɪdiəs / ;  {{Langx|grc|Φειδίας}}  , ''ෆීඩියස්'' ; ක්‍රි.පූ. {{Circa|480|430}} ) යනු ක්‍රි.පූ. 5 වන සියවසේ ක්‍රියාකාරීව සිටි පුරාණ ග්‍රීක මූර්ති ශිල්පියෙකු, චිත්‍ර ශිල්පියෙකු සහ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පියෙකි. [[ඔලිම්පියාවේ සියුස් ප්‍රතිමාව|ඔලිම්පියා හි ඔහුගේ සියුස් ප්‍රතිමාව]] [[පුරාතන ලෝකයේ පුදුම හත|පුරාණ ලෝකයේ පුදුම හතෙන්]] එකකි. ඇතීනියානු ඇක්‍රොපොලිස් හි [[ඇතීනා]] දේවතාවියගේ ප්‍රතිමා, එනම් පාර්තිනන් තුළ ''ඇතීනා පාර්තිනෝස්'' සහ ''ඇතීනා ප්‍රෝමකොස්'', නම්

වූ එය සහ ඇතන්ස් හි ඇක්‍රොපොලිස් වෙත පිවිසෙන ස්මාරක දොරටුව ලෙසවූ ප්‍රොපිලේයා අතර තිබූ දැවැන්ත ලෝකඩ ප්‍රතිමාව,   ද නිර්මාණය කළේය. ෆීඩියස් ඇතීනාහි චාමිඩීස්ගේ පුත්‍රයා විය.  ඔහුගේ ආචාර්යවරුන් වූයේ හේගියාස්  සහ ඒගෙලාඩාස් බව පැරැන්නන් විශ්වාස කළහ. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Ageladas {{!}} Greek sculptor |url=https://www.britannica.com/biography/Ageladas |access-date=24 February 2019 |website=Encyclopedia Britannica}}&lt;/ref&gt; &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template noprint noexcerpt Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[විකිපීඩියා:සත්‍යෝක්ෂ්‍යතාව|&lt;span title=&quot;which authors say this? (September 2017)&quot;&gt;වඩා හොඳ&amp;nbsp;මූලාශ්රය&amp;nbsp;අවශ්‍යයි&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

ප්ලූටාර්ක් ග්‍රීක රාජ්‍ය නායක [[පෙරික්ලීස්]] සමඟ ෆිඩියස්ගේ මිත්‍රත්වය ගැන සාකච්ඡා කරයි, පෙරික්ලීස්ගේ සතුරන් ෆීඩියස් හරහා ඔහුට පහර ගැසීමට උත්සාහ කළ බව වාර්තා කරයි - පාර්තිනන් හි ඇතීනාගේ ප්‍රතිමාව සඳහා අදහස් කරන ලද රත්‍රන් සොරකම් කිරීම සහ ප්‍රතිමාවේ පලිහ මත තමා සහ පෙරිකල්ස් අශිෂ්ට ලෙස නිරූපණය කිරීම සම්බන්ධයෙන් ෆීඩියස් චෝදනා ලැබී ය. මෙම වාර්තාවේ ඓතිහාසික වටිනාකම මෙන්ම 'පෙරික්ලීය කවයට' එරෙහි චෝදනා පිළිබඳ පුරාවෘත්තය විවාදාත්මක ය, නමුත් ඇරිස්ටෝෆේනීස් ඒ කාලයේ ෆීඩියස් සමඟ සිදු වූ සිදුවීමක් ගැන සඳහන් කරයි. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[විකිපීඩියා:තහවුරු කිරීමක් අවශ්‍යයි|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (October 2021)&quot;&gt;උපුටා දැක්වීම අවශ්‍යයි&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

සම්භාව්‍ය ග්‍රීක මූර්ති නිර්මාණයේ ප්‍රධාන උත්තේජකයා ලෙස ෆීඩියස් බොහෝ විට ගෞරවයට පාත්‍ර වේ. අද වන විට බොහෝ විචාරකයින් සහ ඉතිහාසඥයින් ඔහුව පුරාණ ග්‍රීක මූර්ති ශිල්පීන් අතරින් ශ්‍රේෂ්ඨතම අයෙකු ලෙස සලකයි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Phidias |url=http://www.bartleby.com/65/ph/Phidias.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081016004040/http://www.bartleby.com/65/ph/Phidias.html |archive-date=16 October 2008 |access-date=27 July 2008}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Cunningham |first=Lawrence S. |title=Culture and Values: A Survey of the Humanities, Volume I |last2=Reich |first2=John J. |last3=Fichner-Rathus |first3=Lois |date=2016 |publisher=Cengage Learning |isbn=978-1337514941 |page=88}}&lt;/ref&gt;
[[ගොනුව:Paul_Delaroche_-_Hémicycle.jpg|thumb|පෝල් ඩෙලරොෂ් විසින් 1841-42 දී අඳින ලද මෙම සිතුවමේ, ෆීඩියස් දකුණු පසින් සිංහාසනාරූඪ වී සිටින ආකාරය නිරූපණය කෙරේ.]]

== ගැලරිය ==
&lt;gallery&gt;
ගොනුව:Elide,_moneta_di_adriano_con_zeus_olimpio.JPG|alt=Reverse of a Roman Provincial coin from Elis minted by Hadrian which depicts the Statue of Zeus| සියුස්ගේ ප්‍රතිමාව නිරූපණය කරන හැඩ්‍රියන් විසින් නිකුත් කරන ලද එලිස්වලින් ලබාගත් රෝම පළාත් කාසියක පිටුපස .
ගොනුව:The_Strangford_Shield,_BM.jpg|alt=The Strangford Shield, a Roman copy of the shield of the Athena Parthenos; note the portraits of Phidias and Pericles below the gorgon| ඇතීනා පාර්තේනෝස්ගේ පලිහෙහි රෝම පිටපතක් වන [[Strangford Shield|ස්ට්‍රැන්ග්ෆර්ඩ් පලිහ]] ; ගොර්ගොන් යට ෆිඩියස් සහ පෙරිකල්ස්ගේ රුව දැකගත හැක.
ගොනුව:Apollo_ivory_mask.jpg|alt=Ivory head of Apollo, perhaps carved by Phidias, looted in 1995 by Pietro Casasanta and repatriated to Italy in 2003| 1995 දී [[Pietro Casasanta|පියෙට්‍රෝ කැසැසන්ටා]] විසින් කොල්ලකන ලද ඇපලෝගේ ඇත්දළ හිස, සමහර විට ෆීඩියස් විසින් කැටයම් කරන්නට ඇත, 2003 දී [[ඉතාලිය|ඉතාලියට]] ආපසු ගෙන යන ලදී.
ගොනුව:Aphrodite_Sappho_Chiaramonti_Inv1459.jpg|alt=Head of Aphrodite. Phidian style| [[ඇෆ්‍රඩයිටී|ඇෆ්‍රොඩයිට්]] හිස . ෆිඩියානු විලාසිතාව
ගොනුව:Head_Pnyx_Athena_NAMAthens_3718.jpg|alt=Head of Athena, a copy of a work by Phidias or one of his pupils found around Pnyx, now in the National Archeological Museum of Athens| ඇතීනාගේ හිස, ෆීඩියස් හෝ ඔහුගේ ශිෂ්‍යයෙකු විසින් රචිත කෘතියක පිටපතක්, ප්නික්ස් අවටින් හමු වූ අතර, දැන් ඇතන්ස්හි ජාතික පුරාවිද්‍යා කෞතුකාගාරයේ ඇත.
ගොනුව:Lemnia_torso04_pushkin.jpg|alt=Reconstruction of the Athena Lemnia, Dresden| ඩ්‍රෙස්ඩන් හි ඇතීනා ලෙම්නියා ප්‍රතිසංස්කරණය
ගොනුව:Testa_di_Minerva_S.Giulia_Brescia.JPG|alt=Head of Athena, Roman copy| ඇතීනාහි හිස, රෝම පිටපත
&lt;/gallery&gt;

== ආශ්‍රේයයන් ==
'''පාදසටහන්'''&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{සටහන් ලැයිස්තුව}}'''උපුටා දැක්වීම්'''

=== මූලාශ්‍ර ===
{{reflist}}
* Chisholm, Hugh, ed. (1911). &quot;Pheidias&quot;. Encyclopædia Britannica. Vol. 21 (11th ed.). Cambridge University Press.
* Andrew Stewart, ''One Hundred Greek Sculptors: Their Careers and Extant Works,'' Part III of Stewart's ''Greek Sculpture'', (Yale University Press).

== බාහිර සබැඳි ==

* {{කොමන්ස් ප්‍රවර්ගය-පේළිගත|Phidias}}
* [http://www.pokemyname.com/firstname_35958_phidias.htm Phidias as a first name in the US]
{{Phidias}}{{Acropolis of Athens}}{{අධිකාරී පාලනය}}
[[ප්‍රවර්ගය:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>ozxertwwfc6wiyj9nfz92pekoitjmk2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මෝගල් ගෘහ නිර්මානශිල්පය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194942</id>
    <revision>
      <id>792601</id>
      <parentid>792492</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T12:33:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IDB.S</username>
        <id>52205</id>
      </contributor>
      <comment>Requesting speedy deletion (Test page). (TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>792601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40" sha1="d43pz78wp8jsfqr1rmersbzm8lid2we" xml:space="preserve">{{Db|1=Test page}}
ටජ්මහල්</text>
      <sha1>d43pz78wp8jsfqr1rmersbzm8lid2we</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Cuisine</title>
    <ns>14</ns>
    <id>194966</id>
    <revision>
      <id>792605</id>
      <parentid>792565</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:24:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>රොබෝ: යළියොමුව, මෘදු ප්‍රවර්ග යළියොමුවක් බවට හැරවීම</comment>
      <origin>792605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43" sha1="9hzf4k2wgwio9f530x7k5f6anodpvok" xml:space="preserve">{{category redirect|සූපවේදය}}</text>
      <sha1>9hzf4k2wgwio9f530x7k5f6anodpvok</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Food and drink by country</title>
    <ns>14</ns>
    <id>194970</id>
    <revision>
      <id>792606</id>
      <parentid>792574</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:25:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>රොබෝ: යළියොමුව, මෘදු ප්‍රවර්ග යළියොමුවක් බවට හැරවීම</comment>
      <origin>792606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63" sha1="baleixegm6gq3fi57pezcknju3f2d1k" xml:space="preserve">{{category redirect|රට අනුව ආහාරපාන}}</text>
      <sha1>baleixegm6gq3fi57pezcknju3f2d1k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Food and drink in Japan</title>
    <ns>14</ns>
    <id>194971</id>
    <revision>
      <id>792607</id>
      <parentid>792576</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:25:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>රොබෝ: යළියොමුව, මෘදු ප්‍රවර්ග යළියොමුවක් බවට හැරවීම</comment>
      <origin>792607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69" sha1="7sz42esqqa6424gu6mz61sgdn0qa0ss" xml:space="preserve">{{category redirect|ජපානය තුළ ආහාරපාන}}</text>
      <sha1>7sz42esqqa6424gu6mz61sgdn0qa0ss</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රොපිලේයා (ඇතන්ස් හි ඇක්‍රොපොලිසය)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194978</id>
    <revision>
      <id>792637</id>
      <parentid>792588</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T15:22:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <origin>792637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2677" sha1="e588n4by44308fne5aeruz1p0706xbk" xml:space="preserve">
[[ගොනුව:East_Facade_of_the_Propylaea_on_July_23,_2019.jpg|දකුණ|thumb|300x300පික්|ප්‍රොපිලේයා නැගෙනහිර මුහුණත]]
'''ප්‍රොපිලේයා''' හෙවත් '''ප්‍රොපිලයා''' ( {{Langx|el|Προπύλαια}}  , {{අක්ෂරපරිවර්තනය|el|Propýlaia}}, {{Literal translation|ද්වාරයට පෙර පිහිටි එය}}   ) යනු ඇතන්ස්හි ඇක්‍රොපොලිස් වෙත ස්මාරක චාරිත්‍රානුකූල ද්වාරය ලෙස ක්‍රියා කළ සම්භාව්‍ය ග්‍රීක ඩොරික් ගොඩනැගිලි සංකීර්ණයයි. [[පෙරික්ලීස්|පෙරික්ලියන්]] ගොඩනැගිලි ව්‍යාපෘතියේ කොටසක් ලෙස ක්‍රි.පූ. 437 සහ 432 අතර ඉදිකරන ලද මෙය බලකොටුව මත ඉදිකරන ලද ගේට්ටු නිවාස මාලාවක අවසාන එක විය. එහි ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පියා ප්ලූටාර්ක් විසින් සඳහන් කොට ඇති පරිදි [[ඉරෙක්තියන්]] හි ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පියා වන නෙසික්ලීස් ම ය . &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Roberts |first=John Willoby |title=City of Sokrates: An Introduction to Classical Athens. |date=18 June 1998 |publisher=Psychology Press |isbn=978-0-415-16778-9}}&lt;/ref&gt; ප්‍රොපිලේයා සැලැස්ම එහි ඉදිකිරීම් අතරතුර සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් වූ බවත්, අවසානයේ ව්‍යාපෘතිය නිම නොකළ තත්වයක අතහැර දැමූ බවත් පවතින ගොඩනැගිල්ලේ ඉතිරිව ඇති සලකුණු වලින් පැහැදිලි වේ.

== සටහන් ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{ආශ්‍රලැයිස්තුව|2}}{{Acropolis of Athens|state=collapsed}}{{අධිකාරී පාලනය}}&lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|region:GR-I_type:landmark|format=dms|display=title}}
[[ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]
[[ප්‍රවර්ගය:CS1 ග්‍රීක-භාෂා මූලාශ්‍ර (el)]]</text>
      <sha1>e588n4by44308fne5aeruz1p0706xbk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ඇතන්ස් හි ඇක්‍රොපොලිසය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194983</id>
    <revision>
      <id>792594</id>
      <timestamp>2026-06-01T12:11:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1356819076|Acropolis of Athens]]&quot;</comment>
      <origin>792594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5814" sha1="gc1vvsvue37shdcl1xmhgvatihs0w19" xml:space="preserve">
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Hatnote/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{සඳහා|ඇතන්ස් යාබද ප්‍රදේශය|මක්‍රිජියානි, ඇතන්ස්}}&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{තොරතුරු කොටුව යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවි|WHS=ඇක්‍රොපොලිස්, ඇතන්ස්|image=1029 Acropolis of Athens in Greece at night Photo by Giles Laurent.jpg|caption=ඇතන්ස් හි ඇක්‍රොපොලිසය 2025 දී|Location=[[ඇතන්ස්]], ඇටිකා, ග්‍රීසිය|Criteria=සංස්කෘතික: i, ii, iii, iv, vi|Coordinates={{Coord|37|58|18|N|23|43|34|E|display=inline,title}}|ID=404|locmapin=Greece|map_caption=ග්‍රීසිය තුළ පිහිටීම|Year=1987}}
'''ඇතන්ස් හි ඇක්‍රොපොලිසය''' ( පුරාතන ග්‍රීක     ; {{Langx|el|Ακρόπολη Αθηνών|Akrópoli Athinón|label=[[නූතන ග්‍රීක]]}}  ) යනු ග්‍රීසියේ [[ඇතන්ස්]] නගරයට ඉහළින් පිහිටි ශිලාමය පෙදෙසක පිහිටා ඇති පුරාණ බලකොටුවක් වන අතර එහි ගෘහ නිර්මාණ හා ඓතිහාසික අතින් වැදගත්කමක් ඇති පුරාණ ගොඩනැගිලි කිහිපයක නටබුන් අඩංගු වන අතර ඒවායින් වඩාත් ප්‍රසිද්ධ වන්නේ [[පාර්තිනන්|පාර්තිනන් ය]] . ''ඇක්‍රොපොලිස්'' යන වචනය පැමිණෙන්නේ &quot;උච්චතම ස්ථානය, අන්තය&quot; යන අරුතැති ඇක්‍රොන් යන වදන සහ 'නගරය' අරුතැති &quot;පොලිස්&quot; යන ග්‍රීක වදන්වලිනි. &lt;ref&gt;acro-. (n.d.). In Greek, Acropolis means &quot;Highest City&quot;. ''[[The American Heritage Dictionary of the English Language]]'', Fourth Edition. Retrieved September 29, 2009, [http://dictionary.reference.com/browse/acro- from Dictionary.com website:] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304080247/http://dictionary.reference.com/browse/acro-|date=2016-03-04}} Quote: &quot;[From Greek ''akros'', extreme; see ''ak-'' in Indo-European roots.]&quot;&lt;/ref&gt; ඇක්‍රොපොලිස් යන පදය පොදු වචනයක් වන අතර [[ග්‍රීසිය|ග්‍රීසියේ]] තවත් බොහෝ ඇක්‍රොපොලිස ඇත. පුරාණ කාලයේ ඇතන්ස්හි ඇක්‍රොපොලිස් වඩාත් නිවැරදිව '''සෙක්‍රොපියා''' (Κεκροπία) ලෙස හැඳින්වූ අතර, පළමු ඇතීනියානු රජු යැයි කියනු ලබන පුරාවෘත්ත සර්ප-මිනිසා සෙක්‍රොප්ස්ගෙන් පසුව එසේ හැඳින්වුණි.

ක්‍රි.පූ. 4 වන සහස්‍රයේ මුල් කාලයේ දී මෙම කන්ද ජනාවාස වූ බවට සාක්ෂි තිබුණද, එය පෙරිකලීස් ( {{Circa|495}}ක්‍රි.පූ.  –429) පස්වන සියවසේදී, පාර්තිනන්, [[ප්‍රොපිලේයා (ඇතන්ස් හි ඇක්‍රොපොලිසය)|ප්‍රොපිලේයා]], ඉරෙක්තියන් සහ [[ඇතීනා නයිකි දේවස්ථානය|ඇතීනා නයික් දේවාලය]] ඇතුළුව, එම ස්ථානයේ වැදගත්ම ඒවා වන ගොඩනැගිලි ඉදිකිරීම සම්බන්ධීකරණය කළේය.  &lt;ref&gt;[http://odysseus.culture.gr/h/3/eh351.jsp?obj_id=2384 &quot;History&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191024154934/http://odysseus.culture.gr/h/3/eh351.jsp?obj_id=2384|date=2019-10-24}}, Odysseus. Retrieved 2 December 2012.&lt;/ref&gt; 1687 දී මොරියන් යුද්ධයේදී වැනීසියානුවන් විසින් වටලෑමේදී පාර්තිනන් සහ අනෙකුත් ගොඩනැගිලි බරපතල ලෙස හානි වූ අතර, පාර්තිනන් හි තුර්කි පාලකයින් විසින් ගබඩා කර තිබූ වෙඩි බෙහෙත් වැනීසියානු බෝම්බ ප්‍රහාරයකට ලක්ව පුපුරා ගියේය. &lt;ref&gt;[http://www.nicholasreeves.com/item.aspx?category=Writing&amp;id=281 Nicholas Reeves and Dyfri Williams, &quot;The Parthenon in Ruins&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090806054926/http://www.nicholasreeves.com/item.aspx?category=Writing&amp;id=281|date=2009-08-06}}, British Museum Magazine 57 (spring/summer 2007), pp. 36–38. Retrieved 2 December 2012.&lt;/ref&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

== ආශ්‍රේයයන් ==
'''සටහන්'''
[[ප්‍රවර්ගය:ග්‍රීසිය තුළ පිහිටි ලෝක ‍උරුම අඩවි]]
[[ප්‍රවර්ගය:ග්‍රීසිය තුළ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන]]
[[ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata]]
[[ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]</text>
      <sha1>gc1vvsvue37shdcl1xmhgvatihs0w19</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>792595</id>
      <parentid>792594</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T12:12:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <origin>792595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5830" sha1="c4drenhva41jadrzdg34549zmgxk019" xml:space="preserve">
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Hatnote/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{සඳහා|ඇතන්ස් යාබද ප්‍රදේශය|මක්‍රිජියානි, ඇතන්ස්}}&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{තොරතුරු කොටුව යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවි|WHS=ඇක්‍රොපොලිස්, ඇතන්ස්|image=1029 Acropolis of Athens in Greece at night Photo by Giles Laurent.jpg|caption=ඇතන්ස් හි ඇක්‍රොපොලිසය 2025 දී|Location=[[ඇතන්ස්]], ඇටිකා, ග්‍රීසිය|Criteria=සංස්කෘතික: i, ii, iii, iv, vi|Coordinates={{Coord|37|58|18|N|23|43|34|E|display=inline,title}}|ID=404|locmapin=Greece|map_caption=ග්‍රීසිය තුළ පිහිටීම|Year=1987}}
'''ඇතන්ස් හි ඇක්‍රොපොලිසය''' ( පුරාතන ග්‍රීක     ; {{Langx|el|Ακρόπολη Αθηνών|Akrópoli Athinón|label=[[නූතන ග්‍රීක]]}}  ) යනු ග්‍රීසියේ [[ඇතන්ස්]] නගරයට ඉහළින් පිහිටි ශිලාමය පෙදෙසක පිහිටා ඇති පුරාණ බලකොටුවක් වන අතර එහි ගෘහ නිර්මාණ හා ඓතිහාසික අතින් වැදගත්කමක් ඇති පුරාණ ගොඩනැගිලි කිහිපයක නටබුන් අඩංගු වන අතර ඒවායින් වඩාත් ප්‍රසිද්ධ වන්නේ [[පාර්තිනන්|පාර්තිනන් ය]] . ''ඇක්‍රොපොලිස්'' යන වචනය පැමිණෙන්නේ &quot;උච්චතම ස්ථානය, අන්තය&quot; යන අරුතැති ඇක්‍රොන් යන වදන සහ 'නගරය' අරුතැති &quot;පොලිස්&quot; යන ග්‍රීක වදන්වලිනි. &lt;ref&gt;acro-. (n.d.). In Greek, Acropolis means &quot;Highest City&quot;. ''[[The American Heritage Dictionary of the English Language]]'', Fourth Edition. Retrieved September 29, 2009, [http://dictionary.reference.com/browse/acro- from Dictionary.com website:] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304080247/http://dictionary.reference.com/browse/acro-|date=2016-03-04}} Quote: &quot;[From Greek ''akros'', extreme; see ''ak-'' in Indo-European roots.]&quot;&lt;/ref&gt; ඇක්‍රොපොලිස් යන පදය පොදු වචනයක් වන අතර [[ග්‍රීසිය|ග්‍රීසියේ]] තවත් බොහෝ ඇක්‍රොපොලිස ඇත. පුරාණ කාලයේ ඇතන්ස්හි ඇක්‍රොපොලිස් වඩාත් නිවැරදිව '''සෙක්‍රොපියා''' (Κεκροπία) ලෙස හැඳින්වූ අතර, පළමු ඇතීනියානු රජු යැයි කියනු ලබන පුරාවෘත්ත සර්ප-මිනිසා සෙක්‍රොප්ස්ගෙන් පසුව එසේ හැඳින්වුණි.

ක්‍රි.පූ. 4 වන සහස්‍රයේ මුල් කාලයේ දී මෙම කන්ද ජනාවාස වූ බවට සාක්ෂි තිබුණද, එය පෙරිකලීස් ( {{Circa|495}}ක්‍රි.පූ.  –429) පස්වන සියවසේදී, පාර්තිනන්, [[ප්‍රොපිලේයා (ඇතන්ස් හි ඇක්‍රොපොලිසය)|ප්‍රොපිලේයා]], [[ඉරෙක්තියන්]] සහ [[ඇතීනා නයිකි දේවස්ථානය|ඇතීනා නයික් දේවාලය]] ඇතුළුව, එම ස්ථානයේ වැදගත්ම ඒවා වන ගොඩනැගිලි ඉදිකිරීම සම්බන්ධීකරණය කළේය.  &lt;ref&gt;[http://odysseus.culture.gr/h/3/eh351.jsp?obj_id=2384 &quot;History&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191024154934/http://odysseus.culture.gr/h/3/eh351.jsp?obj_id=2384|date=2019-10-24}}, Odysseus. Retrieved 2 December 2012.&lt;/ref&gt; 1687 දී මොරියන් යුද්ධයේදී වැනීසියානුවන් විසින් වටලෑමේදී පාර්තිනන් සහ අනෙකුත් ගොඩනැගිලි බරපතල ලෙස හානි වූ අතර, පාර්තිනන් හි තුර්කි පාලකයින් විසින් ගබඩා කර තිබූ වෙඩි බෙහෙත් වැනීසියානු බෝම්බ ප්‍රහාරයකට ලක්ව පුපුරා ගියේය. &lt;ref&gt;[http://www.nicholasreeves.com/item.aspx?category=Writing&amp;id=281 Nicholas Reeves and Dyfri Williams, &quot;The Parthenon in Ruins&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090806054926/http://www.nicholasreeves.com/item.aspx?category=Writing&amp;id=281|date=2009-08-06}}, British Museum Magazine 57 (spring/summer 2007), pp. 36–38. Retrieved 2 December 2012.&lt;/ref&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

== ආශ්‍රේයයන් ==
'''සටහන්'''
{{reflist}}
[[ප්‍රවර්ගය:ග්‍රීසිය තුළ පිහිටි ලෝක ‍උරුම අඩවි]]
[[ප්‍රවර්ගය:ග්‍රීසිය තුළ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන]]
[[ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata]]
[[ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]</text>
      <sha1>c4drenhva41jadrzdg34549zmgxk019</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>792596</id>
      <parentid>792595</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T12:12:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <origin>792596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5784" sha1="lcuj745f4gf19ammedzdmtoeh2b592w" xml:space="preserve">
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Hatnote/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{සඳහා|ඇතන්ස් යාබද ප්‍රදේශය|මක්‍රිජියානි, ඇතන්ස්}}&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{තොරතුරු කොටුව යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවි|WHS=ඇක්‍රොපොලිස්, ඇතන්ස්|image=1029 Acropolis of Athens in Greece at night Photo by Giles Laurent.jpg|caption=ඇතන්ස් හි ඇක්‍රොපොලිසය 2025 දී|Location=[[ඇතන්ස්]], ඇටිකා, ග්‍රීසිය|Criteria=සංස්කෘතික: i, ii, iii, iv, vi|Coordinates={{Coord|37|58|18|N|23|43|34|E|display=inline,title}}|ID=404|locmapin=Greece|map_caption=ග්‍රීසිය තුළ පිහිටීම|Year=1987}}
'''ඇතන්ස් හි ඇක්‍රොපොලිසය''' ( පුරාතන ග්‍රීක     ; {{Langx|el|Ακρόπολη Αθηνών|Akrópoli Athinón|label=[[නූතන ග්‍රීක]]}}  ) යනු ග්‍රීසියේ [[ඇතන්ස්]] නගරයට ඉහළින් පිහිටි ශිලාමය පෙදෙසක පිහිටා ඇති පුරාණ බලකොටුවක් වන අතර එහි ගෘහ නිර්මාණ හා ඓතිහාසික අතින් වැදගත්කමක් ඇති පුරාණ ගොඩනැගිලි කිහිපයක නටබුන් අඩංගු වන අතර ඒවායින් වඩාත් ප්‍රසිද්ධ වන්නේ [[පාර්තිනන්|පාර්තිනන් ය]] . ''ඇක්‍රොපොලිස්'' යන වචනය පැමිණෙන්නේ &quot;උච්චතම ස්ථානය, අන්තය&quot; යන අරුතැති ඇක්‍රොන් යන වදන සහ 'නගරය' අරුතැති &quot;පොලිස්&quot; යන ග්‍රීක වදන්වලිනි. &lt;ref&gt;acro-. (n.d.). In Greek, Acropolis means &quot;Highest City&quot;. ''[[The American Heritage Dictionary of the English Language]]'', Fourth Edition. Retrieved September 29, 2009, [http://dictionary.reference.com/browse/acro- from Dictionary.com website:] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304080247/http://dictionary.reference.com/browse/acro-|date=2016-03-04}} Quote: &quot;[From Greek ''akros'', extreme; see ''ak-'' in Indo-European roots.]&quot;&lt;/ref&gt; ඇක්‍රොපොලිස් යන පදය පොදු වචනයක් වන අතර [[ග්‍රීසිය|ග්‍රීසියේ]] තවත් බොහෝ ඇක්‍රොපොලිස ඇත. පුරාණ කාලයේ ඇතන්ස්හි ඇක්‍රොපොලිස් වඩාත් නිවැරදිව '''සෙක්‍රොපියා''' (Κεκροπία) ලෙස හැඳින්වූ අතර, පළමු ඇතීනියානු රජු යැයි කියනු ලබන පුරාවෘත්ත සර්ප-මිනිසා සෙක්‍රොප්ස්ගෙන් පසුව එසේ හැඳින්වුණි.

ක්‍රි.පූ. 4 වන සහස්‍රයේ මුල් කාලයේ දී මෙම කන්ද ජනාවාස වූ බවට සාක්ෂි තිබුණද, එය පෙරිකලීස් ( {{Circa|495}}ක්‍රි.පූ.  –429) පස්වන සියවසේදී, පාර්තිනන්, [[ප්‍රොපිලේයා (ඇතන්ස් හි ඇක්‍රොපොලිසය)|ප්‍රොපිලේයා]], [[ඉරෙක්තියන්]] සහ [[ඇතීනා නයිකි දේවස්ථානය|ඇතීනා නයික් දේවාලය]] ඇතුළුව, එම ස්ථානයේ වැදගත්ම ඒවා වන ගොඩනැගිලි ඉදිකිරීම සම්බන්ධීකරණය කළේය.  &lt;ref&gt;[http://odysseus.culture.gr/h/3/eh351.jsp?obj_id=2384 &quot;History&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191024154934/http://odysseus.culture.gr/h/3/eh351.jsp?obj_id=2384|date=2019-10-24}}, Odysseus. Retrieved 2 December 2012.&lt;/ref&gt; 1687 දී මොරියන් යුද්ධයේදී වැනීසියානුවන් විසින් වටලෑමේදී පාර්තිනන් සහ අනෙකුත් ගොඩනැගිලි බරපතල ලෙස හානි වූ අතර, පාර්තිනන් හි තුර්කි පාලකයින් විසින් ගබඩා කර තිබූ වෙඩි බෙහෙත් වැනීසියානු බෝම්බ ප්‍රහාරයකට ලක්ව පුපුරා ගියේය. &lt;ref&gt;[http://www.nicholasreeves.com/item.aspx?category=Writing&amp;id=281 Nicholas Reeves and Dyfri Williams, &quot;The Parthenon in Ruins&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090806054926/http://www.nicholasreeves.com/item.aspx?category=Writing&amp;id=281|date=2009-08-06}}, British Museum Magazine 57 (spring/summer 2007), pp. 36–38. Retrieved 2 December 2012.&lt;/ref&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;

== ආශ්‍රේයයන් ==
'''සටහන්'''
{{reflist}}
[[ප්‍රවර්ගය:ග්‍රීසිය තුළ පිහිටි ලෝක ‍උරුම අඩවි]]
[[ප්‍රවර්ගය:ග්‍රීසිය තුළ පැරණි ජනාවාස පැවති ස්ථාන]]
[[ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata]]
[[ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]</text>
      <sha1>lcuj745f4gf19ammedzdmtoeh2b592w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ඇතන්ස් හි ඇක්‍රොපොලිස්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194984</id>
    <redirect title="ඇතන්ස් හි ඇක්‍රොපොලිසය" />
    <revision>
      <id>792597</id>
      <timestamp>2026-06-01T12:13:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment> [[ඇතන්ස් හි ඇක්‍රොපොලිසය]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්</comment>
      <origin>792597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92" sha1="nccf0mqdwg1gbbls2i2knhfr0t0ny6w" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[ඇතන්ස් හි ඇක්‍රොපොලිසය]]</text>
      <sha1>nccf0mqdwg1gbbls2i2knhfr0t0ny6w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ඇතන්ස් ඇක්‍රොපොලිස්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194985</id>
    <redirect title="ඇතන්ස් හි ඇක්‍රොපොලිසය" />
    <revision>
      <id>792598</id>
      <timestamp>2026-06-01T12:13:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment> [[ඇතන්ස් හි ඇක්‍රොපොලිසය]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්</comment>
      <origin>792598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92" sha1="nccf0mqdwg1gbbls2i2knhfr0t0ny6w" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[ඇතන්ස් හි ඇක්‍රොපොලිසය]]</text>
      <sha1>nccf0mqdwg1gbbls2i2knhfr0t0ny6w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ඇතන්ස් ඇක්‍රොපොලිසය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194986</id>
    <redirect title="ඇතන්ස් හි ඇක්‍රොපොලිසය" />
    <revision>
      <id>792599</id>
      <timestamp>2026-06-01T12:14:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment> [[ඇතන්ස් හි ඇක්‍රොපොලිසය]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්</comment>
      <origin>792599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92" sha1="nccf0mqdwg1gbbls2i2knhfr0t0ny6w" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[ඇතන්ස් හි ඇක්‍රොපොලිසය]]</text>
      <sha1>nccf0mqdwg1gbbls2i2knhfr0t0ny6w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ඇතන්ස්හි ඇක්‍රොපොලිසය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194987</id>
    <redirect title="ඇතන්ස් හි ඇක්‍රොපොලිසය" />
    <revision>
      <id>792600</id>
      <timestamp>2026-06-01T12:14:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment> [[ඇතන්ස් හි ඇක්‍රොපොලිසය]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්</comment>
      <origin>792600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92" sha1="nccf0mqdwg1gbbls2i2knhfr0t0ny6w" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[ඇතන්ස් හි ඇක්‍රොපොලිසය]]</text>
      <sha1>nccf0mqdwg1gbbls2i2knhfr0t0ny6w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>හීරොඩීස් ඇටිකස්ගේ ඕඩියනය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194988</id>
    <revision>
      <id>792602</id>
      <timestamp>2026-06-01T12:53:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1356205619|Odeon of Herodes Atticus]]&quot;</comment>
      <origin>792602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5169" sha1="l6emk00u3380exsl8qzp65jw9zxaooq" xml:space="preserve">
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Message box/ambox.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{අමතර මූලාශ්‍ර අවශ්‍යයි|date=January 2021}}{{තොරතුරුකොටුව ගොඩනැගිල්ල
| name = හීරොඩීස් ඇටිකස්ගේ ඕඩියනය (හීරෝඩියන්)
| native_name = Ωδείο Ηρώδου του Αττικού (Ηρώδειο)
| native_name_lang = ග්‍රීක
| former_names = 
| alternate_names = හීරෝඩ් ඇටිකස් ඕඩියනය / ඕඩියම
| image = Odeon of Herodes Atticus (34580450331).jpg
| caption = 
| map_caption = 
| altitude = 
| building_type = ඕඩියනය
| architectural_style = [[සම්භාව්‍ය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය|සම්භාව්‍ය]]
| owner = 
| location = 
| address = [[ඩයනයිසියු ඒරියෝපැගිටූ වීදිය]]
| location_town = [[ඇතන්ස්]]
| location_country = [[ග්‍රීසිය]]
| coordinates = {{coord|37.970756|N|23.724444|E|type:landmark_region:GR_scale:2000|}}
| groundbreaking_date = 
| inauguration_date = 
| completion_date = ක්‍රි.ව. 161
| renovation_date = 1950
| height = 
| architectural = 
| tip = 
| roof = ක්‍රි.ව. 267 දී විනාශ විය
| top_floor = 
| other_dimensions = 
| floor_count = 3
| floor_area = 
| seating_type = ගල් බංකු
| seating_capacity = 5,000
| architect = 
| main_contractor = [[හීරොඩීස් ඇටිකස්]]
}}

'''හීරොඩීස් ඇටිකස්ගේ ඕඩියනය''' ( {{Langx|el|Ωδείο Ηρώδου του Αττικού}}   ; '''හීරෝඩියන්''' හෝ '''හීරෝඩියොන්''' ලෙසද හැඳින්වේ;  {{Langx|el|Ηρώδειο|links=no}} ) යනු ග්‍රීසියේ [[ඇතන්ස් හි ඇක්‍රොපොලිසය|ඇතන්ස්හි ඇක්‍රොපොලිස්]] හි නිරිතදිග බෑවුමේ පිහිටා ඇති ශෛලමය ග්‍රීක රඟහලකි  . ගොඩනැගිල්ල ක්‍රි.ව. 161 දී නිම කරන ලද අතර පසුව 1950 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.

== පුරාතන කාලය ==
මෙය ක්‍රි.ව. 161 දී කථික හීරොඩීස් ඇටිකස් විසින් ඔහුගේ රෝම බිරිඳ වන ඇස්පේෂියා ඇනියා ‍රෙජිලා සිහි කිරීම සඳහා ඉදිකරන ලද අතර ඔහුගේ ත්‍යාගශීලීත්වයේ සංකේතයක් ලෙස නගරයට තෑග්ගක් ලෙස නිර්මාණය කරන ලදී. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Norwich |first=John Julius |url=https://www.google.com/books/edition/The_World_Atlas_of_Architecture/LnlUPQAACAAJ?hl=en |title=The World Atlas of Architecture |date=1988 |publisher=Portland House |isbn=978-0-517-66875-7 |pages=149 |language=en}}&lt;/ref&gt; එය මුලින් තට්ටු තුනක ගල් ඉදිරිපස බිත්තියක් සහ මිල අධික ලෙබනන් කිහිරි දැව වලින් සාදන ලද ලී වහලක් සහිත බෑවුම් සහිත [[නාට්‍ය කලාව|රඟහලක්]] විය.

== ආශ්‍රේයයන් ==
&lt;references /&gt;

== බාහිර සබැඳි ==
{{කොමන්ස් ප්‍රවර්ගය-පේළිගත}}

* [https://athensbylocals.com/odeon-herodes-atticus/ හෙරෝඩ්ස් ඇටිකස්ගේ ඕඩියන්: ඉතිහාසය, ස්ථානය, සංචාරය කළ යුතු ආකාරය සහ කවදාද. ඉංග්‍රීසියෙන් පෙළ, ඡායාරූප.]
* [http://odysseus.culture.gr/h/3/gh351.jsp?obj_id=2409 ඇක්‍රොපොලිස් හි දකුණු බෑවුම] සහ [http://odysseus.culture.gr/h/2/gh251.jsp?obj_id=6622 රඟහලම], හෙලනික් සංස්කෘතික අමාත්‍යාංශය.
* [https://www.youtube.com/watch?v=6zksTyNKjQI වීඩියෝව: 1994 දී මවුරෝ බොලොග්නිනි විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද ඔඩියන් ඔෆ් හෙරොඩ්ස් ඇටිකස් හි හැරිස් ඇලෙක්සියෝගේ රංගනය; මෙම වීඩියෝවේ ප්‍රසංගයට දින කිහිපයකට පෙර මියගිය මනෝස් හඩ්ජිඩකිස් සමඟ ඇයගේ සහයෝගීතාවයට කැප වූ කොටසකි.]
{{S-start}}
{{Succession box}}
{{End}}{{Landmarks in Athens}}{{Acropolis of Athens}}{{අධිකාරී පාලනය}}
[[ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]</text>
      <sha1>l6emk00u3380exsl8qzp65jw9zxaooq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>792603</id>
      <parentid>792602</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T12:53:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment>/* බාහිර සබැඳි */</comment>
      <origin>792603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5131" sha1="6qfknsor7o988hql2du3m4iwgl2lb97" xml:space="preserve">
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Message box/ambox.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{අමතර මූලාශ්‍ර අවශ්‍යයි|date=January 2021}}{{තොරතුරුකොටුව ගොඩනැගිල්ල
| name = හීරොඩීස් ඇටිකස්ගේ ඕඩියනය (හීරෝඩියන්)
| native_name = Ωδείο Ηρώδου του Αττικού (Ηρώδειο)
| native_name_lang = ග්‍රීක
| former_names = 
| alternate_names = හීරෝඩ් ඇටිකස් ඕඩියනය / ඕඩියම
| image = Odeon of Herodes Atticus (34580450331).jpg
| caption = 
| map_caption = 
| altitude = 
| building_type = ඕඩියනය
| architectural_style = [[සම්භාව්‍ය ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය|සම්භාව්‍ය]]
| owner = 
| location = 
| address = [[ඩයනයිසියු ඒරියෝපැගිටූ වීදිය]]
| location_town = [[ඇතන්ස්]]
| location_country = [[ග්‍රීසිය]]
| coordinates = {{coord|37.970756|N|23.724444|E|type:landmark_region:GR_scale:2000|}}
| groundbreaking_date = 
| inauguration_date = 
| completion_date = ක්‍රි.ව. 161
| renovation_date = 1950
| height = 
| architectural = 
| tip = 
| roof = ක්‍රි.ව. 267 දී විනාශ විය
| top_floor = 
| other_dimensions = 
| floor_count = 3
| floor_area = 
| seating_type = ගල් බංකු
| seating_capacity = 5,000
| architect = 
| main_contractor = [[හීරොඩීස් ඇටිකස්]]
}}

'''හීරොඩීස් ඇටිකස්ගේ ඕඩියනය''' ( {{Langx|el|Ωδείο Ηρώδου του Αττικού}}   ; '''හීරෝඩියන්''' හෝ '''හීරෝඩියොන්''' ලෙසද හැඳින්වේ;  {{Langx|el|Ηρώδειο|links=no}} ) යනු ග්‍රීසියේ [[ඇතන්ස් හි ඇක්‍රොපොලිසය|ඇතන්ස්හි ඇක්‍රොපොලිස්]] හි නිරිතදිග බෑවුමේ පිහිටා ඇති ශෛලමය ග්‍රීක රඟහලකි  . ගොඩනැගිල්ල ක්‍රි.ව. 161 දී නිම කරන ලද අතර පසුව 1950 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.

== පුරාතන කාලය ==
මෙය ක්‍රි.ව. 161 දී කථික හීරොඩීස් ඇටිකස් විසින් ඔහුගේ රෝම බිරිඳ වන ඇස්පේෂියා ඇනියා ‍රෙජිලා සිහි කිරීම සඳහා ඉදිකරන ලද අතර ඔහුගේ ත්‍යාගශීලීත්වයේ සංකේතයක් ලෙස නගරයට තෑග්ගක් ලෙස නිර්මාණය කරන ලදී. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Norwich |first=John Julius |url=https://www.google.com/books/edition/The_World_Atlas_of_Architecture/LnlUPQAACAAJ?hl=en |title=The World Atlas of Architecture |date=1988 |publisher=Portland House |isbn=978-0-517-66875-7 |pages=149 |language=en}}&lt;/ref&gt; එය මුලින් තට්ටු තුනක ගල් ඉදිරිපස බිත්තියක් සහ මිල අධික ලෙබනන් කිහිරි දැව වලින් සාදන ලද ලී වහලක් සහිත බෑවුම් සහිත [[නාට්‍ය කලාව|රඟහලක්]] විය.

== ආශ්‍රේයයන් ==
&lt;references /&gt;

== බාහිර සබැඳි ==
{{කොමන්ස් ප්‍රවර්ගය-පේළිගත}}

* [https://athensbylocals.com/odeon-herodes-atticus/ හෙරෝඩ්ස් ඇටිකස්ගේ ඕඩියන්: ඉතිහාසය, ස්ථානය, සංචාරය කළ යුතු ආකාරය සහ කවදාද. ඉංග්‍රීසියෙන් පෙළ, ඡායාරූප.]
* [http://odysseus.culture.gr/h/3/gh351.jsp?obj_id=2409 ඇක්‍රොපොලිස් හි දකුණු බෑවුම] සහ [http://odysseus.culture.gr/h/2/gh251.jsp?obj_id=6622 රඟහලම], හෙලනික් සංස්කෘතික අමාත්‍යාංශය.
* [https://www.youtube.com/watch?v=6zksTyNKjQI වීඩියෝව: 1994 දී මවුරෝ බොලොග්නිනි විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද ඔඩියන් ඔෆ් හෙරොඩ්ස් ඇටිකස් හි හැරිස් ඇලෙක්සියෝගේ රංගනය; මෙම වීඩියෝවේ ප්‍රසංගයට දින කිහිපයකට පෙර මියගිය මනෝස් හඩ්ජිඩකිස් සමඟ ඇයගේ සහයෝගීතාවයට කැප වූ කොටසකි.]
{{Landmarks in Athens}}{{Acropolis of Athens}}{{අධිකාරී පාලනය}}
[[ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]</text>
      <sha1>6qfknsor7o988hql2du3m4iwgl2lb97</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Health in Japan</title>
    <ns>15</ns>
    <id>194989</id>
    <revision>
      <id>792608</id>
      <timestamp>2026-06-01T13:25:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Health in Japan]]</comment>
      <origin>792608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3369" sha1="os6tur37xplnun0elvneton0xcuez69" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 1058670870 || 2021-12-04T23:49:29Z || Aidan721 || &lt;nowiki&gt;new key for [[Category:Health in Asia by country]]: &quot;Japan&quot; using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1058670828 || 2021-12-04T23:49:10Z || Aidan721 || &lt;nowiki&gt;added [[Category:Health in Asia by country]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 977223755 || 2020-09-07T16:53:27Z || Hmains || &lt;nowiki&gt;removed [[Category:Japanese society]]; added [[Category:Japan]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 945290601 || 2020-03-13T00:57:32Z || Chongkian || &lt;nowiki&gt;same name&lt;/nowiki&gt;
|----
| 937236424 || 2020-01-23T19:43:24Z || FrescoBot || &lt;nowiki&gt;Bot: removing [[User:FrescoBot/Misplaced invisible LTR marks|misplaced invisible LTR marks]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 933370833 || 2019-12-31T14:41:44Z || NaBUru38 || &lt;nowiki&gt;removed [[Category:Japan]]; added [[Category:Japanese society‎]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 879221816 || 2019-01-19T20:55:49Z || Hmains || &lt;nowiki&gt;/* top */category refine, sort sequence&lt;/nowiki&gt;
|----
| 858700530 || 2018-09-09T02:05:00Z || AdjunctMonument || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 829564575 || 2018-03-09T12:21:41Z || Bisque10 || &lt;nowiki&gt;Trim&lt;/nowiki&gt;
|----
| 823522991 || 2018-02-01T19:40:56Z || 186.52.174.46 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 781391926 || 2017-05-20T23:40:32Z || Hmains || &lt;nowiki&gt;add/change/refine category; MOS fixes using [[Project:AWB|AWB]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 573618921 || 2013-09-19T10:01:57Z || Southrook || &lt;nowiki&gt;Category:Japanese society&lt;/nowiki&gt;
|----
| 547856879 || 2013-03-30T18:50:18Z || Addbot || &lt;nowiki&gt;[[User:Addbot|Bot:]] Migrating 6 interwiki links, now provided by [[Wikipedia:Wikidata|Wikidata]] on [[d:q8507157]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 492709964 || 2012-05-15T15:48:06Z || Obiwankenobi || &lt;nowiki&gt;interwiki&lt;/nowiki&gt;
|----
| 492709817 || 2012-05-15T15:47:17Z || Obiwankenobi || &lt;nowiki&gt;interwiki&lt;/nowiki&gt;
|----
| 485669828 || 2012-04-05T06:51:58Z || Obiwankenobi || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 485626180 || 2012-04-05T00:12:22Z || Obiwankenobi || &lt;nowiki&gt;new key for [[Category:Health in Asia]]: &quot;Japan&quot; using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 485549776 || 2012-04-04T16:23:29Z || Obiwankenobi || &lt;nowiki&gt;added [[Category:Health in Asia]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 444144376 || 2011-08-10T21:47:58Z || Rezabot || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[fa:رده:سلامت در ژاپن]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 379012041 || 2010-08-15T08:14:48Z || DSisyphBot || &lt;nowiki&gt;robot Removing: [[ru:Категория:Здоровье в Японии]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 340767773 || 2010-01-29T19:23:13Z || TXiKiBoT || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[ru:Категория:Здоровье в Японии]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 319474821 || 2009-10-12T19:18:18Z || Maksim-bot || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[es:Categoría:Salud en Japón]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 254529379 || 2008-11-28T01:58:52Z || DragonBot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[fr:Catégorie:Santé au Japon]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 208229471 || 2008-04-26T00:29:00Z || BotMultichill || &lt;nowiki&gt;Adding [[Template:Commons_cat|commons cat]] link to [[Commons:Category:Health in Japan]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 143011792 || 2007-07-07T01:11:38Z || Kurieeto || &lt;nowiki&gt;Up one cat, has broad enough scope&lt;/nowiki&gt;
|----
| 23400694 || 2005-09-17T16:13:35Z || CalJW || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 23400664 || 2005-09-17T16:12:03Z || CalJW || &lt;nowiki&gt;categorised&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>os6tur37xplnun0elvneton0xcuez69</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Health in Japan</title>
    <ns>14</ns>
    <id>194990</id>
    <revision>
      <id>792609</id>
      <timestamp>2026-06-01T13:25:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Health in Japan]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Health in Japan|history]])</comment>
      <origin>792609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="174" sha1="006wz5x7wbvqf0n41r4cbyl8980mjrg" xml:space="preserve">{{Cat main}}
{{Commons category}}

[[Category:Japan]]
[[Category:Health by country|Japan]]
[[Category:Health in East Asia|Japan]]
[[Category:Health in Asia by country|Japan]]</text>
      <sha1>006wz5x7wbvqf0n41r4cbyl8980mjrg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Beef</title>
    <ns>15</ns>
    <id>194991</id>
    <revision>
      <id>792610</id>
      <timestamp>2026-06-01T13:25:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Beef]]</comment>
      <origin>792610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4795" sha1="ftm05xwl5qj0jymp71tombq2cudtuje" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 1265326397 || 2024-12-26T10:20:48Z || Geysirhead || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1265325591 || 2024-12-26T10:15:03Z || Geysirhead || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1265325547 || 2024-12-26T10:14:40Z || Geysirhead || &lt;nowiki&gt;removed [[Category:Meat]]; added [[Category:Meat by animal]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1048328670 || 2021-10-05T12:37:10Z || 2601:1C2:4D01:2010:5C3B:2DD7:6A62:5483 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1048328568 || 2021-10-05T12:36:18Z || 2601:1C2:4D01:2010:5C3B:2DD7:6A62:5483 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 914183455 || 2019-09-05T17:48:11Z || Rathfelder || &lt;nowiki&gt;removed [[Category:Meat]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 903988651 || 2019-06-29T07:08:15Z || Hoary || &lt;nowiki&gt;+cat&lt;/nowiki&gt;
|----
| 894600379 || 2019-04-28T21:02:52Z || Koavf || &lt;nowiki&gt;/* top */deleted portal, removed: {{Portal|Beef}}&lt;/nowiki&gt;
|----
| 877725145 || 2019-01-10T14:36:06Z || The Transhumanist || &lt;nowiki&gt;Place/focus on-topic portal link&lt;/nowiki&gt;
|----
| 865002608 || 2018-10-21T01:31:40Z || The Transhumanist || &lt;nowiki&gt;add on-topic portal link&lt;/nowiki&gt;
|----
| 740292183 || 2016-09-20T04:57:43Z || 2601:1C2:4F02:F076:40B6:3A53:765C:7189 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 740291216 || 2016-09-20T04:50:39Z || 2601:1C2:4F02:F076:40B6:3A53:765C:7189 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 736267540 || 2016-08-26T08:59:22Z || No such user || &lt;nowiki&gt;removed [[Category:Meat]]; added [[Category:Meat by animal]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 726269415 || 2016-06-21T04:01:02Z || PanchoS || &lt;nowiki&gt;removed [[Category:Cattle]]; added [[Category:Cattle products]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 546520033 || 2013-03-23T11:42:03Z || Addbot || &lt;nowiki&gt;[[User:Addbot|Bot:]] Migrating 18 interwiki links, now provided by [[Wikipedia:Wikidata|Wikidata]] on [[d:q7134135]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 531361550 || 2013-01-04T23:55:16Z || SMcCandlish || &lt;nowiki&gt;Beef is by definition a cattle topic not a bovines-in-general topic.&lt;/nowiki&gt;
|----
| 528042903 || 2012-12-14T18:05:40Z || Zorrobot || &lt;nowiki&gt;r2.7.3) (Robot: Adding [[da:Kategori:Oksekød]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 516242941 || 2012-10-06T01:06:11Z || EmausBot || &lt;nowiki&gt;r2.7.3) (Robot: Adding [[be:Катэгорыя:Ялавічына]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 499863063 || 2012-06-29T05:27:32Z || Octahedron80 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 461545901 || 2011-11-20T05:06:33Z || Luckas-bot || &lt;nowiki&gt;r2.7.1) (Robot: Adding [[ar:تصنيف:لحم بقر]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 448909208 || 2011-09-07T09:16:19Z || Amirobot || &lt;nowiki&gt;r2.7.1) (robot Adding: [[fa:رده:گوشت گاو]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 442984736 || 2011-08-04T09:12:25Z || 209.86.226.18 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 442892672 || 2011-08-03T19:30:03Z || Jik jik || &lt;nowiki&gt;add [[de:Kategorie:Rindfleisch]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 435129453 || 2011-06-19T18:16:28Z || Luckas-bot || &lt;nowiki&gt;r2.7.1) (robot Adding: [[zh-yue:Category:牛肉]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 389543534 || 2010-10-08T16:38:53Z || VolkovBot || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[ko:분류:쇠고기]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 388418385 || 2010-10-03T05:54:36Z || SporkBot || &lt;nowiki&gt;Merging catmore/catmain/catmore1/catmore2 per discussion and [[WP:TFD]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 336141353 || 2010-01-06T04:32:24Z || Xqbot || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[th:หมวดหมู่:อาหารประเภทเนื้อวัว]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 312973664 || 2009-09-10T11:40:42Z || ELLusKa 86 || &lt;nowiki&gt;iw&lt;/nowiki&gt;
|----
| 295307172 || 2009-06-09T03:28:44Z || TXiKiBoT || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[ja:Category:牛肉]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 283848720 || 2009-04-14T20:03:48Z || RafaAzevedo || &lt;nowiki&gt;pt&lt;/nowiki&gt;
|----
| 268698403 || 2009-02-05T15:17:03Z || Jibi44 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 257030461 || 2008-12-10T11:19:21Z || ArthurBot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[sk:Kategória:Hovädzie mäso]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 221678658 || 2008-06-25T16:15:31Z || JAnDbot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[cs:Kategorie:Hovězí maso]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 207690659 || 2008-04-23T20:29:09Z || BotMultichill || &lt;nowiki&gt;Adding [[Template:Commons_cat|commons cat]] link to [[Commons:Category:Beef]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 173416421 || 2007-11-24T05:02:58Z || BotMultichill || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[id:Kategori:Daging sapi]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 132254485 || 2007-05-20T17:49:18Z || HenkvD || &lt;nowiki&gt;+ nl:&lt;/nowiki&gt;
|----
| 83487811 || 2006-10-24T19:59:26Z || Knuckles || &lt;nowiki&gt;+interwiki -&gt; sv&lt;/nowiki&gt;
|----
| 73890623 || 2006-09-05T05:01:55Z || Bovineone || &lt;nowiki&gt;catmore&lt;/nowiki&gt;
|----
| 48926526 || 2006-04-18T00:57:57Z || Ffaarr || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 23437731 || 2005-09-18T04:04:35Z || Dr.frog || &lt;nowiki&gt;categories&lt;/nowiki&gt;
|----
| 20493875 || 2005-08-07T20:07:00Z || Error || &lt;nowiki&gt;[[Category:Cattle]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 19076891 || 2005-07-18T12:58:37Z || Dr.frog || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>ftm05xwl5qj0jymp71tombq2cudtuje</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Beef</title>
    <ns>14</ns>
    <id>194992</id>
    <revision>
      <id>792611</id>
      <timestamp>2026-06-01T13:25:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Beef]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Beef|history]])</comment>
      <origin>792611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109" sha1="hya550uhbcr2rrtsgd5xnq0gfnu3xa2" xml:space="preserve">{{Cat main}}
{{Commons cat}}

[[Category:Cattle products]]
[[Category:Meat by animal]]
[[Category:Livestock]]</text>
      <sha1>hya550uhbcr2rrtsgd5xnq0gfnu3xa2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Tourism in Taiwan</title>
    <ns>15</ns>
    <id>194993</id>
    <revision>
      <id>792612</id>
      <timestamp>2026-06-01T13:26:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Tourism in Taiwan]]</comment>
      <origin>792612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2768" sha1="88mgkjn4etadj9hqdgc1x57mxh0a8ly" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 953404794 || 2020-04-27T04:43:46Z || Chongkian || &lt;nowiki&gt;same commonscat name&lt;/nowiki&gt;
|----
| 935208700 || 2020-01-11T05:29:31Z || Hmains || &lt;nowiki&gt;removed [[Category:Economy of Taiwan]]; added [[Category:Service industries in Taiwan]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 889330969 || 2019-03-25T00:42:09Z || Hmains || &lt;nowiki&gt;Moving from [[Category:Tourism in Asia]] to [[Category:Tourism in Asia by country]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 888730651 || 2019-03-21T01:00:52Z || Chongkian || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 712026877 || 2016-03-26T12:37:39Z || Wwikix || &lt;nowiki&gt;-cat&lt;/nowiki&gt;
|----
| 544479913 || 2013-03-15T22:14:48Z || Addbot || &lt;nowiki&gt;[[User:Addbot|Bot:]] Migrating 7 interwiki links, now provided by [[Wikipedia:Wikidata|Wikidata]] on [[d:q7264132]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 532145920 || 2013-01-09T08:51:21Z || EmausBot || &lt;nowiki&gt;r2.7.2+) (Robot: Adding [[fa:رده:گردشگری در تایوان]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 501150577 || 2012-07-07T20:48:10Z || Readin || &lt;nowiki&gt;See discussion at [[Talk:Taiwan#Taiwanese_in_FOO]].&lt;/nowiki&gt;
|----
| 491415271 || 2012-05-08T16:58:02Z || Cattus || &lt;nowiki&gt;added [[Category:Tourism in China]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 479190284 || 2012-02-27T21:46:16Z || Gray eyes || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 443852356 || 2011-08-09T11:05:13Z || Jonkerz || &lt;nowiki&gt;added [[Category:Tourism in Asia]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 384341525 || 2010-09-12T06:05:54Z || TXiKiBoT || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[es:Categoría:Turismo en Taiwán]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 384196239 || 2010-09-11T13:23:49Z || Alexbot || &lt;nowiki&gt;robot Modifying: [[ko:분류:타이완의 관광]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 367574904 || 2010-06-12T08:25:02Z || Bongdentoiac || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 329913306 || 2009-12-05T19:06:52Z || 85.227.157.208 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 289452261 || 2009-05-12T12:39:39Z || Jpbowen || &lt;nowiki&gt;Added category&lt;/nowiki&gt;
|----
| 209525606 || 2008-05-01T19:29:23Z || BotMultichill || &lt;nowiki&gt;Adding [[Template:Commons_cat|commons cat]] link to [[Commons:Category:Tourism in Taiwan]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 207080676 || 2008-04-21T09:12:17Z || 59.120.60.214 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 198277994 || 2008-03-14T21:12:17Z || Hmains || &lt;nowiki&gt;refine cat&lt;/nowiki&gt;
|----
| 177122214 || 2007-12-11T02:06:01Z || Borgx || &lt;nowiki&gt;+id&lt;/nowiki&gt;
|----
| 148010980 || 2007-07-30T07:40:12Z || Iokseng || &lt;nowiki&gt;+zh&lt;/nowiki&gt;
|----
| 138550367 || 2007-06-16T13:15:31Z || PianoKeys || &lt;nowiki&gt;{{portal|China}}&lt;/nowiki&gt;
|----
| 108559361 || 2007-02-16T07:23:01Z || Chobot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[ko:분류:중화민국의 관광]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 65724805 || 2006-07-25T09:32:07Z || MarkS || &lt;nowiki&gt;Created&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>88mgkjn4etadj9hqdgc1x57mxh0a8ly</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Tourism in Taiwan</title>
    <ns>14</ns>
    <id>194994</id>
    <revision>
      <id>792613</id>
      <timestamp>2026-06-01T13:26:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Tourism in Taiwan]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Tourism in Taiwan|history]])</comment>
      <origin>792613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="180" sha1="tblbvhe2g43qif8srcow6f0xftol92j" xml:space="preserve">{{portal|Taiwan}}
{{cat main}}
{{Commons category}}

[[Category:Tourism by country|Taiwan]]
[[Category:Service industries in Taiwan]]
[[Category:Tourism in Asia by country|Taiwan]]</text>
      <sha1>tblbvhe2g43qif8srcow6f0xftol92j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Asian cuisine</title>
    <ns>15</ns>
    <id>194995</id>
    <revision>
      <id>792614</id>
      <timestamp>2026-06-01T13:26:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Asian cuisine]]</comment>
      <origin>792614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6079" sha1="7u050q5z9md6nu90cuejd89cwx6jzaq" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 931313305 || 2019-12-18T06:02:49Z || Hmains || &lt;nowiki&gt;removed [[Category:Asian culture]]; added [[Category:Food and drink in Asia]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 548185732 || 2013-04-01T18:25:10Z || Addbot || &lt;nowiki&gt;[[User:Addbot|Bot:]] Migrating 35 interwiki links, now provided by [[Wikipedia:Wikidata|Wikidata]] on [[d:q7171693]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 508339861 || 2012-08-20T19:55:21Z || Xqbot || &lt;nowiki&gt;r2.7.3) (Robot: Adding [[eu:Kategoria:Asiako gastronomia]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 498450607 || 2012-06-20T05:04:17Z || ساجد امجد ساجد || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 496671254 || 2012-06-08T23:16:10Z || EmausBot || &lt;nowiki&gt;r2.7.2+) (Robot: Adding [[cs:Kategorie:Asijská kuchyně]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 491980193 || 2012-05-11T10:30:21Z || Rezabot || &lt;nowiki&gt;r2.7.1) (Robot: Adding [[fa:رده:آشپزی آسیایی]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 490848048 || 2012-05-05T21:23:53Z || Luckas-bot || &lt;nowiki&gt;r2.7.1) (Robot: Adding [[be-x-old:Катэгорыя:Азіяцкая кухня]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 489621960 || 2012-04-28T13:31:13Z || Luckas-bot || &lt;nowiki&gt;r2.7.1) (Robot: Adding [[be:Катэгорыя:Азіяцкая кухня]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 470994585 || 2012-01-12T17:10:38Z || Gray eyes || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 466171657 || 2011-12-16T15:32:50Z || Ghybu || &lt;nowiki&gt;iwiki&lt;/nowiki&gt;
|----
| 442908532 || 2011-08-03T21:18:04Z || 64.93.125.3 || &lt;nowiki&gt;recat&lt;/nowiki&gt;
|----
| 442493943 || 2011-08-01T11:25:57Z || Yobot || &lt;nowiki&gt;[[WP:CHECKWIKI]] error 18 (category with first letter small) + [[WP:GENFIXES|general fixes]] (BRFA 15) using [[Project:AWB|AWB]] (7800)&lt;/nowiki&gt;
|----
| 440685985 || 2011-07-21T17:28:45Z || Orartu || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 430427612 || 2011-05-22T23:35:45Z || Iokseng || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 388417528 || 2010-10-03T05:48:29Z || SporkBot || &lt;nowiki&gt;Merging catmore/catmain/catmore1/catmore2 per discussion and [[WP:TFD]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 379077336 || 2010-08-15T17:53:31Z || Birczanin || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 340360824 || 2010-01-27T17:05:45Z || ThomasPusch || &lt;nowiki&gt;+eo&lt;/nowiki&gt;
|----
| 333095018 || 2009-12-21T18:02:46Z || Takeaway || &lt;nowiki&gt;[[WP:UNDO|Undid]] revision 333094845 by [[Special:Contributions/Takeaway|Takeaway]] ([[User talk:Takeaway|talk]]) my mistake undone&lt;/nowiki&gt;
|----
| 333094845 || 2009-12-21T18:01:39Z || Takeaway || &lt;nowiki&gt;recat&lt;/nowiki&gt;
|----
| 315449604 || 2009-09-22T05:45:16Z || 71.139.27.111 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 314224936 || 2009-09-16T00:01:40Z || Xqbot || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[ceb:Kategoriya:Linutoang Asyanhon]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 304064317 || 2009-07-25T03:59:51Z || Alexbot || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[nl:Categorie:Aziatische keuken]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 298801977 || 2009-06-26T19:00:10Z || TXiKiBoT || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[bar:Kategorie:Asiatische Küche]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 282539380 || 2009-04-08T12:18:51Z || Ermanon || &lt;nowiki&gt;+ it:&lt;/nowiki&gt;
|----
| 280274752 || 2009-03-28T20:04:30Z || JSSX || &lt;nowiki&gt;+ iw&lt;/nowiki&gt;
|----
| 278620701 || 2009-03-20T22:28:18Z || VolkovBot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[ar:تصنيف:مطبخ آسيوي]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 271229517 || 2009-02-17T00:01:08Z || Zorrobot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[sv:Kategori:Mat och dryck i Asien]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 271030680 || 2009-02-16T03:00:31Z || EugeneZelenko || &lt;nowiki&gt;+ pl:&lt;/nowiki&gt;
|----
| 256351332 || 2008-12-07T03:23:43Z || AndersBot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[nn:Kategori:Asiatisk mat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 251297997 || 2008-11-12T08:25:16Z || VolkovBot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[oc:Categoria:Cosina asiatica]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 243893850 || 2008-10-08T14:22:50Z || EugeneZelenko || &lt;nowiki&gt;+ mk:&lt;/nowiki&gt;
|----
| 240409960 || 2008-09-23T10:38:51Z || Misterx2000 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 230520978 || 2008-08-08T01:16:10Z || Borgx || &lt;nowiki&gt;+id&lt;/nowiki&gt;
|----
| 202187342 || 2008-03-31T00:49:08Z || VolkovBot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[bg:Категория:Азиатска кухня]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 177696169 || 2007-12-13T17:50:56Z || El bot de la dieta || &lt;nowiki&gt;robot  Modifying: [[lb:Category:Asiatesch Kichen]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 175543940 || 2007-12-03T19:19:52Z || Chobot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[ko:분류:아시아 요리]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 166050950 || 2007-10-21T14:01:03Z || 60.49.104.24 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 133168388 || 2007-05-24T13:35:27Z || 62.178.100.7 || &lt;nowiki&gt;lb&lt;/nowiki&gt;
|----
| 119290495 || 2007-03-31T16:36:01Z || Fitch || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 104903119 || 2007-02-01T19:27:47Z || Rajaramraok || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 103588083 || 2007-01-27T11:35:57Z || 24.203.86.79 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 97762214 || 2007-01-01T18:25:43Z || DHN-bot~enwiki || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[tr:Kategori:Asya mutfağı]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 95143269 || 2006-12-18T19:06:55Z || DHN-bot~enwiki || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[vi:Thể loại:Ẩm thực châu Á]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 87856232 || 2006-11-14T22:44:11Z || Verdy p || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 81413271 || 2006-10-14T15:43:49Z || Escarbot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[lt:Kategorija:Tolimųjų Rytų virtuvės]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 44701354 || 2006-03-20T19:59:21Z || Alex Ex || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 43408205 || 2006-03-12T07:51:44Z || Yas~enwiki || &lt;nowiki&gt;[[ja:Category:アジアの食文化]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 38380902 || 2006-02-05T23:28:46Z || THB || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 38380657 || 2006-02-05T23:26:56Z || THB || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 34761126 || 2006-01-11T15:16:21Z || Ta bu shi da yu || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 34759390 || 2006-01-11T14:59:23Z || Ta bu shi da yu || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 33026804 || 2005-12-28T19:32:18Z || TexasAndroid || &lt;nowiki&gt;Replaced red cat&lt;/nowiki&gt;
|----
| 32582669 || 2005-12-24T10:04:48Z || 218.174.174.77 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 28316519 || 2005-11-14T17:54:06Z || 84.151.204.3 || &lt;nowiki&gt;+de&lt;/nowiki&gt;
|----
| 18865609 || 2005-07-15T04:26:23Z || LeCire~enwiki || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 18865593 || 2005-07-15T04:26:05Z || LeCire~enwiki || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 17720980 || 2005-06-25T11:56:24Z || Joy || &lt;nowiki&gt;started, will fill in&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>7u050q5z9md6nu90cuejd89cwx6jzaq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Asian cuisine</title>
    <ns>14</ns>
    <id>194996</id>
    <revision>
      <id>792615</id>
      <timestamp>2026-06-01T13:26:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Asian cuisine]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Asian cuisine|history]])</comment>
      <origin>792615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="136" sha1="svr8nkfuuhkiix7hluwc1gl9vq15o9p" xml:space="preserve">{{Cat main|Asian cuisine}}
{{commonscat|Cuisine of Asia}}

[[Category:Cuisine by continent]]
[[Category:Food and drink in Asia|Cuisine]]</text>
      <sha1>svr8nkfuuhkiix7hluwc1gl9vq15o9p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Food and drink culture</title>
    <ns>15</ns>
    <id>194997</id>
    <revision>
      <id>792616</id>
      <timestamp>2026-06-01T13:26:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Food and drink culture]]</comment>
      <origin>792616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3229" sha1="loox53bijgxspr0v50g18jm7gpxus2z" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 1288720550 || 2025-05-04T12:30:38Z || Belbury || &lt;nowiki&gt;no such article&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1273890751 || 2025-02-04T12:11:36Z || 202.7.234.202 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 933523504 || 2020-01-01T14:33:12Z || Allforrous || &lt;nowiki&gt;Commonscat template.&lt;/nowiki&gt;
|----
| 930210329 || 2019-12-10T23:25:27Z || Mike Peel || &lt;nowiki&gt;Removing Commons category link that doesn't match this category&lt;/nowiki&gt;
|----
| 921691466 || 2019-10-17T08:17:16Z || Anomalous+0 || &lt;nowiki&gt;rmv erroneous parent cat&lt;/nowiki&gt;
|----
| 901801121 || 2019-06-14T11:07:04Z || TheUnbeholden || &lt;nowiki&gt;added [[Category:Lifestyles]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 833686623 || 2018-04-01T23:22:55Z || JarBot || &lt;nowiki&gt;Bot:add Commons category&lt;/nowiki&gt;
|----
| 782555825 || 2017-05-27T17:43:06Z || Off-shell || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 714039092 || 2016-04-07T07:52:34Z || Cydebot || &lt;nowiki&gt;Bot: Removing CFD templates for completed action&lt;/nowiki&gt;
|----
| 714039085 || 2016-04-07T07:52:32Z || Cydebot || &lt;nowiki&gt;Cydebot moved page [[Category:Food culture]] to [[Category:Food and drink culture]]: Robot - Moving category Food culture to [[:Category:Food and drink culture]] per [[WP:CFD|CFD]] at [[Wikipedia:Categories_for_discussion/Log/2016_February_1]].&lt;/nowiki&gt;
|----
| 702779448 || 2016-02-01T17:02:12Z || PanchoS || &lt;nowiki&gt;CfR co-nomination&lt;/nowiki&gt;
|----
| 674664510 || 2015-08-05T10:45:29Z || AvicBot || &lt;nowiki&gt;Bot: Adding {{Commons category|Meals}}&lt;/nowiki&gt;
|----
| 653669649 || 2015-03-26T22:36:59Z || Rathfelder || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 632057318 || 2014-11-01T21:02:13Z || Beland || &lt;nowiki&gt;capitalization&lt;/nowiki&gt;
|----
| 600048648 || 2014-03-17T19:00:43Z || Jdaloner || &lt;nowiki&gt;Changed how this is sorted in &quot;Food and drink&quot; category.&lt;/nowiki&gt;
|----
| 547648858 || 2013-03-29T17:08:23Z || Addbot || &lt;nowiki&gt;[[User:Addbot|Bot:]] Migrating 2 interwiki links, now provided by [[Wikipedia:Wikidata|Wikidata]] on [[d:q8463231]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 498447158 || 2012-06-20T04:29:58Z || ساجد امجد ساجد || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 494926647 || 2012-05-29T10:04:25Z || 174.22.12.50 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 418499087 || 2011-03-12T19:44:16Z || GiW || &lt;nowiki&gt;removed [[Category:Culture]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 414188784 || 2011-02-16T03:40:20Z || EmausBot || &lt;nowiki&gt;r2.6.4) (robot Adding: [[ko:분류:식문화]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 303464319 || 2009-07-22T03:23:12Z || Funandtrvl || &lt;nowiki&gt;sortkey&lt;/nowiki&gt;
|----
| 255359667 || 2008-12-02T04:47:39Z || Mister Alcohol || &lt;nowiki&gt;Description expanded.&lt;/nowiki&gt;
|----
| 235706949 || 2008-09-02T00:22:20Z || Dr.frog || &lt;nowiki&gt;+cat&lt;/nowiki&gt;
|----
| 228772246 || 2008-07-30T08:31:19Z || Dakinijones || &lt;nowiki&gt;Quick-adding category &quot;Culture&quot; (using [[WP:HOTCAT|HotCat]])&lt;/nowiki&gt;
|----
| 228772140 || 2008-07-30T08:30:15Z || Dakinijones || &lt;nowiki&gt;Removed category &quot;Subcultures&quot;; Quick-adding category &quot;Cultures&quot; (using [[WP:HOTCAT|HotCat]])&lt;/nowiki&gt;
|----
| 228479234 || 2008-07-28T21:49:28Z || Dakinijones || &lt;nowiki&gt;Quick-adding category &quot;Subcultures&quot; (using [[WP:HOTCAT|HotCat]])&lt;/nowiki&gt;
|----
| 228479170 || 2008-07-28T21:49:05Z || Dakinijones || &lt;nowiki&gt;create cat&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>loox53bijgxspr0v50g18jm7gpxus2z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Food and drink culture</title>
    <ns>14</ns>
    <id>194998</id>
    <revision>
      <id>792617</id>
      <timestamp>2026-06-01T13:26:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Food and drink culture]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Food and drink culture|history]])</comment>
      <origin>792617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="144" sha1="2q4cqe3th1pyk37fjsijtd688mjloii" xml:space="preserve">{{portal|Food|Drink|Society}}
{{Commons cat}}

[[Category:Cultures]]
[[Category:Food and drink|Culture]]
[[Category:Eating behaviors of humans]]</text>
      <sha1>2q4cqe3th1pyk37fjsijtd688mjloii</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Food and drink by region</title>
    <ns>15</ns>
    <id>194999</id>
    <revision>
      <id>792618</id>
      <timestamp>2026-06-01T13:27:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Food and drink by region]]</comment>
      <origin>792618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="735" sha1="9lrgpqeq4o21efzuxwj18q5j790kk9n" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 1255504375 || 2024-11-05T07:26:20Z || Wikihistorian || &lt;nowiki&gt;new key for [[Category:Society by region]]: &quot; &quot; using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1165430639 || 2023-07-15T04:13:11Z || Wikihistorian || &lt;nowiki&gt;+[[Category:Culture by region]]; +[[Category:Health by region]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 843467601 || 2018-05-29T10:08:05Z || Hiddenstranger || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 726242873 || 2016-06-20T23:34:33Z || PanchoS || &lt;nowiki&gt;+ cat see also&lt;/nowiki&gt;
|----
| 726242442 || 2016-06-20T23:30:26Z || PanchoS || &lt;nowiki&gt;[[WP:AES|←]]Created page with '[[Category:Food and drink| Region]] [[Category:Society by region| ]]'&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>9lrgpqeq4o21efzuxwj18q5j790kk9n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Food and drink by region</title>
    <ns>14</ns>
    <id>195000</id>
    <revision>
      <id>792619</id>
      <timestamp>2026-06-01T13:27:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Food and drink by region]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Food and drink by region|history]])</comment>
      <origin>792619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="256" sha1="mjdettdrwlj4q2zs7lvgr8vw1vmhghk" xml:space="preserve">{{container cat}}
{{category see also|Food and drink by country|Food and drink by continent}}

[[Category:Food and drink| Region]]
[[Category:Culture by region| Food and drink]]
[[Category:Health by region| Food and drink]]
[[Category:Society by region| ]]</text>
      <sha1>mjdettdrwlj4q2zs7lvgr8vw1vmhghk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ඇග්‍රිපාගේ පාදස්තලය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195001</id>
    <revision>
      <id>792621</id>
      <timestamp>2026-06-01T14:15:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1290441377|Pedestal of Agrippa]]&quot;</comment>
      <origin>792621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3442" sha1="ctx6dmhjsx37u9b3k3zpu9prqfoul7f" xml:space="preserve">[[ගොනුව:Athina_Akropol_pomnik_Agryppy.jpg|thumb|ඇතන්ස්හි අග්‍රිපාගේ පාදස්තලය]]
'''ඇග්‍රිපා පාදස්තලය''' යනු [[ඇතන්ස් හි ඇක්‍රොපොලිසය|ඇතන්ස්හි ඇක්‍රොපොලිස් හි]] [[ප්‍රොපිලේයා (ඇතන්ස් හි ඇක්‍රොපොලිසය)|ප්‍රොපිලේයා]] හි බටහිර දෙසින් පිහිටා ඇති ගල් පාදමක ස්මාරකයකි. උසින් මීටර් 8.9 ක් වන මෙය, ඒ ආසන්නයේ ඇති [[ඇතීනා නයිකි දේවස්ථානය|ඇතීනා නයික් දේවාලය]] හා සමාන උසකින් යුක්ත වේ. මුලින් ක්‍රි.පූ. 178 දී ඉදිකරන ලද මෙය, පැනතීනයික ක්‍රීඩා උළෙලේ අශ්ව රථ තරඟයේ ජයග්‍රහණය සැමරීම සඳහා පර්ගමන්හි II වන යුමෙන්ස් වෙනුවෙන් කැප කරන ලදී. මෙම පාදස්තලය වරක් ජීවමාන ප්‍රමාණයේ ලෝකඩ රථයකට ආධාරකයක් විය, &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Penyebab Komputer Lemot dan Cara Mengatasinya |url=http://city-of-athens.com/the-monument-of-agrippa-in-the-acropolis-of-athens/archaeological-sites/805.html}}&lt;/ref&gt; බොහෝ විට යුමිනීස් සහ/හෝ ඔහුගේ සහෝදරයා වූ දෙවන ඇටලස්  විසින් පදවන ලද අශ්වරථයක ප්‍රතිමාවක් මෙසේ තිබෙන්නට ඇත. ක්‍රි.පූ. 27 දී පමණ, මෙම ප්‍රතිමා සමූහය, ඇතන්ස් නගරය විසින් [[ඔගස්ටස්|ඔගස්ටස්ගේ]] බෑණා වන මාකස් ඇග්‍රිපා වෙනුවෙන් කැප කරන ලද නව අශ්වාරෝහක ප්‍රතිමාවක් සමඟ ප්‍රතිස්ථාපනය කරන ලදී, ඔහු ඇගෝරා ඉදිරිපිට ඇතන්ස්හි ඕඩියනය ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීම අගය කිරීම සඳහා මෙසේ සිහිපත් කෙරිණි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Ministry of Culture and Sports - Pedestal of Agrippa |url=http://odysseus.culture.gr/h/2/eh251.jsp?obj_id=8221 |website=odysseus.culture.gr}}&lt;/ref&gt; ඇග්‍රිපා ප්‍රතිමාව වර්තමානයේ දක්නට නොලැබේ, නමුත් එහි පාදස්තල වේදිකාව එහි ස්ථානයේ පවතී.

== ආශ්‍රේයයන් ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

== බාහිර සබැඳි ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Sister project/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{කොමන්ස් ප්‍රවර්ගය|Pedestal of Agrippa}}{{Acropolis of Athens}}</text>
      <sha1>ctx6dmhjsx37u9b3k3zpu9prqfoul7f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මහමෙව්නාව බෞද්ධ විහාරය - ඩුබායි</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195002</id>
    <revision>
      <id>792624</id>
      <timestamp>2026-06-01T14:22:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>page created and info added</comment>
      <origin>792624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12357" sha1="7e6zc8ey5qskqcjg3iqt3ap6097aw52" xml:space="preserve">{{Infobox religious building

| name                  = Mahamevnawa Buddhist Temple - Dubai

| native_name           = معبد ماهاميفناوا البوذي - دبي&lt;br&gt;මහමෙව්නාව බෞද්ධ විහාරය - ඩුබායි

| native_name_lang      = arb

| image                 = [[File:Mahamevnawa Dubai.jpg|250px]]

| image_upright         = 

| alt                   = 

| caption               = Main Buddha Statue of Mahamevnawa Buddhist Temple

| religious_affiliation = [[Buddhism]]

| tradition             = 

| sect                  = [[Theravāda]]

| district              = 

| prefecture            = 

| province              = 

| region                = 

| deity                 = 

| rite                  = 

| festival              = &lt;!-- or |festivals= --&gt;

| organisational_status = &lt;!-- or |organizational_status= --&gt;

| ownership             = 

| governing_body        = 

| leadership            = [[Mahamevnawa Buddhist Monastery]] 

| bhattaraka            = 

| patron                = 

| consecration_year     = 

| functional_status     = The first Buddhist Temple in Arab Peninsula 

| religious_features_label = 

| religious_features    = 

| location              = 51 Street , 8 A Street, Villa No : 03 - Dubai - United Arab Emirates

| locale                = 

| municipality          = [[Dubai]]

| cercle                = 

| state                 = Emirate of Dubai

| country               = United Arab Emirates

| map_type              = 

| map_size              = 

| map_alt               = 

| map_relief            = 

| map_caption           = Location within Dubai

| grid_name             = 

| grid_position         = 

| sector                = 

| territory             = 

| administration        = 

| coordinates           = {{coord|25.2227097|55.257014|type:landmark_region:UAE|display=inline,title}}

| coordinates_footnotes = 

| heritage_designation  = 

| architect             = 

| architecture_type     = 

| architecture_style    = 

| founded_by            = [[Kiribathgoda Gnanananda Thero]]

| creator               = 

| funded_by             = 

| general_contractor    = 

| established           = 2008

| groundbreaking        = 

| year_completed        = 

| construction_cost     = 

| date_demolished       = &lt;!-- or |date_destroyed= --&gt;

| facade_direction      = 

| capacity              = 

| length                = 

| width                 = 

| width_nave            = 

| interior_area         = 

| height_max            = 

| dome_quantity         = 

| dome_height_outer     = 

| dome_height_inner     = 

| dome_dia_outer        = 

| dome_dia_inner        = 

| minaret_quantity      = 

| minaret_height        = 

| spire_quantity        = 

| spire_height          = 

| site_area             = 

| temple_quantity       = 

| monument_quantity     = 

| shrine_quantity       = 

| inscriptions          = 

| materials             = 

| elevation_m           = &lt;!-- or |elevation_ft= --&gt;

| elevation_footnotes   = 

| nrhp                  = 

| designated            = 

| added                 = 

| refnum                = 

| delisted1_date        = 

| website               = [https://www.mahamevnawauae.ae/website]

| footnotes             = 

}}

'''මහමෙව්නාව බෞද්ධ විහාරය, ඩුබායි''' (ඉංග්‍රීසි: ''Mahamevnawa Buddhist Temple Dubai'' / ''Dubai Mahamevnawa Buddhist Monastery'') යනු [[එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය]]ේ [[ඩුබායි]] හි [[ජුමේරා]] ප්‍රදේශයේ පිහිටි බෞද්ධ ආගමික හා භාවනා මධ්‍යස්ථානයකි. මෙම විහාරස්ථානය [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]] ජාලයේ නිර්මාතෘ වන පූජ්‍ය [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන්ගේ අනුශාසකත්වය යටතේ 2008 වර්ෂයේදී ආරම්භ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=|title=Religious Inclusion |url=https://www.uae-embassy.org/discover-uae/society/religious-inclusion|access-date=|website=UAE Embassy|language=en}}&lt;/ref&gt;

එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ සහ ඒ අවට මැදපෙරදිග කලාපයේ වෙසෙන බෞද්ධ ජනතාවගේ ආගමික, ආධ්‍යාත්මික හා සංස්කෘතික අවශ්‍යතා සපුරාලීම සඳහා ස්ථාපිත කරන ලද පළමු හා එකම බෞද්ධ විහාරස්ථානය ලෙස මෙය සැලකේ. මෙම විහාරය කේන්ද්‍ර කරගෙන බුද්ධ වන්දනා, ධර්ම දේශනා, සිල් වැඩසටහන් සහ භාවනා වැඩසටහන් ඇතුළු විවිධ ආගමික කටයුතු නිතිපතා සංවිධානය කරනු ලබයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=17 August 2023|title=Diamond in the Desert: The Dharma and the UAE’s House of Universal Truth |url=https://teahouse.buddhistdoor.net/diamond-in-the-desert-the-dharma-and-the-uaes-house-of-universal-truth/|access-date=|website=BUDDHISTDOOR GLOBAL|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ඉතිහාසය ==

2008 වර්ෂයට පෙර එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ වේගයෙන් වර්ධනය වෙමින් පැවති ශ්‍රී ලාංකික සහ අනෙකුත් බෞද්ධ විදේශගත ප්‍රජාවට ආගමික වතාවත් සිදුකිරීමට හෝ ආධ්‍යාත්මික මඟපෙන්වීම ලබාගැනීමට ස්ථිර බෞද්ධ විහාරස්ථානයක් නොතිබුණි. එම අවශ්‍යතාව හඳුනාගනිමින්, එරට වෙසෙන ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ ජනතාවගේ ඉල්ලීම් අනුව [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]] ජාලය විසින් මෙම විහාරස්ථානය ආරම්භ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dennehy |first=John |date=03 January 2019|title=Exclusive: Inside the tiny Buddhist temple that serves half a million Dubai worshippers|url=https://www.thenationalnews.com/uae/exclusive-inside-the-tiny-buddhist-temple-that-serves-half-a-million-dubai-worshippers-1.807936|access-date=|website=The National|language=en}}&lt;/ref&gt;

පූජ්‍ය [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන්ගේ මඟපෙන්වීම යටතේ 2008 වර්ෂයේදී ඩුබායි නගරයේ සත්වා (Satwa) ප්‍රදේශයේ නිවසක් තුළ කුඩා බෞද්ධ විහාරස්ථානයක් ලෙස මෙය ආරම්භ විය. මෙය අරාබි අර්ධද්වීපයේ ස්ථාපිත කරන ලද පළමු බෞද්ධ විහාරස්ථානය ලෙස සැලකේ. පසුව බැතිමතුන්ගේ සංඛ්‍යාව වැඩිවීමත් සමඟ 2010 වර්ෂයේදී ගර්හූඩ් (Garhoud) ප්‍රදේශයට ද, 2012 වර්ෂයේදී එහි වර්තමාන ස්ථානය වන ජුමේරා ප්‍රදේශයට ද ගෙන යන ලදී. වර්තමානයේ මෙම විහාරස්ථානය එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ වෙසෙන බෞද්ධ ප්‍රජාවගේ ප්‍රධාන ආගමික මධ්‍යස්ථානය ලෙස ක්‍රියා කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=20 April 2019|title=The Mahamevnawa Buddhist Monastery reinforces the UAE's dedication to integrate minority communities|url=https://www.khaleejtimes.com/uae/the-mahamevnawa-buddhist-monastery-reinforces-the-uaes-dedication-to-integrate-minority-communities |access-date=|website=Khaleej Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

== සේවාවන් සහ ක්‍රියාකාරකම් ==

[[File:Sacred bo tree of mahamevnawa dubai.jpg|thumb|250px|ඩුබායි මහමෙව්නාව බෞද්ධ විහාරස්ථානයේ ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ]]

මෙම විහාරස්ථානය දේශීය බෞද්ධ ප්‍රජාව සඳහා ආගමික හා ආධ්‍යාත්මික වැඩසටහන් රැසක් සංවිධානය කරනු ලබයි. සෑම පෝය දිනයකම සිල් වැඩසටහන්, ධර්ම දේශනා සහ සමූහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වේ. මීට අමතරව, ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ උදෙසා සතිපතා බෝධි පූජා වැඩසටහන් සංවිධානය කරනු ලබයි. විහාරවාසී භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් දිනපතා බුද්ධ වන්දනා සහ සෙත් පිරිත් සජ්ඣායනා සිදුකරනු ලබන අතර, බැතිමතුන්ට උදෑසන සහ දහවල් දානමය පින්කම් සඳහා ද සහභාගි විය හැකිය.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=19 January 2019|title=The UAE’s Only Buddhist Temple Serves a Growing Population of Buddhists|url=https://www.buddhistdoor.net/news/the-uaes-only-buddhist-temple-serves-a-growing-population-of-buddhists/ |access-date=|website=BUDDHISTDOOR GLOBAL|language=en}}&lt;/ref&gt;

ආගමික කටයුතු වලට අමතරව, විදේශගත ශ්‍රී ලාංකික පවුල්වල දරුවන් සඳහා සතිපතා දහම් පාසල් වැඩසටහන් ද ක්‍රියාත්මක කරයි. එමඟින් බුදු දහම, ශ්‍රී ලාංකික සංස්කෘතිය සහ සම්ප්‍රදායික වටිනාකම් පිළිබඳ අධ්‍යාපනය ලබාදේ.

[[වෙසක්]], [[පොසොන්]] සහ [[කඨින පූජෝත්සවය|කඨින පූජෝත්සවය]] වැනි ප්‍රධාන බෞද්ධ උත්සව අවස්ථාවලදී වෙසක් කූඩු, තොරණ, දන්සැල් සහ ලේ දන්දීමේ වැඩසටහන් ඇතුළු මහා පරිමාණ පුණ්‍ය කටයුතු සංවිධානය කරනු ලබයි. එමෙන්ම මැදපෙරදිග කලාපයේ සේවය කරන ශ්‍රී ලාංකික සහ අනෙකුත් බෞද්ධ විදේශගත ශ්‍රමිකයන්ට අවශ්‍ය අවස්ථාවලදී උපදේශන සහ මානසික සහනය ලබාදීමේ කාර්යභාරයක් ද මෙම විහාරස්ථානය ඉටු කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=23 May 2024|title=Buddha Purnima Celebrated with Fervor by the Buddhist Community in UAE|url=https://newsonair.gov.in/buddha-purnima-celebrated-with-fervor-by-the-buddhist-community-in-uae/|access-date=|website=Newsonair|language=en}}&lt;/ref&gt;

== තවත් බලන්න ==

* [[මැදපෙරදිග බුදුදහම]]
* [[එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ ආගම]]

== මූලාශ්‍ර ==

{{reflist}}

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://www.mahamevnawauae.ae/ Mahamevnawa Buddhist Temple, Dubai]

{{Dubai topics}}</text>
      <sha1>7e6zc8ey5qskqcjg3iqt3ap6097aw52</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>792642</id>
      <parentid>792624</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T17:30:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>792642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12323" sha1="qfiav5j2qatig0vb0601c73i14gan1y" xml:space="preserve">{{Infobox religious building

| name                  = මහමෙව්නාව බෞද්ධ විහාරය - ඩුබායි
| native_name           = معبد ماهاميفناوا البوذي - دبي&lt;br&gt;Mahamevnawa Buddhist Temple - Dubai
| native_name_lang      = arb
| image                 = [[File:Mahamevnawa Dubai.jpg|250px]]
| image_upright         = 
| alt                   = 
| caption               = Main Buddha Statue of Mahamevnawa Buddhist Temple
| religious_affiliation = [[බුද්ධ ධර්මය]]
| tradition             = 
| sect                  = [[ථේරවාද බුදු දහම]]
| district              = 
| prefecture            = 
| province              = 
| region                = 
| deity                 = 
| rite                  = 
| festival              = &lt;!-- or |festivals= --&gt;
| organisational_status = &lt;!-- or |organizational_status= --&gt;
| ownership             = 
| governing_body        = 
| leadership            = [[Mahamevnawa Buddhist Monastery]] 
| bhattaraka            = 
| patron                = 
| consecration_year     = 
| functional_status     = The first Buddhist Temple in Arab Peninsula 
| religious_features_label = 
| religious_features    = 
| location              = 51 Street , 8 A Street, Villa No : 03 - Dubai - United Arab Emirates
| locale                = 
| municipality          = [[Dubai]]
| cercle                = 
| state                 = Emirate of Dubai
| country               = United Arab Emirates
| map_type              = 
| map_size              = 
| map_alt               = 
| map_relief            = 
| map_caption           = Location within Dubai
| grid_name             = 
| grid_position         = 
| sector                = 
| territory             = 
| administration        = 
| coordinates           = {{coord|25.2227097|55.257014|type:landmark_region:UAE|display=inline,title}}
| coordinates_footnotes = 
| heritage_designation  = 
| architect             = 
| architecture_type     = 
| architecture_style    = 
| founded_by            = [[Kiribathgoda Gnanananda Thero]]
| creator               = 
| funded_by             = 
| general_contractor    = 
| established           = 2008
| groundbreaking        = 
| year_completed        = 
| construction_cost     = 
| date_demolished       = &lt;!-- or |date_destroyed= --&gt;
| facade_direction      = 
| capacity              = 
| length                = 
| width                 = 
| width_nave            = 
| interior_area         = 
| height_max            = 
| dome_quantity         = 
| dome_height_outer     = 
| dome_height_inner     = 
| dome_dia_outer        = 
| dome_dia_inner        = 
| minaret_quantity      = 
| minaret_height        = 
| spire_quantity        = 
| spire_height          = 
| site_area             = 
| temple_quantity       = 
| monument_quantity     = 
| shrine_quantity       = 
| inscriptions          = 
| materials             = 
| elevation_m           = &lt;!-- or |elevation_ft= --&gt;
| elevation_footnotes   = 
| nrhp                  = 
| designated            = 
| added                 = 
| refnum                = 
| delisted1_date        = 
| website               = [https://www.mahamevnawauae.ae/website]
| footnotes             = 

}}

'''මහමෙව්නාව බෞද්ධ විහාරය, ඩුබායි''' (ඉංග්‍රීසි: ''Mahamevnawa Buddhist Temple Dubai'' / ''Dubai Mahamevnawa Buddhist Monastery'') යනු [[එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය]]ේ [[ඩුබායි]] හි [[ජුමේරා]] ප්‍රදේශයේ පිහිටි බෞද්ධ ආගමික හා භාවනා මධ්‍යස්ථානයකි. මෙම විහාරස්ථානය [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]] ජාලයේ නිර්මාතෘ වන පූජ්‍ය [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන්ගේ අනුශාසකත්වය යටතේ 2008 වර්ෂයේදී ආරම්භ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=|title=Religious Inclusion |url=https://www.uae-embassy.org/discover-uae/society/religious-inclusion|access-date=|website=UAE Embassy|language=en}}&lt;/ref&gt;

එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ සහ ඒ අවට මැදපෙරදිග කලාපයේ වෙසෙන බෞද්ධ ජනතාවගේ ආගමික, ආධ්‍යාත්මික හා සංස්කෘතික අවශ්‍යතා සපුරාලීම සඳහා ස්ථාපිත කරන ලද පළමු හා එකම බෞද්ධ විහාරස්ථානය ලෙස මෙය සැලකේ. මෙම විහාරය කේන්ද්‍ර කරගෙන බුද්ධ වන්දනා, ධර්ම දේශනා, සිල් වැඩසටහන් සහ භාවනා වැඩසටහන් ඇතුළු විවිධ ආගමික කටයුතු නිතිපතා සංවිධානය කරනු ලබයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=17 August 2023|title=Diamond in the Desert: The Dharma and the UAE’s House of Universal Truth |url=https://teahouse.buddhistdoor.net/diamond-in-the-desert-the-dharma-and-the-uaes-house-of-universal-truth/|access-date=|website=BUDDHISTDOOR GLOBAL|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ඉතිහාසය ==

2008 වර්ෂයට පෙර එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ වේගයෙන් වර්ධනය වෙමින් පැවති ශ්‍රී ලාංකික සහ අනෙකුත් බෞද්ධ විදේශගත ප්‍රජාවට ආගමික වතාවත් සිදුකිරීමට හෝ ආධ්‍යාත්මික මඟපෙන්වීම ලබාගැනීමට ස්ථිර බෞද්ධ විහාරස්ථානයක් නොතිබුණි. එම අවශ්‍යතාව හඳුනාගනිමින්, එරට වෙසෙන ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ ජනතාවගේ ඉල්ලීම් අනුව [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]] ජාලය විසින් මෙම විහාරස්ථානය ආරම්භ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dennehy |first=John |date=03 January 2019|title=Exclusive: Inside the tiny Buddhist temple that serves half a million Dubai worshippers|url=https://www.thenationalnews.com/uae/exclusive-inside-the-tiny-buddhist-temple-that-serves-half-a-million-dubai-worshippers-1.807936|access-date=|website=The National|language=en}}&lt;/ref&gt;

පූජ්‍ය [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන්ගේ මඟපෙන්වීම යටතේ 2008 වර්ෂයේදී ඩුබායි නගරයේ සත්වා (Satwa) ප්‍රදේශයේ නිවසක් තුළ කුඩා බෞද්ධ විහාරස්ථානයක් ලෙස මෙය ආරම්භ විය. මෙය අරාබි අර්ධද්වීපයේ ස්ථාපිත කරන ලද පළමු බෞද්ධ විහාරස්ථානය ලෙස සැලකේ. පසුව බැතිමතුන්ගේ සංඛ්‍යාව වැඩිවීමත් සමඟ 2010 වර්ෂයේදී ගර්හූඩ් (Garhoud) ප්‍රදේශයට ද, 2012 වර්ෂයේදී එහි වර්තමාන ස්ථානය වන ජුමේරා ප්‍රදේශයට ද ගෙන යන ලදී. වර්තමානයේ මෙම විහාරස්ථානය එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ වෙසෙන බෞද්ධ ප්‍රජාවගේ ප්‍රධාන ආගමික මධ්‍යස්ථානය ලෙස ක්‍රියා කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=20 April 2019|title=The Mahamevnawa Buddhist Monastery reinforces the UAE's dedication to integrate minority communities|url=https://www.khaleejtimes.com/uae/the-mahamevnawa-buddhist-monastery-reinforces-the-uaes-dedication-to-integrate-minority-communities |access-date=|website=Khaleej Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

== සේවාවන් සහ ක්‍රියාකාරකම් ==

[[File:Sacred bo tree of mahamevnawa dubai.jpg|thumb|250px|ඩුබායි මහමෙව්නාව බෞද්ධ විහාරස්ථානයේ ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ]]

මෙම විහාරස්ථානය දේශීය බෞද්ධ ප්‍රජාව සඳහා ආගමික හා ආධ්‍යාත්මික වැඩසටහන් රැසක් සංවිධානය කරනු ලබයි. සෑම පෝය දිනයකම සිල් වැඩසටහන්, ධර්ම දේශනා සහ සමූහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වේ. මීට අමතරව, ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ උදෙසා සතිපතා බෝධි පූජා වැඩසටහන් සංවිධානය කරනු ලබයි. විහාරවාසී භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් දිනපතා බුද්ධ වන්දනා සහ සෙත් පිරිත් සජ්ඣායනා සිදුකරනු ලබන අතර, බැතිමතුන්ට උදෑසන සහ දහවල් දානමය පින්කම් සඳහා ද සහභාගි විය හැකිය.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=19 January 2019|title=The UAE’s Only Buddhist Temple Serves a Growing Population of Buddhists|url=https://www.buddhistdoor.net/news/the-uaes-only-buddhist-temple-serves-a-growing-population-of-buddhists/ |access-date=|website=BUDDHISTDOOR GLOBAL|language=en}}&lt;/ref&gt;

ආගමික කටයුතු වලට අමතරව, විදේශගත ශ්‍රී ලාංකික පවුල්වල දරුවන් සඳහා සතිපතා දහම් පාසල් වැඩසටහන් ද ක්‍රියාත්මක කරයි. එමඟින් බුදු දහම, ශ්‍රී ලාංකික සංස්කෘතිය සහ සම්ප්‍රදායික වටිනාකම් පිළිබඳ අධ්‍යාපනය ලබාදේ.

[[වෙසක්]], [[පොසොන්]] සහ [[කඨින පූජෝත්සවය|කඨින පූජෝත්සවය]] වැනි ප්‍රධාන බෞද්ධ උත්සව අවස්ථාවලදී වෙසක් කූඩු, තොරණ, දන්සැල් සහ ලේ දන්දීමේ වැඩසටහන් ඇතුළු මහා පරිමාණ පුණ්‍ය කටයුතු සංවිධානය කරනු ලබයි. එමෙන්ම මැදපෙරදිග කලාපයේ සේවය කරන ශ්‍රී ලාංකික සහ අනෙකුත් බෞද්ධ විදේශගත ශ්‍රමිකයන්ට අවශ්‍ය අවස්ථාවලදී උපදේශන සහ මානසික සහනය ලබාදීමේ කාර්යභාරයක් ද මෙම විහාරස්ථානය ඉටු කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=23 May 2024|title=Buddha Purnima Celebrated with Fervor by the Buddhist Community in UAE|url=https://newsonair.gov.in/buddha-purnima-celebrated-with-fervor-by-the-buddhist-community-in-uae/|access-date=|website=Newsonair|language=en}}&lt;/ref&gt;

== තවත් බලන්න ==

* [[මැදපෙරදිග බුදුදහම]]
* [[එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ ආගම]]

== මූලාශ්‍ර ==

{{reflist}}

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://www.mahamevnawauae.ae/ Mahamevnawa Buddhist Temple, Dubai]

{{Dubai topics}}</text>
      <sha1>qfiav5j2qatig0vb0601c73i14gan1y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>792643</id>
      <parentid>792642</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T17:31:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>792643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12323" sha1="g5ahxld43zkf93se3yf4g5jcxxa7d02" xml:space="preserve">{{Infobox religious building

| name                  = Mahamevnawa Buddhist Temple - Dubai
| native_name           = معبد ماهاميفناوا البوذي - دبي&lt;br&gt;මහමෙව්නාව බෞද්ධ විහාරය - ඩුබායි
| native_name_lang      = arb
| image                 = [[File:Mahamevnawa Dubai.jpg|250px]]
| image_upright         = 
| alt                   = 
| caption               = Main Buddha Statue of Mahamevnawa Buddhist Temple
| religious_affiliation = [[බුද්ධ ධර්මය]]
| tradition             = 
| sect                  = [[ථේරවාද බුදු දහම]]
| district              = 
| prefecture            = 
| province              = 
| region                = 
| deity                 = 
| rite                  = 
| festival              = &lt;!-- or |festivals= --&gt;
| organisational_status = &lt;!-- or |organizational_status= --&gt;
| ownership             = 
| governing_body        = 
| leadership            = [[Mahamevnawa Buddhist Monastery]] 
| bhattaraka            = 
| patron                = 
| consecration_year     = 
| functional_status     = The first Buddhist Temple in Arab Peninsula 
| religious_features_label = 
| religious_features    = 
| location              = 51 Street , 8 A Street, Villa No : 03 - Dubai - United Arab Emirates
| locale                = 
| municipality          = [[Dubai]]
| cercle                = 
| state                 = Emirate of Dubai
| country               = United Arab Emirates
| map_type              = 
| map_size              = 
| map_alt               = 
| map_relief            = 
| map_caption           = Location within Dubai
| grid_name             = 
| grid_position         = 
| sector                = 
| territory             = 
| administration        = 
| coordinates           = {{coord|25.2227097|55.257014|type:landmark_region:UAE|display=inline,title}}
| coordinates_footnotes = 
| heritage_designation  = 
| architect             = 
| architecture_type     = 
| architecture_style    = 
| founded_by            = [[Kiribathgoda Gnanananda Thero]]
| creator               = 
| funded_by             = 
| general_contractor    = 
| established           = 2008
| groundbreaking        = 
| year_completed        = 
| construction_cost     = 
| date_demolished       = &lt;!-- or |date_destroyed= --&gt;
| facade_direction      = 
| capacity              = 
| length                = 
| width                 = 
| width_nave            = 
| interior_area         = 
| height_max            = 
| dome_quantity         = 
| dome_height_outer     = 
| dome_height_inner     = 
| dome_dia_outer        = 
| dome_dia_inner        = 
| minaret_quantity      = 
| minaret_height        = 
| spire_quantity        = 
| spire_height          = 
| site_area             = 
| temple_quantity       = 
| monument_quantity     = 
| shrine_quantity       = 
| inscriptions          = 
| materials             = 
| elevation_m           = &lt;!-- or |elevation_ft= --&gt;
| elevation_footnotes   = 
| nrhp                  = 
| designated            = 
| added                 = 
| refnum                = 
| delisted1_date        = 
| website               = [https://www.mahamevnawauae.ae/website]
| footnotes             = 

}}

'''මහමෙව්නාව බෞද්ධ විහාරය, ඩුබායි''' (ඉංග්‍රීසි: ''Mahamevnawa Buddhist Temple Dubai'' / ''Dubai Mahamevnawa Buddhist Monastery'') යනු [[එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය]]ේ [[ඩුබායි]] හි [[ජුමේරා]] ප්‍රදේශයේ පිහිටි බෞද්ධ ආගමික හා භාවනා මධ්‍යස්ථානයකි. මෙම විහාරස්ථානය [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]] ජාලයේ නිර්මාතෘ වන පූජ්‍ය [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන්ගේ අනුශාසකත්වය යටතේ 2008 වර්ෂයේදී ආරම්භ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=|title=Religious Inclusion |url=https://www.uae-embassy.org/discover-uae/society/religious-inclusion|access-date=|website=UAE Embassy|language=en}}&lt;/ref&gt;

එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ සහ ඒ අවට මැදපෙරදිග කලාපයේ වෙසෙන බෞද්ධ ජනතාවගේ ආගමික, ආධ්‍යාත්මික හා සංස්කෘතික අවශ්‍යතා සපුරාලීම සඳහා ස්ථාපිත කරන ලද පළමු හා එකම බෞද්ධ විහාරස්ථානය ලෙස මෙය සැලකේ. මෙම විහාරය කේන්ද්‍ර කරගෙන බුද්ධ වන්දනා, ධර්ම දේශනා, සිල් වැඩසටහන් සහ භාවනා වැඩසටහන් ඇතුළු විවිධ ආගමික කටයුතු නිතිපතා සංවිධානය කරනු ලබයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=17 August 2023|title=Diamond in the Desert: The Dharma and the UAE’s House of Universal Truth |url=https://teahouse.buddhistdoor.net/diamond-in-the-desert-the-dharma-and-the-uaes-house-of-universal-truth/|access-date=|website=BUDDHISTDOOR GLOBAL|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ඉතිහාසය ==

2008 වර්ෂයට පෙර එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ වේගයෙන් වර්ධනය වෙමින් පැවති ශ්‍රී ලාංකික සහ අනෙකුත් බෞද්ධ විදේශගත ප්‍රජාවට ආගමික වතාවත් සිදුකිරීමට හෝ ආධ්‍යාත්මික මඟපෙන්වීම ලබාගැනීමට ස්ථිර බෞද්ධ විහාරස්ථානයක් නොතිබුණි. එම අවශ්‍යතාව හඳුනාගනිමින්, එරට වෙසෙන ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ ජනතාවගේ ඉල්ලීම් අනුව [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]] ජාලය විසින් මෙම විහාරස්ථානය ආරම්භ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dennehy |first=John |date=03 January 2019|title=Exclusive: Inside the tiny Buddhist temple that serves half a million Dubai worshippers|url=https://www.thenationalnews.com/uae/exclusive-inside-the-tiny-buddhist-temple-that-serves-half-a-million-dubai-worshippers-1.807936|access-date=|website=The National|language=en}}&lt;/ref&gt;

පූජ්‍ය [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන්ගේ මඟපෙන්වීම යටතේ 2008 වර්ෂයේදී ඩුබායි නගරයේ සත්වා (Satwa) ප්‍රදේශයේ නිවසක් තුළ කුඩා බෞද්ධ විහාරස්ථානයක් ලෙස මෙය ආරම්භ විය. මෙය අරාබි අර්ධද්වීපයේ ස්ථාපිත කරන ලද පළමු බෞද්ධ විහාරස්ථානය ලෙස සැලකේ. පසුව බැතිමතුන්ගේ සංඛ්‍යාව වැඩිවීමත් සමඟ 2010 වර්ෂයේදී ගර්හූඩ් (Garhoud) ප්‍රදේශයට ද, 2012 වර්ෂයේදී එහි වර්තමාන ස්ථානය වන ජුමේරා ප්‍රදේශයට ද ගෙන යන ලදී. වර්තමානයේ මෙම විහාරස්ථානය එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ වෙසෙන බෞද්ධ ප්‍රජාවගේ ප්‍රධාන ආගමික මධ්‍යස්ථානය ලෙස ක්‍රියා කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=20 April 2019|title=The Mahamevnawa Buddhist Monastery reinforces the UAE's dedication to integrate minority communities|url=https://www.khaleejtimes.com/uae/the-mahamevnawa-buddhist-monastery-reinforces-the-uaes-dedication-to-integrate-minority-communities |access-date=|website=Khaleej Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

== සේවාවන් සහ ක්‍රියාකාරකම් ==

[[File:Sacred bo tree of mahamevnawa dubai.jpg|thumb|250px|ඩුබායි මහමෙව්නාව බෞද්ධ විහාරස්ථානයේ ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ]]

මෙම විහාරස්ථානය දේශීය බෞද්ධ ප්‍රජාව සඳහා ආගමික හා ආධ්‍යාත්මික වැඩසටහන් රැසක් සංවිධානය කරනු ලබයි. සෑම පෝය දිනයකම සිල් වැඩසටහන්, ධර්ම දේශනා සහ සමූහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වේ. මීට අමතරව, ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ උදෙසා සතිපතා බෝධි පූජා වැඩසටහන් සංවිධානය කරනු ලබයි. විහාරවාසී භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් දිනපතා බුද්ධ වන්දනා සහ සෙත් පිරිත් සජ්ඣායනා සිදුකරනු ලබන අතර, බැතිමතුන්ට උදෑසන සහ දහවල් දානමය පින්කම් සඳහා ද සහභාගි විය හැකිය.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=19 January 2019|title=The UAE’s Only Buddhist Temple Serves a Growing Population of Buddhists|url=https://www.buddhistdoor.net/news/the-uaes-only-buddhist-temple-serves-a-growing-population-of-buddhists/ |access-date=|website=BUDDHISTDOOR GLOBAL|language=en}}&lt;/ref&gt;

ආගමික කටයුතු වලට අමතරව, විදේශගත ශ්‍රී ලාංකික පවුල්වල දරුවන් සඳහා සතිපතා දහම් පාසල් වැඩසටහන් ද ක්‍රියාත්මක කරයි. එමඟින් බුදු දහම, ශ්‍රී ලාංකික සංස්කෘතිය සහ සම්ප්‍රදායික වටිනාකම් පිළිබඳ අධ්‍යාපනය ලබාදේ.

[[වෙසක්]], [[පොසොන්]] සහ [[කඨින පූජෝත්සවය|කඨින පූජෝත්සවය]] වැනි ප්‍රධාන බෞද්ධ උත්සව අවස්ථාවලදී වෙසක් කූඩු, තොරණ, දන්සැල් සහ ලේ දන්දීමේ වැඩසටහන් ඇතුළු මහා පරිමාණ පුණ්‍ය කටයුතු සංවිධානය කරනු ලබයි. එමෙන්ම මැදපෙරදිග කලාපයේ සේවය කරන ශ්‍රී ලාංකික සහ අනෙකුත් බෞද්ධ විදේශගත ශ්‍රමිකයන්ට අවශ්‍ය අවස්ථාවලදී උපදේශන සහ මානසික සහනය ලබාදීමේ කාර්යභාරයක් ද මෙම විහාරස්ථානය ඉටු කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=23 May 2024|title=Buddha Purnima Celebrated with Fervor by the Buddhist Community in UAE|url=https://newsonair.gov.in/buddha-purnima-celebrated-with-fervor-by-the-buddhist-community-in-uae/|access-date=|website=Newsonair|language=en}}&lt;/ref&gt;

== තවත් බලන්න ==

* [[මැදපෙරදිග බුදුදහම]]
* [[එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ ආගම]]

== මූලාශ්‍ර ==

{{reflist}}

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://www.mahamevnawauae.ae/ Mahamevnawa Buddhist Temple, Dubai]

{{Dubai topics}}</text>
      <sha1>g5ahxld43zkf93se3yf4g5jcxxa7d02</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>792644</id>
      <parentid>792643</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T17:32:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/KSLwiki24|KSLwiki24]] මගින් සිදුකල  [[Special:Diff/792643|792643]] සංශෝධනය අහෝසි කරන්න ([[User talk:KSLwiki24|සාකච්ඡා]])</comment>
      <origin>792644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12323" sha1="qfiav5j2qatig0vb0601c73i14gan1y" xml:space="preserve">{{Infobox religious building

| name                  = මහමෙව්නාව බෞද්ධ විහාරය - ඩුබායි
| native_name           = معبد ماهاميفناوا البوذي - دبي&lt;br&gt;Mahamevnawa Buddhist Temple - Dubai
| native_name_lang      = arb
| image                 = [[File:Mahamevnawa Dubai.jpg|250px]]
| image_upright         = 
| alt                   = 
| caption               = Main Buddha Statue of Mahamevnawa Buddhist Temple
| religious_affiliation = [[බුද්ධ ධර්මය]]
| tradition             = 
| sect                  = [[ථේරවාද බුදු දහම]]
| district              = 
| prefecture            = 
| province              = 
| region                = 
| deity                 = 
| rite                  = 
| festival              = &lt;!-- or |festivals= --&gt;
| organisational_status = &lt;!-- or |organizational_status= --&gt;
| ownership             = 
| governing_body        = 
| leadership            = [[Mahamevnawa Buddhist Monastery]] 
| bhattaraka            = 
| patron                = 
| consecration_year     = 
| functional_status     = The first Buddhist Temple in Arab Peninsula 
| religious_features_label = 
| religious_features    = 
| location              = 51 Street , 8 A Street, Villa No : 03 - Dubai - United Arab Emirates
| locale                = 
| municipality          = [[Dubai]]
| cercle                = 
| state                 = Emirate of Dubai
| country               = United Arab Emirates
| map_type              = 
| map_size              = 
| map_alt               = 
| map_relief            = 
| map_caption           = Location within Dubai
| grid_name             = 
| grid_position         = 
| sector                = 
| territory             = 
| administration        = 
| coordinates           = {{coord|25.2227097|55.257014|type:landmark_region:UAE|display=inline,title}}
| coordinates_footnotes = 
| heritage_designation  = 
| architect             = 
| architecture_type     = 
| architecture_style    = 
| founded_by            = [[Kiribathgoda Gnanananda Thero]]
| creator               = 
| funded_by             = 
| general_contractor    = 
| established           = 2008
| groundbreaking        = 
| year_completed        = 
| construction_cost     = 
| date_demolished       = &lt;!-- or |date_destroyed= --&gt;
| facade_direction      = 
| capacity              = 
| length                = 
| width                 = 
| width_nave            = 
| interior_area         = 
| height_max            = 
| dome_quantity         = 
| dome_height_outer     = 
| dome_height_inner     = 
| dome_dia_outer        = 
| dome_dia_inner        = 
| minaret_quantity      = 
| minaret_height        = 
| spire_quantity        = 
| spire_height          = 
| site_area             = 
| temple_quantity       = 
| monument_quantity     = 
| shrine_quantity       = 
| inscriptions          = 
| materials             = 
| elevation_m           = &lt;!-- or |elevation_ft= --&gt;
| elevation_footnotes   = 
| nrhp                  = 
| designated            = 
| added                 = 
| refnum                = 
| delisted1_date        = 
| website               = [https://www.mahamevnawauae.ae/website]
| footnotes             = 

}}

'''මහමෙව්නාව බෞද්ධ විහාරය, ඩුබායි''' (ඉංග්‍රීසි: ''Mahamevnawa Buddhist Temple Dubai'' / ''Dubai Mahamevnawa Buddhist Monastery'') යනු [[එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය]]ේ [[ඩුබායි]] හි [[ජුමේරා]] ප්‍රදේශයේ පිහිටි බෞද්ධ ආගමික හා භාවනා මධ්‍යස්ථානයකි. මෙම විහාරස්ථානය [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]] ජාලයේ නිර්මාතෘ වන පූජ්‍ය [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන්ගේ අනුශාසකත්වය යටතේ 2008 වර්ෂයේදී ආරම්භ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=|title=Religious Inclusion |url=https://www.uae-embassy.org/discover-uae/society/religious-inclusion|access-date=|website=UAE Embassy|language=en}}&lt;/ref&gt;

එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ සහ ඒ අවට මැදපෙරදිග කලාපයේ වෙසෙන බෞද්ධ ජනතාවගේ ආගමික, ආධ්‍යාත්මික හා සංස්කෘතික අවශ්‍යතා සපුරාලීම සඳහා ස්ථාපිත කරන ලද පළමු හා එකම බෞද්ධ විහාරස්ථානය ලෙස මෙය සැලකේ. මෙම විහාරය කේන්ද්‍ර කරගෙන බුද්ධ වන්දනා, ධර්ම දේශනා, සිල් වැඩසටහන් සහ භාවනා වැඩසටහන් ඇතුළු විවිධ ආගමික කටයුතු නිතිපතා සංවිධානය කරනු ලබයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=17 August 2023|title=Diamond in the Desert: The Dharma and the UAE’s House of Universal Truth |url=https://teahouse.buddhistdoor.net/diamond-in-the-desert-the-dharma-and-the-uaes-house-of-universal-truth/|access-date=|website=BUDDHISTDOOR GLOBAL|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ඉතිහාසය ==

2008 වර්ෂයට පෙර එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ වේගයෙන් වර්ධනය වෙමින් පැවති ශ්‍රී ලාංකික සහ අනෙකුත් බෞද්ධ විදේශගත ප්‍රජාවට ආගමික වතාවත් සිදුකිරීමට හෝ ආධ්‍යාත්මික මඟපෙන්වීම ලබාගැනීමට ස්ථිර බෞද්ධ විහාරස්ථානයක් නොතිබුණි. එම අවශ්‍යතාව හඳුනාගනිමින්, එරට වෙසෙන ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ ජනතාවගේ ඉල්ලීම් අනුව [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]] ජාලය විසින් මෙම විහාරස්ථානය ආරම්භ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dennehy |first=John |date=03 January 2019|title=Exclusive: Inside the tiny Buddhist temple that serves half a million Dubai worshippers|url=https://www.thenationalnews.com/uae/exclusive-inside-the-tiny-buddhist-temple-that-serves-half-a-million-dubai-worshippers-1.807936|access-date=|website=The National|language=en}}&lt;/ref&gt;

පූජ්‍ය [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන්ගේ මඟපෙන්වීම යටතේ 2008 වර්ෂයේදී ඩුබායි නගරයේ සත්වා (Satwa) ප්‍රදේශයේ නිවසක් තුළ කුඩා බෞද්ධ විහාරස්ථානයක් ලෙස මෙය ආරම්භ විය. මෙය අරාබි අර්ධද්වීපයේ ස්ථාපිත කරන ලද පළමු බෞද්ධ විහාරස්ථානය ලෙස සැලකේ. පසුව බැතිමතුන්ගේ සංඛ්‍යාව වැඩිවීමත් සමඟ 2010 වර්ෂයේදී ගර්හූඩ් (Garhoud) ප්‍රදේශයට ද, 2012 වර්ෂයේදී එහි වර්තමාන ස්ථානය වන ජුමේරා ප්‍රදේශයට ද ගෙන යන ලදී. වර්තමානයේ මෙම විහාරස්ථානය එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ වෙසෙන බෞද්ධ ප්‍රජාවගේ ප්‍රධාන ආගමික මධ්‍යස්ථානය ලෙස ක්‍රියා කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=20 April 2019|title=The Mahamevnawa Buddhist Monastery reinforces the UAE's dedication to integrate minority communities|url=https://www.khaleejtimes.com/uae/the-mahamevnawa-buddhist-monastery-reinforces-the-uaes-dedication-to-integrate-minority-communities |access-date=|website=Khaleej Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

== සේවාවන් සහ ක්‍රියාකාරකම් ==

[[File:Sacred bo tree of mahamevnawa dubai.jpg|thumb|250px|ඩුබායි මහමෙව්නාව බෞද්ධ විහාරස්ථානයේ ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ]]

මෙම විහාරස්ථානය දේශීය බෞද්ධ ප්‍රජාව සඳහා ආගමික හා ආධ්‍යාත්මික වැඩසටහන් රැසක් සංවිධානය කරනු ලබයි. සෑම පෝය දිනයකම සිල් වැඩසටහන්, ධර්ම දේශනා සහ සමූහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වේ. මීට අමතරව, ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ උදෙසා සතිපතා බෝධි පූජා වැඩසටහන් සංවිධානය කරනු ලබයි. විහාරවාසී භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් දිනපතා බුද්ධ වන්දනා සහ සෙත් පිරිත් සජ්ඣායනා සිදුකරනු ලබන අතර, බැතිමතුන්ට උදෑසන සහ දහවල් දානමය පින්කම් සඳහා ද සහභාගි විය හැකිය.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=19 January 2019|title=The UAE’s Only Buddhist Temple Serves a Growing Population of Buddhists|url=https://www.buddhistdoor.net/news/the-uaes-only-buddhist-temple-serves-a-growing-population-of-buddhists/ |access-date=|website=BUDDHISTDOOR GLOBAL|language=en}}&lt;/ref&gt;

ආගමික කටයුතු වලට අමතරව, විදේශගත ශ්‍රී ලාංකික පවුල්වල දරුවන් සඳහා සතිපතා දහම් පාසල් වැඩසටහන් ද ක්‍රියාත්මක කරයි. එමඟින් බුදු දහම, ශ්‍රී ලාංකික සංස්කෘතිය සහ සම්ප්‍රදායික වටිනාකම් පිළිබඳ අධ්‍යාපනය ලබාදේ.

[[වෙසක්]], [[පොසොන්]] සහ [[කඨින පූජෝත්සවය|කඨින පූජෝත්සවය]] වැනි ප්‍රධාන බෞද්ධ උත්සව අවස්ථාවලදී වෙසක් කූඩු, තොරණ, දන්සැල් සහ ලේ දන්දීමේ වැඩසටහන් ඇතුළු මහා පරිමාණ පුණ්‍ය කටයුතු සංවිධානය කරනු ලබයි. එමෙන්ම මැදපෙරදිග කලාපයේ සේවය කරන ශ්‍රී ලාංකික සහ අනෙකුත් බෞද්ධ විදේශගත ශ්‍රමිකයන්ට අවශ්‍ය අවස්ථාවලදී උපදේශන සහ මානසික සහනය ලබාදීමේ කාර්යභාරයක් ද මෙම විහාරස්ථානය ඉටු කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=23 May 2024|title=Buddha Purnima Celebrated with Fervor by the Buddhist Community in UAE|url=https://newsonair.gov.in/buddha-purnima-celebrated-with-fervor-by-the-buddhist-community-in-uae/|access-date=|website=Newsonair|language=en}}&lt;/ref&gt;

== තවත් බලන්න ==

* [[මැදපෙරදිග බුදුදහම]]
* [[එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ ආගම]]

== මූලාශ්‍ර ==

{{reflist}}

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://www.mahamevnawauae.ae/ Mahamevnawa Buddhist Temple, Dubai]

{{Dubai topics}}</text>
      <sha1>qfiav5j2qatig0vb0601c73i14gan1y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>792645</id>
      <parentid>792644</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T17:32:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/KSLwiki24|KSLwiki24]] මගින් සිදුකල  [[Special:Diff/792642|792642]] සංශෝධනය අහෝසි කරන්න ([[User talk:KSLwiki24|සාකච්ඡා]])</comment>
      <origin>792645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12357" sha1="7e6zc8ey5qskqcjg3iqt3ap6097aw52" xml:space="preserve">{{Infobox religious building

| name                  = Mahamevnawa Buddhist Temple - Dubai

| native_name           = معبد ماهاميفناوا البوذي - دبي&lt;br&gt;මහමෙව්නාව බෞද්ධ විහාරය - ඩුබායි

| native_name_lang      = arb

| image                 = [[File:Mahamevnawa Dubai.jpg|250px]]

| image_upright         = 

| alt                   = 

| caption               = Main Buddha Statue of Mahamevnawa Buddhist Temple

| religious_affiliation = [[Buddhism]]

| tradition             = 

| sect                  = [[Theravāda]]

| district              = 

| prefecture            = 

| province              = 

| region                = 

| deity                 = 

| rite                  = 

| festival              = &lt;!-- or |festivals= --&gt;

| organisational_status = &lt;!-- or |organizational_status= --&gt;

| ownership             = 

| governing_body        = 

| leadership            = [[Mahamevnawa Buddhist Monastery]] 

| bhattaraka            = 

| patron                = 

| consecration_year     = 

| functional_status     = The first Buddhist Temple in Arab Peninsula 

| religious_features_label = 

| religious_features    = 

| location              = 51 Street , 8 A Street, Villa No : 03 - Dubai - United Arab Emirates

| locale                = 

| municipality          = [[Dubai]]

| cercle                = 

| state                 = Emirate of Dubai

| country               = United Arab Emirates

| map_type              = 

| map_size              = 

| map_alt               = 

| map_relief            = 

| map_caption           = Location within Dubai

| grid_name             = 

| grid_position         = 

| sector                = 

| territory             = 

| administration        = 

| coordinates           = {{coord|25.2227097|55.257014|type:landmark_region:UAE|display=inline,title}}

| coordinates_footnotes = 

| heritage_designation  = 

| architect             = 

| architecture_type     = 

| architecture_style    = 

| founded_by            = [[Kiribathgoda Gnanananda Thero]]

| creator               = 

| funded_by             = 

| general_contractor    = 

| established           = 2008

| groundbreaking        = 

| year_completed        = 

| construction_cost     = 

| date_demolished       = &lt;!-- or |date_destroyed= --&gt;

| facade_direction      = 

| capacity              = 

| length                = 

| width                 = 

| width_nave            = 

| interior_area         = 

| height_max            = 

| dome_quantity         = 

| dome_height_outer     = 

| dome_height_inner     = 

| dome_dia_outer        = 

| dome_dia_inner        = 

| minaret_quantity      = 

| minaret_height        = 

| spire_quantity        = 

| spire_height          = 

| site_area             = 

| temple_quantity       = 

| monument_quantity     = 

| shrine_quantity       = 

| inscriptions          = 

| materials             = 

| elevation_m           = &lt;!-- or |elevation_ft= --&gt;

| elevation_footnotes   = 

| nrhp                  = 

| designated            = 

| added                 = 

| refnum                = 

| delisted1_date        = 

| website               = [https://www.mahamevnawauae.ae/website]

| footnotes             = 

}}

'''මහමෙව්නාව බෞද්ධ විහාරය, ඩුබායි''' (ඉංග්‍රීසි: ''Mahamevnawa Buddhist Temple Dubai'' / ''Dubai Mahamevnawa Buddhist Monastery'') යනු [[එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය]]ේ [[ඩුබායි]] හි [[ජුමේරා]] ප්‍රදේශයේ පිහිටි බෞද්ධ ආගමික හා භාවනා මධ්‍යස්ථානයකි. මෙම විහාරස්ථානය [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]] ජාලයේ නිර්මාතෘ වන පූජ්‍ය [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන්ගේ අනුශාසකත්වය යටතේ 2008 වර්ෂයේදී ආරම්භ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=|title=Religious Inclusion |url=https://www.uae-embassy.org/discover-uae/society/religious-inclusion|access-date=|website=UAE Embassy|language=en}}&lt;/ref&gt;

එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ සහ ඒ අවට මැදපෙරදිග කලාපයේ වෙසෙන බෞද්ධ ජනතාවගේ ආගමික, ආධ්‍යාත්මික හා සංස්කෘතික අවශ්‍යතා සපුරාලීම සඳහා ස්ථාපිත කරන ලද පළමු හා එකම බෞද්ධ විහාරස්ථානය ලෙස මෙය සැලකේ. මෙම විහාරය කේන්ද්‍ර කරගෙන බුද්ධ වන්දනා, ධර්ම දේශනා, සිල් වැඩසටහන් සහ භාවනා වැඩසටහන් ඇතුළු විවිධ ආගමික කටයුතු නිතිපතා සංවිධානය කරනු ලබයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=17 August 2023|title=Diamond in the Desert: The Dharma and the UAE’s House of Universal Truth |url=https://teahouse.buddhistdoor.net/diamond-in-the-desert-the-dharma-and-the-uaes-house-of-universal-truth/|access-date=|website=BUDDHISTDOOR GLOBAL|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ඉතිහාසය ==

2008 වර්ෂයට පෙර එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ වේගයෙන් වර්ධනය වෙමින් පැවති ශ්‍රී ලාංකික සහ අනෙකුත් බෞද්ධ විදේශගත ප්‍රජාවට ආගමික වතාවත් සිදුකිරීමට හෝ ආධ්‍යාත්මික මඟපෙන්වීම ලබාගැනීමට ස්ථිර බෞද්ධ විහාරස්ථානයක් නොතිබුණි. එම අවශ්‍යතාව හඳුනාගනිමින්, එරට වෙසෙන ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ ජනතාවගේ ඉල්ලීම් අනුව [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]] ජාලය විසින් මෙම විහාරස්ථානය ආරම්භ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dennehy |first=John |date=03 January 2019|title=Exclusive: Inside the tiny Buddhist temple that serves half a million Dubai worshippers|url=https://www.thenationalnews.com/uae/exclusive-inside-the-tiny-buddhist-temple-that-serves-half-a-million-dubai-worshippers-1.807936|access-date=|website=The National|language=en}}&lt;/ref&gt;

පූජ්‍ය [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන්ගේ මඟපෙන්වීම යටතේ 2008 වර්ෂයේදී ඩුබායි නගරයේ සත්වා (Satwa) ප්‍රදේශයේ නිවසක් තුළ කුඩා බෞද්ධ විහාරස්ථානයක් ලෙස මෙය ආරම්භ විය. මෙය අරාබි අර්ධද්වීපයේ ස්ථාපිත කරන ලද පළමු බෞද්ධ විහාරස්ථානය ලෙස සැලකේ. පසුව බැතිමතුන්ගේ සංඛ්‍යාව වැඩිවීමත් සමඟ 2010 වර්ෂයේදී ගර්හූඩ් (Garhoud) ප්‍රදේශයට ද, 2012 වර්ෂයේදී එහි වර්තමාන ස්ථානය වන ජුමේරා ප්‍රදේශයට ද ගෙන යන ලදී. වර්තමානයේ මෙම විහාරස්ථානය එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ වෙසෙන බෞද්ධ ප්‍රජාවගේ ප්‍රධාන ආගමික මධ්‍යස්ථානය ලෙස ක්‍රියා කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=20 April 2019|title=The Mahamevnawa Buddhist Monastery reinforces the UAE's dedication to integrate minority communities|url=https://www.khaleejtimes.com/uae/the-mahamevnawa-buddhist-monastery-reinforces-the-uaes-dedication-to-integrate-minority-communities |access-date=|website=Khaleej Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

== සේවාවන් සහ ක්‍රියාකාරකම් ==

[[File:Sacred bo tree of mahamevnawa dubai.jpg|thumb|250px|ඩුබායි මහමෙව්නාව බෞද්ධ විහාරස්ථානයේ ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ]]

මෙම විහාරස්ථානය දේශීය බෞද්ධ ප්‍රජාව සඳහා ආගමික හා ආධ්‍යාත්මික වැඩසටහන් රැසක් සංවිධානය කරනු ලබයි. සෑම පෝය දිනයකම සිල් වැඩසටහන්, ධර්ම දේශනා සහ සමූහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වේ. මීට අමතරව, ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ උදෙසා සතිපතා බෝධි පූජා වැඩසටහන් සංවිධානය කරනු ලබයි. විහාරවාසී භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් දිනපතා බුද්ධ වන්දනා සහ සෙත් පිරිත් සජ්ඣායනා සිදුකරනු ලබන අතර, බැතිමතුන්ට උදෑසන සහ දහවල් දානමය පින්කම් සඳහා ද සහභාගි විය හැකිය.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=19 January 2019|title=The UAE’s Only Buddhist Temple Serves a Growing Population of Buddhists|url=https://www.buddhistdoor.net/news/the-uaes-only-buddhist-temple-serves-a-growing-population-of-buddhists/ |access-date=|website=BUDDHISTDOOR GLOBAL|language=en}}&lt;/ref&gt;

ආගමික කටයුතු වලට අමතරව, විදේශගත ශ්‍රී ලාංකික පවුල්වල දරුවන් සඳහා සතිපතා දහම් පාසල් වැඩසටහන් ද ක්‍රියාත්මක කරයි. එමඟින් බුදු දහම, ශ්‍රී ලාංකික සංස්කෘතිය සහ සම්ප්‍රදායික වටිනාකම් පිළිබඳ අධ්‍යාපනය ලබාදේ.

[[වෙසක්]], [[පොසොන්]] සහ [[කඨින පූජෝත්සවය|කඨින පූජෝත්සවය]] වැනි ප්‍රධාන බෞද්ධ උත්සව අවස්ථාවලදී වෙසක් කූඩු, තොරණ, දන්සැල් සහ ලේ දන්දීමේ වැඩසටහන් ඇතුළු මහා පරිමාණ පුණ්‍ය කටයුතු සංවිධානය කරනු ලබයි. එමෙන්ම මැදපෙරදිග කලාපයේ සේවය කරන ශ්‍රී ලාංකික සහ අනෙකුත් බෞද්ධ විදේශගත ශ්‍රමිකයන්ට අවශ්‍ය අවස්ථාවලදී උපදේශන සහ මානසික සහනය ලබාදීමේ කාර්යභාරයක් ද මෙම විහාරස්ථානය ඉටු කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=23 May 2024|title=Buddha Purnima Celebrated with Fervor by the Buddhist Community in UAE|url=https://newsonair.gov.in/buddha-purnima-celebrated-with-fervor-by-the-buddhist-community-in-uae/|access-date=|website=Newsonair|language=en}}&lt;/ref&gt;

== තවත් බලන්න ==

* [[මැදපෙරදිග බුදුදහම]]
* [[එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ ආගම]]

== මූලාශ්‍ර ==

{{reflist}}

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://www.mahamevnawauae.ae/ Mahamevnawa Buddhist Temple, Dubai]

{{Dubai topics}}</text>
      <sha1>7e6zc8ey5qskqcjg3iqt3ap6097aw52</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>792646</id>
      <parentid>792645</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T17:45:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>minor edits</comment>
      <origin>792646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13025" sha1="7dvrtif1mgu313yvik60czs9aevqs1i" xml:space="preserve">{{Infobox religious building

| name                  = මහමෙව්නාව බෞද්ධ විහාරය - ඩුබායි

| native_name           = معبد ماهاميفناوا البوذي - دبي&lt;br&gt;Mahamevnawa Buddhist Temple - Dubai
| native_name_lang      = arb

| image                 = [[File:Mahamevnawa Dubai.jpg|250px]]

| image_upright         = 

| alt                   = 

| caption               = ඩුබායි මහමෙව්නාව අසපුවේ ප්‍රධාන බුද්ධ ප්‍රතිමාව 

| religious_affiliation = [[බුද්ධ ධර්මය]]

| tradition             = 

| sect                  = [[ථේරවාද බුදු දහම]]

| district              = 

| prefecture            = 

| province              = 

| region                = 

| deity                 = 

| rite                  = 

| festival              = &lt;!-- or |festivals= --&gt;

| organisational_status = &lt;!-- or |organizational_status= --&gt;

| ownership             = 

| governing_body        = 

| leadership            = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]

| bhattaraka            = 

| patron                = 

| consecration_year     = 

| functional_status     = අරාබි අර්ධද්වීපයේ ප්‍රථම බෞද්ධ විහාරය

| religious_features_label = 

| religious_features    = 

| location              = 51 වීදිය, 8 ඒ වීදිය, විලා අංකය : 03 - ඩුබායි - එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය 

| locale                = 

| municipality          = [[ඩුබායි]]

| cercle                = 

| state                 = ඩුබායි එමිරේටය 

| country               = එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය 

| map_type              =  Dubai 

| map_size              = 

| map_alt               = 

| map_relief            = 

| map_caption           = Location within Dubai

| grid_name             = 

| grid_position         = 

| sector                = 

| territory             = 

| administration        = 

| coordinates           = {{coord|25.2227097|55.257014|type:landmark_region:UAE|display=inline,title}}

| coordinates_footnotes = 

| heritage_designation  = 

| architect             = 

| architecture_type     = 

| architecture_style    = 

| founded_by            = [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]

| creator               = 

| funded_by             = 

| general_contractor    = 

| established           = 2008

| groundbreaking        = 

| year_completed        = 

| construction_cost     = 

| date_demolished       = &lt;!-- or |date_destroyed= --&gt;

| facade_direction      = 

| capacity              = 

| length                = 

| width                 = 

| width_nave            = 

| interior_area         = 

| height_max            = 

| dome_quantity         = 

| dome_height_outer     = 

| dome_height_inner     = 

| dome_dia_outer        = 

| dome_dia_inner        = 

| minaret_quantity      = 

| minaret_height        = 

| spire_quantity        = 

| spire_height          = 

| site_area             = 

| temple_quantity       = 

| monument_quantity     = 

| shrine_quantity       = 

| inscriptions          = 

| materials             = 

| elevation_m           = &lt;!-- or |elevation_ft= --&gt;

| elevation_footnotes   = 

| nrhp                  = 

| designated            = 

| added                 = 

| refnum                = 

| delisted1_date        = 

| website               = [https://www.mahamevnawauae.ae/වෙබ් අඩවිය]

| footnotes             = 

}}

'''ඩුබායි මහමෙව්නාව බෞද්ධ විහාරය''' (ඉංග්‍රීසි: ''Mahamevnawa Buddhist Temple Dubai'' / ''Dubai Mahamevnawa Buddhist Monastery'') යනු [[එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය|එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ]] [[ඩුබායි]] හි [[ජුමේරා]] ප්‍රදේශයේ පිහිටි බෞද්ධ ආගමික හා භාවනා මධ්‍යස්ථානයකි. මෙම විහාරස්ථානය [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ]] නිර්මාතෘ වන පූජ්‍ය [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන්ගේ අනුශාසකත්වය යටතේ 2008 වර්ෂයේදී ආරම්භ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=|title=Religious Inclusion |url=https://www.uae-embassy.org/discover-uae/society/religious-inclusion|access-date=|website=UAE Embassy|language=en}}&lt;/ref&gt;

එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ සහ ඒ අවට මැදපෙරදිග කලාපයේ වෙසෙන බෞද්ධ ජනතාවගේ ආගමික, ආධ්‍යාත්මික හා සංස්කෘතික අවශ්‍යතා සපුරාලීම සඳහා ස්ථාපිත කරන ලද පළමු හා ප්‍රධානතම බෞද්ධ විහාරස්ථානය ලෙස මෙය සැලකේ. මෙම විහාරය කේන්ද්‍ර කරගෙන බුද්ධ වන්දනා, ධර්ම දේශනා, සිල් වැඩසටහන් සහ භාවනා වැඩසටහන් ඇතුළු විවිධ ආගමික කටයුතු නිතිපතා සංවිධානය කරනු ලබයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=17 August 2023|title=Diamond in the Desert: The Dharma and the UAE’s House of Universal Truth |url=https://teahouse.buddhistdoor.net/diamond-in-the-desert-the-dharma-and-the-uaes-house-of-universal-truth/|access-date=|website=BUDDHISTDOOR GLOBAL|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ඉතිහාසය ==

2008 වර්ෂයට පෙර එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ වේගයෙන් වර්ධනය වෙමින් පැවති ශ්‍රී ලාංකික සහ අනෙකුත් බෞද්ධ විදේශගත ප්‍රජාවට ආගමික වතාවත් සිදුකිරීමට හෝ ආධ්‍යාත්මික මඟපෙන්වීම ලබාගැනීමට ස්ථිර බෞද්ධ විහාරස්ථානයක් නොතිබුණි. එම අවශ්‍යතාව හඳුනාගනිමින්, එරට වෙසෙන ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ ජනතාවගේ ඉල්ලීම් අනුව [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]] ජාලය විසින් මෙම විහාරස්ථානය ආරම්භ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dennehy |first=John |date=03 January 2019|title=Exclusive: Inside the tiny Buddhist temple that serves half a million Dubai worshippers|url=https://www.thenationalnews.com/uae/exclusive-inside-the-tiny-buddhist-temple-that-serves-half-a-million-dubai-worshippers-1.807936|access-date=|website=The National|language=en}}&lt;/ref&gt;

පූජ්‍ය [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන්ගේ මඟපෙන්වීම යටතේ 2008 වර්ෂයේදී ඩුබායි නගරයේ සත්වා (Satwa) ප්‍රදේශයේ නිවසක් තුළ කුඩා බෞද්ධ විහාරස්ථානයක් ලෙස මෙය ආරම්භ විය. මෙය අරාබි අර්ධද්වීපයේ ස්ථාපිත කරන ලද පළමු බෞද්ධ විහාරස්ථානය ලෙස සැලකේ. පසුව බැතිමතුන්ගේ සංඛ්‍යාව වැඩිවීමත් සමඟ 2010 වර්ෂයේදී ගර්හූඩ් (Garhoud) ප්‍රදේශයට ද, 2012 වර්ෂයේදී එහි වර්තමාන ස්ථානය වන ජුමේරා ප්‍රදේශයට ද ගෙන යන ලදී. වර්තමානයේ මෙම විහාරස්ථානය එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ වෙසෙන බෞද්ධ ප්‍රජාවගේ ප්‍රධාන ආගමික මධ්‍යස්ථානය ලෙස ක්‍රියා කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=20 April 2019|title=The Mahamevnawa Buddhist Monastery reinforces the UAE's dedication to integrate minority communities|url=https://www.khaleejtimes.com/uae/the-mahamevnawa-buddhist-monastery-reinforces-the-uaes-dedication-to-integrate-minority-communities |access-date=|website=Khaleej Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

== සේවාවන් සහ ක්‍රියාකාරකම් ==

[[File:Sacred bo tree of mahamevnawa dubai.jpg|thumb|250px|ඩුබායි මහමෙව්නාව බෞද්ධ විහාරස්ථානයේ ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ]]

මෙම විහාරස්ථානය දේශීය බෞද්ධ ප්‍රජාව සඳහා ආගමික හා ආධ්‍යාත්මික වැඩසටහන් රැසක් සංවිධානය කරනු ලබයි. සෑම පෝය දිනයකම සිල් වැඩසටහන්, ධර්ම දේශනා සහ සමූහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වේ. මීට අමතරව, ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ උදෙසා සතිපතා බෝධි පූජා වැඩසටහන් සංවිධානය කරනු ලබයි. විහාරවාසී භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් දිනපතා බුද්ධ වන්දනා සහ සෙත් පිරිත් සජ්ඣායනා සිදුකරනු ලබන අතර, බැතිමතුන්ට උදෑසන සහ දහවල් දානමය පින්කම් සඳහා ද සහභාගි විය හැකිය.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=19 January 2019|title=The UAE’s Only Buddhist Temple Serves a Growing Population of Buddhists|url=https://www.buddhistdoor.net/news/the-uaes-only-buddhist-temple-serves-a-growing-population-of-buddhists/ |access-date=|website=BUDDHISTDOOR GLOBAL|language=en}}&lt;/ref&gt;

ආගමික කටයුතු වලට අමතරව, විදේශගත ශ්‍රී ලාංකික පවුල්වල දරුවන් සඳහා සතිපතා දහම් පාසල් වැඩසටහන් ද ක්‍රියාත්මක කරයි. එමඟින් බුදු දහම, ශ්‍රී ලාංකික සංස්කෘතිය සහ සම්ප්‍රදායික වටිනාකම් පිළිබඳ අධ්‍යාපනය ලබාදේ.

[[වෙසක්]], [[පොසොන්]] සහ [[කඨින පූජෝත්සවය|කඨින පූජෝත්සවය]] වැනි ප්‍රධාන බෞද්ධ උත්සව අවස්ථාවලදී වෙසක් කූඩු, තොරණ, දන්සැල් සහ ලේ දන්දීමේ වැඩසටහන් ඇතුළු මහා පරිමාණ පුණ්‍ය කටයුතු සංවිධානය කරනු ලබයි. එමෙන්ම මැදපෙරදිග කලාපයේ සේවය කරන ශ්‍රී ලාංකික සහ අනෙකුත් බෞද්ධ විදේශගත ශ්‍රමිකයන්ට අවශ්‍ය අවස්ථාවලදී උපදේශන සහ මානසික සහනය ලබාදීමේ කාර්යභාරයක් ද මෙම විහාරස්ථානය ඉටු කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=23 May 2024|title=Buddha Purnima Celebrated with Fervor by the Buddhist Community in UAE|url=https://newsonair.gov.in/buddha-purnima-celebrated-with-fervor-by-the-buddhist-community-in-uae/|access-date=|website=Newsonair|language=en}}&lt;/ref&gt;

== තවත් බලන්න ==

* [[මැදපෙරදිග බුදුදහම]]
* [[එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ ආගම]]

== මූලාශ්‍ර ==

{{reflist}}

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://www.mahamevnawauae.ae/ Mahamevnawa Buddhist Temple, Dubai]

{{Dubai topics}}</text>
      <sha1>7dvrtif1mgu313yvik60czs9aevqs1i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>792647</id>
      <parentid>792646</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T17:50:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* ඉතිහාසය */ minor edits</comment>
      <origin>792647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13081" sha1="9kowdj6o7r9wqo32fqzsmadl4rvh20y" xml:space="preserve">{{Infobox religious building

| name                  = මහමෙව්නාව බෞද්ධ විහාරය - ඩුබායි

| native_name           = معبد ماهاميفناوا البوذي - دبي&lt;br&gt;Mahamevnawa Buddhist Temple - Dubai
| native_name_lang      = arb

| image                 = [[File:Mahamevnawa Dubai.jpg|250px]]

| image_upright         = 

| alt                   = 

| caption               = ඩුබායි මහමෙව්නාව අසපුවේ ප්‍රධාන බුද්ධ ප්‍රතිමාව 

| religious_affiliation = [[බුද්ධ ධර්මය]]

| tradition             = 

| sect                  = [[ථේරවාද බුදු දහම]]

| district              = 

| prefecture            = 

| province              = 

| region                = 

| deity                 = 

| rite                  = 

| festival              = &lt;!-- or |festivals= --&gt;

| organisational_status = &lt;!-- or |organizational_status= --&gt;

| ownership             = 

| governing_body        = 

| leadership            = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]

| bhattaraka            = 

| patron                = 

| consecration_year     = 

| functional_status     = අරාබි අර්ධද්වීපයේ ප්‍රථම බෞද්ධ විහාරය

| religious_features_label = 

| religious_features    = 

| location              = 51 වීදිය, 8 ඒ වීදිය, විලා අංකය : 03 - ඩුබායි - එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය 

| locale                = 

| municipality          = [[ඩුබායි]]

| cercle                = 

| state                 = ඩුබායි එමිරේටය 

| country               = එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය 

| map_type              =  Dubai 

| map_size              = 

| map_alt               = 

| map_relief            = 

| map_caption           = Location within Dubai

| grid_name             = 

| grid_position         = 

| sector                = 

| territory             = 

| administration        = 

| coordinates           = {{coord|25.2227097|55.257014|type:landmark_region:UAE|display=inline,title}}

| coordinates_footnotes = 

| heritage_designation  = 

| architect             = 

| architecture_type     = 

| architecture_style    = 

| founded_by            = [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]

| creator               = 

| funded_by             = 

| general_contractor    = 

| established           = 2008

| groundbreaking        = 

| year_completed        = 

| construction_cost     = 

| date_demolished       = &lt;!-- or |date_destroyed= --&gt;

| facade_direction      = 

| capacity              = 

| length                = 

| width                 = 

| width_nave            = 

| interior_area         = 

| height_max            = 

| dome_quantity         = 

| dome_height_outer     = 

| dome_height_inner     = 

| dome_dia_outer        = 

| dome_dia_inner        = 

| minaret_quantity      = 

| minaret_height        = 

| spire_quantity        = 

| spire_height          = 

| site_area             = 

| temple_quantity       = 

| monument_quantity     = 

| shrine_quantity       = 

| inscriptions          = 

| materials             = 

| elevation_m           = &lt;!-- or |elevation_ft= --&gt;

| elevation_footnotes   = 

| nrhp                  = 

| designated            = 

| added                 = 

| refnum                = 

| delisted1_date        = 

| website               = [https://www.mahamevnawauae.ae/වෙබ් අඩවිය]

| footnotes             = 

}}

'''ඩුබායි මහමෙව්නාව බෞද්ධ විහාරය''' (ඉංග්‍රීසි: ''Mahamevnawa Buddhist Temple Dubai'' / ''Dubai Mahamevnawa Buddhist Monastery'') යනු [[එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය|එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ]] [[ඩුබායි]] හි [[ජුමේරා]] ප්‍රදේශයේ පිහිටි බෞද්ධ ආගමික හා භාවනා මධ්‍යස්ථානයකි. මෙම විහාරස්ථානය [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ]] නිර්මාතෘ වන පූජ්‍ය [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන්ගේ අනුශාසකත්වය යටතේ 2008 වර්ෂයේදී ආරම්භ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=|title=Religious Inclusion |url=https://www.uae-embassy.org/discover-uae/society/religious-inclusion|access-date=|website=UAE Embassy|language=en}}&lt;/ref&gt;

එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ සහ ඒ අවට මැදපෙරදිග කලාපයේ වෙසෙන බෞද්ධ ජනතාවගේ ආගමික, ආධ්‍යාත්මික හා සංස්කෘතික අවශ්‍යතා සපුරාලීම සඳහා ස්ථාපිත කරන ලද පළමු හා ප්‍රධානතම බෞද්ධ විහාරස්ථානය ලෙස මෙය සැලකේ. මෙම විහාරය කේන්ද්‍ර කරගෙන බුද්ධ වන්දනා, ධර්ම දේශනා, සිල් වැඩසටහන් සහ භාවනා වැඩසටහන් ඇතුළු විවිධ ආගමික කටයුතු නිතිපතා සංවිධානය කරනු ලබයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=17 August 2023|title=Diamond in the Desert: The Dharma and the UAE’s House of Universal Truth |url=https://teahouse.buddhistdoor.net/diamond-in-the-desert-the-dharma-and-the-uaes-house-of-universal-truth/|access-date=|website=BUDDHISTDOOR GLOBAL|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ඉතිහාසය සහ පසුබිම ==

2008 වර්ෂයට පෙර එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ වේගයෙන් වර්ධනය වෙමින් පැවති ශ්‍රී ලාංකික සහ අනෙකුත් බෞද්ධ විදේශගත ප්‍රජාවට තම ආගමික වතාවත් සිදුකිරීමට හෝ ආධ්‍යාත්මික මඟපෙන්වීම ලබාගැනීමට ස්ථිර බෞද්ධ විහාරස්ථානයක් නොතිබුණි. එම අවශ්‍යතාව හඳුනාගනිමින්, එරට වෙසෙන ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ ජනතාවගේ ඉල්ලීම් අනුව [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] විසින් මෙම විහාරස්ථානය ආරම්භ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |last= |first= |date=03 January 2019|title=Exclusive: Inside the tiny Buddhist temple that serves half a million Dubai worshippers|url=https://www.thenationalnews.com/uae/exclusive-inside-the-tiny-buddhist-temple-that-serves-half-a-million-dubai-worshippers-1.807936|access-date=|website=The National|language=en}}&lt;/ref&gt;

අතිපූජ්‍ය [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන්ගේ මඟපෙන්වීම යටතේ 2008 වර්ෂයේදී ඩුබායි නගරයේ සත්වා (Satwa) ප්‍රදේශයේ නිවසක් තුළ කුඩා බෞද්ධ විහාරස්ථානයක් ලෙස මෙය ආරම්භ විය. මෙය අරාබි අර්ධද්වීපයේ ස්ථාපිත කරන ලද පළමු බෞද්ධ විහාරස්ථානය ලෙස සැලකේ. පසුව බැතිමතුන්ගේ සංඛ්‍යාව වැඩිවීමත් සමඟ 2010 වර්ෂයේදී ගර්හූඩ් (Garhoud) ප්‍රදේශයට ද, 2012 වර්ෂයේදී එහි වර්තමාන ස්ථානය වන ජුමේරා ප්‍රදේශයට ද ගෙන යන ලදී. වර්තමානයේ මෙම විහාරස්ථානය එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ වෙසෙන බෞද්ධ ප්‍රජාවගේ ප්‍රධානතම බෞද්ධ ආගමික මධ්‍යස්ථානය ලෙස ක්‍රියා කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=20 April 2019|title=The Mahamevnawa Buddhist Monastery reinforces the UAE's dedication to integrate minority communities|url=https://www.khaleejtimes.com/uae/the-mahamevnawa-buddhist-monastery-reinforces-the-uaes-dedication-to-integrate-minority-communities |access-date=|website=Khaleej Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

== සේවාවන් සහ ක්‍රියාකාරකම් ==

[[File:Sacred bo tree of mahamevnawa dubai.jpg|thumb|250px|ඩුබායි මහමෙව්නාව බෞද්ධ විහාරස්ථානයේ ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ]]

මෙම විහාරස්ථානය දේශීය බෞද්ධ ප්‍රජාව සඳහා ආගමික හා ආධ්‍යාත්මික වැඩසටහන් රැසක් සංවිධානය කරනු ලබයි. සෑම පෝය දිනයකම සිල් වැඩසටහන්, ධර්ම දේශනා සහ සමූහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වේ. මීට අමතරව, ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ උදෙසා සතිපතා බෝධි පූජා වැඩසටහන් සංවිධානය කරනු ලබයි. විහාරවාසී භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් දිනපතා බුද්ධ වන්දනා සහ සෙත් පිරිත් සජ්ඣායනා සිදුකරනු ලබන අතර, බැතිමතුන්ට උදෑසන සහ දහවල් දානමය පින්කම් සඳහා ද සහභාගි විය හැකිය.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=19 January 2019|title=The UAE’s Only Buddhist Temple Serves a Growing Population of Buddhists|url=https://www.buddhistdoor.net/news/the-uaes-only-buddhist-temple-serves-a-growing-population-of-buddhists/ |access-date=|website=BUDDHISTDOOR GLOBAL|language=en}}&lt;/ref&gt;

ආගමික කටයුතු වලට අමතරව, විදේශගත ශ්‍රී ලාංකික පවුල්වල දරුවන් සඳහා සතිපතා දහම් පාසල් වැඩසටහන් ද ක්‍රියාත්මක කරයි. එමඟින් බුදු දහම, ශ්‍රී ලාංකික සංස්කෘතිය සහ සම්ප්‍රදායික වටිනාකම් පිළිබඳ අධ්‍යාපනය ලබාදේ.

[[වෙසක්]], [[පොසොන්]] සහ [[කඨින පූජෝත්සවය|කඨින පූජෝත්සවය]] වැනි ප්‍රධාන බෞද්ධ උත්සව අවස්ථාවලදී වෙසක් කූඩු, තොරණ, දන්සැල් සහ ලේ දන්දීමේ වැඩසටහන් ඇතුළු මහා පරිමාණ පුණ්‍ය කටයුතු සංවිධානය කරනු ලබයි. එමෙන්ම මැදපෙරදිග කලාපයේ සේවය කරන ශ්‍රී ලාංකික සහ අනෙකුත් බෞද්ධ විදේශගත ශ්‍රමිකයන්ට අවශ්‍ය අවස්ථාවලදී උපදේශන සහ මානසික සහනය ලබාදීමේ කාර්යභාරයක් ද මෙම විහාරස්ථානය ඉටු කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=23 May 2024|title=Buddha Purnima Celebrated with Fervor by the Buddhist Community in UAE|url=https://newsonair.gov.in/buddha-purnima-celebrated-with-fervor-by-the-buddhist-community-in-uae/|access-date=|website=Newsonair|language=en}}&lt;/ref&gt;

== තවත් බලන්න ==

* [[මැදපෙරදිග බුදුදහම]]
* [[එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ ආගම]]

== මූලාශ්‍ර ==

{{reflist}}

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://www.mahamevnawauae.ae/ Mahamevnawa Buddhist Temple, Dubai]

{{Dubai topics}}</text>
      <sha1>9kowdj6o7r9wqo32fqzsmadl4rvh20y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>792648</id>
      <parentid>792647</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T17:59:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* සේවාවන් සහ ක්‍රියාකාරකම් */ minor edits</comment>
      <origin>792648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13534" sha1="pvuozfapmuew3965zb43t1pq8who2ml" xml:space="preserve">{{Infobox religious building

| name                  = මහමෙව්නාව බෞද්ධ විහාරය - ඩුබායි

| native_name           = معبد ماهاميفناوا البوذي - دبي&lt;br&gt;Mahamevnawa Buddhist Temple - Dubai
| native_name_lang      = arb

| image                 = [[File:Mahamevnawa Dubai.jpg|250px]]

| image_upright         = 

| alt                   = 

| caption               = ඩුබායි මහමෙව්නාව අසපුවේ ප්‍රධාන බුද්ධ ප්‍රතිමාව 

| religious_affiliation = [[බුද්ධ ධර්මය]]

| tradition             = 

| sect                  = [[ථේරවාද බුදු දහම]]

| district              = 

| prefecture            = 

| province              = 

| region                = 

| deity                 = 

| rite                  = 

| festival              = &lt;!-- or |festivals= --&gt;

| organisational_status = &lt;!-- or |organizational_status= --&gt;

| ownership             = 

| governing_body        = 

| leadership            = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]

| bhattaraka            = 

| patron                = 

| consecration_year     = 

| functional_status     = අරාබි අර්ධද්වීපයේ ප්‍රථම බෞද්ධ විහාරය

| religious_features_label = 

| religious_features    = 

| location              = 51 වීදිය, 8 ඒ වීදිය, විලා අංකය : 03 - ඩුබායි - එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය 

| locale                = 

| municipality          = [[ඩුබායි]]

| cercle                = 

| state                 = ඩුබායි එමිරේටය 

| country               = එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය 

| map_type              =  Dubai 

| map_size              = 

| map_alt               = 

| map_relief            = 

| map_caption           = Location within Dubai

| grid_name             = 

| grid_position         = 

| sector                = 

| territory             = 

| administration        = 

| coordinates           = {{coord|25.2227097|55.257014|type:landmark_region:UAE|display=inline,title}}

| coordinates_footnotes = 

| heritage_designation  = 

| architect             = 

| architecture_type     = 

| architecture_style    = 

| founded_by            = [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]

| creator               = 

| funded_by             = 

| general_contractor    = 

| established           = 2008

| groundbreaking        = 

| year_completed        = 

| construction_cost     = 

| date_demolished       = &lt;!-- or |date_destroyed= --&gt;

| facade_direction      = 

| capacity              = 

| length                = 

| width                 = 

| width_nave            = 

| interior_area         = 

| height_max            = 

| dome_quantity         = 

| dome_height_outer     = 

| dome_height_inner     = 

| dome_dia_outer        = 

| dome_dia_inner        = 

| minaret_quantity      = 

| minaret_height        = 

| spire_quantity        = 

| spire_height          = 

| site_area             = 

| temple_quantity       = 

| monument_quantity     = 

| shrine_quantity       = 

| inscriptions          = 

| materials             = 

| elevation_m           = &lt;!-- or |elevation_ft= --&gt;

| elevation_footnotes   = 

| nrhp                  = 

| designated            = 

| added                 = 

| refnum                = 

| delisted1_date        = 

| website               = [https://www.mahamevnawauae.ae/වෙබ් අඩවිය]

| footnotes             = 

}}

'''ඩුබායි මහමෙව්නාව බෞද්ධ විහාරය''' (ඉංග්‍රීසි: ''Mahamevnawa Buddhist Temple Dubai'' / ''Dubai Mahamevnawa Buddhist Monastery'') යනු [[එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය|එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ]] [[ඩුබායි]] හි [[ජුමේරා]] ප්‍රදේශයේ පිහිටි බෞද්ධ ආගමික හා භාවනා මධ්‍යස්ථානයකි. මෙම විහාරස්ථානය [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ]] නිර්මාතෘ වන පූජ්‍ය [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන්ගේ අනුශාසකත්වය යටතේ 2008 වර්ෂයේදී ආරම්භ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=|title=Religious Inclusion |url=https://www.uae-embassy.org/discover-uae/society/religious-inclusion|access-date=|website=UAE Embassy|language=en}}&lt;/ref&gt;

එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ සහ ඒ අවට මැදපෙරදිග කලාපයේ වෙසෙන බෞද්ධ ජනතාවගේ ආගමික, ආධ්‍යාත්මික හා සංස්කෘතික අවශ්‍යතා සපුරාලීම සඳහා ස්ථාපිත කරන ලද පළමු හා ප්‍රධානතම බෞද්ධ විහාරස්ථානය ලෙස මෙය සැලකේ. මෙම විහාරය කේන්ද්‍ර කරගෙන බුද්ධ වන්දනා, ධර්ම දේශනා, සිල් වැඩසටහන් සහ භාවනා වැඩසටහන් ඇතුළු විවිධ ආගමික කටයුතු නිතිපතා සංවිධානය කරනු ලබයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=17 August 2023|title=Diamond in the Desert: The Dharma and the UAE’s House of Universal Truth |url=https://teahouse.buddhistdoor.net/diamond-in-the-desert-the-dharma-and-the-uaes-house-of-universal-truth/|access-date=|website=BUDDHISTDOOR GLOBAL|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ඉතිහාසය සහ පසුබිම ==

2008 වර්ෂයට පෙර එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ වේගයෙන් වර්ධනය වෙමින් පැවති ශ්‍රී ලාංකික සහ අනෙකුත් බෞද්ධ විදේශගත ප්‍රජාවට තම ආගමික වතාවත් සිදුකිරීමට හෝ ආධ්‍යාත්මික මඟපෙන්වීම ලබාගැනීමට ස්ථිර බෞද්ධ විහාරස්ථානයක් නොතිබුණි. එම අවශ්‍යතාව හඳුනාගනිමින්, එරට වෙසෙන ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ ජනතාවගේ ඉල්ලීම් අනුව [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] විසින් මෙම විහාරස්ථානය ආරම්භ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |last= |first= |date=03 January 2019|title=Exclusive: Inside the tiny Buddhist temple that serves half a million Dubai worshippers|url=https://www.thenationalnews.com/uae/exclusive-inside-the-tiny-buddhist-temple-that-serves-half-a-million-dubai-worshippers-1.807936|access-date=|website=The National|language=en}}&lt;/ref&gt;

අතිපූජ්‍ය [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන්ගේ මඟපෙන්වීම යටතේ 2008 වර්ෂයේදී ඩුබායි නගරයේ සත්වා (Satwa) ප්‍රදේශයේ නිවසක් තුළ කුඩා බෞද්ධ විහාරස්ථානයක් ලෙස මෙය ආරම්භ විය. මෙය අරාබි අර්ධද්වීපයේ ස්ථාපිත කරන ලද පළමු බෞද්ධ විහාරස්ථානය ලෙස සැලකේ. පසුව බැතිමතුන්ගේ සංඛ්‍යාව වැඩිවීමත් සමඟ 2010 වර්ෂයේදී ගර්හූඩ් (Garhoud) ප්‍රදේශයට ද, 2012 වර්ෂයේදී එහි වර්තමාන ස්ථානය වන ජුමේරා ප්‍රදේශයට ද ගෙන යන ලදී. වර්තමානයේ මෙම විහාරස්ථානය එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ වෙසෙන බෞද්ධ ප්‍රජාවගේ ප්‍රධානතම බෞද්ධ ආගමික මධ්‍යස්ථානය ලෙස ක්‍රියා කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=20 April 2019|title=The Mahamevnawa Buddhist Monastery reinforces the UAE's dedication to integrate minority communities|url=https://www.khaleejtimes.com/uae/the-mahamevnawa-buddhist-monastery-reinforces-the-uaes-dedication-to-integrate-minority-communities |access-date=|website=Khaleej Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

== සේවාවන් සහ ක්‍රියාකාරකම් ==

[[File:Sacred bo tree of mahamevnawa dubai.jpg|thumb|250px|ඩුබායි මහමෙව්නාව බෞද්ධ විහාරස්ථානයේ ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ]]

මෙම විහාරස්ථානය ශ්‍රී ලංකික දේශීය බෞද්ධ ප්‍රජාව සඳහා ආගමික හා ආධ්‍යාත්මික වැඩසටහන් රැසක් සංවිධානය කරනු ලබයි. සෑම පෝය දිනයකම සිල් වැඩසටහන්, ධර්ම දේශනා සහ සමූහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වේ. මීට අමතරව, ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ උදෙසා සතිපතා බෝධි පූජා වැඩසටහන් සංවිධානය කරනු ලබයි. විහාරවාසී භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් දිනපතා බුද්ධ වන්දනා සහ සෙත් පිරිත් සජ්ඣායනා සිදුකරනු ලබන අතර, බැතිමතුන්ට උදෑසන සහ දහවල් දානමය පින්කම් සඳහා ද සහභාගි විය හැකිය.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=19 January 2019|title=The UAE’s Only Buddhist Temple Serves a Growing Population of Buddhists|url=https://www.buddhistdoor.net/news/the-uaes-only-buddhist-temple-serves-a-growing-population-of-buddhists/ |access-date=|website=BUDDHISTDOOR GLOBAL|language=en}}&lt;/ref&gt;

ආගමික කටයුතු වලට අමතරව, විදේශගත ශ්‍රී ලාංකික පවුල්වල දරුවන් සඳහා සතිපතා දහම් පාසල් වැඩසටහන් ද ක්‍රියාත්මක කරයි. එමඟින් බුදු දහම, ශ්‍රී ලාංකික සංස්කෘතිය සහ සම්ප්‍රදායික වටිනාකම් පිළිබඳ අධ්‍යාපනය ලබාදේ.[[වෙසක්]], [[පොසොන්]] සහ [[කඨින පූජෝත්සවය|කඨින පූජෝත්සවය]] වැනි ප්‍රධාන බෞද්ධ උත්සව අවස්ථාවලදී වෙසක් කූඩු, තොරණ, දන්සැල් සහ ලේ දන්දීමේ වැඩසටහන් ඇතුළු මහා පරිමාණ පුණ්‍ය කටයුතු සංවිධානය කරනු ලබයි.ශ්‍රී ලංකික ප්‍රජාවට පමණක් නොව තායිලන්ත,මියන්මාර,ඉන්දියානු,චීන,ජපන් ආදි රටවල බෞද්ධයන්ගේ විවිධ බෞද්ධ ආගමික උත්සව සහ චාරිත්‍ර සදහා ද විහාරය සහයෝගය ලබාදෙයි.එමෙන්ම මැදපෙරදිග කලාපයේ සේවය කරන ශ්‍රී ලාංකික සහ අනෙකුත් රටවල බෞද්ධ විදේශගත ශ්‍රමිකයන්ට අවශ්‍ය අවස්ථාවලදී උපදේශන සහ මානසික සහනය ලබාදීමේ කාර්යභාරයක් ද මෙම විහාරස්ථානය ඉටු කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=23 May 2024|title=Buddha Purnima Celebrated with Fervor by the Buddhist Community in UAE|url=https://newsonair.gov.in/buddha-purnima-celebrated-with-fervor-by-the-buddhist-community-in-uae/|access-date=|website=Newsonair|language=en}}&lt;/ref&gt;

== තවත් බලන්න ==

* [[මැදපෙරදිග බුදුදහම]]
* [[එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ ආගම]]

== මූලාශ්‍ර ==

{{reflist}}

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://www.mahamevnawauae.ae/ Mahamevnawa Buddhist Temple, Dubai]

{{Dubai topics}}</text>
      <sha1>pvuozfapmuew3965zb43t1pq8who2ml</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>792649</id>
      <parentid>792648</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T17:59:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* බාහිර සබැඳි */ minor edits</comment>
      <origin>792649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13516" sha1="a1z0ihqhut6i0vw7k3rjldouoits72o" xml:space="preserve">{{Infobox religious building

| name                  = මහමෙව්නාව බෞද්ධ විහාරය - ඩුබායි

| native_name           = معبد ماهاميفناوا البوذي - دبي&lt;br&gt;Mahamevnawa Buddhist Temple - Dubai
| native_name_lang      = arb

| image                 = [[File:Mahamevnawa Dubai.jpg|250px]]

| image_upright         = 

| alt                   = 

| caption               = ඩුබායි මහමෙව්නාව අසපුවේ ප්‍රධාන බුද්ධ ප්‍රතිමාව 

| religious_affiliation = [[බුද්ධ ධර්මය]]

| tradition             = 

| sect                  = [[ථේරවාද බුදු දහම]]

| district              = 

| prefecture            = 

| province              = 

| region                = 

| deity                 = 

| rite                  = 

| festival              = &lt;!-- or |festivals= --&gt;

| organisational_status = &lt;!-- or |organizational_status= --&gt;

| ownership             = 

| governing_body        = 

| leadership            = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]

| bhattaraka            = 

| patron                = 

| consecration_year     = 

| functional_status     = අරාබි අර්ධද්වීපයේ ප්‍රථම බෞද්ධ විහාරය

| religious_features_label = 

| religious_features    = 

| location              = 51 වීදිය, 8 ඒ වීදිය, විලා අංකය : 03 - ඩුබායි - එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය 

| locale                = 

| municipality          = [[ඩුබායි]]

| cercle                = 

| state                 = ඩුබායි එමිරේටය 

| country               = එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය 

| map_type              =  Dubai 

| map_size              = 

| map_alt               = 

| map_relief            = 

| map_caption           = Location within Dubai

| grid_name             = 

| grid_position         = 

| sector                = 

| territory             = 

| administration        = 

| coordinates           = {{coord|25.2227097|55.257014|type:landmark_region:UAE|display=inline,title}}

| coordinates_footnotes = 

| heritage_designation  = 

| architect             = 

| architecture_type     = 

| architecture_style    = 

| founded_by            = [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]

| creator               = 

| funded_by             = 

| general_contractor    = 

| established           = 2008

| groundbreaking        = 

| year_completed        = 

| construction_cost     = 

| date_demolished       = &lt;!-- or |date_destroyed= --&gt;

| facade_direction      = 

| capacity              = 

| length                = 

| width                 = 

| width_nave            = 

| interior_area         = 

| height_max            = 

| dome_quantity         = 

| dome_height_outer     = 

| dome_height_inner     = 

| dome_dia_outer        = 

| dome_dia_inner        = 

| minaret_quantity      = 

| minaret_height        = 

| spire_quantity        = 

| spire_height          = 

| site_area             = 

| temple_quantity       = 

| monument_quantity     = 

| shrine_quantity       = 

| inscriptions          = 

| materials             = 

| elevation_m           = &lt;!-- or |elevation_ft= --&gt;

| elevation_footnotes   = 

| nrhp                  = 

| designated            = 

| added                 = 

| refnum                = 

| delisted1_date        = 

| website               = [https://www.mahamevnawauae.ae/වෙබ් අඩවිය]

| footnotes             = 

}}

'''ඩුබායි මහමෙව්නාව බෞද්ධ විහාරය''' (ඉංග්‍රීසි: ''Mahamevnawa Buddhist Temple Dubai'' / ''Dubai Mahamevnawa Buddhist Monastery'') යනු [[එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය|එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ]] [[ඩුබායි]] හි [[ජුමේරා]] ප්‍රදේශයේ පිහිටි බෞද්ධ ආගමික හා භාවනා මධ්‍යස්ථානයකි. මෙම විහාරස්ථානය [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ]] නිර්මාතෘ වන පූජ්‍ය [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන්ගේ අනුශාසකත්වය යටතේ 2008 වර්ෂයේදී ආරම්භ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=|title=Religious Inclusion |url=https://www.uae-embassy.org/discover-uae/society/religious-inclusion|access-date=|website=UAE Embassy|language=en}}&lt;/ref&gt;

එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ සහ ඒ අවට මැදපෙරදිග කලාපයේ වෙසෙන බෞද්ධ ජනතාවගේ ආගමික, ආධ්‍යාත්මික හා සංස්කෘතික අවශ්‍යතා සපුරාලීම සඳහා ස්ථාපිත කරන ලද පළමු හා ප්‍රධානතම බෞද්ධ විහාරස්ථානය ලෙස මෙය සැලකේ. මෙම විහාරය කේන්ද්‍ර කරගෙන බුද්ධ වන්දනා, ධර්ම දේශනා, සිල් වැඩසටහන් සහ භාවනා වැඩසටහන් ඇතුළු විවිධ ආගමික කටයුතු නිතිපතා සංවිධානය කරනු ලබයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=17 August 2023|title=Diamond in the Desert: The Dharma and the UAE’s House of Universal Truth |url=https://teahouse.buddhistdoor.net/diamond-in-the-desert-the-dharma-and-the-uaes-house-of-universal-truth/|access-date=|website=BUDDHISTDOOR GLOBAL|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ඉතිහාසය සහ පසුබිම ==

2008 වර්ෂයට පෙර එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ වේගයෙන් වර්ධනය වෙමින් පැවති ශ්‍රී ලාංකික සහ අනෙකුත් බෞද්ධ විදේශගත ප්‍රජාවට තම ආගමික වතාවත් සිදුකිරීමට හෝ ආධ්‍යාත්මික මඟපෙන්වීම ලබාගැනීමට ස්ථිර බෞද්ධ විහාරස්ථානයක් නොතිබුණි. එම අවශ්‍යතාව හඳුනාගනිමින්, එරට වෙසෙන ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ ජනතාවගේ ඉල්ලීම් අනුව [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] විසින් මෙම විහාරස්ථානය ආරම්භ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |last= |first= |date=03 January 2019|title=Exclusive: Inside the tiny Buddhist temple that serves half a million Dubai worshippers|url=https://www.thenationalnews.com/uae/exclusive-inside-the-tiny-buddhist-temple-that-serves-half-a-million-dubai-worshippers-1.807936|access-date=|website=The National|language=en}}&lt;/ref&gt;

අතිපූජ්‍ය [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන්ගේ මඟපෙන්වීම යටතේ 2008 වර්ෂයේදී ඩුබායි නගරයේ සත්වා (Satwa) ප්‍රදේශයේ නිවසක් තුළ කුඩා බෞද්ධ විහාරස්ථානයක් ලෙස මෙය ආරම්භ විය. මෙය අරාබි අර්ධද්වීපයේ ස්ථාපිත කරන ලද පළමු බෞද්ධ විහාරස්ථානය ලෙස සැලකේ. පසුව බැතිමතුන්ගේ සංඛ්‍යාව වැඩිවීමත් සමඟ 2010 වර්ෂයේදී ගර්හූඩ් (Garhoud) ප්‍රදේශයට ද, 2012 වර්ෂයේදී එහි වර්තමාන ස්ථානය වන ජුමේරා ප්‍රදේශයට ද ගෙන යන ලදී. වර්තමානයේ මෙම විහාරස්ථානය එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ වෙසෙන බෞද්ධ ප්‍රජාවගේ ප්‍රධානතම බෞද්ධ ආගමික මධ්‍යස්ථානය ලෙස ක්‍රියා කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=20 April 2019|title=The Mahamevnawa Buddhist Monastery reinforces the UAE's dedication to integrate minority communities|url=https://www.khaleejtimes.com/uae/the-mahamevnawa-buddhist-monastery-reinforces-the-uaes-dedication-to-integrate-minority-communities |access-date=|website=Khaleej Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

== සේවාවන් සහ ක්‍රියාකාරකම් ==

[[File:Sacred bo tree of mahamevnawa dubai.jpg|thumb|250px|ඩුබායි මහමෙව්නාව බෞද්ධ විහාරස්ථානයේ ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ]]

මෙම විහාරස්ථානය ශ්‍රී ලංකික දේශීය බෞද්ධ ප්‍රජාව සඳහා ආගමික හා ආධ්‍යාත්මික වැඩසටහන් රැසක් සංවිධානය කරනු ලබයි. සෑම පෝය දිනයකම සිල් වැඩසටහන්, ධර්ම දේශනා සහ සමූහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වේ. මීට අමතරව, ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ උදෙසා සතිපතා බෝධි පූජා වැඩසටහන් සංවිධානය කරනු ලබයි. විහාරවාසී භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් දිනපතා බුද්ධ වන්දනා සහ සෙත් පිරිත් සජ්ඣායනා සිදුකරනු ලබන අතර, බැතිමතුන්ට උදෑසන සහ දහවල් දානමය පින්කම් සඳහා ද සහභාගි විය හැකිය.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=19 January 2019|title=The UAE’s Only Buddhist Temple Serves a Growing Population of Buddhists|url=https://www.buddhistdoor.net/news/the-uaes-only-buddhist-temple-serves-a-growing-population-of-buddhists/ |access-date=|website=BUDDHISTDOOR GLOBAL|language=en}}&lt;/ref&gt;

ආගමික කටයුතු වලට අමතරව, විදේශගත ශ්‍රී ලාංකික පවුල්වල දරුවන් සඳහා සතිපතා දහම් පාසල් වැඩසටහන් ද ක්‍රියාත්මක කරයි. එමඟින් බුදු දහම, ශ්‍රී ලාංකික සංස්කෘතිය සහ සම්ප්‍රදායික වටිනාකම් පිළිබඳ අධ්‍යාපනය ලබාදේ.[[වෙසක්]], [[පොසොන්]] සහ [[කඨින පූජෝත්සවය|කඨින පූජෝත්සවය]] වැනි ප්‍රධාන බෞද්ධ උත්සව අවස්ථාවලදී වෙසක් කූඩු, තොරණ, දන්සැල් සහ ලේ දන්දීමේ වැඩසටහන් ඇතුළු මහා පරිමාණ පුණ්‍ය කටයුතු සංවිධානය කරනු ලබයි.ශ්‍රී ලංකික ප්‍රජාවට පමණක් නොව තායිලන්ත,මියන්මාර,ඉන්දියානු,චීන,ජපන් ආදි රටවල බෞද්ධයන්ගේ විවිධ බෞද්ධ ආගමික උත්සව සහ චාරිත්‍ර සදහා ද විහාරය සහයෝගය ලබාදෙයි.එමෙන්ම මැදපෙරදිග කලාපයේ සේවය කරන ශ්‍රී ලාංකික සහ අනෙකුත් රටවල බෞද්ධ විදේශගත ශ්‍රමිකයන්ට අවශ්‍ය අවස්ථාවලදී උපදේශන සහ මානසික සහනය ලබාදීමේ කාර්යභාරයක් ද මෙම විහාරස්ථානය ඉටු කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=23 May 2024|title=Buddha Purnima Celebrated with Fervor by the Buddhist Community in UAE|url=https://newsonair.gov.in/buddha-purnima-celebrated-with-fervor-by-the-buddhist-community-in-uae/|access-date=|website=Newsonair|language=en}}&lt;/ref&gt;

== තවත් බලන්න ==

* [[මැදපෙරදිග බුදුදහම]]
* [[එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ ආගම]]

== මූලාශ්‍ර ==

{{reflist}}

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://www.mahamevnawauae.ae/ Mahamevnawa Buddhist Temple, Dubai]</text>
      <sha1>a1z0ihqhut6i0vw7k3rjldouoits72o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>792650</id>
      <parentid>792649</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T18:00:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* තවත් බලන්න */ minor edits</comment>
      <origin>792650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13597" sha1="q7blwn2t5r2k9qilooxmeb30cicpwm1" xml:space="preserve">{{Infobox religious building

| name                  = මහමෙව්නාව බෞද්ධ විහාරය - ඩුබායි

| native_name           = معبد ماهاميفناوا البوذي - دبي&lt;br&gt;Mahamevnawa Buddhist Temple - Dubai
| native_name_lang      = arb

| image                 = [[File:Mahamevnawa Dubai.jpg|250px]]

| image_upright         = 

| alt                   = 

| caption               = ඩුබායි මහමෙව්නාව අසපුවේ ප්‍රධාන බුද්ධ ප්‍රතිමාව 

| religious_affiliation = [[බුද්ධ ධර්මය]]

| tradition             = 

| sect                  = [[ථේරවාද බුදු දහම]]

| district              = 

| prefecture            = 

| province              = 

| region                = 

| deity                 = 

| rite                  = 

| festival              = &lt;!-- or |festivals= --&gt;

| organisational_status = &lt;!-- or |organizational_status= --&gt;

| ownership             = 

| governing_body        = 

| leadership            = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]

| bhattaraka            = 

| patron                = 

| consecration_year     = 

| functional_status     = අරාබි අර්ධද්වීපයේ ප්‍රථම බෞද්ධ විහාරය

| religious_features_label = 

| religious_features    = 

| location              = 51 වීදිය, 8 ඒ වීදිය, විලා අංකය : 03 - ඩුබායි - එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය 

| locale                = 

| municipality          = [[ඩුබායි]]

| cercle                = 

| state                 = ඩුබායි එමිරේටය 

| country               = එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය 

| map_type              =  Dubai 

| map_size              = 

| map_alt               = 

| map_relief            = 

| map_caption           = Location within Dubai

| grid_name             = 

| grid_position         = 

| sector                = 

| territory             = 

| administration        = 

| coordinates           = {{coord|25.2227097|55.257014|type:landmark_region:UAE|display=inline,title}}

| coordinates_footnotes = 

| heritage_designation  = 

| architect             = 

| architecture_type     = 

| architecture_style    = 

| founded_by            = [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]

| creator               = 

| funded_by             = 

| general_contractor    = 

| established           = 2008

| groundbreaking        = 

| year_completed        = 

| construction_cost     = 

| date_demolished       = &lt;!-- or |date_destroyed= --&gt;

| facade_direction      = 

| capacity              = 

| length                = 

| width                 = 

| width_nave            = 

| interior_area         = 

| height_max            = 

| dome_quantity         = 

| dome_height_outer     = 

| dome_height_inner     = 

| dome_dia_outer        = 

| dome_dia_inner        = 

| minaret_quantity      = 

| minaret_height        = 

| spire_quantity        = 

| spire_height          = 

| site_area             = 

| temple_quantity       = 

| monument_quantity     = 

| shrine_quantity       = 

| inscriptions          = 

| materials             = 

| elevation_m           = &lt;!-- or |elevation_ft= --&gt;

| elevation_footnotes   = 

| nrhp                  = 

| designated            = 

| added                 = 

| refnum                = 

| delisted1_date        = 

| website               = [https://www.mahamevnawauae.ae/වෙබ් අඩවිය]

| footnotes             = 

}}

'''ඩුබායි මහමෙව්නාව බෞද්ධ විහාරය''' (ඉංග්‍රීසි: ''Mahamevnawa Buddhist Temple Dubai'' / ''Dubai Mahamevnawa Buddhist Monastery'') යනු [[එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය|එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ]] [[ඩුබායි]] හි [[ජුමේරා]] ප්‍රදේශයේ පිහිටි බෞද්ධ ආගමික හා භාවනා මධ්‍යස්ථානයකි. මෙම විහාරස්ථානය [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ]] නිර්මාතෘ වන පූජ්‍ය [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන්ගේ අනුශාසකත්වය යටතේ 2008 වර්ෂයේදී ආරම්භ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=|title=Religious Inclusion |url=https://www.uae-embassy.org/discover-uae/society/religious-inclusion|access-date=|website=UAE Embassy|language=en}}&lt;/ref&gt;

එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ සහ ඒ අවට මැදපෙරදිග කලාපයේ වෙසෙන බෞද්ධ ජනතාවගේ ආගමික, ආධ්‍යාත්මික හා සංස්කෘතික අවශ්‍යතා සපුරාලීම සඳහා ස්ථාපිත කරන ලද පළමු හා ප්‍රධානතම බෞද්ධ විහාරස්ථානය ලෙස මෙය සැලකේ. මෙම විහාරය කේන්ද්‍ර කරගෙන බුද්ධ වන්දනා, ධර්ම දේශනා, සිල් වැඩසටහන් සහ භාවනා වැඩසටහන් ඇතුළු විවිධ ආගමික කටයුතු නිතිපතා සංවිධානය කරනු ලබයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=17 August 2023|title=Diamond in the Desert: The Dharma and the UAE’s House of Universal Truth |url=https://teahouse.buddhistdoor.net/diamond-in-the-desert-the-dharma-and-the-uaes-house-of-universal-truth/|access-date=|website=BUDDHISTDOOR GLOBAL|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ඉතිහාසය සහ පසුබිම ==

2008 වර්ෂයට පෙර එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ වේගයෙන් වර්ධනය වෙමින් පැවති ශ්‍රී ලාංකික සහ අනෙකුත් බෞද්ධ විදේශගත ප්‍රජාවට තම ආගමික වතාවත් සිදුකිරීමට හෝ ආධ්‍යාත්මික මඟපෙන්වීම ලබාගැනීමට ස්ථිර බෞද්ධ විහාරස්ථානයක් නොතිබුණි. එම අවශ්‍යතාව හඳුනාගනිමින්, එරට වෙසෙන ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ ජනතාවගේ ඉල්ලීම් අනුව [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] විසින් මෙම විහාරස්ථානය ආරම්භ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |last= |first= |date=03 January 2019|title=Exclusive: Inside the tiny Buddhist temple that serves half a million Dubai worshippers|url=https://www.thenationalnews.com/uae/exclusive-inside-the-tiny-buddhist-temple-that-serves-half-a-million-dubai-worshippers-1.807936|access-date=|website=The National|language=en}}&lt;/ref&gt;

අතිපූජ්‍ය [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන්ගේ මඟපෙන්වීම යටතේ 2008 වර්ෂයේදී ඩුබායි නගරයේ සත්වා (Satwa) ප්‍රදේශයේ නිවසක් තුළ කුඩා බෞද්ධ විහාරස්ථානයක් ලෙස මෙය ආරම්භ විය. මෙය අරාබි අර්ධද්වීපයේ ස්ථාපිත කරන ලද පළමු බෞද්ධ විහාරස්ථානය ලෙස සැලකේ. පසුව බැතිමතුන්ගේ සංඛ්‍යාව වැඩිවීමත් සමඟ 2010 වර්ෂයේදී ගර්හූඩ් (Garhoud) ප්‍රදේශයට ද, 2012 වර්ෂයේදී එහි වර්තමාන ස්ථානය වන ජුමේරා ප්‍රදේශයට ද ගෙන යන ලදී. වර්තමානයේ මෙම විහාරස්ථානය එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ වෙසෙන බෞද්ධ ප්‍රජාවගේ ප්‍රධානතම බෞද්ධ ආගමික මධ්‍යස්ථානය ලෙස ක්‍රියා කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=20 April 2019|title=The Mahamevnawa Buddhist Monastery reinforces the UAE's dedication to integrate minority communities|url=https://www.khaleejtimes.com/uae/the-mahamevnawa-buddhist-monastery-reinforces-the-uaes-dedication-to-integrate-minority-communities |access-date=|website=Khaleej Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

== සේවාවන් සහ ක්‍රියාකාරකම් ==

[[File:Sacred bo tree of mahamevnawa dubai.jpg|thumb|250px|ඩුබායි මහමෙව්නාව බෞද්ධ විහාරස්ථානයේ ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ]]

මෙම විහාරස්ථානය ශ්‍රී ලංකික දේශීය බෞද්ධ ප්‍රජාව සඳහා ආගමික හා ආධ්‍යාත්මික වැඩසටහන් රැසක් සංවිධානය කරනු ලබයි. සෑම පෝය දිනයකම සිල් වැඩසටහන්, ධර්ම දේශනා සහ සමූහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වේ. මීට අමතරව, ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ උදෙසා සතිපතා බෝධි පූජා වැඩසටහන් සංවිධානය කරනු ලබයි. විහාරවාසී භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් දිනපතා බුද්ධ වන්දනා සහ සෙත් පිරිත් සජ්ඣායනා සිදුකරනු ලබන අතර, බැතිමතුන්ට උදෑසන සහ දහවල් දානමය පින්කම් සඳහා ද සහභාගි විය හැකිය.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=19 January 2019|title=The UAE’s Only Buddhist Temple Serves a Growing Population of Buddhists|url=https://www.buddhistdoor.net/news/the-uaes-only-buddhist-temple-serves-a-growing-population-of-buddhists/ |access-date=|website=BUDDHISTDOOR GLOBAL|language=en}}&lt;/ref&gt;

ආගමික කටයුතු වලට අමතරව, විදේශගත ශ්‍රී ලාංකික පවුල්වල දරුවන් සඳහා සතිපතා දහම් පාසල් වැඩසටහන් ද ක්‍රියාත්මක කරයි. එමඟින් බුදු දහම, ශ්‍රී ලාංකික සංස්කෘතිය සහ සම්ප්‍රදායික වටිනාකම් පිළිබඳ අධ්‍යාපනය ලබාදේ.[[වෙසක්]], [[පොසොන්]] සහ [[කඨින පූජෝත්සවය|කඨින පූජෝත්සවය]] වැනි ප්‍රධාන බෞද්ධ උත්සව අවස්ථාවලදී වෙසක් කූඩු, තොරණ, දන්සැල් සහ ලේ දන්දීමේ වැඩසටහන් ඇතුළු මහා පරිමාණ පුණ්‍ය කටයුතු සංවිධානය කරනු ලබයි.ශ්‍රී ලංකික ප්‍රජාවට පමණක් නොව තායිලන්ත,මියන්මාර,ඉන්දියානු,චීන,ජපන් ආදි රටවල බෞද්ධයන්ගේ විවිධ බෞද්ධ ආගමික උත්සව සහ චාරිත්‍ර සදහා ද විහාරය සහයෝගය ලබාදෙයි.එමෙන්ම මැදපෙරදිග කලාපයේ සේවය කරන ශ්‍රී ලාංකික සහ අනෙකුත් රටවල බෞද්ධ විදේශගත ශ්‍රමිකයන්ට අවශ්‍ය අවස්ථාවලදී උපදේශන සහ මානසික සහනය ලබාදීමේ කාර්යභාරයක් ද මෙම විහාරස්ථානය ඉටු කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=23 May 2024|title=Buddha Purnima Celebrated with Fervor by the Buddhist Community in UAE|url=https://newsonair.gov.in/buddha-purnima-celebrated-with-fervor-by-the-buddhist-community-in-uae/|access-date=|website=Newsonair|language=en}}&lt;/ref&gt;

== තවත් බලන්න ==
* [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]
* [[මැදපෙරදිග බුදුදහම]]
* [[එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ ආගම]]

== මූලාශ්‍ර ==

{{reflist}}

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://www.mahamevnawauae.ae/ Mahamevnawa Buddhist Temple, Dubai]</text>
      <sha1>q7blwn2t5r2k9qilooxmeb30cicpwm1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>792651</id>
      <parentid>792650</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T18:07:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* සේවාවන් සහ ක්‍රියාකාරකම් */</comment>
      <origin>792651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14002" sha1="dvcu1odhmq3uvekzo8m7psufkdob8jq" xml:space="preserve">{{Infobox religious building

| name                  = මහමෙව්නාව බෞද්ධ විහාරය - ඩුබායි

| native_name           = معبد ماهاميفناوا البوذي - دبي&lt;br&gt;Mahamevnawa Buddhist Temple - Dubai
| native_name_lang      = arb

| image                 = [[File:Mahamevnawa Dubai.jpg|250px]]

| image_upright         = 

| alt                   = 

| caption               = ඩුබායි මහමෙව්නාව අසපුවේ ප්‍රධාන බුද්ධ ප්‍රතිමාව 

| religious_affiliation = [[බුද්ධ ධර්මය]]

| tradition             = 

| sect                  = [[ථේරවාද බුදු දහම]]

| district              = 

| prefecture            = 

| province              = 

| region                = 

| deity                 = 

| rite                  = 

| festival              = &lt;!-- or |festivals= --&gt;

| organisational_status = &lt;!-- or |organizational_status= --&gt;

| ownership             = 

| governing_body        = 

| leadership            = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]

| bhattaraka            = 

| patron                = 

| consecration_year     = 

| functional_status     = අරාබි අර්ධද්වීපයේ ප්‍රථම බෞද්ධ විහාරය

| religious_features_label = 

| religious_features    = 

| location              = 51 වීදිය, 8 ඒ වීදිය, විලා අංකය : 03 - ඩුබායි - එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය 

| locale                = 

| municipality          = [[ඩුබායි]]

| cercle                = 

| state                 = ඩුබායි එමිරේටය 

| country               = එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය 

| map_type              =  Dubai 

| map_size              = 

| map_alt               = 

| map_relief            = 

| map_caption           = Location within Dubai

| grid_name             = 

| grid_position         = 

| sector                = 

| territory             = 

| administration        = 

| coordinates           = {{coord|25.2227097|55.257014|type:landmark_region:UAE|display=inline,title}}

| coordinates_footnotes = 

| heritage_designation  = 

| architect             = 

| architecture_type     = 

| architecture_style    = 

| founded_by            = [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]

| creator               = 

| funded_by             = 

| general_contractor    = 

| established           = 2008

| groundbreaking        = 

| year_completed        = 

| construction_cost     = 

| date_demolished       = &lt;!-- or |date_destroyed= --&gt;

| facade_direction      = 

| capacity              = 

| length                = 

| width                 = 

| width_nave            = 

| interior_area         = 

| height_max            = 

| dome_quantity         = 

| dome_height_outer     = 

| dome_height_inner     = 

| dome_dia_outer        = 

| dome_dia_inner        = 

| minaret_quantity      = 

| minaret_height        = 

| spire_quantity        = 

| spire_height          = 

| site_area             = 

| temple_quantity       = 

| monument_quantity     = 

| shrine_quantity       = 

| inscriptions          = 

| materials             = 

| elevation_m           = &lt;!-- or |elevation_ft= --&gt;

| elevation_footnotes   = 

| nrhp                  = 

| designated            = 

| added                 = 

| refnum                = 

| delisted1_date        = 

| website               = [https://www.mahamevnawauae.ae/වෙබ් අඩවිය]

| footnotes             = 

}}

'''ඩුබායි මහමෙව්නාව බෞද්ධ විහාරය''' (ඉංග්‍රීසි: ''Mahamevnawa Buddhist Temple Dubai'' / ''Dubai Mahamevnawa Buddhist Monastery'') යනු [[එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය|එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ]] [[ඩුබායි]] හි [[ජුමේරා]] ප්‍රදේශයේ පිහිටි බෞද්ධ ආගමික හා භාවනා මධ්‍යස්ථානයකි. මෙම විහාරස්ථානය [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ]] නිර්මාතෘ වන පූජ්‍ය [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන්ගේ අනුශාසකත්වය යටතේ 2008 වර්ෂයේදී ආරම්භ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=|title=Religious Inclusion |url=https://www.uae-embassy.org/discover-uae/society/religious-inclusion|access-date=|website=UAE Embassy|language=en}}&lt;/ref&gt;

එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ සහ ඒ අවට මැදපෙරදිග කලාපයේ වෙසෙන බෞද්ධ ජනතාවගේ ආගමික, ආධ්‍යාත්මික හා සංස්කෘතික අවශ්‍යතා සපුරාලීම සඳහා ස්ථාපිත කරන ලද පළමු හා ප්‍රධානතම බෞද්ධ විහාරස්ථානය ලෙස මෙය සැලකේ. මෙම විහාරය කේන්ද්‍ර කරගෙන බුද්ධ වන්දනා, ධර්ම දේශනා, සිල් වැඩසටහන් සහ භාවනා වැඩසටහන් ඇතුළු විවිධ ආගමික කටයුතු නිතිපතා සංවිධානය කරනු ලබයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=17 August 2023|title=Diamond in the Desert: The Dharma and the UAE’s House of Universal Truth |url=https://teahouse.buddhistdoor.net/diamond-in-the-desert-the-dharma-and-the-uaes-house-of-universal-truth/|access-date=|website=BUDDHISTDOOR GLOBAL|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ඉතිහාසය සහ පසුබිම ==

2008 වර්ෂයට පෙර එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ වේගයෙන් වර්ධනය වෙමින් පැවති ශ්‍රී ලාංකික සහ අනෙකුත් බෞද්ධ විදේශගත ප්‍රජාවට තම ආගමික වතාවත් සිදුකිරීමට හෝ ආධ්‍යාත්මික මඟපෙන්වීම ලබාගැනීමට ස්ථිර බෞද්ධ විහාරස්ථානයක් නොතිබුණි. එම අවශ්‍යතාව හඳුනාගනිමින්, එරට වෙසෙන ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ ජනතාවගේ ඉල්ලීම් අනුව [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] විසින් මෙම විහාරස්ථානය ආරම්භ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |last= |first= |date=03 January 2019|title=Exclusive: Inside the tiny Buddhist temple that serves half a million Dubai worshippers|url=https://www.thenationalnews.com/uae/exclusive-inside-the-tiny-buddhist-temple-that-serves-half-a-million-dubai-worshippers-1.807936|access-date=|website=The National|language=en}}&lt;/ref&gt;

අතිපූජ්‍ය [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන්ගේ මඟපෙන්වීම යටතේ 2008 වර්ෂයේදී ඩුබායි නගරයේ සත්වා (Satwa) ප්‍රදේශයේ නිවසක් තුළ කුඩා බෞද්ධ විහාරස්ථානයක් ලෙස මෙය ආරම්භ විය. මෙය අරාබි අර්ධද්වීපයේ ස්ථාපිත කරන ලද පළමු බෞද්ධ විහාරස්ථානය ලෙස සැලකේ. පසුව බැතිමතුන්ගේ සංඛ්‍යාව වැඩිවීමත් සමඟ 2010 වර්ෂයේදී ගර්හූඩ් (Garhoud) ප්‍රදේශයට ද, 2012 වර්ෂයේදී එහි වර්තමාන ස්ථානය වන ජුමේරා ප්‍රදේශයට ද ගෙන යන ලදී. වර්තමානයේ මෙම විහාරස්ථානය එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ වෙසෙන බෞද්ධ ප්‍රජාවගේ ප්‍රධානතම බෞද්ධ ආගමික මධ්‍යස්ථානය ලෙස ක්‍රියා කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=20 April 2019|title=The Mahamevnawa Buddhist Monastery reinforces the UAE's dedication to integrate minority communities|url=https://www.khaleejtimes.com/uae/the-mahamevnawa-buddhist-monastery-reinforces-the-uaes-dedication-to-integrate-minority-communities |access-date=|website=Khaleej Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

== සේවාවන් සහ ක්‍රියාකාරකම් ==

[[File:Sacred bo tree of mahamevnawa dubai.jpg|thumb|250px|ඩුබායි මහමෙව්නාව බෞද්ධ විහාරස්ථානයේ ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ]]

මෙම විහාරස්ථානය ශ්‍රී ලංකික දේශීය බෞද්ධ ප්‍රජාව සඳහා ආගමික හා ආධ්‍යාත්මික වැඩසටහන් රැසක් සංවිධානය කරනු ලබයි. සෑම පෝය දිනයකම සිල් වැඩසටහන්, ධර්ම දේශනා සහ සමූහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වේ. මීට අමතරව, ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ උදෙසා සතිපතා බෝධි පූජා වැඩසටහන් සංවිධානය කරනු ලබයි. විහාරවාසී භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් දිනපතා බුද්ධ වන්දනා සහ සෙත් පිරිත් සජ්ඣායනා සිදුකරනු ලබන අතර, බැතිමතුන්ට උදෑසන සහ දහවල් දානමය පින්කම් සඳහා ද සහභාගි විය හැකිය.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=19 January 2019|title=The UAE’s Only Buddhist Temple Serves a Growing Population of Buddhists|url=https://www.buddhistdoor.net/news/the-uaes-only-buddhist-temple-serves-a-growing-population-of-buddhists/ |access-date=|website=BUDDHISTDOOR GLOBAL|language=en}}&lt;/ref&gt;

ආගමික කටයුතු වලට අමතරව, විදේශගත ශ්‍රී ලාංකික පවුල්වල දරුවන් සඳහා සතිපතා දහම් පාසල් වැඩසටහන් ද ක්‍රියාත්මක කරයි. එමඟින් බුදු දහම, ශ්‍රී ලාංකික සංස්කෘතිය සහ සම්ප්‍රදායික වටිනාකම් පිළිබඳ අධ්‍යාපනය ලබාදේ.[[වෙසක්]], [[පොසොන්]] සහ [[කඨින චීවර පූජාව|කඨින පූජෝත්සවය]] වැනි ප්‍රධාන බෞද්ධ උත්සව අවස්ථාවලදී වෙසක් කූඩු, තොරණ, දන්සැල් සහ ලේ දන්දීමේ වැඩසටහන් ඇතුළු මහා පරිමාණ පුණ්‍ය කටයුතු සංවිධානය කරනු ලබයි.ශ්‍රී ලංකික ප්‍රජාවට පමණක් නොව තායිලන්ත,මියන්මාර,ඉන්දියානු,චීන,ජපන් ආදි රටවල බෞද්ධයන්ගේ විවිධ බෞද්ධ ආගමික උත්සව සහ චාරිත්‍ර සදහා ද විහාරය සහයෝගය ලබාදෙයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=12 October 2022|title=The Royal Thai Consulate-General in Dubai organizes a remembrance ceremony to commemorate the passing of His Majesty King Bhumibol Adulyadej The Great, 13 October 2022.
|url=https://mfa.go.th/en/content/pr-dubai-10132022-2?cate=5d5bcb4e15e39c3060006844|access-date=|website=Ministry of Foreign Affairs , Kingdom of Thailand |language=en}}&lt;/ref&gt;
එමෙන්ම මැදපෙරදිග කලාපයේ සේවය කරන ශ්‍රී ලාංකික සහ අනෙකුත් රටවල බෞද්ධ විදේශගත ශ්‍රමිකයන්ට අවශ්‍ය අවස්ථාවලදී උපදේශන සහ මානසික සහනය ලබාදීමේ කාර්යභාරයක් ද මෙම විහාරස්ථානය ඉටු කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=23 May 2024|title=Buddha Purnima Celebrated with Fervor by the Buddhist Community in UAE|url=https://newsonair.gov.in/buddha-purnima-celebrated-with-fervor-by-the-buddhist-community-in-uae/|access-date=|website=Newsonair|language=en}}&lt;/ref&gt;

== තවත් බලන්න ==
* [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]
* [[මැදපෙරදිග බුදුදහම]]
* [[එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ ආගම]]

== මූලාශ්‍ර ==

{{reflist}}

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://www.mahamevnawauae.ae/ Mahamevnawa Buddhist Temple, Dubai]</text>
      <sha1>dvcu1odhmq3uvekzo8m7psufkdob8jq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>792652</id>
      <parentid>792651</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T18:12:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* සේවාවන් සහ ක්‍රියාකාරකම් */</comment>
      <origin>792652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14406" sha1="p6ndv7u0izgibeymgdyzlq2bkxwriq6" xml:space="preserve">{{Infobox religious building

| name                  = මහමෙව්නාව බෞද්ධ විහාරය - ඩුබායි

| native_name           = معبد ماهاميفناوا البوذي - دبي&lt;br&gt;Mahamevnawa Buddhist Temple - Dubai
| native_name_lang      = arb

| image                 = [[File:Mahamevnawa Dubai.jpg|250px]]

| image_upright         = 

| alt                   = 

| caption               = ඩුබායි මහමෙව්නාව අසපුවේ ප්‍රධාන බුද්ධ ප්‍රතිමාව 

| religious_affiliation = [[බුද්ධ ධර්මය]]

| tradition             = 

| sect                  = [[ථේරවාද බුදු දහම]]

| district              = 

| prefecture            = 

| province              = 

| region                = 

| deity                 = 

| rite                  = 

| festival              = &lt;!-- or |festivals= --&gt;

| organisational_status = &lt;!-- or |organizational_status= --&gt;

| ownership             = 

| governing_body        = 

| leadership            = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]

| bhattaraka            = 

| patron                = 

| consecration_year     = 

| functional_status     = අරාබි අර්ධද්වීපයේ ප්‍රථම බෞද්ධ විහාරය

| religious_features_label = 

| religious_features    = 

| location              = 51 වීදිය, 8 ඒ වීදිය, විලා අංකය : 03 - ඩුබායි - එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය 

| locale                = 

| municipality          = [[ඩුබායි]]

| cercle                = 

| state                 = ඩුබායි එමිරේටය 

| country               = එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය 

| map_type              =  Dubai 

| map_size              = 

| map_alt               = 

| map_relief            = 

| map_caption           = Location within Dubai

| grid_name             = 

| grid_position         = 

| sector                = 

| territory             = 

| administration        = 

| coordinates           = {{coord|25.2227097|55.257014|type:landmark_region:UAE|display=inline,title}}

| coordinates_footnotes = 

| heritage_designation  = 

| architect             = 

| architecture_type     = 

| architecture_style    = 

| founded_by            = [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]

| creator               = 

| funded_by             = 

| general_contractor    = 

| established           = 2008

| groundbreaking        = 

| year_completed        = 

| construction_cost     = 

| date_demolished       = &lt;!-- or |date_destroyed= --&gt;

| facade_direction      = 

| capacity              = 

| length                = 

| width                 = 

| width_nave            = 

| interior_area         = 

| height_max            = 

| dome_quantity         = 

| dome_height_outer     = 

| dome_height_inner     = 

| dome_dia_outer        = 

| dome_dia_inner        = 

| minaret_quantity      = 

| minaret_height        = 

| spire_quantity        = 

| spire_height          = 

| site_area             = 

| temple_quantity       = 

| monument_quantity     = 

| shrine_quantity       = 

| inscriptions          = 

| materials             = 

| elevation_m           = &lt;!-- or |elevation_ft= --&gt;

| elevation_footnotes   = 

| nrhp                  = 

| designated            = 

| added                 = 

| refnum                = 

| delisted1_date        = 

| website               = [https://www.mahamevnawauae.ae/වෙබ් අඩවිය]

| footnotes             = 

}}

'''ඩුබායි මහමෙව්නාව බෞද්ධ විහාරය''' (ඉංග්‍රීසි: ''Mahamevnawa Buddhist Temple Dubai'' / ''Dubai Mahamevnawa Buddhist Monastery'') යනු [[එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය|එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ]] [[ඩුබායි]] හි [[ජුමේරා]] ප්‍රදේශයේ පිහිටි බෞද්ධ ආගමික හා භාවනා මධ්‍යස්ථානයකි. මෙම විහාරස්ථානය [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ]] නිර්මාතෘ වන පූජ්‍ය [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන්ගේ අනුශාසකත්වය යටතේ 2008 වර්ෂයේදී ආරම්භ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=|title=Religious Inclusion |url=https://www.uae-embassy.org/discover-uae/society/religious-inclusion|access-date=|website=UAE Embassy|language=en}}&lt;/ref&gt;

එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ සහ ඒ අවට මැදපෙරදිග කලාපයේ වෙසෙන බෞද්ධ ජනතාවගේ ආගමික, ආධ්‍යාත්මික හා සංස්කෘතික අවශ්‍යතා සපුරාලීම සඳහා ස්ථාපිත කරන ලද පළමු හා ප්‍රධානතම බෞද්ධ විහාරස්ථානය ලෙස මෙය සැලකේ. මෙම විහාරය කේන්ද්‍ර කරගෙන බුද්ධ වන්දනා, ධර්ම දේශනා, සිල් වැඩසටහන් සහ භාවනා වැඩසටහන් ඇතුළු විවිධ ආගමික කටයුතු නිතිපතා සංවිධානය කරනු ලබයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=17 August 2023|title=Diamond in the Desert: The Dharma and the UAE’s House of Universal Truth |url=https://teahouse.buddhistdoor.net/diamond-in-the-desert-the-dharma-and-the-uaes-house-of-universal-truth/|access-date=|website=BUDDHISTDOOR GLOBAL|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ඉතිහාසය සහ පසුබිම ==

2008 වර්ෂයට පෙර එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ වේගයෙන් වර්ධනය වෙමින් පැවති ශ්‍රී ලාංකික සහ අනෙකුත් බෞද්ධ විදේශගත ප්‍රජාවට තම ආගමික වතාවත් සිදුකිරීමට හෝ ආධ්‍යාත්මික මඟපෙන්වීම ලබාගැනීමට ස්ථිර බෞද්ධ විහාරස්ථානයක් නොතිබුණි. එම අවශ්‍යතාව හඳුනාගනිමින්, එරට වෙසෙන ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ ජනතාවගේ ඉල්ලීම් අනුව [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] විසින් මෙම විහාරස්ථානය ආරම්භ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |last= |first= |date=03 January 2019|title=Exclusive: Inside the tiny Buddhist temple that serves half a million Dubai worshippers|url=https://www.thenationalnews.com/uae/exclusive-inside-the-tiny-buddhist-temple-that-serves-half-a-million-dubai-worshippers-1.807936|access-date=|website=The National|language=en}}&lt;/ref&gt;

අතිපූජ්‍ය [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන්ගේ මඟපෙන්වීම යටතේ 2008 වර්ෂයේදී ඩුබායි නගරයේ සත්වා (Satwa) ප්‍රදේශයේ නිවසක් තුළ කුඩා බෞද්ධ විහාරස්ථානයක් ලෙස මෙය ආරම්භ විය. මෙය අරාබි අර්ධද්වීපයේ ස්ථාපිත කරන ලද පළමු බෞද්ධ විහාරස්ථානය ලෙස සැලකේ. පසුව බැතිමතුන්ගේ සංඛ්‍යාව වැඩිවීමත් සමඟ 2010 වර්ෂයේදී ගර්හූඩ් (Garhoud) ප්‍රදේශයට ද, 2012 වර්ෂයේදී එහි වර්තමාන ස්ථානය වන ජුමේරා ප්‍රදේශයට ද ගෙන යන ලදී. වර්තමානයේ මෙම විහාරස්ථානය එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ වෙසෙන බෞද්ධ ප්‍රජාවගේ ප්‍රධානතම බෞද්ධ ආගමික මධ්‍යස්ථානය ලෙස ක්‍රියා කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=20 April 2019|title=The Mahamevnawa Buddhist Monastery reinforces the UAE's dedication to integrate minority communities|url=https://www.khaleejtimes.com/uae/the-mahamevnawa-buddhist-monastery-reinforces-the-uaes-dedication-to-integrate-minority-communities |access-date=|website=Khaleej Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

== සේවාවන් සහ ක්‍රියාකාරකම් ==

[[File:Sacred bo tree of mahamevnawa dubai.jpg|thumb|250px|ඩුබායි මහමෙව්නාව බෞද්ධ විහාරස්ථානයේ ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ]]

මෙම විහාරස්ථානය ශ්‍රී ලංකික දේශීය බෞද්ධ ප්‍රජාව සඳහා ආගමික හා ආධ්‍යාත්මික වැඩසටහන් රැසක් සංවිධානය කරනු ලබයි. සෑම පෝය දිනයකම සිල් වැඩසටහන්, ධර්ම දේශනා සහ සමූහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වේ. මීට අමතරව, ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ උදෙසා සතිපතා බෝධි පූජා වැඩසටහන් සංවිධානය කරනු ලබයි. විහාරවාසී භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් දිනපතා බුද්ධ වන්දනා සහ සෙත් පිරිත් සජ්ඣායනා සිදුකරනු ලබන අතර, බැතිමතුන්ට උදෑසන සහ දහවල් දානමය පින්කම් සඳහා ද සහභාගි විය හැකිය.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=19 January 2019|title=The UAE’s Only Buddhist Temple Serves a Growing Population of Buddhists|url=https://www.buddhistdoor.net/news/the-uaes-only-buddhist-temple-serves-a-growing-population-of-buddhists/ |access-date=|website=BUDDHISTDOOR GLOBAL|language=en}}&lt;/ref&gt;

ආගමික කටයුතු වලට අමතරව, විදේශගත ශ්‍රී ලාංකික පවුල්වල දරුවන් සඳහා සතිපතා දහම් පාසල් වැඩසටහන් ද ක්‍රියාත්මක කරයි. එමඟින් බුදු දහම, ශ්‍රී ලාංකික සංස්කෘතිය සහ සම්ප්‍රදායික වටිනාකම් පිළිබඳ අධ්‍යාපනය ලබාදේ.[[වෙසක්]], [[පොසොන්]] සහ [[කඨින චීවර පූජාව|කඨින පූජෝත්සවය]] වැනි ප්‍රධාන බෞද්ධ උත්සව අවස්ථාවලදී වෙසක් කූඩු, තොරණ, දන්සැල් සහ ලේ දන්දීමේ වැඩසටහන් ඇතුළු මහා පරිමාණ පුණ්‍ය කටයුතු සංවිධානය කරනු ලබයි.ශ්‍රී ලංකික ප්‍රජාවට පමණක් නොව තායිලන්ත,මියන්මාර,ඉන්දියානු,චීන,ජපන් ආදි රටවල බෞද්ධයන්ගේ විවිධ බෞද්ධ ආගමික උත්සව සහ චාරිත්‍ර සදහා ද විහාරය සහයෝගය ලබාදෙයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=12 October 2022|title=The Royal Thai Consulate-General in Dubai organizes a remembrance ceremony to commemorate the passing of His Majesty King Bhumibol Adulyadej The Great, 13 October 2022.
|url=https://mfa.go.th/en/content/pr-dubai-10132022-2?cate=5d5bcb4e15e39c3060006844|access-date=|website=Ministry of Foreign Affairs , Kingdom of Thailand |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=06 June 2023|title=A Buddhist ceremony to commemorate the auspicious occasion of the Birthday of Her Majesty Queen Suthida Bajrasudhabimalalakshana and Visakha Bucha Day
|url=https://abudhabi.thaiembassy.org/en/content/hmqueenandvisakhabucha2023?cate=5d7d091f15e39c1eb80062fc|access-date=|website=Ministry of Foreign Affairs , Kingdom of Thailand |language=en}}&lt;/ref&gt;
එමෙන්ම මැදපෙරදිග කලාපයේ සේවය කරන ශ්‍රී ලාංකික සහ අනෙකුත් රටවල බෞද්ධ විදේශගත ශ්‍රමිකයන්ට අවශ්‍ය අවස්ථාවලදී උපදේශන සහ මානසික සහනය ලබාදීමේ කාර්යභාරයක් ද මෙම විහාරස්ථානය ඉටු කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=23 May 2024|title=Buddha Purnima Celebrated with Fervor by the Buddhist Community in UAE|url=https://newsonair.gov.in/buddha-purnima-celebrated-with-fervor-by-the-buddhist-community-in-uae/|access-date=|website=Newsonair|language=en}}&lt;/ref&gt;

== තවත් බලන්න ==
* [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]
* [[මැදපෙරදිග බුදුදහම]]
* [[එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ ආගම]]

== මූලාශ්‍ර ==

{{reflist}}

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://www.mahamevnawauae.ae/ Mahamevnawa Buddhist Temple, Dubai]</text>
      <sha1>p6ndv7u0izgibeymgdyzlq2bkxwriq6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ශෝකවන ඇතීනා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195003</id>
    <revision>
      <id>792625</id>
      <timestamp>2026-06-01T14:26:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1275845406|Mourning Athena]]&quot;</comment>
      <origin>792625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4363" sha1="mtidbg6f9rr9x6htkhcneg77diwnosj" xml:space="preserve">
[[ගොනුව:Pensive_Athena_in_Acropolis_Museum_2024.jpg|thumb|ශෝකවන ඇතීනා]]
'''ශෝකවන ඇතීනා''' (හෝ {{Langx|el|Σκεπτομένη Αθηνά}}   &quot;කල්පනාකාරී ඇතීනා&quot;) ලෙස හඳුන්වන්නේ ක්‍රි.පූ. 460ට පමණ දින නියම කරන ලද [[ඇතන්ස්|ඇතීනියානු]] කිරිගරුඬ කැටයමක් වන අතර එය ඇතන්ස් නගරයේ අනුශාසිකාව සහ ප්‍රඥාවේ සහ යුද්ධයේ ග්‍රීක දේවතාවිය [[ඇතීනා|වන ඇතීනා]] නිරූපණය කරයි. මෙම කැටයම මීටර් 0.48 ක් උස වන අතර එය පැරියන් කිරිගරුඬ වලින් සාදා ඇත. අද එය ඇතන්ස්හි ඇක්‍රොපොලිස් කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කර ඇති අතර භාණ්ඩ ලේඛන අංක 695 ලෙස නම්කොට ඇත.

== විස්තරය ==
කොරින්තියන් වර්ගයේ හිස්වැස්මකින් පැළඳි ඇතීනා දේවතාවිය, උරහිස් වලින් එල්ලා ඉණෙන් ගැටගසා ඇති පෙප්ලෝස් නම්

වස්ත්‍රයක් පැළඳ සිටී. ඇය ඇගේ දකුණු අත උකුල මත තබාගෙන ඇගේ වම් කකුල ඇගේ දකුණු කකුල හරහා තබාගෙන ඇත. ඇගේ වම් අත ඇය හේත්තු වී සිටින හෙල්ලයක් අල්ලාගෙන සිටින අතර ඇගේ හිස ආනත වේ.

1888 දී [[ඇතන්ස් හි ඇක්‍රොපොලිසය|ඇතන්ස්හි ඇක්‍රොපොලිස්]] වලින් හමුවූ මෙම කැටයමේ ඇගේ නැමුණු හිසෙහි අර්ථය විවාදයට තුඩු දී ඇත. සාම්ප්‍රදායික නාමය අනුව ඇඟවෙන්නේ, බොහෝ දෙනෙක් දුක හෝ කල්පනාකාරී බව දැක්වීමට ඉරියව්ව ගෙන ඇති අතර, එමඟින් නරඹන්නාගේ දකුණු පස ඇති සෘජුකෝණාස්‍රාකාර වස්තුව සොහොන් සලකුණක් ලෙස සේවය කරන ගල් පුවරුවක් [[ශිලා ඵලකය|වන ශිලාවක්]] ලෙස අර්ථකථනය කරති. තවත් සමහරු 'වෙහෙසට පත් ඇතීනා' දකින අතර තවත් සමහරු තවමත් එවැනි හැඟීම් නොපෙනෙන බව පවසති. සෘජුකෝණාස්‍රාකාර වස්තුවේ නිශ්චිත ස්වභාවය ද අපැහැදිලි ය - සමහරු යෝජනා කරන්නේ එය මත වස්තුවක් තබා ඇති බවයි (උදා: ළදරු එරික්තෝනියස් ) - තවත් සමහරු එය ධාවන පථයකින් සලකුණක් බවයි.

== මෙයද බලන්න ==

* [[පයිරියස් ඇතීනා|පිරියස් ඇතීනා]]
* ලෙම්නියානු ඇතීනා
* ඇතීනා ඩෙමෙගොරුසා
* වෙලේට්‍රි හි ඇතීනා

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://www.theacropolismuseum.gr/en/relief-pensive-athena ඇක්‍රොපොලිස් කෞතුකාගාරයේ &quot;කල්පනාකාරී ඇතීනා&quot; හි කැටයම] ලබා ගන්නා ලදී:2024.05.29.
* [http://odysseus.culture.gr/h/4/eh430.jsp?obj_id=4642 ඇක්‍රොපොලිස් කෞතුකාගාරයේ දත්ත සමුදා ප්‍රවේශය.] odysseus.culture.gr හි.
{{Acropolis of Athens}}{{අධිකාරී පාලනය}}</text>
      <sha1>mtidbg6f9rr9x6htkhcneg77diwnosj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>792626</id>
      <parentid>792625</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:26:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment>/* මෙයද බලන්න */</comment>
      <origin>792626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4329" sha1="logt04qdg44d660yp0gltlnl9rk7pr9" xml:space="preserve">
[[ගොනුව:Pensive_Athena_in_Acropolis_Museum_2024.jpg|thumb|ශෝකවන ඇතීනා]]
'''ශෝකවන ඇතීනා''' (හෝ {{Langx|el|Σκεπτομένη Αθηνά}}   &quot;කල්පනාකාරී ඇතීනා&quot;) ලෙස හඳුන්වන්නේ ක්‍රි.පූ. 460ට පමණ දින නියම කරන ලද [[ඇතන්ස්|ඇතීනියානු]] කිරිගරුඬ කැටයමක් වන අතර එය ඇතන්ස් නගරයේ අනුශාසිකාව සහ ප්‍රඥාවේ සහ යුද්ධයේ ග්‍රීක දේවතාවිය [[ඇතීනා|වන ඇතීනා]] නිරූපණය කරයි. මෙම කැටයම මීටර් 0.48 ක් උස වන අතර එය පැරියන් කිරිගරුඬ වලින් සාදා ඇත. අද එය ඇතන්ස්හි ඇක්‍රොපොලිස් කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කර ඇති අතර භාණ්ඩ ලේඛන අංක 695 ලෙස නම්කොට ඇත.

== විස්තරය ==
කොරින්තියන් වර්ගයේ හිස්වැස්මකින් පැළඳි ඇතීනා දේවතාවිය, උරහිස් වලින් එල්ලා ඉණෙන් ගැටගසා ඇති පෙප්ලෝස් නම්

වස්ත්‍රයක් පැළඳ සිටී. ඇය ඇගේ දකුණු අත උකුල මත තබාගෙන ඇගේ වම් කකුල ඇගේ දකුණු කකුල හරහා තබාගෙන ඇත. ඇගේ වම් අත ඇය හේත්තු වී සිටින හෙල්ලයක් අල්ලාගෙන සිටින අතර ඇගේ හිස ආනත වේ.

1888 දී [[ඇතන්ස් හි ඇක්‍රොපොලිසය|ඇතන්ස්හි ඇක්‍රොපොලිස්]] වලින් හමුවූ මෙම කැටයමේ ඇගේ නැමුණු හිසෙහි අර්ථය විවාදයට තුඩු දී ඇත. සාම්ප්‍රදායික නාමය අනුව ඇඟවෙන්නේ, බොහෝ දෙනෙක් දුක හෝ කල්පනාකාරී බව දැක්වීමට ඉරියව්ව ගෙන ඇති අතර, එමඟින් නරඹන්නාගේ දකුණු පස ඇති සෘජුකෝණාස්‍රාකාර වස්තුව සොහොන් සලකුණක් ලෙස සේවය කරන ගල් පුවරුවක් [[ශිලා ඵලකය|වන ශිලාවක්]] ලෙස අර්ථකථනය කරති. තවත් සමහරු 'වෙහෙසට පත් ඇතීනා' දකින අතර තවත් සමහරු තවමත් එවැනි හැඟීම් නොපෙනෙන බව පවසති. සෘජුකෝණාස්‍රාකාර වස්තුවේ නිශ්චිත ස්වභාවය ද අපැහැදිලි ය - සමහරු යෝජනා කරන්නේ එය මත වස්තුවක් තබා ඇති බවයි (උදා: ළදරු එරික්තෝනියස් ) - තවත් සමහරු එය ධාවන පථයකින් සලකුණක් බවයි.

== මෙයද බලන්න ==

* [[පයිරියස් ඇතීනා]]
* [[ලෙම්නියානු ඇතීනා]]
* ඇතීනා ඩෙමෙගොරුසා
* වෙලේට්‍රි හි ඇතීනා

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://www.theacropolismuseum.gr/en/relief-pensive-athena ඇක්‍රොපොලිස් කෞතුකාගාරයේ &quot;කල්පනාකාරී ඇතීනා&quot; හි කැටයම] ලබා ගන්නා ලදී:2024.05.29.
* [http://odysseus.culture.gr/h/4/eh430.jsp?obj_id=4642 ඇක්‍රොපොලිස් කෞතුකාගාරයේ දත්ත සමුදා ප්‍රවේශය.] odysseus.culture.gr හි.
{{Acropolis of Athens}}{{අධිකාරී පාලනය}}</text>
      <sha1>logt04qdg44d660yp0gltlnl9rk7pr9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පාවහන සකසන නයිකි</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195004</id>
    <revision>
      <id>792627</id>
      <timestamp>2026-06-01T14:51:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1310837876|Nike Fixing her Sandal]]&quot;</comment>
      <origin>792627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3684" sha1="mbck5hk8jnic0bw9nbhhzknifm2d7gr" xml:space="preserve">
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{තොරතුරුකොටුව කලා නිර්මාණය|title=පාවහන සකසන නයිකි|image=Nike adjusting sandal.jpg|caption=The relief in the Acropolis Museum|movement=මුල්කාලීන සම්භාව්‍ය|condition=අත, හිස සහ පියාපත් නැතිවී ඇත; විශාල පුවරුවක දකුණු කොටස|medium=[[පෙන්ටලික කිරිගරුඬ]]|subject=නයිකි සිය පාවහන සකසයි හෝ ඉවත් කරයි|year=ක්‍රි.පූ. 420–400|other_language_1=ග්‍රීක|other_title_1={{lang|el|Νίκη Σανδαλίζουσα}}|height_metric=106|width_metric=52|owner=[[ග්‍රීසිය]]|city=[[ඇතන්ස්]]|museum=[[ඇක්‍රොපොලිස් කෞතුකාගාරය]]|website=|catalogue=අං 973&lt;ref name=&quot;ody&quot;/&gt;}}

'''''පාවහන සකසන නයිකි''''' ( {{Langx|grc|Νίκη Σανδαλίζουσα|Níkē Sandalízousa}}     ), '''''පාවහන ගලවා දමන නයිකි''''' හෝ '''''පාවහන් බඳින නයිකි'''''  ලෙසද හැඳින්වේ, {{Sfn|Morris|1994}} මෙය පුරාණ ග්‍රීක ජයග්‍රහණයේ දේවතාවිය වන නයිකි ඇගේ දකුණු පාදයේ පාවහන සවි කිරීමේ හෝ ඉවත් කිරීමේ ක්‍රියාවලියේදී නිරූපණය කරන පුරාණ කිරිගරුඬ කැටයමකි. {{Sfn|Trianti|1998|pages=382–383}} ක්‍රි.පූ. පස්වන සියවසේ අගභාගයේ නිර්මිත මෙම මූර්තිය පැරපෙට් එකකින් විශාල ස්ලැබ් එකක ඉතිරි දකුණු කොටස වන අතර එය මුලින් [[ඇතන්ස් හි ඇක්‍රොපොලිසය|ඇතන්ස්හි ඇක්‍රොපොලිස් හි]] [[ඇතීනා නයිකි දේවස්ථානය|ඇතීනා නයික් දේවාලය]] අලංකාර කළේය. එය දැන් [[ග්‍රීසිය|ග්‍රීසියේ]] [[ඇතන්ස්|ඇතන්ස්හි]] ඇක්‍රොපොලිස් කෞතුකාගාරයේ, භාණ්ඩ ලේඛන අංක 973 යටතේ තබා ප්‍රදර්ශනය කෙරේ &lt;ref name=&quot;ody&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Νίκη Σανδαλιζόμενη |trans-title=Nike Wearing her Sandal |url=http://odysseus.culture.gr/h/4/gh430.jsp?obj_id=17241 |access-date=December 5, 2023 |website=odysseus.culture.gr |language=Greek}}&lt;/ref&gt; කැටයමෙන් වැඩි කොටසක් ශේෂව ඇතත්, ඇගේ හිස සහ වම් අත අතුරුදහන් වී ඇත.

== ආශ්‍රේයයන් ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

== බාහිර සබැඳි ==

* {{කොමන්ස් ප්‍රවර්ගය-පේළිගත|ACMA 973 Nike Fixing Her Sandal|Nike Fixing her Sandal}}
{{Acropolis of Athens}}{{Sculptures of Nike}}{{අධිකාරී පාලනය}}
[[ප්‍රවර්ගය:Pages using infobox mapframe without shape links in Wikidata]]
[[ප්‍රවර්ගය:ග්‍රීක-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි]]</text>
      <sha1>mbck5hk8jnic0bw9nbhhzknifm2d7gr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>792629</id>
      <parentid>792627</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T14:54:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <origin>792629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3747" sha1="tc8pqk76z16jyugzdpeszns4o856gsr" xml:space="preserve">
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{තොරතුරුකොටුව කලා නිර්මාණය|title=පාවහන සකසන නයිකි|image=Nike adjusting sandal.jpg|caption=මෙම කැටයම ඇක්‍රොපොලිස් කෞතුකාගාරයේ ඇත|movement=මුල්කාලීන සම්භාව්‍ය|condition=අත, හිස සහ පියාපත් නැතිවී ඇත; විශාල පුවරුවක දකුණු කොටස|medium=[[පෙන්ටලික කිරිගරුඬ]]|subject=නයිකි සිය පාවහන සකසයි හෝ ඉවත් කරයි|year=ක්‍රි.පූ. 420–400|other_language_1=ග්‍රීක|other_title_1={{lang|el|Νίκη Σανδαλίζουσα}}|height_metric=106|width_metric=52|owner=[[ග්‍රීසිය]]|city=[[ඇතන්ස්]]|museum=[[ඇක්‍රොපොලිස් කෞතුකාගාරය]]|website=|catalogue=අං 973&lt;ref name=&quot;ody&quot;/&gt;}}

'''''පාවහන සකසන නයිකි''''' ({{Langx|grc|Νίκη Σανδαλίζουσα|Níkē Sandalízousa}}), '''''පාවහන ගලවා දමන නයිකි''''' හෝ '''''පාවහන් බඳින නයිකි'''''  ලෙසද හැඳින්වේ, {{Sfn|Morris|1994}} මෙය පුරාණ ග්‍රීක ජයග්‍රහණයේ දේවතාවිය වන නයිකි ඇගේ දකුණු පාදයේ පාවහන සවි කිරීමේ හෝ ඉවත් කිරීමේ ක්‍රියාවලියේදී නිරූපණය කරන පුරාණ කිරිගරුඬ කැටයමකි. {{Sfn|Trianti|1998|pages=382–383}} ක්‍රි.පූ. පස්වන සියවසේ අගභාගයේ නිර්මිත මෙම මූර්තිය පැරපෙට් එකකින් විශාල ස්ලැබ් එකක ඉතිරි දකුණු කොටස වන අතර එය මුලින් [[ඇතන්ස් හි ඇක්‍රොපොලිසය|ඇතන්ස්හි ඇක්‍රොපොලිස් හි]] [[ඇතීනා නයිකි දේවස්ථානය|ඇතීනා නයික් දේවාලය]] අලංකාර කළේය. එය දැන් [[ග්‍රීසිය|ග්‍රීසියේ]] [[ඇතන්ස්|ඇතන්ස්හි]] ඇක්‍රොපොලිස් කෞතුකාගාරයේ, භාණ්ඩ ලේඛන අංක 973 යටතේ තබා ප්‍රදර්ශනය කෙරේ &lt;ref name=&quot;ody&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Νίκη Σανδαλιζόμενη |trans-title=Nike Wearing her Sandal |url=http://odysseus.culture.gr/h/4/gh430.jsp?obj_id=17241 |access-date=December 5, 2023 |website=odysseus.culture.gr |language=Greek}}&lt;/ref&gt; කැටයමෙන් වැඩි කොටසක් ශේෂව ඇතත්, ඇගේ හිස සහ වම් අත අතුරුදහන් වී ඇත.

== ආශ්‍රේයයන් ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

== බාහිර සබැඳි ==

* {{කොමන්ස් ප්‍රවර්ගය-පේළිගත|ACMA 973 Nike Fixing Her Sandal|Nike Fixing her Sandal}}
{{Acropolis of Athens}}{{Sculptures of Nike}}{{අධිකාරී පාලනය}}
[[ප්‍රවර්ගය:Pages using infobox mapframe without shape links in Wikidata]]
[[ප්‍රවර්ගය:ග්‍රීක-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි]]</text>
      <sha1>tc8pqk76z16jyugzdpeszns4o856gsr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාමොත්‍රේස් හි පියාපත් සහිත විජයග්‍රහණයේ දෙවඟන</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195005</id>
    <revision>
      <id>792630</id>
      <timestamp>2026-06-01T15:05:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1346258021|Winged Victory of Samothrace]]&quot;</comment>
      <origin>792630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4703" sha1="iz2ja72myv76mhef87kveel10g2sfy0" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{තොරතුරුකොටුව කලා නිර්මාණය|image=[[File:Victoire de Samothrace - Musee du Louvre - 20190812.jpg|250px|alt=White marble sculpture of a female figure striding forward on a grey marble ships prow, with large wings extending behind her. The statue is missing its original arms and head.|The ''Winged Victory of Samothrace'']]|alt=අළු කිරිගරුඬවලින් තැනූ නැව් බඳක් මත සුදු කිරිගරුඬවලින් තැනූ පියාපත් සහිත කාන්තා රූපය; මෙහි අත් සහ හිස දක්නට නොමැත.|title=''සාමොත්‍රේස් හි පියාපත් සහිත විජයග්‍රහණයේ දෙවඟන''&lt;br/&gt; ''පියාපත් සහිත නයිකි''&lt;br/&gt;''සාමොත්‍රේස් හි නයිකි''&lt;br/&gt;{{lang|fr|Victoire de Samothrace}}|italic title=no|artist=|year={{c.}} 200–190 [[ක්‍රිස්තු පූර්ව|ක්‍රි.පූ.]]&lt;ref name=Janson&gt;[[H. W. Janson|Janson, H.W.]] (1995)''History of Art''. 5th edn. Revised and expanded by Anthony F. Janson. London: [[Thames &amp; Hudson]], pp. 157–158. {{ISBN|0500237018}}&lt;/ref&gt;|type=[[පැරියන් කිරිගරුඬ]]|height_metric=244|metric_unit=cm|imperial_unit=in|city=පැරිස්|museum=[[ලූවර්]]}}

'''''සාමොත්‍රේස් හි පියාපත් සහිත විජයග්‍රහණයේ දෙවඟන''''', නැතහොත් '''''සාමොත්‍රේස් හි නයිකි''''', &lt;ref&gt;In [[ග්‍රීක භාෂාව|Greek]] the statue is called the {{බස|el-Latn|Níki tis Samothrákis}} ({{බස|el|Νίκη της Σαμοθράκης}}) and in [[ප්‍රංශ භාෂාව|French]] {{බස|fr|la Victoire de Samothrace}}. &lt;/ref&gt; යනු ඊසානදිග ඊජියන් මුහුදේ සාමොත්‍රේස් දූපතෙන් මුලින් සොයා ගන්නා ලද දිව්‍යමය ස්මාරකයකි. එය ක්‍රි.පූ. 2 වන සියවසේ (ක්‍රි.පූ. 190) ආරම්භයේ නිර්මාණය කරන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරෙන මෙය හෙලනිස්තික යුගයේ ග්‍රීක මූර්ති සඳහා විශිෂ්ට නිදසුනකි. එය නයිකි (විජයග්‍රහණයේ) දේවතාවිය නියෝජනය කරන ප්‍රතිමාවකින් සමන්විත වන අතර, එහි හිස සහ අත් අතුරුදහන් වී ඇති අතර, නැවක හැඩයෙන් යුත් පාදමක් ඇත.

ස්මාරකයේ මුළු උස {{Convert|5.57|m|ftin}}( පහළ කොටස ඇතුළුව  ; ප්‍රතිමාවේ උස පමණක් {{Convert|2.75|m|ftin}} කි. මෙම මූර්තිය රෝම පිටපත් වෙනුවට මුල් පිටපත ඉතිරිව ඇති ප්‍රධාන හෙලනිස්තික ප්‍රතිමා අතලොස්සෙන් එකකි.

1884 සිට පැරිසියේ  [[ලූර් කෞතුකාගාරය|ලූවර්]] හි ප්‍රධාන පඩිපෙළ මුදුනේ ''පියාපත් සහිත විජයග්‍රහණයේ දෙවඟන'' ප්‍රදර්ශනය කර ඇත.  ග්‍රීසිය මූර්තිය නැවත ලබා ගැනීමට උත්සාහ කරයි. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://greekreporter.com/2013/08/30/greece-wants-victory-of-samothrace-back/|title=Greece Wants Victory of Samothrace Back|last=Arkouli|first=Maria|date=2013-08-30|work=GreekReporter.com|access-date=2023-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20230430165243/https://greekreporter.com/2013/08/30/greece-wants-victory-of-samothrace-back/|archive-date=2023-04-30|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== සටහන් ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{ආශ්‍රලැයිස්තුව|2}}{{Louvre Museum}}{{Sculptures}}{{Sculptures of Nike}}{{අධිකාරී පාලනය}}
[[ප්‍රවර්ගය:Pages using infobox mapframe without shape links in Wikidata]]
[[ප්‍රවර්ගය:ප්‍රංශ-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි]]</text>
      <sha1>iz2ja72myv76mhef87kveel10g2sfy0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාමොත්‍රේස් හි නයිකි</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195006</id>
    <redirect title="සාමොත්‍රේස් හි පියාපත් සහිත විජයග්‍රහණයේ දෙවඟන" />
    <revision>
      <id>792631</id>
      <timestamp>2026-06-01T15:06:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment> [[සාමොත්‍රේස් හි පියාපත් සහිත විජයග්‍රහණයේ දෙවඟන]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්</comment>
      <origin>792631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="158" sha1="f0av1u29fbh5c5q88aus62rm6wcnqns" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[සාමොත්‍රේස් හි පියාපත් සහිත විජයග්‍රහණයේ දෙවඟන]]</text>
      <sha1>f0av1u29fbh5c5q88aus62rm6wcnqns</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පෙරික්ලීස්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195007</id>
    <revision>
      <id>792632</id>
      <timestamp>2026-06-01T15:13:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1356941998|Pericles]]&quot;</comment>
      <origin>792632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6149" sha1="0hg2t7zr0g0loylmo9xf3stvkbb7hkd" xml:space="preserve">
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Hatnote/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{වෙනත් භාවිතා}}
{{තොරතුරුකොටුව හමුදා සාමාජික
| name          = Pericles
| image         = Pericles Pio-Clementino Inv269 n2.jpg
| caption       = [[Pericles with the Corinthian helmet|Bust of Pericles]] bearing the inscription &quot;Pericles, son of Xanthippus, Athenian&quot;. Marble, Roman copy after a Greek original from {{circa|430&amp;nbsp;BC}}, [[Museo Pio-Clementino]], [[Vatican Museums]],
| birth_date    = {{circa|495 BC}}
| death_date    = 429 BC (aged 65/66)
| birth_place   = [[Classical Athens|Athens]], [[Ancient Greece|Greece]]
| death_place   = Athens, Greece
| allegiance    = [[Classical Athens|Athens]]
| rank          = ''[[Strategos]]''
| battles       = {{tree list}}
*[[First Peloponnesian War]]
**Battles of Sicyon and Acarnania
**[[Second Sacred War]]
*[[Samian War]]
*[[Peloponnesian War]]
{{tree list/end}}
| children      = [[Paralus and Xanthippus]] &lt;br/&gt;
[[Pericles the Younger]]
| relations     = [[Xanthippus]] (father)&lt;br/&gt; [[Agariste (mother of Pericles)|Agariste]] (mother)
}}
'''පෙරික්ලීස්''' ( / ˈpɛrɪkl iːz /​​​ ⓘ ⓘ សាន ស� ; {{Langx|grc|[[wikt:Περικλῆς|Περικλῆς]]}}   {{Circa|495}}ක්‍රි.පූ.  – 429) ඇතන්ස්හි ස්වර්ණමය යුගයේ ග්‍රීක රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයෙකු සහ ජෙනරාල්වරයෙකු විය. ඔහු පුරාණ ඇතීනියානු දේශපාලනය තුළ, විශේෂයෙන් ග්‍රීක-පර්සියානු යුද්ධ සහ පෙලොපොනීසියානු යුද්ධය අතර කැපී පෙනෙන පුද්ගලයකු සහ බලවතකු වූ අතර, සමකාලීන ඉතිහාසඥයෙකු වූ තුසිඩයිඩීස් විසින් &quot;ඇතන්ස්හි පළමු පුරවැසියා&quot; ලෙස ප්‍රශංසා කරන ලදී.  පෙරික්ලීස් විසින් ඩීලියන් ලීගය ඇතීනියානු අධිරාජ්‍යයක් බවට පත් කළ අතර පෙලොපොනීසියානි යුද්ධයේ පළමු වසර දෙක තුළ ඔහුගේ රටවැසියන්ට නායකත්වය දුන්නේය. ඔහු ඇතන්ස් එහි ප්‍රමුඛ කථිකයෙකු සහ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයෙකු ලෙස මෙහෙයවූ කාලය, දළ වශයෙන් ක්‍රි.පූ. 461 සිට 429 දක්වා වූ අතර, එය ඇතැම් විට &quot; පෙරික්ලීස් යුගය &quot; ලෙස හැඳින්වේ, නමුත් මෙසේ දක්වන ලද කාල පරිච්ඡේදයට පර්සියානු යුද්ධ තරම් මුල් කාලයන් හෝ ඊළඟ සියවස තරම් ප්‍රමාද කාලයන් ඇතුළත් විය හැකිය.

පෙරික්ලීස් කලාව හා සාහිත්‍යය ප්‍රවර්ධනය කළ අතර, ප්‍රධාන වශයෙන් ඔහුගේ උත්සාහයන් තුළින් ඇතන්ස් [[පුරාතන ග්‍රීසිය|පුරාණ ග්‍රීක]] ලෝකයේ අධ්‍යාපනික හා සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානය ලෙස කීර්තියක් අත්කර ගත්තේය. [[පාර්තිනන්]] ඇතුළු [[ඇතන්ස් හි ඇක්‍රොපොලිසය|ඇක්‍රොපොලිස්]] හි ඉතිරිව ඇති ගොඩනැගිලි බොහොමයක් නිමැවූ ව්‍යාපෘතියක් ඔහු ආරම්භ කළේය. මෙම ව්‍යාපෘතිය නගරය අලංකාර කර ආරක්ෂා කළේය, එහි තේජස ප්‍රදර්ශනය කළේය, සහ එහි ජනතාවට වැඩ ලබා දුන්නේය.  පෙරික්ලීස් ඇතීනියානු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය ද පෝෂණය කළ අතර විචාරකයින් ඔහුව [[ජනතාවාදය|ජනතාවාදියෙකු ලෙස]] හැඳින්වීය. &lt;ref&gt;Muhlberger, S., [http://www.nipissingu.ca/department/history/MUHLBERGER/2055/L23ANC.HTM Periclean Athens] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110414112851/http://www.nipissingu.ca/department/history/muhlberger/2055/l23anc.htm|date=14 April 2011}}.&lt;/ref&gt;  පෙර්ක්ලීස් ඔහුගේ මව හරහා බලවත් හා ඓතිහාසික වශයෙන් බලගතු ඇල්ක්මියොනිඩ් පවුලෙන් පැවත එන්නෙකි. ඔහු සහ ඔහුගේ පවුලේ සාමාජිකයන් කිහිප දෙනෙකු සමඟ ක්‍රි.පූ. 429 දී ඇතන්ස් වසංගතයට ගොදුරු වූ අතර එය [[ස්පාර්ටාව|ස්පාටා]] සමඟ දිග්ගැස්සුනු ගැටුමකදී නගර රාජ්‍යය දුර්වල කළේය.

== සටහන් ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt; &lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Sister project/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{විකිඋද්ධෘත}}{{Plutarch}}{{Ancient Athenian statesmen}}{{Ancient Greece topics}}{{Acropolis of Athens}}{{අධිකාරී පාලනය}}
[[ප්‍රවර්ගය:CS1 maint: bot: original URL status unknown]]
[[ප්‍රවර්ගය:Webarchive template wayback links]]</text>
      <sha1>0hg2t7zr0g0loylmo9xf3stvkbb7hkd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>792633</id>
      <parentid>792632</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T15:20:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1356941998|Pericles]]&quot;</comment>
      <origin>792633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7175" sha1="olch0qffjmfrk0ispz03u9a7dm55gd4" xml:space="preserve">
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Hatnote/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{වෙනත් භාවිතා}}

{{තොරතුරුකොටුව හමුදා සාමාජික
| name          = පෙරික්ලීස්
| image         = Pericles Pio-Clementino Inv269 n2.jpg
| caption       = [[කොරින්තියානු හිස්වැස්ම සහිත පෙරික්ලීස්|පෙරික්ලීස්ගේ උඩුකය]] මූර්තියක්; මෙහි &quot;පෙර්ක්ලීස්, සැන්තිපස් ඇතීනියානුවාගේ පුත්‍රයා&quot; යන අභිලේඛනය කොටා ඇත. ක්‍රි.පූ. 430 පමණ අයත් ග්‍රීක මුල් කෘතියක රෝම පිටපතකි. [[මියුසියෝ පියෝ-ක්ලෙමන්ටිනෝ]], [[වතිකානු කෞතුකාගාර]],
| birth_date    = {{circa|ක්‍රි.පූ. 495}}
| death_date    = ක්‍රි.පූ. 429 (වයස 65/66)
| birth_place   = [[සම්භාව්‍ය ඇතන්ස්|ඇතන්ස්]], [[පුරාතන ග්‍රීසිය|ග්‍රීසිය]]
| death_place   = ඇතන්ස්, ග්‍රීසිය
| allegiance    = [[සම්භාව්‍ය ඇතන්ස්|ඇතන්ස්]]
| rank          = ''[[ස්ට්‍රැටිගොස්]]''
| battles       = {{tree list}}
*[[පළමු පෙලොපොනීසියානුන්‍යුද්ධය]]
**සිකියොන් සහ ඇකර්නේනියා හි සටන්
**[[දෙවන ශුද්ධ යුද්ධය]]
*[[සේමියන් යුද්ධය]]
*[[පෙලොපොනීසියන් යුද්ධය]]
{{tree list/end}}
| children      = [[පැරලස් සහ සැන්තිපස්]] &lt;br/&gt;
[[ලාබාල පෙරික්ලීස්]]
| relations     = [[සැන්තිපස්]] (පියා)&lt;br/&gt; [[ඇගරිස්ටි (පෙරික්ලීස්ගේ මව)|ඇගරිස්ටි]] (මව)
}}

'''පෙරික්ලීස්''' ( / ˈpɛrɪkl iːz /​​​ ⓘ ⓘ សាន ស� ; {{Langx|grc|[[wikt:Περικλῆς|Περικλῆς]]}}   {{Circa|495}}ක්‍රි.පූ.  – 429) ඇතන්ස්හි ස්වර්ණමය යුගයේ ග්‍රීක රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයෙකු සහ ජෙනරාල්වරයෙකු විය. ඔහු පුරාණ ඇතීනියානු දේශපාලනය තුළ, විශේෂයෙන් ග්‍රීක-පර්සියානු යුද්ධ සහ පෙලොපොනීසියානු යුද්ධය අතර කැපී පෙනෙන පුද්ගලයකු සහ බලවතකු වූ අතර, සමකාලීන ඉතිහාසඥයෙකු වූ තුසිඩයිඩීස් විසින් &quot;ඇතන්ස්හි පළමු පුරවැසියා&quot; ලෙස ප්‍රශංසා කරන ලදී.  පෙරික්ලීස් විසින් ඩීලියන් ලීගය ඇතීනියානු අධිරාජ්‍යයක් බවට පත් කළ අතර පෙලොපොනීසියානි යුද්ධයේ පළමු වසර දෙක තුළ ඔහුගේ රටවැසියන්ට නායකත්වය දුන්නේය. ඔහු ඇතන්ස් එහි ප්‍රමුඛ කථිකයෙකු සහ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයෙකු ලෙස මෙහෙයවූ කාලය, දළ වශයෙන් ක්‍රි.පූ. 461 සිට 429 දක්වා වූ අතර, එය ඇතැම් විට &quot; පෙරික්ලීස් යුගය &quot; ලෙස හැඳින්වේ, නමුත් මෙසේ දක්වන ලද කාල පරිච්ඡේදයට පර්සියානු යුද්ධ තරම් මුල් කාලයන් හෝ ඊළඟ සියවස තරම් ප්‍රමාද කාලයන් ඇතුළත් විය හැකිය.

පෙරික්ලීස් කලාව හා සාහිත්‍යය ප්‍රවර්ධනය කළ අතර, ප්‍රධාන වශයෙන් ඔහුගේ උත්සාහයන් තුළින් ඇතන්ස් [[පුරාතන ග්‍රීසිය|පුරාණ ග්‍රීක]] ලෝකයේ අධ්‍යාපනික හා සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානය ලෙස කීර්තියක් අත්කර ගත්තේය. [[පාර්තිනන්]] ඇතුළු [[ඇතන්ස් හි ඇක්‍රොපොලිසය|ඇක්‍රොපොලිස්]] හි ඉතිරිව ඇති ගොඩනැගිලි බොහොමයක් නිමැවූ ව්‍යාපෘතියක් ඔහු ආරම්භ කළේය. මෙම ව්‍යාපෘතිය නගරය අලංකාර කර ආරක්ෂා කළේය, එහි තේජස ප්‍රදර්ශනය කළේය, සහ එහි ජනතාවට වැඩ ලබා දුන්නේය.  පෙරික්ලීස් ඇතීනියානු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය ද පෝෂණය කළ අතර විචාරකයින් ඔහුව [[ජනතාවාදය|ජනතාවාදියෙකු ලෙස]] හැඳින්වීය. &lt;ref&gt;Muhlberger, S., [http://www.nipissingu.ca/department/history/MUHLBERGER/2055/L23ANC.HTM Periclean Athens] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110414112851/http://www.nipissingu.ca/department/history/muhlberger/2055/l23anc.htm|date=14 April 2011}}.&lt;/ref&gt;  පෙර්ක්ලීස් ඔහුගේ මව හරහා බලවත් හා ඓතිහාසික වශයෙන් බලගතු ඇල්ක්මියොනිඩ් පවුලෙන් පැවත එන්නෙකි. ඔහු සහ ඔහුගේ පවුලේ සාමාජිකයන් කිහිප දෙනෙකු සමඟ ක්‍රි.පූ. 429 දී ඇතන්ස් වසංගතයට ගොදුරු වූ අතර එය [[ස්පාර්ටාව|ස්පාටා]] සමඟ දිග්ගැස්සුනු ගැටුමකදී නගර රාජ්‍යය දුර්වල කළේය.

== සටහන් ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt; &lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Sister project/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{විකිඋද්ධෘත}}{{Plutarch}}{{Ancient Athenian statesmen}}{{Ancient Greece topics}}{{Acropolis of Athens}}{{අධිකාරී පාලනය}}
[[ප්‍රවර්ගය:CS1 maint: bot: original URL status unknown]]
[[ප්‍රවර්ගය:Webarchive template wayback links]]</text>
      <sha1>olch0qffjmfrk0ispz03u9a7dm55gd4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>792634</id>
      <parentid>792633</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T15:20:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment>/* සටහන් */</comment>
      <origin>792634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7188" sha1="cssfdc2369h8lk7ilapwc0zxgdhh9es" xml:space="preserve">
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Hatnote/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{වෙනත් භාවිතා}}

{{තොරතුරුකොටුව හමුදා සාමාජික
| name          = පෙරික්ලීස්
| image         = Pericles Pio-Clementino Inv269 n2.jpg
| caption       = [[කොරින්තියානු හිස්වැස්ම සහිත පෙරික්ලීස්|පෙරික්ලීස්ගේ උඩුකය]] මූර්තියක්; මෙහි &quot;පෙර්ක්ලීස්, සැන්තිපස් ඇතීනියානුවාගේ පුත්‍රයා&quot; යන අභිලේඛනය කොටා ඇත. ක්‍රි.පූ. 430 පමණ අයත් ග්‍රීක මුල් කෘතියක රෝම පිටපතකි. [[මියුසියෝ පියෝ-ක්ලෙමන්ටිනෝ]], [[වතිකානු කෞතුකාගාර]],
| birth_date    = {{circa|ක්‍රි.පූ. 495}}
| death_date    = ක්‍රි.පූ. 429 (වයස 65/66)
| birth_place   = [[සම්භාව්‍ය ඇතන්ස්|ඇතන්ස්]], [[පුරාතන ග්‍රීසිය|ග්‍රීසිය]]
| death_place   = ඇතන්ස්, ග්‍රීසිය
| allegiance    = [[සම්භාව්‍ය ඇතන්ස්|ඇතන්ස්]]
| rank          = ''[[ස්ට්‍රැටිගොස්]]''
| battles       = {{tree list}}
*[[පළමු පෙලොපොනීසියානුන්‍යුද්ධය]]
**සිකියොන් සහ ඇකර්නේනියා හි සටන්
**[[දෙවන ශුද්ධ යුද්ධය]]
*[[සේමියන් යුද්ධය]]
*[[පෙලොපොනීසියන් යුද්ධය]]
{{tree list/end}}
| children      = [[පැරලස් සහ සැන්තිපස්]] &lt;br/&gt;
[[ලාබාල පෙරික්ලීස්]]
| relations     = [[සැන්තිපස්]] (පියා)&lt;br/&gt; [[ඇගරිස්ටි (පෙරික්ලීස්ගේ මව)|ඇගරිස්ටි]] (මව)
}}

'''පෙරික්ලීස්''' ( / ˈpɛrɪkl iːz /​​​ ⓘ ⓘ សាន ស� ; {{Langx|grc|[[wikt:Περικλῆς|Περικλῆς]]}}   {{Circa|495}}ක්‍රි.පූ.  – 429) ඇතන්ස්හි ස්වර්ණමය යුගයේ ග්‍රීක රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයෙකු සහ ජෙනරාල්වරයෙකු විය. ඔහු පුරාණ ඇතීනියානු දේශපාලනය තුළ, විශේෂයෙන් ග්‍රීක-පර්සියානු යුද්ධ සහ පෙලොපොනීසියානු යුද්ධය අතර කැපී පෙනෙන පුද්ගලයකු සහ බලවතකු වූ අතර, සමකාලීන ඉතිහාසඥයෙකු වූ තුසිඩයිඩීස් විසින් &quot;ඇතන්ස්හි පළමු පුරවැසියා&quot; ලෙස ප්‍රශංසා කරන ලදී.  පෙරික්ලීස් විසින් ඩීලියන් ලීගය ඇතීනියානු අධිරාජ්‍යයක් බවට පත් කළ අතර පෙලොපොනීසියානි යුද්ධයේ පළමු වසර දෙක තුළ ඔහුගේ රටවැසියන්ට නායකත්වය දුන්නේය. ඔහු ඇතන්ස් එහි ප්‍රමුඛ කථිකයෙකු සහ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයෙකු ලෙස මෙහෙයවූ කාලය, දළ වශයෙන් ක්‍රි.පූ. 461 සිට 429 දක්වා වූ අතර, එය ඇතැම් විට &quot; පෙරික්ලීස් යුගය &quot; ලෙස හැඳින්වේ, නමුත් මෙසේ දක්වන ලද කාල පරිච්ඡේදයට පර්සියානු යුද්ධ තරම් මුල් කාලයන් හෝ ඊළඟ සියවස තරම් ප්‍රමාද කාලයන් ඇතුළත් විය හැකිය.

පෙරික්ලීස් කලාව හා සාහිත්‍යය ප්‍රවර්ධනය කළ අතර, ප්‍රධාන වශයෙන් ඔහුගේ උත්සාහයන් තුළින් ඇතන්ස් [[පුරාතන ග්‍රීසිය|පුරාණ ග්‍රීක]] ලෝකයේ අධ්‍යාපනික හා සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානය ලෙස කීර්තියක් අත්කර ගත්තේය. [[පාර්තිනන්]] ඇතුළු [[ඇතන්ස් හි ඇක්‍රොපොලිසය|ඇක්‍රොපොලිස්]] හි ඉතිරිව ඇති ගොඩනැගිලි බොහොමයක් නිමැවූ ව්‍යාපෘතියක් ඔහු ආරම්භ කළේය. මෙම ව්‍යාපෘතිය නගරය අලංකාර කර ආරක්ෂා කළේය, එහි තේජස ප්‍රදර්ශනය කළේය, සහ එහි ජනතාවට වැඩ ලබා දුන්නේය.  පෙරික්ලීස් ඇතීනියානු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය ද පෝෂණය කළ අතර විචාරකයින් ඔහුව [[ජනතාවාදය|ජනතාවාදියෙකු ලෙස]] හැඳින්වීය. &lt;ref&gt;Muhlberger, S., [http://www.nipissingu.ca/department/history/MUHLBERGER/2055/L23ANC.HTM Periclean Athens] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110414112851/http://www.nipissingu.ca/department/history/muhlberger/2055/l23anc.htm|date=14 April 2011}}.&lt;/ref&gt;  පෙර්ක්ලීස් ඔහුගේ මව හරහා බලවත් හා ඓතිහාසික වශයෙන් බලගතු ඇල්ක්මියොනිඩ් පවුලෙන් පැවත එන්නෙකි. ඔහු සහ ඔහුගේ පවුලේ සාමාජිකයන් කිහිප දෙනෙකු සමඟ ක්‍රි.පූ. 429 දී ඇතන්ස් වසංගතයට ගොදුරු වූ අතර එය [[ස්පාර්ටාව|ස්පාටා]] සමඟ දිග්ගැස්සුනු ගැටුමකදී නගර රාජ්‍යය දුර්වල කළේය.

== සටහන් ==
{{reflist}}

&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt; &lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Sister project/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{විකිඋද්ධෘත}}{{Plutarch}}{{Ancient Athenian statesmen}}{{Ancient Greece topics}}{{Acropolis of Athens}}{{අධිකාරී පාලනය}}
[[ප්‍රවර්ගය:CS1 maint: bot: original URL status unknown]]
[[ප්‍රවර්ගය:Webarchive template wayback links]]</text>
      <sha1>cssfdc2369h8lk7ilapwc0zxgdhh9es</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පෙරික්ලිස්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195008</id>
    <redirect title="පෙරික්ලීස්" />
    <revision>
      <id>792636</id>
      <timestamp>2026-06-01T15:22:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment> [[පෙරික්ලීස්]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්</comment>
      <origin>792636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60" sha1="9ecww7no5chpww6ekhppw7k7uqe7v86" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[පෙරික්ලීස්]]</text>
      <sha1>9ecww7no5chpww6ekhppw7k7uqe7v86</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ස්පාර්ටා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195009</id>
    <redirect title="ස්පාර්ටාව" />
    <revision>
      <id>792638</id>
      <timestamp>2026-06-01T15:23:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment> [[ස්පාර්ටාව]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්</comment>
      <origin>792638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57" sha1="s4k3r7ilyy1wfkc5jfzprm534x09u8c" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[ස්පාර්ටාව]]</text>
      <sha1>s4k3r7ilyy1wfkc5jfzprm534x09u8c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සැකිල්ල:Sculptures</title>
    <ns>10</ns>
    <id>195010</id>
    <revision>
      <id>792640</id>
      <timestamp>2026-06-01T15:58:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment>'{{Navbox | name = Sculptures | title = [[ප්‍රතිමා කලාව]] | bodyclass = hlist  |state = {{{state|collapsed}}}  | group1 = ප්‍රතිමා ප්‍රභේද | list1 = * [[Architectural sculpture]] * [[Assemblage (art)|Assemblage]] * [[Bas relief]]  * [[Bust (sculpture)|Bust]] * [[Chalk carving]] * [[Effigy]] * [[Gas sculpture]] * [[Land art|Earth art]] * [[Environmental sculpture]] *...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>792640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5954" sha1="h24nmgvts0cy1ne1xvd6tv583lgkh2n" xml:space="preserve">{{Navbox
| name = Sculptures
| title = [[ප්‍රතිමා කලාව]]
| bodyclass = hlist
 |state = {{{state|collapsed}}}

| group1 = ප්‍රතිමා ප්‍රභේද
| list1 =
* [[Architectural sculpture]]
* [[Assemblage (art)|Assemblage]]
* [[Bas relief]] 
* [[Bust (sculpture)|Bust]]
* [[Chalk carving]]
* [[Effigy]]
* [[Gas sculpture]]
* [[Land art|Earth art]]
* [[Environmental sculpture]]
* [[Figurine]]
* [[Installation art]]
* [[Kinetic sculpture]]
* [[mobile (sculpture)|Mobile]]
* [[Monumental sculpture|Monumental]]
* [[Pedimental sculpture|Pedimental]]
* [[Rock relief]]
* [[Soap carving]]
* [[Soft sculpture]]
* [[Statue]]
* [[Stele]]
* [[Stone sculpture]]

| group2 = ප්‍රතිමා ශෛලීන්
| list2 =
* [[බැරොක් ප්‍රතිමා කලාව|බැරොක්]]
* [[Classical sculpture|Classical]]
* [[Detonography]]
* [[Jain sculpture]]
* [[Modern sculpture]]
* [[Relief]]
* [[Renaissance sculpture|Renaissance]]

| group3 = ප්‍රතිමා කලාවේ අංග
| list3 =
* [[Mass]] 
* [[Negative space]] 
* [[පාදස්තලය]]
* [[අවකාශය]] 
* [[පරිමාව]] 

| group4 = සම්ප්‍රදායික මාධ්‍ය
| list4 =
* [[දැව]] 
* [[කිරිගරුඬ ප්‍රතිමා|කිරිගරුඬ]] 
* [[හුනුගල්]] 
* [[ග්‍රැනයිට්]] 
* [[Porphyry (geology)|Porphyry]] 
* [[Diorite]] 
* [[ජේඩ්]] 
* [[ඇත්දළ]] 
* [[මැටි]] 
* [[ටෙරාකොටා]] 
* [[ලෝකඩ]] 
* [[රන්]] 
* [[‍රිදී]] 
* [[බටර්]]  
* [[සබන්ගල්]]  

| group5 = නූතන මාධ්‍ය
| list5 =
* [[වානේ]] 
* [[අයිස් ප්‍රතිමා|අයිස්]]
* [[Jesmonite]] 
* [[ඇක්‍රිලික් වීදුරු|ඇක්‍රිලික්]] 
* [[කොන්ක්‍රීට්]]
* [[ප්ලාස්ටික්]] 
* [[ෆයිබර්ග්ලාස්]] 
* [[වීදුරු]] 
* [[ඇලුමිනියම්]] 
* [[‍රෙදි]] 
* [[කඩදාසි]] 
* [[Found object]]

| group6 = වැදගත් ප්‍රතිමා
| list6 =
* [[Venus of Hohle Fels]] (c. 40–42,000 BP)
* ''[[Lion-man]]'' (c. 35–41,000 BP)
* [[විලන්ඩෝර්ෆ් හි වීනස්]] (ක්‍රි.පූ. 24–26,000 පමණ)
* [[ගීසා හි මහා ස්ෆින්ක්සය]] (ක්‍රි.පූ.. 2558–2532 පමණ)
* [[නෙෆර්ටිටි උඩුකය]] (ක්‍රි.පූ. 1345 පමණ)
* [[ටූටන්ඛාමුන්ගේ වෙස්මුහුණ]] (ක්‍රි.පූ. 1323 පමණ)
* [[අබු සිම්බල්|අබු සිම්බල් දෙවොල]] (ක්‍රි.පූ. 1264 පමණ)
* ''[[කවපෙත්ත විසිකරන්නා]]'' (ක්‍රි.පූ. 450 පමණ)
* [[Pediments of the Parthenon|Pediments]], [[Metopes of the Parthenon|metopes]] and [[Parthenon Frieze|frieze]] of the [[Parthenon]] (438 BCE)
* [[රෝඩ්ස් හි කොලෝසස් ප්‍රතිමාව]] (ක්‍රි.පූ.. 292 පමණ)
* [[අශෝකයන්ගේ සිංහ ස්තම්භ ශීර්ෂය]] (ක්‍රි.පූ. 250 පමණ)
* [[ටෙරාකොටා හමුදාව]] (ක්‍රි.පූ. 246–210 පමණ) 
* ''[[සාමොත්‍රේස් හි පියාපත් සහිත විජයග්‍රහණයේ දෙවඟන]]'' (ක්‍රි.පූ. 2වන සියවස පමණ)
* ''[[Laocoön and His Sons]]'' (c. 200 BCE – 70 CE)
* ''[[වීනස් ඩි මිලෝ]]'' (ක්‍රි.පූ. 130–100)
* [[Augustus of Prima Porta]] (c. 1st century CE)
* [[Equestrian statue of Marcus Aurelius]] (175 CE)
* [[බාමියන් බුද්ධ ප්‍රතිමා]] (ක්‍රි.ව. 507–554)
* [[තෝදයි-ජි|නාරා හි මහා බුද්ධ ප්‍රතිමාව]] (ක්‍රි.ව. 752 පමණ)
* [[බොරෝබුදුර්]] (ක්‍රි.ව. 780–833 පමණ)
* [[Bayon]] (c. 12th or 13th century CE)
* [[අංකෝර් වට්]] (ක්‍රි.ව. 1150 පමණ)
* [[Chartres Cathedral#Portals|Chartres Cathedral]] (c. 1194–1250 CE)
* [[කොණාරක් සූර්ය දේවාලය]] (ක්‍රි.ව. 1250 පමණ)
* [[Moai]], Easter Island (1250–1500 CE)
* ''[[පියෙටා (මයිකල්ආන්ජලෝ)|පියෙටා]]'' (1498–1499)
* ''[[ඩේවිඩ් (මයිකල්ආන්ජලෝ)|ඩේවිඩ්]]'' (1501–1504)
* [[Aztec sun stone]] (1502–1520)
* ''[[Ecstasy of Saint Teresa]]'' (1647–1652)
* ''[[Veiled Christ]]'' (1753)
* ''[[Jadeite Cabbage]]'' (19th century)
* [[Nelson's Column]] (1843)
* ''[[Lion of Belfort]]'' (1880)
* ''[[The Kiss (Rodin sculpture)|The Kiss]]'' (1882)
* [[ලිබර්ටි ප්‍රතිමාව|''Liberty Enlightening the World'', Statue of Liberty]] (1886)
* ''[[The Gates of Hell]]'' (1890–1917)
* ''[[The Thinker]]'' (1904)
* ''[[Statue of Abraham Lincoln (Lincoln Memorial)|Abraham Lincoln]]'' (1920)
* [[රශ්මෝර් කන්ද|Mount Rushmore ''Shrine of Democracy'']] (1927–1941)
* ''[[Christ the Redeemer (statue)|Christ the Redeemer]]'' (1927–1931)
* ''[[The Motherland Calls]]'' (1967)
* ''[[Fallen Astronaut]]'' (1971)
* ''[[Mother Ukraine]]'' (1981)
* [[Equestrian statue of Genghis Khan]] (2008)
* ''[[Statue of Unity]]'' (2018)

| belowclass = hlist
| below =
* {{Icon|Category}} [[:Category:ප්‍රතිමා කලාව|ප්‍රවර්ගය]]
* [[Outline of sculpture|Outline]]
}}&lt;noinclude&gt;
{{documentation
|content=
{{no documentation}}
[[Category:Visual arts navigational boxes]]	
}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h24nmgvts0cy1ne1xvd6tv583lgkh2n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ටූටන්ඛාමුන්ගේ වෙස්මුහුණ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195011</id>
    <redirect title="ටූටන්ඛාමූන්ගේ වෙස්මුහුණ" />
    <revision>
      <id>792670</id>
      <timestamp>2026-06-02T01:05:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment> [[ටූටන්ඛාමූන්ගේ වෙස්මුහුණ]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්</comment>
      <origin>792670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81" sha1="m1f2kz7xypzsz37g9f550akt58j9nna" xml:space="preserve">#redirect [[ටූටන්ඛාමූන්ගේ වෙස්මුහුණ]]</text>
      <sha1>m1f2kz7xypzsz37g9f550akt58j9nna</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>විලන්ඩෝර්ෆ් හි වීනස්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195012</id>
    <revision>
      <id>792672</id>
      <timestamp>2026-06-02T01:13:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1353014376|Venus of Willendorf]]&quot;</comment>
      <origin>792672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5379" sha1="c8x9r06efjllsf2bdjtgziqky1tywaa" xml:space="preserve">
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Infobox artifact|name=''විලන්ඩෝර්ෆ් හි වීනස්''|image=Venus von Willendorf 01.jpg|caption=|material=[[ඌලයිට්|ඌලිටික]] [[හුනුගල්]]|created=වර්ෂ {{circa}} 30,000 [[වර්තමානයට පෙර|පෙර]]|discovered=7 අගෝස්තු 1908, [[විලන්ඩෝර්ෆ් ඉන් ඩර් වාචෝ|විලන්ඩෝර්ෆ්]] අසලින්, [[ජෝසෆ් සොම්බති]] විසින්|location=[[නැචුර්හිස්ටොරිෂ් මියුසියම්]], [[වියානා]], [[ඔස්ට්‍රියාව]]|alt=The palm-sized figurine of a woman carved from limestone. She has no face and no feet with an enlarged torso and hips. Her skinny arms and small hands are resting on her enlarged breasts.}}

'''''විලන්ඩෝර්ෆ් හි වීනස් යනු''''' {{Convert|11.1|cm|in|-උසැති|adj=mid}} කුඩා වීනස් ප්‍රතිමාවක් වන අතර එය මීට {{Circa|30,000}}වසර  පෙර නිර්මාණය කරන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ.  &lt;ref name=&quot;PHYS&quot;&gt;{{Cite journal|last=Weber|first=G.W.|last2=Lukeneder|first2=A.|last3=Harzhauser|first3=M.|date=February 28, 2022|title=The microstructure and origin of the Venus of Willendorf|journal=[[Scientific Reports]]|publisher=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=12|issue=2926|page=2926|doi=10.1038/s41598-022-06799-z|pmc=8885675|pmid=35228605|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; එය 1908 අගෝස්තු 7 වන දින [[පහල ඔස්ට්‍රියා ජනපදය, ඔස්ට්‍රියාව|පහළ ඔස්ට්‍රියාවේ]] ගම්මානයක් වන විලන්ඩෝර්ෆ් අසල පැලියොලිතික ස්ථානයක තිබී ජෝසෆ් සොම්බති, හියුගෝ ඔබර්මේයර් සහ ජෝසෆ් බේයර් විසින් සිදු කරන ලද [[කැණීම|පුරාවිද්‍යාත්මක කැනීමකින්]] සොයා ගන්නා ලදී. &lt;ref name=&quot;Witcombe1&quot;&gt;[http://witcombe.sbc.edu/willendorf/willendorfdiscovery.html Venus of Willendorf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927015807/http://witcombe.sbc.edu/willendorf/willendorfdiscovery.html|date=2007-09-27}} Christopher L. C. E. Witcombe, 2003.&lt;/ref&gt;  මෙම ප්‍රතිමාව ජොහාන් වේරන් &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Antl-Weiser|first=Walpurga|title=The anthropomorphic figurines from Willendorf|url=http://www.landesmuseum.at/pdf_frei_remote/WM_19_0019-0030.pdf|url-status=live|journal=Wissenschaftliche Mitteilungen Niederösterreichisches Landesmuseum|volume=19|pages=19–30|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021182414/http://www.landesmuseum.at/pdf_frei_remote/WM_19_0019-0030.pdf|archive-date=2014-10-21|access-date=2012-12-24}}&lt;/ref&gt; හෝ ජෝසෆ් වේරම් &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=Bibby |first=Geoffrey |url=https://archive.org/details/testimonyofspade00bibb |title=The Testimony of the Spade |date=1956 |publisher=Alfred A. Knoff |location=New York |page=[https://archive.org/details/testimonyofspade00bibb/page/139 139] |url-access=registration}}&lt;/ref&gt; නම් සේවකයෙකු විසින් සොයා ගන්නා ලද අතර එය ප්‍රදේශයට ආවේණික නොවන ඌලිටික හුණුගල් වලින් කැටයම් කර ඇති අතර රතු ඕකර් වලින් වර්ණ ගන්වා ඇත. එය {{As of|2003|lc=y}} ඔස්ට්‍රියාවේ [[වියානා]] හි ස්වාභාවික ඉතිහාස කෞතුකාගාරයේ ඇත  . &lt;ref name=&quot;wit&quot;&gt;Witcombe, Christopher (2003) [http://witcombe.sbc.edu/willendorf/ ''Venus of Willendorf''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040403230731/http://witcombe.sbc.edu/willendorf/|date=2004-04-03}}, retrieved 2008&lt;/ref&gt;

== ආශ්‍රේයයන් ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{ආශ්‍රලැයිස්තුව|30em}}

== බාහිර සබැඳි ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Sister project/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{කොමන්ස්}}
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 210px; clear: right; float:right;margin:0 0 4px 1.5em&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-above&quot; style=&quot;font-size:115%&quot; |බාහිර වීඩියෝ
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-full-data&quot; style=&quot;text-align: left&quot; |[[File:Nuvola_apps_kaboodle.svg|alt=video icon|class=noviewer|16x16පික්]] [http://smarthistory.khanacademy.org/nude-woman-venus-of-willendorf.html නිරුවත් කාන්තාව (විලෙන්ඩෝෆ්හි සිකුරු)], ස්මාර්ට්හිස්ටරි
|}
{{Venus figurines}}{{අධිකාරී පාලනය}}
[[ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]
[[ප්‍රවර්ගය:Pages using infobox mapframe without shape links in Wikidata]]</text>
      <sha1>c8x9r06efjllsf2bdjtgziqky1tywaa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>විලෙන්ඩෝර්ෆ් හි වීනස්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195013</id>
    <redirect title="විලන්ඩෝර්ෆ් හි වීනස්" />
    <revision>
      <id>792673</id>
      <timestamp>2026-06-02T01:14:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment> [[විලන්ඩෝර්ෆ් හි වීනස්]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්</comment>
      <origin>792673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86" sha1="s7vvvptv1wsn153c7aqo8d7k5coa403" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[විලන්ඩෝර්ෆ් හි වීනස්]]</text>
      <sha1>s7vvvptv1wsn153c7aqo8d7k5coa403</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සැකිල්ල:Venus figurines</title>
    <ns>10</ns>
    <id>195014</id>
    <revision>
      <id>792674</id>
      <timestamp>2026-06-02T01:17:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment>'{{Navbox |name = Venus figurines |title = [[ප්‍රාග්ඓතිහාසික කලාව]] තුළ හමුවන [[කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා]] |state =  |listclass = hlist  |group1 = [[Acheulean]] &lt;br&gt;(disputed) |list1 = * [[Venus of Tan-Tan|Tan-Tan]] * [[Venus of Berekhat Ram|Berekhat Ram]]  |group2 = [[ඔරිග්නේෂියන්]] |list2 = * Venus of Hohle Fel...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>792674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1668" sha1="5rtrdfugpvudv0pujlcxl0x1b7ioxbp" xml:space="preserve">{{Navbox
|name = Venus figurines
|title = [[ප්‍රාග්ඓතිහාසික කලාව]] තුළ හමුවන [[කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා]]
|state = 
|listclass = hlist

|group1 = [[Acheulean]] &lt;br&gt;(disputed)
|list1 =
* [[Venus of Tan-Tan|Tan-Tan]]
* [[Venus of Berekhat Ram|Berekhat Ram]]

|group2 = [[ඔරිග්නේෂියන්]]
|list2 =
* [[Venus of Hohle Fels|Hohle Fels]]
* [[Venus of Galgenberg|Galgenberg]]
* [[Adorant from the Geißenklösterle cave]]

|group3 = [[Gravettian]]
|list3 =
* [[Venus of Dolní Věstonice|Dolní Věstonice]]
* [[Venus of Brassempouy|Brassempouy]]
* [[Venus figurines of Gagarino|Gagarino]]
* [[Venus figurines of Kostyonki|Kostenki]]
* [[Venus of Laussel|Laussel]]
* [[Venus of Lespugue|Lespugue]]
* [[Venus of Petřkovice|Petřkovice]]
* [[Venus of Savignano|Savignano]]
* [[Venus figurines of Mal'ta|Mal'ta]]
* [[Venus of Buret'|Buret']]
* [[Venus of Mauern|Mauern]]
* [[:File:Venus of Trou Magrite (horizontal as in the museum diplay, and vertical as depicted when interpreted as a Venus).jpg|Trou Magrite]]
* [[Venus figurines of Balzi Rossi|Balzi Rossi]]
* [[විලන්ඩෝර්ෆ් හි වීනස්|විලන්ඩෝර්ෆ්]]
* [[Venus figurines of Zaraysk|Zaraysk]]

|group4 = [[මැග්ඩලීනියන්]]
|list4 =
* [[Venus figurines of Gönnersdorf|Gönnersdorf]]
* [[Venus figurines of Petersfels|Petersfels]]
** [[Venus of Monruz|Monruz]]

|group6 = අදාළ
|list6 =
* [[List of Stone Age art]]

}}&lt;noinclude&gt;
[[Category:Visual arts navigational boxes]]
[[Category:Prehistoric period navigational boxes]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5rtrdfugpvudv0pujlcxl0x1b7ioxbp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>රෝඩ්ස් හි කොලෝසස් ප්‍රතිමාව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195015</id>
    <redirect title="රෝඩ්ස්හි කොලෝසස් ප්‍රතිමාව" />
    <revision>
      <id>792675</id>
      <timestamp>2026-06-02T01:19:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment> [[රෝඩ්ස්හි කොලෝසස් ප්‍රතිමාව]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්</comment>
      <origin>792675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88" sha1="m7jtzo7zm6uk74oko299e0xqbpheyke" xml:space="preserve">#redirect [[රෝඩ්ස්හි කොලෝසස් ප්‍රතිමාව]]</text>
      <sha1>m7jtzo7zm6uk74oko299e0xqbpheyke</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>බොරෝබුදුර්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195016</id>
    <redirect title="බොරෝබුදූර්" />
    <revision>
      <id>792676</id>
      <timestamp>2026-06-02T01:21:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment> [[බොරෝබුදූර්]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්</comment>
      <origin>792676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="evczqfn5yamg9fkn2sscrk1i0ji8tt3" xml:space="preserve">#redirect [[බොරෝබුදූර්]]</text>
      <sha1>evczqfn5yamg9fkn2sscrk1i0ji8tt3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:මැතිවරණමය පර්ෂදය (එක්සත් ජනපදය)</title>
    <ns>14</ns>
    <id>195017</id>
    <revision>
      <id>792698</id>
      <timestamp>2026-06-02T07:38:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <comment>නිර්මාණය</comment>
      <origin>792698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97" sha1="8pvz62rx6f4nl3afpe3licbf0fdhziv" xml:space="preserve">{{category redirect|එක්සත් ජනපද මැතිවරණමය පර්ෂද}}</text>
      <sha1>8pvz62rx6f4nl3afpe3licbf0fdhziv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:2003 සිට ගැනෙන යල් පැන ගිය ප්‍රකාශ අඩංගු වීමට ඉඩ ඇති ලිපි</title>
    <ns>14</ns>
    <id>195018</id>
    <revision>
      <id>792699</id>
      <timestamp>2026-06-02T07:39:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <comment>නිර්මාණය</comment>
      <origin>792699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="pcwath0m0tfjei7jnooirvivp6ubmxo" xml:space="preserve">{{monthly clean-up category}}</text>
      <sha1>pcwath0m0tfjei7jnooirvivp6ubmxo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:2003 සිට ගැනෙන ශුද්ධ පවිත්‍රණ ප්‍රවර්ග</title>
    <ns>14</ns>
    <id>195019</id>
    <revision>
      <id>792700</id>
      <timestamp>2026-06-02T07:40:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <comment>නිර්මාණය</comment>
      <origin>792700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="b86l3f90wdq22s2m1gh4wpt20bkgekf" xml:space="preserve">{{Clean-up categories from year}}</text>
      <sha1>b86l3f90wdq22s2m1gh4wpt20bkgekf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාකච්ඡාව:විලන්ඩෝර්ෆ් හි වීනස්</title>
    <ns>1</ns>
    <id>195020</id>
    <revision>
      <id>792701</id>
      <timestamp>2026-06-02T07:43:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <comment>නිර්මාණය</comment>
      <origin>792701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15" sha1="6ujz0t3lkt6jsf7d1r360l6l7wj3njb" xml:space="preserve">{{Talk header}}</text>
      <sha1>6ujz0t3lkt6jsf7d1r360l6l7wj3njb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාකච්ඡාව:අකුණු ගැසීම</title>
    <ns>1</ns>
    <id>195021</id>
    <revision>
      <id>792712</id>
      <timestamp>2026-06-02T10:32:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-32588-28</username>
        <id>79284</id>
      </contributor>
      <comment>/* පුරවැසි */ නව ඡේදය</comment>
      <origin>792712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="253" sha1="0219zlcpvs3m6chqricsgdn4v20y7o4" xml:space="preserve">== පුරවැසි  ==

අකුණු [[විශේෂ:දායකත්ව/&amp;#126;2026-32588-28|&amp;#126;2026-32588-28]] ([[පරිශීලක සාකච්ඡාව:&amp;#126;2026-32588-28|talk]]) 10:32, 2 ජූනි 2026 (යූටීසී)</text>
      <sha1>0219zlcpvs3m6chqricsgdn4v20y7o4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>792713</id>
      <parentid>792712</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T10:32:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-32588-28</username>
        <id>79284</id>
      </contributor>
      <comment>/* පුරවැසි */ නව ඡේදය</comment>
      <origin>792713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="508" sha1="j4ms2zxzjobs5bvq2otiq7p127dsluh" xml:space="preserve">== පුරවැසි  ==

අකුණු [[විශේෂ:දායකත්ව/&amp;#126;2026-32588-28|&amp;#126;2026-32588-28]] ([[පරිශීලක සාකච්ඡාව:&amp;#126;2026-32588-28|talk]]) 10:32, 2 ජූනි 2026 (යූටීසී)

== පුරවැසි  ==

අකුණු [[විශේෂ:දායකත්ව/&amp;#126;2026-32588-28|&amp;#126;2026-32588-28]] ([[පරිශීලක සාකච්ඡාව:&amp;#126;2026-32588-28|talk]]) 10:32, 2 ජූනි 2026 (යූටීසී)</text>
      <sha1>j4ms2zxzjobs5bvq2otiq7p127dsluh</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>