2004 සුනාමිය

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="si">
  <siteinfo>
    <sitename>විකිපීඩියා</sitename>
    <dbname>siwiki</dbname>
    <base>https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B6%BD%E0%B7%8A_%E0%B6%B4%E0%B7%92%E0%B6%A7%E0%B7%94%E0%B7%80</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.4</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">මාධ්‍යය</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">විශේෂ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">පරිශීලක</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">පරිශීලක සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">විකිපීඩියා</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">විකිපීඩියා සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ගොනුව</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ගොනුව සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">මාධ්‍යවිකි</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">මාධ්‍යවිකි සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">සැකිල්ල</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">සැකිලි සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">උදවු</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">උදවු සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ප්‍රවර්ගය</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ද්වාරය</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ද්වාරය සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="126" case="first-letter">MOS</namespace>
      <namespace key="127" case="first-letter">MOS talk</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>2004 සුනාමිය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2713</id>
    <revision>
      <id>792738</id>
      <parentid>765453</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T21:31:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ABreault (WMF)</username>
        <id>62162</id>
      </contributor>
      <origin>792738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10866" sha1="amkgtr7douz582m2k3rjuz5hdd7kmvw" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව භූමිකම්පාව
|title = 2004 ඉන්දීය සාගර භූමිකම්පාව
|date = {{Start date|df=yes|2004|12|26}}&lt;ref name=&quot;usgs&quot; /&gt;
|origintime = 00:58 UTC
|map =US_Navy_050102-N-9593M-040_A_village_near_the_coast_of_Sumatra_lays_in_ruin_after_the_Tsunami_that_struck_South_East_Asia.jpg
|depth = {{convert|30|km|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;usgs&quot; /&gt;
|location = {{Coord|3.316|N|95.854|E|type:event_scale:50000000|display=inline,title}}&lt;ref name=&quot;usgs&quot; /&gt;
|image name = සුනාමියෙන් දරුණු ලෙස විනාශයට පත්වූ [[ඉන්දුනීසියාව|ඉන්දුනීසියාවේ]] Aceh ප්‍රදේශය
|type = [[Megathrust earthquake|Megathrust]]
|tsunami = {{convert|30|m|ft|sigfig=1}}
|intensity = [[Mercalli intensity scale|IX (''Violent'')]]&lt;ref name=&quot;usgs&quot; /&gt;
|magnitude = 9.1–9.3 [[Moment magnitude scale|''M''&lt;sub&gt;w&lt;/sub&gt;]]
|countries affected = [[ඉන්දුනීසියාව]]  &lt;br&gt; [[ශ්‍රී ලංකාව]] &lt;br&gt; [[ඉන්දියාව]]  &lt;br&gt; [[තායිලන්තය]] &lt;br&gt; [[මාලදිවයින]] &lt;br&gt; [[සෝමාලියාව]]
|casualties = 230,000–280,000 dead and more missing&lt;ref&gt;If the death toll in [[Myanmar]] was 400–600 as claimed by dissident groups there, rather than just 61 or 90, more than 230,000 people would have perished in total from the tsunami.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/news/world-asia-30602159 Indian Ocean tsunami anniversary: Memorial events held] 26 December 2014, BBC News&lt;/ref&gt;
}}
'''2004 ඉන්දියානු සාගර භූමිකම්පාව''' එම වසරේ දෙසැම්බර් 26 වන දින වේලාවෙන් [[සමායෝත සාර්වත්‍ර වේලාව|UTC]] පැය 00:58:53ට  ඉන්දුනීසියාවේ [[සුමාත්‍රා]]හී බටහිර වෙරළට ඈතින් හටගත්  භූමිකම්පා [[අපිකේන්ද්‍රය|අපිකේන්ද්‍රයේ]] සිදුවිය. [[රිච්ටර් පරිමාණය|රිච්ටර් පරිමාණයට]] අනූව කම්පනය ඒකක 9.1–9.3 අතර අගයකින් යුක්ත වූ අතර  [[මර්කලි තීව්‍රතා පරිමාණය]]ට අනූව භූ කම්පාව IX (''ප්‍රචණ්ඩ'') මට්ටමේ භූ කම්පනයක් ලෙස අරුත් දැක්විණි. ඉන්දියානු භූ තැටිය, බුරුම භූ තැටිය පහළට ගමන්කිරීම හේතුකොටගෙන උත්ප්‍රේරණය වූ දැවැන්ත භූ තෙරපුම හේතුවෙන් ඉන්දියානු සාගරයට මායිම් වූ බිම්කඩවල්හී වෙරළතීර රැසක විනාශකාරී සුනාමි  රළ නිර්මාණය වීම සිදුවිය. 2004 හටගත් මෙම සුනාමිය හේතුවෙන් රටවල් 14ක පුද්ගලයෝ 230,000 ක පමණ පිරිසක් මරණයට පත්විය. එසේම එය ලොව වාර්තාගත ඉතිහාසයෙහි සිදුවූ මාරාන්තික ස්වභාවික ව්‍යසන අතුරින්  එකක් ලෙසද සැළකේ. ඉන්දුනීසියාව මෙම ව්‍යසනයට ගොදුරුවූ ප්‍රධානතම රට බවට පත්වූ අතර, ශ්‍රී ලංකාව, ඉන්දියාව  හා තායිලන්තය යන රටවල්වලටද මින් දැඩිලෙස හානි සිදුවිය. මෙම විපතෙන්  ශ්‍රී ලංකාවට අහිමි වූ ජීවිත සංඛ්‍යාව 36000 පමණ වේ.

[[ගොනුව:තිරුත්චෙන්තුර් කෝවිල සුනාමි ස්මාරකය.jpg|300px|thumbnail|දකුණ| 2004 සුනාමියේ ස්මාරකයක් ලෙස සැලකෙන ශ්‍රී ලංකාවේ මඩකලපුවේ තිරුත්චෙන්තුර් කෝවිල]]
මෙම භූකම්පනය සිස්මෝග්‍රාෆ්හී (seismograph) සටහන් වී ඇති තෙවැනි විශාලතම භූකම්පනය වන අතර මෙතෙක් නිරික්ෂණය කෙරූ දිගුම විභේදනය (faulting) සිදුවූ කාලයද (මිනිත්තු 8.3 - 10 අතර) මෙම භූමිකම්පාවේදී සටහන් විය.&lt;ref&gt;{{Citation |title=NSF: &quot;අැනලයිසිස් ඔෆ් ද සුමාත්‍රා-අන්දමන් එර්ත්ක්වෙක් රිවීල්ස්  ලෝන්ගස්ට් ෆෝල්ට් රැප්චර් එවර්&quot; |url=http://www.nsf.gov/news/news_summ.jsp?cntn_id=104179 |access-date=2016-03-22 |archive-date=2023-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230730034333/https://www.nsf.gov/news/news_summ.jsp?cntn_id=104179 }}&lt;/ref&gt; එසේම සමස්ථ පෘතුවි තලය සෙන්ටිමීටර 1ක පමණ ප්‍රමාණයකින් කම්පනය කිරීමට මෙම භූමි කම්පාව සමත් වූ අතර&lt;ref&gt;වෝල්ටන්, මාර්ශා. &quot;[http://edition.cnn.com/2005/TECH/science/05/19/sumatra.quake/index.html සයන්ටිස්ට්: සුමාත්‍රා ක්වේක් ලෝන්ගස්ට් එවර් රෙකොර්ඩඩ්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120214073430/http://edition.cnn.com/2005/TECH/science/05/19/sumatra.quake/index.html |date=2012-02-14 }}.&quot; ''[[සීඑන්එන්]].'' 20 මැයි 2005&lt;/ref&gt; [[ඇලස්කාව]] වැනි ඉතා ඈත ප්‍රදේශවල අනෙකුත් භූකම්පන ඇති කරවීමටද එය සමත් විය.&lt;ref&gt;වෙස්ට්, මයිකල්; සැන්චස්, ජෝන් ජේ.; මැක්නට්, ස්ටේ‍ෆන් ආර්. &quot;[http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/308/5725/1144 පිරියෝඩිකලි ට්‍රිගර්ඩ් සීස්මසිටි ඇට් මවුන්ට් ව්රැන්ගල්, ඇලස්කා, ආෆ්ටර් ද සුමාත්‍රා එර්ත්ක්වේක් ].&quot; ''[[සයන්ස් (ජර්නලය)|සයන්ස්]]''. වෙළුම. 308, No. 5725, 1144–1146. 20 මැයි 2005.&lt;/ref&gt; භූමිකම්පාවේ අපිකේන්ද්‍රය Simeulue දිවයින සහ ඉන්දුනීසියා ප්‍රධාන භූමිය අතර හටගෙන තිබුනි.&lt;ref name=&quot;Archived&quot;&gt;නල්බන්ට්, එස්., ස්ටෙසී, එස්., සීහ්, කේ., නටවිඩ්ජාජා, ඩී., අැන්ඩ් මැක්ක්ලොස්කි, ජේ. &quot;[https://web.archive.org/web/20100604092608/http://www.gps.caltech.edu/~sieh/pubs_docs/papers/P05b.pdf සීස්මොලොජි: එර්ත්ක්වේක් රිස්ක් ඔන් ද සුන්ඩා ට්‍රෙන්ච් ].&quot; ''[[නේචර් (ජර්නලය)|නේචර්]]''. වෙළුම. 435, No. 7043, 756–757. 9 ජුනි 2005. Retrieved 16 මැයි 2009.  18 මැයි 2009.&lt;/ref&gt; 

භූ කම්පනයෙන් නිර්මාණය වූ සුනාමි රළ පහරට ගොදුරුව විපතට පත්වූ ජනයාගේ දුක්ඛිත තත්වය ලොව පුරා ප්‍රජාව අතර කම්පනයක් නිර්මාණය කිරීමට සමත් වූ අතර, වේගවත් මානුෂීය ආධාර හා ප්‍රතිචාර රැසක් එම හානියට පත්වූ රටවල් වෙත කඩිනමින් ලබාදීමට අනෙකුත් රටවල් විසින් පියවර ගනු ලැබිණි. ඒ අනූව ලෝක ප්‍රජාව විසින් අමෙරිකා ඩොලර් බිලියන 14 (2004) කට වඩා වැඩි සමස්ථ මානුෂීය අාධාර ප්‍රමාණයක් සුනාමියෙන් හානියට ලක්වූ රටවල් වෙත ලබා දෙමින් සිය සහයෝගය ලබා දීමට කටයුතු කොට තිබුණි.&lt;ref&gt;ජයසූරිය, සිසිර අැන්ඩ් පීටර් මැක්කවුලි, [http://www.e-elgar.co.uk/Bookentry_Main.lasso?id=13668 &quot;ස ඒෂියන් සුනාමි: ඒඩ් අැන්ඩ් රීකන්ස්ට්‍රක්ෂන් අාෆ්ටර් අ ඩිසාස්ටර්&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722005138/http://www.e-elgar.co.uk/Bookentry_Main.lasso?id=13668 |date=2011-07-22 }}. Cheltenham UK and Northampton MA USA: Edward Elgar, 2010.&lt;/ref&gt; මෙම භූ කම්පනය හේතුවෙන් හටගත් [[සුනාමි]] රළ පසුව විවිධ නම් වලින් හැඳින්වූ අතර, ඉන් ''2004 ඉන්දීය සාගර සුනාමිය'', ''දකුණු අාසියානු සුනාමිය'', ''ඉන්දුනීසියානු සුනාමිය'',  ''නත්තල් සුනාමිය'' හා '''බොක්සින් දින සුනාමිය''' වැනි නම් ලොව පුරා වඩා ප්‍රචලිත විය.

==භූමි කම්පාව සහ සුනාමිය==


{{2004 tsunami}}

==මේවාද බලන්න==
* [[සුනාමි]]

==මූලාශ්‍ර==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව|refs=
&lt;ref name=&quot;usgs&quot;&gt;{{cite web|title=Magnitude 9.1 – OFF THE WEST COAST OF   SUMATRA|url=http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eqinthenews/2004/us2004slav/|publisher=U.S. Geological Survey|accessdate=26 August 2012}}&lt;/ref&gt;
}}

{{Natural disasters in Sri Lanka}}

[[ප්‍රවර්ගය:2004 ඉන්දියානු සාගර භූකම්පනය සහ සුනාමිය]]
[[ප්‍රවර්ගය:2004]]</text>
      <sha1>amkgtr7douz582m2k3rjuz5hdd7kmvw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>අම්මා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8796</id>
    <revision>
      <id>792735</id>
      <parentid>772246</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T19:12:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-32695-66</username>
        <id>79296</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>792735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16558" sha1="tmuyd4cufnurilxbgh93t8ryxvftlbl" xml:space="preserve">[[ගොනුව:Lange-MigrantMother02.jpg|thumbnail|200px|දකුණ|සංක්රුමණික මව ඩොරතියා ලේන්ජ් විසිනි]]
יהוה אליהן 

יהוה אליהן 

== ජීවවිද්‍යාත්මක මව ==
මිනිසුන් වැනි ක්ෂීරපායී සත්ව කොට්ඨාශයේ ගර්භනී කාන්තාවන් සඵල ගර්භබීජයක් ලෙස දරුවකු කුසෙහි දරාගෙන සිටියි. ජීවය සහිත වූ සඵල ගර්භබීජයකින් හෝ කළලයකින් ගර්භයක් වර්ධනය වේ.
 
නියමිත කාලය තුළ සිදු වූ බවට උපකල්පනය කළ විට පිළිසිඳගැනීමේ සිට උපත සඳහා ප්‍රමාණවත් තරම් වර්ධනය වන තුරු ම ගර්භය කාන්තාවන්ගේ ගර්භාෂය තුළ කුසෙහි දරාගෙන සිටීම සිදු වේ.
  
සාමාන්‍යයෙන් ළදරුවා ඉපදුණු විගස ම ක්ෂීරණ ක්රිකයාවලිය තුළින් මව්කිරි නිපදවීම ආරම්භ වේ. මව්කිරි ළදරුවන්ගේ ප්‍රතිශක්තීකරණ පද්ධතියේ ප්‍රතිදේහ සඳහා ප්රමභවය සේම, දරුවකුගේ ජීවිතයේ මුල් වසර හෝ ඊට වඩි කාලයක් සඳහා එකම ප්රුභවය ද වේ.&lt;ref&gt;[http://www.dhushara.com/paradoxhtm/biology.htm Dhushara.com]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Growth and Development |url=http://people.uncw.edu/ballardt/bio240_241_lecture%20notes/Study%20Guide%2027%20-%20DEVELOPMENT.doc |access-date=2004-08-09 |archive-date=2004-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040809013220/http://people.uncw.edu/ballardt/bio240_241_lecture%20notes/Study%20Guide%2027%20-%20DEVELOPMENT.doc }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Chapter 46 Animal Reproduction |url=http://www.cbu.edu/~esalgado/BIOL112/Campbell/ch46.doc |access-date=2006-03-03 |archive-date=2006-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060303093652/http://www.cbu.edu/~esalgado/BIOL112/Campbell/ch46.doc }}&lt;/ref&gt;

== ජීවවිද්‍යාත්මක නොවන මව ==
ජීවවිද්‍යාත්මක මව හැරුණු කොට විශේෂයෙන් යම් කාන්තාවක් දරුවකු උස් මහත් කිරීමේ සමාජ භූමිකාව සපුරන්නේ නම් බොහෝ විට මව යන්න ඇයට ද භවිතා කළ හැකි ය.

එනම් සාමාන්ය යෙන් දරුවෙකුගේ පියාට ජීවවිද්යාවත්මකව සම්බන්ධයක් නැති භාර්යාව අපත්යගර්යමකාරක හෝ ධාත්රීා මවකි. දරුවකුගේ පළමු මවට අමතර ව තමාට ජීවවිද්යා ත්මකව අයත් නොවන දරුවකු රැකබලාගන්නා කාන්තාවන්ට ද ඇතැම් සන්දර්භයන්හීදී &quot;වෙනත් මව&quot; යන යෙදුම භාවිතා වේ.

== අන්වාදේශ මව ==
සාමාන්‍ය වශයෙන් ජීවවිද්‍යාත්මකව දරුවන් ලැබීමට නොහැකි යුවලක, වෙනත් කාන්තාවකගේ සඵල ගර්භබීජයක කළලයක් උසුලන කාන්තාවක් අන්වාදේශ මවක් වේ.

මෙලෙස ඇය තමා ජීවවිද්යා ත්මකව මව නොවන දරුවකු උසුලාගෙන සිට බිහි කරයි.

වත්මන් ප්‍රජනන තාක්ෂණයේ ප්‍රගමනයත් සමඟම ජීවවිද්යාටත්මක මවකගේ කාර්යතය ජන්ම මව (ගර්භබීජය සපයන්නා) සහ ගර්භණී මව (සාමාන්ය යෙන් අන්වාදේශ ලෙස හඳුන්වන ගර්භනී බව දරන්නා) අතර වෙන්කර දැක්විය හැකි ය.

== සමාජයීය භූමිකාව ==

[[ගොනුව:William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - Charity (1878).jpg|180px|thumb|right|දයාව Bouguereau විසිනි (1878)]]

ඓතිහාසිකව මව්වරු දරුවන් උස් මහත් කිරීමේ මූලික භූමිකාව සපුරන ලද නමුත්, විසිවන සියවසේ සිට ඇතැම් බටහිර රටවල දරුවන් රැකබලා ගැනීමේදී පියාගේ භූමිකාවට මවට වඩා ප්‍රමුඛත්වයක් හා සමාජයීය පිළිගැනීමක් ලබාදී තිබිණි. &lt;ref&gt;[http://pascal.iseg.utl.pt/~cisep/conferencias/conferencia_20021016/Papers/kjeldstad55.PDF &quot;In most Western countries the family model of a sole male breadwinner is in full retreat.&quot;] Accessed 19 September 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ucgstp.org/lit/gn/gn064/fathersimportant.htm Why Are Fathers Important?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080225030354/http://www.ucgstp.org/lit/gn/gn064/fathersimportant.htm |date=2008-02-25 }} Interview with Dr. Ross Parke, professor of psychology at the University of California at Riverside, author of ''Fatherhood'' (1966) and co-author of ''Throwaway Dads'' (1999). Accessed 19 September 2007.&lt;/ref&gt;

මාතෲත්වයේ සමාජයීය භූමිකාව හා අත්දැකීම ස්ථානීය වශයෙන් විවිධ වේ.&quot;දරුවන් සුරකිමු&quot; සංවිධානය ලෝකයේ රටවල් පෙළගැස්වීමේදී ස්කැන්ඩිනේවියානු රටවල් දරුවන් ජනිත කිරීමට වඩාත් ප්රටවේශම් ප්රරදේශ බවත්, අප්රිැකානු අනු සහරා රටවල් ප්ර වේශම් අඩුම ස්ථාන බවත් සොයාගෙන ඇත.&lt;ref&gt;Save the Children, [http://www.savethechildren.net/alliance/what_we_do/newsdesk/2006-05-08b.html State of the World's Mothers Report 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150501070833/http://www.savethechildren.net/alliance/what_we_do/newsdesk/2006-05-08b.html |date=2015-05-01 }}.&lt;/ref&gt; 

මෙම පෙළගැස්මේ අවසන් ස්ථාන දහයේ රටවල සිටින මවකට සාපේක්ෂ්ව, මුල් ස්ථාන දහයේ රටවල මවක් ගර්භණීභවායේදී හෝ දරු උපතේදී මියයාමේ 750 ගුණයක ප්රවවණතාවයක් පවතින බවටත්,අවසන් ස්ථාන දහයේ රටවල සිටින මවකට, පළමු උපන්දිනය උදාවීමට ප්ර‍ථම තම දරුවා මියයාම දැකීමේ 28 ගුණයක වැඩි ප්රේවණතාවයක් පවතින බවටත් මෙම අධ්ය0යනය තර්ක කරයි. 

දරුවන්ගේ සංස්ලේෂක හා සංවාදාත්මක රටාවන් උද්දීපනය කිරීමට පියාට වඩා මව සුදුසු වේ.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Gendered differences in parents' encouragement of sibling interaction: implications for the construction of a personal premise system |url=http://fla.sagepub.com/cgi/content/abstract/10/30/181 |access-date=2010-10-24 |archive-date=2008-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080904200612/http://fla.sagepub.com/cgi/content/abstract/10/30/181 }}&lt;/ref&gt; ළමුන්ගේ කතාබහ සඳහා වූ දායකත්වය පිළිගැනීමට පියාට වඩා සුදුසු මවයි. &lt;ref name=speech /&gt;&lt;ref&gt;Hladik, E., &amp; Edwards, H. (1984). A comparison of mother-father speech in the naturalistic home environment. Journal of Psycholinguistic Research, 13, 321-332.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Leaper, C., Anderson, K., &amp; Sanders, P. (1998). Moderators of gender effects on parents' talk to their children: A meta-analysis. Developmental Psychology, 34, 3-27.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mannle, S., &amp; Tomasello, M. (1987). Fathers, siblings, and the bridge hypothesis. In K.E. Nelson &amp; A. vanKleeck (Eds.), Children's language, Vol. 6, (pp. 23-42). Hillsdale, NJ: Erlbaum.&lt;/ref&gt; මව්වරු දරුවන්ට කතා කරන ආකාරය බොහෝ තරුණ දරුවන්ට ඔවුන්ගේ කථනය තේරුම්ගැනීමේ ප්රුයත්නවලදී පියවරුන්ට වඩා සුදුසු වේ.&lt;ref name=speech&gt;[http://www.thefreelibrary.com/Fathers%27+speech+to+their+children:+perfect+pitch+or+tin+ear%3F-a0107202406 Fathers' speech to their children: perfect pitch or tin ear?]&lt;/ref&gt;
ආචාරධර්ම මතභේද හා මාතෘත්වයේ සමාජ අර්ථයට සුවිශේෂී වෙනස්කම් මතු කරමින් 1970 වර්ෂයේ සිට කෘතිම ගැබ්ගැන්වීම් මගින් ස්වභාවික වයස් සීමාවන් ඉක්මවා ගැබ්ගැනීමට හැකියාව ලබා දී ඇත.&lt;ref&gt;[http://www.huffingtonpost.com/jacob-m-appel/motherhood-is-it-ever-too_b_233916.html Motherhood: Is It Ever Too Late?], July 15, 2009&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.huffingtonpost.com/2009/07/17/getting-pregnant-after-50_n_238704.html Getting Pregnant After 50: Risks, Rewards] July 17, 2009&lt;/ref&gt;

කෙසේවුවත් මෙය බටහිර ලෝක ප්රවජාවගේ දැඩි නැඹුරුවක් පවතින පදවියකි. බටහිර ලෝකයෙන් පිටත කෘතිම ගැබ්ගැන්වීම සඳහා, මූලික සෞඛ්යාගරක්ෂාව, කාන්තා සෞඛ්යබය, ළදරු මරණ අවම කිරීම සහ පෝලියෝ, මැලේරියාව, බෝවන උණ වැනි තර්ජනාත්මක රෝග වළක්වාගැනීම සමඟ සංසන්දනය කළ විට, බොහෝ දුරට අඩු ප්රරමුඛතාවයක්, වැදගත්කමක් හෝ වටිනාකමක් පවතී. 
එසේම 1970දී පමණ කාන්තාවන්ගේ හා මව්වරුන්ගේ සමාජයීය භූමිකාව පිළිබඳ බටහිර ආකල්ප වෙනස්වීම ඇරඹිණි. ස්ත්‍රීන්ට ශ්‍රම හමුදාව තුළ වැඩි අවස්ථාවක් ලබාදුන් අතර, වැඩි ස්ත්‍රීන් ප්‍රමාණයක් පසු වයස්වලදී පළමු වරට මවක් වීම මෙහි ප්‍රතිඵලය විය.
මෙම ප්ර්වණතාව 1990දී උච්ච වූ නමුත්, එතැන් සිට පියා ප්‍රධාන උපයන්නා වීමත්, මව නිවස හා දරුවන්ගේ වගකීම භරගැනීමේ සාම්ප්‍රදායික දැක්මට නැවත අවතීර්ණ විය. &lt;ref&gt;{{cite news|title=Australians more conservative on gender issues, working mothers |url=http://www.smh.com.au/lifestyle/lifematters/attitudes-harden-towards-the-lot-of-a-working-mother-20101010-16e39.html |publisher=Sydney Morning Hearld |date=11 October 2010 |accessdate=11 October 2010}}&lt;/ref&gt;
  

== ආගමික පැතිකඩ ==

[[ගොනුව:Gravidíssima.jpg|thumb|ගර්භණී මාතාවක්]]

ලෝකයේ පවතින සෑම ආගමක්ම පාහේ ආගමික නීතියේ හෝ ආගමික සිදුවීම්වලදී දේවත්වාරෝපණයෙන් හෝ උත්තරීතරභාවයෙන් කටයුතු කළ මව්වරු තුළින් මවකගේ කාර්යවභාරය හා භූමිකාව නිර්වචනය කරයි. මව්වරුන්ට හා කාන්තාවන්ට සම්බන්ධ ආගමික නීති සඳහා වන නිදසුන් රාස්ජියක් පවතියි.

මව්වරුන් සම්බන්ධ ආගමික නීති හෝ ශාස්ත්රම ග්රහන්ථ පවතින මූලික ලෝක ආගම් අතර කිතුණුවන&lt;ref&gt;{{cite web | title=What The Bible Says About Mother | url=http://www.mothersdayworld.com/mothers-day-quotes/bible-verses-on-mother.html |publisher=Mothers Day World |accessdate=2008-11-24 }}&lt;/ref&gt;්, යුදෙව්වන්&lt;ref&gt;{{cite web | title=Religious Obligations of Jewish women | url=http://judaism.about.com/cs/women/f/women_mitzvot.htm | publisher=About.com | first=Lisa | last=Katz | accessdate=2008-11-24 }}&lt;/ref&gt; සහ මුස්ලිම්වරු &lt;ref&gt;{{cite book | title=The Ideal Muslimah: The True Islâmic Personality of the Muslim Woman as Defined in the Qur'ân and Sunnah | first=Muhammad | last='Ali Al-Hashimi | url=http://www.wefound.org/texts/Ideal_Muslims_files/herchildren.htm | publisher=Wisdom Enrichment Foundation, Inc. | accessdate=2008-11-24 | archive-date=2002-03-02 | archive-url=https://web.archive.org/web/20020302034316/http://www.wefound.org/texts/Ideal_Muslims_files/herchildren.htm | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; වේ. දේවත්වාරෝපණය හා උත්තරීතරභාවය සඳහා කිතුණුවන්ගේ මඩෝනා හෙවත් භාග්යුවත් මරිය මව්තුමිය, හින්දු මව් දේවතාවිය හෝ අතීත ග්රීුක ඩිමිති පිළිගැනීම නිදසුන් වේ.

==සමාන පද හා පරිවර්ථන ==
ළදරුවකුගේ ඉතා ප්‍රකට මුල්වදන &quot;මා&quot; වැනි ශබ්දයක් වේ. &quot;අම්මා&quot; යන්නට එය දක්වන ප්‍රබල සම්බන්ධය මෙලොව පවතින සියළුම භාෂාවන්හි පවතියි. 

හුරුපුරුදු ලෙස “අම්මා” යන්නට විවිධ රටවල ව්‍යවහාර වන වෙනත් වදන් මෙසේ ය.

* මම්, මමී	  -	 ඇමරිකාව, කැනඩාව, දකුණු අප්‍රිකාව, පිලිපීනය, එංගලන්තයේ බටහිර මිඩ්ලන්තය 
* මමා, මමී       -	 මහා බ්‍රිතාන්‍යය, කැනඩාව, සිංගප්පූරුව, ඕස්ට්‍රේලියාව, නවසීලන්තය, අයර්ලන්තය  
* මා, මමී, මැමී	   -	  නෙදර්ලන්තය, අයර්ලන්තය, වේල්ස්
* මා, අම්මා, මාතා  - 	  ඉන්දියාව, ශ්‍රී ලංකාව


== මේවාද බලන්න==
{{Commons category|Mothers}}
{{Wiktionary|mother}}
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:4;-webkit-column-count:4; column-count:4;&quot;&gt;

* [[තාත්තා හෙවත් අප්පච්චී|තාත්තා හෙ]]
* [[පවුල]]
* [[වින්නඹු මාතාව]]
&lt;/div&gt;


== මූලාශ්‍ර==

&lt;references/&gt;
&lt;!-- interwiki --&gt;

[[ප්‍රවර්ගය:පවුල]]</text>
      <sha1>tmuyd4cufnurilxbgh93t8ryxvftlbl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>792736</id>
      <parentid>792735</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T19:31:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NDG</username>
        <id>74624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Reverted edits by [[Special:Contribs/~2026-32695-66|~2026-32695-66]] ([[User talk:~2026-32695-66|talk]]) to last version by InternetArchiveBot: unexplained content removal</comment>
      <origin>772246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17404" sha1="qpqk02qt2e26of2eb8u9eo19m96nogl" xml:space="preserve">[[ගොනුව:Lange-MigrantMother02.jpg|thumbnail|200px|දකුණ|සංක්රුමණික මව ඩොරතියා ලේන්ජ් විසිනි]]
දෙමව්පිය භූමිකාව තුළින් මව යනු, ගැබ්ගත්, දරුවෙකුට ජන්මය ලබාදුන් හෝ දරුවකු උස් මහත් කළ කාන්තාවකි. &lt;ref&gt;[http://www.allwords.com/word-mother.html Definition from Allwords.com]&lt;/ref&gt; මව පිළිබඳ [[සමාජය|සමාජයීය]], සංස්කෘතික හා ආගමික වශයෙන් පවතින නිර්වචනයන්හි හා භූමිකාවන්හි සංකීර්ණභාවය හා විවිධත්වය නිසා මව යන්නට විශ්වයම පිළිගත් නිර්වචනයක් ලබාදීම අභියෝගාත්මක වේ. පුරුෂලිංගික සමානතාව පියා වේ.

== ජීවවිද්‍යාත්මක මව ==
මිනිසුන් වැනි ක්ෂීරපායී සත්ව කොට්ඨාශයේ ගර්භනී කාන්තාවන් සඵල ගර්භබීජයක් ලෙස දරුවකු කුසෙහි දරාගෙන සිටියි. ජීවය සහිත වූ සඵල ගර්භබීජයකින් හෝ කළලයකින් ගර්භයක් වර්ධනය වේ.
 
නියමිත කාලය තුළ සිදු වූ බවට උපකල්පනය කළ විට පිළිසිඳගැනීමේ සිට උපත සඳහා ප්‍රමාණවත් තරම් වර්ධනය වන තුරු ම ගර්භය කාන්තාවන්ගේ ගර්භාෂය තුළ කුසෙහි දරාගෙන සිටීම සිදු වේ.
  
සාමාන්‍යයෙන් ළදරුවා ඉපදුණු විගස ම ක්ෂීරණ ක්රිකයාවලිය තුළින් මව්කිරි නිපදවීම ආරම්භ වේ. මව්කිරි ළදරුවන්ගේ ප්‍රතිශක්තීකරණ පද්ධතියේ ප්‍රතිදේහ සඳහා ප්රමභවය සේම, දරුවකුගේ ජීවිතයේ මුල් වසර හෝ ඊට වඩි කාලයක් සඳහා එකම ප්රුභවය ද වේ.&lt;ref&gt;[http://www.dhushara.com/paradoxhtm/biology.htm Dhushara.com]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Growth and Development |url=http://people.uncw.edu/ballardt/bio240_241_lecture%20notes/Study%20Guide%2027%20-%20DEVELOPMENT.doc |access-date=2004-08-09 |archive-date=2004-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040809013220/http://people.uncw.edu/ballardt/bio240_241_lecture%20notes/Study%20Guide%2027%20-%20DEVELOPMENT.doc }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Chapter 46 Animal Reproduction |url=http://www.cbu.edu/~esalgado/BIOL112/Campbell/ch46.doc |access-date=2006-03-03 |archive-date=2006-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060303093652/http://www.cbu.edu/~esalgado/BIOL112/Campbell/ch46.doc }}&lt;/ref&gt;

== ජීවවිද්‍යාත්මක නොවන මව ==
ජීවවිද්‍යාත්මක මව හැරුණු කොට විශේෂයෙන් යම් කාන්තාවක් දරුවකු උස් මහත් කිරීමේ සමාජ භූමිකාව සපුරන්නේ නම් බොහෝ විට මව යන්න ඇයට ද භවිතා කළ හැකි ය.

එනම් සාමාන්ය යෙන් දරුවෙකුගේ පියාට ජීවවිද්යාවත්මකව සම්බන්ධයක් නැති භාර්යාව අපත්යගර්යමකාරක හෝ ධාත්රීා මවකි. දරුවකුගේ පළමු මවට අමතර ව තමාට ජීවවිද්යා ත්මකව අයත් නොවන දරුවකු රැකබලාගන්නා කාන්තාවන්ට ද ඇතැම් සන්දර්භයන්හීදී &quot;වෙනත් මව&quot; යන යෙදුම භාවිතා වේ.

== අන්වාදේශ මව ==
සාමාන්‍ය වශයෙන් ජීවවිද්‍යාත්මකව දරුවන් ලැබීමට නොහැකි යුවලක, වෙනත් කාන්තාවකගේ සඵල ගර්භබීජයක කළලයක් උසුලන කාන්තාවක් අන්වාදේශ මවක් වේ.

මෙලෙස ඇය තමා ජීවවිද්යා ත්මකව මව නොවන දරුවකු උසුලාගෙන සිට බිහි කරයි.

වත්මන් ප්‍රජනන තාක්ෂණයේ ප්‍රගමනයත් සමඟම ජීවවිද්යාටත්මක මවකගේ කාර්යතය ජන්ම මව (ගර්භබීජය සපයන්නා) සහ ගර්භණී මව (සාමාන්ය යෙන් අන්වාදේශ ලෙස හඳුන්වන ගර්භනී බව දරන්නා) අතර වෙන්කර දැක්විය හැකි ය.

== සමාජයීය භූමිකාව ==

[[ගොනුව:William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - Charity (1878).jpg|180px|thumb|right|දයාව Bouguereau විසිනි (1878)]]

ඓතිහාසිකව මව්වරු දරුවන් උස් මහත් කිරීමේ මූලික භූමිකාව සපුරන ලද නමුත්, විසිවන සියවසේ සිට ඇතැම් බටහිර රටවල දරුවන් රැකබලා ගැනීමේදී පියාගේ භූමිකාවට මවට වඩා ප්‍රමුඛත්වයක් හා සමාජයීය පිළිගැනීමක් ලබාදී තිබිණි. &lt;ref&gt;[http://pascal.iseg.utl.pt/~cisep/conferencias/conferencia_20021016/Papers/kjeldstad55.PDF &quot;In most Western countries the family model of a sole male breadwinner is in full retreat.&quot;] Accessed 19 September 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ucgstp.org/lit/gn/gn064/fathersimportant.htm Why Are Fathers Important?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080225030354/http://www.ucgstp.org/lit/gn/gn064/fathersimportant.htm |date=2008-02-25 }} Interview with Dr. Ross Parke, professor of psychology at the University of California at Riverside, author of ''Fatherhood'' (1966) and co-author of ''Throwaway Dads'' (1999). Accessed 19 September 2007.&lt;/ref&gt;

මාතෲත්වයේ සමාජයීය භූමිකාව හා අත්දැකීම ස්ථානීය වශයෙන් විවිධ වේ.&quot;දරුවන් සුරකිමු&quot; සංවිධානය ලෝකයේ රටවල් පෙළගැස්වීමේදී ස්කැන්ඩිනේවියානු රටවල් දරුවන් ජනිත කිරීමට වඩාත් ප්රටවේශම් ප්රරදේශ බවත්, අප්රිැකානු අනු සහරා රටවල් ප්ර වේශම් අඩුම ස්ථාන බවත් සොයාගෙන ඇත.&lt;ref&gt;Save the Children, [http://www.savethechildren.net/alliance/what_we_do/newsdesk/2006-05-08b.html State of the World's Mothers Report 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150501070833/http://www.savethechildren.net/alliance/what_we_do/newsdesk/2006-05-08b.html |date=2015-05-01 }}.&lt;/ref&gt; 

මෙම පෙළගැස්මේ අවසන් ස්ථාන දහයේ රටවල සිටින මවකට සාපේක්ෂ්ව, මුල් ස්ථාන දහයේ රටවල මවක් ගර්භණීභවායේදී හෝ දරු උපතේදී මියයාමේ 750 ගුණයක ප්රවවණතාවයක් පවතින බවටත්,අවසන් ස්ථාන දහයේ රටවල සිටින මවකට, පළමු උපන්දිනය උදාවීමට ප්ර‍ථම තම දරුවා මියයාම දැකීමේ 28 ගුණයක වැඩි ප්රේවණතාවයක් පවතින බවටත් මෙම අධ්ය0යනය තර්ක කරයි. 

දරුවන්ගේ සංස්ලේෂක හා සංවාදාත්මක රටාවන් උද්දීපනය කිරීමට පියාට වඩා මව සුදුසු වේ.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Gendered differences in parents' encouragement of sibling interaction: implications for the construction of a personal premise system |url=http://fla.sagepub.com/cgi/content/abstract/10/30/181 |access-date=2010-10-24 |archive-date=2008-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080904200612/http://fla.sagepub.com/cgi/content/abstract/10/30/181 }}&lt;/ref&gt; ළමුන්ගේ කතාබහ සඳහා වූ දායකත්වය පිළිගැනීමට පියාට වඩා සුදුසු මවයි. &lt;ref name=speech /&gt;&lt;ref&gt;Hladik, E., &amp; Edwards, H. (1984). A comparison of mother-father speech in the naturalistic home environment. Journal of Psycholinguistic Research, 13, 321-332.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Leaper, C., Anderson, K., &amp; Sanders, P. (1998). Moderators of gender effects on parents' talk to their children: A meta-analysis. Developmental Psychology, 34, 3-27.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mannle, S., &amp; Tomasello, M. (1987). Fathers, siblings, and the bridge hypothesis. In K.E. Nelson &amp; A. vanKleeck (Eds.), Children's language, Vol. 6, (pp. 23-42). Hillsdale, NJ: Erlbaum.&lt;/ref&gt; මව්වරු දරුවන්ට කතා කරන ආකාරය බොහෝ තරුණ දරුවන්ට ඔවුන්ගේ කථනය තේරුම්ගැනීමේ ප්රුයත්නවලදී පියවරුන්ට වඩා සුදුසු වේ.&lt;ref name=speech&gt;[http://www.thefreelibrary.com/Fathers%27+speech+to+their+children:+perfect+pitch+or+tin+ear%3F-a0107202406 Fathers' speech to their children: perfect pitch or tin ear?]&lt;/ref&gt;
ආචාරධර්ම මතභේද හා මාතෘත්වයේ සමාජ අර්ථයට සුවිශේෂී වෙනස්කම් මතු කරමින් 1970 වර්ෂයේ සිට කෘතිම ගැබ්ගැන්වීම් මගින් ස්වභාවික වයස් සීමාවන් ඉක්මවා ගැබ්ගැනීමට හැකියාව ලබා දී ඇත.&lt;ref&gt;[http://www.huffingtonpost.com/jacob-m-appel/motherhood-is-it-ever-too_b_233916.html Motherhood: Is It Ever Too Late?], July 15, 2009&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.huffingtonpost.com/2009/07/17/getting-pregnant-after-50_n_238704.html Getting Pregnant After 50: Risks, Rewards] July 17, 2009&lt;/ref&gt;

කෙසේවුවත් මෙය බටහිර ලෝක ප්රවජාවගේ දැඩි නැඹුරුවක් පවතින පදවියකි. බටහිර ලෝකයෙන් පිටත කෘතිම ගැබ්ගැන්වීම සඳහා, මූලික සෞඛ්යාගරක්ෂාව, කාන්තා සෞඛ්යබය, ළදරු මරණ අවම කිරීම සහ පෝලියෝ, මැලේරියාව, බෝවන උණ වැනි තර්ජනාත්මක රෝග වළක්වාගැනීම සමඟ සංසන්දනය කළ විට, බොහෝ දුරට අඩු ප්රරමුඛතාවයක්, වැදගත්කමක් හෝ වටිනාකමක් පවතී. 
එසේම 1970දී පමණ කාන්තාවන්ගේ හා මව්වරුන්ගේ සමාජයීය භූමිකාව පිළිබඳ බටහිර ආකල්ප වෙනස්වීම ඇරඹිණි. ස්ත්‍රීන්ට ශ්‍රම හමුදාව තුළ වැඩි අවස්ථාවක් ලබාදුන් අතර, වැඩි ස්ත්‍රීන් ප්‍රමාණයක් පසු වයස්වලදී පළමු වරට මවක් වීම මෙහි ප්‍රතිඵලය විය.
මෙම ප්ර්වණතාව 1990දී උච්ච වූ නමුත්, එතැන් සිට පියා ප්‍රධාන උපයන්නා වීමත්, මව නිවස හා දරුවන්ගේ වගකීම භරගැනීමේ සාම්ප්‍රදායික දැක්මට නැවත අවතීර්ණ විය. &lt;ref&gt;{{cite news|title=Australians more conservative on gender issues, working mothers |url=http://www.smh.com.au/lifestyle/lifematters/attitudes-harden-towards-the-lot-of-a-working-mother-20101010-16e39.html |publisher=Sydney Morning Hearld |date=11 October 2010 |accessdate=11 October 2010}}&lt;/ref&gt;
  

== ආගමික පැතිකඩ ==

[[ගොනුව:Gravidíssima.jpg|thumb|ගර්භණී මාතාවක්]]

ලෝකයේ පවතින සෑම ආගමක්ම පාහේ ආගමික නීතියේ හෝ ආගමික සිදුවීම්වලදී දේවත්වාරෝපණයෙන් හෝ උත්තරීතරභාවයෙන් කටයුතු කළ මව්වරු තුළින් මවකගේ කාර්යවභාරය හා භූමිකාව නිර්වචනය කරයි. මව්වරුන්ට හා කාන්තාවන්ට සම්බන්ධ ආගමික නීති සඳහා වන නිදසුන් රාස්ජියක් පවතියි.

මව්වරුන් සම්බන්ධ ආගමික නීති හෝ ශාස්ත්රම ග්රහන්ථ පවතින මූලික ලෝක ආගම් අතර කිතුණුවන&lt;ref&gt;{{cite web | title=What The Bible Says About Mother | url=http://www.mothersdayworld.com/mothers-day-quotes/bible-verses-on-mother.html |publisher=Mothers Day World |accessdate=2008-11-24 }}&lt;/ref&gt;්, යුදෙව්වන්&lt;ref&gt;{{cite web | title=Religious Obligations of Jewish women | url=http://judaism.about.com/cs/women/f/women_mitzvot.htm | publisher=About.com | first=Lisa | last=Katz | accessdate=2008-11-24 }}&lt;/ref&gt; සහ මුස්ලිම්වරු &lt;ref&gt;{{cite book | title=The Ideal Muslimah: The True Islâmic Personality of the Muslim Woman as Defined in the Qur'ân and Sunnah | first=Muhammad | last='Ali Al-Hashimi | url=http://www.wefound.org/texts/Ideal_Muslims_files/herchildren.htm | publisher=Wisdom Enrichment Foundation, Inc. | accessdate=2008-11-24 | archive-date=2002-03-02 | archive-url=https://web.archive.org/web/20020302034316/http://www.wefound.org/texts/Ideal_Muslims_files/herchildren.htm | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; වේ. දේවත්වාරෝපණය හා උත්තරීතරභාවය සඳහා කිතුණුවන්ගේ මඩෝනා හෙවත් භාග්යුවත් මරිය මව්තුමිය, හින්දු මව් දේවතාවිය හෝ අතීත ග්රීුක ඩිමිති පිළිගැනීම නිදසුන් වේ.

==සමාන පද හා පරිවර්ථන ==
ළදරුවකුගේ ඉතා ප්‍රකට මුල්වදන &quot;මා&quot; වැනි ශබ්දයක් වේ. &quot;අම්මා&quot; යන්නට එය දක්වන ප්‍රබල සම්බන්ධය මෙලොව පවතින සියළුම භාෂාවන්හි පවතියි. 

හුරුපුරුදු ලෙස “අම්මා” යන්නට විවිධ රටවල ව්‍යවහාර වන වෙනත් වදන් මෙසේ ය.

* මම්, මමී	  -	 ඇමරිකාව, කැනඩාව, දකුණු අප්‍රිකාව, පිලිපීනය, එංගලන්තයේ බටහිර මිඩ්ලන්තය 
* මමා, මමී       -	 මහා බ්‍රිතාන්‍යය, කැනඩාව, සිංගප්පූරුව, ඕස්ට්‍රේලියාව, නවසීලන්තය, අයර්ලන්තය  
* මා, මමී, මැමී	   -	  නෙදර්ලන්තය, අයර්ලන්තය, වේල්ස්
* මා, අම්මා, මාතා  - 	  ඉන්දියාව, ශ්‍රී ලංකාව


== මේවාද බලන්න==
{{Commons category|Mothers}}
{{Wiktionary|mother}}
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:4;-webkit-column-count:4; column-count:4;&quot;&gt;

* [[තාත්තා හෙවත් අප්පච්චී|තාත්තා හෙ]]
* [[පවුල]]
* [[වින්නඹු මාතාව]]
&lt;/div&gt;


== මූලාශ්‍ර==

&lt;references/&gt;
&lt;!-- interwiki --&gt;

[[ප්‍රවර්ගය:පවුල]]</text>
      <sha1>qpqk02qt2e26of2eb8u9eo19m96nogl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් මල්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13587</id>
    <revision>
      <id>792718</id>
      <parentid>452531</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T12:20:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22955" sha1="6py2zie7lvzc3a71r4nl1py66h6l4km" xml:space="preserve">[[ගොනුව:Flowers of the sri lanka provinces.jpg|right|400px]]

රටක ජාතික අනන්‍යතාවය හෙළි කිරීමට සංකේත රාශියක් නිල වශයෙන් භාවිත කරනු ලබයි. [[ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික කොඩිය]], ජාතික ගීය, ජාතික ක්‍රීඩාව, ජාතික ඇඳුම, ජාතික පුෂ්පය, ජාතික වෘක්ෂය සහ ජාතික පක්ෂියා‍‍‍ යනාදී වශයෙනි.
මීට අමතරව පළාත් සඳහා නම් කරන ලද පළාත් කොඩි ද පවතී. නමුත් අද වන විට පළාත් සංකේත අතරට අලුතින් එකතු වූවක් ලෙස &quot;'''පළාත් පුෂ්පයන්''' &quot;හඳුන්වාදිය හැකිය.

==පළාත් පුෂ්ප තෝරා ගැනීමේ නිර්ණායක==

එක් එක් පළාත පිළිබඳ සළකා බලන විට ඒ ඒ පළාතට සුවිශේෂ වූ ජෛව විවිධත්ව හඳුනාගත හැකිය. මෙම විවිධත්වය සංකේතවත් කිරීමේ අරමුණින් ඒ ඒ පළාතට විශේෂ වු පුෂ්ප පළාත් පුෂ්ප වශයෙන් හඳුන්වා දී ඇත. මෙසේ හඳුන්වාදෙන ලද්දේ '''&quot;පරිසර හා ස්වාභාවික සම්පත් අමාත්‍යංශයේ ජෛව විවිධත්වය පිළිබඳ''' '''ප්‍රවීනයන්ගේ කමිටුව&quot;''' විසින් කරන ලද නිර්දේශයක‍ට අනුව වේ. ලෝක ජෛව විවිධත්ව දිනය (මැයි 22 දා) තේමා කර ගනිමින් මෙම පුෂ්ප තෝරා ගන්නා ලදි. මෙම ‍තෝරා ගැනීමේ දි එකඟතාවයකට පත්වීමට නොහැකි වූ පුෂ්ප යෝජිත පුෂ්ප ලෙස නම් කර ඇත. පළාත් පුෂ්පයන් තීරණය කිරීමේ නිර්ණායක ලෙස ඔවුන් නිර්ණායක කිහිපයක් හඳුනා ගත්හ.


# පුෂ්පය දරන ශාකයේආවේණික බව
# වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්වී තිබීමේ තත්ත්වය
# පළාත් පරිසර පද්ධති තුළ කැපී පෙනෙන ස්වභාවය
# පුෂ්පයේ බහුවිධ භාවිතය 		
#ශාකය හෝ පුෂ්පය හා බැඳුණු සංස්කෘතික,ආගමික වටිනාකම

මේ ආකාරයට නිර්ණායක කිහිපයක් පදනම් කර ගනිමින් ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පළාත, උතුරු මැද පළාත, නැගෙනහිර පළාත, මධ්‍යම පළාත, ඌව පළාත, සබරගමු පළාත, දකුණු පළාත, බස්නාහිර පළාත හා වයඹ පළාත යන පළාත් නවය සඳහා &quot;පළාත් පුෂ්පයන්&quot; නම් කර ඇත.

===වයඹ පළාත=== 
[[ගොනුව:Atteriya.jpg|right|200px]]
*පුෂ්පය:   ඇට්ටේරිය
*උද්භිද විද්‍යාත්මකනාමය:  Murraya Paniculta(L)Jack
*කුලය:  Rutacea 

		මෙම ශාකය ඖෂධීය වශයෙන් ඉතා වැදගත් වූවක් ලෙස හඳුන්වයි. ආයුර්වේද බෙහෙත් වට්ටෝරුවල දී සුරබි, සීසප හා යාපුරං යන නම්වලින් හඳුන්වයි. ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් මෙය &quot;Dharsuubatae Neepasae&quot; යනුවෙන් දැක්වේ. ශාකයේ ස්වභාවය ගත් විට ගස මීටර පහක් තරම් උසට වැඩෙන අතර පඳුරු ස්වභාවයක් ගනී. පත්‍ර දෙහි කොළයක හැඩයට සමාන වන අතර දිලිසෙන සංයුක්ත පත්‍ර වේ. රාත්‍රි සඳ එළියත් සමඟ පිපෙන මෙම මල් සුදු පැහැයෙන් යුක්තය. මෙම ශාක ලංකාවේ පහත රට වියළි කලාපයේ හා අතරමැදි කලාපයේ බහුල වශයෙන් ව්‍යාප්ත වී ඇත. වි‍ශේෂයෙන් ම පහත රට මෝසම් වැසි වනාන්තරවල සහ ගල් කුහරවල වැඩි වශයෙන් දක්නට ලැබේ. ඒ හැරෙන්නට ඉන්දියාව, බුරුමය, ඉන්දුනීසියාව, මැලේසියාව යන ආසියාතික රටවල සහ ඕස්ට්‍රේලියාවේ ව්‍යාප්ත වී ඇත. මෙම ඇට්ටේරිය ශාකයේ ප්‍රයෝජන පිළිබඳ සළකා බලන විට ප්‍රධාන වශයෙන් ගෘහස්ත වගාවට සුදුසු ය. අද වන විට මේවා විසිතුරු බඳුන් වගා ක්‍රමයක් ලෙස අලෙවිය සඳහා යොදාගෙන ති‍බේ. ශාක කඳ ගෘහ කර්මාන්තයේ දී කැටයම් කැපීම, භාණ්ඩ නිෂ්පාදනය  යන අංශවලට යොදා ගනියි. ශාක පොතු සුවඳ විලවුන් නිෂ්පාදනය කිරීමටත්, පොත්තේ යුෂ ආහාර ජීර්ණය පහසු කිරීමටත් යොදා ගන්නා ඔසුවක් ලෙස නම් කෙරේ.

===උතුරු මැද පළාත===

 [[ගොනුව:Starr 060905-8741 Cassia fistula.jpg|right|200px]]
*පුෂ්පය: ඇහැළ
*උද්භිද විද්‍යාත්මක නාමය : Cassia Fistula(L)
*කුලය:  Febacae


			ඇසළ මාසය හා බැඳුණු ඇහැළ මල් ඉතා අලංකාර මල් විශේෂයක් ලෙස හැඳින්විය හැකිය. &quot;Showers of Gold&quot; යනුවෙන් ඉංග්‍රීසි බසින් මෙ‍ම මල් හඳුන්වන අතර දෙමළ බසින් &quot;Tirukkontai&quot;ලෙස දක්වයි. මෙම ශාකයේ ස්වභාවය ගත් විට සාමාන්‍යයෙන් මීටර පහක් පමණ උස මධ්‍යම ප්‍රමාණයෙන් වැඩෙන ශාකයකි. හොඳින් වැඩුණු ශාකයක පොකුරු ආකාරයෙන් වැඩුණු මල් රාශියක් දක්නට ලැබේ. මේවා පහතට නැවී මල් කිනිති ආකාරයෙන් දිස් වේ. මල් තද කහ පැහැති වන අතර පෙබරවාරි සිට අගෝස්තු දක්වා කාලය තුළ මල් හට ගනී. ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයේ බහුලව දක්නට ලැබෙන ඇසළ ශාකය දකුණු සහ  නැගෙනහිර ආසියාවට ආවේණිකය. ඉන්දියාව, පිලිපීනය, ජාවා, මැලේසියාව යන රටවල ද ඇසළ ශාකය දක්නට ලැබේ. ඇසළ ශාකය ගෘහස්ථ වගාවේ දීත්, උද්‍යාන අලංකරණයටත් බෙහෙවින් උපයෝගී කර ගනී. සංස්කෘතික වශයෙන් ද මෙම ශාකයට විශේෂ ස්ථානයක් ඇත. ඇසළ පෙරහැරේ කප් සිටුවීමේ මංගල්‍යට ඇසළ ගස භාවිත කරයි. සිංහල මාස ක්‍රමයට අනුව ජූලි මාසය ඇසළ මාසය ලෙස නම් කෙරේ. ශාකයේ මුල් සහ කරල් ඖෂධ වශයෙන් උපයෝගී කර ගනී.

===ඌව පළාත===
[[ගොනුව:Guruluraja1.jpg|200px|right]]
*පුෂ්පය: ගුරුළුරාජ
*උද්භිද විද්‍යාත්මක නාමය :Rhynchostylis retusa Blume
*කුලය Orchidaceae

			[[උඩවැඩියා]] විශේෂයට අයත් වන ගුරුළුරාජ මල් සුදු හා දම් පාටින් යුක්ත වේ. මෙය වන සත්ත්ව වෘක්ෂලතා ආඥා පනත යටතේ ආරක්ෂිත පැළෑටි විශේෂයක් ලෙස ද නම් කර ඇත. එමෙන්ම තර්ජනයට ලක් වූ ජීවීන් අන්තර්ජාතික වෙළඳාම පිළිබඳ සම්මුතියේ 2 කාණ්ඩයට මෙම මල ඇතුළත් කර ඇත. &quot;Fox Tail Orchid&quot; යන ඉංග්‍රීසි නමින් ද මෙම මල් හැඳින්වේ. මෙම ශාකය පඳුරු ආකාරයෙන් වැඩෙන අතර උඩවැඩියා විශේෂයට අයත් සේ සැළකේ. මල් පොකුරු ආකාරයෙන් පිහිටයි. නොවැම්බර් මාසයේ සිට අප්‍රේල් මාසය දක්වා කාලය තුළ ගුරුළුරාජ මල් දක්නට ලැබේ.  ඉතා දුර්ලභ වූ මෙම උඩවැඩියා විශේෂය. ලංකාව හැරුණු විට ඉන්දියාව,මැලේසියාව, බුරුමය, සහ ජාවා යන රටවල දක්නට ලැබේ. ලංකාවේ ඌව සහ නැගෙනහිර පළාත්වල විශාල ගස් අතර වැඩෙන ගුරුළුරාජ විශේෂය වඳවීමේ තර්ජනයට ලක් වී ඇත. ඖෂධ වශයෙන් මෙන් ම ගෘහ අලංකාරයටත් මෙම මල් භාවිත කෙරේ.

===දකුණු පළාත===
[[ගොනුව:Hinbowitiya.jpg|right|200px]]
 
*පුෂ්පය: හීන්බෝවිටියා
*උද්භිද විද්‍යාත්මක නාමය:Obbeckia octondra
*කුලය Melastomataceae

			[[ශ්‍රී ලංකාව]]ට පමණක් ආවේණික වූ ශාකයක් වූ ලෙස හීන්බෝවිටියා ශාකය හැඳින්වේ.මෙම ශාකය පඳුරු සහිත ශාක විශේෂයක් වන අතර පුෂ්ප දම් පැහැයෙන් යුක්තය. ඉත්තක පෙති පහකින් යුතු මල් කිහිපයක් දැක ගත හැක. ලංකාවේ වියළි හා තෙත් කඳුකර ප්‍රදේශවල බහුල වශයෙන් වැඩෙන අතර මෙම ශාකය ලඳු කැලෑ අතර ද මද වශයෙන් දැකගත හැක. ශාකයේ පත්‍ර හා පෙතු ඖෂධීය වශයෙන් වැදගත් වේ. විසිතුරු පැළෑටියක් ලෙස ද යොදා ගත හැක.

===බස්නාහිර පළාත===
[[ගොනුව:Sudunelum.jpg|200px|right]]
*පුෂ්පය: සුදු නෙළුම්
*උද්භිද විද්‍යාත්මක නාමය:Nelumbo nucifera Gaerth
*කුලය :Nelumbonaceae  

			බෞද්ධ සාහිත්‍යයේ ඉතා උසස් පිළිගැනීමක් නෙළුම් ශාකයට පවතී. නෙළුම් මල විවිධ නම් වලින් හඳුන්වන අතර ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන්, &quot;Lotus or Sacred been&quot; ලෙස ද දෙමළ භාෂාවෙන් &quot;Tamaraj&quot; නමින් ද දක්වයි. නෙළුම් ශාකය ජලජ පැළෑටියක් ලෙස හැඳින්වෙන අතර මල් සුදු හෝ රතු පැහැයක් ගනී. මේ අතර විශාල ප්‍රමාණයේ පුෂ්ප මෙන්ම තරමක පුෂ්ප ද දැක ගත හැක. සුදු නෙළුම් ශාකය පහතරට වියළි හා තෙත් කලාපවල බහුලව දක්නට ලැබේ. එමෙන් ම ආසියානු උෂ්ණ කලාපයේ සහ ඊසාන දිග ඕස්ට්‍රේලියාවේ ද ඇත. ඉන්දියාව, චීනය, ටිබෙටය, ජපානය යන රටවල සුදු නෙළුම් දක්නට ලැබේ. පූජනීය වශයෙන් ඉතා වැදගත් ස්ථානයක් බෞද්ධයන් මෙන්ම හින්දු භක්තිකයන් අතර ද නෙළුම් මල සඳහා ඇත. නෙළුම් මල ඖෂධීය වශයෙන් ද වැදගත් වන අතර අල සහ බීජ ආහාර සඳහා ද යොදා ගැනේ.සිතුවම් හා කැටයම් ශිල්පයේදී ද නෙළුම් මල යොදා ගත් බව පෙනේ. මේ අනුව නෙළුම් මල ආගමික, සංස්කෘතික වශයෙන් ඉතා වැදගත් තැනක් උසුලයි.


===මධ්‍යම පළාත===
[[ගොනුව:Maharathmala.jpg|200px|right]]
*පුෂ්පය:මහරත්මල
*උද්භිද විද්‍යාත්මක නාමය:Rhododrendran Arbareum Var Zeylanicum
*කුලය Ericaceae

			ලංකාවට පමණක් ආවේණික වූ මහරත් මල් ශාකය වනාන්තර ආශ්‍රිතව දක්නට ලැබේ. දෙමළ භාෂාවෙන් මෙම මල &quot;Billi&quot; යනුවෙන් හඳුන්වනු ලබයි. රත් මල්වලට අයත් මෙම ශාකයේ මල් පොකුරු ආකාරයෙන් හට ගනී. ශාකයේ ස්වභාවය ගත් විට කුඩා සහ මධ්‍ය ප්‍රමාණයෙන් යුක්තය. එක මල් පොකුරක මල් විසිපහක් පමණ හට ගැනේ. පෙබරවාරි මාසයේ සිට ජූලි මාසය දක්වා කාලය තුළ මල් හට ගැනේ. වැඩි වශයෙන් ම මධ්‍යම කඳුකර ප්‍රදේශවල මෙම ශාකය වැඩේ. ඒ හැරුණු විට ඒ ආශ්‍රිත තණ බිම්වල ද මේවා වැඩි වශයෙන් ව්‍යාප්ත වේ. ගෘහස්ථ වගාවට මෙන්ම ඖෂධ වශයෙන් ද මෙම ශාකය භාවිත කරේ.

===සබරගමුව පළාත===
[[ගොනුව:Starr 080326-3800 Unknown orchidaceae.jpg|150px|right]]

*පුෂ්පය:වෙසක් මල
*උද්භිද විද්‍යාත්මක නාමය:Dendrobium Maccarthiae thw
*කුලය Orchidaceae  

			වෙසක් මල් ශාකය ද ශ්‍රි ලංකාවට පමණක් ආවේණික වූ ශාකයක් ලෙස හඳුනා ගත හැකිය. මෙම ශාකය දුර්ලභ ගණයේ ශාකයකි. ප්‍රධාන වශයෙන් අධික වර්ෂාපතනයක් ලැබෙන රත්නපුර ප්‍රදේශයේ වනාන්තර ආශ්‍රිතව හට ගැනේ. මේ වන විට මෙම ශාකය ආරක්ෂා කිරීමට ද නම් කර තිබේ. මේ මල් ද උඩවැඩියා විශේෂයට අයත් වන බව සැළකේ. ශාකයේ කඳේ පහතට එල්ලෙන ආකාරයට මල් හට
ගනී.එමෙන්ම මෙම ශාකය ද ගෘහ අලංකරණයට ද අළෙවියට ද යොදා ගැනේ.

===උතුරු පළාත (යෝජිත)===
[[ගොනුව:Wild Jasmine.jpg|right|200px]]

*පුෂ්පය:වල් පිච්ච
*උද්භිද විද්‍යාත්මක නාමය:Jasminum Angustifolium
*කුලය Oleaceae 

			ආගමික කටයුතු සඳහා යොදා ගන්නා වල් පිච්ච සිංහලයෙන් වෑකන්ද යනුවෙන් ද හඳුන්වනු ලැබේ. මෙම ශාකය වැල් සහිතව මෙන්ම පඳුරු සහිතව ද හට ගැනේ. අධික සුගන්ධයකින් යුතු මෙම මල් අතු රිකිලි අතර මල් තුන බැඟින් හට ගැනේ. මල් ශාකය පුරා පැතිරේ. පෙබරවාරි, අප්‍රේල් සහ සැප්තැම්බර් මාසවල මෙම මල් හට ගනියි. ප්‍රධාන වශයෙන් ම ලංකාවේ පහතරට වියළි කලාපයේ බහුලව දක්නට ලැබේ. ඒ හැරුණු කොට දකුණු ඉන්දියාවේ ද මෙය දැක ගත හැක. මෙම ශාක පූජා කටයුතු සඳහා යොදා ගන්නා අතර මුල් ඖෂධ වශයෙන් භාවිත කරයි.

===උතුරු පළාත (යෝජිත)===
[[ගොනුව:Wishnukranthi.jp|200px|right]]
*පුෂ්පය:විෂ්ණුක්‍රාන්තිය
*උද්භිද විද්‍යාත්මක නාමය:Evalvulus Alsinodes(L)
*කුලය Convolvulaceae

			දෙමළ භාෂාවෙන් විෂ්ණු කිරන්දි නමින් හැඳින්වෙන මෙම ශාකය ඖෂධීය වටිනාකමකින් යුක්ත ය. කුඩා පඳුරු ආකාරයට හට ගන්නා මෙහි මල් ඉහළට එසවුණු ආකාරයෙන් පවතී. නිල් පැහැයෙන් යුතු මෙම මල් කිනිත්තක ආකාරයෙන් ඇත. දැනට හඳුනාගෙන ඇති පරිදි ලංකාවේ වියළි හා අතරමැදි කලාපයේ පහත්බිම් ආශ්‍රිතව  මෙම ශාක ව්‍යාප්තව ඇත. ඖෂධීය වශ‍යෙන් ගත් විට පාචනයේ දී හා මානසික රෝගවල දී ද ඇදුම රෝගයට ද යොදා ගනී. මේ ආකාරයට ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පළාත සඳහා යෝජිත පුෂ්ප දෙකක් ඇති බව පැහැදිලි වේ.


===නැගෙනහිර පළාත===
[[ගොනුව:Godamanel1.jpg|200px|right]]
*පුෂ්පය: ගොඩ මානෙල්
*උද්භිද විද්‍යාත්මක නාමය:Crinum Zeylanicum
*කුලය Amaryllidaceae

සිංහල භාෂාවෙන් තොලබෝ සහ නරි-මානෙල් යන නම් ද ගොඩ මානෙල් සඳහා භාවිත කරයි. දෙමළ භාෂාවෙන් &quot;Vichamunkil&quot; ලෙස ද සංස්කෘත භාෂාවෙන් චක්‍රාංගී, සෝමවල්ලී ලෙස ද හැඳින්වේ. තරමක් කුඩා වූ මෙම ශාක‍යේ මල් පුනීලයක ආකාරයට  දිස්වේ. විශේෂයෙන් ම සවස් කාලයේ මෙම මල් පිපෙන අතර අගෝස්තු සිට පෙබරවාරි දක්වා කාලය තුළ හට ගනියි. මෙම ශාකය බහුලව ව්‍යාප්ත වී ඇත්තේ වියළි කලාපයේ වේ. නමුත් වැව් හා දිය කඩිති ආශ්‍රිතවත් දක්නට ලැබේ. ශාක පත්‍ර හා කඳ, ඖෂධ වශයෙන් යොදා ගන්නා අතර පුෂ්ප අලංකරණය සඳහා ගනියි. 

මේ ආකාරයට ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් නවය සඳහා නම් කරන ලද පුෂ්පයන් හඳුනා ගත හැකිය.නමුත් මෙහි උතුරු හා නැගෙනහිර පළාත සඳහා මෙතෙක් තෝරා ගෙන ඇති මල් යෝජිත පුෂ්ප ලෙස දක්වයි.

==ආශ්‍රිතයන්==

1.විජය පුවත්පත- 2007/09/18 වෙනි අඟහරුවාදා,
	          2007/12/18 වෙනි අඟහරුවාදා

2.විදුසර පුවත්පත-2007/06/20 වෙනි බදාදා
	           2007/07/04 වෙනි බදාදා

3. [http://www.wijeya.lk Wijeya Newspapers Ltd.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141009013246/http://www.wijeya.lk/ |date=2014-10-09 }}

==අඩවියෙන් බැහැර පිටු==
* [http://www.gov.lk/info/index.asp?mi=19&amp;xp=52&amp;xi=56&amp;xl=1&amp;o=0&amp;t= ශ්‍රී ලංකා ජාතික පුෂ්පය]

==සබැදි පිටු==
* [[ශ්‍රී ලංකාව]]
* [[ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතිකත්වය]]
* [[රෝස මල් වගාව]]

[[Category:මල්]]</text>
      <sha1>6py2zie7lvzc3a71r4nl1py66h6l4km</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පහතරට නැටුම්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14083</id>
    <revision>
      <id>792756</id>
      <parentid>625591</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T07:32:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-32725-21</username>
        <id>79304</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>792756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6801" sha1="hkxcgccrbtt63zvs3dthakbs3zzi6zy" xml:space="preserve">[[Image:වෙස්_මුහුණු.jpg|thumb|right]]
ශ්‍රී ලංකා‍වේ විවිධ පලාත් වල විවිධ සිංහල කුල පරම්පරාවන් තුලින් ඒ ඒ ජන සම්ප්‍රදායන්ට අදාලව නැටුම්, ගැයුම්, ශාන්තිකර්ම බලි තොවිල් හා යාති කර්ම පුරාණයේ සිට පැවත එයි. එයිනුත් රජ දවස සිට උඩරට, පහතරට හා සබරගමු වශයෙන් ‍වෙනස් සම්ප්‍රදායන් අනුගමනය කර ඇත. ඒවාත් තව තව අතු බෙදී කුල පරම්පරා වශයෙන් මේ දක්වා සම්ප්‍රදායන් හා නව්‍ය කරණයට ලක්ව පවතී. පහතරට නර්තන සම්ප්‍රදාය විශේෂ වශයෙන් '''රයිගම, බෙන්තර''' සහ '''මාතර''' ආදී වශයෙන් ශෛලීන් තුනකට බෙදේ. පහතරට වන්නම් 32 ක් තිබුණද වර්තමානය වන විට ඒවායෙහි ඇතැම් කොටස් ගිලිහී ගොස් ඇත. පහතරට  වන්නම් බොහෝමයක් දඹදෙණි යුගයේ රචනා කර ඇති බව කියැවේ. මෙහි ප්‍රධාන තාලවාද්‍ය භාණ්ඩය වන්නේ [[පහතරට බෙරය]] හෙවත් යක් බෙරයයි. 

පහතරට  සිංහලන් විසින් ඉතා අපූරුතම නිර්මාණයන් බිහිකර ඇත. මුහුදු ආශ්‍රිත ; හේන් ගොවිබිම මුලකරගෙන ද ජන ජීවිතයේ විශේෂ අවස්ථා අරභයා පහතරට නැටුම් සම්ප්‍රදායක් බිහි වී ඇත. 

මෙම සම්ප්‍රදාය තුල විෂය බීජය වී ඇත්තේ පහත රට ජනයාගේ නිරෝගීබව මෙන්ම පරිසරය සතා සිව්පාවන් හා වගාවන් වල පලදාව ආරක්ෂාව උදෙසා වීම විශේෂ වේ. පහතරට ශාන්තිකර්ම මූලික කොටස් 03 කට බෙදේ. එනම්, 

# දෙවියන් උදෙසා - [[මඩු ශාන්ති කර්ම]] 
# [[සූනියම් සහ සන්නි]] - [[රටයකුම හෙවත් රිද්දියාගය]]
# ග්‍රහයන් උදෙසා - [[බලි ශාන්ති කර්මය]] 

මෙම ශාන්ති කර්ම අතුරින් මඩු ශාන්ති කර්ම විශේෂ වේ. එනම්, දෙවියන් උදෙසා වීමයි. මෙය මගින් දෙවියන් සතුට උදෙසාත් පිහිට පතාත් මෙම ශාන්ති කර්මය පවත්වන අතර මෙය සස්ශ්‍රීකත්වය උදෙසා කෙරෙන ශාන්තිකර්මයක් වේ. 

ගොවි ජනපද ආශ්‍රිත මෙන්ම ගොවි පවුල්වල ශාන්ති උදෙසා මෙම ශාන්ති කර්මය පවත්වනු ලබයි. මෙය සදහා, 

*[[අළුත් සහල් මංගල්ල්‍ය]] 
*ගම්මඩු ශාන්ති කර්මය 
*[[දෙවොල් මඩු ශාන්ති කර්මය]] , 

වශයෙන් ශාන්ති කර්ම 03 ක් පැවැත්වේ.

[[කෝළම්]] 

පහතරට  නැටුම් කලාව  ශාන්ති කර්ම වලට පමණක් සිමා වී නොමැත . ඉතාමත් උසස් කලාත්මක  නාට්‍ය අංගයන්ගෙන් සමන්විත කෝලම් නාට්‍ය කලාව පහතරට සම්ප්‍රදාය තුළ  ප්‍රධාන තැනක් ගනියි . ශාන්ති කර්ම වල මෙන්ම  වෙස්මුහුණු පැළඳ  කරන රංගනයන් වුවද  කෝලම් නාට්‍ය කලාව ශාන්ති කර්ම සමග සම්බන්දයක් නොමැත. යටත්විජිත  පාලන සමයේ  තිබු  දුර්වලතාවයන් ඉස්මතු කරමින් පවතින පාලන ක්‍රමය උපහාසයට  සහ විවේචනයට  ලක් කිරිමක්  ප්‍රබලව දැකිය හැකිය.

ඊට අමතරව  ලංකාව ආක්‍රමණය කළ  සහ ලංකාවේ සංක්‍රමණය  කළ විවිධ ජන කොටස් පිළිබඳවද  කෝලම් නාට්‍යය නිර්මාණය වී තිබෙනු දැකගත හැකිය    

කෝලම් නැටුම් වල ඇති පිටපත්වල නොයෙකුත් චරිත දක්‌නට ඇත්තේය

සබේ විදාන හා සභාපති පමණක්‌ වෙස්‌ මුහුණු පළඳින්නේ  නැත. සභාපති නික්‌ම ගිය පසු පිළිවෙළින්

ලියනආරච්චි, අණබෙර, නොංචි, පොලිස්‌, හේවාජසයා, ලෙංචිනා, මුදලි සමග හොංචා,කාපිරි , දෙමළ . මුස්ලිම් . රජ කට්‌ටුව පැමිණේ. ඉක්බිති  රජ හා බිසව පැමිණේ අනතුරුව  සිංහ , ගොන්  කොටි, කව රාක්ෂ , සුරඹා  වල්ලිය.නාග, මරු, ගුරුළු යන රාක්‍ෂ නැටුම් රඟ දැක්‌වේ.

ඉන් අනතුරුව රඟ දක්‌වන්නේ තෝරාගත් කථා පුවතකි. සඳකිඳුරු , මනමේ , ගෝටයින්බර  වැනි ඓතිහාසික කතා පුවතක් හෝ ජාතක කථා පුවතකි  

[[Category:පහතරට ශාන්තිකර්ම]]
[[Category:සිංහල නැටුම්]]</text>
      <sha1>hkxcgccrbtt63zvs3dthakbs3zzi6zy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>792757</id>
      <parentid>792756</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T07:38:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Naditha Abeynayake</username>
        <id>79305</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>792757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6859" sha1="3krbkvn1ac3t8cotsh4t2njo5ea4x9k" xml:space="preserve">[[Image:වෙස්_මුහුණු.jpg|thumb|right]]
ශ්‍රී ලංකා‍වේ විවිධ පලාත් වල විවිධ සිංහල කුල පරම්පරාවන් තුලින් ඒ ඒ ජන සම්ප්‍රදායන්ට අදාලව නැටුම්, ගැයුම්, ශාන්තිකර්ම බලි තොවිල් හා යාති කර්ම පුරාණයේ සිට පැවත එයි. එයිනුත් රජ දවස සිට උඩරට, පහතරට හා සබරගමු වශයෙන් ‍වෙනස් සම්ප්‍රදායන් අනුගමනය කර ඇත. ඒවාත් තව තව අතු බෙදී කුල පරම්පරා වශයෙන් මේ දක්වා සම්ප්‍රදායන් හා නව්‍ය කරණයට ලක්ව පවතී. පහතරට නර්තන සම්ප්‍රදාය විශේෂ වශයෙන් '''රයිගම, බෙන්තර''' සහ '''මාතර''' ආදී වශයෙන් ශෛලීන් තුනකට බෙදේ. පහතරට වන්නම් 32 ක් තිබුණද වර්තමානය වන විට ඒවායෙහි ඇතැම් කොටස් ගිලිහී ගොස් ඇත. පහතරට  වන්නම් බොහෝමයක් දඹදෙණි යුගයේ රචනා කර ඇති බව කියැවේ. මෙහි ප්‍රධාන තාලවාද්‍ය භාණ්ඩය වන්නේ [[පහතරට බෙරය]] හෙවත් යක් බෙරයයි. 

පහතරට  සිංහලන් විසින් ඉතා අපූරුතම නිර්මාණයන් බිහිකර ඇත. මුහුදු ආශ්‍රිත ; හේන් ගොවිබිම මුලකරගෙන ද ජන ජීවිතයේ විශේෂ අවස්ථා අරභයා පහතරට නැටුම් සම්ප්‍රදායක් බිහි වී ඇත. 

මෙම සම්ප්‍රදාය තුල විෂය බීජය වී ඇත්තේ පහතරට ජනයාගේ නිරෝගී බව මෙන්ම පරිසරය සතා සිව්පාවන් හා වගාවන් වල පලදාව ආරක්ෂාව උදෙසා වීම විශේෂ වේ. පහතරට ශාන්තිකර්ම මූලික කොටස් 03 කට බෙදේ. එනම්, 

# දෙවියන් උදෙසා - [[මඩු ශාන්ති කර්ම]] 
# [[සූනියම් සහ සන්නි]] - [[රටයකුම හෙවත් රිද්දියාගය]]
# ග්‍රහයන් උදෙසා - [[බලි ශාන්ති කර්මය]] 

මෙම ශාන්ති කර්ම අතුරින් මඩු ශාන්ති කර්ම විශේෂ වේ. එනම්, දෙවියන් උදෙසා වීමයි. මෙය මගින් දෙවියන් සතුට උදෙසාත් පිහිට පතාත් මෙම ශාන්ති කර්මය පවත්වන අතර මෙය සශ්‍රීකත්වය උදෙසා කෙරෙන ශාන්තිකර්මයක් වේ. 

ගොවි ජනපද ආශ්‍රිත ව මෙන්ම ගොවි පවුල්වල ශාන්තිය උදෙසා ද මෙම ශාන්ති කර්මය පවත්වනු ලබයි. මෙය සදහා, 

*[[අළුත් සහල් මංගල්ල්‍ය|අළුත් සහල් මංගල්‍යය]]
*ගම්මඩු ශාන්ති කර්මය 
*[[දෙවොල් මඩු ශාන්ති කර්මය]] , 

වශයෙන් ශාන්ති කර්ම 03 ක් පැවැත්වේ.

[[කෝළම්]] 

පහතරට  නැටුම් කලාව  ශාන්ති කර්ම වලට පමණක් සිමා වී නොමැත . ඉතාමත් උසස් කලාත්මක  නාට්‍ය අංගයන්ගෙන් සමන්විත කෝලම් නාට්‍ය කලාව පහතරට සම්ප්‍රදාය තුළ  ප්‍රධාන තැනක් ගනියි . ශාන්ති කර්ම වල මෙන්ම  වෙස්මුහුණු පැළඳ  කරන රංගනයන් වුවද  කෝලම් නාට්‍ය කලාව ශාන්ති කර්ම සමග සම්බන්ධයක් නොමැත. යටත්විජිත  පාලන සමයේ  තිබු  දුර්වලතාවයන් ඉස්මතු කරමින් පවතින පාලන ක්‍රමය උපහාසයට  සහ විවේචනයට  ලක් කිරිමක්  ප්‍රබලව දැකිය හැකිය.

ඊට අමතරව  ලංකාව ආක්‍රමණය කළ  සහ ලංකාවේ සංක්‍රමණය  කළ විවිධ ජන කොටස් පිළිබඳවද  කෝලම් නාට්‍යය නිර්මාණය වී තිබෙනු දැකගත හැකිය    

කෝලම් නැටුම් වල ඇති පිටපත්වල නොයෙකුත් චරිත දක්‌නට ඇත්තේය

සබේ විදාන හා සභාපති පමණක්‌ වෙස්‌ මුහුණු පළඳින්නේ  නැත. සභාපති නික්‌ම ගිය පසු පිළිවෙළින්

ලියනආරච්චි, අණබෙර, නොංචි, පොලිස්‌, හේවාජසයා, ලෙංචිනා, මුදලි සමග හොංචා,කාපිරි , දෙමළ . මුස්ලිම් . රජ කට්‌ටුව පැමිණේ. ඉක්බිති  රජ හා බිසව පැමිණේ අනතුරුව  සිංහ , ගොන්  කොටි, කව රාක්ෂ , සුරඹා  වල්ලිය.නාග, මරු, ගුරුළු යන රාක්‍ෂ නැටුම් රඟ දැක්‌වේ.

ඉන් අනතුරුව රඟ දක්‌වන්නේ තෝරාගත් කථා පුවතකි. සඳකිඳුරු , මනමේ , ගෝටයින්බර  වැනි ඓතිහාසික කතා පුවතක් හෝ ජාතක කථා පුවතකි  

[[Category:පහතරට ශාන්තිකර්ම]]
[[Category:සිංහල නැටුම්]]</text>
      <sha1>3krbkvn1ac3t8cotsh4t2njo5ea4x9k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ෆ්‍රැන්සිස්කෝ ගෝයා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15657</id>
    <revision>
      <id>792727</id>
      <parentid>593994</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T15:51:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18859" sha1="kbkvtofbvizovq3df0yxt5dqmbwg44j" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව කලාකරු
| name          = ෆ්‍රැන්සිස්කෝ ගෝයා
| image         = Goya selfportrait.jpg
| caption       = ''ස්ව-ආලේඛ්‍යය'', 1795–1797, brush and gray wash on laid paper, 15.3 x 9.1 සෙමී , [[මෙට්‍රොපොලිටන් මියුසියම් ඔෆ් ආර්ට්]], [[නිව් යෝර්ක් නගරය]], [[එක්සත් ජනපදය|එ. ජ]]. 
| birthname     = ෆ්‍රැන්සිස්කෝ ජොසෙ ඩි ගෝයා වයි ලුසියෙන්තේ
| birthdate     = {{උපන් දින|df=yes|1746|3|30}}
| location      = [[ෆුයෙන්ඩෙටෝඩෝ, ස්පාඤ්ඤය|ෆුයෙන්ඩෙටෝඩෝ]]
| deathdate     = {{මරණ දින හා වයස|df=yes|1828|4|16|1746|3|30}}
| deathplace    = [[‍බෝරිඩෝ]]
| nationality   = [[ස්පාඤ්ඤය|ස්පාඤ්ඤ ජාතික]]
| field         = [[සිත්තම් කිරීම]], [[මුද්‍රණකරණය]]
| training      = 
| movement      = 
| works  = ''[[ද පැරසෝල්]]'', 1777 පමණ.&lt;br&gt;''[[ලා මාජා ඩෙස්නුඩා]]'',   1800 පමණ.&lt;br&gt;''[[ලා මාජා වෙස්ටිඩා]]'',   1803 පමණ.&lt;br&gt;
''[[ද සෙකන්ඩ් ඔෆ් මේ 1808]]'',  1814&lt;br&gt;
''[[ද තර්ඩ් ඔෆ් මේ 1808]]'',  1814&lt;br&gt;
''[[චාල්ස් IV ඔෆ් ස්පේන් ඇන්ඩ් හිස් ෆැමිලි|ද ෆැමිලි ඔෆ් චාල්ස්  IV ඔෆ් ස්පේන්]]'', 1800
| patrons       = 
| awards        = }}

'''ෆ්‍රැන්සිස්කෝ ජොසෙ ඩි ගෝයා වයි ලුසියෙන්තේ''' (30 මාර්තු 1746 &amp;ndash; 16 අප්‍රේල් 1828) යනු,  [[පැරැණි ප්‍රසිද්ධ චිත්‍රශිල්පියා|පැරැණි ප්‍රසිද්ධ චිත්‍රශිල්පීන්]] අතුරින් අවසානයා හා නූතනයන් අතුරින් පළමුවැන්නා ලෙසින් සැලකෙන, ස්පාඤ්ඤ ජාතික [[සිත්තම් කිරීම|සිත්තරෙකු]] සහ [[මුද්‍රණ ශිල්පය|මුද්‍රණ ශිල්පියෙකු]] වේ. ගෝයා, ස්පාඤ්ඤ කිරීටයට සේවය කල රාජසභා-සිත්තරෙකු සහ ඉතිහාස වාර්තාකරුවකු විය. ඔහු‍ගේ සිත්තම් වල දක්නට ලැබුණු පෙරළිකාරි සහ පුද්ගල නිහ්ශ්‍රිත වස්තුමාත්‍රය ‍මෙන්ම, සායම් භාවිතයෙහිදී පෙන්වූ එඩිතර බව, පසුකාලීන පරම්පරාවලට සිත්තරුන්ට, වෙසෙසින්  [[එඩුවඩ් මැනට්|මැනට්]] සහ [[පැබ්ලෝ පිකාසෝ|පිකාසෝ]] යන්නන්ට,  කෘති ආදෘශ්‍යයක් ‍‍ලෙසින් ක්‍රියා කිරීමට සමත් විය .&lt;ref&gt;[http://www1.uol.com.br/bienal/23bienal/especial/iego.htm ගෝයා ඇන්ඩ් මොඩර්නිසම්, බයිනල් ඉන්ටර්නැෂනල් ඩි සාඕ පෝලෝ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080117072537/http://www1.uol.com.br/bienal/23bienal/especial/iego.htm |date=2008-01-17 }} Retrieved 27 ජුලි 2007.&lt;/ref&gt;

==චරිතාපදානය==
===තරුණ කාලය===
1746 දී, ජොසෙ බෙනිටෝ ඩි ගෝයා වයි ෆැන්කේ සහ ග්‍රාසියා ඩි ලුසියෙන්තේ වයි සැල්වඩෝර් හට දාව, ගෝයා උපත ලැබුවේ [[ස්පාඤ්ඤය|ස්පාඤ්ඤයේ]], [[ඇරගෝන්]]හි, [[ෆුයෙන්ඩෙටෝඩෝ]]හිදීය.  ඔහුගේ මවගේ [[පවුල් ලාංඡනය]] දැරූ, ෆුයෙන්ඩෙටෝඩෝ හි පිහිටි නිවසක තම පවුලේ සියළු දෙන සමග ‍හේ කුඩා අවදිය ගත කලේය. ඔහුගේ පියා ජීවනෝපාය ලෙස සිදු කලේ [[ස්වර්ණාලේපනය|ස්වර්ණාලේප]] කිරීමයි. 1749 දී පමණ, පවුල විසින්  [[සැරගෝසා]] නගරයෙහි නිවසක් මිලදී ගෙන, වසර කිහිපයකට පසුව එහි පදිංචියට ගියහ. එස්කියුලාස්  පියාස් හි පාසැලකට ඇතුළු වූ ගෝයා, එහිදී මාටින්  සැපටර් සමග කිට්ටු මිත්‍රත්වයකට එළඹුණු අතර, වසර ගණනක් තිස්සේ සිදුවූ  ඔවුන්ගේ ලිපි හුවමාරුවන්, ගෝයාගේ චරිතාපදානයන් සඳහා වටනා විෂය කරුණු සැපයීය. 14 වියෙහිදී, හේ,  සිත්තර  ජෝසේ  ලුසාන් ගේ ආධුනිකයෙකු බවට පත් විය.

හේ පසුව මැඩ්රිඩ් නගරයෙහි පදිංචියට ගොස්,  එහිදි,  ස්පාඤ්ඥ රජ පවුල තුල ප්‍රිය බවට පත්ව සිටි සිත්තරකු වූ, [[ඇන්ටන්  රෆායෙල්  මෙන්ග්ස්]] හා එක්ව අධ්‍යයනය කලේය. ඔහුගේ ගුරුවරයා සමග හේ ගැටුම් ඇති කර ගත් අතර, ඔහුගේ පරික්ෂණ විභාගයන් හිදී අසාර්ථක විය. ගෝයා විසින්, [[රියල් ඇකඩීමියා ඩි බෙලාස් ආර්ටෙස් ඩි සැන් ෆර්නැන්ඩො|සෞන්දර්යය කලා පිළිබඳ රාජකීය ඇකඩමිය]] වෙත 1763 සහ 1766 දී, අයැදුම්පත් යැවු මුත් ඇතුළත් කර නොගැණිනි. 

ඉක්බිතිව රෝමය බලා ගමන් කල හේ, එහිදී, 1771 වසරෙහිදී [[පාර්මා]] පුරය විසින් සංවිධානය කෙරුණු සිත්තම් තරගයකින්,  දෙවන ත්‍යාගය දිනීමට සමත් විය. එම වසරෙහිම පසු භාගයෙහිදී, සැරගෝසා වට නැවත පැමිණි ඔහු, [[ස්තම්භයෙහි අප ස්වාමිදුවගේ ආසන දෙව් මැදුර |ස්තම්භයෙහි ආසන දෙව් මැදුර]] හි අර්ධගෝල ශිර්ෂිකාවෙහි කොටසක්, අවුලා ඩෙයි හි ඔරටරි ඔෆ් ද ක්ලොයිස්ටර්ස් හි බිතු සිතුවම්, හා සොබ්රාඩියල් මාලිගයෙහි බිතුසිතුවම් යනාදිය සිත්තම් කලේය. [[ෆ්‍රැන්සිස්කෝ බේයූ වයි සුබියාස්]] හා සමග එක්ව අධ්‍යයනයන් සිදු කල ඔහුගේ, ජනප්‍රිය බවට හේතු කාරක වූ,  සිත්තම් හි සියුම් තානීයතාවයන් පෙන්නුම් කිරීමට පටන් ගත්තේය.
[[ගොනුව:El_Tres_de_Mayo,_by_Francisco_de_Goya,_from_Prado_in_Google_Earth.jpg|left|thumb|''[[ද තර්ඩ් ඔෆ් මේ 1808]]'', 1814. කැන්වස් හි තෙල් සායම්, 266 х 345 සෙමී. [[මියුසියෝ ඩෙල් ප්‍රාඩෝ]], මැඩ්රිඩ්.]]

===පරිණතභාවය සහ සාර්ථකත්වය ===
බේයුගේ සොහායුරිය [[ජොසෙෆා බේයු|ජොසෙෆා]] හා සමග, 1773, ජූලි 25 දිනදී ගෝයා  විවාපත් විය. ජොසෙෆා වෙත ඔහුගේ විවාහය (ඔහු විසින් ඇයට පටබැඳි නම වූයේ &quot;පෙපා&quot; යන්නයි) සහ,  ෆ්‍රැන්සිස්කෝ  බේයුගේ [[රියල් ඇකඩීමියා ඩි බෙලාස් ආර්ටෙස් ඩි සැන් ෆර්නැන්ඩො|සෞන්දර්යය කලා පිළිබඳ රාජකීය ඇකඩමියෙහි]] (1765 වසරෙහි සිට) සාමාජිකත්වය හේතු කොට ගෙන, රාජකීය හැඩ-වැඩ වැඩපොළෙහි කාර්යයන් ලබා ගැනුමට හේ සමත් විය. එහිදී, වසර පහක් පුරා කාලය තුලදී, රටාවන් 42 ක් සැලසුම් කිරීමට හේ සමත් වූ අතර, [[එල් එස්කෝරියල්]] හා, ස්පාඤ්ඥ රාජකීයයන් සඳහා තැනවුනු නව නිවහන් වූ   [[එල් පාඩෝ හි රාජකීය මන්දිරය |පැලෂියෝ රියාල් ඩෙල් පාඩෝ]] හි, අනලංකෘත ගල් බිත්ති සැරසීමට (හා පරිවාරණය කෙරුමට) මෙයින් බොහෝමයක් භාවිතා කෙරුණි. ඔහුගේ කලාත්මක කෞෂල්‍යයන් පිළිබඳව ස්පාඤ්ඤ රාජකීයයන්ගේ අවධානය යොමු කරවීමටමෙය සමත් වූ අතර, ඔවුන් විසින් පසු කලෙක ඔහු හට රාජ සභා‍ව වෙත සම්ප්‍රවේශය සඳහා අවකාශ සලසන ලදි. සන් ෆ්‍රැන්සිස්කෝ එල් ග්‍රැන්ඩේ දේවස්ථානයෙහි අල්තාරයෙහි භාවිතය සඳහා කැන්වස් ආවරණයක් ඔහු විසින් සිත්තම් කරන ලදුව,  එම නිසාම  ඔහු [[රියල් ඇකඩීමියා ඩි බෙලාස් ආර්ටෙස් ඩි සැන් ෆර්නැන්ඩො|සෞන්දර්යය කලා පිළිබඳ රාජකීය ඇකඩමියෙහි]] සාමාජිකත්වය දිනීමට සමත් විය.

1783 දී , [[ස්පාඤ්ඤයෙහි IIIවන චාර්ල්ස් | IIIවන චාර්ල්ස් රජු]]ගේ ප්‍රියතමයෙකුවූ, [[ජොසෙ මොනිනෝ වයි රෙඩොන්ඩෝ, කොන්ඩෙ ඩි ‍ෆ්ලොරිඩබ්ලන්කා|‍ෆ්ලොරිඩබ්ලන්කා හි සිටුතුමා]] විසින්, තම ආල්ඛ්‍යයක්  සිත්තම් කිරීමෙහි කර්තව්‍යය ඔහු‍ වෙත පවරන ලදි. ඔටුන්න හිමි දොන් ලුයිස් කුමරු හා මිතුරු වීමටද ඔහුට අවස්ථාව සැලසුනු අතර, ඔහුගේ ගෘහයෙහි වාසය කිරීමටද වරම් ලදි. ඔහු විසින් සිත්තම් කරන ලද, ඔසුනා හි ආදිපාදවරයා හා එම ආදිපාදවරියද, රජතුමා හා රාජධානියෙහි අනෙකුත් වැදගතුන්ද ඇතුළත් වන පරිදි ඔහුගේ අනුග්‍රාහක පිරිස වර්ධනය විය.

1788 දී  IIIවන චාර්ල්ස් ගේ මරණය හා 1789 දී ප්‍රංශයේ සිදුවූ විප්ලවයෙන් අනතුරුව, [[ස්පාඤ්ඤයෙහි IVවන චාර්ල්ස් | IVවන චාර්ල්ස්]] ගේ රාජ්‍යත්වය අතරතුරදී, රාජකීයන් අතර ඔහුගේ ජනප්‍රියතාවයෙහි හිණිපෙත්තට නැගීමට හේ සමත් විය.&lt;ref&gt;''ගැලෙරියා ඩි ආර්ටෙ ට්‍රාන්ස්ප‍රෙන්සියාස් ඇන්‍‍කොරා අ ටොඩො කලර්'' 1961 [[මියුසියෝ ඩෙල් ප්‍රාඩෝ]] වෙතින් ගෝයා චරිතාපදානය. [http://eeweems.com/goya/1961_prado_bio.html eeweems.com] හි උද්ධරණය කොට ඇති පරිදි&lt;/ref&gt;

[[ගොනුව:La familia de Carlos IV, Francisco de Goya.jpg|thumb|250px|''[[ස්පාඤ්ඤයෙහි IVවන චාර්ල්ස් හා ඔහුගේ පවුල]]'', 1800. [[තියෝ‍ෆිලේ ගෝටියර්]] විස්තර කලේ රූපයන් දිස්වන්නේ &quot;ලොතරැයියක් දිනුමෙන් පසුව බේකරි හිමියා හා ඔහුගේ බිරිය &quot; ලෙසට බවකි.&lt;ref&gt;චොකානො, කරිනා. &quot;[http://www.latimes.com/entertainment/news/movies/cl-et-goya20jul20,1,399263.story?ctrack=1&amp;cset=true ගෝයාස් ගෝස්ට්ස්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100530004804/http://www.latimes.com/entertainment/news/movies/cl-et-goya20jul20,1,399263.story?ctrack=1&amp;cset=true |date=2010-05-30 }}&quot;. ''ලොස් ඇන්ජලීස් ටයිම්ස්'', 20 ජූලි 2007. 18 ජනවාරි 2008 සම්ප්‍රවේශණය කෙරිනි.&lt;/ref&gt;]]

===රාජකීයයන්ගේ සිත්තරා ===
1786දී, IIIවන චාල්ස් ගේ සිත්තරා ලෙසින් ගෝයා පත් කෙරුණු අතර, 1789දී IVවන චාල්ස් ගේ රාජ සභා සිත්තරා ලෙස පදවි ලැබීය. 1799දී හේ,  අග්‍ර රාජ-සභා සිත්තරා ලෙසින් පදවි ලැබ රියලෙස් 50,000 ක වේතනයකට සහ ඩුකැට්ස් 500 ක අස් රිය දීමනාවකට හිමි කම් ලැබීය. හේ, සැන් අන්ටෝනියෝ ඩි ලා ෆ්ලොරිඩා තාපසාරාමයෙහි අර්ධගෝල ශීර්ෂිකාවෙහි  කෘත්‍යයන් සිදුකලේය; ඔහු විසින්, රජ හා රැජින, රජ පවුලේ රූප, [[මැනුවෙල් ඩි ගොඩෝයි |සාමයේ කුමරුන්]]ගේ හා  තවත් බොහෝ රදළයන්ගේ ආලේඛ්‍ය ද සිත්තම් කෙරිණි. ඔහුගේ අලේඛ්‍යයන්හි කැපී පෙනෙන ලක්ෂණයක් වූයේ බොරු ආ වැඩීම් විරහික බව වන අතර, ''[[ස්පාඤ්ඤයේ IVවන චාර්ල්ස් හා ඔහුගේ පවුල]]'' හි, දෘශ්‍ය උපාය ප්‍රයෝග විරහිත බව විශිෂ්ට ලෙසින් පෙණිනි.&lt;ref&gt;ලිච්ට්, ෆ්‍රෙඩ්: ''ගෝයා: දි ඔරිජින්ස් ඔෆ් ද මොඩර්න් ටෙම්පර් ඉන් ආර්ට්'', පිටුව 68. යුනිවර්ස් බුක්ස්, 1979. &quot;සපාඤ්ඤ ආල්ඛ්‍යය චිත්‍ර කලාව බොහෝ විට උත්කේන්ද්‍රියතාවය ඇති සැටියෙන්ම ඉස්මතු කිරීමට රුචිකත්වයක් දැරීම යමෙකු විසින් සැලැකිල්ලට ගත් කලෙක වුවද, ගෝයාගේ ආලේඛ්‍යයන් අනන්‍ය වන්නේ, මානව සිස් බව දැඩි ලෙසින් සටහන් කිරීම නිසාය&quot;.&lt;/ref&gt;

[[ස්පාඤ්ඤ රදළ පෙළ]] අතර වූ ඔහුගේ බොහෝ මිතුරන්ගෙන් ඇණවුම් ගෝයා වෙත ලැබිණි. [[පෙඩ්රෝ  ටෙලෙස්-ගිරොන්, ඔසුමා හි 9වන ආදිපාදවරයා]] හා ඔහුගේ භාර්යාව [[මාරියා ජොසෙෆා පිමෙන්ටෙල්, බෙනවෙන්ටේ හි 12වන සිටුතුමිය-ආදිපාදවරිය]], [[මාරියා ඩෙල් පිලාර් ඩි සිල්වා, අල්බා හි 13වන ආදිපාදවරිය]] (&quot;අල්බා හි ආදිපාදවරිය&quot; ලෙසින් පුළුල් ලෙස හැඳින්වෙන), සහ ඇයගේ ස්වාමිපුරුෂ [[ජොසේ මාරියා අල්වාරෙස් ඩි ටොලෙඩො, මෙඩිනා සිඩෝනියා හි 15වන ආදිපාද]], සහ [[මාරියා ඇනා ඩි පොන්ටෙජොස් වයි සැන්ඩොවාල්, පොන්ටෙජොස් හි වංශාධිපකිනිය]] ආදි බොහෝ එවැන්නන්ගෙන් ආලේඛ්‍ය කාර්යසාධන උපයාගැනුමට ඔහු සමත් විය.


==සටහන්==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව|2}}


http://en.wikipedia.org/wiki/Francisco_Goya

[[ප්‍රවර්ගය:1746 උපත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:1828 මරණ]]</text>
      <sha1>kbkvtofbvizovq3df0yxt5dqmbwg44j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සී.ඩබ්.ඩබ්. කන්නන්ගර</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20009</id>
    <revision>
      <id>792723</id>
      <parentid>719684</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T14:38:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13126" sha1="ef9q3iawvu1t4675wspfsifjw7k2qfc" xml:space="preserve">{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
{{තොරතුරුකොටුව  පාම
| honorific-prefix    = &lt;small&gt;[[ගරු]] &lt;/small&gt;
| name                = සී.ඩබ්.ඩබ්. කන්නන්ගර
| honorific-suffix    = 
| image               = Dr.C.W.W Kannangara.jpg
| caption             = සී.ඩබ්.ඩබ් කන්නන්ගර
|order1                =  නිවාස හා පළාත්පාලන ඇමති 
|order2                =  [[ලංකාවේ රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභාව| ලංකාවේ රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභාවේ]] අධ්‍යාපන ඇමති
| constituency_MP     = 
| parliament          =  
| majority            =&lt;!-- Can be repeated up to eight times by adding a number --&gt;
| term_start          =&lt;!-- Can be repeated up to eight times by adding a number --&gt;
| term_end            =&lt;!-- Can be repeated up to eight times by adding a number --&gt;
| predecessor         =&lt;!-- Can be repeated up to eight times by adding a number --&gt;
| successor           =&lt;!-- Can be repeated up to eight times by adding a number --&gt;
| birth_date          = ඔක්තොම්බර් 13, 1884
| birth_place         = රන්දොඹේ, [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| death_date          = සැප්තැම්බර් 23, 1969
| death_place         = කොළඹ, [[ලංකාව]]
| nationality         = [[ශ්‍රී ලාංකිකයෝ|ශ්‍රී ලාංකික]]
| party               =  
| spouse              = 
| partner             = &lt;!--For those with a domestic partner and not married --&gt;
| relations           =
| children            =
| residence           =
| alma_mater          = [[රිච්මන්ඩ්  විද්‍යාලය]]
| occupation          = 
| profession          = [[නීතිඥයා]]
| net worth           = 
| signature           =
| website             =
| footnotes           =
|serviceyears         =                   
|awards               =
|laterwork= 
}} 

ආචාර්ය '''ක්‍රිස්ටෝෆර් විලියම් විජේකෝන් කන්නග්ගර''' (ඔක්තෝබර් 13, 1884 - සැප්තැම්බර් 23, 1969) [[බ්‍රිතාන්‍ය ලංකාව|බ්‍රිතාන්‍ය ලංකාවේ]]  පලමු අධ්‍යාපන අමාත්‍යයවරයා විය. &lt;nowiki&gt;''නිදහස් අධ්‍යාපනයේ පියා''&lt;/nowiki&gt; ලෙස විරුදාවලිය ලබා ඇත. රැකියාවෙන් නීතිඥවරයෙකු විය. අධ්‍යාපන ඇමතිවරයා ලෙස ඔහුට යටත් විජිත ලංකාවේ අධ්‍යාපන පද්ධතිය විශාල ලෙස ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමට හැකිවිය.යයයයයයය.

== මුල් දිවිය . ==
ක්‍රිස්ටෝෆර් විලියම් විජේකෝන් කන්නන්ගර, [[දකුණු පළාත  (ශ්‍රී ලංකාව)|දකුණු]] ශ්‍රී    ලංකාවේ [[බලපිටිය]] සහ [[අම්බලන්ගොඩ]] අතර පිහිටි ගම්මානයක් වූ රන්දොඹේහි උපත ලද්දේ 1884, ඔක්තොම්බර් 13 වන දිනදීය.&lt;ref name=&quot;st-10/8/06-groe&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පුවත් | first= | last= | coauthors= | title=ද ග්‍රේට් රිෆෝමර් ඔෆ් එඩියුකේෂන් | date=2006-10-08 | publisher=ද සන්ඩේ ටයිම්ස් | url =http://www.sundaytimes.lk/061008/FunDay/heritage.html | work = | pages = | accessdate = 2007-10-07 | language = }}&lt;/ref&gt;  ඔහුගේ පියා LLK ටිය උසාවියෙහි නියෝජ්‍ය පිස්කල් නිලධාරිවූ දොන් ඩැනියෙල් විජේකෝන් කන්නන්ගර, කළුතර දිස්ත්‍රිකයේ පස්දුන් කොරලයට අයත් ලූල්බද්දාවෙහි වැසියෙකි. මව එමිලි විජේසිංහ හික්කඩුවේ වෑවල වීබදු වලව්වේ උපත ලැබුවාය. සහොදර සහොදරියන් පස් දෙනෙකුගෙන් යුත් පවුලේ දෙවැනියා හෙතෙම තම [[ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය]] ලද්දේ රන්දොඹේහී වෙස්ලියානු මිෂනාරි පාසැලෙහිදීය.&lt;ref name=&quot;dn-9/24/03&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පුවත් | first=වෝල්ටර්| last=විජේනායක| title=සී.ඩබ්.ඩබ්. කන්නන්ගර: ෆාදර් ඔෆ් ෆ්‍රී එඩියුකේෂන් | date=2003-09-24 | publisher=ද ඩේලි නිවුස් | url =http://www.dailynews.lk/2003/09/24/fea09.html | accessdate = 2007-10-08}}&lt;/ref&gt;

[[ගොනුව:Richmond College Main Hall.jpg|thumb|left|230px|තරුණ කන්නන්ගර අධ්‍යාපනය ලැබූයේ ශ්‍රී ලංකාවේ, ගාල්ලේ, රිච්මන්ඩ් විද්‍යාලයෙහිය.]]

ලමා වියෙහිදී කන්නන්ගර විසින් මහත්වූ අධ්‍යාපන හැකියාවක් ප්‍රදර්ශනය කල අතර, වෙස්ලියානු මිෂනාරි පාසැලෙහි ත්‍යාග ප්‍රදානෝත්සවයකට ප්‍රධාන ආරාධිත අමුත්තා ලෙස සහභාගිවූ ගාල්ලේ  [[රිච්මන්ඩ් විදුහල|රිච්මන්ඩ් විදුහලෙහි]] විදුහල්පති දේවගැති ජේ.එච්.ඩැරල් මහතා මොහුගේ දක්ෂතා මැනැවින් නිරික්ෂණය කල බව කියැවේ. ප්‍රදානය කල ත්‍යාග වලින් බොහෝමයක් කන්නන්ගර විසින් දිනාගත් බව දුටු හෙතෙම, “''පුතා, මෙම තෑගි බෙදා දීමෙහි ඔබ ලද තෑගි ගෙදර රැගෙන යෑමට ඔබට [[ගොන් කරත්තය|ගොන් කරත්තයක්]] කුලියට ගැනීමට සිදුවේවි'' ”යැයි පැවසුවේලු.&lt;ref name=&quot;dm-9/20/06&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පුවත්| first=ප්‍රේමසර| last=ඈපාසිංහ| coauthors= | title=ෆාදරි ඔෆ් ෆ්‍රී එඩියුකේෂන් ඉන් සිලෝන් | date=2006-09-06 | publisher=ද ඩේලි මිරර් | url =http://www.dailymirror.lk/2006/09/20/feat/03.asp | work = | pages = | accessdate = 2007-10-07 | language = }} {{මළ බැඳිය|date=ඔක්තොම්බර් 2010|bot=H3llBot}}&lt;/ref&gt; රිච්මන්ඩ් විද්‍යාල මූලාරම්භ විභාගයට පෙනීසිටීමේ වරමද ඩැරල් විසින් කන්නන්ගර වෙත ලබා දුනි. විභාගයෙහිදී [[ගණිතය|ගණිතයෙන්]] මහත් කුසලතා පෙන්වමින්, හෙතෙම ශිෂ්‍යත්වය දිනාගත්තේ, රිච්මන්ඩ් විද්‍යාලයට නොමිලේ  [[පාසැලට ඇතුළුවීම|ඇතුළුවීම]] හා නවාතැන සඳහාද ප්‍රධානයක් ලබමිනි. ඔහුගේ ගමේ පාසැලෙහි ලබා දුන් අධ්‍යාපනයට වඩා ඉමහත් ඉහළ මට්ටමක පැවැති උගැන්වීමක්, එකල විශිෂ්ට ලෙස සැලකුනු පාසැලක ලැබීමට හේ එහිදී වරම් ලදි.&lt;ref name=&quot;dm-9/20/06&quot; /&gt;

==ගුණසමරු පදනම==
සී.ඩබ්ලිව්.ඩබ්ලිව්. කන්නන්ගරයන්ගේ ගුණ සිහි කිරීමත් ඔහු පිලිබදව වත්මන් හා අනාගත ප්‍රජාව දැනුවත් කිරීමත් පිණිස 2012 වසරේදී ''ආචාර්ය සී.ඩබ්ලිව්.ඩබ්ලිව්. කන්නන්ගර ගුණසමරු පදනම'' පිහිටුවා ඇත.කොට්ටේ ශ්‍රි කල්‍යණි සමාග්‍රී ධර්ම මහා සංඝ සභාවේ වැඩබලන මහා නායක ආචාර්ය ඉත්තෑපාන ධම්මාලංකාර අනු නායක හිමියන්ගේ අනු ශාසකත්වයෙන් එම පදනම ක්‍රියාත්මයි.

==බාහිර සබැඳි==
*[http://www.divaina.com/2009/10/18/feature07.html ශ්‍රී ලංකාවේ බිහිවූ එකම දාර්ශනික අධ්‍යාපන අමාත්‍යවරයා...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100610055807/http://www.divaina.com/2009/10/18/feature07.html |date=2010-06-10 }}
*[http://www.divaina.com/2008/09/22/mano07.html   &quot; මෙතෙක් කතාව 1&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110923010724/http://www.divaina.com/2008/09/22/mano07.html |date=2011-09-23 }}
*[http://www.divaina.com/2008/11/17/mano08.html &quot; මෙතෙක් කතාව 2&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110923010613/http://www.divaina.com/2008/11/17/mano08.html |date=2011-09-23 }}
*[http://www.silumina.lk/2018/09/29/පුන්කලස/නිදහස්-අධ්‍යාපනයේ-පිය-උරුමය-සොයා-ගියෙමි &quot; නිදහස් අධ්‍යාපනයේ පිය උරුමය සොයා ගියෙමි&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180930082830/http://www.silumina.lk/2018/09/29/%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%9A%E0%B6%BD%E0%B7%83/%E0%B6%B1%E0%B7%92%E0%B6%AF%E0%B7%84%E0%B7%83%E0%B7%8A-%E0%B6%85%E0%B6%B0%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BA%E0%B7%8F%E0%B6%B4%E0%B6%B1%E0%B6%BA%E0%B7%9A-%E0%B6%B4%E0%B7%92%E0%B6%BA-%E0%B6%8B%E0%B6%BB%E0%B7%94%E0%B6%B8%E0%B6%BA-%E0%B7%83%E0%B7%9C%E0%B6%BA%E0%B7%8F-%E0%B6%9C%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%99%E0%B6%B8%E0%B7%92 |date=2018-09-30 }}
*[http://www.deshaya.lk/article/51/හරබර/4021/අකුරු-පෙන්වූ-මිනිසා &quot; අකුරු පෙන්වූ මිනිසා&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190309014312/http://www.deshaya.lk/article/51/%E0%B7%84%E0%B6%BB%E0%B6%B6%E0%B6%BB/4021/%E0%B6%85%E0%B6%9A%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%94-%E0%B6%B4%E0%B7%99%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B7%80%E0%B7%96-%E0%B6%B8%E0%B7%92%E0%B6%B1%E0%B7%92%E0%B7%83%E0%B7%8F |date=2019-03-09 }}

==ආශ්‍රිත==

{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

{{DEFAULTSORT:කන්නන්ගර, සී.ඩබ්.ඩබ්.}}
&lt;!--Categories--&gt;
[[ප්‍රවර්ගය:සිංහලයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ලංකික දේශපාලනඥයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:නිදහස් අධ්‍යාපනය - ශ්‍රී ලංකා]]
[[ප්‍රවර්ගය:පාසල් අධ්‍යාපනය - ශ්‍රී ලංකාව]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික වීරයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ලංකා ආණ්ඩුවේ අමාත්‍යවරු]]
[[ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජාතික පක්ෂයෙහි දේශපාලනඥයන්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ වි‍දේශ තානාපතිවරුන්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ අධ්‍යාපනඥයන්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ව්‍යවස්ථාදායක මණ්ඩලයේ සාමාජිකයන්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ලංකාවේ රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභා සාමාජිකයන්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභා සාමාජිකයන්]]
[[ප්‍රවර්ගය:1884 උපත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:1969 මරණ]]</text>
      <sha1>ef9q3iawvu1t4675wspfsifjw7k2qfc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාරිපුත්ත රහතන්වහන්සේ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20538</id>
    <revision>
      <id>792760</id>
      <parentid>771942</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T10:49:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WikiCraftSL</username>
        <id>79277</id>
      </contributor>
      <comment>image changed</comment>
      <origin>792760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42033" sha1="pmlc77a9poqb7zwsfsn5uo7a3cyf0mn" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background         = #FFD068
| name               = සාරිපුත්ත මහා රහතන්
| image              = Sariputta-statue.jpg
| caption            = මාළඹේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුවේ තැන්පත් කර ඇති සාරිපුත්ත මහරහතන් වහන්සේගේ ප්‍රතිමාව 
| birth_name         = උපතිස්ස (Pali: ''Upatissa'')
| alias              = 
| dharma name        = සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ, සැරියුත් මහා රහතන් වහන්සේ, Sariputta, Sariyuth.
| birth_place        = නාලක සහා උපතිස්ස ගම්මානයේ, [[ඉන්දියාවේ, රජගහා,Rajgir]], [[ඉන්දියාවේ මගධ ප්‍රාන්තයේ, Magadha]]
| death_place        = නාලක සහා උපතිස්ස ගම්මානයේ, [[ඉන්දියාවේ, රජගහා,Rajgir]], [[ඉන්දියාවේ මගධ ප්‍රාන්තයේ, Magadha]]
| religion           = [[බුදු දහම]]
| title              = ප්‍රථමත් ශ්‍රාවක (First chief disciple),දකුණත් ශ්‍රාවක (අගසව්) right hand side chief disciple, සංඝයාගේ කෙලවර වැඩ සිටි ප්‍රඤඤාවෙන් බුදුන්ට පමණක් දෙවැනි වූ.
| teacher            = [[ගෞතම බුදුන් වහන්සේ]]
| students           = ගණන් කල නොහැකි ශ්‍රාවක පිරිසක්.
| parents            = සාරි බැමිණිය (අම්මා)
උපතිස්ස බමුණා (පියා)
}}
{{Infobox Buddhist term
| title = Śāriputra
| en = 
| pi = Sāriputta
| sa = शारिपुत्र&lt;br&gt;Śāriputra&lt;br/&gt;
| bn = 
| my  = ရှင်သာရိပုတ္တရာ&lt;br&gt;(Shin Sāriputtarā)
| my-Latn = ʃɪ̀ɴθàɹḭpoʊʔtəɹà
| zh = 舎利弗
| zh-Latn = Shèlìfú)&lt;br&gt;舎利子&lt;br&gt;([[Pinyin]]: Shèlìzi
| ja = {{ruby-ja|舎利弗|しゃりほつ}}
| ja-Latn = Sharihotsu)&lt;br&gt;{{ruby-ja|舎利子|しゃりし}}&lt;br&gt;([[romaji]]: Sharishi
| km = សារីបុត្រ&lt;br&gt;([[UNGEGN]]: sareibŏt)
| ko = 사리불
| ko-Latn = Saribul) &lt;br&gt;사리자&lt;br&gt;([[Revised Romanization of Hangeul|RR]]: Sarija
| mnw =
| mnw-Latn = 
| shn = 
| shn-Latn = 
| si =සාරිපුත්ත
| si-Latn = 
| ta = 
| th = สารีบุตร&lt;br&gt;({{rtgs|Saribut}})
| bo = &lt;big&gt;&lt;big&gt;ཤཱ་རིའི་བུ་&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
| bo-Latn = [[Wylie transliteration|Wylie]]: shA ri'i bu)&lt;br&gt;([[THL Simplified Phonetic Transcription|THL]]: sha ri bu
| vi = Xá Lợi Phất&lt;br&gt;Xá Lợi Tử
| id = 
}}

'''ශාරිපුත්‍ර''' (සංස්කෘත: शारिपुत्र; ටිබෙට්: ཤཱ་རིའི་བུ་)''', සාරිපුත්ත''' සහ '''සැරියුත්''' ලෙසින් හඳුන්වන්නේ බුද්ධ ශාසනයේ ඉහළම ශ්‍රාවකයන්ගෙන් එක් රහතන් වහන්සේ නමකි. උන්වහන්සේ මුගලන් තෙරුන් වහන්සේ සමඟ බුදුන්ගේ ප්‍රධාන පුරුෂ ශ්‍රාවකයන් දෙදෙනාගෙන් පළමුවැන්නා ලෙස සැලකේ. ශාරිපුත්‍ර තෙරුන් ගෞතම [[ගෞතම බුදුන් වහන්සේ|බුදුරජාණන් වහන්සේගේ]] සාසනය තුළ ප්‍රධාන නායකත්ව කාර්යභාරයක් ඉටු කළ අතර බොහෝ බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන් තුළ බෞද්ධ [[අභිධර්මය]] වර්ධනය කිරීමේදී වැදගත් වූවක් ලෙස සැලකේ. උන්වහන්සේ බොහෝ විට තේරවාද සහ මහායාන සූත්‍රවල පෙනී සිටින අතර සමහර සූත්‍රවල බුදුදහමේ තේරවාදී ගුරුකුලය නියෝජනය කිරීමට ප්‍රතිවිරුද්ධ ලක්ෂ්‍යයක් ලෙස භාවිතා කරයි.

ඉතිහාසඥයන් විශ්වාස කරන්නේ ශාරිපුත්‍රයන් උපත ලැබුවේ ක්‍රිස්තු පූර්ව 6 වැනි හෝ 5 වැනි සියවසේදී පමණ පැරණි ඉන්දීය මගධ රාජධානියේ ය. බෞද්ධ ග්‍රන්ථවල සඳහන් වන්නේ ශාරිපුත්‍ර සහ මොග්ගල්ලාන ළමා කාලයේ මිතුරන් වූ අතර ඔවුන් තාරුණ්‍යයේදී අධ්‍යාත්මික අරුත සොයා ගිය අය බවයි. අනෙකුත් සමකාලීන ගුරුවරුන් සමඟ අධ්‍යාත්මික සත්‍ය සෙවීමෙන් පසු ඔවුන් බුදුන්ගේ ඉගැන්වීම් සමඟ සම්බන්ධ වී උන්වහන්සේ යටතේ පැවිදි වූ අතර පසුව බුදුන් වහන්සේ තම ප්‍රධාන ශ්‍රාවකයන් දෙදෙනා ලෙස ප්‍රකාශ කළහ. ශාරිපුත්‍රයෝ පැවිදි වී සති දෙකකට පසු රහත් බව ලැබූ බව පැවසේ.

ශාරිපුත්‍ර රහතන් වහන්සේ බුදුරදුන්ගේ වැදගත් සහ ප්‍රඥාවන්ත ශ්‍රාවකයෙකු ලෙස සැලකේ, විශේෂයෙන් ථෙරවාදී බුදුදහම තුළ උන්වහන්සේ දෙවන බුදුවරයෙකුට සමීප තත්වයක් ලබා දී ඇත. බෞද්ධ කලාවේදී, උන්වහන්සේ බොහෝ විට බුදුන් වහන්සේ අසල, සාමාන්‍යයෙන් උන්වහන්සේගේ දකුණට නිරූපණය කෙරේ.

== ජීවන චරිතය == 

[[ගොනුව:Sariputta-statue.jpg|thumb|සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේගේ ප්‍රතිමාවක්, ]]
ථෙරවාද බෞද්ධ සාහිත්‍ය තුළ දැක්වෙන පිරිදි ඉන්දියාවේ රජගහනුවර ආසන්නයේ උපතිස්ස සහ කෝලිත යනුවෙන් කුඩා බ්‍රාහ්මණ ගම්මාන දෙකක් පැවතුනි. උපතිස්ස ගම්මානයේ “සාරි” නම් වූ බ්‍රහ්ම කාන්තවකට පුත් රුවනක් ලැබුණු දිනයේම කෝලිත ගම්මානයේ ගම් ප්‍රධානියාගේ බිරිඳ වූ “මොග්ගලී”නම් බමුණු කාන්හාවකට තවත් පුත් රුවනක් ලැබුණේය. මේ දෙදෙනාට උපතිස්ස සහ කෝලිත කියලා නම් තැබීය. පරම්පරා 7ක් පුරා මේ පවුල් ඉතා ලඟින් ඇසුරු කල හෙයින් කෝලිත සහ උපතිස්සත් ඉතා කිට්ටු මිතුරන් විය.  සෑම වසරකම නගරයේ ඉතා උත්කර්ෂවත් අන්දමින් පවත්වන “ගිරග්ග සමජ්ජ” නම් නාට්‍ය සන්දර්ශනය බැලීමට මේ දෙදෙනාද නොවැරදීම සහභාගී වුවා. එක් වසරකදී “ගිරග්ග සමජ්ජ” නැරඹීමෙන් පසු යහලුවන් දෙදෙනා තුලම ජීවිතය පිලිබඳව ලොකු කලකිරීමක් ඇති වූ බව සඳහන් වේ. ජීවිතයේ සැබෑ ආනන්දය හා හරය කුමක්දැ’යි සොයා බලන්නට මේ තරුණයන් දෙදෙනා තුලම අදහසක් පහළ විය. ඉක්බිති ඔවුන් දෙදෙනාම තම පිරිසෙන් කොටසක් ද සමග එවක ප්‍රකට ආචාර්යවරයකුව සිටි &quot;'''සංජය'''&quot; නම් පරිබ්‍රාජකයාගේ කරාගොස් එතුමාගේ ධර්මය ඉක්මනින් හදාරා නිම කල නමුත් ඔවුන් බලාපොරොත්තු උන විමුක්තිය එහි නැතැ’යි ඔවුනට වැටහිය.

ඉක්බිති දෙදෙනා දෙපැත්තකට බෙදී වෙන්වී ගියේ කවරෙකුට හෝ මුලින් නව දහමක් දේශනා කරණ ශාස්තෘවරයෙකු මුණගැසුණ හොත් වහා අනෙක් තැනැත්තාටද දන්වන බවට කතිකා කරගගෙනය.

එක් දිනක උදෑසන සන්සුන් ගමනින් යුතුව පිඬු සිඟා වඬින සංසිදුණු පැවිදි ස්වමින් වහන්සේ නමක් දැක දුටු උපතිස්ස තුමා උන්වහන්සේ පසු පස ගොස් උවටැන් කොට දන් වළදා අවසානයේ “ඔබවහන්සේ තුල දක්නා ලැබෙන මේ සංසිඳිම කවර නම් ශාස්තෲවරයකු ඇසුරෙන් ලැබුවේද” යි ඇසීය. පසුව පස්වග තවුසන්ගෙන් එක් රහතන් වහන්සේ නමක් බවට පත් වූ [[අස්සජි මහා රහතන් වහන්සේ|අස්සජි මහා රහතන් වහන්සේගෙ]]න් එක් බුදු බණ පද කිහිපයක් අසා සතුටට පත් වූ උපතිස්ස තරුණයා පසු බුද්ධ ශ්‍රාවකයෙකු වී පසුව තම මිත්‍රයා වන කොලිතත් සමග පිටත් විය. මෙ දෙදෙන සමගම පන්සියක් පිරිස බුදුන් වහන්සේ සොයා පිටත් විය. මෙම දෙදෙනාම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සමිපයට අවුත්ම, බුදුන් වහන්සේ උදානයක් පහල කල සේක, ගෞතම බුදු සසුන්ගේ අග්‍රශාවකයන් බවට පත් වෙන්නේ පැමිණෙන කොලිත සහ උපතිස්ස තරුණයන් බවය.

කොලිත තරුණයා මොග්ගල්ලාන ලෙසත් උපතිස්ස තරුණයා සාරිපුත්ත ලෙසත් බුදුන් වහන්සේ නම් කල සෙක, පසුව නවම් පොහොය දිනය වන විට දෙදෙනම අරහත්වයට පත් වූ හෙයින්, සම්බුද්ධ සාසනයට මහා මෙහෙවරක් කරන එක සංඛ කල්ප ලක්ශයක් විතර පෙරුම් පුරා පැමිණ අග්‍ර ශාවක පදවි රැග්න එන්න වූ මහා රහතන් වහන්සේලා දෙනමක් බවට පත් වූ බවට සඳහන් වේ.

සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ බුදුන් වහන්සේට පසුව මහා බලසම්පන්න රහතන් වහන්සේ නමක් ලෙස බුදුන් වහන්සේගේ නිතරම පැසසුමට ලක්වූ භික්ශ්වක් වන සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ, දෙවිලොව, බ්‍රහමලොව, මනුෂ්‍ය ලෝකය යන තුන් ලොකයම බුදුන් වහන්සේට පසුව ධර්මය බුදුන් වහන්සේ හා සමානව දේශනා කරන එකම බුද්ධ පුත්‍රයෙකු බවට පත් විය.

[[ගොනුව:Nalanda_University_India_ruins.jpg|thumb|alt=tiny globe|සැරියුත් තෙරැන්ගේ උපත හා පරිනිර්වාණය සිදුවූ නාලන්දාවේ පිහිටි සාරිපුත්‍ර ස්ථූපය. ]]

බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුදැනුම පිට සැරියුත් මහා රහත් තෙරණුවො බොහෝවිට ‍ධර්මය දේශනා කළ අතර අභිධර්මය දේශනාකිරීමේ දී දැක්වූ අති සමර්ථ භාවය සංඝයා තුලදිම ප්‍රකට කරමින්, බුදුන් වහන්සේ සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේට ධර්මසේනාපති තනතුර පිළිගන්වනු ලැබුණි. 

ධර්ම සෙනාධිපති තනතුර උන්වහන්සේට ලබන ගමන්ම, උන්වහන්සේගේ නිහතමාණි ගුණය බුදුන්ට දෙවැනි උනේ, රහතන් වහන්සෙලාගේ කුටි පවා පිරිසිදු කර, මහා සෙවාවක්, මහා පින්කම් රාශියක් උන්වහන්සේ රහත් භාවයට පැමිණිලත් පැවදි ජිවිතේ සිටිද්දිම කර ඇත.

== සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ බුද්ධ සාසනය නගා සිටුවීමට කල සෙවාවන් බිදක් == 

එක් බත් සැන්දකින් තමන් වහන්සේට සංග්‍රහ කළ රාධ නම් දුප්පත් බමුණෙක් අතැවැසි භික්ෂුවක වශයෙන් පැවිදි උපසපන් කොට කමටහන් දියුණු කරවා රහත් බලයෙන් ලොවුතුරු නිවන් සුවය අත් කර දුන්හ.

නොදැනුවත් ව සැරියුත් හිමියන්ගේ සිවුරු කොනක් බිම ඇදෙනු දුටු සාමණේර භික්ෂුවක සැරියුත් හිමියන් අමතා ‘ස්වාමීනි ඔය සිවුරු කොන බිම ඇදෙනවා, එය ඔසවාගනු මැනැවැ’ යි කී කල්හි ‘සාමණේර උපදේශය මම ඉතා හොඳින් පිළිගනිමි’ යි පැවැසූ සැරියුත් හිමියෝ '''‘වයසින් සත් හැවිරිදි සාමණේරයකු වුව ද මට දෙන උපදේශය මම සතුටින් පිළිගනිමි’''' යි පැවැසීමෙන් සුවිනීත ගුණය ප්‍රකට කළහ.

එලෙස පමණක් නෙමේ වරක් කැවුම් ප්‍රශ්නයකදි, එක් භික්ශුවක් චොදනා මුඛයෙන් කැවුම් වලදන බව චොදනා එල්ල කර, එදායින් පසු කිසිදවසක සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ කැවුම් පිරිණිවන් පාණාතෙක්ම උන්වහන්සේ වලදා නැති බවත් සදහන්ය. ඒ විතරක් නෙමේ මනුශ්ශයන් මුන්වහන්සේගේ රූපයකයට වැද නමස්කාර කර දෙව්ලොව යන්න වරම් ලැබිය. එසේ නම් අද අපේ දැස් වලට දැකගන්න නොලැබෙන මේ රහතන් වහන්සෙලාට දානයක් දෙන්නවත් හිතක් පහල නොවෙන මිනිස්සුන්ට කෙසේ නම් බුදුන් වහන්සේ දකින්නද?

වරක් බුදුන් වහන්සේ සංඝයා අතර තව භික්ශුවක් මන්තානිපුත්ත රහතන් වහන්සේ නමක් ලස්සනට බණ කියනවා කියලා බුදුන් වහන්සේගේ ප්‍රශන්සාවට ලක් උනා, ඉන් පසුව, මේ බව දම් සෙනෙවි සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේට ඇසුනා, ඒ සැණින්, භික්ශූ සංඝයා අමතලා වදාලා, ආයුශමතුනි, මට මන්තානිපුත්ත රහතන් වහන්සේ වැඩ වෙසෙනවානම් යම් තැනක් මට ඉක්මණින් දැනුම් දෙන්න, භික්ශු සංඝයාද එසෙය මහා රහතුන් වහන්ස ලෙස පවසා, දවසක් මහා සංඝයා මන්තානිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ වැඩ වෙසෙන තැන සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේට සැළ කල සිටියා, ඉන්පසුව, සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ උන්වහන්සේ ධර්ම දේශනා පවත්වන ස්ථානයේ අන් භික්ශුණ් වහන්සේලා වැඩ වෙසෙන ස්ථානයේ පසු පස කෙලවරක මන්තානිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයකු සේ උන්වහන්සේගේ අසලින් වැඩ සිටියා, එසේ වැඩ සිට, මන්තානිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ ධර්ම දේශනාව අවසන් කල පසු සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ උන්වහන්සේ ලඟට වැඩම කලා, කරලා උන්වහන්සේගෙන් ප්‍රශ්ණ කිහිපයක් අසා සතුටට පත් උනා, ඉන් පසු මන්තානිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේට කුතුහලයක් ඇති උනා මේ උන්වහන්සේ කවුද කියන වග, ඉන් පසුව මන්තානිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේගෙන් අසනවා අනෙ ඔබ වහන්සේ කවුද?, ඔබ වහන්සේ වැඩ සිටින්නේ කොහෙද? ගුරුවරයා කවුද?, එවිට සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ දෙශනා කරනවා අනෙ මට භික්ශූ සංඝයා අමන්ත්‍රනය කරන්නේ සාරිපුත්ත කියලා, එවිට මන්තානිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේට හින් දාඩිය දැම්මාලු, එවිට මන්තානිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ දේශනා කරනවා, &quot;අනෙ අපෙ සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ මන් වගේ නෙමේ නේ, බුදුන් වහන්සේ හැම දිස්සෙම ප්‍රශන්සාවට ලක් වෙන රහතන් වහන්සේ නමක්, සංඝයා අතර කෙලවර වැඩ සිටින රහතන් වහන්සේ නමක්, බුදුන් වහන්සේගේ දකුණු අග්‍ර ශාවක, ධර්ම සෙනාධිපති වැඩියයි කිව්වම මාව වෙව්ලන්න පටන් අරගෙන ස්වමිණි, අනෙ ඔබ වහන්සේ වැඩියයි කියලා කලින් දැනන් සිටියනම් මට බණ පැටලෙනවා&quot; කියලා කිව්වාලු, මට ඔය වචන ටිකවත් එන්නේ නෑ ස්වමිණි කියලා උන්වහන්සේට ප්‍රශන්සා කලා ලූ, සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ ඒ තරම් නිහතමාණි ගුණයකින් යුතුව වැඩ සිටියා කියලා තමයි සදහන් වෙන්නේ.

මේ සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සෙ හට වන්දනා කිරිමෙන් පවා දෙව්ලොව සැප සම්පත් දිග හැරෙන බව එක කතාවක සදහන්ය, එනම් සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ වරක් ගමන් කරන විට එක්තරා පුංචි පිරිමි ලමුණ් කිහිප දෙනෙකුත් සහා ගැහැණු ලමයෙක් ක්‍රිඩා කරමින් සිටින අතරතුරදි සියලුම පිරිමි ලමුන් රහතුන් වහන්සේ දැක වන්දනා කරා, එහෙත් ඒ කුඩා ගැහැණු ලමයා වන්දනා කරේ නැ, ඉන් පසු රහතුන් වහන්සේ ක්ශ්ණයෙන් බැලුවා මේ පුංචි ගැහැණු ලමයා වන්දනා නොකරොත් කොහෙද උප්පැත්තිය ලබන්නේ කියලා, බැලුවම සසර අපායේ, උන්වහන්සේ බැලුවා භාවණාවෙන් බලෙන් වන්දනා කරගත්තොත් මේ ගැහැණු ලමයා කොහෙද උප්පැත්තිය ලබන්නේ පෙරෙත ලොකේ කියලා උන්වහන්සේට පෙනිච්ච නිසා, උන්වහන්සේ ලමුන් ටිකට කිව්ව, අර ගැහැණු ලමයව අරන් ඇවිල්ලා බලෙන් වන්දනා කරන්න කියලා, ලමුන් සෙරම ගිහිල්ලා ගැහැණු ලමයව බෙල්ලෙන් අල්ලගෙන ඇවිත් වන්දනා කෙරෙව්වා, ඊට පස්සෙ එ ගැහැණු ලමයා මිත්‍යා දුශ්ඨික තමන්ගේ අම්මයි තත්තාටයි අඩාගෙන ගොස් ඉන්දියාවේ බමුණු කුලේ අම්මටයි තත්තාටයි මේ බව ප්‍රකාශ කලත් ඔවුන්ට රහතුන් වහන්සේගෙ බල සම්පන්න භාවය නිසා ධර්ම සභා මණ්ඩපයට මේ පණිවිඩිය ගියේ නෑ, නමුත් බුදුන් වහන්සේ දන්නවා කුමක්ද සිද්ධ වුනේ කියා, නමුත් ටික කලකින් අර ගැහැණු ලමයා මැරුණා, මැරි පෙරෙත ලොකේ උපදුනා, ගැහැණු පෙරෙතිය, සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ කොහෙද ඉන්නේ කියා සොයා, උන්වහන්සේ ගාව ඇදගෙන වැටි &quot;සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේට වැන්ද නිසා අද මම පෙරෙත ලොකේ, අනෙ මට ඔබ වහන්සෙට වන්දනා කලොත් තව්තිසාවේ යන්න පුලුවන්, අනෙ මට ඔබ වහන්සේගේ ආශිර්වාදය ලබා දෙන සෙක්වා&quot; කියලා ඉල්ලුවා, එවිට පෙරෙතිය ඒ පෙරෙත ආත්මෙන් මිදි තව්තිසාවේ ඉපැදුනා, මෙය අප්‍රකට කතාවක්, නමුත් සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේට අත්දෙක එකතු කොට වැදිමෙන් මහත් ආනිසංස ලබා දෙන බවත් බුදුන් වහන්සේට වැදිමෙන් මහත්ඵල සහා මහත් ආනිසංස දෙකම ලැබෙන බව ධර්ම ප්‍රඤඤාවක් තියෙන කෙනෙකුට වැටහේ. 

කෙසේ නමුත් සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේගේ මේ සෙවාව අද ප්‍රකට කිරිම සදහා කිසිම රහතුන් වහන්සේ නමක් හො ස්වමිණ් වහන්සේ නමක් අප්‍රකට කතා උන්වහන්සේ ගැන භාවණාවෙන් උන්වහන්සේගේ චරිතය ගැන දේශනා කිරිමට අපොහොසත්වී ඇත, ඒ වෙනුවට උන්වහන්සේ අමතක වී ගොස් සාරිපුත්ත, මොග්ග්ල්ලාන, මහා කාශ්‍යප දෙදෙනාගෙන් තිදෙනාගෙන් සම්බුද්ධ සාසුන ලෙස පැවසුවත්, උන්වහන්සෙලා තුන්දෙනාට දානය දීම අමතක වී ඇත, ඒ නිසා මහා සංඝයා පිරිහෙමින් යන කාලයක මෙවැනි ලිපියක් ඔබට හසූ වීමද අති දුර්ලභය, බුදුන් වහන්සේගේ ත්‍රිපිටක තුල තිබෙන කරුණු අතරින් සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ ගැන තිබෙන කාරණා මෙපමණයි කිව නොහැක, උතුම් රහතන් වහන්සේ නමක් බව ත්‍රිපිටක දෙශනා පුරාවටම සාක්ශි දරයි.

{{buddhism}}

== සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේගේ බුදුන් වහන්සේගේ කළ්‍යාණ දම් වැට. ==
පන්සිය පනස් ජාතක පොතේ බොසතාණන් වහන්සේට අප්‍රමාණ උදව් කරපු චරිතයක් ලෙස දකුණු සව් හැදින්විය හැක, බොසතුන් වහන්සේට පමණක් නෙමේ බොසත් භාර්‍යයවටද රාහුල කුමරුටද ආනන්ද තෙරුණවුටද සසරේ විවිධ භව වලදි පුදුම උපකාරයක් කර ඇත; ඒ පමණක් නෙමේ බොසතුන් වහන්සෙට සසරේ ප්‍රධානතම හසුවෙන ශ්‍රාවකයා වෙන්නේ මේ උන්වහන්සේ, සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ බුදුන් වහන්සේට දෙවැනි වූ ධර්ම නුවණක් හසු වෙන්න ප්‍රධානතම හෙතුව වන්නේ බොසතුන් වහන්සේව සසරේ හමුවී අසා ගත් ධර්මය පුහුණු කිරිම, දියුණු කිරිම, බණ භාවණා කිරිම, අන් අයට ධර්ම දේශනා කිරිම ආදි විවිධ පින්කම් කරගත් මහා ප්‍රභල රහතන් වහන්සේ නමක් වූ ගෞතම බුදුන් වහන්සේට හැම විශයකින්ම දෙවැනි වූ මෙ උන්වහන්සේ ලෙහෙසි පහසු ශ්‍රාවකයෙක් නොවේය.

වරක් බොසතුන් වහන්සේටද අතහැර ගැනීමට නොහැකි දේ සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ අතහැර තිබෙනවා, ඒ වගෙම බොසතුන් වහන්සේ අතහැරපු දේ සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේද උත්සහා කර තිබෙනවා අතහැර ගන්න, එවැනි කළ්‍යාණ මිතුදමකින් ගොඩනැගුණු උන්වහන්සේ, බුදුන් වහන්සේට වන්දනා කොට අවසානයේදි සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ එර්දි ප්‍රාථිහාර්‍යය කරමින් බුදුන් වහන්සේ අවසන් වතාවට වන්දනා කර, පිටත් වී යන්නේ සසරේ ආපු දුර නිවා පිරිණිවී යන්න. එවැනි යන ගමණේද බුදුන් වහන්සේව සංවේදනයට පත් කල එකම රහතන් වහන්සේ නම ලෙස බුද්ධ ඉතිහාසයේ රන් අකුරෙන් ලියවුනේ උන්වහන්සේගේ අවසන් සිංහනාදයත් සමගමය.

== මුගලන් මහා රහතන් වහන්සේ හා සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ අතර තිබු කල්‍යාණ මිතුදම ==

බුදුන් වහන්සේට පසුව සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේට ගොඩක් උපකාර කරපු දෙවැනි මිත්‍රයා වුනේ මුගලන් මහා රහතන් වහන්සේ, කොලිත, උපතිස්ස ලෙස ඉන්දියාවේ ප්‍රසිද්දියට පත් මේ දෙදෙනා ගිහි කල මේ ලොකෙට පහල වෙන අවස්ථාවෙද දෙදෙනා වෙන් වි සත්‍ය ධර්මය සොයා යන්නේ දෙදෙනාගේ සිත දියුණු වී ඇති මට්ටම ලොකෙට පිලිඹිබු කරගෙනමය, සත්‍ය ධර්මයක් හසු වූ විට අනෙකාට ඇවිත් කියන බව පොරොන්දු දී දෙදෙනා වෙන් වෙන්නේ ඉතාම සතුටින්, එලෙසම උපතිස්සට අස්සජි මහා රහතන් වහන්සේ හමු වීමත් සමග, උපතිස්සට ධර්ම මාරගය විවෘත වූ පසුව එතුමන් කොලිතට මේ දහම් කරුණ පැවසුවේ ඉතාමත් සතුටින්ය. එවැනි මහා ශ්‍රාවකයන් ගැන ඉතිහාසයේ මුල් වරට නියත විවරණ ගන්නේ අනොමදස්සි සහා පදුමුත්තර බුදුන් වහන්සෙලාගෙන්ය, සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ එකල බ්‍රහමණයක් වී ශිශ්‍යයො ලක්ශයකට උගන්වපු ගුරුවරයෙකු වූ ඔහු, බුදු කෙනෙකු එනවා දැක තමන්ගේ සිසුන් සියලු දෙනාට තමන්ව වැලී කැටයට උපමාකොට බුදුන් වහන්සේව ලොකේ තිබෙන විශාලම කන්දට උපමා කොට සියලූ සිසුන්ට බුදුන් වහන්සේ කෙරෙහි ආදරය ගෞරවය භක්තිය විශ්වාසය ඇති කරපු පිනෙන් දස දහස් සක්වලම හෙල්ලු මේ බ්‍රහමණ උත්තමයො බුදුන් වහන්සේට තම සිසුන් සැදු මල් කුඩයක් දවස් හතක් තිස්සේ නොසෙල්වී අල්ලගෙන සිටි සෙක, තමන්ගේ ප්‍රාථ්නාව සඵල වූ මේ බ්‍රහමණයාගේ සිත දැක බුදුන් වහන්සේ නියත විවරණයක් ලබා දීමට සුදුසු වෙලාව ඇවිදින් ලෙස සිතා, ඊට කලියෙන් දස දහසක් පොලොව සොලවා එකල වැඩ සිටි අග්‍ර ශාවක දෙනම පහල වී මේ බ්‍රහමණයාට පුදූම උපකාරයක් කරන්නේ මේ ලොකේට ප්‍රභල රහතන් වහන්සේ නමක් නිර්මාණය කිරිමෙන්ය. එතැනින් පටන් ගත් මේ බ්‍රහමණයා, ඒ ආත්මෙන් මිදි, තවද සසරේ මහා පින්කම් කොට, ඔහුගේ අවසාන භවයෙදි සියලු කෙලෙසුන් නසා උතුම් දම් සෙනෙවි සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ ලෙස ගෞතම බුදු සසුනේ බුද්ධ ශ්‍රාවක සංඝයා අතර ප්‍රකට ප්‍රභල රහතන් වහන්සේ නමක් හැටියට උන්වහන්සේ වැඩ සිටියේය.

මුගලන් මහා රහතන් වහන්සේද සැරියුත් මහා රහතන් වහන්සේ ගැනද අප්‍රමාණ කතා ත්‍රිප්ටකයේ සදහන් වේ, එසේ කතා වලින් කෙටියෙන් සදහන් කලොත් සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේට යක්ශයෙක් ඇවිදින් හිසට ප්‍රහාරයක් එල්ල කිරිම, නමුත් සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේට එය නොදැනිම, මුගලන් මහා රහතන් වහන්සේ ඒ සිද්ධිය මනාව දැකිම, තවද, මුගලන් මහා රහතන් වහන්සේ සහා සැරියුත් මහා රහතන් වහන්සේ ධර්ම දේශනා කරන විට මුගලන් මහා රහතන් වහන්සේ භික්ශූ සංඝයාගේ සිත පරේශනය සහා ගවෙශනය කිරිම, සැරියුත් මහා රහතන් වහන්සේ එසැනින් ධර්ම දේශනා කිරිම ආදි මහා සෙවාවක් සසර සත්වයො නිවිම සැනසීම නිදහස් කිරිම යන මහා කර්ථව්‍යයක් මේ දෙදෙනා බුදු සසුන තුල බුදුන් වහන්සේ නායක රජු කරගෙන ආශ්චර්‍යයමත් සෙවාවක් මේ දේදෙනා ගෞතම සම්බුදු සසුන තුල සිද්ධ කරගනු ලැබුවා.

== පරිනිර්වාණය ==
බුදුන් වහන්සේගේ කිර්තියට පත් එකම මහා රහතන් වහන්සේ බවට පත් වූයෙද සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේය. ඒ විතරක් නෙමේ, බුදුන් වහන්සේගෙන් පිරිණිවිමට අවසර ලබාගත් මහා සාරිපුත්ත රහතන් වහන්සේ තමන් ගිහිකල කුඩාකල අම්මා කිරි කර පෙවු  කිරි වල ණය ගෙවා තමන්ගෙම අම්මා සසරෙන් එතෙර කරවිය. සැරියුත් මහා රහතන් වහන්සේට සහොදර සහොදරියො හිටි අතර, උන්වහන්සේ පැවිදි ජිවිතයෙදි උපස්ථායක භික්ශුවක්ද සිටියේය. එලෙස නතර වෙන්නේ නැ මෙ උන්වහන්සේ,  ධර්ම සෙනාධිපති සැරියුත් මහා රහතන් වහන්සේගේ දාතුන් වහන්සේද රැගෙන ආ නන්ද තෙරුන් වහන්සේ ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේට සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ පිරිණිවන් පැවා යන අදහස දැනුවු පසු ඉතාමත් ශෝකයට පත් ආනන්ද තෙරුන් බුදුරජාණන්වහන්සේට එම ප්‍රවෘත්තිය දැන්වීය. ඒවිට බුදුන් වහන්සේ ආනන්ද තෙරුණුවොට පවසා සිටියේ මාගේ දැතට ඒ මහා රහත් සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේගේ දාතුන් වහන්සේ ලබා දෙන සෙක්වා යන අදහස බුදු මුවෙන් දේශනා කලේය...මහා සංඝයා අතර අති මහත් ප්‍රභල රහතන් වහන්සේ නමක් බවට පත් වූ සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සෙගේ දාතුන් වහන්සේද බුදුන් වහන්සේගේ ශ්‍රි හස්තයෙන් ස්පර්ශ වී ගියේය.

සාරිපුත්ත මහා රහතුන් වහන්සේගේ පිරිණිවීම ආශ්චර්‍යමත් සිදුවීමක් වන අතර දෙවිවරු බ්‍රහම වරුන්ගෙන් වැදුම් පිදුම් ලැබු අතර, මහා  පොලොවද බුදුන් වහන්සේට පසුව නමස්කාර කරපු එකම රහතන් වහන්සේ බව ඉතිහාසයට එක් වුයෙය..

== සිංහනාදය ==
සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේගේ අවසන් සිංහනාදය මෙසේ විය &quot;මා හැම විශයකින්ම බුදුන් වහන්සේට දෙවැනි වුනේය, බුදුන් වහන්සේට පසුව මා බුදුන් වහන්සෙගේ දෙවැනි වු ප්‍රඤඤාවකට හිමි කම් කියන්නේය, එලෙස කියන මට පසුව තවත් මාව පසු කරගෙන ප්‍රඤාවකට යන්න බුදුන් වහන්සේ හැරුණු කොට වෙන කිසි කෙනෙකු නැත්තෙමය&quot; මෙ වදන් කිහිපය සැරියුත් මහා රහතන් වහන්සේගේ මුව මඩලින් ප්‍රකාශ කරද්දි, අහස පොලොව දෙදුරුන් දී ඒ බව සනාථ කල බව ත්‍රිපිටක පොතේ සදහන්ය.

[[ප්‍රවර්ගය:රහතන් වහන්සේලා]]</text>
      <sha1>pmlc77a9poqb7zwsfsn5uo7a3cyf0mn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>792761</id>
      <parentid>792760</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T10:50:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WikiCraftSL</username>
        <id>79277</id>
      </contributor>
      <comment>/* ජීවන චරිතය */ image changed</comment>
      <origin>792761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42109" sha1="sarn9pu18t10hqzkgh5rmq7d7d29q6i" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| background         = #FFD068
| name               = සාරිපුත්ත මහා රහතන්
| image              = Sariputta-statue.jpg
| caption            = මාළඹේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුවේ තැන්පත් කර ඇති සාරිපුත්ත මහරහතන් වහන්සේගේ ප්‍රතිමාව 
| birth_name         = උපතිස්ස (Pali: ''Upatissa'')
| alias              = 
| dharma name        = සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ, සැරියුත් මහා රහතන් වහන්සේ, Sariputta, Sariyuth.
| birth_place        = නාලක සහා උපතිස්ස ගම්මානයේ, [[ඉන්දියාවේ, රජගහා,Rajgir]], [[ඉන්දියාවේ මගධ ප්‍රාන්තයේ, Magadha]]
| death_place        = නාලක සහා උපතිස්ස ගම්මානයේ, [[ඉන්දියාවේ, රජගහා,Rajgir]], [[ඉන්දියාවේ මගධ ප්‍රාන්තයේ, Magadha]]
| religion           = [[බුදු දහම]]
| title              = ප්‍රථමත් ශ්‍රාවක (First chief disciple),දකුණත් ශ්‍රාවක (අගසව්) right hand side chief disciple, සංඝයාගේ කෙලවර වැඩ සිටි ප්‍රඤඤාවෙන් බුදුන්ට පමණක් දෙවැනි වූ.
| teacher            = [[ගෞතම බුදුන් වහන්සේ]]
| students           = ගණන් කල නොහැකි ශ්‍රාවක පිරිසක්.
| parents            = සාරි බැමිණිය (අම්මා)
උපතිස්ස බමුණා (පියා)
}}
{{Infobox Buddhist term
| title = Śāriputra
| en = 
| pi = Sāriputta
| sa = शारिपुत्र&lt;br&gt;Śāriputra&lt;br/&gt;
| bn = 
| my  = ရှင်သာရိပုတ္တရာ&lt;br&gt;(Shin Sāriputtarā)
| my-Latn = ʃɪ̀ɴθàɹḭpoʊʔtəɹà
| zh = 舎利弗
| zh-Latn = Shèlìfú)&lt;br&gt;舎利子&lt;br&gt;([[Pinyin]]: Shèlìzi
| ja = {{ruby-ja|舎利弗|しゃりほつ}}
| ja-Latn = Sharihotsu)&lt;br&gt;{{ruby-ja|舎利子|しゃりし}}&lt;br&gt;([[romaji]]: Sharishi
| km = សារីបុត្រ&lt;br&gt;([[UNGEGN]]: sareibŏt)
| ko = 사리불
| ko-Latn = Saribul) &lt;br&gt;사리자&lt;br&gt;([[Revised Romanization of Hangeul|RR]]: Sarija
| mnw =
| mnw-Latn = 
| shn = 
| shn-Latn = 
| si =සාරිපුත්ත
| si-Latn = 
| ta = 
| th = สารีบุตร&lt;br&gt;({{rtgs|Saribut}})
| bo = &lt;big&gt;&lt;big&gt;ཤཱ་རིའི་བུ་&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
| bo-Latn = [[Wylie transliteration|Wylie]]: shA ri'i bu)&lt;br&gt;([[THL Simplified Phonetic Transcription|THL]]: sha ri bu
| vi = Xá Lợi Phất&lt;br&gt;Xá Lợi Tử
| id = 
}}

'''ශාරිපුත්‍ර''' (සංස්කෘත: शारिपुत्र; ටිබෙට්: ཤཱ་རིའི་བུ་)''', සාරිපුත්ත''' සහ '''සැරියුත්''' ලෙසින් හඳුන්වන්නේ බුද්ධ ශාසනයේ ඉහළම ශ්‍රාවකයන්ගෙන් එක් රහතන් වහන්සේ නමකි. උන්වහන්සේ මුගලන් තෙරුන් වහන්සේ සමඟ බුදුන්ගේ ප්‍රධාන පුරුෂ ශ්‍රාවකයන් දෙදෙනාගෙන් පළමුවැන්නා ලෙස සැලකේ. ශාරිපුත්‍ර තෙරුන් ගෞතම [[ගෞතම බුදුන් වහන්සේ|බුදුරජාණන් වහන්සේගේ]] සාසනය තුළ ප්‍රධාන නායකත්ව කාර්යභාරයක් ඉටු කළ අතර බොහෝ බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන් තුළ බෞද්ධ [[අභිධර්මය]] වර්ධනය කිරීමේදී වැදගත් වූවක් ලෙස සැලකේ. උන්වහන්සේ බොහෝ විට තේරවාද සහ මහායාන සූත්‍රවල පෙනී සිටින අතර සමහර සූත්‍රවල බුදුදහමේ තේරවාදී ගුරුකුලය නියෝජනය කිරීමට ප්‍රතිවිරුද්ධ ලක්ෂ්‍යයක් ලෙස භාවිතා කරයි.

ඉතිහාසඥයන් විශ්වාස කරන්නේ ශාරිපුත්‍රයන් උපත ලැබුවේ ක්‍රිස්තු පූර්ව 6 වැනි හෝ 5 වැනි සියවසේදී පමණ පැරණි ඉන්දීය මගධ රාජධානියේ ය. බෞද්ධ ග්‍රන්ථවල සඳහන් වන්නේ ශාරිපුත්‍ර සහ මොග්ගල්ලාන ළමා කාලයේ මිතුරන් වූ අතර ඔවුන් තාරුණ්‍යයේදී අධ්‍යාත්මික අරුත සොයා ගිය අය බවයි. අනෙකුත් සමකාලීන ගුරුවරුන් සමඟ අධ්‍යාත්මික සත්‍ය සෙවීමෙන් පසු ඔවුන් බුදුන්ගේ ඉගැන්වීම් සමඟ සම්බන්ධ වී උන්වහන්සේ යටතේ පැවිදි වූ අතර පසුව බුදුන් වහන්සේ තම ප්‍රධාන ශ්‍රාවකයන් දෙදෙනා ලෙස ප්‍රකාශ කළහ. ශාරිපුත්‍රයෝ පැවිදි වී සති දෙකකට පසු රහත් බව ලැබූ බව පැවසේ.

ශාරිපුත්‍ර රහතන් වහන්සේ බුදුරදුන්ගේ වැදගත් සහ ප්‍රඥාවන්ත ශ්‍රාවකයෙකු ලෙස සැලකේ, විශේෂයෙන් ථෙරවාදී බුදුදහම තුළ උන්වහන්සේ දෙවන බුදුවරයෙකුට සමීප තත්වයක් ලබා දී ඇත. බෞද්ධ කලාවේදී, උන්වහන්සේ බොහෝ විට බුදුන් වහන්සේ අසල, සාමාන්‍යයෙන් උන්වහන්සේගේ දකුණට නිරූපණය කෙරේ.

== ජීවන චරිතය == 

[[File:SariputthaMahaRahathanWahanse.jpg|thumb|සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ උදෙසා විහාරයක දානයක් පූජා කර ඇති අවස්ථාවක් ]]
ථෙරවාද බෞද්ධ සාහිත්‍ය තුළ දැක්වෙන පිරිදි ඉන්දියාවේ රජගහනුවර ආසන්නයේ උපතිස්ස සහ කෝලිත යනුවෙන් කුඩා බ්‍රාහ්මණ ගම්මාන දෙකක් පැවතුනි. උපතිස්ස ගම්මානයේ “සාරි” නම් වූ බ්‍රහ්ම කාන්තවකට පුත් රුවනක් ලැබුණු දිනයේම කෝලිත ගම්මානයේ ගම් ප්‍රධානියාගේ බිරිඳ වූ “මොග්ගලී”නම් බමුණු කාන්හාවකට තවත් පුත් රුවනක් ලැබුණේය. මේ දෙදෙනාට උපතිස්ස සහ කෝලිත කියලා නම් තැබීය. පරම්පරා 7ක් පුරා මේ පවුල් ඉතා ලඟින් ඇසුරු කල හෙයින් කෝලිත සහ උපතිස්සත් ඉතා කිට්ටු මිතුරන් විය.  සෑම වසරකම නගරයේ ඉතා උත්කර්ෂවත් අන්දමින් පවත්වන “ගිරග්ග සමජ්ජ” නම් නාට්‍ය සන්දර්ශනය බැලීමට මේ දෙදෙනාද නොවැරදීම සහභාගී වුවා. එක් වසරකදී “ගිරග්ග සමජ්ජ” නැරඹීමෙන් පසු යහලුවන් දෙදෙනා තුලම ජීවිතය පිලිබඳව ලොකු කලකිරීමක් ඇති වූ බව සඳහන් වේ. ජීවිතයේ සැබෑ ආනන්දය හා හරය කුමක්දැ’යි සොයා බලන්නට මේ තරුණයන් දෙදෙනා තුලම අදහසක් පහළ විය. ඉක්බිති ඔවුන් දෙදෙනාම තම පිරිසෙන් කොටසක් ද සමග එවක ප්‍රකට ආචාර්යවරයකුව සිටි &quot;'''සංජය'''&quot; නම් පරිබ්‍රාජකයාගේ කරාගොස් එතුමාගේ ධර්මය ඉක්මනින් හදාරා නිම කල නමුත් ඔවුන් බලාපොරොත්තු උන විමුක්තිය එහි නැතැ’යි ඔවුනට වැටහිය.

ඉක්බිති දෙදෙනා දෙපැත්තකට බෙදී වෙන්වී ගියේ කවරෙකුට හෝ මුලින් නව දහමක් දේශනා කරණ ශාස්තෘවරයෙකු මුණගැසුණ හොත් වහා අනෙක් තැනැත්තාටද දන්වන බවට කතිකා කරගගෙනය.

එක් දිනක උදෑසන සන්සුන් ගමනින් යුතුව පිඬු සිඟා වඬින සංසිදුණු පැවිදි ස්වමින් වහන්සේ නමක් දැක දුටු උපතිස්ස තුමා උන්වහන්සේ පසු පස ගොස් උවටැන් කොට දන් වළදා අවසානයේ “ඔබවහන්සේ තුල දක්නා ලැබෙන මේ සංසිඳිම කවර නම් ශාස්තෲවරයකු ඇසුරෙන් ලැබුවේද” යි ඇසීය. පසුව පස්වග තවුසන්ගෙන් එක් රහතන් වහන්සේ නමක් බවට පත් වූ [[අස්සජි මහා රහතන් වහන්සේ|අස්සජි මහා රහතන් වහන්සේගෙ]]න් එක් බුදු බණ පද කිහිපයක් අසා සතුටට පත් වූ උපතිස්ස තරුණයා පසු බුද්ධ ශ්‍රාවකයෙකු වී පසුව තම මිත්‍රයා වන කොලිතත් සමග පිටත් විය. මෙ දෙදෙන සමගම පන්සියක් පිරිස බුදුන් වහන්සේ සොයා පිටත් විය. මෙම දෙදෙනාම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සමිපයට අවුත්ම, බුදුන් වහන්සේ උදානයක් පහල කල සේක, ගෞතම බුදු සසුන්ගේ අග්‍රශාවකයන් බවට පත් වෙන්නේ පැමිණෙන කොලිත සහ උපතිස්ස තරුණයන් බවය.

කොලිත තරුණයා මොග්ගල්ලාන ලෙසත් උපතිස්ස තරුණයා සාරිපුත්ත ලෙසත් බුදුන් වහන්සේ නම් කල සෙක, පසුව නවම් පොහොය දිනය වන විට දෙදෙනම අරහත්වයට පත් වූ හෙයින්, සම්බුද්ධ සාසනයට මහා මෙහෙවරක් කරන එක සංඛ කල්ප ලක්ශයක් විතර පෙරුම් පුරා පැමිණ අග්‍ර ශාවක පදවි රැග්න එන්න වූ මහා රහතන් වහන්සේලා දෙනමක් බවට පත් වූ බවට සඳහන් වේ.

සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ බුදුන් වහන්සේට පසුව මහා බලසම්පන්න රහතන් වහන්සේ නමක් ලෙස බුදුන් වහන්සේගේ නිතරම පැසසුමට ලක්වූ භික්ශ්වක් වන සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ, දෙවිලොව, බ්‍රහමලොව, මනුෂ්‍ය ලෝකය යන තුන් ලොකයම බුදුන් වහන්සේට පසුව ධර්මය බුදුන් වහන්සේ හා සමානව දේශනා කරන එකම බුද්ධ පුත්‍රයෙකු බවට පත් විය.

[[ගොනුව:Nalanda_University_India_ruins.jpg|thumb|alt=tiny globe|සැරියුත් තෙරැන්ගේ උපත හා පරිනිර්වාණය සිදුවූ නාලන්දාවේ පිහිටි සාරිපුත්‍ර ස්ථූපය. ]]

බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුදැනුම පිට සැරියුත් මහා රහත් තෙරණුවො බොහෝවිට ‍ධර්මය දේශනා කළ අතර අභිධර්මය දේශනාකිරීමේ දී දැක්වූ අති සමර්ථ භාවය සංඝයා තුලදිම ප්‍රකට කරමින්, බුදුන් වහන්සේ සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේට ධර්මසේනාපති තනතුර පිළිගන්වනු ලැබුණි. 

ධර්ම සෙනාධිපති තනතුර උන්වහන්සේට ලබන ගමන්ම, උන්වහන්සේගේ නිහතමාණි ගුණය බුදුන්ට දෙවැනි උනේ, රහතන් වහන්සෙලාගේ කුටි පවා පිරිසිදු කර, මහා සෙවාවක්, මහා පින්කම් රාශියක් උන්වහන්සේ රහත් භාවයට පැමිණිලත් පැවදි ජිවිතේ සිටිද්දිම කර ඇත.

== සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ බුද්ධ සාසනය නගා සිටුවීමට කල සෙවාවන් බිදක් == 

එක් බත් සැන්දකින් තමන් වහන්සේට සංග්‍රහ කළ රාධ නම් දුප්පත් බමුණෙක් අතැවැසි භික්ෂුවක වශයෙන් පැවිදි උපසපන් කොට කමටහන් දියුණු කරවා රහත් බලයෙන් ලොවුතුරු නිවන් සුවය අත් කර දුන්හ.

නොදැනුවත් ව සැරියුත් හිමියන්ගේ සිවුරු කොනක් බිම ඇදෙනු දුටු සාමණේර භික්ෂුවක සැරියුත් හිමියන් අමතා ‘ස්වාමීනි ඔය සිවුරු කොන බිම ඇදෙනවා, එය ඔසවාගනු මැනැවැ’ යි කී කල්හි ‘සාමණේර උපදේශය මම ඉතා හොඳින් පිළිගනිමි’ යි පැවැසූ සැරියුත් හිමියෝ '''‘වයසින් සත් හැවිරිදි සාමණේරයකු වුව ද මට දෙන උපදේශය මම සතුටින් පිළිගනිමි’''' යි පැවැසීමෙන් සුවිනීත ගුණය ප්‍රකට කළහ.

එලෙස පමණක් නෙමේ වරක් කැවුම් ප්‍රශ්නයකදි, එක් භික්ශුවක් චොදනා මුඛයෙන් කැවුම් වලදන බව චොදනා එල්ල කර, එදායින් පසු කිසිදවසක සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ කැවුම් පිරිණිවන් පාණාතෙක්ම උන්වහන්සේ වලදා නැති බවත් සදහන්ය. ඒ විතරක් නෙමේ මනුශ්ශයන් මුන්වහන්සේගේ රූපයකයට වැද නමස්කාර කර දෙව්ලොව යන්න වරම් ලැබිය. එසේ නම් අද අපේ දැස් වලට දැකගන්න නොලැබෙන මේ රහතන් වහන්සෙලාට දානයක් දෙන්නවත් හිතක් පහල නොවෙන මිනිස්සුන්ට කෙසේ නම් බුදුන් වහන්සේ දකින්නද?

වරක් බුදුන් වහන්සේ සංඝයා අතර තව භික්ශුවක් මන්තානිපුත්ත රහතන් වහන්සේ නමක් ලස්සනට බණ කියනවා කියලා බුදුන් වහන්සේගේ ප්‍රශන්සාවට ලක් උනා, ඉන් පසුව, මේ බව දම් සෙනෙවි සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේට ඇසුනා, ඒ සැණින්, භික්ශූ සංඝයා අමතලා වදාලා, ආයුශමතුනි, මට මන්තානිපුත්ත රහතන් වහන්සේ වැඩ වෙසෙනවානම් යම් තැනක් මට ඉක්මණින් දැනුම් දෙන්න, භික්ශු සංඝයාද එසෙය මහා රහතුන් වහන්ස ලෙස පවසා, දවසක් මහා සංඝයා මන්තානිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ වැඩ වෙසෙන තැන සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේට සැළ කල සිටියා, ඉන්පසුව, සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ උන්වහන්සේ ධර්ම දේශනා පවත්වන ස්ථානයේ අන් භික්ශුණ් වහන්සේලා වැඩ වෙසෙන ස්ථානයේ පසු පස කෙලවරක මන්තානිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයකු සේ උන්වහන්සේගේ අසලින් වැඩ සිටියා, එසේ වැඩ සිට, මන්තානිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ ධර්ම දේශනාව අවසන් කල පසු සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ උන්වහන්සේ ලඟට වැඩම කලා, කරලා උන්වහන්සේගෙන් ප්‍රශ්ණ කිහිපයක් අසා සතුටට පත් උනා, ඉන් පසු මන්තානිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේට කුතුහලයක් ඇති උනා මේ උන්වහන්සේ කවුද කියන වග, ඉන් පසුව මන්තානිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේගෙන් අසනවා අනෙ ඔබ වහන්සේ කවුද?, ඔබ වහන්සේ වැඩ සිටින්නේ කොහෙද? ගුරුවරයා කවුද?, එවිට සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ දෙශනා කරනවා අනෙ මට භික්ශූ සංඝයා අමන්ත්‍රනය කරන්නේ සාරිපුත්ත කියලා, එවිට මන්තානිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේට හින් දාඩිය දැම්මාලු, එවිට මන්තානිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ දේශනා කරනවා, &quot;අනෙ අපෙ සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ මන් වගේ නෙමේ නේ, බුදුන් වහන්සේ හැම දිස්සෙම ප්‍රශන්සාවට ලක් වෙන රහතන් වහන්සේ නමක්, සංඝයා අතර කෙලවර වැඩ සිටින රහතන් වහන්සේ නමක්, බුදුන් වහන්සේගේ දකුණු අග්‍ර ශාවක, ධර්ම සෙනාධිපති වැඩියයි කිව්වම මාව වෙව්ලන්න පටන් අරගෙන ස්වමිණි, අනෙ ඔබ වහන්සේ වැඩියයි කියලා කලින් දැනන් සිටියනම් මට බණ පැටලෙනවා&quot; කියලා කිව්වාලු, මට ඔය වචන ටිකවත් එන්නේ නෑ ස්වමිණි කියලා උන්වහන්සේට ප්‍රශන්සා කලා ලූ, සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ ඒ තරම් නිහතමාණි ගුණයකින් යුතුව වැඩ සිටියා කියලා තමයි සදහන් වෙන්නේ.

මේ සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සෙ හට වන්දනා කිරිමෙන් පවා දෙව්ලොව සැප සම්පත් දිග හැරෙන බව එක කතාවක සදහන්ය, එනම් සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ වරක් ගමන් කරන විට එක්තරා පුංචි පිරිමි ලමුණ් කිහිප දෙනෙකුත් සහා ගැහැණු ලමයෙක් ක්‍රිඩා කරමින් සිටින අතරතුරදි සියලුම පිරිමි ලමුන් රහතුන් වහන්සේ දැක වන්දනා කරා, එහෙත් ඒ කුඩා ගැහැණු ලමයා වන්දනා කරේ නැ, ඉන් පසු රහතුන් වහන්සේ ක්ශ්ණයෙන් බැලුවා මේ පුංචි ගැහැණු ලමයා වන්දනා නොකරොත් කොහෙද උප්පැත්තිය ලබන්නේ කියලා, බැලුවම සසර අපායේ, උන්වහන්සේ බැලුවා භාවණාවෙන් බලෙන් වන්දනා කරගත්තොත් මේ ගැහැණු ලමයා කොහෙද උප්පැත්තිය ලබන්නේ පෙරෙත ලොකේ කියලා උන්වහන්සේට පෙනිච්ච නිසා, උන්වහන්සේ ලමුන් ටිකට කිව්ව, අර ගැහැණු ලමයව අරන් ඇවිල්ලා බලෙන් වන්දනා කරන්න කියලා, ලමුන් සෙරම ගිහිල්ලා ගැහැණු ලමයව බෙල්ලෙන් අල්ලගෙන ඇවිත් වන්දනා කෙරෙව්වා, ඊට පස්සෙ එ ගැහැණු ලමයා මිත්‍යා දුශ්ඨික තමන්ගේ අම්මයි තත්තාටයි අඩාගෙන ගොස් ඉන්දියාවේ බමුණු කුලේ අම්මටයි තත්තාටයි මේ බව ප්‍රකාශ කලත් ඔවුන්ට රහතුන් වහන්සේගෙ බල සම්පන්න භාවය නිසා ධර්ම සභා මණ්ඩපයට මේ පණිවිඩිය ගියේ නෑ, නමුත් බුදුන් වහන්සේ දන්නවා කුමක්ද සිද්ධ වුනේ කියා, නමුත් ටික කලකින් අර ගැහැණු ලමයා මැරුණා, මැරි පෙරෙත ලොකේ උපදුනා, ගැහැණු පෙරෙතිය, සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ කොහෙද ඉන්නේ කියා සොයා, උන්වහන්සේ ගාව ඇදගෙන වැටි &quot;සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේට වැන්ද නිසා අද මම පෙරෙත ලොකේ, අනෙ මට ඔබ වහන්සෙට වන්දනා කලොත් තව්තිසාවේ යන්න පුලුවන්, අනෙ මට ඔබ වහන්සේගේ ආශිර්වාදය ලබා දෙන සෙක්වා&quot; කියලා ඉල්ලුවා, එවිට පෙරෙතිය ඒ පෙරෙත ආත්මෙන් මිදි තව්තිසාවේ ඉපැදුනා, මෙය අප්‍රකට කතාවක්, නමුත් සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේට අත්දෙක එකතු කොට වැදිමෙන් මහත් ආනිසංස ලබා දෙන බවත් බුදුන් වහන්සේට වැදිමෙන් මහත්ඵල සහා මහත් ආනිසංස දෙකම ලැබෙන බව ධර්ම ප්‍රඤඤාවක් තියෙන කෙනෙකුට වැටහේ. 

කෙසේ නමුත් සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේගේ මේ සෙවාව අද ප්‍රකට කිරිම සදහා කිසිම රහතුන් වහන්සේ නමක් හො ස්වමිණ් වහන්සේ නමක් අප්‍රකට කතා උන්වහන්සේ ගැන භාවණාවෙන් උන්වහන්සේගේ චරිතය ගැන දේශනා කිරිමට අපොහොසත්වී ඇත, ඒ වෙනුවට උන්වහන්සේ අමතක වී ගොස් සාරිපුත්ත, මොග්ග්ල්ලාන, මහා කාශ්‍යප දෙදෙනාගෙන් තිදෙනාගෙන් සම්බුද්ධ සාසුන ලෙස පැවසුවත්, උන්වහන්සෙලා තුන්දෙනාට දානය දීම අමතක වී ඇත, ඒ නිසා මහා සංඝයා පිරිහෙමින් යන කාලයක මෙවැනි ලිපියක් ඔබට හසූ වීමද අති දුර්ලභය, බුදුන් වහන්සේගේ ත්‍රිපිටක තුල තිබෙන කරුණු අතරින් සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ ගැන තිබෙන කාරණා මෙපමණයි කිව නොහැක, උතුම් රහතන් වහන්සේ නමක් බව ත්‍රිපිටක දෙශනා පුරාවටම සාක්ශි දරයි.

{{buddhism}}

== සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේගේ බුදුන් වහන්සේගේ කළ්‍යාණ දම් වැට. ==
පන්සිය පනස් ජාතක පොතේ බොසතාණන් වහන්සේට අප්‍රමාණ උදව් කරපු චරිතයක් ලෙස දකුණු සව් හැදින්විය හැක, බොසතුන් වහන්සේට පමණක් නෙමේ බොසත් භාර්‍යයවටද රාහුල කුමරුටද ආනන්ද තෙරුණවුටද සසරේ විවිධ භව වලදි පුදුම උපකාරයක් කර ඇත; ඒ පමණක් නෙමේ බොසතුන් වහන්සෙට සසරේ ප්‍රධානතම හසුවෙන ශ්‍රාවකයා වෙන්නේ මේ උන්වහන්සේ, සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ බුදුන් වහන්සේට දෙවැනි වූ ධර්ම නුවණක් හසු වෙන්න ප්‍රධානතම හෙතුව වන්නේ බොසතුන් වහන්සේව සසරේ හමුවී අසා ගත් ධර්මය පුහුණු කිරිම, දියුණු කිරිම, බණ භාවණා කිරිම, අන් අයට ධර්ම දේශනා කිරිම ආදි විවිධ පින්කම් කරගත් මහා ප්‍රභල රහතන් වහන්සේ නමක් වූ ගෞතම බුදුන් වහන්සේට හැම විශයකින්ම දෙවැනි වූ මෙ උන්වහන්සේ ලෙහෙසි පහසු ශ්‍රාවකයෙක් නොවේය.

වරක් බොසතුන් වහන්සේටද අතහැර ගැනීමට නොහැකි දේ සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ අතහැර තිබෙනවා, ඒ වගෙම බොසතුන් වහන්සේ අතහැරපු දේ සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේද උත්සහා කර තිබෙනවා අතහැර ගන්න, එවැනි කළ්‍යාණ මිතුදමකින් ගොඩනැගුණු උන්වහන්සේ, බුදුන් වහන්සේට වන්දනා කොට අවසානයේදි සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ එර්දි ප්‍රාථිහාර්‍යය කරමින් බුදුන් වහන්සේ අවසන් වතාවට වන්දනා කර, පිටත් වී යන්නේ සසරේ ආපු දුර නිවා පිරිණිවී යන්න. එවැනි යන ගමණේද බුදුන් වහන්සේව සංවේදනයට පත් කල එකම රහතන් වහන්සේ නම ලෙස බුද්ධ ඉතිහාසයේ රන් අකුරෙන් ලියවුනේ උන්වහන්සේගේ අවසන් සිංහනාදයත් සමගමය.

== මුගලන් මහා රහතන් වහන්සේ හා සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ අතර තිබු කල්‍යාණ මිතුදම ==

බුදුන් වහන්සේට පසුව සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේට ගොඩක් උපකාර කරපු දෙවැනි මිත්‍රයා වුනේ මුගලන් මහා රහතන් වහන්සේ, කොලිත, උපතිස්ස ලෙස ඉන්දියාවේ ප්‍රසිද්දියට පත් මේ දෙදෙනා ගිහි කල මේ ලොකෙට පහල වෙන අවස්ථාවෙද දෙදෙනා වෙන් වි සත්‍ය ධර්මය සොයා යන්නේ දෙදෙනාගේ සිත දියුණු වී ඇති මට්ටම ලොකෙට පිලිඹිබු කරගෙනමය, සත්‍ය ධර්මයක් හසු වූ විට අනෙකාට ඇවිත් කියන බව පොරොන්දු දී දෙදෙනා වෙන් වෙන්නේ ඉතාම සතුටින්, එලෙසම උපතිස්සට අස්සජි මහා රහතන් වහන්සේ හමු වීමත් සමග, උපතිස්සට ධර්ම මාරගය විවෘත වූ පසුව එතුමන් කොලිතට මේ දහම් කරුණ පැවසුවේ ඉතාමත් සතුටින්ය. එවැනි මහා ශ්‍රාවකයන් ගැන ඉතිහාසයේ මුල් වරට නියත විවරණ ගන්නේ අනොමදස්සි සහා පදුමුත්තර බුදුන් වහන්සෙලාගෙන්ය, සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ එකල බ්‍රහමණයක් වී ශිශ්‍යයො ලක්ශයකට උගන්වපු ගුරුවරයෙකු වූ ඔහු, බුදු කෙනෙකු එනවා දැක තමන්ගේ සිසුන් සියලු දෙනාට තමන්ව වැලී කැටයට උපමාකොට බුදුන් වහන්සේව ලොකේ තිබෙන විශාලම කන්දට උපමා කොට සියලූ සිසුන්ට බුදුන් වහන්සේ කෙරෙහි ආදරය ගෞරවය භක්තිය විශ්වාසය ඇති කරපු පිනෙන් දස දහස් සක්වලම හෙල්ලු මේ බ්‍රහමණ උත්තමයො බුදුන් වහන්සේට තම සිසුන් සැදු මල් කුඩයක් දවස් හතක් තිස්සේ නොසෙල්වී අල්ලගෙන සිටි සෙක, තමන්ගේ ප්‍රාථ්නාව සඵල වූ මේ බ්‍රහමණයාගේ සිත දැක බුදුන් වහන්සේ නියත විවරණයක් ලබා දීමට සුදුසු වෙලාව ඇවිදින් ලෙස සිතා, ඊට කලියෙන් දස දහසක් පොලොව සොලවා එකල වැඩ සිටි අග්‍ර ශාවක දෙනම පහල වී මේ බ්‍රහමණයාට පුදූම උපකාරයක් කරන්නේ මේ ලොකේට ප්‍රභල රහතන් වහන්සේ නමක් නිර්මාණය කිරිමෙන්ය. එතැනින් පටන් ගත් මේ බ්‍රහමණයා, ඒ ආත්මෙන් මිදි, තවද සසරේ මහා පින්කම් කොට, ඔහුගේ අවසාන භවයෙදි සියලු කෙලෙසුන් නසා උතුම් දම් සෙනෙවි සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ ලෙස ගෞතම බුදු සසුනේ බුද්ධ ශ්‍රාවක සංඝයා අතර ප්‍රකට ප්‍රභල රහතන් වහන්සේ නමක් හැටියට උන්වහන්සේ වැඩ සිටියේය.

මුගලන් මහා රහතන් වහන්සේද සැරියුත් මහා රහතන් වහන්සේ ගැනද අප්‍රමාණ කතා ත්‍රිප්ටකයේ සදහන් වේ, එසේ කතා වලින් කෙටියෙන් සදහන් කලොත් සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේට යක්ශයෙක් ඇවිදින් හිසට ප්‍රහාරයක් එල්ල කිරිම, නමුත් සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේට එය නොදැනිම, මුගලන් මහා රහතන් වහන්සේ ඒ සිද්ධිය මනාව දැකිම, තවද, මුගලන් මහා රහතන් වහන්සේ සහා සැරියුත් මහා රහතන් වහන්සේ ධර්ම දේශනා කරන විට මුගලන් මහා රහතන් වහන්සේ භික්ශූ සංඝයාගේ සිත පරේශනය සහා ගවෙශනය කිරිම, සැරියුත් මහා රහතන් වහන්සේ එසැනින් ධර්ම දේශනා කිරිම ආදි මහා සෙවාවක් සසර සත්වයො නිවිම සැනසීම නිදහස් කිරිම යන මහා කර්ථව්‍යයක් මේ දෙදෙනා බුදු සසුන තුල බුදුන් වහන්සේ නායක රජු කරගෙන ආශ්චර්‍යයමත් සෙවාවක් මේ දේදෙනා ගෞතම සම්බුදු සසුන තුල සිද්ධ කරගනු ලැබුවා.

== පරිනිර්වාණය ==
බුදුන් වහන්සේගේ කිර්තියට පත් එකම මහා රහතන් වහන්සේ බවට පත් වූයෙද සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේය. ඒ විතරක් නෙමේ, බුදුන් වහන්සේගෙන් පිරිණිවිමට අවසර ලබාගත් මහා සාරිපුත්ත රහතන් වහන්සේ තමන් ගිහිකල කුඩාකල අම්මා කිරි කර පෙවු  කිරි වල ණය ගෙවා තමන්ගෙම අම්මා සසරෙන් එතෙර කරවිය. සැරියුත් මහා රහතන් වහන්සේට සහොදර සහොදරියො හිටි අතර, උන්වහන්සේ පැවිදි ජිවිතයෙදි උපස්ථායක භික්ශුවක්ද සිටියේය. එලෙස නතර වෙන්නේ නැ මෙ උන්වහන්සේ,  ධර්ම සෙනාධිපති සැරියුත් මහා රහතන් වහන්සේගේ දාතුන් වහන්සේද රැගෙන ආ නන්ද තෙරුන් වහන්සේ ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේට සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේ පිරිණිවන් පැවා යන අදහස දැනුවු පසු ඉතාමත් ශෝකයට පත් ආනන්ද තෙරුන් බුදුරජාණන්වහන්සේට එම ප්‍රවෘත්තිය දැන්වීය. ඒවිට බුදුන් වහන්සේ ආනන්ද තෙරුණුවොට පවසා සිටියේ මාගේ දැතට ඒ මහා රහත් සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේගේ දාතුන් වහන්සේ ලබා දෙන සෙක්වා යන අදහස බුදු මුවෙන් දේශනා කලේය...මහා සංඝයා අතර අති මහත් ප්‍රභල රහතන් වහන්සේ නමක් බවට පත් වූ සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සෙගේ දාතුන් වහන්සේද බුදුන් වහන්සේගේ ශ්‍රි හස්තයෙන් ස්පර්ශ වී ගියේය.

සාරිපුත්ත මහා රහතුන් වහන්සේගේ පිරිණිවීම ආශ්චර්‍යමත් සිදුවීමක් වන අතර දෙවිවරු බ්‍රහම වරුන්ගෙන් වැදුම් පිදුම් ලැබු අතර, මහා  පොලොවද බුදුන් වහන්සේට පසුව නමස්කාර කරපු එකම රහතන් වහන්සේ බව ඉතිහාසයට එක් වුයෙය..

== සිංහනාදය ==
සාරිපුත්ත මහා රහතන් වහන්සේගේ අවසන් සිංහනාදය මෙසේ විය &quot;මා හැම විශයකින්ම බුදුන් වහන්සේට දෙවැනි වුනේය, බුදුන් වහන්සේට පසුව මා බුදුන් වහන්සෙගේ දෙවැනි වු ප්‍රඤඤාවකට හිමි කම් කියන්නේය, එලෙස කියන මට පසුව තවත් මාව පසු කරගෙන ප්‍රඤාවකට යන්න බුදුන් වහන්සේ හැරුණු කොට වෙන කිසි කෙනෙකු නැත්තෙමය&quot; මෙ වදන් කිහිපය සැරියුත් මහා රහතන් වහන්සේගේ මුව මඩලින් ප්‍රකාශ කරද්දි, අහස පොලොව දෙදුරුන් දී ඒ බව සනාථ කල බව ත්‍රිපිටක පොතේ සදහන්ය.

[[ප්‍රවර්ගය:රහතන් වහන්සේලා]]</text>
      <sha1>sarn9pu18t10hqzkgh5rmq7d7d29q6i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සැකිල්ල:Unsigned5</title>
    <ns>10</ns>
    <id>23543</id>
    <revision>
      <id>792737</id>
      <parentid>111771</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T21:22:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ABreault (WMF)</username>
        <id>62162</id>
      </contributor>
      <origin>792737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="731" sha1="c6epy4xzo94zyimyhw5eq9mrqvab353" xml:space="preserve">&lt;span class=&quot;autosigned&quot;&gt;&amp;mdash;''The preceding comment was added by'' &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[User:{{{User|{{{1|Example}}}}}}|{{{User|{{{1|''Example''}}}}}}]] ([[User talk:{{{User|{{{1|Example}}}}}}|talk]] • [[Special:Contributions/{{{User|{{{1|Example}}}}}}|contribs]] • [{{SERVER}}/wiki/Special:Log/move?user={{urlencode:{{{User|{{{1|Example}}}}}}}} &lt;span style=&quot;color:#002bb8&quot;&gt;page moves&lt;/span&gt;] • [[Special:Blockip/{{{User|{{{1|Example}}}}}}|block user]] • [{{SERVER}}/wiki/Special:Log/block?page=User:{{urlencode:{{{User|{{{1|Example}}}}}}}} &lt;span style=&quot;color:#002bb8&quot;&gt;block log&lt;/span&gt;])&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;noinclude&gt;

{{User_information_templates}}
[[Category:Username internal link templates|Unsigned3]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c6epy4xzo94zyimyhw5eq9mrqvab353</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>විකිපීඩියා:කෝපි කඩේ (miscellaneous)</title>
    <ns>4</ns>
    <id>23867</id>
    <revision>
      <id>792754</id>
      <parentid>792069</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T23:21:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>16264</id>
      </contributor>
      <comment>/* Migration to Parsoid */ නව ඡේදය</comment>
      <origin>792754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="146482" sha1="loim9lwm1d8ndd5axtqbz6stiqxyrst" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{Villagepumppages|Miscellaneous|The '''miscellaneous''' section of the කෝපි කඩේ is used to post messages that do not fit into any other category. Please post on the [[Wikipedia:කෝපි කඩේ (policy)|policy]], [[Wikipedia:කෝපි කඩේ (technical)|technical]], or [[Wikipedia:කෝපි කඩේ (proposals)|proposals]] pages, or - for assistance - at the [[Wikipedia:Help desk|help desk]], rather than here, if at all appropriate. For general knowledge questions, please use the [[WP:RD|reference desk]].|WP:VPM}}&lt;!--

--&gt;__NEWSECTIONLINK__&lt;!--

--&gt;{{පරිශීලක:MiszaBot/config
|archive = විකිපීඩියා:කෝපි කඩේ (miscellaneous)/Archive %(counter)d
|algo = old(26w)
|counter = 15
|maxarchivesize = 50T
|archiveheader = {{විකිපීඩියා:කෝපි කඩේ/සංරක්ෂිත ශීර්ෂකය}}
|minthreadsleft = 20
}}&lt;!--

--&gt;{{cent}}__TOC__
{{Clear}}
{{anchor|below_toc}}
&lt;/noinclude&gt;
[[Category:Non-talk pages that are automatically signed]]
[[Category:විකිපීඩියා දැන්වීම්පුවරු|{{PAGENAME}}]]

== Reusing references: Can we look over your shoulder? ==

''Apologies for writing in English.''

The Technical Wishes team at Wikimedia Deutschland is planning to [[m:WMDE Technical Wishes/Reusing references|make reusing references easier]]. For our research, we are looking for wiki contributors willing to show us how they are interacting with references.

* The format will be a 1-hour video call, where you would share your screen. [https://wikimedia.sslsurvey.de/User-research-into-Reusing-References-Sign-up-Form-2024/en/ More information here].
* Interviews can be conducted in English, German or Dutch.
* [[mw:WMDE_Engineering/Participate_in_UX_Activities#Compensation|Compensation is available]].
* Sessions will be held in January and February.
* [https://wikimedia.sslsurvey.de/User-research-into-Reusing-References-Sign-up-Form-2024/en/ Sign up here if you are interested.]
* Please note that we probably won’t be able to have sessions with everyone who is interested. Our UX researcher will try to create a good balance of wiki contributors, e.g. in terms of wiki experience, tech experience, editing preferences, gender, disability and more. If you’re a fit, she will reach out to you to schedule an appointment.

We’re looking forward to seeing you, [[m:User:Thereza Mengs (WMDE)| Thereza Mengs (WMDE)]]
&lt;!-- Message sent by User:Thereza Mengs (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/Technical_Wishes_News_list_all_village_pumps&amp;oldid=25956752 --&gt;

== Do you use Wikidata in Wikimedia sibling projects? Tell us about your experiences ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''Note: Apologies for cross-posting and sending in English.''

Hello, the '''[[m:WD4WMP|Wikidata for Wikimedia Projects]]''' team at Wikimedia Deutschland would like to hear about your experiences using Wikidata in the sibling projects. If you are interested in sharing your opinion and insights, please consider signing up for an interview with us in this '''[https://wikimedia.sslsurvey.de/Wikidata-for-Wikimedia-Interviews Registration form]'''.&lt;br&gt; 
''Currently, we are only able to conduct interviews in English.''

The front page of the form has more details about what the conversation will be like, including how we would '''compensate''' you for your time.

For more information, visit our ''[[m:WD4WMP/AddIssue|project issue page]]'' where you can also share your experiences in written form, without an interview.&lt;br&gt;We look forward to speaking with you, [[m:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[m:User talk:Danny Benjafield (WMDE)|talk]]) 08:53, 5 January 2024 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WD4WMP/ScreenerInvite2&amp;oldid=26055343 --&gt;

== Feminism and Folklore 2024 ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;center&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/center&gt;

Dear Wiki Community,

You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition from February 1, 2023, to March 31, 2023 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia.
 
You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a generated list of suggested articles.
 
Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project:
# Create a page for the contest on the local wiki.
# Set up a campaign on '''CampWiz''' tool.
# Create the local list and mention the timeline and local and international prizes.
# Request local admins for site notice.
# Link the local page and the CampWiz link on the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Project Page|meta project page]].

This year, the Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced two new tools to enhance support for the campaign. These tools include the '''Article List Generator by Topic''' and '''CampWiz'''. The Article List Generator by Topic enables users to identify articles on the English Wikipedia that are not present in their native language Wikipedia. Users can customize their selection criteria, and the tool will present a table showcasing the missing articles along with suggested titles. Additionally, users have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Notably, the CampWiz tool will be employed for the project for the first time, empowering users to effectively host the project with a jury. Both tools are now available for use in the campaign. [https://tools.wikilovesfolklore.org/ '''Click here to access these tools''']

Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2024|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2024/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance.
 
We look forward to your immense coordination.
 
Thank you and Best wishes,

'''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024 International Team]]'''

::::Stay connected [[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp; [[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]

&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
--[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|talk]]) 07:26, 18 ජනවාරි 2024 (යූටීසී)

== Wiki Loves Folklore is back! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

{{int:please-translate}}

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]

Dear Wiki Community,
You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024|Wiki Loves Folklore 2024]]''' an international photography contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 31st''' of March.

You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&amp;campaign=wlf_2024 submitting] them in this commons contest.

You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language.

Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2024|project Talk page]] if you need any assistance. 

'''Kind regards,'''

'''Wiki loves Folklore International Team'''

-- [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|talk]]) 07:26, 18 ජනවාරි 2024 (යූටීසී)
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=23942484 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Vote on the Charter for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting opens|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting opens}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''
Hello all,

I am reaching out to you today to announce that the voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) Charter is now open. Community members may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter/Voter_information|cast their vote and provide comments about the charter via SecurePoll]] now through '''2 February 2024'''. Those of you who voiced your opinions during the development of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|UCoC Enforcement Guidelines]] will find this process familiar.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|current version of the U4C Charter]] is on Meta-wiki with translations available. 

Read the charter, go vote and share this note with others in your community. I can confidently say the U4C Building Committee looks forward to your participation.

On behalf of the UCoC Project team,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 18:08, 19 ජනවාරි 2024 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=25853527 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Last days to vote on the Charter for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting reminder}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''
Hello all,

I am reaching out to you today to remind you that the voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) charter will close on '''2 February 2024'''. Community members may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter/Voter_information|cast their vote and provide comments about the charter via SecurePoll]]. Those of you who voiced your opinions during the development of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|UCoC Enforcement Guidelines]] will find this process familiar.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|current version of the U4C charter]] is on Meta-wiki with translations available. 

Read the charter, go vote and share this note with others in your community. I can confidently say the U4C Building Committee looks forward to your participation.

On behalf of the UCoC Project team,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 17:00, 31 ජනවාරි 2024 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=25853527 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Announcing the results of the UCoC Coordinating Committee Charter ratification vote&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - results|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - results}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Dear all,

Thank you everyone for following the progress of the Universal Code of Conduct. I am writing to you today to announce the outcome of the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter/Voter_information|ratification vote]] on the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee Charter]]. 1746 contributors voted in this ratification vote with 1249 voters supporting the Charter and 420 voters not. The ratification vote process allowed for voters to provide comments about the Charter. 

A report of voting statistics and a summary of voter comments will be published on Meta-wiki in the coming weeks.

Please look forward to hearing about the next steps soon.

On behalf of the UCoC Project team,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 18:24, 12 පෙබරවාරි 2024 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26160150 --&gt;

== Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2024: We are back! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[File:UCDM 2024 general.jpg|180px|right]]
{{int:please-translate}}

Hello, dear Wikipedians!&lt;br/&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the forth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2024|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from 1st until 31st March 2024. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contribution in every language! The most active contesters will receive prizes.&lt;br/&gt;

We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/UCDM 2024|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:ValentynNefedov (WMUA)|ValentynNefedov (WMUA)]] ([[:m:User talk:ValentynNefedov (WMUA)|talk]])
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ValentynNefedov (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=26166467 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt; Report of the U4C Charter ratification and U4C Call for Candidates now available&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – call for candidates| You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – call for candidates}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Hello all,

I am writing to you today with two important pieces of information. First, the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Vote results|report of the comments from the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter ratification]] is now available. Secondly, the call for candidates for the U4C is open now through April 1, 2024.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members are invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Per the charter, there are 16 seats on the U4C: eight community-at-large seats and eight regional seats to ensure the U4C represents the diversity of the movement.

Read more and submit your application on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|Meta-wiki]].

On behalf of the UCoC project team,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 16:25, 5 මාර්තු 2024 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26276337 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt; Wikimedia Foundation Board of Trustees 2024 Selection&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
: ''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Selection announcement| You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]''
: ''&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Selection announcement}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]&lt;/div&gt;''
Dear all,

This year, the term of 4 (four) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats.

The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections committee|Elections Committee]] will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Board Governance Committee created a Board Selection Working Group from Trustees who cannot be candidates in the 2024 community- and affiliate-selected trustee selection process composed of Dariusz Jemielniak, Nataliia Tymkiv, Esra'a Al Shafei, Kathy Collins, and Shani Evenstein Sigalov [3]. The group is tasked with providing Board oversight for the 2024 trustee selection process, and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4]. 

Here are the key planned dates:

*  May 2024: Call for candidates and call for questions
*  June 2024: Affiliates vote to shortlist 12 candidates (no shortlisting if 15 or less candidates apply) [5]
*  June-August 2024: Campaign period
*  End of August / beginning of September 2024: Two-week community voting period
*  October–November 2024: Background check of selected candidates
*  Board's Meeting in December 2024: New trustees seated

Learn more about the 2024 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|this Meta-wiki page]], and make your plan.

'''Election Volunteers'''

Another way to be involved with the 2024 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Election Volunteers|Meta-wiki page]].

Best regards,

[[m:Special:MyLanguage/User:Pundit|Dariusz Jemielniak]] (Governance Committee Chair, Board Selection Working Group)

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2021/Results#Elected

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter

[3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Minutes:2023-08-15#Governance_Committee

[4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles

[5] Even though the ideal number is 12 candidates for 4 open seats, the shortlisting process will be triggered if there are more than 15 candidates because the 1-3 candidates that are removed might feel ostracized and it would be a lot of work for affiliates to carry out the shortlisting process to only eliminate 1-3 candidates from the candidate list.&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[User:MPossoupe_(WMF)|MPossoupe_(WMF)]]19:57, 12 මාර්තු 2024 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:MPossoupe (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26349432 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Vote now to select members of the first U4C&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote opens|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote opens}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Dear all,

I am writing to you to let you know the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is open now through May 9, 2024. Read the information on the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility.

The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

On behalf of the UCoC project team,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 20:20, 25 අප්‍රේල් 2024 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26390244 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Sign up for the language community meeting on May 31st, 16:00 UTC&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;Hello all,

The next language community meeting is scheduled in a few weeks - May 31st at 16:00 UTC. If you're interested, you can [https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Wikimedia_Language_engineering/Community_meetings#31_May_2024 sign up on this wiki page].

This is a participant-driven meeting, where we share language-specific updates related to various projects, collectively discuss technical issues related to language wikis, and work together to find possible solutions. For example, in the last meeting, the topics included the machine translation service (MinT) and the languages and models it currently supports, localization efforts from the Kiwix team, and technical challenges with numerical sorting in files used on Bengali Wikisource.

Do you have any ideas for topics to share technical updates related to your project? Any problems that you would like to bring for discussion during the meeting? Do you need interpretation support from English to another language? Please reach out to me at ssethi(__AT__)wikimedia.org and [[etherpad:p/language-community-meeting-may-2024|add agenda items to the document here]].

We look forward to your participation!
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 21:22, 14 මැයි 2024 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26390244 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt; Feedback invited on Procedure for Sibling Project Lifecycle&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle/Invitation for feedback (MM)|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle/Invitation for feedback (MM)}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

[[File:Sibling Project Lifecycle Conversation 3.png|150px|right|link=:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle]]

Dear community members,

The [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee]] (CAC) of the [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] invites you to give feedback on a '''[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle|draft Procedure for Sibling Project Lifecycle]]'''. This draft Procedure outlines proposed steps and requirements for opening and closing Wikimedia Sibling Projects, and aims to ensure any newly approved projects are set up for success. This is separate from the procedures for opening or closing language versions of projects, which is handled by the [[:m:Special:MyLanguage/Language committee|Language Committee]] or [[m:Special:MyLanguage/Closing_projects_policy|closing projects policy]]. 

You can find the details on [[:m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle#Review|this page]], as well as the ways to give your feedback from today until the end of the day on '''June 23, 2024''', anywhere on Earth. 

You can also share information about this with the interested project communities you work with or support, and you can also help us translate the procedure into more languages, so people can join the discussions in their own language.

On behalf of the CAC,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 02:26, 22 මැයි 2024 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26390244 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Announcing the first Universal Code of Conduct Coordinating Committee&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – results|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – results}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Hello,

The scrutineers have finished reviewing the vote results. We are following up with the results of the first [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) election]]. 

We are pleased to announce the following individuals as regional members of the U4C, who will fulfill a two-year term:

* North America (USA and Canada)
** –
* Northern and Western Europe
** [[m:Special:MyLanguage/User:Ghilt|Ghilt]]
* Latin America and Caribbean
** –
* Central and East Europe (CEE)
** —
* Sub-Saharan Africa
** –
* Middle East and North Africa
** [[m:Special:MyLanguage/User:Ibrahim.ID|Ibrahim.ID]]
* East, South East Asia and Pacific (ESEAP)
** [[m:Special:MyLanguage/User:0xDeadbeef|0xDeadbeef]]
* South Asia
** –

The following individuals are elected to be community-at-large members of the U4C, fulfilling a one-year term:

* [[m:Special:MyLanguage/User:Barkeep49|Barkeep49]]
* [[m:Special:MyLanguage/User:Superpes15|Superpes15]]
* [[m:Special:MyLanguage/User:Civvì|Civvì]]
* [[m:Special:MyLanguage/User:Luke081515|Luke081515]]
* –
* –
* –
* –

Thank you again to everyone who participated in this process and much appreciation to the candidates for your leadership and dedication to the Wikimedia movement and community.

Over the next few weeks, the U4C will begin meeting and planning the 2024-25 year in supporting the implementation and review of the UCoC and Enforcement Guidelines. Follow their work on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Meta-wiki]].

On behalf of the UCoC project team,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 08:15, 3 ජූනි 2024 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26390244 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;The final text of the Wikimedia Movement Charter is now on Meta&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final draft available|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final draft available}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''
Hi everyone,

The final text of the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Wikimedia Movement Charter]] is now up on Meta in more than 20 languages for your reading.

'''What is the Wikimedia Movement Charter?'''

The Wikimedia Movement Charter is a proposed document to define roles and responsibilities for all the members and entities of the Wikimedia movement, including the creation of a new body – the Global Council – for movement governance.

'''Join the Wikimedia Movement Charter “Launch Party”'''

Join the [[m:Special:MyLanguage/Event:Movement Charter Launch Party|“Launch Party”]] on '''June 20, 2024''' at '''14.00-15.00 UTC''' ([https://zonestamp.toolforge.org/1718892000 your local time]). During this call, we will celebrate the release of the final Charter and present the content of the Charter. Join and learn about the Charter before casting your vote.

'''Movement Charter ratification vote'''

Voting will commence on SecurePoll on '''June 25, 2024''' at '''00:01 UTC''' and will conclude on '''July 9, 2024''' at '''23:59 UTC.''' You can read more about the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification/Voting|voting process, eligibility criteria, and other details]] on Meta.

If you have any questions, please leave a comment on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Movement Charter|Meta talk page]] or email the MCDC at [mailto:mcdc@wikimedia.org mcdc@wikimedia.org].

On behalf of the MCDC,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 08:45, 11 ජූනි 2024 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26390244 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Voting to ratify the Wikimedia Movement Charter is now open – cast your vote&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Ratification vote opens|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Ratification vote opens}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''
Hello everyone,

The voting to ratify the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|'''Wikimedia Movement Charter''']] is now open. The Wikimedia Movement Charter is a document to define roles and responsibilities for all the members and entities of the Wikimedia movement, including the creation of a new body – the Global Council – for movement governance.

The final version of the Wikimedia Movement Charter is [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|available on Meta in different languages]] and attached [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wikimedia_Movement_Charter_(June_2024).pdf here in PDF format] for your reading.

Voting commenced on SecurePoll on '''June 25, 2024''' at '''00:01 UTC''' and will conclude on '''July 9, 2024''' at '''23:59 UTC'''. Please read more on the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification/Voting|voter information and eligibility details]].

After reading the Charter, please [[Special:SecurePoll/vote/398|'''vote here''']] and share this note further.

If you have any questions about the ratification vote, please contact the Charter Electoral Commission at [mailto:cec@wikimedia.org '''cec@wikimedia.org'''].

On behalf of the CEC,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 10:52, 25 ජූනි 2024 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26989444 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Voting to ratify the Wikimedia Movement Charter is ending soon&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final reminder}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''
Hello everyone,

This is a kind reminder that the voting period to ratify the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Wikimedia Movement Charter]] will be closed on '''July 9, 2024''', at '''23:59 UTC'''.

If you have not voted yet, please vote [[m:Special:SecurePoll/vote/398|on SecurePoll]]. 

On behalf of the [[m:Special:MyLanguage/Movement_Charter/Ratification/Voting#Electoral_Commission|Charter Electoral Commission]],&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 03:46, 8 ජූලි 2024 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26989444 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;U4C Special Election - Call for Candidates&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – call for candidates|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – call for candidates}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Hello all,

A special election has been called to fill additional vacancies on the U4C. The call for candidates phase is open from now through July 19, 2024.

The [[:m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the [[:foundation:Wikimedia Foundation Universal Code of Conduct|UCoC]]. Community members are invited to submit their applications in the special election for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please review the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|U4C Charter]].

In this special election, according to [[Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter#2. Elections and Terms|chapter 2 of the U4C charter]], there are 9 seats available on the U4C: '''four''' community-at-large seats and '''five''' regional seats to ensure the U4C represents the diversity of the movement. [[Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter#5. Glossary|No more than two members of the U4C can be elected from the same home wiki]]. Therefore, candidates must not have English Wikipedia, German Wikipedia, or Italian Wikipedia as their home wiki.

Read more and submit your application on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election|Meta-wiki]].

In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:03, 10 ජූලි 2024 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26989444 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Wikimedia Movement Charter ratification voting results&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Results of the ratification vote|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Results of the ratification vote}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''
Hello everyone,

After carefully tallying both individual and affiliate votes, the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification/Voting#Electoral Commission|Charter Electoral Commission]] is pleased to announce the final results of the Wikimedia Movement Charter voting.  

As [[m:Special:MyLanguage/Talk:Movement Charter#Thank you for your participation in the Movement Charter ratification vote!|communicated]] by the Charter Electoral Commission, we reached the quorum for both Affiliate and individual votes by the time the vote closed on '''July 9, 23:59 UTC'''. We thank all 2,451 individuals and 129 Affiliate representatives who voted in the ratification process. Your votes and comments are invaluable for the future steps in Movement Strategy.

The final results of the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Wikimedia Movement Charter]] ratification voting held between 25 June and 9 July 2024 are as follows: 

'''Individual vote:'''

Out of 2,451 individuals who voted as of July 9 23:59 (UTC), 2,446 have been accepted as valid votes. Among these, '''1,710''' voted “yes”; '''623''' voted “no”; and '''113''' selected “–” (neutral). Because the neutral votes don’t count towards the total number of votes cast, 73.30% voted to approve the Charter (1710/2333), while 26.70% voted to reject the Charter (623/2333).

'''Affiliates vote:'''

Out of 129 Affiliates designated voters who voted as of July 9 23:59 (UTC), 129 votes are confirmed as valid votes. Among these, '''93''' voted “yes”; '''18''' voted “no”; and '''18''' selected “–” (neutral). Because the neutral votes don’t count towards the total number of votes cast, 83.78% voted to approve the Charter (93/111), while 16.22% voted to reject the Charter (18/111).

'''Board of Trustees of the Wikimedia Foundation:'''

The Wikimedia Foundation Board of Trustees voted '''not to ratify''' the proposed Charter during their special Board meeting on July 8, 2024. The Chair of the Wikimedia Foundation Board of Trustees, Nataliia Tymkiv, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard/Board_resolution_and_vote_on_the_proposed_Movement_Charter|shared the result of the vote, the resolution, meeting minutes and proposed next steps]].  

With this, the Wikimedia Movement Charter in its current revision is '''not ratified'''.

We thank you for your participation in this important moment in our movement’s governance.

The Charter Electoral Commission,

[[m:User:Abhinav619|Abhinav619]], [[m:User:Borschts|Borschts]], [[m:User:Iwuala Lucy|Iwuala Lucy]], [[m:User:Tochiprecious|Tochiprecious]], [[m:User:Der-Wir-Ing|Der-Wir-Ing]]&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|talk]]) 17:52, 18 ජූලි 2024 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26989444 --&gt;

== වික්ෂනරි පරිපාලක ඡන්ද විමසීම ==

වික්ෂනරිය තුළ, නව පරිපාලක ඡන්ද විමසීම ගැන ඔබ දැනුවත් ද? 2024-07-31 දිනෙන් අවසන් වන ඡන්ද විමසීමක් මේ මොහොතේ දී ක්‍රියාත්මක වෙමින් පවතියි. ඔබට මෙම ව්‍යාපෘතිය තුළ ගිණුමක් පවතියි නම්, හැකි ඉක්මනින් ඡන්ද විමසීම් පිටුව වෙත යන්න.

* [[:wikt:si:වික්ෂනරි:පරිපාලකවරු#Lee]]

ඔබගේ සහාය හෝ විරුද්ධත්වය ප්‍රකාශ කරන්න. -- [[User:Lee|Lee]] ([[User talk:Lee|talk]]) 07:03, 24 ජූලි 2024 (යූටීසී)

:සිහි කැඳවීම: මෙම ඡන්ද විමසීම ක්‍රියාත්මක වන්නේ තව දින තුනක් (3) පමණි. -- [[User:Lee|Lee]] ([[User talk:Lee|talk]]) 03:47, 28 ජූලි 2024 (යූටීසී)

== විකිපොත් පරිපාලක ඡන්ද විමසීම ==

විකිපොත් තුළ, නව පරිපාලක ඡන්ද විමසීම ගැන ඔබ දැනුවත් ද? 2024-07-31 දිනෙන් අවසන් වන ඡන්ද විමසීමක් මේ මොහොතේ දී ක්‍රියාත්මක වෙමින් පවතියි. ඔබට මෙම ව්‍යාපෘතිය තුළ ගිණුමක් පවතියි නම්, හැකි ඉක්මනින් ඡන්ද විමසීම් පිටුව වෙත යන්න.

* [[:b:si:විකිපොත්:පරිපාලකවරු#Lee]]

ඔබගේ සහාය හෝ විරුද්ධත්වය ප්‍රකාශ කරන්න. -- [[User:Lee|Lee]] ([[User talk:Lee|talk]]) 03:25, 25 ජූලි 2024 (යූටීසී)

:සිහි කැඳවීම: මෙම ඡන්ද විමසීම ක්‍රියාත්මක වන්නේ තව දින තුනක් (3) පමණි. -- [[User:Lee|Lee]] ([[User talk:Lee|talk]]) 03:47, 28 ජූලි 2024 (යූටීසී)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Vote now to fill vacancies of the first U4C&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – voting opens|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – voting opens}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Dear all,

I am writing to you to let you know the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is open now through '''August 10, 2024'''. Read the information on the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility.

The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 02:48, 27 ජූලි 2024 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=26989444 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Reminder! Vote closing soon to fill vacancies of the first U4C&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – reminder to vote|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – reminder to vote}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Dear all,

The voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is closing soon. It is open through 10 August 2024. Read the information on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024_Special_Election#Voting|the voting page on Meta-wiki to learn more about voting and voter eligibility]]. If you are eligible to vote and have not voted in this special election, it is important that you vote now.

'''Why should you vote?''' The U4C is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community input into the committee membership is critical to the success of the UCoC.

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 15:31, 6 අගෝස්තු 2024 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=27183190 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Coming soon: A new sub-referencing feature – try it!&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;Sub-referencing&quot;/&gt;
[[File:Sub-referencing reuse visual.png|{{#ifeq:{{#dir}}|ltr|right|left}}|400px]]
Hello. For many years, community members have requested an easy way to re-use references with different details. Now, a MediaWiki solution is coming: The new sub-referencing feature will work for wikitext and Visual Editor and will enhance the existing reference system. You can continue to use different ways of referencing, but you will probably encounter sub-references in articles written by other users. More information on [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|the project page]].

'''We want your feedback''' to make sure this feature works well for you:

* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Test|Please try]] the current state of development on beta wiki and [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|let us know what you think]]. 
* [[m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Sign-up|Sign up here]] to get updates and/or invites to participate in user research activities.

[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|Technical Wishes]] team is planning to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We will reach out to creators/maintainers of tools and templates related to references beforehand.

Please help us spread the message. --[[m:User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[m:User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]]) 10:36, 19 August 2024 (UTC)
&lt;section end=&quot;Sub-referencing&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&amp;oldid=27309345 --&gt;

== Sign up for the language community meeting on August 30th, 15:00 UTC ==

Hi all,

The next language community meeting is scheduled in a few weeks—on August 30th at 15:00 UTC. If you're interested in joining, you can [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#30_August_2024 sign up on this wiki page].

This participant-driven meeting will focus on sharing language-specific updates related to various projects, discussing technical issues related to language wikis, and working together to find possible solutions. For example, in the last meeting, topics included the Language Converter, the state of language research, updates on the Incubator conversations, and technical challenges around external links not working with special characters on Bengali sites.

Do you have any ideas for topics to share technical updates or discuss challenges? Please add agenda items to the document [https://etherpad.wikimedia.org/p/language-community-meeting-aug-2024 here] and reach out to ssethi(__AT__)wikimedia.org. We look forward to your participation!

[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|talk]]) 23:19, 22 අගෝස්තු 2024 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=27183190 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Announcing the Universal Code of Conduct Coordinating Committee&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/board-elections@lists.wikimedia.org/thread/OKCCN2CANIH2K7DXJOL2GPVDFWL27R7C/ Original message at wikimedia-l]. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement - results|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement - results}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Hello all,

The scrutineers have finished reviewing the vote and the [[m:Special:MyLanguage/Elections Committee|Elections Committee]] have certified the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Results|results]] for the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) special election]].

I am pleased to announce the following individual as regional members of the U4C, who will fulfill a term until 15 June 2026:

* North America (USA and Canada)
** Ajraddatz

The following seats were not filled during this special election:

* Latin America and Caribbean
* Central and East Europe (CEE)
* Sub-Saharan Africa
* South Asia
* The four remaining Community-At-Large seats

Thank you again to everyone who participated in this process and much appreciation to the candidates for your leadership and dedication to the Wikimedia movement and community.

Over the next few weeks, the U4C will begin meeting and planning the 2024-25 year in supporting the implementation and review of the UCoC and Enforcement Guidelines. You can follow their work on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Meta-Wiki]].

On behalf of the U4C and the Elections Committee,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 14:06, 2 සැප්තැම්බර් 2024 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=27183190 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Have your say: Vote for the 2024 Board of Trustees!&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Hello all,

The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|2024 Board of Trustees election]] is now open. There are twelve (12) candidates running for four (4) seats on the Board.

Learn more about the candidates by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Candidates|reading their statements]] and their [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2024/Questions_for_candidates|answers to community questions]].

When you are ready, go to the [[Special:SecurePoll/vote/400|SecurePoll]] voting page to vote. '''The vote is open from September 3rd at 00:00 UTC to September 17th at 23:59 UTC'''.

To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2024/Voter_eligibility_guidelines|voter eligibility page]].

Best regards,

The Elections Committee and Board Selection Working Group&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|talk]]) 12:14, 3 සැප්තැම්බර් 2024 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=27183190 --&gt;

== 'Wikidata item' link is moving. Find out where... ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;i&gt;Apologies for cross-posting in English. Please consider translating this message.&lt;/i&gt;{{tracked|T66315}}

Hello everyone, a small change will soon be coming to the user-interface of your Wikimedia project.
The [[d:Q16222597|Wikidata item]] [[w:|sitelink]] currently found under the &lt;span style=&quot;color: #54595d;&quot;&gt;&lt;u&gt;''General''&lt;/u&gt;&lt;/span&gt; section of the '''Tools''' sidebar menu will move into the &lt;span style=&quot;color: #54595d;&quot;&gt;&lt;u&gt;''In Other Projects''&lt;/u&gt;&lt;/span&gt; section.

We would like the Wiki communities feedback so please let us know or ask questions on the   [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|Discussion page]] before we enable the change which can take place October 4 2024, circa 15:00 UTC+2.
More information can be found on [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|the project page]].&lt;br&gt;&lt;br&gt;We welcome your feedback and questions.&lt;br&gt; [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|talk]]) 18:58, 27 සැප්තැම්බර් 2024 (යූටීසී)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&amp;oldid=27524260 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Preliminary results of the 2024 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Hello all,

Thank you to everyone who participated in the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|2024 Wikimedia Foundation Board of Trustees election]]. Close to 6000 community members from more than 180 wiki projects have voted.

The following four candidates were the most voted:

# [[User:Kritzolina|Christel Steigenberger]]
# [[User:Nadzik|Maciej Artur Nadzikiewicz]]
# [[User:Victoria|Victoria Doronina]]
# [[User:Laurentius|Lorenzo Losa]]

While these candidates have been ranked through the vote, they still need to be appointed to the Board of Trustees. They need to pass a successful background check and meet the qualifications outlined in the Bylaws. New trustees will be appointed at the next Board meeting in December 2024.

[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2024/Results|Learn more about the results on Meta-Wiki.]]

Best regards,

The Elections Committee and Board Selection Working Group

&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[User:MPossoupe_(WMF)|MPossoupe_(WMF)]] 08:25, 14 ඔක්තෝබර් 2024 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:MPossoupe (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=27183190 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Seeking volunteers to join several of the movement’s committees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. 

Read more about the committees on their Meta-wiki pages:
* [[m:Special:MyLanguage/Affiliations_Committee|Affiliations Committee (AffCom)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Ombuds_commission|Ombuds commission (OC)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]]

Applications for the committees open on 16 October 2024. Applications for the Affiliations Committee close on 18 November 2024, and applications for the Ombuds commission and the Case Review Committee close on 2 December 2024. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation/Legal/Committee_appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email [mailto:cst@wikimedia.org cst@wikimedia.org] with any questions you may have.

For the Committee Support team,
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 23:08, 16 ඔක්තෝබර් 2024 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=27601062 --&gt;

== 'Wikidata item' link is moving, finally. ==

Hello everyone, I previously wrote on the 27th September to advise that the ''Wikidata item'' sitelink will change places in the sidebar menu, moving from the '''General''' section into the '''In Other Projects''' section. The scheduled rollout date of 04.10.2024 was delayed due to a necessary request for Mobile/MinervaNeue skin. I am happy to inform that the global rollout can now proceed and will occur later today, 22.10.2024 at 15:00 UTC-2. [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|Please let us know]] if you notice any problems or bugs after this change. There should be no need for null-edits or purging cache for the changes to occur. Kind regards, -[[m:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] 11:29, 22 ඔක්තෝබර් 2024 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&amp;oldid=27535421 --&gt;

== Sign up for the language community meeting on November 29th, 16:00 UTC ==

Hello everyone,

The next language community meeting is coming up next week, on November 29th, at 16:00 UTC (Zonestamp! For your timezone &lt;https://zonestamp.toolforge.org/1732896000&gt;). If you're interested in joining, you can sign up on this wiki page: &lt;https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#29_November_2024&gt;.

This participant-driven meeting will be organized by the Wikimedia Foundation’s Language Product Localization team and the Language Diversity Hub. There will be presentations on topics like developing language keyboards, the creation of the Moore Wikipedia, and the language support track at Wiki Indaba. We will also have members from the Wayuunaiki community joining us to share their experiences with the Incubator and as a new community within our movement. This meeting will have a Spanish interpretation.

Looking forward to seeing you at the language community meeting! Cheers, [[User:SSethi (WMF)|Srishti]] 19:54, 21 නොවැම්බර් 2024 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=27746256 --&gt;

== Proposal to enable the &quot;Contribute&quot; entry point in Sinhalese Wikipedia ==

{{Int:Hello}} Sinhalese Wikipedians,

Apologies as this message is not in your language. {{Int:please-translate}}.

The [[mediawikiwiki:Wikimedia_Language_and_Product_Localization|WMF Language and Product Localization]] team proposes enabling an entry point called &quot;Contribute&quot; to your Wikipedia.

The [[:bn:বিশেষ:Contribute|Contribute]] entry point is based on collaborative work with other product teams in the Wikimedia Foundation on [[mediawikiwiki:Edit_Discovery|Edit discovery]], which validated the entry point as a persistent and constant path that contributors took to discover ways to contribute content in Wikipedia.

Therefore, enabling this entry point in your Wikipedia will help contributors quickly discover available tools and immediately click to start using them. This entry point is designed to be a central point for discovering contribution tools in Sinhalese Wikipedia.

'''Who can access it'''

Once it is enabled in your Wikipedia, newcomers can access the entry point automatically by just logging into their account, click on the User drop-down menu and choose the &quot;Contribute&quot; icon, which takes you to another menu where you will find a self-guided description of what you can do to contribute content, as shown in the image below. An option to &quot;view contributions&quot; is also available to access the list of your contributions.

[[ගොනුව:Mobile_Contribute_Page.png|Mobile Contribute Page]]                             [[ගොනුව:Mobile_contribute_menu_(detailed).png|Mobile contribute menu (detailed)]]

For experienced contributors, the Contribute icon is not automatically shown in their User drop-down menu. They will still see the &quot;Contributions&quot; option unless they change it to the &quot;Contribute&quot; manually.

This feature is available in four Wikipedia (Albanian, Malayalam, Mongolian, and Tagalog). We have gotten valuable feedback that helped us improve its discoverability. Now, it is ready to be enabled in other Wikis. One major improvement was to [[phab:T369041|make the entry point optional for experienced contributors]] who still want to have the &quot;Contributions&quot; entry point as default.          

We plan to enable it '''on mobile''' for Wikis, where the Section translation tool is enabled. In this way, we will provide a main entry point to the mobile translation dashboard, and the exposure can still be limited by targeting only the mobile platform for now. If there are no objections to having the entry point for mobile users from your community, we will enable it by 10th December 2024.

We welcome your feedback and questions in this thread on our proposal to enable it here. Suppose there are no objections, we will deploy the &quot;Contribute&quot; entry point in your Wikipedia.

We look forward to your response soon.

Thank you!

On behalf of the WMF Language and Product Localization team. [[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[User talk:UOzurumba (WMF)|talk]]) 04:18, 28 නොවැම්බර් 2024 (යූටීසී)

== Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey ==

Dear Community Members,

I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity.

We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal.

This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference.

Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6

We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations.

Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025

Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input.

Warm regards,&lt;br&gt;
[[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]]
&lt;!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&amp;oldid=28074658 --&gt;

== Enabling Dark mode for logged-out users in this Wikipedia ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

{{int:Hello}} Wikipedians,

Apologies, as this message is not written in your native language. {{Int:please-translate}}.

The [[mediawikiwiki:Reading/Web|Wikimedia Foundation Web team]] will be enabling [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility_for_reading|dark mode]] here on your Wikipedia by February 2025 now that pages on your wiki have passed our checks for accessibility and other quality checks. Congratulations!

The plan to enable is made possible by the diligent work of editors and other technical contributors in your community who ensured that templates, gadgets, and other parts of pages can be accessible in dark mode. Thank you all for making dark mode available for everybody!

For context, the Web team has concluded work on dark mode. If, on some wikis, the option is not yet available for logged-out users, this is likely because many pages do not yet display well in dark mode. As communities make progress on this work, we enable this feature on additional wikis once per month.

If you notice any issues after enabling dark mode, please create a page: &lt;code&gt;Reading/Web/Accessibility for reading/Reporting/xx.wikipedia.org&lt;/code&gt; in MediaWiki ([[mediawikiwiki:Reading/Web/Accessibility_for_reading/Reporting|like these pages]]), and report the issue in the created page.

Thank you!

On behalf of the [[mediawikiwiki:Reading/Web|Wikimedia Foundation Web team]].
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]&lt;/bdi&gt; 22:15, 21 ජනවාරි 2025 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_Dark_mode_deployment_list_(February_2025)&amp;oldid=28153450 --&gt;

== Universal Code of Conduct annual review: provide your comments on the UCoC and Enforcement Guidelines ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:11, 24 ජනවාරි 2025 (යූටීසී)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=27746256 --&gt;

== Feminism and Folklore 2025 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;center&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/center&gt;

Dear Wiki Community,

You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025]]''' writing competition from February 1, 2025, to March 31, 2025 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia.
 
You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a generated list of suggested articles.
 
Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project:
# Create a page for the contest on the local wiki.
# Set up a campaign on '''CampWiz''' tool.
# Create the local list and mention the timeline and local and international prizes.
# Request local admins for site notice.
# Link the local page and the CampWiz link on the [[:m:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta project page]].

This year, the Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced two new tools to enhance support for the campaign. These tools include the '''Article List Generator by Topic''' and '''CampWiz'''. The Article List Generator by Topic enables users to identify articles on the English Wikipedia that are not present in their native language Wikipedia. Users can customize their selection criteria, and the tool will present a table showcasing the missing articles along with suggested titles. Additionally, users have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Notably, the CampWiz tool will be employed for the project for the first time, empowering users to effectively host the project with a jury. Both tools are now available for use in the campaign. [https://tools.wikilovesfolklore.org/ '''Click here to access these tools''']

Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2025|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance.
 
We look forward to your immense coordination.
 
Thank you and Best wishes,

'''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]]'''

::::Stay connected [[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp; [[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]

&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
--[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|talk]]) 02:36, 29 ජනවාරි 2025 (යූටීසී)

== Wiki Loves Folklore is back! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

{{int:please-translate}}

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]

Dear Wiki Community,
You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore 2025]]''' an international media contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 31st''' of March.

You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&amp;campaign=wlf_2025 submitting] them in this commons contest.

You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language.

Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2025|project Talk page]] if you need any assistance. 

'''Kind regards,'''

'''Wiki loves Folklore International Team'''
--[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|talk]]) 02:36, 29 ජනවාරි 2025 (යූටීසී)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=26503019 --&gt;

== Reminder: first part of the annual UCoC review closes soon ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

This is a reminder that the first phase of the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines will be closing soon. You can make suggestions for changes through [[d:Q614092|the end of day]], 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. After review of the feedback, proposals for updated text will be published on Meta in March for another round of community review. 

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:48, 3 පෙබරවාරි 2025 (යූටීසී)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28198931 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt; Upcoming Language Community Meeting (Feb 28th, 14:00 UTC) and Newsletter&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Hello everyone!
[[File:WP20Symbols WIKI INCUBATOR.svg|right|frameless|150x150px|alt=An image symbolising multiple languages]]
We’re excited to announce that the next '''Language Community Meeting''' is happening soon, '''February 28th at 14:00 UTC'''! If you’d like to join, simply sign up on the '''[[mw:Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#28_February_2025|wiki page]]'''.

This is a participant-driven meeting where we share updates on language-related projects, discuss technical challenges in language wikis, and collaborate on solutions. In our last meeting, we covered topics like developing language keyboards, creating the Moore Wikipedia, and updates from the language support track at Wiki Indaba.

'''Got a topic to share?''' Whether it’s a technical update from your project, a challenge you need help with, or a request for interpretation support, we’d love to hear from you! Feel free to '''reply to this message''' or add agenda items to the document '''[[etherpad:p/language-community-meeting-feb-2025|here]]'''.

Also, we wanted to highlight that the sixth edition of the Language &amp; Internationalization newsletter (January 2025) is available here: [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January]]. This newsletter provides updates from the October–December 2024 quarter on new feature development, improvements in various language-related technical projects and support efforts, details about community meetings, and ideas for contributing to projects. To stay updated, you can subscribe to the newsletter on its wiki page: [[:mw:Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter]].

We look forward to your ideas and participation at the language community meeting, see you there!
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 08:29, 22 පෙබරවාරි 2025 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28217779 --&gt;

== Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.

I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] 18:51, 7 මාර්තු 2025 (යූටීසී)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28307738 --&gt;

== An improved dashboard for the Content Translation tool ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
{{Int:hello}} Wikipedians,

Apologies as this message is not in your language, {{Int:please-translate}}.

The [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization|Language and Product Localization team]] has improved the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&amp;filter-type=automatic&amp;filter-id=previous-edits&amp;active-list=suggestions&amp;from=en&amp;to=es Content Translation dashboard] to create a consistent experience for all contributors using mobile and desktop devices. The improved translation dashboard allows all logged-in users of the tool to enjoy a consistent experience regardless of their type of device.

With a harmonized experience, logged-in desktop users now have access to the capabilities shown in the image below.
[[file:Content_Translation_new-dashboard.png|alt=|center|thumb|576x576px|Notice that in this screenshot, the new dashboard allows: Users to adjust suggestions with the &quot;For you&quot; and &quot;...More&quot; buttons to select general topics or community-created collections (like the example of Climate topic).  Also, users can use translation to create new articles (as before) and expand existing articles section by section. You can see how suggestions are provided in the new dashboard  in two groups (&quot;Create new pages&quot; and &quot;Expand with new sections&quot;)-one for each activity.]]
[[File:Content_Translation_dashboard_on_desktop.png|alt=|center|thumb|577x577px|In the current dashboard, you will notice that you can't adjust suggestions to select topics or community-created collections. Also, you can't expand on existing articles by translating new sections.]]
We will implement [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|this improvement]] on your wiki '''on Monday, March 17th, 2025''' and remove the current dashboard '''by May 2025'''.
Please reach out with any questions concerning the dashboard in this thread. 

Thank you!

On behalf of the Language and Product Localization team.
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]&lt;/bdi&gt; 02:56, 13 මාර්තු 2025 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_CX_Unified_dashboard_announcement_list_1&amp;oldid=28382282 --&gt;

== Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon.

Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months. 

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 02:04, 4 අප්‍රේල් 2025 (යූටීසී)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 --&gt;

== Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025: Invitation ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:UCDM 2025 general.png|180px|right]]
{{int:please-translate}}

Hello, dear Wikipedians!&lt;br/&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the fifth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''14th April''' until '''16th May 2025'''. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design, and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contributions in every language! 

The most active contesters will receive prizes.

If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.
&lt;br/&gt;

We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]])
&lt;/div&gt;

16:11, 16 අප්‍රේල් 2025 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:Hide on Rosé@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines (&quot;UCoC EG&quot;) and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:34, 17 අප්‍රේල් 2025 (යූටීසී)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28469465 --&gt;

== Sub-referencing: User testing ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]]
&lt;small&gt;''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''&lt;/small&gt;

Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further:

#'''Try it out and share your feedback'''
#:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher. 
#'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs'''
#:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''.

We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well.

Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! &lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])&lt;/bdi&gt; 15:03, 28 අප්‍රේල් 2025 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&amp;oldid=28628657 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well.

In cooperation with the U4C -- &lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 03:41, 29 අප්‍රේල් 2025 (යූටීසී)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]].

You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC.

If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, &lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|සාකච්ඡාව]])&lt;/bdi&gt; 22:07, 15 මැයි 2025 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 --&gt;

== RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)''

Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. 

We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation.

You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 15:27, 22 මැයි 2025 (යූටීසී)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=28768453 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection &amp; Call for Questions&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Dear all,

This year, the term of 2 (two) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats.

The Elections Committee will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Governance Committee, composed of trustees who are not candidates in the 2025 community-and-affiliate-selected trustee selection process (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina and Esra’a Al Shafei) [3], is tasked with providing Board oversight for the 2025 trustee selection process and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4].

Here are the key planned dates:

* May 22 – June 5: Announcement (this communication) and call for questions period [6]
* June 17 – July 1, 2025: Call for candidates
* July 2025: If needed, affiliates vote to shortlist candidates if more than 10 apply [5]
* August 2025: Campaign period
* August – September 2025: Two-week community voting period
* October – November 2025: Background check of selected candidates
* Board’s Meeting in December 2025: New trustees seated

Learn more about the 2025 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on this Meta-wiki page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]].

'''Call for Questions'''

In each selection process, the community has the opportunity to submit questions for the Board of Trustees candidates to answer. The Election Committee selects questions from the list developed by the community for the candidates to answer. Candidates must answer all the required questions in the application in order to be eligible; otherwise their application will be disqualified. This year, the Election Committee will select 5 questions for the candidates to answer. The selected questions may be a combination of what’s been submitted from the community, if they’re alike or related. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]]

'''Election Volunteers'''

Another way to be involved with the 2025 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this Meta-wiki page [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link].]]

Thank you!

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter

[3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024

[4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles

[5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ

[6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates

Best regards,

Victoria Doronina

Board Liaison to the Elections Committee

Governance Committee&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|talk]]) 03:08, 28 මැයි 2025 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28618011 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;  Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Hello everyone,  

''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)''

The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikipedias, including this wiki, during the '''week of June 23rd'''.

This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable.

The three main features of this extension are:

* '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki.
*  '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''.
*  '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions.

'''Note''': The extension comes with a new user right called '''&quot;Event Organizer&quot;''', which will be managed by administrators on this wiki. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment.

The extension is already live on several wikis, including '''Meta, Wikidata, English Wikipedia''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]])

If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout.

Thank you! &lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|සාකච්ඡාව]]) 16:47, 29 මැයි 2025 (යූටීසී)&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Udehb-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/deployment_audience&amp;oldid=28803829 --&gt;

== Help needed with translating User Interface message strings ==

Hello Wikimedians

I hope this message finds you well! We have some User Interface message strings that need your help to be translated into Sinhala. Right now, they're at 0 percent, and it would be fantastic to get them fully localized.

@[[පරිශීලක:BuddhikaW88|BuddhikaW88]], @[[පරිශීලක:IDB.S|IDB.S]] and @[[පරිශීලක:Lee|Lee]], thank you for all your contributions in this Wikipedia. Maybe you are interested in volunteering to translate the message strings, and anyone else interested in jumping in and lending a hand. Below is the link for the message strings on translatewiki:

* [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-contenttranslation-automatic-translation&amp;language=si&amp;filter=%21translated&amp;action=translate https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-contenttranslation-automatic-translation&amp;language=el&amp;filter=%21translated&amp;action=translate]

If you haven’t used [https://translatewiki.net/ translatewiki.net] before, no worries! Here’s what you need:

* A good grasp of both English and Sinhala.
* A TranslateWiki account (your wiki account won’t work here, but you can easily create one with your existing Wiki details, so you don’t have to remember anything new).
* A willingness to follow some simple instructions!

Once you’ve got your account set up, you’ll need to translate a few random messages for the site to authenticate your knowledge of the language. After that, you can dive right into the translations using the links above.

Thanks so much for helping! If you have any questions or need help, let me know.

[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[User talk:UOzurumba (WMF)|talk]]) 06:34, 7 ජූනි 2025 (යූටීසී)

:Last time I tried working with translatewiki, it was 2021-04-08, and I couldn't do it. I asked for help in my talk page, but nobody was there. -- [[User:Lee|Lee]] ([[User talk:Lee|talk]]) 06:39, 7 ජූනි 2025 (යූටීසී)
::Sorry about not getting the help you needed to get started. You can check out [[mediawikiwiki:Help:Extension:Translate/Translation_example|this resource]] and see if it will help. You can also ask a specific person, User: BuddhikaW88, for help directly. Thank you! [[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[User talk:UOzurumba (WMF)|talk]]) 23:21, 9 ජූනි 2025 (යූටීසී)
:::Thanks. I'll try one more time then. -- [[User:Lee|Lee]] ([[User talk:Lee|talk]]) 06:21, 10 ජූනි 2025 (යූටීසී)
:Thank you so much, @[[පරිශීලක:BuddhikaW88|BuddhikaW88]]! I truly appreciate your swift work on this. [[:el:Χρήστης:UOzurumba_(WMF)|UOzurumba (WMF)]] [[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[User talk:UOzurumba (WMF)|talk]]) 23:23, 9 ජූනි 2025 (යූටීසී)

== Vote now in the 2025 U4C Election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}

Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 23:01, 13 ජූනි 2025 (යූටීසී) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28848819 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]&lt;/div&gt;
Hello all,

The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position.

This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3]

Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election.

Best regards,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;
Chair of the Elections Committee

On behalf of the Elections Committee and Governance Committee

[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates

[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term.

[3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|talk]]) 17:44, 17 ජූනි 2025 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=28866958 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Dear Wikimedia Community,

The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]]  of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]].

A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity.

Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact.

Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement.

Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate.

Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended.

=== Wikispore ===

The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects.

After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support. 

We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future.

As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting.

Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed.

=== Wikinews ===

We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways.

Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf &lt;nowiki&gt;[1]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 &lt;nowiki&gt;[2]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[3]&lt;/nowiki&gt;] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years.

While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews &lt;nowiki&gt;[4]&lt;/nowiki&gt;][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F &lt;nowiki&gt;[5]&lt;/nowiki&gt;, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? &lt;nowiki&gt;[6]&lt;/nowiki&gt;].

[[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews.

Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs.

SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives.

'''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to:
*Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects,
*Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace,
*Merge content into compatibly licensed external projects,
*Archive Wikinews projects.
Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels.

=== Feedback and next steps ===

We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language.

I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions. 
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, 20:57, 27 ජූනි 2025 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&amp;oldid=28911188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Temporary accounts will be rolled out soon&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;body&quot;/&gt;
Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''.

Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. 

'''Why we are building temporary accounts'''

Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. 

Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users.

'''How temporary accounts work'''
[[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]]
Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: &lt;code dir=ltr&gt;~2025-12345-67&lt;/code&gt; (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it.

'''What does this mean for different groups of users?'''

'''For logged-out editors'''

* This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki.
* If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice.

'''For community members interacting with logged-out editors'''

* A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address).
* Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community.

'''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki'''

* '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.)
* '''For admins blocking logged-out editors''':
** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option.
** It will still be possible to block an IP address or IP range.
* Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this.

'''Our requests for you, and next steps'''

* If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]].
* If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in.
* Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options.
* Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses.

To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!&lt;section end=&quot;body&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]&lt;/bdi&gt; 21:36, 26 අගෝස්තු 2025 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&amp;oldid=29181713 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Hello all,

The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board.

To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]].

Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]].

When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]].

'''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.'''

Best regards,

Abhishek Suryawanshi&lt;br /&gt;Chair, Elections Committee&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|talk]]) 04:48, 9 ඔක්තෝබර් 2025 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29360896 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function1&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere).

There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function1&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 11:43, 20 ඔක්තෝබර් 2025 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29432175 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Seeking volunteers to join several of the movement’s committees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. 

Read more about the committees on their Meta-wiki pages:
* [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]]

Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have.

For the Committee Support team,
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

-[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 14:13, 30 ඔක්තෝබර් 2025 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:MKaur (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29517125 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 14:22, 20 නොවැම්බර් 2025 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|talk]]) 13:21, 18 ජනවාරි 2026 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

21:01, 19 ජනවාරි 2026 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Scholarship Applications Open for WikiConference India 2026 ==

Hello everyone,

Scholarship applications are now open for WikiConference India 2026. The conference will take place from 4th to 6th September 2026 in Kochi, India.

WikiConference India brings together Wikimedians, community organizers, and contributors from across India, South Asia, and beyond. It is a space to connect, learn, share experiences, and collaborate on strengthening the free knowledge movement.

If you are an active contributor to Wikimedia projects or involved in community activities, you are encouraged to apply for the scholarship. Detailed announcement is [[diffblog:2026/03/19/namukku-othukoodam-scholarships-now-open-for-wikiconference-india-2026/|'''here''']]. 🙂

Application deadline: [15th April 2026 11:59 p.m. IST]

Application link: [[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform?usp=header application link]]

More information: [&lt;nowiki/&gt;[[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|Meta page link]]]

Please feel free to share this announcement with others in your community.

Thank you.

WikiConference India 2026 Organising Team [[User:Athulvis|Athulvis]] ([[User talk:Athulvis|talk]]) 06:41, 9 අප්‍රේල් 2026 (යූටීසී)

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|talk]]) 00:58, 26 අප්‍රේල් 2026 (යූටීසී)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote now in the 2026 U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:14, 27 මැයි 2026 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Migration to Parsoid&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;em&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]&lt;/em&gt;

Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier.

If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation.

There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki.

To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]].
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]&lt;/bdi&gt; 23:21, 2 ජූනි 2026 (යූටීසී)
&lt;!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-06-04_Wikipedias&amp;oldid=30626143 --&gt;</text>
      <sha1>loim9lwm1d8ndd5axtqbz6stiqxyrst</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සී-මී-වී-4</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36587</id>
    <revision>
      <id>792722</id>
      <parentid>762763</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T14:36:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31851" sha1="502ijg8eahafvmyii15rcnc6pyauazk" xml:space="preserve">[[Image:SEA-ME-WE-4-Route.png|right|thumb|425px|සබ්මැරීනය කේබල ගමන් මඟ (රතු)]]
'''ගිනිකොන දිග ආසියා-මැදපෙරදිග-බටහිර යුරෝප-4''' (සී.මී.වී. 4) ලෙස හදුන්වන ප්‍රකාශ තන්තුමය ([http://en.wikipedia.org/wiki/Optical_fibre optical fibre])  සබ්මැරීන් කේබල ( [http://en.wikipedia.org/wiki/Submarine_communications_cable submarine communications cable] ජාල පද්ධතිය, සිංගප්පූරුව ([http://en.wikipedia.org/wiki/Singapore Singapore]), මැලේසියාව ([http://en.wikipedia.org/wiki/Malaysia Malaysia]), තායිලන්තය ([http://en.wikipedia.org/wiki/Thailand Thailand]), බංගලිදේශය ([http://en.wikipedia.org/wiki/Bangladesh Bangladesh]), ඉන්දියාව ([http://en.wikipedia.org/wiki/India India]),
ශ්‍රී ලංකාව ([http://en.wikipedia.org/wiki/Sri_Lanka Sri Lanka]), පාකිස්තානය ([http://en.wikipedia.org/wiki/Pakistan Pakistan]), එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය ([http://en.wikipedia.org/wiki/United_Arab_Emirates United Arab Emirates]), සෞදි අරාබිය ([http://en.wikipedia.org/wiki/Saudi_Arabia Saudi Arabia]), සූඩානය ([http://en.wikipedia.org/wiki/Sudan Sudan]) , ඊජිප්තුව ([http://en.wikipedia.org/wiki/Egypt Egypt]) , ඉතාලිය ([http://en.wikipedia.org/wiki/Italy Italy]), ටුනීසියාව ([http://en.wikipedia.org/wiki/Tunisia Tunisia]), ඇල්ගේරියාව ([http://en.wikipedia.org/wiki/Algeria Algeria]) සහ ප්‍රංශය ([http://en.wikipedia.org/wiki/France France]) යන රටවල් ඔස්සේ විදුලි සංදේශනය සිදු කරයි. &lt;ref name=&quot;NAS_about&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.seamewe4.net/commonhtm.jsp?htm=htm/about_us.htm | title=About Us | accessdate=2008-01-31 | year=2004 | work=SEA-ME-WE4 Network Administration System | publisher=Videsh Sanchar Nigam Limited | archiveurl=http://web.archive.org/web/20070706041700/http://www.seamewe4.net/commonhtm.jsp?htm=htm/about_us.htm | archivedate=2007-07-06 }}&lt;/ref&gt; මෙම ජාල පද්ධතිය '''ගිනිකොන දිග ආසියා-මැදපෙරදිග-බටහිර යුරෝප-3''' ( [http://en.wikipedia.org/wiki/SEA-ME-WE_3_(cable_system) SEA-ME-WE 3]) ලෙස හදුන්වන ජාලයට අනුපූරක ජාලයක් ලෙස නිර්මාණය කෙරුණු අතර මෙය කිලෝ මීටර 18 800 ක දුරින් යුක්ත වේ.මෙම සංනිවේදන ජාලය මගින් ගිනිකොන දිග ආසියා හා ඉන්දියානු උප මහාද්වීප අතරත් මැදපෙරදිග හා යුරෝපය අතරත් ප්‍රධාන අන්තර්ජාල සම්බන්ධීකරණ මර්ගය ලෙස ක්‍රියා කරයි.&lt;ref name=&quot;NAS_about&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;project_about&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.seamewe4.com/inpages/about_sea_me_we_4.asp| title=About SEA-WE-ME 4 | accessdate=2008-01-31| work=South East Asia-Middle East-Western Europe 4| publisher=Sri Lanka Telecom | archiveurl=http://web.archive.org/web/20070705145021/http://www.seamewe4.com/inpages/about_sea_me_we_4.asp|archivedate=2007-07-05}}&lt;/ref&gt;

== ජාල ස්ථලකය ==

මෙම '''ගිනිකොන දිග ආසියා-මැදපෙරදිග-බටහිර යුරෝප-4'''  ජාලය, භූමි දහ හතක් (17) ඔස්සේ කාණ්ඩ හතරකට (4) කට බෙදනු ලබයි.

;&lt;big&gt;කාණ්ඩ&lt;/big&gt; :
{{col-begin}}
{{col-4}}
*S1 - ටෝස් [http://en.wikipedia.org/wiki/Tuas tuas] සිට මුම්බායි [http://en.wikipedia.org/wiki/Mumbai Mumbai]
{{col-4}}
*S2 - මුම්බායි [http://en.wikipedia.org/wiki/Mumbai Mumbai] සිට සූවස් [http://en.wikipedia.org/wiki/Suez Suez]
{{col-4}}
*S3 - සූවස්  [http://en.wikipedia.org/wiki/Suez Suez] සිට කයිරෝ [http://en.wikipedia.org/wiki/Cairo Cairo]
{{col-4}}
*S4 - කයිරෝ [http://en.wikipedia.org/wiki/Cairo Cairo] සිට මර්සෙලී [http://en.wikipedia.org/wiki/Marseille Marseille]
{{col-end}}

;&lt;big&gt;භූමි ප්‍රදේශ&lt;/big&gt;:
{{col-begin}}
{{col-2}}
1. මර්සෙලී [http://en.wikipedia.org/wiki/Marseille Marseille], ප්‍රංශය [http://en.wikipedia.org/wiki/France France]

2.ඇනබා [http://en.wikipedia.org/wiki/Annaba Annaba],  ඇල්ගේරියාව [http://en.wikipedia.org/wiki/Algeria Algeria]

3. බිසර්ටි [http://en.wikipedia.org/wiki/Bizerte Bizerte], ටුනීසියාව [http://en.wikipedia.org/wiki/Tunisia Tunisia]

4. පලෙමෝ [http://en.wikipedia.org/wiki/Palermo Palermo], ඉතාලිය [http://en.wikipedia.org/wiki/Italy Italy]

5.ඇලෙක්සන්ඩ්‍රියාව [http://en.wikipedia.org/wiki/Alexandria Alexandria], ඊජිප්තුව [http://en.wikipedia.org/wiki/Egypt Egypt]

6. කයිරෝ[http://en.wikipedia.org/wiki/Cairo Cairo], ඊජිප්තුව [http://en.wikipedia.org/wiki/Egypt Egypt] (ගොඩබිම්)

7. සුයිස් [http://en.wikipedia.org/wiki/Suez Suez], ඊජිප්තුව [http://en.wikipedia.org/wiki/Egypt Egypt] (ගොඩබිම්/ආපසු)

8. ජෙඩ්ඩා [http://en.wikipedia.org/wiki/Jeddah Jeddah], සෞදි අරාබිය [http://en.wikipedia.org/wiki/Kingdom_of_Saudi_Arabia Kingdom of Saudi Arabia|Saudi Arabia]

9. ෆුජයිරා [http://en.wikipedia.org/wiki/Fujairah Fujairah], එක්සත් අරාබි එමීර් [http://en.wikipedia.org/wiki/Kingdom_of_Saudi_Arabia United Arab Emirates]
{{col-2}}

10. කරච්චී [http://en.wikipedia.org/wiki/Karachi Karachi], පකිස්තානය [http://en.wikipedia.org/wiki/Pakistan Pakistan]

11. මුම්බායි [http://en.wikipedia.org/wiki/Mumbai Mumbai]], ඉන්දියාව [http://en.wikipedia.org/wiki/India India]

12.කොලඹ [http://en.wikipedia.org/wiki/Colombo Colombo], ශ්‍රී ලංකාව [http://en.wikipedia.org/wiki/Sri_Lanka Sri Lanka]

13. චෙන්නායි [http://en.wikipedia.org/wiki/Chennai Chennai],  ඉන්දියාව[http://en.wikipedia.org/wiki/India India]

14. කොක්ස් බසාර් [http://en.wikipedia.org/wiki/Cox%27s_Bazar Cox's Bazar], බංගලාදේශය [http://en.wikipedia.org/wiki/Bangladesh Bangladesh]

15. සතුන් [http://en.wikipedia.org/wiki/Satun Satun], තායිලන්තය [http://en.wikipedia.org/wiki/Thailand Thailand]

16. මෙලාකා/මලක්කා [http://en.wikipedia.org/wiki/Melaka Melaka]/[http://en.wikipedia.org/wiki/Malacca Malacca], මැලේසියාව [http://en.wikipedia.org/wiki/Malaysia Malaysia]

17. ටුඅස් [http://en.wikipedia.org/wiki/Tuas Tuas], සිංගප්පූරුව [http://en.wikipedia.org/wiki/Singapore Singapore]
{{col-end}}

==ඉතිහාසය==
2004 මාර්තු මස 27 දින විදුලි සංදේශන සමාගම් දහ සයක (16) සුසංධානයක එකඟතාවය මත  ගොඩ නැගුණු මෙම පද්ධතියෙහි &lt;ref name=&quot;project_about&quot; /&gt; ඉදිකිරීම් ඇල්කටෙල් සබ්මැරීන් ජාලය (Alcatel Submarine Networks (දැන් Alcatel-Lucent Submarine Networks, [http://en.wikipedia.org/wiki/Alcatel-Lucent Alcatel-Lucent] හි කොට්ඨාශයකි. )  සහ ෆුජිට්සු ([http://en.wikipedia.org/wiki/Fujitsu Fujitsu]) &lt;ref name=&quot;project_about&quot; /&gt; යන සමාගම් දෙක මගින් දියත් කරන ලද අතර ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 500 ක පිරිවයක් සහිතව මාස දහ අටකට පසු ඉදිකිරීම්  2005 දෙසැම්බර් 31 දින නිමවිය.&lt;ref name=&quot;project_about&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Fujitsu&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.fujitsu.com/global/news/pr/archives/month/2005/20051213-01.html | title=Fujitsu Completes Construction of SEA-ME-WE 4 Submarine Cable Network | accessdate=2008-01-31 | date=2005-12-13 | work=Fujitsu Press Release | publisher=Fujitsu | archiveurl=http://web.archive.org/web/20070317223056/http://www.fujitsu.com/global/news/pr/archives/month/2005/20051213-01.html | archivedate=2007-03-17}}&lt;/ref&gt; 
පළමු කාණ්ඩය කිලෝ මීටර් 8 000 ක දුරකින් යුතු වන අතර එය සිංගප්පූරුව සිට ඉන්දියාව දක්වා දිවෙයි. මෙය ෆුජිට්සු සමාගම මගින් සිදු කල අතර මෙම ජාලය මගින් සතර වන කාණ්ඩය සඳහා සබ්මැරීන් පුනරාවර්තක ([http://en.wikipedia.org/wiki/Submarine_repeater submarine repeater]) සපයනු ලබයි.&lt;ref name=&quot;Fujitsu&quot; /&gt;

==සංනිවේදන ඇණහිටුවන කාලසීමාවන්==

===2008 ජනවාරි 30===
සබ්මැරීන් කේබල භේදනය ([http://en.wikipedia.org/wiki/2008_submarine_cable_disruption 2008 submarine cable disruption])

2008 ජනවාරි 30 දින, අන්තර්ජාල සේවාව පුළුල් ලෙස භේදනය වීමක් මැදපෙරදිග සහ ඉන්දියානූ උප මහාද්වීපික කලාපයන් ගෙන් වාර්තා වූ අතර සී.මී.වී. 4 සහ මෙඩිටෙරනියන් මුහුද හි පිහිටි ෆ්ලැග් ටෙලිකොම් [http://en.wikipedia.org/wiki/FLAG_Telecom FLAG Telecom] කේබලවලට හානි විම සිදු විය. භේදනයෙන් සියයට 70 ක් ඊජිප්තුවෙන් ද, සියයට 60 ක ප්‍රතිශතයක් ඉන්දියාව ඔස්සේ  බහරේන්, බංගලාදේශය, කුවේට්, පාකිස්තානය, කටාර්, සෞදි අරාබිය, සහ එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය යන රටවල් වලින් වාර්තා විය.&lt;ref name=&quot;BBC_News&quot;&gt;{{cite news | title=Severed cables disrupt Internet | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/7218008.stm | work=BBC News | date=2008-01-31 | accessdate=2008-01-31}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | title=Cable Break Causes Wide Internet Outage | url=http://www.nytimes.com/aponline/technology/AP-Internet-Outages.html | date=2008-02-01 | author=The Associated Press | work=The New York Times | accessdate=2008-02-01}}&lt;/ref&gt; ඉන්දියාවෙහි සුළු පිරිසකට මෙහි බලපෑම දැනුන අතර අන්තර්ජාල සේවා සැපයුම් ආයතන මූල්‍යදායක කොන්ත්‍රාත්තු පාරිභෝජකයන් විශාල පිරිසක් සඳහා සේවා සපයන ලදී. 
===2008 දෙසැම්බර් 19===

2008 දෙසැම්බර් 19, නැවතත් එක විටම සී.මී.වී-3 ([http://en.wikipedia.org/wiki/SEA-ME-WE_3 SEA-ME-WE 3]), ෆ්ලැග් ([http://en.wikipedia.org/wiki/FEA_(cable_system) FEA (cable system)|FEA]) සහ ගෝ -1([http://en.wikipedia.org/wiki/GO-1 GO-1]) යන කේබල අතර සම්බන්ධතාවය බිදී ගිය අතර, &lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601085&amp;sid=aBa0lTN.dcoQ | title = Severed Cables in Mediterranean Disrupt Communication  | publisher = Bloomberg | date = 2008-12-19 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.timesofmalta.com/articles/view/20081219/local/go-submarine-cable-fault-part-of-wider-number-between-italy-and-egypt | title = GO submarine cable fault part of wider disruption between Italy and Egypt | publisher = Times of Malta | date = 2008-12-19 }}&lt;/ref&gt; නැවත එය දෙසැම්බර් 25 ක්‍රියාවෙහි යෙදීමට බලාපොරොත්තු විය.&lt;ref&gt;http://www.orange.com/en_EN/press/press_releases/cp081219en.html&lt;/ref&gt;

===2010 අප්‍රේල් 14,&quot;දෝෂය කල් දැමීම&quot;===

2010 අප්‍රේල් 14 දින, ශන්ට් දෝශය [http://en.wikipedia.org/wiki/Shunt_fault shunt fault] නම් ආසන්න වශයෙන්  කිලෝ මීටර 1,886 දුරක් ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියා වේ සිට ඉතාලියෙහි පලෙර්මො (Palermo) දිසාවට ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියා සහ මර්සෙයිලේ (Marseille) කාණ්ඩ අතර සිදු විය.&lt;ref&gt;http://gulfnews.com/business/technology/etisalat-warns-of-internet-disruptions-in-uae-1.612804&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.thenational.ae/apps/pbcs.dll/article?AID=/20100416/NATIONAL/704159859/1138 Web at a crawl as internet cable fails in Mediterranean]&lt;/ref&gt;

===2010 මැයි &quot;දෝෂය&quot;===

තවත් කේබල් දෝශයක්  මැලේසියාව මගින් බොම්බාය සිට යුරෝපය දක්වා වාර්තා විය.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.tm.com.my/about-tm/media-centre/announcements/Pages/INTERNETSERVICESDISRUPTIONDUETOCABLEFAULTONSMW4.aspx |access-date=2011-11-29 |archive-date=2010-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100523153335/http://www.tm.com.my/about-tm/media-centre/announcements/Pages/INTERNETSERVICESDISRUPTIONDUETOCABLEFAULTONSMW4.aspx }}&lt;/ref&gt;

===2010 ජූලි 5===

දකුණු අප්‍රිකානු සේවාව 2010 ජූලි 5 දින 9.09 (ජී.එම්.ටී) ට බිඳ වැටුන අතර එහෙයින් මුම්බායි සිට මොම්බාසා අතර සේවාව බිඳ වැටුනි.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.seacom.mu/news/news_details.asp?iID=142 |access-date=2011-11-29 |archive-date=2010-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100710152333/http://www.seacom.mu/news/news_details.asp?iID=142 }}&lt;/ref&gt; සකල කලාපයන්මමෙය අත්විදි අතර ප්‍රතිසංස්ථාපනය ද අත්විදීමට ඔවුනට සිදු විය. Mweb's නම් වෙබ් අඩවියහි ඒ.ඩී.එස්.එල් (ADSL) ඇණහිටුවන කාලසීමාව  8084 ලෙස සඳහන් විය.&lt;ref&gt;[http://www.mweb.co.za/helpcentre/NetworkStatusNotices/tabid/1765/Default.aspx]&lt;/ref&gt;

==කළමනාකාරිත්වය සහ පාලක මණ්ඩලය==

සී.මී.වී. 4 කේබල පද්ධතිය නිරිමාණයට යෝජනා කිරීම හා සංවර්ධනය කිරීම සී.මී.වී. 4 සුසංධානය මගින් සිදු වුන අතර මෙම සුසංධාන රටවල් මගින් මෙම පද්ධතිය නඩත්තුව සහ බල පවත්වාගෙන යාම සිදු කරනු ලබයි.&lt;ref name=&quot;Fujitsu&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;project_MC&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.seamewe4.com/mc_index.asp?subComID=6 | title=The Management Committee (MC) | accessdate=2008-01-31 | work=South East Asia-Middle East-Western Europe 4 | publisher=Sri Lanka Telecom | archiveurl=http://web.archive.org/web/20070210043127/http://www.seamewe4.com/mc_index.asp?subComID=6|archivedate=2007-02-10 }}&lt;/ref&gt;

* Algérie Télécom, [http://en.wikipedia.org/wiki/Algeria ඇල්ගේරියාව]
*[http://en.wikipedia.org/wiki/Bharti_Infotel_Limited භාර්තී ඉන්ෆොටෙල් ලිමිටඩ්], [http://en.wikipedia.org/wiki/India ඉන්දියාව]
*[http://en.wikipedia.org/wiki/Bangladesh_Submarine_Cable_Company_Limited_(BSCCL) Bangladesh Submarine Cable Company Limited (BSCCL)], [http://en.wikipedia.org/wiki/BangladeshBangladesh]
*[http://en.wikipedia.org/wiki/CAT_Telecom_Public_Company_Limited CAT Telecom Public Company Limited], [http://en.wikipedia.org/wiki/Thailand Thailand]
*[http://en.wikipedia.org/wiki/Emirates_Telecommunication_Corporation Emirates Telecommunication Corporation] (එටිසලාට්), [http://en.wikipedia.org/wiki/UAE UAE]
*[http://en.wikipedia.org/wiki/France_Telecom ප්‍රංශ ටෙලිකොම්] - දිග දුර ජාලය, [http://en.wikipedia.org/wiki/France ප්‍රංශය]
*[http://en.wikipedia.org/wiki/MCI MCI] [http://en.wikipedia.org/wiki/UK එංගලන්තය]
*[http://en.wikipedia.org/wiki/Pakistan_Telecommunication_Company_Limited පකිස්තාන ටෙලිකොමියුනිකේශන් කම්පනි ලිමිටඩ්], [http://en.wikipedia.org/wiki/Pakistan පාකිස්තානය]
*[http://en.wikipedia.org/wiki/Singapore_Telecommunications_Limited සිංගප්පූර් ටෙලිකොමියුනිකේශන් ලිමිටඩ්] (SingTel), [http://en.wikipedia.org/wiki/Singapore සිංගප්පූරුව]
*[http://en.wikipedia.org/wiki/Sri_Lanka_Telecom_Limited ශ්‍රී ලංකා ටෙලිකොම් ලිමිටඩ්] (SLT), [http://en.wikipedia.org/wiki/Sri_Lanka ශ්‍රී ලංකා]
*[http://en.wikipedia.org/wiki/Saudi_Telecom_Company සෞදි අරාබි ටෙලිකොම් කම්පනි] (STC), [http://en.wikipedia.org/wiki/Saudi_Arabia සෞදි අරාබිය]
*[http://en.wikipedia.org/wiki/Telecom_Egypt ටෙලිකොම් ඊජිප්ට්] (TE), [http://en.wikipedia.org/wiki/Egypt ඊජිප්තුව]
*[http://en.wikipedia.org/wiki/Telecom_Italia_Sparkle_S.p.A. ටෙලිකොම් ඉතාලියා ස්පාර්කල් S.p.A.], [http://en.wikipedia.org/wiki/Italy ඉතාලිය]
*[http://en.wikipedia.org/wiki/Telekom_Malaysia_Berhad ටෙලිකොම් මැලේසියා බර්හඩ්] (TM), [http://en.wikipedia.org/wiki/Malaysia මැලේසියාව]
*ටුනීසියා ටෙලිකොම්, [http://en.wikipedia.org/wiki/Tunisia ටුනීසියා]
*[http://en.wikipedia.org/wiki/Tata_Communications ටටා කොමියුනිකේශන්ස්] පෙරාතුව [http://en.wikipedia.org/wiki/Videsh_Sanchar_Nigam_Limited විදේශි සංචර් නිගාම් ලිමිටඩ්]] (VSNL), [http://en.wikipedia.org/wiki/India ඉන්දියා]

මෙම සුසංධානය ධූරානුක්‍රමික සංවිධානයක් ([http://en.wikipedia.org/wiki/Hierarchical_organisation hierarchical organisation]) වන අතර මෙමගින්,  කේබල් පද්ධතිය ක්‍රියා කරවීම, කලමනාකරණය, පාලනය කිරීම සිදු කරනු ලබයි.  මෙම ධාරානුක්‍රමිකයෙහි මුල් තැන කලමනාකරණ කමිටුව වන අතර &lt;ref name=&quot;project_organization&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.seamewe4.com/inpages/organization_structure.asp | title=Organization Structure | accessdate=2008-01-31 | work=South East Asia-Middle East-Western Europe 4 | publisher=Sri Lanka Telecom | archiveurl=http://web.archive.org/web/20070804064343/http://www.seamewe4.com/inpages/organization_structure.asp | archivedate=2007-08-04 }}&lt;/ref&gt; මෙය මගින් ව්‍යාපෘති  මෙහෙයවනු ලබයි. &lt;ref name=&quot;project_MC&quot; /&gt; එසේම මෙම කලමනාකරණ කමිටුව යටතේ ප්‍රතිසම්පාදන, ක්‍රියාකරවුම් හා නඩත්තු කරවීම්, මූල්‍යමය හා උප පාලන, පැවරුම්, මාරිග ගත් කිරීම් හා ප්‍රතිසංස්ථාපන, ආයෝජන හා එකඟතා කමිටු පවතින අතර ප්‍රධාන නීති කෙටුම් පත පාර්ශවය, මූල්‍ය හා පාලන අනුකාරක සභාව යටතේ ද ජාලකරණ කළමණාකාර අංශය, පවරා දීම්, මාර්ගගත කිරීම සහ ප්‍රතිසංස්ථාපනය යන මණ්ඩලය යටතේද පවතී.&lt;ref name=&quot;project_organization&quot; /&gt;

ඉන්දියාවෙහි ටාටා කොමියුනිකේශන්ස් ([http://en.wikipedia.org/wiki/Tata_Communications Tata Communications]) පෙරාතුව [http://en.wikipedia.org/wiki/Videsh_Sanchar_Nigam_Limited Videsh Sanchar Nigam Limited] (VSNL), [http://en.wikipedia.org/wiki/India India] ජාලකරණ පරිපාලකත්වය දරනු ලබයි. මෙම අරමුණ සඳහා ටාටා කොමියුනිකේශන්ස් , විශිෂ්ඨ ජාලකරණ පරිපාලන මෘදුකාංගය පද්ධතියක් නිරිමාණය කල අතර මෙමගින් අන්තර්ජාලය ආයාචනය පිරිසැකසුම, රැකියාව උපලේඛනය කිරීම සහ වාර්තා ජනනය සිදුකල හැක. මෙම පද්ධතිය විසින් කලාප පළල හිමිකාරුවන් සඳහා වැඩි කාර්යක්ෂමතාවකින් යුතුව ධාරිතා කළමනාකාරීත්ව සිදු කරනු ලබයි. මෙම පද්ධතිය අන්තර්ජාලය ඔස්සේ මෙම වෙබ් අඩවිය at http://www.seamewe4.net තුලින් පරිශීලනය කල හැක. ටෙලිකොම් මැලේසියා බර්හඩ් [http://en.wikipedia.org/wiki/Telekom_Malaysia_Berhad Telekom Malaysia Berhad] ප්‍රධාන නීති කෙටුම් පත් පාර්ශ්වය ලෙස කටයුතු කරයි.&lt;ref name=&quot;NAS_about&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;CBP&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.cbpsmw4.com/ | title=Home page | accessdate=2008-01-31 | work=SMW 4 Central Billing Party (CBP) | publisher=Telekom Malaysia Berhad | archiveurl=http://web.archive.org/web/20070607210553/http://www.cbpsmw4.com/ | archivedate=2007-07-07}}&lt;/ref&gt;

== උපයෝගයන්/යෙදුම් ==

'''ගිනිකොන දිග ආසියා-මැදපෙරදිග-බටහිර යුරෝප-4''' (සී.මී.වී. 4) දුරකතන, අන්තර්ජාල, බහු මාධ්‍ය සහ විවිධ බ්‍රෝඩ්බෑන්ඩ් දත්ත වැඩ සටහන් සඳහා භාවිත කරන අතර &lt;ref name=&quot;project_about&quot; /&gt; සී.මී.වී. 3 සහ සී.මී.වී. 4 කේබල් පණිවුඩ පද්ධති මගින් එකිනෙකට අතිරික්තතාව ඇති කර ගනු ලබන අතර,&lt;ref name=&quot;project_about&quot; /&gt;  මෙම පද්ධති දෙක එකිනෙකහි අඩු පාඩු මග හරින අතර '''සී.මී.වී. 4''', '''සී.මී.වී. 3''' ප්‍රතිස්ථාපනය සඳහා ඉදි වූවක් නොවේ.&lt;ref name=&quot;project_about&quot; /&gt; මෙම ජාලයන් දෙකම සී.මී.වී (SEA-ME-WE), ව්‍යාපෘතියෙන් නිරුක්ත වූවත් වෙනස් භාවිත දැක ගත හැකියි. සී.මී.වී. 3 කිලෝ මීටර 39,000 ක &lt;ref name=&quot;REACH&quot;&gt;{{cite web | title=Mediterranean Cable Break | url=http://www.reach.com/network/overview.php | Overview | accessdate=2008-02-01 | work=REACH : Network | publisher=Reach Global Services Limited | archiveurl=http://web.archive.org/web/20070621165753/http://reach.com/network/overview.php | archivedate=2007-06-21 }}&lt;/ref&gt; දුරින් යුක්ත වන අතර (සී.මී.වී. 4 ට සංසන්දනාත්මකව (18,800 කි.මි)) මෙය ජපානයේ සහ ඕස්ට්‍රේලියාව සිට යුරසියන් ඵලකයහි [http://en.wikipedia.org/wiki/Eurasian_Plate Eurasian Plate|Eurasian landmass] පහල කෙළවර ඔස්සේ අයර්ලන්තය හා ජර්මනිය දක්වා දීර්ඝ කෙරිනි.&lt;ref name=&quot;SEA-ME-WE3_config&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.seamewe3.com/inpages/cable_system.asp | title=Cable System Configuration | accessdate=2008-02-01 | work=South East Asia-Middle East-Western Europe 3 | publisher=Sri Lanka Telecom | archiveurl=http://web.archive.org/web/20070714175845/http://www.seamewe3.com/inpages/cable_system.asp | archivedate=2007-07-14 }}&lt;/ref&gt; '''සී.මී.වී 4''', තතපරයට ටෙරා බයිට් 1.28 ක  දත්ත සම්ප්‍රේශණ වෙගයකින් යුක්ත වන අතර '''සී.මී.වී. 3''' සතුව ඇත්තේ තතපරයට ටෙරා බයිට් 0.96 වේගයකි.&lt;ref name=&quot;REACH&quot; /&gt; සී.මී.වී. 3 රටවල් විශාල ප්‍රමාණයකට විශාල ප්‍රදේශයක් පුරා සම්බන්ධතාව සපයනු ලබයි. එසේ වුවත්  සී.මී.වී. 4 හි අරමුණ නම් අධිවේගී අන්තර්ජාල ප්‍රවේශය බලාපොරොත්තු වන සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල් සඳහා අධික දත්ත සම්ප්‍රේෂණ වේගයක් සපයනු ලැබීමයි.&lt;ref name=&quot;project_about&quot; /&gt;

==තාක්ෂණවේදයන්==

මෙම කේබල සඳහා භාවිත කරන [http://en.wikipedia.org/wiki/Wavelength-division_multiplexing#Dense_WDM wavelength-division multiplexing#Dense WDM|dense wavelength-division multiplexing (DWDM)],&lt;ref name=&quot;NAS_about&quot; /&gt; මගින් බහුවිධ සංඥා නොමැති ෆයිබර් තන්තු වලට සාපේක්ෂව, ෆයිබර් තන්තුවක සන්නිවේදන ධාරිතාව වැඩි කරන අතර  එසේම දෑතට ක්‍රියා කරන සන්නිවේදනය සඳහා පහසුකම් සලසනු ලබයි. මෙම කාර්යය DWDM, වෙනස් තරංග ආයාමයන්ගෙන් ([http://en.wikipedia.org/wiki/Wavelength wavelength]) යුත් ලේසර් ආලෝකය ([http://en.wikipedia.org/wiki/Laser_light laser light]) බහුවිධ [http://en.wikipedia.org/wiki/Multiplexing multiplexing] කිරීමෙන් සිදු කනනූ ලබන අතර තනි ප්‍රකාශ ෆ්යිබර්, බහු ආංගිකප්‍රකාශ වාහක ([http://en.wikipedia.org/wiki/Optical_Carrier Optical Carrier|optical carrier]) සංඥා සමගාමීව සම්ප්‍රේණය කිරීමේ හැකියාව දරයි. ෆ්යිබර් යුගල් දෙකක් භාවිත කරනු ලබන අතර සෑම යුගලක්ම  වාහක 64 ක් තත්පරයට ගිගා බයිට් 10ක වේගයකින් සම්ප්‍රේශණය කරනු ලබයි.&lt;ref name=&quot;Fujitsu&quot; /&gt;මෙය තත්පරයට ටෙරා බිට් 1.28ක .&lt;ref name=&quot;Fujitsu&quot; /&gt; සම්පූර්ණ ධාරිතාවයකින් යුතුව සී.වී.මී-4 කේබලය &lt;ref name=&quot;project_about&quot; /&gt; හරහා ටෙරා බිට් ([http://en.wikipedia.org/wiki/Terabit_per_second terabit per second]) වේගයකින් දත්ත සම්ප්‍රේශණයට දායක වේ.2011 පෙබරවාරි මාසයේ මෙම සුසංධානය කොන්ත්‍රාත්තුවක් දිනා ගත් අතර මෙය සබ්මැරීන් කේබලයක් තත්පරයට ගිගාබිට් 40  බැගින් උසස් කිරීමටත් ගොඩබිම් අතර අනාගත අවශ්‍යතා සඳහා තත්පරයට ගිගාබිට් 100ක වේගයකින් සම්ප්ප්‍රේශණය සඳහා අවශ්‍ය උපාංග ලබා දීමටත්  අනුග්‍රහ දක්වනු ලබයි.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.fiercetelecom.com/story/alcatel-lucent-ciena-conduct-upgrades-sea-me-we-4-cable-system/2011-02-01?utm_medium=rss&amp;utm_source=rss |access-date=2011-11-29 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304071711/http://www.fiercetelecom.com/story/alcatel-lucent-ciena-conduct-upgrades-sea-me-we-4-cable-system/2011-02-01?utm_medium=rss&amp;utm_source=rss }}&lt;/ref&gt;.

==මේවාත් බලන්න==

මෙවැනිම තවත් සබ්මැරීන් කේබල පද්ධතින් කිහිපයක්,

*යුරෝප් ඉන්දියන් ගේට්වේ [http://en.wikipedia.org/wiki/EIG_(cable_system) EIG (cable system)|Europe-India Gateway] (EIG)
*ෆ්ලැග් යුරෝප් ඒශියා [http://en.wikipedia.org/wiki/Fiber-Optic_Link_Around_the_Globe#Segment_FLAG_Europe_Asia_.28FEA.29 Fiber-Optic Link Around the Globe#Segment FLAG Europe Asia (FEA)|FLAG Europe Asia]
*අයි.මී.වී  [http://en.wikipedia.org/wiki/I-ME-WE I-ME-WE]
*සී.මී.වී 3 [http://en.wikipedia.org/wiki/SEA-ME-WE_3 SEA-ME-WE 3]

==මූලාශ්‍ර==
{{reflist|2}}

==බාහිර යොමු==
*[http://www.seamewe4.com/ ගිනිකොන දිග ආසියා-මැදපෙරදිග-බටහිර යුරෝප-4 ව්‍යාපෘති වෙබ් අඩවිය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100413165434/http://www.seamewe4.com/ |date=2010-04-13 }}
*[http://www.seamewe4.net/ සී.මී.වී. 4 ජාලය පාලක මණ්ඩල පද්ධතිය]
*[http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/7228315.stm Work begins to repair severed net] (5 February 2008)

[[Category:Submarine communications cables in the Arabian Sea]]
[[Category:Submarine communications cables in the Indian Ocean]]
[[Category:Submarine communications cables in the Mediterranean Sea]]
[[Category:Submarine communications cables in the Pacific Ocean]]
[[Category:Submarine communications cables in the Red Sea]]</text>
      <sha1>502ijg8eahafvmyii15rcnc6pyauazk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ශ්‍රී ලංකාවේ පුවත්පත් ලැයිස්තුව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47530</id>
    <revision>
      <id>792719</id>
      <parentid>737818</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T12:20:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10747" sha1="c66zfheqap3s1dzkue3bi98me86kt4p" xml:space="preserve">ලංකාවේ පළමු පුවත්පත colombo jurnol (1832) වේ. ශ්‍රී ලංකාවේ පළමු සිංහල පුවත්පත බුලත්ගම ධර්මාලංකාර හිමිගේ මූලිකත්වයෙන් පල කළ  &quot;ලංකාලෝකය&quot; (1860) වේ. නමුත් මෙය රාජ්‍ය ලේඛනාගාරයේ ලියාපදිංචි වූ පුවත්පතක් නොවේ. ශ්‍රී ලංකාවේ රාජ්‍ය ලේඛනාගාරයේ ලියාපදිංචි මුල්ම පුවත්පත වන්නේ &quot;ලක්මිණි පහන&quot;(1962) පුවත්පත වේ. මෙහි කතුවරයා වන්නේ කොග්ගල ප්‍රඟ්දාශේඛර පඬිතුමාය.

ශ්‍රී ලංකාවේ පළමු සඟරාව වන්නේ, 1832දී පළවූ &quot;මාසික තෑග්ග&quot; වේ. පසුව 1840දී &quot;ලංකා නිධානය&quot; සඟරාව පළ විය.

බෞද්ධ පුනර්ජීවන ව්‍යාපාරය යටතේ බිහි වූ පුවත්පත්-

# ලක්මිණි පහන(1862)
# ලක්රිවි කිරණ(1864)
# සරසවි සඳරැස(1880)
# සිංහල ජාතිය(1902)
# සිංහල බෞද්ධයා(1906)

==සිංහල  පුවත්පත්==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!පුවත්පත
! ප්‍රකාශක !! ආරම්භය !! පලකෙරෙන දින !! වෙබ් අඩවිය !! දිනපතා/ සතිපතා අනුපූරක පුවත්පත 
|-
| අද || [[විජය ප්‍රකාශන]] || || දිනපතා || [http://www.ada.lk www.ada.lk] ||
|-
| දිනමිණ || [[ලංකාවේ සී/ස එක්සත් ප්‍රවෘත්ති පත්‍ර සමාගම]] ||1909 දෙසැම්බර් 17|| දිනපතා || [http://www.dinamina.lk www.dinamina.lk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310081634/http://www.dinamina.lk/ |date=2016-03-10 }} ||සිළුමිණ
|-
|රැස
|ලංකාවේ සි/ස එක්සත් ප්‍රවෘත්ති පත්‍ර සමාගම
|2018 ජනවාරි 11
|දිනපතා
|[http://resa.lk/ www.resa.lk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180106035809/http://resa.lk/ |date=2018-01-06 }}
|
|-
| සිළුමිණ || [[ලංකාවේ සී/ස එක්සත් ප්‍රවෘත්ති පත්‍ර සමාගම]] ||  || ඉරිදා (නිල වශයෙන්) || [http://www.silumina.lk silumina.lk] || දිනමිණ
|-
| දිවයින || [[සී/ස උපාලි පුවත්පත් සමාගම]] ||  || දිනපතා || [http://www.divaina.com www.divaina.com] || දිවයින ඉරිදා සංග්‍රහය
|-
| දිවයින ඉරිදා සංග්‍රහය || [[සී/ස උපාලි පුවත්පත් සමාගම]] || || ඉරිදා (නිල වශයෙන්) || [http://www.divaina.com www.divaina.com] ||දිවයින
|-
| ලක්බිම || [[සී/ස ලක්බිම පුවත්පත් (පුද්.) සමාගම]] ||  || දිනපතා || [http://www.lakbima.lk www.lakbima.lk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190830085037/http://www.lakbima.lk/ |date=2019-08-30 }} || ඉරිදා ලක්බිම
|-
| ඉරිදා f || [[සී/ස ලක්බිම පුවත්පත් (පුද්.) සමාගම]] ||  || ඉරිදා || [http://www.lakbima.lk www.lakbima.lk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190830085037/http://www.lakbima.lk/ |date=2019-08-30 }} || ලක්බිම
|-
| රාවය || [[රාවය ප්‍රකාශන]] ||  || ඉරිදා || [http://www.ravaya.lk www.ravaya.lk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200623031433/https://ravaya.lk/ |date=2020-06-23 }} || නැත
|-
|ලංකාදීප || [[විජය ප්‍රකාශන]] ||  || දිනපතා || [http://www.wijeya.lk www.wijeya.lk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141009013246/http://www.wijeya.lk/ |date=2014-10-09 }} || ඉරිදා ලංකාදීප 
|-
|මව්බිම || [[ද ස්ටෑන්ඩඩ් නිවිස්පේපර්ස් ප්‍රයිවෙට් ලිමිටඩ්]] ||  || සතිපතා || [http://www.mawbima.lk www.mawbima.lk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200612114657/https://mawbima.lk/ |date=2020-06-12 }} || 
|-
|ඉරුදින || පෞද්ගලික අයිතිය ||  || සතිපතා || [http://www.irudina.lk www.irudina.lk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081204114424/http://www.irudina.lk/ |date=2008-12-04 }} || 
|-
|ලංකා || [[ලංකා මල්ටි පබ්ලිෂර් ප්‍රයිවෙට් ලිමිටඩ්]] ||  ||  || [http://www.lankairida.com www.lankairida.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090203195223/http://lankairida.com/ |date=2009-02-03 }} || 
|-
|රිවිර || [[රිවිර මීඩියා කෝපරේෂන්]] ||  || දිනපතා || [http://www.rivira.lk www.rivira.lk] || රිවිර ඉරිදා සංග්‍රහය
|-
|රිවිර ඉරිදා සංග්‍රහය|| [[රිවිර මීඩියා කෝපරේෂන්]] ||  || ඉරිදා (නිල වශයෙන්)|| [http://www.rivira.lk www.rivira.lk] || රිවිර
|-
|දළදා වරුණ
|මාධ්‍ය කාර්යාංශය ශ්‍රී දළදා මාලිගාව
|2005
|මාසික සඟරා
|www.[http://sridaladamaligawa.lk/monthly-buddhist-magazine sridaladamaligawa.lk/monthly-buddhist-magazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180914094432/http://sridaladamaligawa.lk/monthly-buddhist-magazine |date=2018-09-14 }}
|
|-
|සියත ||  ||  || සතිපතා || [http://www.siyatha.lk/ www.siyatha.lk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081206034102/http://www.siyatha.lk/ |date=2008-12-06 }} || 
|-
|චැතම් ස්ට්‍රීට් ජර්නල්
|කලම්බෝ ටාගට් පබ්ලිකේෂන්
|2022
|සතිපතා
|www.csj.lk
|
|}

==දෙමළ පුවත්පත්==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! පුවත්පත&lt;br&gt; !! පලකෙරෙන දින !! වෙබ් අඩවිය !! ප්‍රකාශක !! ආරම්භය !! සංසරණය !! මූලාශ්‍ර
|--
| ''[[තිනකරන්]]'' ||  දිනපතා || [http://www.thinakaran.lk/ thinakaran.lk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150727072231/http://www.thinakaran.lk/ |date=2015-07-27 }} || සීමාසහිත එක්සත් ප්‍රවෘත්ති පත්‍ර සමාගම || 1932 || 50,000 (''තිනකරන්'')&lt;br&gt;70,000 (''තිනකරන් වාරමන්ජරී'') || &lt;ref name=&quot;dailyn&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.dailynews.lk/2012/02/28/bnlnk.asp?fname=AdvLoc | title=Paper Advertising Rates | publisher=Daily News | date=February 28, 2012 | accessdate=April 18, 2012}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;dn1&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.dailynews.lk/2009/02/23/fea01.asp | title=DR, the true patriot | publisher=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]] | date=February 23, 2009 | accessdate=April 19, 2012 | author=Nakkawita, Wijitha}}&lt;/ref&gt;
|--
| ''[[තිනක්කුරල්]]'' ||  දිනපතා || [http://www.thinakural.com/ www.thinakural.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060409094406/http://thinakural.com/ |date=2006-04-09 }} ||  ||  ||  || 
|--
| ''[[වීරකේසරී]]'' ||  දිනපතා || [http://www.virakesari.lk/ www.virakesari.lk] ||එක්ස්ප්‍රස් නිව්ස්පේපර්ස්  ||  ||  || 
|--
| ''[[උදයන්]]'' ||  දිනපතා || [http://www.uthayan.com/ www.uthayan.com] ||  ||  ||  || 
|--
| ''[[සුදර් ඔලි]]'' ||  දිනපතා || [http://www.sudaroli.com// www.sudaroli.com] ||  ||  ||  || 
|--
|}

==ඉංග්‍රීසි පුවත්පත්==
* [http://www.dailynews.lk/ ඩේලි නිවුස්] - රාජ්‍ය-අයිතිය, දිනපතා
* [http://www.sundayobserver.lk/ ද සන්ඩේ ඔබ්සවර්] - රාජ්‍ය-අයිතිය, සතිපතා
* [http://www.dailymirror.lk/ ඩේලි මිරර්] - විජය-අයිතිය, දිනපතා
* [http://www.sundaytimes.lk ද සන්ඩේ ටයිම්ස්] - විජය-අයිතිය, සතිපතා
* [http://www.island.lk/ දි  අයිලන්ඩ්] - උපාලි-අයිතිය, දිනපතා
* [http://www.thesundayleader.lk ද සන්ඩේ ලීඩර්] පෞද්ගලික අයිතිය, සතිපතා
* [http://www.nation.lk ද නේෂන්]- රිවිර මීඩියා කෝපරේෂන්, සතිපතා
* [http://www.themorningleader.lk ද මෝනිං ලීඩර්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181003204513/http://www.themorningleader.lk/ |date=2018-10-03 }} - පෞද්ගලික අයිතිය, සතිපතා
* [http://www.lakbimanews.lk/ ලක්බිම නිවුස්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120427173947/http://www.lakbimanews.lk/ |date=2012-04-27 }} - සුමති නිවුස් පේපර්ස්, සතිපතා
* [http://www.thebottomline.lk ද බොටම් ලයින්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081205005751/http://www.thebottomline.lk/ |date=2008-12-05 }} - රිවිර මීඩියා කෝපරේෂන්, සතිමැද සතිපතා
* [http://www.thecolombopost.com ද කලම්බු පෝස්ට්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071025050146/http://www.thecolombopost.com/ |date=2007-10-25 }} - අඟහරුවාදා පමණයි
*[http://www.lankabusinessonline.com ලංකා බිස්නස් ඔන්ලයින්]-ව්‍යාපාරික පුවත් - දිනපතා

== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist}}

[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රකාශයට පත් කෙරෙන පුවත්පත්]]
[[ප්‍රවර්ගය: ජනමාධ්‍ය]]</text>
      <sha1>c66zfheqap3s1dzkue3bi98me86kt4p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>හොරණ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48823</id>
    <revision>
      <id>792758</id>
      <parentid>712978</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T07:55:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Naditha Abeynayake</username>
        <id>79305</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>792758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14161" sha1="e095s4n0w148gfnejnpe48gnjr8ngnb" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|official_name    = හොරණ
|image_skyline    = 
|image_caption    = 
|image_flag       = 
|image_seal       = 
|image_map        = 
|map_caption      = 
|pushpin_map      = ශ්‍රී ලංකාව
|subdivision_type = පළාත
|subdivision_name = [[බස්නාහිර පළාත]]
|leader_title     = 
|leader_name      = 
|leader_title1 = 
|leader_name1  = 
|area_magnitude   = 
|area_total_km2   = 
|area_total_sq_mi = 
|area_land_km2    = 
|area_land_sq_mi  = 
|area_water_km2   = 
|area_water_sq_mi = 
|population_as_of = 
|population_total = 
|population_metro = 
|population_density_km2 =  &lt;!--Don't include commas!--&gt;
|timezone         = [[Time zone#UTC .2B 6.2C F|Sri Lanka Standard Time Zone]]
|utc_offset       = +5:30
|timezone_DST     = 
|utc_offset_DST   = 
| coordinates                     = {{coord|6|43|N|80|03|E|region:LK|display=inline,title}}
|website          = 
}}
'''හොරණ''' යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]]  [[බස්නාහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව| බස්නාහිර පළාතේ]] [[කළුතර දිස්ත්‍රික්කය| කළුතර දිස්ත්‍රික්කයේ]] පිහිටි නගරයකි. කොළඹ සිට කි.මි. 42 දුරින් පානදුර රත්නපුර ප්‍රධාන මාර්ගය ආශ්‍රිතව හොරණ නගරය පිහිටා ඇත.

අතීතයේ [[හිරඤ්ඤමළය|හිරඤ්ඤ මළය]] නමින් හඳුන්වා ඇතැයි මතයක් ඇත. රයිගම් කෝරළයේ අග නගරය ලෙසද සැලකේ. පත්තු හයකින් සමන්විත [[රයිගම|රයිගම්]] කොරළයේ රයිගම් කුඹුක පත්තුවට අතීතයේ හිරඤ්ඤමළය නොහොත් වත්මන් හොරණ අයත්විය. විජයාවතරණයට පෙර පටන් පවා හොරණ ප්‍රදේශයේ ජනාවාස පැවති බවට ජනප්‍රවාදගත සාධක හමුව ඇත. [[හිරණ්‍යක|හිරණ්]] නම් යක්ෂ රජුගේ කතාව ඉන් එකකි. ඒ අනුව හිරණ්යක්ෂයාගේ කඳු යන අදහසින් හිරණ්‍යමළය ලෙසින් හඳුන්වා ඇත. අතීතයේ වත්මන් හොරණ නගරය පවතින ප්‍රෙද්ශයේ කුඩා වැව් කිහිපයක්ම පැවති බව කියවේ. තවද හොර+ අරණ හොරණ වී ඇතැයි විශ්වාසයක් පවතී.

හොරණ නගරය තුල දර්ශනීය විහාරස්ථානයක් වශයෙන් [[හොරණ පූර්වාරාම විහාරස්ථානය]] හැඳින්විය හැකිය.

==රයිගම් කුඹුක පත්තුවේ ඓතිහාසික ස්ථාන==
*හොරණ රජමහා විහාරය - හොරණ රජමහා විහාරය ඓතිහාසික වැදගත් කමක් උසුලන විහාරස්ථානයකි. එහි අෂ්ට ඵල බෝධීන් වහන්සේ නමක් රෝපණය කර පැවති බවක් ඉතිහාසයේ කියවේ.
*හොරණ ඇල්ලේ කන්දේ වනහාමිගේ ගල්ගුහාව 
*වීදියගොඩ රජමහ වෙහෙර
*ඔලබොඩුවේ රජමහ වෙහෙර හා උපුල්වන් දේවාලය
*පොකුණුවිට රජමහා වෙහෙර
*වව්ලුගල පුරාණ ලෙන් රජමහා විහාරය
අසිරිමත් පාරිසරික ස්ථාන

හොරණ ඇල්ලේ කන්දේ දිය ඇල්ල හා පෝෂක ප්‍රදේශය


'''ඇල්ලේ කන්ද ඇල්ල'''

හොරණ නගරයට ඉහළින් පවතින මේ අලංකාර මෙන්ම ඓතිහාසික දිය ඇල්ල ගැන බලධාරීන්ගේ අවධානය යොමුවන්නේ අවම වශයෙනි. අතීතයේ මෙන් නොව මෙහි ජල මට්ටම වැසි රහිත දිනවලදී තරමක අඩුවීමක් දක්නට ලැබේ. මෙයට හේතුවී ඇත්තේ ඇග්ගේ ඉහළ කොටසට වන්නට නිවාස තැනීමට එළිපෙහෙලි වී ඇති නිසාය. මේනිසා ඇල්ලේ කන්ද ජලාඝ්‍ර වල කුඹුක් මී ආදී පැළ සිටවා උල්පත් තෙතමනය ආරක්ෂා කරගැනීමට කටයුතු යෙදිය යුතුව ඇත.

නමුත් මෙම ස්ථානයේ ඇති පාරිසරක සුන්දරත්වය හා ඓතිහාසික වැදගත්කම නිසිලෙස වටහා ගත්තොත්  සංචාරක ආකර්ෂණය හොරණ නගරය වෙත ලබාගත හැකි ස්ථානයක් වනු ඇත.  සැබැවින්ම ඇල්ලේ කන්ද හා හොරණ අවට කලාපය ඓතිහාසිකව හඳුන්වනු ලැබුනේ හිරණමළය නොහොත් හිරඤ්ඤමළය ලෙසින. 

හිරණ්‍යමළය එනම් ඇල්ලේ කන්ද අවට ඉතිහාසය ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයට දිව යනු ඇතැයි අප සැක කරයි. ඒ මන්ද යත් ප්‍රාග් මානවයාගේ දිවි පැවැත්ම පහසු කරලීමට අවැසි සියලු පහසුකම් ඇල්ල කන්ද අවට  පරිසරය පොහොසත්ය.

දියඇල්ල ඇතුළු දියදහරා, සෞම්‍යය දේශගුණය. වනහාමිගේ ගල්ගුහාව, විවිධ භූ විශමතායන්ගෙන් යුත් භූ පරිසරය එම මානව ජනාවාස කරණයට හේතු සාධක වන්නට ඇත. ජනප්‍රවාදගතව හොරණ ඇල්ලකන්ද අවට ප්‍රෙද්ශයට හිරණ්‍යමළය යන නාමය පටබැදීමට හේතු වී ඇත්තේ හිරණ්‍යක නම් පාලකයෙක්ගේ ජන්මභූමිය වූ නිසාය. හිරණ්‍යමළය ගැන මහාවංශ සටහන් කිහිපයක්ම පවතී. මහා විජයබාහු රජුගේ සටන් ව්‍යාපාරයේ හා දෙවන පැරකුම් රජුගේ සෙනවියෙක් වන දේව පතිරාජයන් ගැනද තොරතුරු පවතී.

පසුකාලයේ හිරණ්යමළය රයිගම රාජධාණියේ දීප්තිමත් පෙදෙසක්වූ අතර ඇල්ලේ කන්ද පෙදෙසේ වැවක් පැවති බව කියවේ.  හයවන පරාක්‍රමබාහු රජුගේ බිසවක් කුෂ්ඨ රෝගයක් තැනී මෙහි වාසය කළ පුවතක් නිසා ඇල්ලේ කන්දේ පවතින ඓතිහාසික ගල්ගුහාව වනහාමිගේ ගල්ගුහාව ලෙසින් හැදින්වේ.

මේ ආකාරයෙන් දැවැන්ත ඉතිහාසයක් සගවාගෙන පවතින ඇල්ලේ කන්දේ පවතින දිය ඇල්ල හොරණ නගරයටම ආභරණයකි. මෙම දිය ඇල්ල මේ තරම්වත් ආරක්ෂාවී පවතින්නේ සොරණ වතුයාය නිසාය. මෙය හොරණ නගරයේ උරුමයක් කොට සලකා සංරක්ෂණය කිරීම බලධාරීන්ගේ අත්‍යවශ වටිනාකමකි.


'''වනහාමිගේ කතාව'''

වනහාමි නමින් හැදින්වූයේ අතීත හිරඤ්ඤමළය හෙවත් වත්මන් හොරණ ඇල්ලේ කන්ද පෙදෙසේ පවතින ගල්ගුහාවටක විසූ හයවන පරාක්‍රමබාහු රජුගේ බිසවකි. මැය ආන්ද්‍රා කුමරියක් වූ අතර මුස්ලිම් ආක්‍රමණ නිසා පිරිමි තාපස වෙසක් ගෙන සිංහල දේශයට පැමිනියාය. මේ සමයේ සිංහලද්ධීපය පාලනය කළේ රයිගම අගනගරය කරගෙන වසර තුනක් සිටි සවෙණි පැරකුම්බා නිරිදුය. පසුව ඇය තාපස වෙස් ගෙන ඇති තරුණියක බව හෙළිදරව් විය. පසුව ඇය රජුගේ ප්‍රිය බිසවක් විය. නමුත් පසුකාලයේදී ඇයට බොවෙන කුෂ්ඨ රෝගයක් වැලදුන නිසා නැවතත් හොරණ ඇල්ලේ කන්දේ ගල් ගුහාවේ වාසයට යයි. ඇය මිය යන්නේද එහි බව ජනශ්‍රැතියේ එයි. වනහාමි සිටි ගල්ගුහාව නිසාවෙන් මෙය වනහාමිගේ ගල්ගුහාව ලෙස හඳුන්වයි.

මූලාඝ්‍ර- අසිරිමත් රයිගම- ජානක තරංග ආරියරත්න. රයිගම්පුර විත්ති -හොරණ වජිරඤ්ඤාන හිමි

'''හොරණ වතගොත'''

හොරණ නගරය සීඝ්‍ර වශයෙන් දියුණුවට පත්වෙමින් පවතින නගරයකි. නමුත් හොරණ  ප්‍රාදේශීය සභා බලප්‍රෙද්ශය ග්‍රාමීය ලක්ෂණ පෙන්නුම් කරයි. සෞම්‍යය දේශගුණයක් ද පවතී. හොරණ නගරය ශ්‍රී ලංකාවේ ජනප්‍රිය පාසැල්  කිහිපයකින් ම  සමන්විත වේ. බොහෝ කලාකරුවන්, විද්වතුන්, දාර්ශනිකයන් මෙන්ම අගමැතිවරයෙක් පවා බිහිකල පිංවත් භූමියකි. මන්හිදාතුක රණ්‍යකස්සප නම් රාවණ රජු හා සමානව ලොව සුපතල රජුගේ ජන්මභූමිය යැයි පුවාදයක් පවතී. ඔහුගේ ගිරි අඩවිය යන අරුතෙන් හිරණ්‍යමළය නමින් අතීතයේ රයිගම් කෝරළයේ කුඹුක, උඩුගහ, හා නාගෙනහිර මුංවත්තබාගේ පත්තුව හැදින්වූ බව පෙනේ. මහා පරාක්‍රමබාහු යුගයේ පටන් රයිගම රජධිනියේ ආරක්ෂාව යටතේ දියුණුවට පත්වන මෙහි දෙවන පරාක්‍රමබාහු රජුගේ ඇමතියෙකුවූ දේව පතිරාජයන් විසින් පතිරාජ පිරිවෙන පිහිටවයි. වර්තමාන හොරණ රජමහා විහාරයේ දක්නට ඇති නටඹුන් එහි නටබුන් යැයි සැක කෙරේ. හයවන පරාක්‍රමබාහු රජුගේ කළිගු බිසව කුෂ්ඨ බෝවන රෝගයක් වැලදීම නිසා හිරණ්‍යමළයේ (ඇල්ලේ කන්දේ) පැරණි සොහොන් ගල්ගුහාව පිළිසකර කර නතර කල බව කියැවේ. ඇයව ගම්වාසීන් වනහාමි ලෙසින් හැදින්වූ නිසා අද පවා මේ ගල්ගුහාව හදුන්වන්නේ වනහාමිගේ ගල්ගුහාව නමිනි. මෙතරම් ඓතිහාසික වටිනාකමක් පැවතියද රයිගම් කෝරළයේ ඓතිහාසික ස්ථාන කෙරෙහි බලදාරීන්ගේ පවතින්නේ කුඩම්මාගේ සැලකිලි වීම අවාසනාවකි.  


==ආශ්‍රිත ලිපි==
*[[ශ්‍රී ලංකාවේ නගර ලැයිස්තුව]]

{{ශ්‍රී ලංකාවේ නගර}}
{{authority control}}

[[ප්‍රවර්ගය:හොරණ| ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ බස්නාහිර පළාතේ ජනාකීර්ණ ප්‍රදේශ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ නගර සහ ගම්මාන]]</text>
      <sha1>e095s4n0w148gfnejnpe48gnjr8ngnb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සිකුරු සංක්‍රාන්තිය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52298</id>
    <revision>
      <id>792721</id>
      <parentid>772292</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T14:15:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43044" sha1="p2zquow206i2z1osamuwz76piu37aj2" xml:space="preserve">
{{පිළිබඳ|තාරකා විද්‍යාත්මක සංසිද්ධිය}} &lt;br /&gt;

{{multiple image
| align     = right
| direction = horizontal
| image1    = SDO's Ultra-high Definition View of 2012 Venus Transit (171 Angstrom Full Disc).jpg
| width1    = 150
| alt1      = The sun in false-color yellow, as seen in the 171 ångström wavelength, with Venus in the top-right quadrant.
| caption1  = [[පරිවර්තනය/ඇන්ස්ට්‍රගන් ඒකකය]] 
| image2    = NASA's SDO Satellite Captures First Image of 2012 Venus Transit (Full Disc).jpg
| width2    = 150
| alt2      = The sun in orange, as seen from the visible spectrum, with Venus in the top left quadrant.
| caption2  = අඛණ්ඩව දර්ශනය වන වර්ණාවලිය .
| footer    = [[2012 සිකුරු සංක්‍රාන්තියේ]] ව්‍යාජ වර්ණ පාරජම්බුල සහ දර්ශිත වර්ණාවලියේ නිරුපණයක්. [[නාසා]]හි [[සුර්ය ගති විද්‍යා ග්වේෂනාගාරයෙන්]] ලබාගත්තකි.
}}
[[File:SDO's Ultra-high Definition View of 2012 Venus Transit (304 Angstrom Full Disc 02).jpg|thumb|[[සුර්ය ගති විද්‍යා ගවේශනාගාරයෙ]]න් ලබා ගත් [[2012 සංක්‍රාන්තියේ]] නිරුපණයක්  ]]


සිකුරු සංක්‍රාන්තියේදී සිදු වන්නේ [[සිකුරු]] [https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%9C%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BB%E0%B7%84%E0%B6%BD%E0%B7%9D%E0%B6%9A ග්‍රහලෝකය] [[සූර්යයා]] වටා පරිභ්‍රමණය වීමේදී සූර්යයා සහ [https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%B8%E0%B7%84_%E0%B6%B4%E0%B7%9C%E0%B7%85%E0%B7%9C%E0%B7%80 පෘථිවිය](හෝ වෙනත් ග්‍රහලෝකයක්) අතරට එය පැමිණීමයි. මෙහිදී සුර්යාට එදිරිව සිකුරු පැමිණීම දැක ගත හැකි වේ. පරිභ්‍රමණය අතර තුළ හිරු තුළින් ගමන් කරන කුඩා කළු පැහැති තැටියක් ආකාරයට සිකුරු පෘථිවියට දර්ශනය වේ. සාමාන්‍යයෙන් [[සංක්‍රාන්ති]] කාල සීමාව මනිනු ලබන්නේ පැය වලිනි. (2012 සිදු වූ අවසන් සංක්‍රාන්තියට ගත වූ කාලය පැය හයයි මිනිත්තු හතලිහයි ). මෙම සංක්‍රාන්තිය [[චන්ද්‍රක්ග්‍රහනයකට]] [[සමානකම්]] දක්වයි. සිකුරුගේ විශ්කම්භය [https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%A0%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%AF%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BB%E0%B6%BA%E0%B7%8F සඳ] මෙන් තුන් ගුණයක් වුවද එය දිස් වන්නේ කුඩාවට වන අතර සූර්යා වටා ගමන් ගන්නේද සෙමිනි. එය පිහිටා තිබෙන්නේ පෘථිවියට සිට වඩා දුරින් වීම ඊට හේතුවයි.&lt;br /&gt;

සිකුරු සංක්‍රාන්ති සංසිද්ධිය තාරකා විද්‍යාවේ දුර්ලභ සිදුවීමකි. &lt;ref&gt;එම් සී ක්ලූ,බ්රුස් (2012 මැයි 29 ), [http://earthsky.org/astronomy-essentials/last-transit-of-venus-in-21st-century-will-happen-in-june-2012 හැමදෙයම ඔබ දන ගැනීම අවශ්‍යය: සිකුරු සංක්‍රාන්තිය 5-6]&quot;&lt;/ref&gt;මෙම සංසිද්ධිය සෑම අවුරුදු 243 කට වරක් යුගල වශයෙන් අවුරුදු අටක් වෙන් වෙන්ව අවුරුදු 121.5 සහ අවුරුදු 105.5 වැනි විශාල පරතරයක් ඇතිව සිදු වේ. මෙම ආවර්ථිතාව පෘතුවියේ සහ සිකුරුගේ [https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%9A%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B7%82%E0%B7%93%E0%B6%BA_%E0%B6%9A%E0%B7%8F%E0%B6%BD%E0%B7%8F%E0%B7%80%E0%B6%BB%E0%B7%8A%E0%B6%AD%E0%B6%BA කක්ෂ] එකිනෙකට 8:13 සහ 243:395 ප්‍රමාණයකින් [[ආසන්න]] වීම හේතුවෙන් පිළිඹිබු  වේ.&lt;ref&gt;ලන්ග්ෆෝර්ඩ්, පීටර් (1998 සැප්තැම්බර් )[http://www.astronomy.org.gg/venustransitsb.htm සිකුරු සංක්‍රාන්තිය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111153545/http://www.astronomy.org.gg/venustransitsb.htm |date=2012-01-11 }} ගුඑන්සෙහි චැනල් අයිලන්හි තාරක විද්‍යා සංසදය, සංශෝධනය (2012 මාර්තු 1 )&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;ශෝර්ට්,ඩේවිඩ් (2012 මාර්තු 22 ) [http://www.planetary.org/blogs/guest-blogs/Some-Details-About-Transits-of-Venus.html සිකුරු සංක්‍රාන්තිය පිළිබඳ තොරතුරු ස්වල්පයක්] සහ [https://en.wikipedia.org/wiki/The_Planetary_Society තාරකා සංගමය] සංශෝධනය(2012 මැයි 22 ) &lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;

අවසන් වරට සිකුරු සංක්‍රාන්තියක් දැක ගත හැකි  වූයේ [[2012 ජූනි 5 හෝ  6]] හෝ දිනදීය. එය විසි එක් වන සියවසේ අවසන් සංක්‍රාන්තියයි. ඊට ප්‍රථම සන්ක්‍රාන්තිය සිදු වූයේ [[2004 ජුනි අට]]  වනදාය. ඊටත් ප්‍රථම සංක්‍රාන්ති යුගල සිදු වී ඇත්තේ 1874 සහ 1882 දීය. මීලඟ සංක්‍රාන්තිය 2117 දෙසැම්බර් 10,11 හෝ 2125 දෙසැම්බර් මස හෝ දැක ගත හැකි වේ යයි අනුමාන කෙරෙයි. සිකුරු සංක්‍රාන්තිය ඓතිහාසික සහ ඉතා උසස් වැදගත් කමකින් හෙබියි.&lt;ref&gt;වෙස්ට් ෆෝල්,ජෝන් (2003 නොවැම්බර් )[https://web.archive.org/web/20070808030058/http://www.lpl.arizona.edu/~rhill/alpo/transitstuff/transit2004.html 2004 ජුනි 08:සිකුරු සංක්‍රාන්තිය]ලේඛණාගාරය [http://www.lpl.arizona.edu/~rhill/alpo/transitstuff/transit2004.html උත්පාදක] මඟින්,සංශෝධනය 2006 සැප්තැම්බර් 25&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;වෙස්ට් ෆෝල් ([http://www.alpo-astronomy.org/transit/transit2004.html 2004 ජුනි 08 )සිකුරු සංක්‍රාන්තිය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180615042120/http://www.alpo-astronomy.org/transit/transit2004.html |date=2018-06-15 }} (සංශෝධනය 2009-12-08 )&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ක්ලොම්ස්,ඉරෙන් (2012-06-06 )[http://www.csmonitor.com/Science/2012/0606/Venus-transit-offers-opportunity-to-study-planet-s-atmosphere-video ග්‍රහලෝක වල වායුගෝලය අද්‍යය නයට සිකුරු සංක්‍රාන්තියෙන් උදා වන අවස්ථාවක්] (ක්‍රිස්තියානි විද්‍යා උපදේශකත්වය. සංශෝදනය:2012-06-06 )&lt;/ref&gt;මන්දයත් [https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B7%83%E0%B7%9E%E0%B6%BB%E0%B6%9C%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BB%E0%B7%84_%E0%B6%B8%E0%B6%AB%E0%B7%8A%E0%B6%A9%E0%B6%BD%E0%B6%BA සූර්ය පද්ධතියේ] විශාලත්වය පිළිබඳ තාත්වික ඇස්තමේන්තුවක් සැකසීමට එය භාවිත කළ හැකිය. 2012 සංක්‍රාන්තිය විද්‍යාඥයන්ට බොහෝ ගවේෂණ අවස්ථා සඳහා මං පාදා ඇත. එමෙන්ම ප්‍රධාන වශයෙන් ප්‍රසාධන ක්‍රියාවලියේදී තාක්ෂණික ක්‍රම සොයා ගැන්මටද එය උදව් වේ.&lt;br /&gt;
=== සංගමනය  ===
[[File:Transit diagram angles.png|thumb|සිකුරු සංක්‍රාන්තියේ දළ රූ සටහනක් සහ සිකුරු සහ පෘතුවියේ කක්ෂ ආනතිය ]]
සිකුරුගේ කක්ෂය පොළවට සාපේෂව අංශක 3.4 ක් ආනතය. සාමාන්‍යයෙන් අපට එය දිස් වන්නේ සිකුරු සූර්යයාට පහළින්(හෝ ඉහළින්) [[පහත් සංගමනයකදී]]&lt;ref&gt;[http://www.esa.int/Our_Activities/Space_Science/Venus_Express/Venus_compared_to_Earth සිකුරු පෘතුවිය සමඟ සංසන්දනය] යුරෝපිය අභ්‍යවකාශ නියෝජිත මණ්ඩලය සංශෝදනය:2006 සැප්තැම්බර් 25&lt;/ref&gt; පසුකරන ආකාරයටයි. සංක්‍රාන්තිය සිදුවන්නේ  සිකුරු ග්‍රහයා හිරු හෝ හිරු අවට ඇති වෙනත් ග්‍රහවස්තුවක් සමඟ සංගමනයකට ළඟා වීමෙනි. සිකුරු පෘතුවියේ කක්ෂය හරහා ගමන් කරන([[කක්ෂ තලය]] )දිස් වන්නේ එක එල්ලේම හිරු හරහා යන ආකාරයටයි. එහෙත් මෙම ග්‍රහලෝකවල  කක්ෂ අතර ආනතිය අංශක 3.4ක් පමණ වේ. සිකුරු හිරුගෙන් අංශක 9.6ක් ඈත් වන නමුත් පෘතුවියට දිස් වන්නේ එය පහළ සංගමනයේ ඇති විටය. &lt;ref&gt;ගීසෙන්,ජෝගන්(2003 )[http://www.venus-transit.de/TransitMotion/index.htm සංක්‍රාන්ති චලන ඇප්ලටය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170405182254/http://www.venus-transit.de/TransitMotion/index.htm |date=2017-04-05 }}(2006-09-25 )&lt;/ref&gt;හිරුගේ [[කෝණික විෂ්කම්භය]] අංශකයකින් අඩක් පමණ වන නිසා සිකුරු හිරුට ඉහළින් හෝ පහළින් සූර්ය විෂ්කම්භ 18කට වඩා සාමාන්‍ය සංගමනයකදී ගමන් කරයි.&lt;ref&gt;http://www.esa.int/Our_Activities/Space_Science/Venus_Express/Venus_compared_to_Earth සිකුරු පෘතුවිය සමඟ සංසන්දනය] යුරෝපිය අභ්‍යවකාශ නියෝජිත මණ්ඩලය සංශෝදනය:2006 සැප්තැම්බර් 25&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;

=== නිරීක්ශණ ඉතිහාසය ===
==== ඉතිහාසය ==== 
 [[File:Venus Tablet of Ammisaduqa.jpg|thumb|upright|alt=Cuneiform clay tablet of observations|&quot;[[අමිසදක්වල සිකුරු ඵලකය]]ජෝතිෂ්‍ය ශාස්ත්‍රය පිළිබඳ පුර්ව අනාවැකි කිව හැකි මැටි ඵලකය  ]]

ආදිකාලීන [[ඉන්දීය]], [[ග්‍රීක]], [https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%8F%E0%B6%AD%E0%B6%B1_%E0%B6%B8%E0%B7%92%E0%B7%83%E0%B6%BB%E0%B6%BA ඊජිප්ත්තු], [[බැබේලියානු]] සහ [https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%A0%E0%B7%93%E0%B6%B1%E0%B6%BA චීන] ගවේශකයන් සිකුරු ග්‍රහයා පිළිබද හැඳීන සිටි අතර එහි චලනයන් පිළිබදව වාර්ථා කර ඇත. අතීත ග්‍රීක තාරකා විද්‍යාඥයන් සිකුරු ග්‍රහයා නම් දෙකකින් හඳුන්වන ලදි. එනම් &quot;හෙස්පරස් &quot;ඉරබටු තරුව සහ &quot;පොස්පරස්&quot; පහන් තරුව ලෙසය.&lt;ref&gt;රින්කොන්,පවුල් (2005 නොවැම්බර් 07 )[http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/4335628.stm සිකුරු ග්‍රහයා] (බී.බී.සී )සංශෝධනය:2006 සැප්තැම්බර්&lt;/ref&gt; මෙම දෙයාකාරයෙන්ම හඳුන්වනු ලබන්නේ සිකුරු ග්‍රහයාම බව සොයා ගැනීමේ ගෞරවය [https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%B4%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%AD%E0%B6%9C%E0%B6%BB%E0%B7%83%E0%B7%8A පයිතගරස්ට] හිමි වේ. එමෙන්ම මොවුන් සිකුරු සංක්‍රාන්තිය පිළිබදව තොරතුරු දැන සිටි බවට සාක්ශි හමු වී නැත. සිකුරු ග්‍රහයාට [[ආදි ඇමෙරිකානු ශිශ්ඨාචාරයේදී]] වැදගත් තැනක් හිමි විය . [[මායාවරුන්]] &quot;ක්නෝ එක්&quot; නැතහොත් සිකුරු ග්‍රහයාට &quot;[[ක්කුතුල්ගාල්]]&quot; &quot;නැමති දේවත්වය ආරූඪ කර ඇත. &lt;ref&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/Sylvanus_Morley මොලී,සියිල්වන්ස්] (1994 )ඉපැරණි මායාවරුන් (5 වන සංශෝධනය )&lt;/ref&gt;මායා වරුන් සිකුරු ග්‍රහයා පූර්ණ වෘතයක් ලෙස කටු සටහන් කර තිබුණි.&lt;ref&gt;බෝට්,බොහුමිල්,බෝම්,ව්ලඩ්මියර් [http://mujweb.cz/paib/dresden_codex.htm මායාවරුන්ගේ තාරකා විද්‍යාව],සංශෝදනය:2006 සැප්තැම්බර් 25&lt;/ref&gt; [[මායාපන්හිදී]] සොයා ගත් මෙමඟින් 12 වන හෝ 13 වන ශත වර්ෂයේදී සිදු වූ සංක්‍රාන්තියක රූපමය නිරූපණයක් විදහා දැක්වේ. &lt;br /&gt;
==== 1639 - පළමු විද්‍යාත්මක ගවේෂණය  ====
ප්‍රධාන ලිපිය: [[සිකුරු සංක්‍රාන්තිය 1639]]&lt;br /&gt;

1927 දී [[ජොහැන්නස් කෙප්ලේර්]] විසින් පළමු වරට සිකුරු සංක්‍රාන්තිය පිළිබඳව අනාවැකි පල කර ඇත. නමුත් මෙය යුරෝපයට දර්ශනය වේද යන්න පිළිබඳව තීරණය කිරීමට ඔහුගේ ක්‍රමවේදය ප්‍රමාණවත් නොවිය. එලෙසම කිසිවෙක් ඔහුගේ අනාවැකි ඉදිරි නිරීක්ෂණ සඳහා යොදා ගත බවක් නොපෙනේ.&lt;ref&gt;වෑන් ගෙන්ට්,රොබර්ට් [http://www.staff.science.uu.nl/~gent0113/venus/venustransitbib.htm සිකුරු සංක්‍රාන්තිය ග්‍රන්ථ නාමාවලිය] (සංශෝධනය:2009-09-11 )&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
වාර්ථාගත ප්‍රථම ගවේශනය සිදු කිරීමෙ ගෞරවය හිමි වන්නේ [[ජෙරෙමිය හොරොක්ස්]] ටය. ඔහු එය සිදු කරන ලද්දේ [[මච් හූලෙ]] ප්‍රදේශයේ පිහිටි [[කාර් හොර්ස්හි]] තම නිවසෙදීය. එය එංගලන්තයේ [[ප්රෙස්ටං]] නගරයට ආසන්නය. ඔහුගේ මිත්‍රයෙකු වන [[විලියම් ක්‍රබ්ට්‍රී]] මේ සම්බන්ධයෙන් [[මැන්චෙස්ටර්]] ප්‍රාන්තයට ආසන්න බ්රෝග්ටන් හිදී 1639 දෙසැම්බර් හතර වනදා ගවේශනයක් සිදු කරන ලදී. 1631 සහ 1761 දී සංක්‍රාන්ති සිදු වන බවට සහ 1639 සිදු නොවන බවට කෙප්ලර් විසින් අනාවැකි පල කර තිබුණි. හොරොක්ස් විසින් සිකුරුගේ කක්ෂය පිළිබඳ කෙප්ලර් සිදුකරන ලද ගණනය කිරීම් නිවැරදි කරන ලදී.එමෙන්ම සංක්‍රාන්තිය යුගල වශයෙන් අවුරුදු 8ක් වශයෙන් සිදුවිය හැකි බව හදුන්වා දෙන ලදී. 1639 සංක්‍රාන්තිය පිළිබදව අනාවැකි පළකෙරිණි. එමෙන්ම එහි නිවැරදි කාලය ප්‍රකාශ කිරිඉමට ඔහුට නොහැකි විය.&lt;br /&gt;
[[File:Venus Drawing.jpg|thumb|upright|1769 සංක්‍රාන්යෙදී වාර්තාගත වූ ආකාරයට  &quot;[[කළු බින්දුවේ බලපෑම ]]&quot;]]
[[File:1882 transit of venus.jpg|thumb|1882 සිකුරු සංක්‍රාන්තිය]]

==== 1761 සහ 1769 ====
වැඩිදුර තොරතුරු: [[1769 තහිටි විසින් ගවේෂිත සිකුරු සංක්‍රාන්තිය]]&lt;br /&gt;

1663 දී ස්කොට්ලන් ජාතික [[ජේම්ස් ග්‍රෙගරි]] [[අගහරු ග්‍රහයාගේ සංක්‍රාන්තිය]] පිළිබද අදහසක් ඉදිරිපත් කර ඇත. එමෙන්ම පුළුල් පරතරයකින් පිහිටි පෘතුවිය මත ඇති සළකුණු මගින් සුර්ය [[අසම්පාතය]] ගණනය කළ හැකි අතර තවදුරටත් [[ත්‍රිකොණ්මිතියෙන්]] තාරකා විද්‍යාත්මක ඒකක සොයා ගත හැක. මෙම දැනුම භාවිතයෙන් තරුණ [[ඉමොන්ඩ් හොලී]] 1676 දී [[සෙන්ට් හෙලෙනා]] හි සිදු වූ එවන් සන්ක්‍රාන්තියක් ගැන  පර්යේෂණ කරන ලදි. නමුත් එම බලාපොරොත්තුව සුන් වී අත්තේ එම සිද්ධිය සම්බන්ධව තවත් එක් පර්යේෂණයක් සොයා ගැන්මට නොහකි වීමෙනි. එම සන්සිදිධියේ සත්‍ය භාවය කුමක් වුවත් එමගින් සූර්‍ය අසම්පාතය &quot;45&quot; ප්‍රථිපල අනුව තහවුරු නොවුණි. 1691 දී ප්‍රසිද්ධ කරන ලද පත්‍රයක් අනුව එහිතවත් බොහෝ නිවැරදි කරන ලද ඒවා පැවතිණි. සිකුරු සන්ක්රන්තියේ මිනුම් දඬු මඟින් බොහෝ නිවැරදි ගණනයන් කළ හැකි බව යෝජනා කරන ලදී. තවද මීළඟ සංසිද්ධිය 1761 වන තුරුත් සිදු නොවුණි. &lt;ref&gt;ටිම්ස් ඩි.ඒ (2003 )සිකුරු සංක්‍රාන්තිය සහ තාරකා විද්‍යාවේ ඒකක,ගණිතමය සඟරාව (76-335-348 )[http://www.jstor.org/discover/10.2307/3654879?uid=3738456&amp;uid=2&amp;uid=4&amp;sid=21103812495517 3654879]&lt;/ref&gt;අවාසනාවකට 1742 දී හෝලි මිය යන ලදී.නමුත් 1761 වන විට විවිධ ගවේෂණ ලොව පුරා සිදු කරන ලදී. මෙම නිසි පර්යේෂණ හෝලි විසින් විස්තර කරන ලද ජාත්‍යන්තර විද්‍යා සහයොගීතාවයේ මුල් උදාහරණ අනුව ගණනය කිරීම් ගොඩ නැගීමට හැකි විය. බ්‍රිතාන්‍ය, ඕස්ට්‍රේලියා සහ ප්‍රංශ විද්‍යාඥයන් සහ ගවේශකයන් ලෝකයේ විවිධ ස්ථාන වල (සයිබිරියානු,නොර්වේ ඇතුළු ) සංචාරය කරමින් ප්‍රථම යුගල සංක්‍රාන්තිය පිළිබඳ ගවේෂණ කිරීමට ගත් උත්සාහයේදී වැඩි දෙනෙක් සිය ගවේෂණයන් සිදු හසුරා ඇත්තේ අවම වශයෙන් සංක්‍රාන්තිය පිළිබඳවයි.නමුත් සාර්ථක ගවේෂණයන් සිදු කර ඇත්තේ විශේෂයෙන්ම [[ජෙරෙමිය ඩික්සන්]] සහ [[චාර්ලස් මාසන්]] විසිනි.&lt;br /&gt;

==== 1874 සහ 1882  ====
වැඩි තොරතුරු: [[සිකුරු සංක්‍රාන්තිය]] 1874 &lt;br /&gt;
1874 සහ 1882 සංක්‍රාන්ති පිළිබඳ ගවේෂණ තවදුරටත් සංශෝදනය කිරීමට අවසර ලැබුණි. විවිධ ගවේෂණයන් අතර 1874 ගවේෂණය සඳහා [[ක්ර්ගියුලෙන් ආර්කිපෙලර්ගෝ]] හට යවන ලදී. නුතන තාක්ෂණ ක්‍රමවේද අතර ඉඩකඩ විමසීමේ ගුවන්විදුලි දුරස්ථ ප්‍රභවයන්ගෙන් දත්ත සන්නිවේදන ක්‍රමවේදය සහ සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ ග්‍රහලෝක සහ ග්‍රාහක අතර දුර ගණනය කරන මිනුම් වේ. තාරකා විද්‍යාවේ ඒකක සෑහෙන දුරට නිවැරදිව ගණනය කිරීමට අවසර ලැබී ඇත. ඒ සඳහා නියමිත ප්‍රමාණයට [[කිලෝමීටර]] 30ක් එකතු කිරිම හෝ අඩු කිරිම මඟීන් දෝෂ අඩු වේ.මෙම ගැටළු සහගත බව නිසා අසම්පාතය පිලිබඳ ගණනය කිරීම් සඳහා එම අවශ්‍යතාවය අවලංගු කර ඇත.&lt;ref&gt;පොජ්,මහාචාර්ය රිචර්ඩ් දේශනය 26 :[http://www.astronomy.ohio-state.edu/~pogge/Ast161/Unit4/venussun.html හිරුට කොපමණ දුරද?]සිකුරු සංක්‍රාන්තිය 1761 සහ 1769(සංශෝධනය 2006-09-25 )&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;

==== 2004 සහ 2012  ====
වැඩිදුර තොරතුරු: [[සිකුරු සංක්‍රාන්තිය,2004]] සහ [[සිකුරු සංක්‍රාන්තිය,2012]] &lt;br /&gt;
බොහෝ විද්‍යාත්මක සංවිධාන පාලනය කරනු ලබන්නේ දකුණු යුරෝපිය නිරීක්ෂණාගාරය(ඊ එස් ඕ )විසිනි. එමඟින් තාරකා විද්‍යාඥයන්ට සහ ශික්ෂයන්ට සූර්යාගේ සිට පෘතුවියට ඇති දුර සංක්‍රාන්ති කාලසීමාවේදී මැනීමට සංවිධානය කරන ලදී.&lt;ref&gt;යුරෝපිය දකුණු පරීක්ෂණාගාරය,[http://www.eso.org/public/outreach/eduoff/vt-2004/ සිකුරු සංක්‍රාන්තිය 2004] (සංශෝදනය 2012-06-06 )&lt;/ref&gt;සහභාගී වන්නන්ගේ නිරීක්ෂණ තාරකා විද්‍යාත්මක ඒකක ගණනයට අවසර ලැබුණි. එනම් 0.007 ප්‍රතිශතයකින් බලාපොරොත්තු වන අගයන් වෙනස් වන ඒවාට පමණක් කිලෝමීටර් 149 608 708ක් පමණ එකතු කිරීම හෝ අඩු කිරීම සිදු කෙරිණි.&lt;br /&gt;
* හඳුනාගත් තාරකාවක් චලනය වීමේදී ඇති වන දිප්තියේ අඩු වීම සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ පිටත පවතින ග්‍රහලෝක සොයා ගැනීම සඳහා තාරකා විද්‍යාඥයන්ට උදව් වේ. 
* සිකුරු සංක්‍රාන්තියෙදී සිකුරු ග්‍රහයාගේ දෘශ්‍ය විෂ්කම්භය මැන එය දන්නා විෂ්කම්භයන් සමඟ සැසදීමෙන් තාරකා විද්‍යාඥයන්ට සෞග්‍රහමණ්ඩලයෙන් පිටත පවතින ග්‍රහලෝක වල ප්‍රමාණය පිළිබඳව දල අදහසක් ලබාදේ. 
* පෘතුවියේ පවතින [https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%AF%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%9A%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B7%82%E0%B6%BA දුරේක්ෂ] මඟින් සමකාලින ලෙස සිකුරු ග්‍රහයාගේ වායුගෝලය පිළිබඳ ගන්නා නිරීක්ෂණ මඟින් තාරකා විද්‍යාඥයන්ට සිකුරු ග්‍රහයාගේ වායුගෝලයේ අතරමැදි මට්ටම පිළිබඳ පැහැදිළි අවබෝධයක් ලබා ගත හැක. මේවා මඟින් එහි [https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%AF%E0%B7%9A%E0%B7%81%E0%B6%9C%E0%B7%94%E0%B6%AB%E0%B6%BA දේශගුණය] පිළිබඳ පැහැදිළි අවබෝධයක් ලබා ගත හැක. මේවා මගින් එහි දේශගුණය පිලිබදව තවත් තොරතුරු ලබාගත හැකි වේ.
* සිකුරු ග්‍රහයාගේ වායුගෝලයෙන් ලබාගන්නා වර්ණාවලි දත්ත මගින් සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයෙන් පිටත පවතින ග්‍රහලෝක වල දැනට නොදන්නා වායුගෝල සංසන්දනය කරනු ලබයි.
* හිරු වෙත ඍජුව එල්ල කල නොහැකි නමුත් චන්ද්‍රයාගේ ආලෝකය කන්නාඩියක් ලෙස භාවිතා කරමින් හබල් දුරේක්ෂය මගින් සිකුරු ග්‍රහලෝකයේ වායුගෝල නිරීක්ෂණය කරනු ලැබේ. මෙම තාක්ෂනය සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයෙන් පිටත ග්‍රහලෝක වලද වායුගෝලය නිරීක්ෂණය සදහා යොදාගත හැක.&lt;br /&gt;
=== වර්ථමාන සහ අනාගත සංක්‍රාන්ති ===
සාමාන්‍යයෙන් සංක්‍රාන්තියක් සිදු වන්නේ ජුනි හෝ දෙසැම්බර් මාස වලදීය.එමෙන්ම මෙවැන්නක් දැකගත හැක්කේ කලාතුරකිනි.මෙම චක්ක්‍රයේදී සෑම අවුරුදු 243 කට වරක් දින දෙකක් පමණ මෙම සංසිද්ධිය දැකගත හැකිය.සංක්‍රාන්තිය සාමාන්‍යයෙන් සිදු වන්නේ යුගළ වශයෙනි.ආසන්න වශයෙන් එකම දිනයේදී හෝ වසර අටක පරතරයකදී එය සිදු වේ.උපරිම වශයෙන් පෘතුවි වර්ෂ 8ක් සිකුරු මත වසර 13ක් හා සමාන වීම එයට හේතුවයි. එනිසා සෑම අවුරුදු අටකට වරක් ග්‍රහලෝක දළ වශයෙන් සාපේක්ෂව මෙම පිහුටුමට අවතීර්ණ වේ. ආසන්න වශයෙන් වන සංගමන යුගල සන්ක්රාතියේ ප්‍රථිපලයක් වේ. නමුත් එය නිරවුල්ම නොවේ. අවසන් සංක්‍රාන්තිය 1396 දී දක්නට ලැබුණු යුගල සංක්‍රාන්තියේ කොටසක් විය නොහැක. වැඩිදුර තොරතුරු පහත වගුවේ දක්වා ඇත. &lt;ref&gt;බෙල් ස්ටීව් (2004 )[https://web.archive.org/web/20060907011312/http://www.nao.rl.ac.uk/nao/transit/ සිකුරු සංක්‍රාන්තිය 1000] නාවික කාර්යාලය,සංශෝධනය 2006-09-25&lt;/ref&gt; 

&lt;table class=&quot;wikitable&quot;&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;th colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background:#ccc;&quot;&gt;සිකුරු ග්‍රහයාගේ අතීත සංක්‍රාන්ති &lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;th rowspan=&quot;2&quot;&gt;දිනය
&lt;/th&gt;
&lt;th colspan=&quot;3&quot;&gt;වේලාව &lt;/th&gt;
&lt;th rowspan=&quot;2&quot;&gt;විස්තර &lt;/th&gt;
&lt;th rowspan=&quot;2&quot;&gt;සංක්‍රාන්ති මාර්ගය &lt;br&gt;
&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;th&gt;ආරම්භය &lt;/th&gt;
&lt;th&gt;මද්‍යය &lt;/th&gt;
&lt;th&gt;අවසානය &lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1396 නොවැම්බර් 23 &lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;15:45&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;19:27&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;23:09&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;යුගලයෙන් වෙන් නොවූ අවසන් සංක්‍රාන්තිය .&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;[http://astro.ukho.gov.uk/nao/transit/V_1396/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141110075000/http://astro.ukho.gov.uk/nao/transit/V_1396/ |date=2014-11-10 }} [1&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;]&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1518 මැයි 25-26 &lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;22:46&lt;br&gt;
&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;මැයි 25 &lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;01:56&lt;br&gt;
&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;මැයි 26&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;05:07&lt;br&gt;
&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;මැයි 26 &lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;[http://astro.ukho.gov.uk/nao/transit/V_1526/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141110074955/http://astro.ukho.gov.uk/nao/transit/V_1526/ |date=2014-11-10 }} [2&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;]&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1526 මැයි 26 &lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;16:12&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;19:35&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;21:48&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;[https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%AF%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%9A%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B7%82%E0%B6%BA දුරදක්නය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141110075000/http://astro.ukho.gov.uk/nao/transit/V_1396/ |date=2014-11-10 }} නිපදවීමට ප්‍රථම අවසන් සංක්‍රාන්තිය &lt;/td&gt;
&lt;td&gt;[http://astro.ukho.gov.uk/nao/transit/V_1526/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141110074955/http://astro.ukho.gov.uk/nao/transit/V_1526/ |date=2014-11-10 }} [3&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;]&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1631 දෙසැම්බර් 7 &lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;03:51&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;05:19&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;06:47&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;[[කෙප්ලර්]] විසින් අනාවැකි සැපයීම&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;[http://astro.ukho.gov.uk/nao/transit/V_1631/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181220033832/http://astro.ukho.gov.uk/nao/transit/V_1631/ |date=2018-12-20 }} [4&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;]&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1639 දෙසැම්බර් 4 &lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;14:57&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;18:25&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;21:54&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;[[හොරොක්ස්]] සහ [[කබ්ට්‍රී]] විසින් ප්‍රථම සංක්‍රාන්තිය ගවේෂණය කිරීම  &lt;/td&gt;
&lt;td&gt;[http://astro.ukho.gov.uk/nao/transit/V_1639/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181219182458/http://astro.ukho.gov.uk/nao/transit/V_1639/ |date=2018-12-19 }} [5&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;]&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1761 ජුනි 6 &lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;02:02&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;05:19&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;08:37&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;රුසියාවේ [[ලොමොන්සොව්]],[[චපේ]] සහ අනෙක් අය ගවේෂණ කරන අතර [[මේසන්]] සහ [[දික්සන්ද]] ගවේෂණ අරඹන ලදී.&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;[http://astro.ukho.gov.uk/nao/transit/V_1761/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180105003432/http://astro.ukho.gov.uk/nao/transit/V_1761/ |date=2018-01-05 }} [6&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;]&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1769 ජුනි &lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;19:15&lt;br&gt;ජුනි 3 &lt;/td&gt;
&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;22:25&lt;br&gt;
&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;ජුනි 3 &lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;01:35&lt;br&gt;
&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;ජුනි 4 &lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;[[කූක්]] සංක්‍රාන්තිය පිලිබඳ ගවේෂණ කිරීමට [[තට්ටිට]] යවන ලදී.&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;[http://astro.ukho.gov.uk/nao/transit/V_1769/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120415165531/http://astro.ukho.gov.uk/nao/transit/V_1769/ |date=2012-04-15 }} [7&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;]&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1874 දෙසැම්බර් 9 &lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;01:49&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;04:07&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;06:26&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;[[පිට්ට්‍රෝ ටක්නි]] [https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%B7%E0%B7%8F%E0%B6%BB%E0%B6%AD_%E0%B6%A2%E0%B6%B1%E0%B6%BB%E0%B6%A2%E0%B6%BA ඉන්දියා] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141110074955/http://astro.ukho.gov.uk/nao/transit/V_1526/ |date=2014-11-10 }}වේ ගවේෂණ කිරීමට මඟ පෙන්වන ලදී.[[ප්‍රංශ ගවේෂණ නවසීලන්තය දක්වා]]ත් [[බ්‍රිතාන්‍ය ගවේෂණ හවායි දක්වා]]ත් වර්ධනය වී ඇත. &lt;/td&gt;
&lt;td&gt;[http://astro.ukho.gov.uk/nao/transit/V_1874/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181219183906/http://astro.ukho.gov.uk/nao/transit/V_1874/ |date=2018-12-19 }} [8&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;]&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1882 දෙසැම්බර් 6 &lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;13:57&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;17:06&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;20:15&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;[[ජෝන් පිලිප් සුසා]] [[සිකුරු සංක්‍රාන්තියේ ඉදිරි ගමන]] මැඩලන ලදී.&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;[http://astro.ukho.gov.uk/nao/transit/V_1882/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181219183909/http://astro.ukho.gov.uk/nao/transit/V_1882/ |date=2018-12-19 }} [9&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;]&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;2004 ජුනි 8 &lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;05:13&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;08:20&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;11:26&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;විවිධ මාධ්‍ය මඟින් ප්‍රචාරය කරන සිකුරු සංක්‍රාන්තිය පිලිබඳ වීඩියෝවන් .&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;[http://astro.ukho.gov.uk/nao/transit/V_2004/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181219182444/http://astro.ukho.gov.uk/nao/transit/V_2004/ |date=2018-12-19 }} [10&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;]&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt; 2012 ජුනි 5,6 &lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;22:09&lt;br&gt;
&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;ජුනි  5 &lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;01:29&lt;br&gt;
&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;ජුනි 6 &lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;04:49&lt;br&gt;
&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;ජුනි 6 &lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;පුර්ණ සංක්‍රාන්තිය පසිෆික් සහ පෙරදිග ආසියාවට දර්ශනය වේ. එහි ආරම්භය උතුරු ඇමෙරිකාවට දර්ශනය වේ.එහි අවසානය යුරෝපයට දර්ශනය වේ.&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;[http://astro.ukho.gov.uk/nao/transit/V_2012/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171027163209/http://astro.ukho.gov.uk/nao/transit/V_2012/ |date=2017-10-27 }} [11&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;]&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;&lt;br /&gt;

&lt;table class=&quot;wikitable&quot;&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;th colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background:#ccc;&quot;&gt;සිකුරු සංක්‍රාන්තියේ අනාගතය  &lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;th rowspan=&quot;2&quot;&gt;දිනය &lt;br&gt;
&lt;/th&gt;
&lt;th colspan=&quot;3&quot;&gt;වේලාව(යූ.ටි.සී)&lt;/th&gt;
&lt;th rowspan=&quot;2&quot;&gt;සටහන් &lt;/th&gt;

&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;th&gt;ආරම්භය &lt;/th&gt;
&lt;th&gt;මද්‍යය &lt;/th&gt;
&lt;th&gt;අවසානය &lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;2117 දෙසැම්බර් 10-11 &lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;23:58&lt;br&gt;
&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;දෙසැම්බර් 10&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;02:48&lt;br&gt;
&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;දෙසැම්බර් 11&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;05:38&lt;br&gt;
&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;දෙසැම්බර් 11&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;මුළු පෙරදිග චිනයට,ජපානයට,තායිවානයට,ඉන්දුනීසියාවට,ඔස්ට්‍රේලියාවට දර්ශනය වේ. ඇෆ්රිකාවේ බොහෝ ප්‍රදේශයකටද,ඉන්දියාවට සහ මැදපෙරදිගටද අර්ධ වශයෙන් දර්ශනය වේ.&lt;/td&gt;

&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;2125 දෙසැම්බර් 8 &lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;13:15&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;16:01&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;18:48&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;දකුණු ඇමෙරිකාවට සහ පෙරදිග ඇමෙරිකාවට පුර්ණ වශයෙන්ද බටහිර ඇමෙරිකාවට,යුරෝපයට සහ ඇෆ්රිකවට අර්ධ වශයෙනි.&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;2247 ජුනි 11 &lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;08:42&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;11:33&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;14:25&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;ඇමෙරිකාවට,යුරෝපයට සහ මැද පෙරදිගට පුර්ණ වශයෙන් දර්ශනය වේ.පෙරදිග ආසියාවට,උතුරු සහ දකුණු ඇමෙරිකාවට සහ ඉන්දුනීසියාවට අර්ධ වශයෙනි.&lt;/td&gt;

&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;2255 ජුනි 9 &lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;01:08&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;04:38&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;08:08&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;රුසියාවට ,ඉන්දියාවට ,චීනයට  සහ බටහිර ඕස්ට්‍රේලියාවට පුර්ණ වශයෙන් දර්ශනය වේ. ඇෆ්රිකාවට,යුරෝපයට සහ බටහිර ඇමෙරිකාවට අර්ධ වශයෙන් දර්ශනය වේ.&lt;/td&gt;

&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;2360 දෙසැම්බර් 12-13 &lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;22:32&lt;br&gt;
&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt; දෙසැම්බර් 12 &lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;01:44&lt;br&gt;
&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;දෙසැම්බර් 13 &lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;04:56&lt;br&gt;
&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;දෙසැම්බර් 13 &lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;ඉන්දුන්සියාවේ බොහෝ ප්‍රදෙශයන්ටත් ඔස්ට්‍රේලියාවටත් පුරන් වශයෙන් දර්ශනය වේ. ආසියාවට, ඇෆ්රිකාවට සහ ඇමෙරිකාවේ බටහිර අර්ධයට අර්ධ වශයෙනි.&lt;/td&gt;

&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;2368 දෙසැම්බර් 10 &lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;12:29&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;14:45&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;17:01&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;දකුණු ඇමෙරිකාවටත්, බටහිර ඇෆ්රිකාවටත්,පුර්ණ වශයෙන් දර්ශනය වේ. යුරෝපයට බටහිර ඇමෙරිකාවට සහ මද පෙරදිගට අරිධ වශයෙනි.&lt;/td&gt;

&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;2490 ජුනි 12 &lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;11:39&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;14:17&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;16:55&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;ඇමෙරිකාවේ බොහෝ ප්‍රදේශයක් හරහාද,බටහිර ඇෆ්රිකාව හා යුරෝපයටද පුඋර්න් වශයෙන් දර්ශනය වේ.පෙරදිග ඇෆ්රිකවටත්,මැදපෙරදිග සහ ආසියාවටත් අර්ධ වශයෙන් දර්ශනය වේ.&lt;/td&gt;

&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;2498 ජුනි 10 &lt;/span&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;03:48&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;07:25&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;11:02&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;යුරෝපයේ බොහෝ ප්‍රදේශයක් හරහා දර්ශනය වේ. ආසියාවටද, මැද පෙරදිගටද , සහ නැගෙනහිර අප්‍රිකාවටද එසේමය. නැගෙනහිර අමෙරිකාවටද,ඉන්දුනීසියාව සහ ඔස්ට්‍රේලියාවටද අර්ධ වශයෙන් දර්ශනය වේ.&lt;/td&gt;

&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;&lt;br /&gt;

=== සුළුවෙන් සිදුවන සහ සමකාලින සංක්‍රාන්ති  ===

=== තවත් බැලිය හැකි  ===
[[අඟහරු සංක්‍රාන්තිය]]
=== සටහන්  ===
{{Reflist|2}}

=== වැඩිදුර කියවීම්  ===
[[ප්‍රවර්ගය:තාරකා විද්‍යාව]]</text>
      <sha1>p2zquow206i2z1osamuwz76piu37aj2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාංචිය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53471</id>
    <revision>
      <id>792720</id>
      <parentid>785839</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T13:44:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="188063" sha1="77932plx7v8o5wcjdk4upzc0sso8qer" xml:space="preserve">{{short description|ඉන්දියාවේ මධ්‍ය ප්‍රදේශ් හි පිහිටි මහා ස්තූපය නිසා ප්‍රකට බෞද්ධ විහාර සංකීර්ණය}}
{{Infobox building
| image               = East Gateway - Stupa 1 - Sanchi Hill 2013-02-21 4398.JPG
| image_caption       = සාංචියේ මහා ස්තූපය, නැගෙනහිර තොරණ.
| pushpin_map         = India#India Madhya Pradesh
| pushpin_relief      = yes
| pushpin_map_caption = සාංචි
| map_dot_label       = සාංචි
| building_type       = [[ස්තූපය]] සහ අවට ගොඩනැගිලි
| location            = [[සාංචි නගරය]], [[මධ්‍ය ප්‍රදේශ්]], [[ඉන්දියාව]], [[ආසියාව]]
| architectural_style = [[බෞද්ධ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය|බෞද්ධ]]
| start_date          = ක්‍රි.පූ. 3වන සියවස
| inauguration_date   = 
| demolition_date     = 
| height              = {{convert|16.46|m|ft|abbr=on}} (මහා ස්තූපයේ ගර්භය)
| diameter            = {{convert|36.6|m|ft|0|abbr=on}} (මහා ස්තූපයේ ගර්භය)
| other_dimensions    = 
| embedded            = 
  {{Infobox UNESCO World Heritage Site
  |child = yes
  |Official_name = සාංචියේ බෞද්ධ ස්මාරක
  |ID = 524
  |Year = 1989
  |Criteria = Cultural: i, ii, iii, iv, vi
}}
}}
{{coord|23.479223|77.739683|display=title}}

[[File:Section of Stupa at Sanchi India.jpg|thumb|පරිමාණ සමඟ ස්තූපයේ හරස්කඩක්]]
'''සාංචි ස්තූපය''' ඉන්දියාවේ [[මධ්‍ය ප්‍රදේශ්]] ප්‍රාන්තයේ [[රායිසේන් දිස්ත්‍රික්කය|රායිසේන් දිස්ත්‍රික්කයේ]] [[සාංචි නගරය|සාංචි නගරයේ]] පිහිටා ඇත. එය [[මධ්‍ය ප්‍රදේශ්]] හි අගනුවර වන [[භෝපාල්]] සිට කිලෝමීටර 46ක් (සැතපුම් 29) ඊසානදිගට වන්නට පිහිටා තිබේ.
{{BuddhasHolySites}}

සාංචියේ මහා [[ස්තූපය]] ඉන්දියාවේ පැරණිතම පාෂාණමය ඉදිකිරීමක් වන අතර, එය [[ඉන්දියානු ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය|ඉන්දියානු ගෘහනිර්මාණ ශිල්පයේ]] වැදගත් ස්මාරකයක් වේ.&lt;ref&gt;[http://www.frontline.in/archives.htm Buddhist Art] Frontline Magazine 13–26 May 1989&lt;/ref&gt; මෙහි මුල් නිර්මාණය ක්‍රි.පූ. 3වන සියවසේ [[අශෝක]] අධිරාජයාගේ මූලිකත්වයෙන් සිදු විය. එහි ගර්භය සරල අර්ධ ගෝලාකාර ගඩොළු ව්‍යූහයක් වූ අතර, එහි [[බුදුන් වහන්සේ]]ගේ ධාතූන් තැන්පත් කොට තිබිණි. It was crowned by the ''chhatri'', a parasol-like structure symbolising high rank, which was intended to honour and shelter the relics. The original construction work of this stupa was overseen by Ashoka, whose wife Devi was the daughter of a merchant of nearby [[Vidisha]]. Sanchi was also her birthplace as well as the venue of her and Ashoka's wedding. In the 1st century BCE, four elaborately carved [[torana]]s (ornamental gateways) and a balustrade encircling the entire structure were added. The Sanchi Stupa built during Mauryan period was made of bricks. The composite flourished until the 11th century.

Sanchi is the center of a region with a number of stupas, all within a few miles of Sanchi, including [[Satdhara]] (9&amp;nbsp;km to the W of Sanchi, 40 stupas, the [[Relics of Sariputra and Mahamoggallana]], now enshrined in the new Vihara, were unearthed there), [[Bhojpur Stupas|Bhojpur]] (also called Morel Khurd, a fortified hilltop with 60 stupas) and [[Andher Stupas|Andher]] (respectively 11&amp;nbsp;km and 17&amp;nbsp;km SE of Sanchi), as well as [[Sonari Stupa|Sonari]] (10&amp;nbsp;km SW of Sanchi).&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=IUbUDAAAQBAJ&amp;printsec=frontcover&amp;dq=buddhist+landscape&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjl2aqogdrSAhWHyoMKHYD9AoMQ6AEIHzAB#v=onepage&amp;q=buddhist%20landscape&amp;f=false Buddhist Landscapes in Central India: Sanchi Hill and Archaeologies of Religious and Social Change, c. Third Century BC to Fifth Century AD, Julia Shaw, Routledge, 12 Aug 2016]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BCCI&quot;&gt;Buddhist Circuit in Central India: Sanchi, Satdhara, Sonari, Andher, Travel ... [https://books.google.fr/books?id=TOrKExVXXpkC&amp;pg=PT3&amp; p31 ]&lt;/ref&gt; Further south, about 100&amp;nbsp;km away, is [[Saru Maru]]. [[Bharhut]] is 300&amp;nbsp;km to the northeast.

Sanchi Stupa is depicted on the reverse side of the Indian currency note of Rs 200 to signify its importance to Indian cultural heritage.&lt;ref&gt;[https://www.financialexpress.com/photos/business-gallery/821450/rs-50-rs-200-rs-500-and-rs-2000-notes-images-here-are-the-new-currency-notes-released-by-rbi/lite/] Rs 50, Rs 200, Rs 500 and Rs 2000 notes images: Here are the new currency notes released by RBI &lt;/ref&gt;

==හැඳින්වීම==
[[File:Plan of Sanchi.jpg|thumb|300px|සාංචි කඳුගැටයේ පිහිටි ස්මාරකවල සැලැස්ම, අංක 1 සිට 50 තෙක් අංකනය කොට ඇත.]]
වර්තමානයේ සාංචියේ දක්නට ලැබෙන ස්මාරක [[මෞර්ය අධිරාජ්‍යය|මෞර්ය අධිරාජ්‍ය]] යුගයේ (ක්‍රි.පූ. 3වන සියවස) සිට අඛණ්ඩව [[ගුප්ත අධිරාජ්‍යය|ගුප්ත අධිරාජ්‍ය]] යුගය (ක්‍රි.ව. 5වන සියවස) දක්වාත්, සහ අවසානයේ ක්‍රි.ව. 12වන සියවස අවට දී නිර්මාණය වූ බෞද්ධ ස්මාරක සමූහයකි.&lt;ref name=&quot;BC&quot;&gt;{{cite book |title=Buddhist Circuit in Central India: Sanchi, Satdhara, Sonari, Andher, Travel Guide |date=2010 |publisher=Goodearth Publications |isbn=9789380262055 |page=12 |url=https://books.google.com/books?id=TOrKExVXXpkC&amp;pg=PT12 |language=en}}&lt;/ref&gt; මෙය බොහෝවිට ඉන්දියාවේ වඩාත්ම හොඳින් සංරක්ෂණය වී ඇති බෞද්ධ ස්මාරක සමූහය විය හැක.&lt;ref name=&quot;BC&quot;/&gt; මෙහි ඇති පැරණිතම සහ විශාලතම ස්මාරකය වන මහා ස්තූපය හෙවත් ස්‍තූප අංක 1 මුලින්ම මෞර්ය ‍යුගයේ ඉදිවූ අතර, එය අසල [[අශෝක ස්තම්භ]]යක් ද පිහිටුවා තිබිණි.&lt;ref name=&quot;BC&quot;/&gt; පසුකාලීන සියවස්වල දී, විශේෂයෙන්ම [[ශුංග අධිරාජ්‍යය|ශුංග]] සහ [[සාතවාහන අධිරාජ්‍යය|සාතවාහනයන්ගේ]] කාලසීමාවේ දී මහා ස්තූපය විශාල කොට තනවා අලංකාර තොරණ සහ වේදිකා ද එක් කරන ලදී. එසේම මෙය ආසන්නයේ කුඩා ස්තූප, විශේෂයෙන් [[සාංචි ස්තූප අංක 2|ස්‍තූප අං.2]], සහ ස්තූප අං.3. ඉදිකරන ලදී&lt;ref name=&quot;BC&quot;/&gt; 

ඉන් අනතුරුව, [[ගුප්ත අධිරාජ්‍යය|ගුප්ත අධිරාජ්‍ය]] යුගය තෙක්ම එයට විවිධ අංග එක් කෙරිණි. මේ අනුව, සමස්තයක් වශයෙන් ගත්කළ සාංචිය [[පුරාතන ඉන්දියානු ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය|පුරාතන ඉන්දියානු ගෘහනිර්මාණ ශිල්පයේ]] සහ ඉන්දියානු [[බෞද්ධ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය|බෞද්ධ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පයේ]] විකාසනය පෙන්වන කැඩපතක් බඳු ය. මෙමඟින් මුල්කාලීන බුද්ධාගම, එහි ආදිතම කලා සම්ප්‍රදායයන් සහ [[ඉන්දියානු උපමහාද්වීපයේ බුද්ධාගමේ පරිහානිය|ඉන්දීය උපමහාද්වීපයේ බුද්ධාගමේ පරිහානිය]] තෙක් කාලසීමාව නිරූපණය කරයි.&lt;ref name=&quot;BC&quot;/&gt;{{-}}

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;175px&quot;&gt;
File:General view of the Stupas at Sanchi.jpg|''සාංචි ස්තූපවල සාමන්‍ය දර්ශනය'' [[ෆ්‍රෙඩ්‍රික් චාර්ල්ස් මේසී|එෆ්.සී. මේසී]], 1851 (මහා ස්තූපය කඳු මුදුනේ ද, ස්තූප අංක 2 ඉදිරියෙන් ද වේ)
File:रायसेनमण्डलम्.jpg|ක්‍රි.පූ. 3වන සියවසේ ආරම්භ වූ මහා ස්තූපය (ස්තූප අං.1),
File:Sanchi Stupa No2.jpg|ස්තූප අං.2
File:003 Front View (33709016166).jpg|ස්තූප අං.3
File:Temple 17 - Buddhist Monument - Sanchi Hill 2013-02-21 4494.JPG|බෞද්ධ විහාරය, අං.17
&lt;/gallery&gt;.            හරි

== මෞර්ය යුගය (ක්‍රි.පූ. 3වන සියවස)==
[[File:Sanchi pillar of Ashoka.jpg|thumb|upright|left|සාංචියේ අශෝක ස්තම්භය.]]
සාංචියේ &quot;මහා ස්තූපය&quot; මෙහි ඇති පැරණිතම ව්‍යූහය වන අතර, එය මුලින් නිර්මාණය කරන ලද්දේ ක්‍රි.පූ. 3වන සියවසේ [[මෞර්ය අධිරාජ්‍යය|මෞර්ය අධිරාජ]] [[අශෝක]] විසිනි.&lt;ref name=&quot;Alī Jāvīd p.50&quot;&gt;World Heritage Monuments and Related Edifices in India, Volume 1 p.50 by Alī Jāvīd, Tabassum Javeed, Algora Publishing, New York [https://books.google.com/books?id=fg-lGID3WpQC&amp;pg=PA50]&lt;/ref&gt; මෙහි මධ්‍යය [[බුදුන් වහන්සේ]]ගේ [[ධාතු]] නිධන් කොට තැනූ අර්ධ ගෝලාකාර  ගඩොල් නිමැවුමකින් සමන්විත විය.&lt;ref name=&quot;Alī Jāvīd p.50&quot; /&gt; එහි පාදම වටා උස්වූ පේසාවක් පිහිටි අතර, ගර්භය මත ගරාදි වැටක් සහ උසස් බව හැඟවීම උදෙසා [[ඡත්‍රය]]ක් ද සවිකොට තිබිණ.&lt;ref name=&quot;Marshall 31&quot;&gt;Marshall, &quot;A Guide to Sanchi&quot; [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.459148 p.31]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[බුත්කාරා ස්තූපය]] මෞර්ය යුගයේ ඉදිවූ එවැනි අර්ධ ගෝලාකාර ස්තූප ගොඩනැගිල්ලක්න්වන අතර, එය පිළිබඳ පුරාවිද්‍යා වාර්තා ගණනාවක් හමුවේ.&lt;/ref&gt; මෙහි මුල් ස්‍තූපය වර්තමාන ස්තූපයේ විෂ්කම්භයෙන් අඩක් පමණ වූ අතර, [[ශුංගයෝ|ශුංගයන්]] විසින් එය විශාල කොට ඇත. වර්තමානයේ පාෂාණයෙන් ආවරණය කිට තිබුණ ද, අතීතයේ එය ගඩොල්වලින් ආවරණය කොට තිබිණි.&lt;ref name=&quot;Marshall 31&quot; /&gt;

According to one version of the [[Mahavamsa]], the Buddhist chronicle of [[Sri Lanka]], Ashoka was closely connected to the region of Sanchi. When he was heir-apparent and was journeying as Viceroy to [[Ujjain]], he is said to have halted at [[Vidisha]] (10 kilometers from Sanchi), and there married the daughter of a local banker. She was called [[Devi (wife of Ashoka)|Devi]] and later gave Ashoka two sons, Ujjeniya and [[Mahinda (Buddhist monk)|Mahendra]], and a daughter [[Sanghamitta]]. After Ashoka's accession, Mahendra headed a Buddhist mission, sent probably under the auspices of the Emperor, to Sri Lanka, and that before setting out to the island he visited his mother at Chetiyagiri near Vidisa, thought to be Sanchi. He was lodged there in a sumptuous vihara or monastery, which she herself is said to have had erected.&lt;ref&gt;Marshall, &quot;A Guide to Sanchi&quot; [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.459148 p.8ff] Public Domain text&lt;/ref&gt;

=== අශෝක ස්තම්භය ===
{{see also|අශෝක ස්තම්භ}}
[[File:Sanchi pillar capital reconstitution after Percy Brown (Black and white).jpg|thumb|300px|The [[capital (architecture)|capital]] of the Sanchi pillar of [[Ashoka]], as discovered (left), and simulation of original appearance (right).&lt;ref&gt;[[:File:Sanchi pillar of Ashoka.jpg|Drawing reconstruction by F.C. Maisey for reference]]&lt;/ref&gt; It is very similar to the [[Lion Capital of Ashoka]] at [[Sarnath]], except for the [[abacus (architecture)|abacus]], here adorned with [[flame palmette]]s and facing [[geese]], 250 BCE. [[Sanchi Archaeological Museum]].&lt;ref name=&quot;p.25-28 Ashoka pillar&quot;&gt;Described in Marshall [https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.532798 p.25-28 Ashoka pillar].&lt;/ref&gt;]]
A pillar of finely polished sandstone, one of the [[Pillars of Ashoka]], was also erected on the side of the main [[Torana]] gateway. The bottom part of the pillar still stands. The upper parts of the pillar are at the nearby [[Sanchi Archaeological Museum]]. The capital consists in four lions, which probably supported a [[Wheel of Law]],&lt;ref&gt;Buddhist Architecture
by Huu Phuoc Le [https://books.google.com/books?id=9jb364g4BvoC&amp;pg=PA155 p.155]&lt;/ref&gt; as also suggested [[:File:Carving of Ashokan pillar at Sanchi.jpg|by later illustrations among the Sanchi reliefs]]. The pillar has an Ashokan inscription ([[List of Edicts of Ashoka|Schism Edict]])&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=9jb364g4BvoC&amp;pg=PA155 Buddhist Architecture by Huu Phuoc Le, 2010,  p.155]&lt;/ref&gt; and an inscription in the ornamental [[Sankha Lipi]] from the Gupta period.&lt;ref name=&quot;Alī Jāvīd p.50&quot; /&gt; The Ashokan inscription is engraved in early [[Brahmi]] characters. It is unfortunately much damaged, but the commands it contains appear to be the same as those recorded in the [[Sarnath]] and [[Kausambi]] edicts, which together form the three known instances of Ashoka's &quot;Schism Edict&quot;. It relates to the penalties for schism in the Buddhist sangha:

{{quote|...&amp;nbsp;the path is prescribed both for the monks and for the nuns. As long as (my) sons and great-grandsons (shall reign; and) as long as the Moon and the Sun (shall endure), the monk or nun who shall cause divisions in the [[Sangha]], shall be compelled to put on white robes and to reside apart. For what is my desire? That the Sangha may be united and may long endure.|Edict of [[Ashoka]] on the Sanchi pillar.&lt;ref&gt;John Marshall, &quot;A Guide to Sanchi&quot; [https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.459148 p.93] Public Domain text&lt;/ref&gt;}}

The pillar, when intact, was about 42 feet in height and consisted of round and slightly tapering monolithic shaft, with bell-shaped capital surmounted by an [[abacus (architecture)|abacus]] and a crowning ornament of four lions, set back to back, the whole finely finished and polished to a remarkable luster from top to bottom. The abacus is adorned with four [[flame palmette]] designs separated one from the other by pairs of [[geese]], symbolical perhaps of the flock of the Buddha's disciples. The lions from the summit, though now quite disfigured, still testify to the skills of the sculptors.&lt;ref name=&quot;Marshall 90&quot;&gt;Marshall, &quot;A Guide to Sanchi&quot; [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.459148 p.90ff] Public Domain text&lt;/ref&gt;

The [[sandstone]] out of which the pillar is carved came from the quarries of [[Chunar]] several hundred miles away, implying that the builders were able to transport a block of stone over forty feet in length and weighing almost as many tons over such a distance. They probably used water transport, using rafts during the rainy season up until the Ganges, Jumna and Betwa rivers.&lt;ref name=&quot;Marshall 90&quot; /&gt;

===Temple 40===
{{multiple image
| align    = right
| image1   = Sanchi Temple 40.jpg
| width1   = 215
| caption1 = [[Sanchi Temple 40]] was a 3rd century BCE temple, one of the first known in India, constructed around the same time as the core of the Great Stupa.
| image2   = IA Temple 40 Sanchi.jpg
| width2   = 160
| caption2 = Conjectural recontruction of the original timber-built Temple 40, burnt down in the 2nd century BCE.
}}
Another structure which has been dated, at least partially, to the 3rd century BCE, is the so-called [[:Commons:category:Sanchi Temple 40|Temple 40]], one of the first instances of free-standing temples in India.&lt;ref name=&quot;BA147&quot;&gt;Buddhist Architecture, Lee Huu Phuoc, Grafikol 2009, p.147&lt;/ref&gt; Temple 40 has remains of three different periods, the earliest period dating to the Maurya age, which probably makes it contemporary to the creation of the Great Stupa. An inscription even suggests it might have been established by [[Bindusara]], the father of Ashoka.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Singh |first1=Upinder |title=The Idea of Ancient India: Essays on Religion, Politics, and Archaeology |date=2016 |publisher=SAGE Publications India |isbn=9789351506454 |url=https://books.google.com/books?id=zmAlDAAAQBAJ&amp;pg=PT67 |language=ar}}&lt;/ref&gt; The original 3rd century BCE temple was built on a high rectangular stone platform, 26.52&amp;times;14&amp;times;3.35 metres, with two flights of stairs to the east and the west. It was an [[apsidal]] hall, probably made of timber. It was burnt down sometime in the 2nd century BCE.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Abram |first1=David |last2=(Firm) |first2=Rough Guides |title=The Rough Guide to India |date=2003 |publisher=Rough Guides |isbn=9781843530893 |url=https://books.google.com/books?id=kAMik_6LbwUC&amp;pg=PA393 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Guide to Sanchi&quot;&gt;{{cite book |last1=Marshall |first1=John |title=Guide to Sanchi |date=1955 |url=https://archive.org/stream/in.gov.ignca.4365/4365#page/n153/mode/2up}}&lt;/ref&gt; 

Later, the platform was enlarged to 41.76&amp;times;27.74 metres and re-used to erect a pillared hall with fifty columns (5&amp;times;10) of which stumps remain. Some of these pillars have inscriptions of the 2nd century BCE. In the 7th or 8th century a small shrine was established in one corner of the platform, re-using some of the pillars and putting them in their present position.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Chakrabarty |first1=Dilip K. |title=India: An Archaeological History: Palaeolithic Beginnings to Early Historic Foundations |date=2009 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780199088140 |url=https://books.google.com/books?id=wPQtDwAAQBAJ&amp;pg=PT424 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Guide to Sanchi&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:0 auto;&quot;  align=&quot;center&quot;  colspan=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 80%; width: 100%;&quot;
|+ style=&quot;background:#F4A460; font-size: 100%; text-align:center&quot;| Maurya structures and decorations at Sanchi&lt;br /&gt;(3rd century BCE)
|-
|align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 100%; width: 1%;&quot;|[[File:Sanchi Great Stupa Mauryan configuration.jpg|250px]]&lt;br /&gt;Approximate reconstitution of the Great Stupa with its [[pillar of Ashoka]], under the [[Mauryan Empire|Mauryas]] circa 260 BCE.
|
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180px&quot;&gt;
File:Ashokan Pillar - Stupa 1 - Sanchi Hill 2013-02-21 4361.JPG|Remains of the [[Pillars of Ashoka|Ashokan Pillar]] in polished stone (right of the Southern Gateway), with its Edict.
File:Minor Pillar Edict of Ashoka at Sanchi.jpg|Sanchi [[Minor Pillar Edicts|Minor Pillar Edict]] of [[Ashoka]], in-situ (detail of the previous image).
File:Ashoka pillar remains near Southern Gateway Stupa 1 Sanchi.jpg|Remains of the shaft of the pillar of Ashoka, under a shed near the Southern Gateway.
File:Sanchi capital right side view.jpg|Side view of the capital. [[Sanchi Archaeological Museum]].&lt;ref name=&quot;p.25-28 Ashoka pillar&quot;/&gt;
&lt;/gallery&gt;
|}

== ශුංග යුගය (ක්‍රි.පූ. 2වන සියවස)==
On the basis of [[Ashokavadana]], it is presumed that the stupa may have been vandalized at one point sometime in the 2nd century BCE, an event some have related to the rise of the Shunga emperor [[Pushyamitra Shunga]] who overtook the Mauryan Empire as an army general. It has been suggested that Pushyamitra may have destroyed the original stupa, and his son [[Agnimitra]] rebuilt it.&lt;ref&gt;&quot;Who was responsible for the wanton destruction of the original brick stupa of [[Ashoka]] and when precisely the great work of reconstruction was carried out is not known, but it seems probable that the author of the former was [[Pushyamitra Shunga|Pushyamitra]], the first of the [[Shunga Empire|Shunga]] kings (184-148 BC), who was notorious for his hostility to Buddhism, and that the restoration was affected by [[Agnimitra]] or his immediate successor.&quot; in John Marshall, ''A Guide to Sanchi,'' p. 38. Calcutta: Superintendent, Government Printing (1918).&lt;/ref&gt; The original brick stupa was covered with stone during the Shunga period.

Given the rather decentralized and fragmentary nature of the Shunga state, with many cities actually issuing their own coinage, as well as the relative dislike of the Shungas for Buddhism, some authors argue that the constructions of that period in Sanchi cannot really be called &quot;Shunga&quot;. They were not the result of royal sponsorship, in contrast with what happened during the Mauryas, and most of the dedications at Sanchi were private or collective, rather than the result of royal patronage.&lt;ref&gt;Buddhist Landscapes in Central India: Sanchi Hill and Archaeologies of Religious and Social Change, c. Third Century BC to Fifth Century AD Julia Shaw, Routledge, 2016 [https://books.google.com/books?id=IUbUDAAAQBAJ&amp;pg=PR58 p.58]&lt;/ref&gt;

The style of the Shunga period decorations at Sanchi bear a close similarity to those of [[Bharhut]], as well as the peripheral balustrades at the [[Mahabodhi Temple]] in [[Bodh Gaya]].
[[File:Sanchi Great Stupa under the Sungas.jpg|thumb|300px|The Great Stupa under the [[Sungas]]. The Sungas nearly doubled the diameter of the initial stupa, encasing it in stone, and built a [[balustrade]] and a [[guard rail|railing]] around it.]]

=== Great Stupa (No 1) ===

During the later rule of the Shunga, the stupa was expanded with stone slabs to almost twice its original size. The dome was flattened near the top and crowned by three superimposed parasols within a square railing. With its many tiers it was a symbol of the [[dharma]], the Wheel of the Law. The dome was set on a high circular drum meant for [[circumambulation]], which could be accessed via a double staircase. A second stone pathway at ground level was enclosed by a stone balustrade. The railings around Stupa 1 do not have artistic reliefs. These are only slabs, with some dedicatory inscriptions. These elements are dated to circa 150 BCE,&lt;ref name=&quot;Shaw 88&quot; /&gt; or 175–125 BCE.&lt;ref name=&quot;HP 149&quot; /&gt; Although the railings are made up of stone, they are copied from a wooden prototype, and as John Marshall has observed the joints between the coping stones have been cut at a slant, as wood is naturally cut, and not vertically as stone should be cut. Besides the short records of the donors written on the railings in Brahmi script, there are two later inscriptions on the railings added during the time of the Gupta Period.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Marshall|first1=John|title=A guide to Sanchi|date=1936|publisher=Eastern Book House|location=Patna|isbn=81-85204-32-2|page=36}}&lt;/ref&gt; Some reliefs are visible on the stairway balustrade, but they are probably slightly later than those at Stupa No2,&lt;ref name=&quot;Allen&quot; /&gt; and are dated to 125–100 BCE.&lt;ref name=&quot;HP 149&quot;&gt;''Buddhist Architecture'' Huu Phuoc Le, Grafikol, 2010 [https://books.google.com/books?id=9jb364g4BvoC&amp;pg=PA149 p.149]&lt;/ref&gt; Some authors consider that these reliefs, rather crude and without obvious Buddhist connotations, are the oldest reliefs of all Sanchi, slightly older even than the reliefs of [[Sanchi Stupa No.2]].&lt;ref name=&quot;HP 149&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:0 auto;&quot;  align=&quot;center&quot;  colspan=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 80%; width: 100%;&quot;
|-
| colspan=2 style=&quot;background:#CD853F; font-size: 100%; text-align:center&quot;| '''Great Stupa (No1). Shunga period structures and decorations&lt;br /&gt;(2nd century BCE)'''
|-
| style=&quot;background:#DEB887; font-size: 100%; width: 1%; text-align: center&quot;|[[File:Great Sanchi Stupa Side view.jpg|200px]]&lt;br /&gt;Great Stupa&lt;br /&gt;(Stupa expansion and balustrades only are Shunga).&lt;br /&gt;Undecorated ground railings dated to approximately 150 BCE.&lt;ref name=&quot;Shaw 88&quot; /&gt; Some reliefs on the stairway balustrade.
|
&lt;gallery&gt;
File:Interiors of Stupa 1.JPG|Shunga balustrade and staircase.
File:Great Sanchi Stup masonry work.jpg|Shunga stonework.
File:Donation engravings on Vedika, Sanchi.jpg|Shunga vedika (railing) with inscriptions.
File:Great Sanchi Stupa Gallery (3).jpg|Deambulatory pathway.
File:Stupa 1, Sanchi 03.jpg|Summit railing and umbrellas.
&lt;/gallery&gt;&lt;br /&gt;
'''Stairway balustrade reliefs'''&lt;br /&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;70px&quot;&gt;
Balustrade flame palmette Sanchi Stupa No1.jpg|[[Flame palmette]].
Balustrade flame palmette and lotus Sanchi Stupa No1.jpg|Flame palmette and lotus.
Balustrade peacock Sanchi Stupa No1.jpg|[[Peacock]].
File:Sanchi Stupa 1 Ballustrade Centaur.jpg|Woman riding a [[Centaur]].
File:Sanchi Stupa 1 Ballustrade Lotus.jpg|Lotus.
File:Sanchi Stupa 1 Ballustrade half lotus.jpg|Half lotus.
File:Sanchi Stupa 1 Ballustrade lion.jpg|Lion.
File:Sanchi Stupa 1 Ballustrade elephant.jpg|Elephant.
File:Sanchi Stupa 1 Ballustrade Elephant with branch.jpg|Elephant with branch.
Balustrade floral motif Sanchi Stupa No1.jpg|Floral motif.
&lt;/gallery&gt;
|}

=== Stupa No. 2: the first Buddhist reliefs ===

{{main|Sanchi Stupa No. 2}}
[[File:Sanchi Stupa 2 man on horse.jpg|thumb|left|Mason's marks in [[Kharoshti]] indicate that craftsmen from the north-west were responsible for foreign reliefs of Stupa No. 2.&lt;ref name=&quot;AG&quot; /&gt; This medallion was made circa 115 BCE.&lt;ref name=&quot;Shaw 90&quot; /&gt;]]
The stupas which seem to have been commissioned during the rule of the Shungas are the Second and then the Third [[stupa]]s (but not the highly decorated gateways, which are from the following [[Satavahana]] period, as known from inscriptions), following the ground balustrade and stone casing of the Great Stupa (Stupa No 1). The reliefs are dated to circa 115 BCE for the medallions, and 80 BCE for the pillar carvings,&lt;ref name=&quot;Shaw 90&quot;&gt;Buddhist Landscapes in Central India: Sanchi Hill and Archaeologies of Religious and Social Change, C. Third Century BC to Fifth Century AD, Julia Shaw, Left Coast Press, 2013 [https://books.google.com/books?id=jzkyBgAAQBAJ&amp;pg=PA90 p.90]&lt;/ref&gt; slightly before the reliefs of [[Bharhut]] for the earliest, with some reworks down to the 1st century CE.&lt;ref name=&quot;Shaw 88&quot;&gt;Buddhist Landscapes in Central India: Sanchi Hill and Archaeologies of Religious and Social Change, C. Third Century BC to Fifth Century AD, Julia Shaw, Left Coast Press, 2013 [https://books.google.com/books?id=jzkyBgAAQBAJ&amp;pg=PA88 p.88ff]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Shaw 90&quot; /&gt;

[[File:Sunga railings detail.jpg|thumb|Sunga period railings were initially blank (left: Great Stupa), and only started to be decorated circa 115 BCE with [[Sanchi Stupa No.2|Stupa No.2]] (right).&lt;ref name=&quot;Walters&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Bell 15&quot; /&gt;]]
[[Sanchi Stupa No.2|Stupa No. 2]] was established later than the Great Stupa, but it is probably displaying the earliest architectural ornaments.&lt;ref name=&quot;Allen&quot;&gt;Ornament in Indian Architecture Margaret Prosser Allen, University of Delaware Press, 1991 [https://books.google.com/books?id=vyXxEX5PQH8C&amp;pg=PA18 p.18]&lt;/ref&gt; For the first time, clearly Buddhist themes are represented, particularly the four events in the life of the Buddha that are: the Nativity, the Enlightenment, the First Sermon and the Decease.&lt;ref&gt;Buddhist Architecture, Huu Phuoc Le, Grafikol, 2010 [https://books.google.com/books?id=9jb364g4BvoC&amp;pg=PA149 p.149]&lt;/ref&gt;

The decorations of Stupa No. 2 have been called &quot;the oldest extensive stupa decoration in existence&quot;,&lt;ref name=&quot;Walters&quot;&gt;&quot;The railing of Sanchi Stupa No.2, which represents the oldest extensive stupa decoration in existence, (and) dates from about the second century B.C.E.&quot; Constituting Communities: Theravada Buddhism and the Religious Cultures of South and Southeast Asia, John Clifford Holt, Jacob N. Kinnard, Jonathan S. Walters, SUNY Press, 2012 [https://books.google.com/books?id=PnnG8sclrdYC&amp;pg=PA197 p.197]&lt;/ref&gt; and this Stupa is considered as the birthplace of [[Jataka]] illustrations.&lt;ref name=&quot;Bell 15&quot;&gt;Didactic Narration: Jataka Iconography in Dunhuang with a Catalogue of Jataka Representations in China, Alexander Peter Bell, LIT Verlag Münster, 2000 [https://books.google.com/books?id=77hHrXX4COgC&amp;pg=PA15 p.15ff]&lt;/ref&gt; The reliefs at Stupa No.2 bear mason marks in [[Kharoshthi]], as opposed to the local [[Brahmi]] script.&lt;ref name=&quot;AG&quot; /&gt; This seems to imply that foreign workers from the north-west (from the region of [[Gandhara]], where [[Kharoshthi]] was the current script) were responsible for the motifs and figures that can be found on the railings of the stupa.&lt;ref name=&quot;AG&quot;&gt;An Encyclopaedia of Indian Archaeology, by [[Amalananda Ghosh]], BRILL [https://books.google.fr/books?id=Wba-EZhZcfgC&amp;pg=PA295 p.295]&lt;/ref&gt; Foreigners from Gandhara are otherwise known to have visited the region around the same time: in 115 BCE, the embassy of [[Heliodurus|Heliodorus]] from [[Indo-Greek]] king [[Antialkidas]] to the court of the [[Sungas]] king [[Bhagabhadra]] in nearby [[Vidisha]] is recorded, in which Heliodorus established the [[Heliodorus pillar]] in a dedication to [[Vāsudeva]]. This would indicate that relations had improved at that time, and that people traveled between the two realms.&lt;ref&gt;Ancient Indian History and Civilization, Sailendra Nath Sen, New Age International, 1999 [https://books.google.com/books?id=Wk4_ICH_g1EC&amp;pg=PA170 p.170]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:0 auto;&quot;  align=&quot;center&quot;  colspan=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 80%; width: 100%;&quot;
|-
|+ style=&quot;background:#CD853F; font-size: 100%; text-align: center&quot;| [[Sanchi Stupa No.2|Stupa No. 2]]. Shunga structures and decorations&lt;br /&gt;(end of 2nd century BCE)
|-
| style=&quot;background:#DEB887; text-align:center ; width: 10%;&quot;  |[[File:Sanchi Stupa No2.jpg|200px]]&lt;br /&gt;Stupa No. 2&lt;br /&gt;Shunga period, but mason's marks in [[Kharoshti]] point to craftsmen from the north-west (region of [[Gandhara]]) for the earliest reliefs (circa 115 BCE).&lt;ref name=&quot;AG&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Shaw 90&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Shaw 88&quot;/&gt;
|
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:Sanchi Stupa 2 man on horse.jpg|Foreigner on a horse. The medallions are dated circa 115 BCE.&lt;ref name=&quot;Shaw 90&quot; /&gt;
File:Lakshmi Sanchi Stupa 2.jpg|[[Lakshmi]] with lotus and two child attendants, probably derived from [[:File:Venus with two cupids 2.jpg|similar images of Venus]]&lt;ref&gt;An Indian Statuette From Pompeii, Mirella Levi D'Ancona, in Artibus Asiae, Vol. 13, No. 3 (1950) [https://ja.scribd.com/document/260301968/An-Indian-Statuette-From-Pompeii p.171]&lt;/ref&gt;
Flying griffin Sanchi Stupa 2.jpg|[[Griffin]] with [[Brahmi script]] inscription.
Female riding a Centaur Sanchi Stupa 2.jpg|Female riding a [[Centaur]].
File:Lotus within beads and reels motif Stupa No2 Sanchi.jpg|Lotus within [[beads and reels]] motif.
&lt;/gallery&gt;
|}

=== Stupa No. 3 ===

Stupa No. 3 was built during the time of the Shungas, who also built the railing around it as well as the staircase. The [[Relics of Sariputra and Mahamoggallana]], the disciples of the Buddha are said to have been placed in Stupa No. 3, and relics boxes were excavated tending to confirm this.&lt;ref&gt;Marshall [https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.459148 p.81]&lt;/ref&gt;

The reliefs on the railings are said to be slightly later than those of Stupa No. 2.&lt;ref name=&quot;HP 149&quot; /&gt;

The single torana gateway oriented to the south is not Shunga, and was built later under the [[Satavahanas]], probably circa 50 BCE.&lt;ref name=&quot;HP 149&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 80%; width: 100%;&quot;
|-
|+ style=&quot;background:#CD853F; font-size: 100%; text-align: center&quot;|Stupa No. 3. Shunga structures and decorations&lt;br /&gt;(2nd century BCE)
|-
| style=&quot;background:#DEB887; text-align:center&quot;|[[File:Stupa 3 - Sanchi Hill 2013-02-21 4268.JPG|200px]]&lt;br /&gt;Stupa No. 3&lt;br /&gt;(Stupa and balustrades only are Shunga).
|
&lt;gallery&gt;
File:005 Stairway Railing (33364948500).jpg|Stairway and railing.
File:006 Floral Design (33749716585).jpg|Lotus medallions.
File:007 Floral Design (33620496811).jpg|Floral designs.
File:Post relief Stupa 3 Sanchi.jpg|Post relief.&lt;ref&gt;Marshall [https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.459148 p.82]&lt;/ref&gt;
File:Sanchi Stupa No 3 relics.jpg|[[Relics of Sariputra and Mahamoggallana]].
&lt;/gallery&gt;
|}

=== Sunga Pillar ===
[[File:Sanchi pillar 25 with own capital.jpg|thumb|upright|Sunga pillar No25 with own capital on the side.]]
Pillar 25 at Sanchi is also attributed to the Sungas, in the 2nd–1st century BCE, and is considered as similar in design to the [[Heliodorus pillar]], locally called ''Kham Baba'' pillar, dedicated by [[Heliodurus|Heliodorus]], the ambassador to the [[Indo-Greek]] king [[Antialkidas]], in nearby [[Vidisha]] circa 100 BCE.&lt;ref name=&quot;Marshall 95&quot;&gt;Marhall, &quot;A Guide to Sanchi&quot; [https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.459148 p.95 Pillar 25]. Public Domain text&lt;/ref&gt; That it belongs to about the period of the Sunga, is clear alike from its design and from the character of the surface dressing.

The height of the pillar, including the capital, is 15&amp;nbsp;ft, its diameter at the base 1&amp;nbsp;ft. 4 in. Up to a height of 4&amp;nbsp;ft. 6 in. the shaft is [[octagonal]]; above that, sixteen-sided. In the octagonal portion all the facets are flat, but in the upper section the alternate facets are fluted, the eight other sides being produced by a concave chamfering of the [[arris]]es of the [[octagon]]. This method of finishing off the arris at the point of transition between the two sections are features characteristic of the second and first centuries BCE. The west side of the shaft is split off, but the tenon at the top, to which the capital was mortised, is still preserved. The capital is of the usual bell-shaped [[Persepolitan]] type, with [[lotus flower|lotus]] leaves falling over the shoulder of the bell. Above this is a circular cable necking, then a second circular necking relieved by a [[bead]] and lozenge pattern, and, finally, a deep square [[abacus]] adorned with a [[Guard rail|railing]] in relief. The crowning feature, probably a lion, has disappeared.&lt;ref name=&quot;Marshall 95&quot; /&gt;

== සාතවාහන යුගය (ක්‍රි.පූ. 1වන සියවස – ක්‍රි.ව. 1වන සියවස)==
{{multiple image
| align    = left
| direction =horizontal
| header=සාතවාහන තොරණ (ක්‍රි.පූ. 50 - 0 පමණ)
| total_width=400
| image1   = South Gateway - Rear Side - Stupa 1 - Sanchi Hill 2013-02-21 4383 with arrow.jpg
| caption1 = &lt;center&gt;අභිලේඛනයකට අනුව (ඊතලය බලන්න), සාංචියේ මහා ස්තූපයේ (ස්තූප අංක 1) දකුණු තොරණ, ප්‍රදානය කොට ඇත්තේ &quot;සාතකර්ණී රජ&quot; සමයේ ය. බොහෝවිට, [[දෙවන සාතකර්ණී]] රජ විය හැක.&lt;ref name=&quot;EP169&quot;&gt;{{cite book |last1=Alcock |first1=Susan E. |last2=Alcock |first2=John H. D'Arms Collegiate Professor of Classical Archaeology and Classics and Arthur F. Thurnau Professor Susan E. |last3=D'Altroy |first3=Terence N. |last4=Morrison |first4=Kathleen D. |last5=Sinopoli |first5=Carla M. |title=Empires: Perspectives from Archaeology and History |date=2001 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521770200 |page=169 |url=https://books.google.com/books?id=MBuPx1rdGYIC&amp;pg=PA169 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;/center&gt;
| image2   = Siri-Satakani inscription Sanchi Stupa 1 Southern Gateway Rear of top architrave.jpg
| caption2 = &lt;center&gt; The inscription appears on the relief of a stupa at the center of the top architrave, at the rear. It is written in three lines in early [[Brahmi script]] over the dome of the stupa in this relief.&lt;ref name=&quot;p.48&quot;&gt;John Marshall, &quot;A guide to Sanchi&quot;, [https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.459148 p.48]&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;Dated circa 50 BCE- 0 CE.&lt;/center&gt;
| footer=
}}
The [[Satavahana Empire]] under [[Satakarni II]] conquered eastern [[Malwa]] from the [[Shunga Empire|Shungas]].&lt;ref name=&quot;IH251&quot;&gt;{{cite book |title=Indian History |publisher=Tata McGraw-Hill Education |isbn=9781259063237 |page=251 |url=https://books.google.com/books?id=ORnlAAAAQBAJ&amp;pg=SL1-PA251 |language=en}}&lt;/ref&gt; This gave the Satavahanas access to the Buddhist site of Sanchi, in which they are credited with the building of the decorated gateways around the original [[Mauryan Empire]] and [[Sunga]] [[stupa]]s.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Jain |first1=Kailash Chand |title=Malwa Through The Ages |date=1972 |publisher=Motilal Banarsidass Publ. |isbn=9788120808249 |page=154 |url=https://books.google.com/books?id=_3O7q7cU7k0C&amp;pg=PA154 |language=en}}&lt;/ref&gt; From the 1st century BCE, the highly decorated gateways were built. The balustrade and the gateways were also colored.&lt;ref name=&quot;Alī Jāvīd p.50&quot; /&gt; Later gateways/toranas are generally dated to the 1st century CE.&lt;ref name=&quot;Allen&quot;/&gt;

The ''[[:File:Siri-Satakani inscription Sanchi Stupa 1 Southern Gateway Rear of top architrave.jpg|Siri-Satakani inscription]]'' in the [[Brahmi script]] records the gift of one of the top [[architrave]]s of the Southern Gateway by the artisans of the Satavahana king [[Satakarni II]]:&lt;ref name=&quot;EP169&quot;&gt;{{cite book |last1=Alcock |first1=Susan E. |last2=Alcock |first2=John H. D'Arms Collegiate Professor of Classical Archaeology and Classics and Arthur F. Thurnau Professor Susan E. |last3=D'Altroy |first3=Terence N. |last4=Morrison |first4=Kathleen D. |last5=Sinopoli |first5=Carla M. |title=Empires: Perspectives from Archaeology and History |date=2001 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521770200 |page=169 |url=https://books.google.com/books?id=MBuPx1rdGYIC&amp;pg=PA169 |language=en}}&lt;/ref&gt;
{{quote|{{Script|Brah|𑀭𑀸𑀜𑁄 𑀲𑀺𑀭𑀺 𑀲𑀸𑀢𑀓𑀡𑀺𑀲}} (රාණෝ සිරි සාතකණිස)&lt;br&gt;{{Script|Brah|𑀆𑀯𑁂𑀲𑀡𑀺𑀲 𑀯𑀸𑀲𑀺𑀣𑀻𑀧𑀼𑀢𑀲}} (ආවේසණිස වාසිඨීපුතස)&lt;br&gt;{{Script|Brah|𑀆𑀦𑀁𑀤𑀲 𑀤𑀸𑀦𑀁}} (ආනන්දස දානං)&lt;p&gt;&quot;[[රාජ]] සිරි සාතකර්ණීගේ, ප්‍රධාන කලාශිල්පී, වාසිඨිගේ පුත් ආනන්දගේ දානයයි&quot;|[[:File:Siri-Satakani inscription Sanchi Stupa 1 Southern Gateway Rear of top architrave.jpg|Inscription of the Southern Gateway of the Great Stupa]]&lt;ref name=&quot;p.48&quot;&gt;John Marshall, &quot;A guide to Sanchi&quot;, [https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.459148 p.48]&lt;/ref&gt;}}

There are some uncertainties about the date and the identity of the [[Satakarni]] in question, as a king Satakarni is mentioned in the [[Hathigumpha inscription]] which is sometimes dated to the 2nd century BCE. Also, several Satavahana kings used the name &quot;Satakarni&quot;, which complicates the matter. Usual dates given for the gateways range from 50 BCE to the 1st century CE, and the builder of the earliest gateways is generally considered to be [[Satakarni II]], who ruled in 50-25 BCE.&lt;ref name=&quot;IH251&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Allen&quot; /&gt; Another early Satavahana monument is known, [[:File:Nasik cave 19.jpg|Cave No.19]] of king [[Kanha (Satavahana dynasty)|Kanha]] (100-70 BCE) at the [[Nasik Caves]], which is much less developed artistically than the Sanchi toranas.

=== මාධ්‍ය සහ කැටයම් ශිල්ප ක්‍රම ===
{{Multiple image
|align=right
|header=සාතවාහනයන් යටතේ ඇත්දත් කැටයම්වල සිට ශෛලමය කැටයම් තෙක්
|image1=Statuetta indiana di Lakshmi, avorio, da pompei, 1-50 dc ca., 149425, 02.JPG
|caption1=[[පොම්පෙයි ලක්ෂ්මී]], ක්‍රි.ව. 1වන සියවස
|width1=138
|image2=Yakshini Sanchi Stupa 1 Eastern Gateway.jpg
|caption2=යක්ෂිණී, නැගෙනහිර තොරණ, සාංචි.
|width2=170
}}
Although made of stone, the [[torana]] gateways were carved and constructed in the manner of wood and the gateways were covered with narrative sculptures. It has also been suggested that the stone reliefs were made by ivory carvers from nearby [[Vidisha]], and an inscription on the Southern Gateway of the Great Stupa (&quot;''[[:File:Worship of the Bodhisattva's hair Sanchi Stupa 1 Southern Gateway.jpg|The Worship of the Bodhisattva's hair]]''&quot;) was dedicated by the Guild of Ivory Carvers of [[Vidisha]].&lt;ref name=&quot;p.51&quot;&gt;World Heritage Monuments and Related Edifices in India, Volume 1 by Alī Jāvīd, Tabassum Javeed, Algora Publishing, 2008 [https://books.google.com/books?id=fg-lGID3WpQC&amp;pg=PA51 p.51]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;In the Realm of Gods and Kings by Andrew Topsfield, Philip Wilson Publishers, 2014  [https://books.google.com/books?id=cEBcAwAAQBAJ&amp;pg=PA250 p.250]&lt;/ref&gt; 

[[File:Vidisha ivory carvers inscription in Sanchi.jpg|thumb|left|upright=1|Inscription ''&quot;Vedisakehi daṃtakārehi rupakaṃmaṃ kataṃ&quot;'' ({{Script|Brah|𑀯𑁂𑀤𑀺𑀲𑀓𑁂𑀨𑀺 𑀤𑀁𑀢𑀓𑀸𑀭𑁂𑀨𑀺 𑀭𑀼𑀧𑀓𑀁𑀫𑀁 𑀓𑀢𑀁}}, &quot;Ivory workers from [[Vidisha]] have done the carving&quot;).&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Chakrabarti |first1=Manika |title=Mālwa in Post-Maurya Period: A Critical Study with Special Emphasis on Numismatic Evidences |date=1981 |publisher=Punthi Pustak |page=100 |url=https://books.google.com/books?id=jba1AAAAIAAJ |language=en}}&lt;/ref&gt;]]
The inscription reads: ''&quot;[[:File:Vidisha ivory carvers inscription in Sanchi.jpg|Vedisakehi damtakārehi rupakammam katam]]&quot;'' meaning &quot;The ivory-workers from Vidisha have done the carving&quot;.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Indian and Foreign Review – Volume 23 – Page 58, 1985&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Vogel |first1=Jean Ph |title=India antiqua |date=1947 |publisher=Brill Archive |page=130 |url=https://books.google.com/books?id=GckUAAAAIAAJ&amp;pg=PA130 |language=en}}&lt;/ref&gt; Some of the [[Begram ivories]] or the &quot;[[Pompeii Lakshmi]]&quot; give an indication of the kind of ivory works that could have influenced the carvings at Sanchi.

The reliefs show scenes from the life of the Buddha integrated with everyday events that would be familiar to the onlookers and so make it easier for them to understand the Buddhist creed as relevant to their lives. At Sanchi and most other stupas the local population donated money for the embellishment of the stupa to attain spiritual merit. There was no direct royal patronage. Devotees, both men and women, who donated money towards a sculpture would often choose their favourite scene from the life of the Buddha and then have their names inscribed on it. This accounts for the random repetition of particular episodes on the stupa (Dehejia 1992).

On these stone carvings the Buddha was never depicted as a human figure, due to [[aniconism in Buddhism]]. Instead the artists chose to represent him by certain attributes, such as the horse on which he left his father's home, his footprints, or a canopy under the [[bodhi tree]] at the point of his enlightenment. The human body was thought to be too confining for the Buddha.

=== Architecture: evolution of the load-bearing pillar capital ===
{{multiple image|perrow=3|total_width=400|caption_align=center|align = right
 | header=Evolution of the Indian load-bearing pillar capital, down to 1st century Sanchi
 | image1 = Pataliputra capital. Department of Archaeology, Government of India.jpg
 | caption1 =Mauryan capital ([[Pataliputra capital]])&lt;br /&gt;4th-3rd c. BCE
 | image2=Sarnath capital in Sarnath Museum.jpg
 | caption2 =[[Sarnath capital]],&lt;br /&gt;[[Sarnath]], c.3rd-1st c. BCE
 | image4 = Bharhut pillar capital.jpg
 | caption4  = [[Bharhut]] capital&lt;br /&gt;2nd c. BCE
 | image5 =Sanchi lion pillar with flame palmette.jpg
 | caption5  = Sanchi lion capital&lt;br /&gt;1st c. BCE
 | image6 = Elephants Eastern Gateway Stupa 1 Sanchi.jpg
 | caption6 =  Sanchi elephant capital&lt;br /&gt;1st c. BCE/CE
 | image7 = Dwarfs - West Face - North Pillar - West Gateway - Stupa 1 - Sanchi Hill 2013-02-21 4326.JPG
 | caption7 =  Sanchi [[Yaksha]]s capital&lt;br /&gt;1st c. CE
}}
Similarities have been found in the designs of the [[capital (architecture)|capitals]] of various areas of northern India from the time of [[Ashoka]] to the time of the [[Satavahanas]] at Sanchi: particularly between the [[Pataliputra capital]] at the [[Mauryan Empire]] capital of [[Pataliputra]] (3rd century BCE), the pillar capitals at the [[Sunga Empire]] Buddhist complex of [[Bharhut]] (2nd century BCE), and the pillar capitals of the Satavahanas at Sanchi (1st centuries BCE/CE).&lt;ref name=&quot;Tadgell&quot; /&gt;

The earliest known example in India, the [[Pataliputra capital]] (3rd century BCE) is decorated with rows of repeating [[rosette (design)|rosettes]], [[ovolo]]s and [[bead and reel]] mouldings, [[Meander (art)|wave-like]] [[Scroll (art)|scrolls]] and side [[volute]]s with central [[Rosette (decoration)|rosettes]], around a prominent central [[flame palmette]], which is the main motif. These are quite similar to [[Classical Greece|Classical Greek]] designs, and the capital has been described as quasi-[[Ionic order|Ionic]].&lt;ref&gt;A Companion to Asian Art and Architecture by Deborah S. Hutton, John Wiley &amp; Sons, 2015, p.438 [https://books.google.com/books?id=7DX-CAAAQBAJ&amp;pg=PA438]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=9jb364g4BvoC&amp;pg=PA44 &quot;Buddhist Architecture&quot; by Huu Phuoc Le Grafikol, 2010, p.44]&lt;/ref&gt; Greek influence,&lt;ref&gt;the &quot;pilaster capitals with Greek florals and a form which is of Greek origin (though generally described as Persian) go back to [[Archaic Greece|Late Archaic]].&quot;in &quot;The Diffusion of Classical Art in Antiquity&quot; John Boardman, Princeton University Press, 1993, p.110&lt;/ref&gt; as well as [[Persian Empire|Persian]] [[Achaemenid architecture|Achaemenid influence]] have been suggested.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;&quot;The Archaeology of South Asia: From the Indus to Asoka, c.6500 BCE-200 CE&quot; Robin Coningham, Ruth Young Cambridge University Press, 31 aout 2015,  p.414 [https://books.google.com/books?id=hB5TCgAAQBAJ&amp;pg=PA414]&lt;/ref&gt;

The [[Sarnath capital]] is a pillar capital discovered in the archaeological excavations at the ancient [[Buddhist]] site of [[Sarnath]].&lt;ref name=&quot;ASI&quot;&gt;{{cite book |title=Archaeological Survey Of India Annual Report 1906-7 |date=1909 |page=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.208474/page/n132 72] |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.208474}}&lt;/ref&gt; The pillar displays [[Ionic order|Ionic]] volutes and [[palmette]]s.&lt;ref name=&quot;BRM&quot;&gt;{{cite book |last1=Mani |first1=B. R. |title=Sarnath : Archaeology, Art and Architecture |date=2012 |publisher=Archaeological Survey of India |page=[https://archive.org/details/sarnatharchaeolo00mani/page/60 60] |url=https://archive.org/details/sarnatharchaeolo00mani}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Majumdar |first1=B. |title=Guide to Sarnath |date=1937 |page=[https://archive.org/details/in.gov.ignca.30293/page/n63 41] |url=https://archive.org/details/in.gov.ignca.30293}}&lt;/ref&gt; It has been variously dated from the 3rd century BCE during the [[Mauryan Empire]] period,&lt;ref&gt;Presented as a &quot;Mauryan capital, 250 BC&quot; with the addition of recumbant lions at the base, in the page &quot;Types of early capitals&quot; in {{cite book |last1=Brown |first1=Percy |title=Indian Architecture (Budhist And Hindu) |date=1959 |page=x |url=https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.54756#page/n33/mode/2up}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ASI&quot;/&gt; to the 1st century BCE, during the [[Sunga Empire]] period.&lt;ref name=&quot;BRM&quot;/&gt; One of the faces shows a galopping horse carrying a rider, while the other face shows an elephant and its [[Mahout|mahaut]].&lt;ref name=&quot;BRM&quot;/&gt; 

The pillar capital in Bharhut, dated to the 2nd century BCE during the [[Sunga Empire]] period, also incorporates many of these characteristics,&lt;ref&gt;Early Buddhist Narrative Art by Patricia Eichenbaum Karetzky [https://books.google.com/books?id=9LjmXHFXju4C&amp;pg=PR16 p.16]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Early Byzantine Churches in Macedonia &amp; Southern Serbia by R.F. Hoddinott [https://books.google.com/books?id=WoSuCwAAQBAJ&amp;pg=PA17 p.17]&lt;/ref&gt; with a central [[anta capital]] with many [[rosette (design)|rosettes]], [[bead and reel|beads-and-reels]], as well as a central [[palmette]] design.&lt;ref name=&quot;Tadgell&quot;&gt;The East: Buddhists, Hindus and the Sons of Heaven, Architecture in context II, Routledge, 2015, by Christopher Tadgell [https://books.google.com/books?id=DaTbCgAAQBAJ&amp;pg=PA24 p.24]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;India Archaeological Report, Cunningham, p185-196&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Age of the Nandas and Mauryas by Kallidaikurichi Aiyah Nilakanta Sastri [https://books.google.com/books?id=YoAwor58utYC&amp;pg=PA376 p.376 sq]&lt;/ref&gt; Importantly, recumbent animals (lions, symbols of Buddhism) were added, in the style of the [[Pillars of Ashoka]].

The Sanchi pillar capital is keeping the general design, seen at Bharhut a century earlier, of recumbent lions grouped around a central square-section post, with the central design of a [[flame palmette]], which started with the Pataliputra capital. However the design of the central post is now simpler, with the flame palmette taking all the available room.&lt;ref&gt;A Comprehensive History Of Ancient India (3 Vol. Set), Sterling Publishers Pvt. Ltd, 2003 [https://books.google.com/books?id=gE7udqBkACwC&amp;pg=PA87 p.87]&lt;/ref&gt; Elephants were later used to adorn the pillar capitals (still with the central palmette design), and lastly, [[Yakshas]] (here the palmette design disappears).

=== Main themes of the reliefs ===
[[File:Sanchi3.jpg|thumb|300px|The Great Stupa at the time of the [[Satavahanas]].]]

==== ජාතක කථා ====
{{see also|ජාතක කථා}}
විවිධ ජාතක කථා නිරූපණය කොට ඇත. මෙමඟින් බුදුන් වහන්සේ [[බෝධිසත්ත්ව]]යකුව සිට පෙර ආත්ම භවයන් නිරූපණය වේ. මෙහි හමුවන ජාතක කථා අතර [[සාම සාතකය]], [[වෙස්සන්තර]] ජාතකය සහ [[මහාකපි ජාතකය]] කිහිපයකි.

==== Miracles ====
Numerous miracles made by the Buddha are recorded. Among them:
* [[:File:Miracle of the Buddha walking on a River - East Face - South Pillar - East Gateway - Stupa 1 - Sanchi.jpg|The miracle of the Buddha walking on water]].&lt;ref&gt;Marshall [https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.459148 p.65]&lt;/ref&gt;
* [[:File:Miracle of fire and wood Sanchi Stupa 1 Eastern Gateway.jpg|The miracle of fire and wood]]

==== Temptation of the Buddha ====
Numerous scene refer to the temptation of the Buddha, when he was confronted with the seductive daughters of [[Mara (demon)|Mara]] and with his army of demons. Having resisted the temptations of Mara, the Buddha finds enlightenment.
Other similar scenes on the same subject:
* [[:File:Temptation of the Buddha with Mara's army fleeing.jpg|Temptation of the Buddha]] with Mara's army fleeing.
* [[:File:Temptation and enlightenment of the Buddha.jpg|Enlightenment of the Buddha]] with Mara's army fleeing.&lt;ref&gt;Marshall [https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.459148 p.71]&lt;/ref&gt;
[[File:Temptation of the Buddha with Mara and his daughters and the demons of Mara fleeing Sanchi Stupa 1 Northern Gateway.jpg|thumb|1000px|center|Temptation of the Buddha, with the Buddha on the left (symbolized by his throne only) surrounded by rejoicing devotees, [[Mara (demon)|Mara]] and his daughters (center), and the demons of Mara fleeing (right).&lt;ref&gt;Marshall [https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.459148 p.55]&lt;/ref&gt;]]

==== War over the Buddha's Relics ====
{{See also|Śarīra|Relics associated with Buddha}}
The southern gate of Stupa No1, thought to be oldest and main entrance to the stupa,&lt;ref&gt;[A Guide To Sanchi, Marshall, John, 1918 https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.35740 p.37]&lt;/ref&gt; has several depictions of the story of the Buddha's relics, starting with the War over the Relics.

After the death of the Buddha, the [[Mallas]] of [[Kushinagar]] wanted to keep his ashes, but the other kingdoms also wanting their part went to war and besieged the city of Kushinagar. Finally, an agreement was reached, and the Buddha's cremation relics were divided among 8 royal families and his disciples.&lt;ref name=&quot;Lopez Jr&quot;&gt;{{cite encyclopedia | encyclopedia = Encyclopædia Britannica | url = http://www.britannica.com/EBchecked/topic/83105/Buddha/230773/The-Buddhas-relics | first =Donald S | last = Lopez Jr.| title = The Buddha's relics}}&lt;/ref&gt;{{sfn |Strong|2007|pp= 136–37}} This famous view shows warfare techniques at the time of the Satavahanas, as well as a view of the city of [[Kushinagar]] of the [[Mallas]], which has been relied on for the understanding of ancient Indian cities.

Other narrative panels related to the War over the Buddha's Relics at Sanchi are:
* &quot;''[[:File:King of the Mallas bringing the relics of the Buddha to Kushinagara.jpg|The King of the Mallas bringing the relics of the Buddha to Kushinagara]]''&quot;, right after the death of the Buddha, before the War itself. In this relief, the king is seen seated on an elephant, holding the relics on his head.&lt;ref&gt;Marshall [https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.459148 p.68-69]&lt;/ref&gt;
* &quot;''[[:File:Siege of Kushinagara by the seven kings.jpg|The siege of Kushinagara by the seven kings]]''&quot;, another relief on the same subject.

[[File:War of the Relics of the Buddha Sanchi Stupa 1Southern Gateway.jpg|thumb|1000px|center|War over the Buddha's Relics, kept by the city of [[Kushinagar]], South Gate, Stupa no.1, Sanchi.&lt;ref name=&quot;p.83ff&quot;&gt;Asiatic Mythology by J. Hackin [https://books.google.com/books?id=HAZrFhvqnTkC&amp;pg=PA83 p.83ff]&lt;/ref&gt;]]

==== Removal of the relics by Ashoka ====
According to Buddhist legend, a few centuries later, the relics would be removed from the eight guardian kingdoms by [[King Ashoka]], and enshrined into 84,000 stupas.&lt;ref name=&quot;Lopez Jr&quot;/&gt;{{sfn |Strong|2007|pp= 136–37}}&lt;ref&gt;Asoka and the Buddha-Relics, T.W. Rhys Davids, Journal of the Royal Asiatic Society, 1901, pp. 397-410 [http://ccbs.ntu.edu.tw/FULLTEXT/JR-ENG/rhy1.htm]&lt;/ref&gt; Ashoka obtained the ashes from seven of the guardian kingdoms, but failed to take the ashes from the [[Nāga|Nagas]] at [[Ramagrama]] who were too powerful, and were able to keep them. This scene is depicted in one of the transversal portions of the southern gateway of Stupa No1 at Sanchi. Ashoka is shown on the right in his charriot and his army, the stupa with the relics is in the center, and the Naga kings with their serpent hoods at the extreme left under the trees.&lt;ref&gt;Asiatic Mythology by J. Hackin [https://books.google.com/books?id=HAZrFhvqnTkC&amp;pg=PA84 p.84]&lt;/ref&gt;
[[File:013 King Asoka visits Ramagrama (33428090870).jpg|thumb|1000px|center|King [[Ashoka]] visits [[Ramagrama]], to take relics of the Buddha from the [[Nāga|Nagas]], but he failed, the Nagas being too powerful. Southern gateway, Stupa 1, Southern Gateway, Sanchi.&lt;ref name=&quot;Harvard University Press&quot;&gt;{{cite book |last1=Singh |first1=Upinder |title=Political Violence in Ancient India |date=2017 |publisher=Harvard University Press |isbn=9780674975279 |page=162 |url=https://books.google.com/books?id=t6A4DwAAQBAJ&amp;pg=PA162 |language=en}}&lt;/ref&gt;]]

==== Building of the Bodh Gaya temple by Ashoka ====
[[File:Sanchi King Ashoka with his Queens, South Gate, Stupa no. 1.jpg|thumb|left|Ashoka in grief, supported by his two queens, in a relief at Sanchi. Stupa 1, Southern gateway. The identification with Ashoka is confirm by a similar relief from [[Kanaganahalli]] inscribed &quot;Raya Asoko&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Singh |first1=Upinder |title=A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century |date=2008 |publisher=Pearson Education India |isbn=9788131711200 |page=333 |url=https://books.google.com/books?id=H3lUIIYxWkEC&amp;pg=PA333 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Thapar |first1=Romila |title=Aśoka and the Decline of the Mauryas |date=2012 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780199088683 |page=27 |url=https://books.google.com/books?id=NoAyDwAAQBAJ&amp;pg=PT27 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Harvard University Press&quot;/&gt;]]
[[File:Bodhi tree temple depicted in Sanchi Stupa 1 Southern gateway.jpg|thumb|upright=.8|Bodhi tree temple depicted in Sanchi, Stupa 1, Southern gateway.]]
Ashoka went to [[Bodh Gaya]] to visit the [[Bodhi Tree]] under which the Buddha had his enlightenment, as described his [[Major Rock Edict|Major Rock Edict No.8]]. However Ashoka was profoundly grieved when he discovered that the sacred [[pipal tree]] was not properly being taken care of and dying out due to the neglect of Queen Tiṣyarakṣitā.&lt;ref name=&quot;Lahiri&quot;&gt;Ashoka in Ancient India Nayanjot Lahiri, Harvard University Press, 2015 [https://books.google.com/books?id=bJ_XCgAAQBAJ&amp;pg=PA296 p.296]&lt;/ref&gt;

As a consequence, Ashoka endeavoured to take care of the Bodhi Tree, and built a temple around it. This temple became the center of [[Bodh Gaya]]. A sculpture at Sanchi, southern gateway of Stupa No1, shows Ashoka in grief being supported by his two Queens. Then the relief above shows the Bodhi Tree prospering inside its new temple. Numerous other sculptures at Sanchi show scenes of devotion towards the Bodhi Tree, and the Bodhi Tree inside its temple at Bodh Gaya.&lt;ref name=&quot;Lahiri&quot; /&gt;

Other versions of the relief depicting the temple for the Bodhi Tree are visible at Sanchi, such as the [[:File:Pipal tree temple of Bodh Gaya depicted in Sanchi Stupa 1 Eastern Gateway.jpg|Temple for the Bodhi Tree (Eastern Gateway).]]

==== Foreign devotees ====
[[File:Foreigners at Sanchi Stupa I North Gateway.jpg|thumb|350px|Foreign devotees and musicians on the Northern Gateway of Stupa I.&lt;ref name=&quot;RS441&quot;&gt;&quot;Musicians generally described as &quot;Greeks&quot; from the eastern gateway at Sanchi&quot; in {{cite book |last1=Stoneman |first1=Richard |title=The Greek Experience of India: From Alexander to the Indo-Greeks |date=2019 |publisher=Princeton University Press |isbn=9780691185385 |pages=441–444, Fig. 15.6|url=https://books.google.com/books?id=8MFnDwAAQBAJ&amp;pg=PA441 |language=en}}&lt;/ref&gt;]]
Some of the friezes of Sanchi also show devotees in Greek attire, wearing kilted tunics and some of them a Greek ''[[Pileus (hat)|piloi]]'' hat.&lt;ref&gt;&quot;Sculptures showing Greeks or the Greek type of human figures are not lacking in ancient India. Apart from the proverbial Gandhara, Sanchi and Mathura have also yielded many sculptures that betray a close observation of the Greeks.&quot; in Graeco-Indica, India's cultural contacts, by [[Udai Prakash Arora]], published by Ramanand Vidya Bhawan, 1991, page 12&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;These &quot;Greek-looking foreigners&quot; are also described in Susan Huntington, &quot;The art of ancient India&quot;, p. 100&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RS441&quot;/&gt; They are also sometimes described as [[Sakas]], although the historical period seems too early for their presence in Central India, and the two pointed hats seem too short to be Scythian.&lt;ref name=&quot;RS441&quot;/&gt; The official notice at Sanchi describes &quot;[[:File:Scene Index - North Gateway - Stupa 1 - Sanchi Hill 2013-02-21 4272.JPG|Foreigners worshiping Stupa]]&quot;.&lt;ref&gt;[[:File:Scene Index - North Gateway - Stupa 1 - Sanchi Hill 2013-02-21 4272.JPG|Sanchi notice &quot;Foreigners worshiping Stupa&quot;]]&lt;/ref&gt; The men are depicted with short curly hair, often held together with a [[headband]] of the type commonly seen on [[Greek coins]]. The clothing too is Greek, complete with [[tunic]]s, capes and sandals, typical of the [[:File:Greek travelling costume.jpg|Greek travelling costume]].&lt;ref name=&quot;Manjari Ukil Originals 2006, p.162&quot;&gt;&quot;The Greeks evidently introduced the himation and the chiton seen in the terracottas from Taxila and the short kilt worn by the soldier on the Sanchi relief.&quot; in Foreign influence on Indian culture: from c. 600 B.C. to 320 A.D., Manjari Ukil Originals, 2006, p.162&lt;/ref&gt; The musical instruments are also quite characteristic, such as the &quot;thoroughly Greek&quot; double flute called [[aulos]].&lt;ref name=&quot;RS441&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;HPR&quot;/&gt; Also visible are [[carnyx]]-like [[Cornu (horn)|horns]].&lt;ref name=&quot;HPR&quot;&gt;&quot;The scene shows musicians playing a variety of instruments, some of them quite extraordinary such as the Greek double flute and wind instruments with dragon head from West Asia&quot; in The Archaeology of Seafaring in Ancient South Asia, Himanshu Prabha Ray, Cambridge University Press, 2003 [https://books.google.com/books?id=iHHzP4uVpn4C&amp;pg=PA255 p.255]&lt;/ref&gt;

The actual participation of [[Yavanas]]/[[Yonas]] (Greek donors)&lt;ref name=&quot;IAS&quot;&gt;{{cite book|title=Purātattva, Number 8|date=1975|publisher=Indian Archaeological Society|url=https://books.google.com/books?id=MW9DAAAAYAAJ|page=188|quote=A reference to a Yona in the Sanchi inscriptions is also of immense value.(...) One of the inscriptions announces the gift of a Setapathia Yona, &quot;Setapathiyasa Yonasa danam&quot; i.e the gift of a Yona, inhabitant of Setapatha. '''The word Yona can't be here anything, but a Greek donor'''}}&lt;/ref&gt; to the construction of Sanchi is known from three inscriptions made by self-declared Yavana donors:
* The clearest of these reads &quot;''Setapathiyasa Yonasa danam''&quot; (&quot;Gift of the [[Yona]] of Setapatha&quot;),&lt;ref&gt;Epigraphia Indica Vol.2 [https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.100320/2015.100320.Archaeological-Survey-Of-India-Epigraphia-Indica-Vol-2 p.395 inscription 364]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;John Mashall, The Monuments of Sanchi [https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.532798 p.348 inscription No.475]&lt;/ref&gt; Setapatha being an uncertain city, possibly a location near [[Nasik]],&lt;ref name=&quot;Singh&quot;&gt;The Idea of Ancient India: Essays on Religion, Politics, and Archaeology, [[Sage Publications]] India, Upinder Singh, 2016 [https://books.google.com/books?id=KIWTCwAAQBAJ&amp;pg=PA18 p.18]&lt;/ref&gt; a place where other dedications by Yavanas are known, in cave No.17 of the [[Nasik Caves]] complex, and on the pillars of the [[Karla Caves]] not far away.
* A second similar inscription on a pillar reads: ''&quot;[Sv]etapathasa (Yona?)sa danam&quot;'', with probably the same meaning, (&quot;Gift of the [[Yona]] of Setapatha&quot;).&lt;ref name=&quot;Singh&quot; /&gt;&lt;ref&gt;John Mashall, The Monuments of Sanchi [https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.532798 p.308 inscription No.89]&lt;/ref&gt;
* The third inscription, on two adjacent pavement slabs reads ''&quot;Cuda yo[vana]kasa bo silayo&quot;'' (&quot;Two slabs of Cuda, the Yonaka&quot;).&lt;ref&gt;John Mashall, The Monuments of Sanchi [https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.532798 p.345 inscription No.433]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Singh&quot; /&gt;

Around 113 BCE, [[Heliodurus|Heliodorus]], an ambassador of the [[Indo-Greek]] ruler [[Antialcidas]], is known to have dedicated a pillar, the [[Heliodorus pillar]], around 5 miles from Sanchi, in the village of [[Vidisha]].

Another rather similar foreigner is also depicted in [[Bharhut]], the [[Bharhut Yavana]] (circa 100 BCE),  also wearing a tunic and a royal headband in the manner of a Greek king, and displaying a Buddhist [[triratna]] on his sword.&lt;ref name=&quot;p.180&quot;&gt;Faces of Power: Alexander's Image and Hellenistic Politics by Andrew Stewart [https://books.google.com/books?id=1SUw29Q_SeMC&amp;pg=PA180 p.180]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Antiquity, John Boardman 1993, p.112&quot;&gt;&quot;The Diffusion of Classical Art in Antiquity&quot;, John Boardman, 1993, p.112&lt;/ref&gt; [[:File:Udayagiri Yavana warrior.jpg|Another one]] can be seen in the region of [[Odisha]], in the [[Udayagiri and Khandagiri Caves]].

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:0 auto;&quot;  align=&quot;center&quot;  colspan=1 cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 80%; width: 100%;&quot;
|align=&quot;center&quot; colspan=1 style=&quot;background:#DCDCDC; font-size: 100%;&quot;| '''Northwestern foreigners at Sanchi'''
|-
|&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
File:Sanchi Stupa 2 man on horse.jpg|Foreigner on a horse, circa 115 BCE, Stupa No2.&lt;ref name=&quot;AG&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Shaw 90&quot;/&gt;
File:Foreigners in Greek dress playing carnyxes and aolus flute at Sanchi.jpg|Detail of the foreigners, in Greek dress and playing [[carnyx]]es and [[Musical system of ancient Greece|aolus]] flute. Northern Gateway of Stupa I (detail).
File:Foreigners riding winged lions Sanchi Stupa 1 Eastern Gateway.jpg|Foreigners holding grapes and riding winged lions, Sanchi Stupa 1, Eastern Gateway.&lt;ref&gt;&quot;The Diffusion of Classical Art in Antiquity, John Boardman, 1993, p.112 Note 91&lt;/ref&gt;
File:Torana of Stupa 3 in Sanchi Foreign riders.jpg|Foreign horseriders, Southern Gateway of Stupa 3.
File:Torana of Stupa 3 in Sanchi Foreigner fighting a Makara.jpg|Foreigner with headband fighting a [[Makara (Hindu mythology)|Makara]]. Southern Gateway of Stupa 3.
File:Sanchi foreigners Western gate rear top architrave.jpg|Foreigners on horses, wearing headbands, caps and boots. Western gate of Stupa 1.
&lt;/gallery&gt;
|}

==== Aniconism ====
[[File:Miracle at Kapilavastu Suddhodana praying as his son the Buddha rises in the air with only path visible Sanchi Stupa 1 Northern Gateway.jpg|thumb|Aniconism in ''Miracle at [[Kapilavastu (ancient city)|Kapilavastu]]'': King [[Suddhodana]] praying as his son the [[Buddha]] rises in the air, praised by celestial beings (but only his path, the horizontal slab in the air, is visible).&lt;ref name=&quot;p.58 Third Panel&quot;&gt;Marshall [https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.459148 p.58 Third Panel]&lt;/ref&gt;]]
{{see also|Aniconism in Buddhism}}
In all these scenes, the Buddha is never represented, being absent altogether even from scenes of his life where he is playing a central role: in the ''[[:File:Miracle of the Buddha walking on a River - East Face - South Pillar - East Gateway - Stupa 1 - Sanchi.jpg|Miracle of the Buddha walking on the river Nairanjana]]'' he is just represented by his path on the water;&lt;ref name=&quot;p.64&quot;&gt;Marshall [https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.459148 p.64]&lt;/ref&gt; in the ''[[:File:Procession of king Suddhodana from Kapilavastu in full Sanchi Stupa 1 Eastern Gateway.jpg|Procession of king Suddhodana from Kapilavastu]]'', he walks in the air at the end of the procession, but his presence is only suggested by people turning their heads upward toward the symbol of his path.&lt;ref name=&quot;p.64&quot;/&gt;

[[File:Chankrama.jpg|thumb|left|&quot;The promenade of the Buddha&quot;, or [[Chankrama]], used to depict the Buddha in motion in [[Aniconism in Buddhism|Buddhist aniconism]].]]
In one of the reliefs of the ''[[:File:Miracle at Kapilavastu Suddhodana praying as his son the Buddha rises in the air with only path visible Sanchi Stupa 1 Northern Gateway.jpg|Miracle at Kapilavastu]]'', King [[Suddhodana]] is seen praying as his son the [[Buddha]] rises in the air. The Buddha praised is praised by celestial beings, but only his path is visible in the form of a slab hanging in middle air, called a ''chankrama'' or &quot;promenade&quot;.&lt;ref name=&quot;p.58 Third Panel&quot;/&gt;

Otherwise, the presence of the Buddha is symbolized by an empty throne, as in the scene of ''[[:File:Bimbisara with his royal cortege issuing from the city of Rajagriha to visit the Buddha.jpg|Bimbisara with his royal cortege issuing from the city of Rajagriha to visit the Buddha]]''.&lt;ref&gt;A Guide to Sanchi, Marshall [https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.459148 p.65]&lt;/ref&gt; Similar scenes would later appear in the [[Greco-Buddhist art]] of [[Gandhara]], but this time with representations of the Buddha. [[John Marshall (archaeologist)|John Marshall]] detailed every panel in his seminal work &quot;A Guide to Sanchi&quot;.&lt;ref&gt;[https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.459148 A Guide to Sanchi, John Marshall]&lt;/ref&gt;

This anoconism is relation to the image of the Buddha could be in conformity with an ancient Buddhist prohibition against showing the Buddha himself in human form, known from the ''[[Sarvastivada]] [[vinaya]]'' (rules of the early Buddhist school of the [[Sarvastivada]]): ''&quot;&quot;Since it is not permitted to make an image of the Buddha's body, I pray that the Buddha will grant that I can make an image of the attendant Bodhisattva. Is that acceptable?&quot; The Buddha answered: &quot;You may make an image of the Bodhisattava&quot;&quot;''.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Rhi |first1=Ju-Hyung |title=From Bodhisattva to Buddha: The Beginning of Iconic Representation in Buddhist Art |journal=Artibus Asiae |volume=54 |issue=3/4 |date=1994 |pages=220–221 |doi=10.2307/3250056 |jstor=3250056 }}&lt;/ref&gt;

=== The Gateways or Toranas ===
The gateways depict various scenes of the life of the Buddha, as well as events after his death, in particular the War of the Relics and the efforts of emperor [[Ashoka]] to spread the Buddhist faith.

==== Stupa 1 Southern Gateway ====
The Southern Gateway of Stupa No1 is thought to be oldest and main entrance to the stupa.&lt;ref&gt;A Guide To Sanchi, Marshall, John, 1918 [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.35740 p.37]&lt;/ref&gt; The narrative friezes of this gateway put great emphasis on the relics of the Buddha, and on the role of [[Ashoka]] in spreading the Buddhist faith. This gateway is one of the two which were reconstructed by Major Cole in 1882–83. The whole of the right jamb and half of the left are new and blank, as well as the west end of the lowest architrave, the east end of the middle architrave, and the six vertical uprights between the architraves.&lt;ref name=&quot;Marshall 46&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:0 auto;&quot;  align=&quot;center&quot;  colspan=&quot;3&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 80%; width: 100%;&quot;
|-
|state = {{{1&lt;includeonly&gt;|collapsed&lt;/includeonly&gt;}}} align=center colspan=3 style=&quot;background:#F0E68C; font-size: 100%;&quot;| '''[[:Commons:Category:Sanchi gateways : South gateway of stupa 1|Southern Gateway]]'''&lt;br /&gt;(&quot;Great Stupa&quot; No1, Sanchi. 1st century BCE.)
|-
|colspan=2 align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 100%; width: 1%;&quot;|[[File:Sanchi (2).JPG|250px]]
|'''The Southern Gateway of Stupa 1'''. The Southern Gateway of Stupa 1 is one of the four richly carved gateways or [[torana]]s, surrounding Stupa 1, the &quot;Great Stupa&quot;. It is the main one as it was erected in front of the steps by which the terrace was ascended. The Southern Gateway was also the first to be erected. Then followed, in chronological order, the Northern, the Eastern and the Western, their succession in each case being demonstrated by the style of their carvings. It is probable, however, that not more than three or four decades intervened between the building of the Southern and Western gateways.

A few of the surfaces of the Southern Gateway are undecorated or lost. Like the other gateways, the Southern Gateway is composed of two square pillars surmounted by capitals, which in their turn support a superstructure of three architraves with volute ends.&lt;ref name=&quot;Marshall 37&quot;&gt;John Marshall, A Guide to Sanchi, 1918 [https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.459148 p.37ff] (Public Domain text)&lt;/ref&gt;
|-
|align=center colspan=3 style=&quot;background:#DCDCDC; font-size: 100%;&quot;| '''Architraves'''
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Architraves with Four Lions Pillar Heads - South Gateway - Stupa 1 - Sanchi Hill 2013-02-21 4352.JPG|120px]]
Front architraves
|align=&quot;center&quot;|[[File:Architraves - Rare Side - South Gateway - Stupa 1 - Sanchi Hill 2013-02-21 4384.jpg|120px]]
Rear architraves
|Some material was lost over two thousand years, and the restoration had to make up for lost elements with some blank slabs. The whole of the right jamb and half of the left are new, as well as the west end of the lowest architrave, the east end of the middle architrave, and the six vertical uprights between the architraves. When the gateway was restored, the top and the lowest lintels appear to have been reversed by mistake, since the more important sculptures on them now face the stupa instead of facing outwards.&lt;ref name=&quot;Marshall 46&quot; /&gt;
|-
|colspan=2 align=&quot;center&quot;|[[File:013 King Asoka visits Ramagrama (33428090870).jpg|250px]]
Front middle architrave
|'''King [[Ashoka]] visits [[Ramagrama]]'''. King [[Ashoka]] visited [[Ramagrama]], to take relics of the Buddha from the [[Nāga|Nagas]], but he failed, the Nagas being too powerful.&lt;br /&gt;
After the death of the [[Buddha]], his relics were originally divided into eight portions, and shared between eight princes. Each of the princes constructed a [[stupa]] at or near his capital city, within which the respective portion of the ashes was enshrined.&lt;ref name=Shrestha1999&gt;{{cite journal|last=Shrestha|first=SS|title=Ramagrama excavation|journal=Ancient Nepal: Journal of the Department of Archaeology|volume=142|pages=1–12|year=1999|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_142_01.pdf|accessdate=2014-11-30|archive-date=2020-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20200908161241/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_142_01.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; These eight stupas were erected at [[Rajagriha]], [[Vaisali]], [[Kapilavastu (ancient city)|Kapilavastu]], [[Allakappa]], [[Ramagrama]], [[Vothadvipa]], [[Pava]] and [[Kusinara]].&lt;ref name=&quot;Marshall 50&quot; /&gt;&lt;br /&gt;
About two centuries later, in order to spread the Buddhist faith, [[Asoka]] endeavored to gather the eight shares of the relics to divide them up, and distribute them among 84,000 stupas, which he himself erected. He only obtained seven of these portions: he failed to secure the relics of Ramagrama in the [[Nepal]] [[Tarai]], in face of the resolute opposition of their devoted guardians, the [[Nāga|Nagas]].&lt;ref name=&quot;Marshall 46&quot; /&gt;&lt;br /&gt;
Here, in the centre of the architrave, is depicted the stupa of Ramagrama. Above the stupa are heavenly figures bearing garlands in their hands. To the right, the Emperor Asoka is approaching in his chariot, accompanied by a retinue of elephants, horsemen and footmen; and to the left, the Nagas and Nagis, in human form with serpent hoods, worshiping at the stupa, bringing offerings, or emerging from the waters of a lotus-pond.&lt;ref name=&quot;Marshall 46&quot;&gt;John Marshall, A Guide to Sanchi, 1918 [https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.459148 p.46ff] (Public Domain text)&lt;/ref&gt;
On the projecting end of this architrave is an elephant in a lotus-pond with mahaut and females on its back, and a second female scrambling up behind; in the background, a pavilion with female figures looking out. To what particular incident this relief refers, is not known.&lt;ref name=&quot;Marshall 46&quot; /&gt;&lt;br /&gt;
An inscription on the dome of the stupa records that the architrave was the gift of one Balamitra, pupil of &quot;Ayachuda (Arya-Kshudra), the preacher of the Law&quot;.
|-
|colspan=2 align=&quot;center&quot;|[[File:022 Stupas and Bodhi Trees representing the Seven Buddhas (33772342726).jpg|250px]]
Rear top architrave
|'''The seven Buddhas'''.
{{see also|List of the named Buddhas}}
Six Buddhas of the past and Gautama Buddha, with his [[Bodhi Tree]] at the extreme right.In the central section are three stupas alternating with four trees with thrones in front of them, adored by figures both human and divine. These represent the six Buddhas of the past (namely : [[Vipassī Buddha|Vipassi]], [[Sikhī Buddha|Sikhi]], [[Vessabhū Buddha|Vessabhu]], [[Kakusandha Buddha|Kakusandha]], [[Koṇāgamana Buddha|Konagamana]] and [[Kassapa Buddha|Kaasapa]]) and [[Gautama Buddha]]. Three are symbolized by their stupas, and four by the trees under which each respectively attained enlightenment. The tree on the extreme right is the [[pipal tree]] of Gautama Buddha and the one next to it is the [[banyan tree]] of [[Kasyapa]] Buddha. The identification of the others is less certain.
[[File:Siri-Satakani inscription Sanchi Stupa 1 Southern Gateway Rear of top architrave.jpg|thumb|120px|The [[Satakarni II|Siri-Satakani]] inscription]]
The inscription on the dome of the central stupa reads &quot;L. 1. rano Siri Satakanisa/  L. 2. avesanisa vasithiputasa/  L. 3. Anamdasa danam&quot;  (&quot;Gift of Anamda, the son of Vdsithi (Vdsishthi ), the foreman of the artisans (avesanin) of [[rajan]] [[Satakarni II|Siri-Satakani]]).&lt;ref name=&quot;Marshall 46&quot; /&gt; This inscription has been decisive in attributing the construction of the gateways to the time of the [[Satavahana Empire]].&lt;br /&gt;
On each of the projecting ends of this lintel is a horse with attendants and royal umbrella, issuing from a city gate. Possibly it is Kanthaka, the horse of Gautama, when he was going forth from the city of [[Kapilavastu (ancient city)|Kapilavastu]].&lt;ref name=&quot;Marshall 46&quot; /&gt;&lt;br /&gt;
When the gateway was restored, this lintel (together with the bottom one) appears to have been reversed by mistake, since the more important sculptures on them now face the stupa instead of facing outwards.&lt;ref name=&quot;Marshall 46&quot; /&gt;
|-
|colspan=2 align=&quot;center&quot;|[[File:War over the Buddha's Relics, South Gate, Stupa no. 1, Sanchi.jpg|250px]]
Rear bottom architrave&lt;br /&gt;
[[File:Sanchi3 N-MP-220.jpg|200px]]&lt;br /&gt;
Full architrave with wings
|'''War over the Buddha's Relics'''.
{{see also|Relics associated with Buddha}}
[[File:Conjectural reconstruction of the main gate of Kusinagara circa 500 BCE adapted from a relief at Sanchi.jpg|thumb|This Sanchi relief permitted this reconstruction of the city of [[Kushinagara]] circa 500 BCE.]]
The Buddha died in [[Kushinagara]], the capital of the [[Mallas]], who initially tried to keep all the relics of the Buddha for themselves. A war erupted in which the chiefs of seven other clans waged war against the Mallas of Kushinara for the possession of the Buddha's relics. In the centre of the architrave, the siege of Kushinara is in progress; to right and left, the victorious chiefs are departing in chariots and on elephants, with the relics borne on the heads of the latter.&lt;ref name=&quot;Marshall 46&quot; /&gt;&lt;br /&gt;
The scene is carried through on to the projecting ends of the architrave, and the seated elephants on the intervening false capitals are clearly intended to be part and parcel of the scene.&lt;ref name=&quot;Marshall 46&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;p.83ff&quot;/&gt;&lt;br /&gt;
When the gateway was restored, this lintel (together with the top one) appears to have been reversed by mistake, since the more important sculptures on them now face the stupa instead of facing outwards.&lt;ref name=&quot;Marshall 46&quot; /&gt;
|-
|align=center colspan=3 style=&quot;background:#DCDCDC; font-size: 100%;&quot;| '''Pillar capitals'''
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:018 Lions uphold the Pillar (33428081050).jpg|120px]]
Left
|align=&quot;center&quot;|[[File:Four Lions - East Pillar Top - South Gateway - Stupa 1 - Sanchi Hill 2013-02-21 4356.JPG|120px]]
Right
|The pillars of the Southern Gateway feature lions in the manner of the [[Pillars of Ashoka]]. They are the only pillar capitals of the Sanchi complex to do so.
|-
|align=center colspan=3 style=&quot;background:#DCDCDC; font-size: 100%;&quot;| '''Pillars'''
|-
|align=center colspan=3 style=&quot;background:#F5F5F5; font-size: 100%;&quot;|'''External faces'''
|-
|align=center|[[File:Left external side Southern Gateway Stupa 1 Sanchi.jpg|80px]]
|align=center|[[File:Right external side Southern Getaway Stupa 1 Sanchi.jpg|80px]]
|The left external face consists in a foliage scroll inhabited by numerous animals and garlands, as well as an amorous couple repeated several time. Of the right pillar external face, nothing remains, and it has been left blank by the reconstitution under Marshall.
|-
|align=center colspan=3 style=&quot;background:#F5F5F5; font-size: 100%;&quot;| '''Left pillar, Front face'''
|-
|style=&quot;width: 10%;&quot;|Top panel
|align=&quot;center&quot;|[[File:Ashoka with his two Queens visiting the Deer Park Sanchi Stupa 1 Southern Gateway.jpg|120px]]
|'''[[Ashoka]] with his two Queens visiting the [[Sarnath|Deer Park]]'''. A Persepolitan column, rising from a stepped base and supporting a wheel with thirty-two spokes and an equal number of [[triratna]] devices on its outer rim. This is the [[dharmachakra]] or &quot;Wheel of the Law&quot;, the emblem of the Buddha's first sermon. On either side of the wheel are celestial figures with garlands; below them are four groups of worshipers, and below the latter, [[deer]]s, to indicate the spot where the first sermon was preached, namely, in the [[Sarnath|Deer Park]] (Mrigadava) near [[Benares]]. In each of the groups of worshipers is a king with attendant females, the same figures apparently being repeated four times. They probably represent Asoka with his two queens visiting the Deer Park during his pilgrimage to the holy places of Buddhism.&lt;ref name=&quot;Marshall 50&quot;&gt;A Guide to Sanchi, John Marshall [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.459148 p.50ff] Public Domain text&lt;/ref&gt;
|-
|2nd panel
|align=&quot;center&quot;|[[File:Procession of King Ashoka on his charriot Sanchi Stupa 1 Southern Gateway.jpg|120px]]
|'''Procession of king [[Ashoka]] on his chariot'''. The Emperor Asoka in his chariot with his retinue around.&lt;ref name=&quot;Marshall 50&quot; /&gt;
|-
|3rd panel
|align=&quot;center&quot;|[[File:Cortège of Mara - South Face - West Pillar - South Gateway - Stupa 1 - Sanchi Hill 2013-02-21 4353.JPG|120px]]
|'''The Cortège of Mara'''. According to Marshall, relating the panel to the next one on the inner face, deities are seen on foot, on horseback and on elephants, hastening to do homage to the Bodhisattva's locks.&lt;ref name=&quot;Marshall 50&quot; /&gt;
|-
|align=center colspan=3 style=&quot;background:#F5F5F5; font-size: 100%;&quot;| '''Left pillar, Inner face'''
|-
|Top panel
|align=&quot;center&quot;|[[File:Bodhi tree temple depicted in Sanchi Stupa 1 Southern gateway.jpg|120px]]
|'''Bodhi tree temple of [[Bodh Gaya]] built by Ashoka.''' The temple around the [[Bodhi Tree]] (the [[pipal tree]] beneath which the Buddha had attained enlightenment) was erected by Asoka himself. This Temple is [[hypaethral]]. Here the sanctity of the tree is indicated by umbrellas and garlands, and on the throne inside the shrine are three [[triratna]] symbols.&lt;ref name=&quot;Marshall 50&quot; /&gt;
|-
|2nd panel
|align=&quot;center&quot;|[[File:Sanchi King Ashoka with his Queens, South Gate, Stupa no. 1.jpg|120px]]
|'''Ashoka in grief, supported by his two Queens'''.  Ashoka is in grief as he saw the pipal tree of the Buddha being neglected by the jealous Queen [[Tissarakkha|Tishyarakshita]]. He is so shocked that he has to be supported by two of his wives. He would thereafter build a temple around the tree, seen in the panel above, and which would become the sacred temple of [[Bodh Gaya]].&lt;ref&gt;Interpretation in &quot;Ashoka in Ancient India&quot;, by Nayanjot Lahiri, Harvard University Press, 2015 [https://books.google.com/books?id=bJ_XCgAAQBAJ&amp;pg=PA296 p.296]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Marshall 50&quot; /&gt;
|-
|3rd panel
|align=&quot;center&quot;|[[File:Trayastrimsa Heaven.jpg|120px]]
|'''Worship of the [[Bodhisattva]]'s hair'''. In the lowest panel of the inner face is a company of deities in the [[Trayastrimsa]] heaven, where [[Indra]] held sway, rejoicing over and worshiping the hair of the [[Bodhisattva]]. The story told in the Buddhist scriptures is that, before embracing a religious life, Gautama divested himself of his princely garments and cut off his long hair with his sword, casting both hair and turban into the air, whence they were borne by the devas to the Trayastrimsa heaven and worshiped there.&lt;ref name=&quot;Marshall 50&quot; /&gt;
This particular relief was dedicated by the Guild of Ivory Carvers of [[Vidisha]] (horizontal inscription on the lintel), suggesting that a part of the gateways at least was made by ivory carvers.&lt;ref name=&quot;p.51&quot;/&gt;  At the least, the delicacy of workmanship and spatial effect attained in the panel of the Trayastrimsa heaven is particularly striking, and makes it understandable that, as the inscription on it records, it was the work of ivory-carvers of [[Vidisha]]. The inscription reads: 'Vedisehi dantakarehi rupadamam katam' meaning &quot;The ivory-carvers from Vidisha have done the carving&quot;.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Epigraphia Indice Vol.2 [https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.100320/2015.100320.Archaeological-Survey-Of-India-Epigraphia-Indica-Vol-2 p.378 Inscription No.200]&lt;/ref&gt; Some of the [[Begram ivories]] or the &quot;''[[Pompeii Lakshmi]]''&quot; give an indication of the kind of ivory works that could have influenced the carvings at Sanchi.
|-
|align=center colspan=3 style=&quot;background:#F5F5F5; font-size: 100%;&quot;| '''Left pillar, Rear face'''
|-
|Unique panel
|align=&quot;center&quot;|[[File:Rear view Left pillar Stupa 1 South Gateway.jpg|120px]]
|To the left of the panel, a royal figure is seated beneath a canopy, holding a female by the hand; in the middle, another female seated on a low stool; to the right, two other figures standing, with a child behind bearing a garland (?). At the back of them is a [[True plantains|plantain]] tree, and above, a [[Chaitya]]'s window with an umbrella on either side. The meaning of this scene is uncertain.&lt;ref name=&quot;Marshall 50&quot; /&gt;
|-
|align=center colspan=3 style=&quot;background:#F5F5F5; font-size: 100%;&quot;| '''Right pillar'''
|-
|
|
|Blank. All reliefs and inscriptions lost.
|}&lt;noinclude&gt;

==== Stupa 1 Northern Gateway ====
The Northern Gateway is the best preserved of all the gateways, and was the second to be erected. The numerous panels relate various events of the life of the Buddha. Only one atypical panel (Right pillar, Inner face/ Top panel) shows ''[[:File:Foreigners making a dedication to Stupa 1at the Northern Gateway of Stupa 1 Sanchi.jpg|Foreigners making a dedication at the Southern Gateway of Stupa No 1]]''.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:0 auto;&quot;  align=&quot;center&quot;  colspan=&quot;3&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 80%; width: 100%;&quot;
|-
|state = {{{1&lt;includeonly&gt;|collapsed&lt;/includeonly&gt;}}} align=center colspan=3 style=&quot;background:#A9A9A9; font-size: 100%;&quot;|  '''[[:Commons:Category:Sanchi gateways : North gateway of stupa 1|Northern Gateway]]'''&lt;br /&gt;(&quot;Great Stupa&quot; No1, Sanchi. 1st century BCE.)
|-
|colspan=2 align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 100%; width: 1%;&quot;|[[File:North Gateway - Stupa 1 - Sanchi Hill 2013-02-21 4273.JPG|250px]]
|'''The Northern Gateway of Stupa 1'''. The Northern Gateway of Stupa 1 is one of the four richly carved gateways or [[torana]]s, surrounding Stupa 1, the &quot;Great Stupa&quot;. The Northern Gateway was the second to be erected.

The best preserved of all four gateways is the Northern one, which still retains most of its ornamental figures and gives a good idea of the original appearance of all the gateways. Like the other gateways, the Northern Gateway is composed of two square pillars surmounted by capitals, which in their turn support a superstructure of three architraves with volute ends.&lt;ref name=&quot;Marshall 37&quot;/&gt;
|-
|align=center colspan=3 style=&quot;background:#DCDCDC; font-size: 100%;&quot;| '''Architraves'''
|-
|[[File:Sanchi Stupa, Bhopal, Inda 16.JPG|120px]]
Front architraves
|[[File:GATEWAY OF PEACE.JPG|120px]]
Rear architraves
|The architraves are all almost intact. They are crowned by two large decorated [[Shrivatsa]] symbols in the round, symbols of Buddhism, as well as the remnants of a [[Dharmachakra]] (Wheel of the Law) at the center. The lintels have seated lions and [[Yakshini]]s, also in the round, at their ends.
|-
|colspan=2 align=&quot;center&quot;|[[File:Temptation of the Buddha with Mara and his daughters and the demons of Mara fleeing Sanchi Stupa 1 Northern Gateway.jpg|250px]]
Rear central architrave
|[[File:Vajrasana Diamond Throne of Ashoka at Bodh Gaya.jpg|thumb|upright|The actual &quot;[[Diamond throne]]&quot; at [[Bodh Gaya]], built by Ashoka circa 260 BCE.]]
'''Temptation of the Buddha with [[Mara (demon)|Mara]] and his daughters, and the demons of Mara fleeing'''. Towards the left end of the panel is the [[pipal tree]] at [[Bodh Gaya]] with an umbrella and streamers above, and, in front, the [[diamond throne]] (Vajrasana) of the Buddha, whereon he sat when he withstood the temptations and threats of [[Mara (demon)|Mara]], the Satan of Buddhism, and when he attained to Buddhahood. Human and celestial beings are adoring it. The figure to the left of it is perhaps [[Gautama Buddha#Awakening|Sujata]], bringing the meal which she prepared for Gautama before he began his last meditation prior to his enlightenment. Near the middle of the panel is Mara, seated on a throne with attendants around, and advancing from him towards the throne are his daughters, who sought by their blandishments to seduce Gautama from his purpose. On his other side, i.e., in the right half of the panel, are the hosts of Mara's demons, personifying the vices, the passions and the fears of mankind. The vigor and humor with which these fantastic beings are portrayed is very striking, and far more forceful than anything of the kind produced by the artists of the [[Greco-Buddhist art]] of [[Gandhara]].&lt;ref&gt;Marshall [https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.459148 p.55ff] Public Domain text&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
See also [[s:The Life of Buddha/Part One/19. Mara's Defeat|Mara's Defeat (in &quot;The Life of Buddha&quot;)]].
|-
|align=center colspan=3 style=&quot;background:#DCDCDC; font-size: 100%;&quot;| '''Pillar capitals'''
|-
|align=&quot;center&quot;|[[File:Left capital Sanchi Stupa 1 Northern Gateway.jpg|120px]]
Left
|align=&quot;center&quot;|[[File:Right capital Sanchi Stupa 1 Northern Gateway.jpg|120px]]
Right
|Elephants facing the four directions decorate the top of the gateway pillars and support the architraves. They are gathered around a central pillar of square section decorated with a large [[flame palmette]] design. The capitals are flanked by a dancing [[Yakshini]] under foliage.
|-
|align=center colspan=3 style=&quot;background:#DCDCDC; font-size: 100%;&quot;| '''Pillars'''
|-
|align=center colspan=3 style=&quot;background:#F5F5F5; font-size: 100%;&quot;| '''External faces'''
|-
|align=center|[[File:Left side Sanchi Stupa 1 Northern Gateway.jpg|40px]]
Left
|align=center|[[File:Right external face of Northwern Gateway Stupa 1 Sanchi.jpg|40px]]
Right
|'''Left'''. The external side of the left pillar (facing the east) doesn't have narrative reliefs, but only displays [[Buddhist symbolism|Buddhist symbols]] as well as intricate vegetal designs. The external face is separated vertically in three bands, the central band consisting in a superposition of numerous [[flame palmette]]s (nine in total), and the two external bands consisting in a superposition of hooks holdings [[garland]]s. The bottom of the pillar face has two [[Buddha footprint|footprints of the Buddha]] with a [[Dharmachakra|wheel of the Law]] on their sole. The pillar face is crowned by a decorated [[Shrivatsa]] symbol.&lt;ref name=&quot;Marshall 58&quot;&gt;John Marshall, A Guide to Sanchi, 1918 [https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.459148 p.58ff] (Public Domain text)&lt;/ref&gt;
'''Right'''. The external face on the right side has the same background decoration, with the three vertical bands and the superposition of [[flame palmette]]s, and hooks holdings [[garland]]s, but lacks the bottom and top symbols of the [[Buddha footprint]] and the decorated [[Shrivatsa]].
|-
|align=center colspan=3 style=&quot;background:#F5F5F5; font-size: 100%;&quot;| '''Left pillar, Front face'''&lt;br /&gt;(Most of the scenes on this face appear to relate to [[Sravasti]].)
|-
|style=&quot;width: 10%;&quot;|Top panel
|align=&quot;center&quot;|[[File:Great Miracle at Savrasti (also called Miracle of the Mango Tree) Sanchi Stupa 1 Northern Gateway.jpg|120px]]
|[[File:Buddha performs miracle of Sravasti Gandhara.jpg|thumb|150px|The Buddha in [[levitation]] performing the Miracle of Sravasti, Gandhara, 100-200 CE.]]
'''[[Great Miracle at Sravasti]]  (also called Mango Tree Miracle, when the Buddha walks in the air)'''.&lt;br /&gt;
In the center, a [[mango tree]] with the throne of the [[Buddha]] in front (the Buddha, of course, [[aniconism|not being illustrated]]). Round the Buddha is a circle of his followers bringing garlands to the tree or in attitudes of adoration. It was beneath a mango tree that, according to the [[Pali]] texts, Buddha performed the great miracle at [[Sravasti]], when he walked in the air, and flames broke from his shoulders and streams of water from his feet. But here there is no definite indication of the miracle.&lt;ref name=&quot;Marshall 58&quot;/&gt;

In the [[Anthropomorphism|anthropomorphic]] (non-[[aniconism|aniconic]]) [[Greco-Buddhist art]] of [[Gandhara]], the Buddha would simply be shown in his human form, rising slightly in the air, with flames springing from his feet and water emanating from his shoulders.
|-
|2nd panel
|align=&quot;center&quot;|[[File:Jetavana of Sravasti Sanchi Stupa 1 Northern Gateway.jpg|120px]]
|'''[[Jetavana]] of [[Sravasti]], showing the three preferred residences of the Buddha'''.
[[File:Bharhut Jetavana Jataka.jpg|thumb|150px|Jetavana story, [[Bharhut]], 2nd century BCE.]]
The [[Jetavana]] at [[Sravasti]], showing the three favourite residences of the Buddha: the Gandhakuti, the Kosambakuti and the Karorikuti, with the throne of the Buddha in the front of each. The Jetavana garden was presented to the Buddha by the rich banker [[Anathapindika]], who purchased it for as many gold pieces as would cover the surface of the ground. Hence, the foreground of the relief is shown covered with ancient Indian coins ( [[karshapana]]s ), just as it is in the similar relief at [[Bharhut]], where the details of the coins are more in evidence.&lt;ref name=&quot;Marshall 58&quot; /&gt;
|-
|3rd panel
|align=&quot;center&quot;|[[File:Aerial promenade of the Buddha Sanchi Stupa 1 Northern Gateway.jpg|120px]]
|'''Aerial promenade of the Buddha'''. Presumably, the long band on top of the heads of devotees is the promenade the Buddha is walking on. The long open pavilion (mandapa) calls to mind the one at [[Sravasti]], which is portrayed in the [[Bharhut]] relief.&lt;ref name=&quot;Marshall 58&quot; /&gt;
|-
|4th panel
|align=&quot;center&quot;|[[File:Procession of Prasenajit of Kosala leaving Sravasti to meet the Buddha.jpg|120px]]
|'''Procession of King [[Prasenajit]] of [[Kosala]] leaving [[Sravasti]] to meet the Buddha'''. A royal procession issuing from a city gate, probably [[Prasenajit]] of [[Kosala]] going forth from [[Sravasti]] to meet the Buddha.&lt;ref name=&quot;Marshall 58&quot; /&gt;
|-
|5th panel
|align=&quot;center&quot;|[[File:Paradise of Indra (nandana) Sanchi Stupa 1 Northern gateway.jpg|120px]]
|'''Paradise of [[Indra]] ([[nandana]])'''. The meaning of this scene, which is analogous to several others on the gateways, is not clear. Perhaps, like the scene on the gateways of
Stupa No3, it may represent the Paradise of [[Indra]] ([[nandana]]), where pleasure and passion held sway.&lt;ref name=&quot;Marshall 58&quot; /&gt;
|-
|align=center colspan=3 style=&quot;background:#F5F5F5; font-size: 100%;&quot;| '''Left pillar, Inner face'''&lt;br /&gt;(This face refers particularly to [[Rajagriha]])
|-
|Top panel
|align=&quot;center&quot;|[[File:The Visit of Indra to the Buddha in the Indrasaila cave near Rajagriha Sanchi Stupa 1Northern Gateway.jpg|120px]]
|[[File:Indras Visit to Indrasala Cave - Schist - ca 2nd Century CE - Kushana Period - Loriyan Tangai - ACCN 5100-A23290 - Indian Museum - Kolkata 2016-03-06 1519.JPG|thumb|The same scene in the [[Greco-Buddhist art]] of [[Gandhara]]. [[Loriyan Tangai]].]]
'''Visit of [[Indra]] to the Buddha in the [[Indrasaila cave]] near [[Rajagriha]]'''. In the upper part of the panel is an artificial cave resembling in its facade many [[Indian rock-cut architecture|rock-cut]] Buddhist [[chaitya]] shrines in [[Western India|Western]] and [[Central India]]. In front of the door is the throne which marks the presence of the Buddha. The animals peering out from among the rocks serve to indicate the wildness of the spot. Below is the company of Indra in attitudes of worship, but which of these figures represents Indra and which his musician [[Panchasikha]] who accompanied him, it is not possible to determine.&lt;ref name=&quot;Marshall 58&quot; /&gt;
|-
|2nd panel
|align=&quot;center&quot;|[[File:Royal cortege leaving Rajagriha.jpg|120px]]
|'''Royal cortege leaving [[Rajagriha]]'''. A king and his royal cortege issuing from a city. As the panel on this side of the pillar relates particularly to Rajagriha, it is probable that the King is either [[Bimbisara]] or [[Ajatasatru]], on a visit to the Buddha at the [[Gridhrakuta]] Hill, and that the city is Rajagriha.&lt;ref name=&quot;Marshall 58&quot; /&gt;&lt;br /&gt;See also: [[s:The Life of Buddha/Part One/16. Siddhartha and King Vimbasara|Siddhartha and King Bimbasara (in &quot;The Life of Buddha&quot;)]].
|-
|3rd panel
|align=&quot;center&quot;|[[File:Bamboo garden (Venuvana) at Rajagriha, the visit of Bimbisara.jpg|120px]]
|'''Bamboo garden (Venuvana) at [[Rajagriha]], the visit of [[Bimbisara]]'''. The Bamboo garden (Venuvana ) at Rajagriha, with the throne of the Buddha in the center and devotees around. The identity of the spot is indicated by the bamboos on either side of the panel.&lt;ref name=&quot;Marshall 58&quot; /&gt; This event refers to a visit of King [[Bimbisara]] to the Buddha.&lt;ref name=&quot;Marshall 58&quot; /&gt;&lt;br /&gt;
{{See also|s:The Life of Buddha/Part Two/7. The Buddha at the Bamboo Grove|l1=The Buddha at the Bamboo Grove (in &quot;The Life of Buddha&quot;)}}
|-
|4th panel
|align=&quot;center&quot;|[[File:Dvarapala Sanchi Stupa 1 Northern Gateway.jpg|120px]]
|'''[[Dvarapala]] guardian deity'''. Positioned as it is, in the inside panel of the gateway, the deity guards the left side of the entrance to the stupa. This Dvarapala is faced by another one on the right side.
|-
|align=center colspan=3 style=&quot;background:#F5F5F5; font-size: 100%;&quot;| '''Right pillar, Inner face'''
|-
|Top panel
|align=&quot;center&quot;|[[File:Sanchi Great Stupa Northern Gateway foreigners.jpg|120px]]
|'''Foreigners making a dedication to Southern Gateway of the Great Stupa'''. Probably the dedication of a stupa, but it might also refer to the death ([[parinirvana]]) of the Buddha. Among the crowds who are celebrating the occasion with music and dancing, some are wearing dresses and high boots suggestive of a cold climate. The individual and realistic features of the people can also be noticed.&lt;ref name=&quot;Marshall 57&quot;&gt;John Marshall, A Guide to Sanchi, 1918 [https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.459148 p.57ff] (Public Domain text)&lt;/ref&gt; The official notice at Sanchi reads &quot;[[:File:Scene Index - North Gateway - Stupa 1 - Sanchi Hill 2013-02-21 4272.JPG|Foreigners worshiping Stupa]]&quot;.&lt;br /&gt; The relief shows 18 of these foreigners and 4 [[Gandharva]] celestial deities in the sky above.&lt;br /&gt;
[[File:Foreigners in Greek dress playing carnyxes and aolus flute at Sanchi.jpg|thumb|150px|Foreigners playing [[carnyx]]es and [[aulos]] flute at Sanchi (detail).]]
These have been called &quot;Greek-looking foreigners&quot;&lt;ref&gt;Susan Huntington, &quot;The art of ancient India&quot;, p. 100&lt;/ref&gt; wearing Greek clothing complete with [[tunic]]s, capes and sandals, typical of the [[:File:Greek travelling costume.jpg|Greek travelling costume]],&lt;ref name=&quot;Manjari Ukil Originals 2006, p.162&quot;/&gt; and using Greek and [[Central Asian]] musical instruments ( the double flute [[aulos]], or the [[carnyx]]-like [[Cornu (horn)|Cornu horns]]), possibly pointing to the [[Indo-Greeks]].&lt;br /&gt;
Another rather similar foreigner is also depicted in [[Bharhut]], the [[:File:Bharhut Stupa Yavana.jpg|Bharhut Yavana]], also wearing a tunic and a royal headband in the manner of a Greek king, and displaying a Buddhist [[triratna]] on his sword.&lt;ref name=&quot;p.180&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Antiquity, John Boardman 1993, p.112&quot;/&gt; The top of the panel show celestial divinities celebrating the dedication of the Stupa.
|-
|2nd panel
|align=&quot;center&quot;|[[File:Offering of a bowl of honey to the Blessed One by a monkey Sanchi Stupa 1 Northern Gateway.jpg|120px]]
|'''Offering of a bowl of honey to the Blessed One by a monkey'''. The offering of a bowl of honey to the Blessed One by a monkey. The Buddha is here represented by his [[pipal tree]] and throne, to which devotees are doing obeisance. The figure of the monkey is twice repeated, first with the bowl and then with empty hands after the gift has been made. The incident is portrayed in much the same way on the reliefs of the [[Greco-Buddhist art]] of [[Gandhara]].&lt;ref name=&quot;Marshall 57&quot; /&gt;
|-
|3rd panel
|align=&quot;center&quot;|[[File:Miracle at Kapilavastu Suddhodana praying as his son the Buddha rises in the air with only path visible Sanchi Stupa 1 Northern Gateway.jpg|120px]]
|'''Miracle at [[Kapilavastu (ancient city)|Kapilavastu]]'''. [[Suddhodana]] praying as his son the [[Buddha]] rises in the air, praised by celestial beings (only his path is visible). This panel is to be interpreted in conjunction with the corresponding panel adjoining it on the front face of the same pillar. When Buddha returned to his native city of Kapilavastu, his father Suddhodana came forth with a royal retinue to meet him, and a question of etiquette arose as to which should salute the other first: the father, who was king, or the son, who had become the Buddha. Thereupon the Buddha solved the difficulty by walking miraculously in mid-air. Here, in the panel on the inner face, we see a [[banyan tree]], and, in front of it, the throne symbolizing the Buddha; while suspended in the air above it is the chahkrama or promenade on which the Buddha used to take his exercise and which here symbolises that he is walking in the air. Above it are celestial beings ([[gandharva]]s) with garlands in their hands. To the right of the tree is King [[Suddhodana]] with attendants, one of whom is holding the royal umbrella. The reason for the banyan tree ([[Ficus Indica]], Skr : nyagrodha) is that King Suddhodana presented a park of banyan trees to his son on his return, and the tree, therefore, helps to localize the incident. In the corresponding scene on the front face the Buddha is probably represented in this park with disciples (but invisible due to [[aniconism]]) and followers around him.&lt;ref name=&quot;Marshall 57&quot; /&gt;
|-
|4th panel
|align=&quot;center&quot;|[[File:Dvarapala Sanchi Stupa 1Northern Gateway right pillar.jpg|120px]]
|'''[[Dvarapala]] guardian deity'''. Positioned as it is, in the inside panel of the gateway, the deity guards the right side of the entrance to the stupa. This Dvarapala is faced by another one on the left side.
|-
|align=center colspan=3 style=&quot;background:#F5F5F5; font-size: 100%;&quot;| '''Right pillar, Front face'''
|-
|Top panel
|align=&quot;center&quot;|[[File:Descent of the Buddha from the Trayastrimsa Heaven Sanchi Stupa 1 Northern Gateway.jpg|120px]]
|[[File:05 Descent to Sankasya, 3c (34342993764).jpg|thumb|120px|The same scene in the [[Greco-Buddhist art]] of [[Gandhara]].]]'''Descent of the Buddha from the [[Trayastrimsa]] Heaven at [[Sankissa]]'''. The descent of the Buddha from the [[Trayastrimsa]] Heaven, where [[Maya (mother of the Buddha)|Maya]], his mother, had been reborn and whither he himself ascended to preach the Law to her. This miracle is supposed to have taken place at [[Sankissa]] (Sankasya). In the center of the relief is the miraculous ladder by which the Buddha descended, attended by [[Brahma]] and [[Indra]]. At the top of the ladder is the tree and throne of the Buddha with the gods on either side in an attitude of adoration. Other [[Deva (Buddhism)|devas]] attend on him as he descends, among whom the one to the right of the ladder holding a [[chauri]] and [[lotus (plant)|lotus]] may be Brahma. At the foot of the ladder the tree and throne are repeated with a trio of devotees on either side, indicating that the Buddha has returned again to earth.&lt;ref name=&quot;Marshall 56&quot;&gt;Marshall [https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.459148 p.56]&lt;/ref&gt;
|-
|2nd panel
|align=&quot;center&quot;|[[File:Departure of the Buddha from Kapilavastu Sanchi Stupa 1 Northern Gate.jpg|120px]]
|'''The Great Departure of the Buddha from [[Kapilavastu (ancient city)|Kapilavastu]]'''. A royal figure in a chariot drives forth from a city gate, with a horse in front. The scene is analogous to the scene of Buddha's departure from Kapilavastu on the East Gateway, but in that case there is no chariot, and in this case there is no umbrella above the horse to indicate the presence of the Buddha. However, a royal umbrella being held over an empty spot in the chariot would suggest the presence of the Buddha. The figure standing at its side with a water-pot (bhrihgara) in his hand indicates that a gift is being made. Alternatively, it could be King Suddhodana going forth from Kapilavastu to meet his son, the Buddha, on the occasion when he presented him with a park of mango trees.&lt;ref name=&quot;Marshall 56&quot; /&gt;&lt;br /&gt;
See also [[s:The Life of Buddha/Part One/12. Siddhartha Leaves His Father's Palace|Siddhartha Leaves His Father's Palace (in &quot;The Life of Buddha&quot;)]].
|-
|3rd panel
|align=&quot;center&quot;|[[File:Teaching the Sakyans Sanchi Stupa 1 Northern Gateway.jpg|120px]]
|'''Teaching the [[Sakyans]]''': This panel may represent the Buddha teaching the [[Sakyans]]. It can also be interpreted in relation to the panel of the Miracle at Kapilavastu on the same pillar (Right pillar, Inner face,3rd panel). When Buddha returned to his native city of Kapilavastu, his father Suddhodana came forth with a royal retinue to meet him, and the Buddha performed his Miracle of the Walk in the Air. In this scene, on the front face of the pillar, the Buddha is probably represented in this very park with disciples and followers around him.&lt;ref name=&quot;Marshall 56&quot; /&gt;
|-
|4th panel
|align=&quot;center&quot;|[[File:Broken scene Sanchi Stupa 1 Northern Gateway.jpg|120px]]
|Unidentified broken scene.
|}&lt;noinclude&gt;

==== Stupa 1 Eastern Gateway ====
The Eastern Gateway describes historical events during the life of the Buddha, as well as several miracles performed by the Buddha. It was the third gateway to be erected.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:0 auto;&quot;  align=&quot;center&quot;  colspan=&quot;3&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 80%; width: 100%;&quot;
|-
|state = {{{1&lt;includeonly&gt;|collapsed&lt;/includeonly&gt;}}} align=center colspan=3 style=&quot;background:#FFDAB9; font-size: 100%;&quot;| '''[[:Commons:Category:Sanchi gateways : East gateway of stupa 1|Eastern Gateway]]'''&lt;br /&gt;(&quot;Great Stupa&quot; No1, Sanchi. 1st century BCE/CE.)
|-
|colspan=2 align=&quot;center&quot;style=&quot;font-size: 100%; width: 1%;&quot;|[[File:East Gateway - Stupa 1 - Sanchi Hill 2013-02-21 4398.JPG|250px]]
|'''The Eastern Gateway of Stupa 1'''. The Eastern Gateway of Stupa 1 is one of the four richly carved gateways or [[torana]]s, surrounding Stupa 1, the &quot;Great Stupa&quot;. It is the third gateway to have been constructed. Like the other gateways, the Southern Gateway is composed of two square pillars surmounted by capitals, which in their turn support a superstructure of three architraves with volute ends.&lt;ref name=&quot;Marshall 37&quot;/&gt;
|-
|align=center colspan=3 style=&quot;background:#DCDCDC; font-size: 100%;&quot;| '''Architraves'''
|-
|[[File:Sanchi 6-09.jpg|120px]]
Front architraves
|[[File:Sanchi2 N-MP-220.jpg|120px]]
Rear architraves
|The architraves are all almost intact. They were crowned by two large decorated [[Shrivatsa]] symbols in the round, symbols of Buddhism (only one of them remains). The lintels have elephants mounted by [[Mahut]]s, and a single seated lion, at their ends. A single remaining [[Yakshini]] (top right corner) suggests that many more have been lost.
|-
|colspan=2 align=&quot;center&quot;|[[File:Sanchi Eastern Gateway The Great Departure.jpg|250px]]&lt;br /&gt;
Front architrave, center
|'''The Great Departure'''. During the night, Prince [[Gautama Buddha|Siddharta]] leaves the Palace of [[Kapilavastu (ancient city)|Kapilavastu]] (far left) while his wife [[Yasodhara]], his baby [[Rahula]] and the dancers are sleeping. Siddharta rides his horse Kanthaka, who is being lifted above the ground by [[Yaksha]]s in order not to make noise and to avoid awakening the guards. The horse is seen progressing from left to right, away from the city, and progressively higher in the air. Siddharta is not visible, but a chatra royal parasol is held by [[Chandaka]] in order to signify the fact that Siddharta is riding on the horse. After his arrival in the forest on the right, Siddharta discards his robes, cuts off his hair and returns the horse to Chandaka. The horse is seen returning without a rider, walking on the ground this time, and, of course, devoid of the [[chatra]] parasol over it this time. When Siddharta stays in the forest, he is symbolized by the two soles of his feet (extreme right). Siddharta has renounced the world.&lt;ref&gt;The Buddha Image: Its Origin and Development, Yuvraj Krishan, Bharatiya Vidya Bhavan, 1996 [https://books.google.fr/books?id=kDyJh--iaL0C&amp;pg=PA4 p.4]&lt;/ref&gt;
|-
|Central front architrave, right
|align=&quot;center&quot;|[[File:Yakshini Sanchi Stupa 1 Eastern Gateway.jpg|120px]]
|The famous [[Yakshini]], under foliage and hanging in front of an elephant, on the side.of the East Gateway.
|-
|align=center colspan=3 style=&quot;background:#DCDCDC; font-size: 100%;&quot;| '''Pillar capitals'''
|-
|Right capital
|align=&quot;center&quot;|[[File:Elephants Eastern Gateway Stupa 1 Sanchi.jpg|120px]]
|The pillars of the Eastern Gateway feature elephants in the four direction, conducted by [[mahut]]s holding a Buddhist banner. They are gathered around a pillar of square section, decorated with a [[flame palmette]] design. A [[Yakshini]] under foliage flanks them on the side.
|-
|align=center colspan=3 style=&quot;background:#DCDCDC; font-size: 100%;&quot;| '''Pillars'''
|-
|align=center colspan=3 style=&quot;background:#F5F5F5; font-size: 100%;&quot;| '''Left pillar, Front face'''
|-
|style=&quot;width: 10%;&quot;|Top panel
|align=&quot;center&quot;|[[File:Chankrama Sanchi Stupa 1 Eastern Gateway Left pillar Front top panel.jpg|120px]]
|'''The Miracle of Walking in the air at Savrasti'''. While the Buddha walks in the air, devotees are aligned and look upwards. The Buddha is not visible ([[aniconism]]), and only his path ([[chankrama]]) is, separating the panel horizontally in two parts.
|-
|2nd panel
|align=&quot;center&quot;|[[File:Pipal tree temple of Bodh Gaya depicted in Sanchi Stupa 1 Eastern Gateway.jpg|120px]]
|[[File:Diamond throne discovery.jpg|thumb|150px|The [[Diamond throne]] as discovered.]]
'''Temple for the [[Bodhi Tree]] in [[Bodh Gaya]]'''.&lt;br /&gt;
The illumination of the Buddha occurred here under the [[Bodhi Tree]] at [[Bodh Gaya]], and Asoka built a [[Diamond throne]] at the location, as well as a temple to protect the Bodhi Tree within. Spreading through its upper windows, the branches of the sacred tree can be seen. To right and left of the temple are four figures in an attitude of adoration, perhaps the Guardian Kings of the Four Quarters ([[Lokapalas]]).&lt;ref name=&quot;Marshall 60&quot; /&gt;

The throne was discovered after excavations near the location of the Bodhi tree in the 19th century, and is now revered at the [[Mahabodhi Temple]] in [[Bodh Gaya]].
|-
|3rd panel
|align=&quot;center&quot;|[[File:Miracle of the Buddha walking on a River - East Face - South Pillar - East Gateway - Stupa 1 - Sanchi.jpg|120px]]
|'''Miracle of the Buddha walking on the River [[Nairanjana]]'''. The Nairanjana river is shown in flood and [[Kasyapa]] accompanied by a disciple and a boatman are hastening in a boat to the rescue of the Buddha. Then, in the lower part of the picture, the Buddha, represented by his promenade (chahbama), appears walking on the face of the waters, and in the foreground the figures of Kasyapa and his disciple are twice repeated, now on dry ground and doing homage to the Master (represented by the throne at the right hand, bottom corner).&lt;ref name=&quot;Marshall 60&quot; /&gt;&lt;br /&gt;
Throughout, The Buddha is not visible (aniconism), only represented by a path on the water, and his empty throne bottom right.&lt;ref name=&quot;Marshall 60&quot;&gt;Marshall [https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.459148 p.60ff] Public Domain text&lt;/ref&gt;
|-
|Bottom panel
|align=&quot;center&quot;|[[File:Bimbisara with his royal cortege issuing from the city of Rajagriha to visit the Buddha.jpg|120px]]
|'''[[Bimbisara]] with his royal cortege issuing from the city of [[Rajagriha]] to visit the Buddha'''. Bimbisara with his royal cortege issuing from the city of [[Rajagriha]], on a visit to the Buddha, here symbolized by his empty throne. This visit took place after the conversion of [[Kasyapa]], which was brought about by a series of miracles, one of which is illustrated in the panel above.&lt;ref name=&quot;Marshall 60&quot; /&gt;
|-
|align=center colspan=3 style=&quot;background:#F5F5F5; font-size: 100%;&quot;| '''Left pillar, Inner face'''&lt;br /&gt;(This face is concerned with the miracles by which Buddha converted the [[Brahman]] [[Kasyapa]] and his disciples.)
|-
|Top panel
|align=&quot;center&quot;|[[File:Visit of Indra and Brahma to the Buddha Sanchi Stupa 1 Eastern Gateway Left pillar Inner top panel.jpg|120px]]
|'''Visit of [[Indra]] and [[Brahma]] to the Buddha'''. The visit of [[Indra]] and [[Brahma]] to the Buddha takes place in the town of [[Uruvilva]]. Near the center of the panel is the throne indicating the presence of the Buddha, surmounted by the umbrella; behind it, Indra and Brahma standing in an attitude of adoration; in the background, the houses of Uruvilva and the people at their daily tasks. To the left, a man and woman, the woman grinding spices on a &quot;cari&quot; stone; nearby, to the right, another woman is at work at a table, while a third is pounding rice with pestle and mortar, and a fourth winnowing the grain with a fan. In the foreground is the river Nairanjana, with cattle on its banks and a woman drawing water in a pitcher. One of the villagers has his hands joined in the attitude of prayer.&lt;ref name=&quot;Marshall 60&quot; /&gt;
|-
|2nd panel
|align=&quot;center&quot;|[[File:Buddha tames the Naga at Uruvela Sanchi Stupa 1 Eastern Gateway Left pillar Inner 2nd panel.jpg|120px]]
|'''Buddha tames the [[Nāga|Naga]] at [[Uruvilva]]''' This panel is about the victory of the Buddha over the serpent in the fire chapel at Uruvilva. The Buddha obtained the permission of Kasyapa to pass the night in a fire chapel at his hermitage, which was inhabited by a fearsome [[Nāga|Naga]]. The Naga attacked him with smoke and fire but was met with the same weapons, and being overcome crept into the Buddha's begging bowl. In the middle of the panel is the fire temple with a fire altar in front and a throne indicating the presence of the Buddha within, while behind the throne is the five-headed Naga. Flames are issuing from the windows in the roof. On either side of the temple are the Brahmanical ascetics standing in an attitude of respect and veneration.&lt;br /&gt;
In the foreground, to the right, is a leaf-hut (parna-sala) and an ascetic at its threshold seated on a mat, with his knees bound up by a band and his hair (jafa) twisted turban-wise about his head. Evidently he is a Brahman doing penance. Before him is another Brahman standing and apparently reporting to him the miracle; and near by is a small fire altar and the instruments of [[Vedic]] sacrifice. To the left is the Nairanjana river, in which another ascetic is bathing and from which three young novices are drawing water.&lt;ref name=&quot;Marshall 60&quot; /&gt;
|-
|3rd panel
|align=&quot;center&quot;|[[File:Miracle of fire and wood Sanchi Stupa 1 Eastern Gateway.jpg|120px]]
|'''The miracle of fire and wood'''. This is a depicting of the miracles of the wood, the fire and the offering. In the story of [[Kasyapa]]'s conversion it is related that, after the miracle of the fire temple, a sacrifice was prepared by the Brahmans, but the wood for the fire could not be split, the fire could not be made to burn, and the oblation could not be offered, until in each case the Buddha gave his consent.&lt;br /&gt;
In the relief, this triple miracle is dramatically represented. In the foreground, to the right, a [[Brahman]] ascetic has his axe raised to split the wood, but the axe will not descend until Buddha gives the word; then we see the axe driven home into the log. Similarly, a Brahman is engaged fanning the fire on an altar, but the fire will not burn until the Buddha permits it. Then we see the altar repeated and flames blazing upon it. The third phase of the miracle, that of the oblation, is indicated by the single figure of a Brahman holding an oblation spoon over a flaming altar.&lt;br /&gt;
The other figures in this panel, of two novices bringing wood and provisions, are mere accessories, while the [[stupa]] in the back ground, decorated with shell designs and surrounded by a square railing, serves to give local color to the scene.&lt;ref name=&quot;Marshall 60&quot; /&gt;
|-
|Bottom panel
|align=&quot;center&quot;|[[File:Dvarapala - North Face - South Pillar - East Gateway - Stupa 1 - Sanchi Hill 2013-02-21 4441.JPG|120px]]
|[[Dvarapala]] guardian.
|-
|align=center colspan=3 style=&quot;background:#F5F5F5; font-size: 100%;&quot;| '''Right pillar, Inner Face'''&lt;br /&gt;(This face of the pillar is devoted to scenes at [[Kapilavastu (ancient city)|Kapilavastu]], the birthplace of Gautama)&lt;br /&gt;
|-
|Top panel
|align=&quot;center&quot;|[[File:Homage of King Suddhodana Sanchi Stupa 1 Eastern Gateway Right pillar inner top panel.jpg|120px]]
|'''Homage of King [[Suddhodana]] to the Buddha'''.  In the center, the tree and throne of the Buddha, with a group of worshipers around, including King Suddhodana, the father of the Buddha, who is standing immediately in front of the throne. The king wears the same headdress here as in the panel below. The episode represented is the homage paid by the King
to his son after his return to Kapilavastu.&lt;ref name=&quot;Marshall 60&quot; /&gt;
|-
|Second panel
|align=&quot;center&quot;|[[File:Procession of king Suddhodana from Kapilavastu in full Sanchi Stupa 1 Eastern Gateway.jpg|120px]]
|'''Procession of king [[Suddhodana]] from [[Kapilavastu (ancient city)|Kapilavastu]]'''.
[[File:Maya's dream Sanchi Stupa 1 Eastern gateway.jpg|thumb|200px|At the top of the panel, [[Maya (mother of the Buddha)|Maya]]'s dream of the visit of an elephant, in [[Kapilavastu (ancient city)|Kapilavastu]]. See also [[s:The Life of Buddha/Part One/2. Maya's Dream|Maya's Dream (in &quot;The life of Buddha)&quot;]].]]
At the top is portrayed the dream of [[Maya (mother of the Buddha)|Maya]], the mother of the Buddha, otherwise called the conception of the [[Bodhisattva]]. Maya, the queen, is
seen lying in a pavilion of the palace, and on her is descending the Bodhisattva in the form of a white elephant. This scene, which was well known to all Buddhists, serves to identify the city here represented as [[Kapilavastu (ancient city)|Kapilavastu]].&lt;br /&gt;
Below it is a royal procession threading its way through the streets of the city and issuing forth from the gate. This is the procession of King Suddhodana, when he went forth to meet his son on his return to Kapilavastu. Then, at the bottom of the panel, is portrayed the miracle which Buddha performed on this occasion by walking in mid-air; and, in the extreme
left hand bottom corner, is a [[banyan tree]] (nyagrodha) to signify the park of banyans which Suddhodana presented to his son. The Buddha walking in mid-air is represented, as on the Northern Gateway, by his promenade (chankrama); and suggested by the upturned faces of the king and his retinue as they gaze wonderingly on the miracle.&lt;ref name=&quot;Marshall 60&quot; /&gt;
|-
|Bottom panel
|align=&quot;center&quot;|[[File:Dvarapala - South Face - North Pillar - East Gateway - Stupa 1 - Sanchi Hill 2013-02-21 4438.JPG|120px]]
|[[Dvarapala]] guardian.
|-
|align=center colspan=3 style=&quot;background:#F5F5F5; font-size: 100%;&quot;| '''Right pillar, Front Face'''
|-
|Full length
|align=&quot;center&quot;|[[File:The six inferior heavens of the Gods Sanchi Stupa 1 East Gateway Right pillar front.jpg|120px]]
|'''The six inferior heavens of the Gods'''. The six inferior heavens of the gods ([[Devaloka]]s ) or &quot;Kamavachara heavens&quot;, in which the passions are still unsubdued, an integral part of [[Buddhist cosmology]]. Starting from the base they are as follows: (1) The heaven of the Four Great Kings: the Regents of the Four Quarters ([[Lokapala]]; [[Chaturmaharajika]]); (2) The heaven of the Thirty-three gods ([[Trayastrimisa]]) over whom [[Śakra (Buddhism)|Sakra]] presides; (3) The heaven over which [[Yama]], the God of Death, reigns, where there is no change of day or night; (4) The Tushita heaven, where the [[Bodhisattvas]] are born before they appear on earth as the saviors of mankind, and where Maitreya now resides; (5) The heaven of the [[Nirmanarati]], who create their own pleasures; (6) The heaven of the [[Parinirmita]]-[[Vasavartin]] gods, who indulge in pleasures created for them by others and over whom [[Mara (demon)|Mara]] is king.&lt;br /&gt;
Each of these six heavens or devalokas is represented by a storey of a palace, the front of which is divided by pillars into three bays, the pillars in the alternate storeys being
either plain or provided with elaborate Persepolitan capitals. In the central bay there sits a god, like an Indian king, holding a thunderbolt ([[vajra]]) in his right hand and a flask containing nectar ([[amrita]]) in his left. Behind him are his women attendants holding the royal umbrella ([[Muttra]]) and flywhisk ([[chauri]]). In the bay to his right, seated on a slightly lower seat, is his viceroy (uparaja); and to his left are the court musicians and dancers. With slight variations the same figures are repeated in each of the six heavens.
Nothing, perhaps, could give a better idea of the monotony of pleasure in the Buddhist heavens than the sameness of these reiterations.&lt;br /&gt;
The topmost panel of all, with two figures seated on a terrace and attendants behind, is treated quite differently from the Devalokas below and appears to represent the lowest of the Brahmaloka, which according to the Buddhist ideas rise above the inferior heavens.&lt;ref&gt;A Guide to Sanchi, Marshall [https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.459148 p.62ff] Public Domain text&lt;/ref&gt;
|}&lt;noinclude&gt;

==== Stupa 1 Western Gateway ====
The Western Gateway of Stupa 1 is the last of the four gateway of the Great Stupa to have been built.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:0 auto;&quot;  align=&quot;center&quot;  colspan=&quot;3&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 80%; width: 100%;&quot;
|-
|state = {{{1&lt;includeonly&gt;|collapsed&lt;/includeonly&gt;}}} align=center colspan=3 style=&quot;background:#E9967A; font-size: 100%;&quot;| '''[[:Commons:Category:Sanchi gateways : West gateway of stupa 1|Western Gateway]]'''&lt;br /&gt;(&quot;Great Stupa&quot; No1, Sanchi, 1st century BCE/CE.)
|-
|colspan=2 align=&quot;center&quot;style=&quot;font-size: 100%; width: 1%;&quot;|[[File:Sanchi portique ouest.jpg|250px]]
|'''The Western Gateway of Stupa 1'''. The Western Gateway of Stupa 1 is one of the four richly carved gateways or [[torana]]s, surrounding Stupa 1, the &quot;Great Stupa&quot;. It is the last of the four gateway to have been constructed.
Like the other gateways, the Western Gateway is composed of two square pillars surmounted by capitals, which in their turn support a superstructure of three architraves with volute ends.&lt;ref name=&quot;Marshall 37&quot;/&gt;
|-
|align=center colspan=3 style=&quot;background:#DCDCDC; font-size: 100%;&quot;| '''Architraves'''
|-
|align=center|[[File:West Torana, Sanchi 03.jpg|120px]]
Front architraves
|align=center|[[File:Upper part of the gateway at Sanchi Stupa.jpg|120px]]
Rear architraves
||The architraves are all almost intact, but there are almost no remains of &quot;in the round&quot; decorations around or on top of the lintels. Only remains a fragment of [[capital (architecture)|capital]] with a base composed of lions, at the center top of the [[torana]].
|-
|colspan=2 align=&quot;center&quot;|[[File:King of the Mallas bringing the relics of the Buddha to Kushinagara.jpg|250px]]
Rear top architrave
|'''King of the [[Mallas]] bringing the relics of the Buddha to [[Kushinagara]]'''. After the death of the Buddha his relics were taken possession of by the [[Mallas]] of [[Kushinagara]], whose chief is here depicted riding on an elephant and bearing the relics into the town of Kusinagara on his own head. The tree behind the throne in front of the city gate appears to be a [[Shala tree]] ( shorea robusta ), and to refer to the fact that Buddha's [[parinirvana]] took place in a grove of those trees. The two groups of figures carrying banners and offerings, which occupy the ends of this architrave, are probably connected with the central scene, serving to indicate the rejoicing of the Mallas over the possession of the relics.&lt;ref name=&quot;Marshall 68&quot; /&gt;
|-
|colspan=2 align=&quot;center&quot;|[[File:Siege of Kushinagara by the seven kings.jpg|250px]]
Rear middle architrave
|[[File:King of the Mallas under siege.jpg|thumb|120px|King of the [[Mallas]] of [[Kushinagara]] under siege (left end of the architrave).]]
'''Siege of [[Kushinagara]] by the seven kings.''' This is another portrayal of &quot;The war of the relics&quot; (see Southern Gateway architrave). Here the seven rival claimants, distinguished by their seven royal umbrellas, are advancing with their armies to the city of [[Kushinagara]], the siege of which has not yet begun. The seated royal figure at the left end of
the architrave may represent the chief of the [[Mallas]] within the city. The princely figures in the corresponding relief at the right end appear to be repetitions of some of the rival claimants.&lt;ref name=&quot;Marshall 68&quot; /&gt;
|-
|colspan=2 align=&quot;center&quot;|[[File:Temptation of the Buddha with Mara's army fleeing.jpg|250px]]
Rear bottom architrave
|'''Temptation of the Buddha with [[Mara (demon)|Mara]]'s army fleeing.''' This scene extends over the three sections of the architrave, In the center is the temple of [[Bodh Gaya]] with the [[pipal tree]] and the throne of the Buddha within; to the right, the armies of [[Mara (demon)|Mara]] fleeing discomfited from the Buddha; to the left, the devas celebrating the victory of the Buddha over the Evil One and exalting his glorious achievements. The temple at Bodh Gaya, which enclosed the [[Bodhi tree]], was built two centuries later by Emperor [[Ashoka]]. Its portrayal in this scene, therefore, is an anachronism.&lt;ref name=&quot;Marshall 68&quot; /&gt;&lt;br /&gt;
{{See also|s:The Life of Buddha/Part One/20. Siddhartha Becomes the Buddha|l1=Siddhartha Becomes the Buddha (in &quot;The Life of Buddha&quot;)}}
|-
|align=center colspan=3 style=&quot;background:#DCDCDC; font-size: 100%;&quot;| '''Pillar capitals'''
|-
|[[File:Dwarfs - West Face - North Pillar - West Gateway - Stupa 1 - Sanchi Hill 2013-02-21 4326.JPG|120px]]
Left
|[[File:Dwarfs - West Face - South Pillar - West Gateway - Stupa 1 - Sanchi Hill 2013-02-21 4322.JPG|120px]]
Right
|The pillar capitals consist in groups of four [[Yaksha]]s (tectonic deities) supporting the architraves.
|-
|align=center colspan=3 style=&quot;background:#DCDCDC; font-size: 100%;&quot;| '''Pillars'''
|-
|align=center colspan=3 style=&quot;background:#F5F5F5; font-size: 100%;&quot;| '''Left pillar, Front face'''
|-
|style=&quot;width: 10%;&quot;|Unique panel
|align=&quot;center&quot;|[[File:Scenes of Enjoyments - West Face - North Pillar - West Gateway - Stupa 1 - Sanchi.jpg|120px]]
|'''Paradise of Indra'''. Probably the &quot;Paradise of [[Indra]]&quot; ([[nandana]]) with the river [[Mandakini River|Mandakini]] in the foreground. This can be related to the scenes on the North Gateway and on the small gateway of the Third Stupa.&lt;ref name=&quot;Marshall 68&quot; /&gt;
|-
|align=center colspan=3 style=&quot;background:#F5F5F5; font-size: 100%;&quot;| '''Left pillar, Inner face'''
|-
|Top panel
|align=&quot;center&quot;|[[File:Syama Jataka Sanchi Stupa 1Western Gateway.jpg|120px]]
|'''[[Syama Jataka]]''' Syama, the Buddha in a previous life, was the only son of a blind hermit and his wife, whom he supports with devotion. One day, Syama goes to draw water at the river and is shot with an arrow by the King of [[Benares]], who is out hunting. Owing to the king's penitence and his parents' sorrow [[Indra]] intervenes and allows Syama to be healed and his parents' sight to be restored. At the right hand top corner of the panel arc the two hermitages with the father and mother seated in front of them. Below them their son Syama is coming to draw water from the stream. Then, to the left, we see the figure of the King thrice repeated, first shooting the lad in the water, then with bow in hand, then standing penitent with bow and arrow discarded; and in the left top corner are the father, mother and son restored to health, and by their side the god Indra and the king. The Buddha in a previous life was thus given as an example of [[filial piety]].&lt;ref&gt;[https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.459148 Marshall]&lt;/ref&gt;
|-
|2nd panel
|align=&quot;center&quot;|[[File:Enlightenment of the Buddha with the Nagas rejoincing.jpg|120px]]
|'''Enlightenment of the Buddha with the [[Nāga|Nagas]] rejoincing'''. The scene depicts the enlightenment (sambodhi ) of the Buddha. In the center is the throne of the Buddha beneath the [[pipal tree]], which is being garlanded by angels ([[gandharvas]]); round about are the [[Nāga|Nagas]] and Nagis celebrating the victory of the Buddha over [[Mara (demon)|Mara]].&lt;ref name=&quot;p.73&quot;&gt;Marshall [https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.459148 p.73]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;See also: [[s:The Life of Buddha/Part One/20. Siddhartha Becomes the Buddha|Siddhartha Becomes the Buddha (in &quot;The Life of Buddha&quot;)]].
|-
|Bottom panel
|align=&quot;center&quot;|[[File:Miraculous crossing of the Ganges by the Buddha when he left Rajagriha to visit Vaisali.jpg|120px]]
|[[File:Maisey Sanchi relief.jpg|thumb|120px|Full relief.&lt;ref name=&quot;Maisey&quot; /&gt;]]
'''Miraculous crossing of the [[Ganges]] by the Buddha when he left [[Rajagriha]] to visit [[Vaisali]]''' (partial remain). Only the upper part of this panel remains, but it appears to depict the miraculous crossing of the Ganges by the Buddha when he left [[Rajagriha]] to visit [[Vaisali]].&lt;br /&gt;
The lower part of the panel appears to have been cut away, when the gateway was restored by Col. Cole. The panel is shown complete in Maisey's illustration in ''Sanchi and its remains''  (Plaque XXI)&lt;ref name=&quot;Maisey&quot;&gt;Maisey, ''Sanchi and its remains&quot;, [https://archive.org/details/cu31924095909390 Plaque XXI]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;p.73&quot;/&gt;&lt;br /&gt;See also: [[s:The Life of Buddha/Part Three/16. The Buddha Instructs the Monks of Vaisali|The Buddha Instructs the Monks of Vaisali (in &quot;The Life of Buddha&quot;)]]
|-
|align=center colspan=3 style=&quot;background:#F5F5F5; font-size: 100%;&quot;| '''Right pillar, Inner Face'''
|-
|Top panel
|align=&quot;center&quot;|[[File:Temptation and enlightenment of the Buddha.jpg|120px]]
|'''Enlightenment of the Buddha with [[Mara (demon)|Mara]]'s army fleeing'''. The enlightenment ([[sambodhi]]) of the Buddha. Towards the top of the panel is the [[pipal tree]] and the throne of the Buddha, and round them a throng of worshipers, men and women, gods and animals. It is the moment after the discomfiture of [[Mara (demon)|Mara]] and his hosts. The [[Nāga|Nagas]], winged creatures, angels and archangels, each urging his comrades on, went up to the Great Being at the [[Bodhi tree]]'s foot and as they came they shouted for joy that the sage had won; that the Tempter was overthrown.&lt;br /&gt;
The deva with the giant head, riding either on the elephant or on the lion to the right of the panel, is probably meant to be [[Indra]] or [[Brahma]]. The interpretation of the three sorrowing figures standing on three sides of the throne in the foreground is problematical. In the Mahabhinishkramana scene on the East Gateway we have already seen that the artist inserted a [[jambul|jambu]] tree in the middle of the panel, to remind the spectator of the first meditation of the Bodhisattva and the path on which it led him. So, here, these three figures, which are strikingly similar to the three sorrowing Yakshas in the Mahdbhinishkramana scene and were probably executed by the same hand, may be a reminder of the Great Renunciation which led to the attainment of Buddhahood, the gateway behind being also a reminder of the gateway of [[Kapilavastu (ancient city)|Kapilavastu]].&lt;ref name=&quot;Marshall 68&quot;&gt;Marshall &quot;A Guide to Sanchi&quot; [https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.459148 p.68ff] Public Domain text&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;See also: [[s:The Life of Buddha/Part One/20. Siddhartha Becomes the Buddha|Siddhartha Becomes the Buddha (in &quot;The Life of Buddha&quot;)]].
|-
|Second panel
|align=&quot;center&quot;|[[File:The Gods entreating Buddha to preach Sanchi Stupa 1 Western Gateway right pillar Inner panel No2.jpg|120px]]
|'''The Gods entreating Buddha to preach'''. The gods entreating the Buddha to preach. The Buddhist scriptures tell us that after his enlightenment the Buddha hesitated to make known the truth to the world. Then [[Brahma]], [[Indra]], the four [[Lokapalas]] (Regents of the Four Quarters) and the archangels of the heavens approached him and besought him to turn the Wheel of the Law. It was when the Buddha was seated beneath the banyan tree (nyagrodha) shortly after his enlightenment, that this entreaty was made, and it is a banyan tree with the throne beneath that is depicted in this relief. The four figures side by side in the foreground may be the four Lokapalas.&lt;ref name=&quot;Marshall 68&quot; /&gt;&lt;br /&gt;See also: [[s:The Life of Buddha/Part Two/2. The Buddha is Prepared to Preach the Doctrine|The Buddha is Prepared to Preach the Doctrine (in &quot;The Life of Buddha&quot;)]].
|-
|Bottom panel
|align=&quot;center&quot;|[[File:Dvarapala Sanchi Stupa 1 Western Gateway.jpg|120px]]
|[[Dvarapala]] guardian.
|-
|align=center colspan=3 style=&quot;background:#F5F5F5; font-size: 100%;&quot;| '''Right pillar, Front Face'''
|-
|Top panel
|align=&quot;center&quot;|[[File:Mahakapi Jataka.jpg|120px]]
|'''[[Mahakapi Jataka]]'''. The story runs that the [[Bodhisattva]] was born as a monkey, ruler over 80,000 monkeys. They lived at a spot near the [[Ganges]] and ate of the fruit of a great [[mango tree]]. King [[Brahmadatta]] of [[Benares]], desiring to possess the mangoes, surrounded the tree with his soldiers, in order to kill the animals, but the Bodhisattva formed a bridge over the stream with his own body and by this means enabled the whole tribe to escape into safety.&lt;br /&gt;
[[File:Mahakapi Jataka in Bharhut.jpg|120px|thumb|The Mahakapi Jataka in [[Bharhut]].]]
[[Devadatta]], the jealous and wicked cousin of the Buddha, was in that life one of the monkeys and, thinking it a good chance to destroy his enemy, jumped on the Bodhisattva's back and broke his heart. The king, seeing the good deed of the Bodhisattva and repenting of his own attempt to kill him, tended him with great care when he was dying and
afterwards gave him royal obsequies.&lt;br /&gt;
Down the panel of the relief flows, from top to bottom, the river Ganges. To the left, at the top, is the great mango tree to which two monkeys are clinging, while the king of the monkeys is stretched across the river from the mango tree to the opposite bank, and over his body some monkeys have already escaped to the rocks and jungles beyond. In
the lower part of the panel, to the left, is king Brahmadatta on horseback with his soldiers, one of whom with bow and arrow is aiming upwards at the Bodhisattva. Higher up the panel the figure of the king is repeated, sitting beneath the mango tree and conversing with the dying Bodhisattva, who, according to the Jataka story, gave the king good advice on the duties of a chief.&lt;ref name=&quot;Marshall 68&quot; /&gt;
|-
|2nd panel
|align=&quot;center&quot;|[[File:The Bodhisattva preaching in the Tushita Heaven Sanchi Stupa 1 Western Gateway Right pillar Front second panel.jpg|120px]]
|'''The [[Bodhisattva]] preaching in the [[Tushita]] Heaven'''. In the center of the panel is the tree and throne of the Buddha, and round about the throne a company of gods standing upon clouds in attitudes of adoration. At the top of the panel are [[gandharvas]] bringing garlands and below them, on each side of the
tree, come [[Indra]] and [[Brahma]], riding on lion-like creatures. A conventional method is used to depict the clouds beneath the feet of the gods in the foreground and among the figures in the upper part of the panel. They have the appearance almost of rocks with flames breaking from them.&lt;ref name=&quot;Marshall 68&quot; /&gt;
|-
|3rd panel
|align=&quot;center&quot;|[[File:Visit of Sakra Sanchi Western Gateway Right Pillar 3rd Front panel.jpg|120px]]
|'''The visit of Sakra'''. The Buddha, represented by his throne, beneath a flowery tree with hills and jungle around. Possibly the tree is the [[Rajayatana]] tree at [[Bodh Gaya]], beneath which the Buddha sat shortly after his enlightenment. The figures in the foreground adoring the Buddha appear to be [[Deva (Buddhism)|devas]].&lt;ref name=&quot;Marshall 68&quot; /&gt;
|-
|4th panel
|align=&quot;center&quot;|[[File:Sanchi - lions.JPG|120px]]
|'''Heraldic lions'''. Three heraldic lions standing on conventionalized floral device. The turn in the upper leaves is peculiar. This method of treating foliage is peculiar to the Early School and is never found in later work. The inscription over this panel records that the pillar was a gift of Balamitra, pupil of Ayachuda (Arya-kshudra).&lt;ref name=&quot;Marshall 68&quot; /&gt;
|}&lt;noinclude&gt;

==== Stupa 3 Southern Gateway ====
The gateway of Stupa No 3, is the last of all the [[Satavahana]] gateways that were built at Sanchi. It is located to the immediate south of Stupa No 3, is smaller than the four gateways encircling the Great Stupa. It is also slightly older, and generally dated to the 1st century CE.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:0 auto;&quot;  align=&quot;center&quot;  colspan=&quot;3&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 80%; width: 100%;&quot;
|-
|state = {{{1&lt;includeonly&gt;|collapsed&lt;/includeonly&gt;}}} align=center colspan=3 style=&quot;background:#90EE90; font-size: 100%;&quot;| '''[[:Commons:Category:Sanchi gateways : South gateway of stupa 3|Southern Gateway]]'''&lt;br /&gt;(Stupa No 3, Sanchi. 1st century CE.)
|-
|colspan=2 align=&quot;center&quot;style=&quot;font-size: 100%; width: 1%;&quot;|[[File:Sanchi Stupa No.2 Front view1.jpg|240px]]
|The gateway of Stupa No 3, located to the immediate south of Stupa No 3, is smaller than the four gateways encircling the Great Stupa. It is also slightly older, and generally dated to the 1st century CE.  This gateway stands 17 feet high, and is adorned with reliefs in the same style as those on the gateways of the Great Stupa. Indeed, the majority of these reliefs are mere repetitions of the subjects and scenes portrayed on the larger gateways, with a few exceptions, especially the front face of the lowest architrave.&lt;ref name=&quot;Marshall 83&quot;&gt;Marshall, &quot; A Guide to Sanchi&quot; [https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.459148 p.83] Public Domain text&lt;/ref&gt;
|-
|align=center colspan=3 style=&quot;background:#DCDCDC; font-size: 100%;&quot;| '''Architraves'''
|-
|colspan=2 align=&quot;center&quot;|Front architraves&lt;br /&gt;[[File:Stupa 3 front architraves.jpg|240px]]
|Architrave posts, or &quot;false capitals&quot;, are roughly square-shaped and can be seen at the junction between architrave and pillar, and between the architraves themselves. Here, there are nine of them altogether on just the surface of the front architraves.
&lt;gallery&gt;
File:Torana of Stupa 3 in Sanchi Foreigner fighting a Makara.jpg|Foreign heroe fighting a [[Makara (Hindu mythology)|Makara]]
Stupa 3 front architrave bottom panel right post.jpg|Hero with headband wrestling a Makara.
File:Torana of Stupa 3 in Sanchi Foreign riders.jpg|Foreigners riding horses.
File:Stupa 3 front architraves middle panel right post.jpg|Indians riding horses.
File:Stupa 3 front architraves top panel left post.jpg|Indians riding bulls.
File:Stupa 3 front architraves top panel right post.jpg|Indians riding bulls.
File:059 Queen Maya lustrated by Elephants (33364982300).jpg|Queen Maya lustrated by Elephants.
File:024 Buddha represented by Dharmacakra (32936540413).jpg|The Buddha represented by the [[Dharmacakra]].
File:025 Bodhi Tree (32936538733).jpg|Bodhi Tree.
&lt;/gallery&gt;
|-
|colspan=2 align=&quot;center&quot;|[[File:Stupa 3 front architraves top panel.jpg|240px]]
Top front architrave
|[[File:GandharaScrolls.JPG|thumb|Floral scrolls in the art of Gandhara.]]
Genies among foliage forming scrolls. This kind of scrolls are generally considered to be of [[Hellenistic art|Hellenistic]] origin, and were to be used extensively in the [[Greco-Buddhist art]] of [[Gandhara]] as well.&lt;ref&gt;Buddhist Art in India, Ceylon, and Java, Jean Philippe Vogel, Adriaan Jacob Barnouw, Asian Educational Services, 1936 [https://books.google.com/books?id=wQ2x0cbZkn0C&amp;pg=PA41 p.41]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The Goose in Indian Literature and Art, Brill Archive [https://books.google.com/books?id=PMsUAAAAIAAJ&amp;pg=PA58 p.58]&lt;/ref&gt;
|-
|colspan=2 align=&quot;center&quot;|[[File:Stupa 3 front architrave middle panel.jpg|240px]]
Middle front architrave
|Buddhas represented by a [[Chaitya]] and two [[Bodhi Tree]]s and empty thrones.
|-
|colspan=2 align=&quot;center&quot;|[[File:019 Nandanavana with Indra (32936548653).jpg|240px]]
Bottom front architrave
|The only scene which differs materially from those on the gateways of the Great Stupa is the one delineated on the front face of the lowest architrave, which appears to represent the Heaven of [[Indra]] ([[Nandanavana]]). In the centre is the pavilion of the god, with Indra himself seated on a throne surrounded by women attendants. In the foreground is the river MandakinI, which bounds the heaven of Indra, and to right and left of the pavilion are mountains and jungle forming a pleasure-garden for the gods and demigods who are taking their case therein.&lt;br /&gt;Then, in the corners next to the false capitals, are [[Nāga|Naga]] kings seated with their attendants on the folds of seven-hooded Nagas, whose coils mingled with the waters of the river are carried through to the ends of the architrave, and go to form the spirals adorning its extremities. The sea monsters ([[Makara Guardians|Makaras]]) and the heroes wrestling with them, which are portrayed on the false capitals of this architrave, are particularly appropriate in this position, where their coils combine effectively with those of the Nagas.&lt;ref name=&quot;Marshall 83&quot; /&gt;
|-
|colspan=2 align=center|Rear architraves&lt;br /&gt;[[File:Stupa 3 rear architraves.jpg|240px]]&lt;br /&gt;
|Ordered left to right, from top to bottom:
&lt;gallery&gt;
File:046 Lion (33593460712).jpg|Winged lion.
File:047 Lions (33365000720).jpg|Winged lions.
File:057 Buddha represented by Dharmacakra (33749746625).jpg|The Buddha represented by the [[Dharmacakra]].
File:051 Men and Women on Elephants (33364997340).jpg|Men and Women on Elephants.
File:052 Men and Women on Elephants (33364996150).jpg|Men and Women on Elephants.
File:062 Stupa representing a Buddha (33620520931).jpg|[[Stupa]] representing a Buddha.
File:027 Lakshmi lustrated by Elephants (32936535203).jpg|[[Lakshmi]] lustrated by Elephants.
File:056 Men on Lions (33749747015).jpg|Men on lions.
File:026 Men on Lions (33593372572).jpg|Men on lions.
&lt;/gallery&gt;
|-
|align=center colspan=3 style=&quot;background:#DCDCDC; font-size: 100%;&quot;| '''Pillar capitals'''
|-
|[[File:Stupa 3 Left pillar capital.jpg|110px]]
Left
|[[File:Stupa 3 Right pillar capital.jpg|110px]]
Right
|The pillar capitals consist in groups of four [[Yaksha]]s (tectonic deities) supporting the architraves. This choice is similar to the last of the gateways of the Great Stupa, the Western Gateway.
|-
|align=center colspan=3 style=&quot;background:#DCDCDC; font-size: 100%;&quot;| '''Pillars'''
|-
|align=center colspan=3 style=&quot;background:#F5F5F5; font-size: 100%;&quot;| '''Left pillar, Front face'''
|-
|colspan=2 align=&quot;center&quot;|[[File:Stupa 3 Adoration of a Stupa Sanchi South Gateway Left pillar top panel.jpg|Adoration of a Stupa.|150px]]
|The variety and the detail of the pillar panels is much less than at the Great Stupa. Here the first panel shows the adoration of a stupa by four Indian devotees. Then, other devotees simply line up in the second and the third panels below.
&lt;gallery&gt;
File:Stupa 3 Left pillar front second panel.jpg|2nd panel
File:Stupa 3 Left pillar front third panel.jpg|3rd panel
&lt;/gallery&gt;
|-
|align=center colspan=3 style=&quot;background:#F5F5F5; font-size: 100%;&quot;| '''Left pillar, Inner face'''
|-
|colspan=2 align=center|[[File:041 Worshipping the Bodhi Tree (32906630124).jpg|150px]]
Top panel.
|Worshipping the Bodhi Tree. This classic and rather simply depicted scene is again the unique didactic scene on this face of the pillar. The following panel in only composed of aligned devotee, and at the bottom is a panel with [[Dvarapala]] guardian deity as seen on the other gateways, or possibly a devotee, as he seems not to be armed.
&lt;gallery&gt;
File:042 Devotees Worshipping (33709076186).jpg|Second panel
043 Devotee (33709073556).jpg|Bottom panel [[Dvarapala]] guardian deity or devotee.
&lt;/gallery&gt;
|-
|align=center colspan=3 style=&quot;background:#F5F5F5; font-size: 100%;&quot;| '''Left pillar, Rear face'''
|-
|colspan=2 align=center|[[File:063 Dharmacakra on Pillar (33620519361).jpg|150px]]
Top panel.
|Uncharacteristically, the rear panel of the left pillar of the gateway is fully decorated, down to its bottom. This can be explained by the fact that the stupa is not surrounded by a railing as in the Great Stupa, therefore rendering this rear space free. The right pillar of the gateway however does not have decoration on the back. The top panel is the [[Dharmacakra]] on a Pillar.
&lt;gallery&gt;
File:064 Worshipping the Bodhi Tree (33620517001).jpg|Second panel
File:Stupa 3 Left pillar rear Bottom panel.jpg|Possibly demons, or the attack of [[Mara (demon)|Mara]].
&lt;/gallery&gt;
|-
|align=center colspan=3 style=&quot;background:#F5F5F5; font-size: 100%;&quot;| '''Right pillar, Inner Face'''
|-
|colspan=2 align=center|[[File:037 Worshipping the Bodhi Tree (32936624133).jpg|150px]]
Top panel.
|Worshipping the Bodhi Tree. This classic and rather simply depicted scene is again the unique didactic scene on this face of the pillar. It even faces a similar &quot;Worshipping the Bodhi Tree&quot; scene on the pillar surface facing it across the entrance. The next panel going down is only composed of aligned devotees, and at the bottom is a panel with [[Dvarapala]] guardian deity as seen on the other gateways, or possibly a devotee, as he seems not to be armed.
&lt;gallery&gt;
File:038 Devotees Worshipping (32906635894).jpg|Second panel
File:039 Devotee (33749765915).jpg|Bottom panel [[Dvarapala]] guardian deity or devotee.
&lt;/gallery&gt;
|-
|align=center colspan=3 style=&quot;background:#F5F5F5; font-size: 100%;&quot;| '''Right pillar, Front Face'''
|-
|colspan=2 align=&quot;center&quot;|[[File:Adoration of the pillar of Ashoka Sanchi Stupa 3 South Gateway Right pillar top panel.jpg|Adoration of the pillar of [[Ashoka]].|150px]]
|[[File:Sanchi capital right side view.jpg|thumb|100px|This would be the [[Ashoka]]n capital (wheel lost) depicted in this panel.]]
Again variety and the detail of the pillar panels is much less than at the Great Stupa. The first panel however is extremely interesting, as it shows the adoration of what looks like the pillar of Ashoka at the Southern Gateway of the Great Stupa. Then other devotees simply line up in the second and the third panels below.
&lt;gallery&gt;
File:Stupa 3 Right pillar front second panel.jpg|2nd panel
File:Stupa 3 Right pillar front third panel.jpg|3rd panel
&lt;/gallery&gt;
|}&lt;noinclude&gt;

== පසුකාලීන යුග ==
[[File:Stupas and monasteries at Sanchi in the early centuries of the Christian era.jpg|thumb|300px|මුල්කාලීන සියවස්වල සාංචියේ ස්තූප සහ විහාරාරාම පැවති ආකාරය.  ප්‍රතිනිර්මාණය, 1900]]
12වන සියවස තෙක්ම මෙම සංකීර්ණය වෙත තවත් ස්තූප සහ වෙනත් බෞද්ධ ගොඩනැගිලි ගණනාවක්ම ඉදි විය.

===බටහිර ක්ෂත්‍රපයෝ===
ක්‍රි.පූ./ක්‍රි.ව. 1වන සියවස්වල සාංචි ප්‍රදේශයේ සාතවාහන පාලනය පැවති බවට [[සාතකර්ණී]] නමයෙන් නිකුත් කළ [[වීදිශා]], [[උජ්ජෛන්]] සහ [[ඒරාන්]] ප්‍රදේශවලින් හමුවූ සාතවාහන තඹ කාසි මෙන්ම, ස්තූප අංක 1 හි දකුණු තොරණෙහි වූ සාතකර්ණී සෙල්ලිපිය සාක්ෂ්‍ය සපයයි.&lt;ref name=&quot;Shaw 58&quot; /&gt;

ඉන් මඳ කලකට පසුව, මෙම ප්‍රදේශය [[ඉන්දු-සිතියානුවෝ|සිතියානු]] [[බටහිර ක්ෂත්‍රපයෝ|බටහිර ක්ෂත්‍රපයන්ගේ]], විශේෂයෙන් [[නාහපාන]] (ක්‍රි.ව. 120) රජුගේ ග්‍රහණයට නතු විය.&lt;ref&gt;Indian Numismatic Studies by K. D. Bajpai [https://books.google.com/books?id=chGrJUMarHoC&amp;pg=PA100 p.100]&lt;/ref&gt; ඉන් අනතුරුව නිසැකැවම එය [[පළමුවන රුද්‍රදාමන්]] (ක්‍රි.ව. 130-150) පාලනයට නතුවූ බව ඔහුගේ [[ජුනාගාධ්]] අභිලේඛන මඟින් පෙනී යයි.&lt;ref name=&quot;Shaw 58&quot; /&gt; සාතවාහනයන් මඳ කලකට සිය පාලනය බලය ‍යළි ලබාගන්නට සමත් වුවද, ක්‍රි.ව. 3වන සියවසේ මැද භාගය වන විට බලය නැවතත් [[දෙවන රුද්‍රසේන (බටහිර ක්ෂත්‍රප)|දෙවන රුද්‍රසේන]] (ක්‍රි.ව. 255-278) යටතේ බටහිර ක්ෂ්ත්‍රපයන් සතු විය. බටහිර ක්ෂ්ත්‍රපයන් 4වන සියවස තෙක් බලයේ රැඳී සිටි බව  අවට වූ [[කානකේර්හා අභිලේඛනය]] අනුව පෙනේ. එම සෙල්ලිපිය අනුව ශක ප්‍රධානී සහ &quot;සාධාරණ  Satraps remained well into the 4th century as shown by the nearby [[Kanakerha inscription]] mentioning the construction of a well by the Saka chief and &quot;righteous conqueror&quot; [[Sridharavarman]], who ruled circa 339-368 CE.&lt;ref name=&quot;Shaw 58&quot;&gt;Buddhist Landscapes in Central India: Sanchi Hill and Archaeologies of Religious and Social Change, c. Third Century BC to Fifth Century AD, Julia Shaw, Routledge, 2016 [https://books.google.fr/books?id=IUbUDAAAQBAJ&amp;pg=PR58 p58-59]&lt;/ref&gt; Therefore, it seems that the [[Kushan Empire]] did not extend to the Sanchi area, and the few Kushan works of art found in Sanchi appear to have come from [[Mathura]].&lt;ref name=&quot;Shaw 58&quot; /&gt; In particular, a few Mathura statues in the name of the Kushan ruler [[Vasishka]] (247-267 CE) were found in Sanchi.&lt;ref name=&quot;S7&quot;&gt;{{cite book |last1=Mitra |first1=Debala |title=Sanchi |date=2001 |publisher=Archeological Survey of India |page=[https://archive.org/details/sanchi00mitr/page/7 7] Note 1 |url=https://archive.org/details/sanchi00mitr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CAT29&quot;&gt;{{cite book |last1=Kuraishi |first1=Mohammad Hamid |last2=Kak |first2=Ram Chandra |last3=Chanda |first3=Ramaprasad |last4=Marshall |first4=John Hubert |title=Catalogue of the Museum of Archaeology at Sanchi, Bhopal State |date=1922 |publisher=Calcutta, Superintendent Government Printing, India |pages=[https://archive.org/details/cu31924023945110/page/n36 29]–32 |url=https://archive.org/details/cu31924023945110}}&lt;/ref&gt;

===Guptas===
The next rulers of the area were the Guptas.&lt;ref name=&quot;Shaw 58&quot; /&gt; Inscriptions of a victorious [[Chandragupta II]] in the year 412-423 CE can be found on the railing near the Eastern Gateway of the Great Stupa.&lt;ref&gt;Marshall, The Monuments of India [https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.532798 p.388]&lt;/ref&gt; 

[[File:Sanchi, inscription of Chandragupta II.jpg|thumb|left|100px|[[Sanchi inscription of Chandragupta II]].]]
[[File:Sanchi temple 17.jpg|thumb|Temple 17: a [[Gupta period]] [[tetrastyle]] [[prostyle]] temple of [[Classical architecture|Classical]] appearance. 5th century CE&lt;ref name=&quot;books.google.com&quot;&gt;[https://books.google.com/books?id=CyLiDQAAQBAJ&amp;pg=PT283 2500 Years of Buddhism by P.V. Bapat, p.283]&lt;/ref&gt;]]
{{quote|&quot;The glorious Candragupta (II), (...) who proclaims in the world the good behaviour of the excellent people, namely, the dependents (of the king), and who has acquired banners of victory and fame in many battles&quot;|[[Sanchi inscription of Chandragupta II]], 412-413 CE.&lt;ref&gt;Marshall, The Monuments of India [https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.532798 p.388 inscription 833]&lt;/ref&gt;}}

Temple 17 is an early stand-alone [[temple]] (following the great cave temples of [[Indian rock-cut architecture]]), as it dates to the early [[Gupta Empire|Gupta]] period (probably first quarter of 5th century CE). It may have been built for Buddhist use (which is not certain), but the type of which it represents a very early version was to become very significant in [[Hindu temple architecture]].&lt;ref&gt;Rowland, 219-220; Harle, 111; Michell (1988), 94&lt;/ref&gt;  It consists of a flat roofed square sanctum with a portico and four pillars. The interior and three sides of the exterior are plain and undecorated but the front and the pillars are elegantly carved, giving the temple an almost ‘classical’ appearance,&lt;ref name=&quot;books.google.com&quot;/&gt; not unlike the 2nd century rock-cut cave temples of the [[Nasik Caves]].  The four columns are more traditional, the octagonal shafts rising from square bases to bell capitals, surmounted by large [[Abacus (architecture)|abacus]] blocks carved with back-to-back lions.&lt;ref&gt;Rowland, 219-220&lt;/ref&gt;

Next to Temple 17 stands Temple 18, the framework of a mostly 7th-century apsidal [[chaitya]]-hall temple, again perhaps Buddhist or Hindu, that was rebuilt over an earlier hall.  This was probably covered by a wood and thatch roof.&lt;ref&gt;Rowland, 219; Michell (1990), 185&lt;/ref&gt;

Near the Northwern Gateway also used to stand a [[Vajrapani]] pillar. Another pillar of [[Padmapani]] used to stand, and [[:File:WLA vanda The Bodhisattva Avalokitesvara.jpg|the statue]] is now in the [[Victoria and Albert Museum]], [[London]].

=== Lion pillar No 26 ===
[[File:Pillar 26 capital at Sanchi.jpg|thumb|left|upright|Pillar 26: one of the two four-lions [[stambha]] capitals at Sanchi, with lions, central [[flame palmette]] and [[Wheel of Law]] (axis, stubs of the spokes and part of the circumference only), initially located at the Northern Gateway of the Great Stupa. [[Sanchi Archaeological Museum]].]]
Pillar No26 stands a little to the north of the Sunga pillar No25. It belongs to the early Gupta age. Apart from its design, it is distinguished
from the other pillars on the site by the unusual quality and colour of its stone, which is harder than that ordinarily quarried in the [[Udayagiri Caves|Udayagiri hill]], and of a pale
buff hue splashed and streaked with amethyst. At Sanchi this particular variety of stone was used only in monuments of the Gupta period. This pillar was approximately 22&amp;nbsp;ft. 6 in. in height and was composed of two pieces only, one comprising the circular shaft and square base, the other the bell-capital, necking, lions and crowning [[chakra]]. On the northwest side of the lowest section, which is still in situ, is a short mutilated inscription in Gupta characters recording the gift of the pillar by a ''viharasvamin'' (master of a monastery), the son of Gotaisimhabala.&lt;ref name=&quot;Marshall 96&quot; /&gt;

[[File:Sanchi pillar capital wheel reconstitution.jpg|thumb|upright|Pillar 26: lion pillar capital at time of discovery, with [[Dharmachakra]] wheel (reconstitution). Northern Gateway.]]
As was usual with pillars of the Gupta age, the square base projected above the ground level, the projection in this case being 1&amp;nbsp;ft. 2 in., and was enclosed by a small square platform. The lion capital of this pillar is a feeble imitation of the one which surmounted the pillar of Asoka, with the addition of a wheel at the summit and with certain other variations of detail. For example, the cable necking above the bell-capital, is composed of a series of strands bound together with a riband. Also, the reliefs on the circular [[abacus (architecture)|abacus]], consist of birds and lotuses of unequal sizes disposed in irregular fashion, not with the symmetrical precision of earlier Indian art. Finally, these lions, like those on the pillars of the Southern Gateway, are provided with five claws on each foot, and their modelling exhibits little regard for truth and little artistry.&lt;ref name=&quot;Marshall 96&quot;&gt;Marshall &quot;A Guide to Sanchi&quot; [https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.459148 p.96 Pillar 26]. Public Domain text&lt;/ref&gt;

There has been much confusion about the dating of this pillars, since it was often presented from the beginning as a pillar of Ashoka. Marshall himself describes the pillar as early [[Gupta Empire]] in convincing terms, either from the points of view of material, technique or artistry.&lt;ref name=&quot;Marshall 96&quot; /&gt; The Government of India Photo Division describes it in [[:File:Sanchi Ashoka pillar and capital cropped.jpg|this image]] as &quot;An Asoka pillar and its broken lion capital near the south gateway of the Great Stupa.&quot; [http://photodivision.gov.in/IntroPhotodetails.asp?thisPage=972]. The British Library Online also describes it as 3rd century BCE Mauryan, although probably pasting the original text from the 19th century [http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/photocoll/p/019pho000001003u01359000.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210420154220/http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/photocoll/p/019pho000001003u01359000.html |date=2021-04-20 }}. Sachim Kumar Tiwary in ''Monolithic Pillars of The Gupta Period'', affirms a Gupta date.&lt;ref&gt;Sachim Kumar Tiwary in ''Monolithic Pillars of The Gupta Period''  B.R. Publishing Corporation 2014 [http://www.exoticindiaart.com/book/details/monolithic-pillars-of-gupta-period-NAL701/ p.92], [http://www.exoticindiaart.com/books-2015/nal701i.jpg page scan]&lt;/ref&gt; The [[Sanchi Archaeological Museum]] gives it a date of 600 CE, which would even put it beyond the Gupta period proper, at the time of the [[Later Gupta dynasty]].&lt;ref&gt;[[Sanchi Archaeological Museum]] website notice [http://www.museumsanchiasi.mp.gov.in/sculptures/gallery1/lion_capital.html]&lt;/ref&gt;

=== ස්තම්භය 35 ===
[[File:Vajrapani Pillar - Pillar 35 - Buddhist Monuments - Sanchi Hill 2013-02-21 4288.JPG|thumb|upright|left|ස්තම්භය 35 කුළුණු දණ්ඩ (දකුණේ), සහ [[ඇබකසය (ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය)|ඇබකසය]] සහිත සීනු හැඩැති ස්තම්භ ශීර්ෂය අනෙක් අතට පෙරැළී ඇත.]]
[[File:Sanchi Pillar 35 Vajrapani statue.jpg|thumb|upright|ස්තම්භ 35 හි [[වජ්‍රපාණී]] ප්‍රතිමාව, ක්‍රි.ව. 5වන සියවස පමණ. [[සාංචි පුරාවිද්‍යා කෞතුකාගාරය]].]]
The massive pillar near the North Gateway, numbered 35 in the plan, was erected during the Gupta period. Every feature, whether structural, stylistic or technical, is typical of
Gupta workmanship. Most of the shaft has been destroyed, but the stump still remains in situ, and the foundations are intact. The form, too, of the platform around its base is sufficiently clear, and the capital and statue which it is said to have supported, are both relatively well-preserved. What remains of the shaft is 9&amp;nbsp;ft. in length, 3&amp;nbsp;ft. 10 in. of which, measured from the top, are circular and smooth, and the remainder, constituting the base, square and rough-dressed. In the Gupta age, it was the common practice to keep the
bases of such monolithic columns square, whereas those of the Maurya age were invariably circular. The columns of the Maurya period are distinguished by its exquisite dressing and highly polished surface; but in this case the dressing of the stone is characterized by no such lustrous finish.&lt;ref name=&quot;Marshall 97&quot;&gt;Marshall &quot;A Guide to Sanchi&quot; [https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.459148 p.97 Pillar 35]. Public Domain text&lt;/ref&gt;

The [[Persepolitan]] [[capital (architecture)|capital]] and square [[abacus]] ornamented with a balustrade in relief are cut entire from a single block of stone. So, too, is the statue
which was found lying alongside the capital and which is believed to have belonged to the same pillar. This statue represents a man clad in a [[dhoti]] and adorned with bracelets, earrings, bejewelled necklace and headdress. The hair falls in curls over the shoulders and back, and beneath it at the back fall the ends of two ribbons.&lt;ref name=&quot;Marshall 97&quot; /&gt; It is thought that the statue represents [[Vajrapani]]. The attribution to Vajrapani is indicated by the stub of a [[vajra]] thunderbold in the right hand and a halo of 24 rays.&lt;ref&gt;Great Monuments of India, DK [https://books.google.com/books?id=oXa60HtlNOYC&amp;pg=PA41 p.41]&lt;/ref&gt; The dedication of the Vajrapani pillar is also mentioned in a 5th-century inscription.&lt;ref&gt;Malwa Through The Ages, by Kailash Chand Jain [https://books.google.com/books?id=_3O7q7cU7k0C&amp;pg=PA277 p.277]&lt;/ref&gt;

An interesting feature of the image is the halo which is pierced with twelve small holes evenly disposed around its edge. Manifestly the halo, is too small in proportion to the size of the statue, and these holes were no doubt intended for the attachment of the outer rays, which were probably fashioned out of copper gilt, the rest of the statue itself being possibly painted or gilded. This statue stood on the summit of the pillar, and is a work of the Gupta period.&lt;ref name=&quot;Marshall 97&quot; /&gt; The statue is currently in the [[Sanchi Archaeological Museum]] and is attributed to the 5th century CE.&lt;ref&gt;&quot;Buddhist Landscapes in Central India: Sanchi Hill and Archaeologies of Religious and Social Change, c. Third Century BC to Fifth Century AD&quot;, Julia Shaw, Routledge, 2016 [https://books.google.com/books?id=IUbUDAAAQBAJ&amp;pg=PP20 p.20]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:0 auto;&quot;  align=&quot;center&quot;  colspan=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 80%; width: 100%;&quot;
|-
|state = {{{1&lt;includeonly&gt;|collapsed&lt;/includeonly&gt;}}} align=center colspan=1 style=&quot;background:#F4A460; font-size: 100%;&quot;| '''ගුප්ත යුගයේ ශේෂයන්'''
|-
|&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:A Seated Buddha statue (Gupta temple).JPG|හිඳි බුද්ධ ප්‍රතිමාව (ගුප්ත විහාරය).
File:Buddha Statue, Sanchi Stupa, Sanchi, Madhya Pradesh.jpg|බුද්ධ ප්‍රතිමාවක් (මහා ස්තූපය).
File:Sanchi Sculpture 5.jpg|හිඳි බුද්ධ ප්‍රතිමාව (මහා ස්තූපය).
File:WLA vanda The Bodhisattva Avalokitesvara.jpg|[[පද්මපාණී]] බෝධිසත්ත්ව ප්‍රතිමාව (ක්‍රි.ව. 5වන හෝ 9වන සියවස්) [[වික්ටෝරියා සහ ඇල්බට් කෞතුකාගාරය]].
File:Sanchi pillar with single lion.jpg|සිංහයා සහිත ස්තම්භය 34.&lt;ref&gt;[https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.532798 Marshall p.52 Pillar 34]&lt;/ref&gt;
File:Pillar capital fragment Sanchi Stupa 1.jpg|ස්තම්භය 34 හි තිබූ පියපත් සහිත් සිංහ ස්තම්භ ශීර්ෂය (නැතිවූ).
&lt;/gallery&gt;
|}
Following the destruction of the Guptas by the [[Alchon Huns]], and with the [[decline of Buddhism in India]], Buddhist artistic creation at Sanchi slowed down.

[[File:Temple 18, Sanchi.jpg|thumb|Temple 18 at Sanchi, an [[apsidal]] hall with [[Maurya]] foundations, rebuilt at the time of [[Harsha]] (7th century CE).]]
[[:File:Sanchi (Ruins of Gupta Temple).JPG|Temple 45]] was the last Buddhist temple built during the mid to late 9th century.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Reconstructing a Latina Temple Spire: Temple 45, Sanchi, Dissertation submitted to Cardiff University, Fiona Buckee, 2010 |url=http://orca.cf.ac.uk/54362/1/U584463.pdf |access-date=2016-09-23 |archive-date=2018-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181102203347/http://orca.cf.ac.uk/54362/1/U584463.pdf }}&lt;/ref&gt; Another point to be noted is that at that time the monuments were enclosed within a wall.

With the decline of [[Buddhism]] in India, the monuments of Sanchi went out of use and fell into a state of disrepair. In 1818, General Taylor of the Bengal Cavalry recorded a visit to Sanchi. At that time the monuments were left in a relatively good condition. Although the jungle had overgrown the complex, several of the Gateways were still standing, and Sanchi, being situated on a hill, had escaped the onslaught of the [[Muslim]] conquerors who had destroyed the nearby city of [[Vidisha]] ([[Bhilsa]]) only 5 miles away.&lt;ref&gt;Ornament in Indian Architecture, Margaret Prosser Allen, University of Delaware Press, 1991 [https://books.google.com/books?id=vyXxEX5PQH8C&amp;pg=PA18 p.18]&lt;/ref&gt;

== සාංචි සහ ගන්ධාරයේ ග්‍රීක-බෞද්ධ කලාව ==
Although the initial craftsmen for stone reliefs in Sanchi seem to have come from [[Gandhara]], with the first reliefs being carved at [[Sanchi Stupa No.2]] circa 115 BCE,&lt;ref name=&quot;AG&quot; /&gt; the art of Sanchi thereafter developed considerably in the 1st century BCE/CE and is thought to predate the blooming of the [[Greco-Buddhist art]] of [[Gandhara]], which went on to flourish until around the 4th century CE. The art of Sanchi is thus considered as the ancestor of the didactic forms of [[Buddhist art]] that would follow, such as the art of Gandhara.&lt;ref name=&quot;Bell&quot;&gt;Didactic Narration: Jataka Iconography in Dunhuang with a Catalogue of Jataka Representations in China, Alexander Peter Bell, LIT Verlag Münster, 2000 [https://books.google.com/books?id=77hHrXX4COgC&amp;pg=PA31 p.31ff]&lt;/ref&gt; It is also, with [[Bharhut]], the oldest.&lt;ref&gt;Asoka, Mookerji Radhakumud, Motilal Banarsidass Publishe, 1962 [https://books.google.com/books?id=uXyftdtE1ygC&amp;pg=PA204 p.204]&lt;/ref&gt;

As didactic Buddhist reliefs were adopted by Gandhara, the content evolved somewhat together with the emergence of [[Mahayana Buddhism]], a more theistic understanding of Buddhism. First, although many of the artistic themes remained the same (such as Maya's dream, The Great Departure, Mara's attacks...), many of the stories of the previous lives of the Buddha were replaced by the even more numerous stories about the [[Bodhisattvas]] of the Mahayana [[pantheon (religion)|pantheon]].&lt;ref name=&quot;Bell&quot; /&gt; Second, another important difference is the treatment of the image of the Buddha: whereas the art of Sanchi, however detailed and sophisticated, is [[aniconic]],&lt;ref&gt;The Buddha Image: Its Origin and Development, Yuvraj Krishan, Bharatiya Vidya Bhavan, 1996 [https://books.google.com/books?id=kDyJh--iaL0C&amp;pg=PA26 p.26]&lt;/ref&gt; the art of Gandhara added illustrations of the Buddha as a man wearing Greek-style clothing to play a central role in its didactic reliefs.&lt;ref&gt;The Buddha Image: Its Origin and Development, Yuvraj Krishan, Bharatiya Vidya Bhavan, 1996 [https://books.google.com/books?id=kDyJh--iaL0C&amp;pg=PA1 p.1ff]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The Grandeur of Gandhara: The Ancient Buddhist Civilization of the Swat, Peshawar, Kabul and Indus Valleys Rafi-us Samad, Algora Publishing, 2011 [https://books.google.com/books?id=PMEd8Cqh-YQC&amp;pg=PA23 p.23]&lt;/ref&gt;

The presence of Greeks at or near Sanchi at the time is known ([[Indo-Greek]] ambassador [[Heliodurus|Heliodorus]] at [[Vidisha]] circa 100 BCE, the Greek-like [[:File:Foreigners at Sanchi Stupa I North Gateway.jpg|foreigners illustrated at Sanchi worshiping the Great Stupa]], or the Greek &quot;Yavana&quot; devotees who had dedicatory inscriptions made at Sanchi&lt;ref name=&quot;Singh&quot;/&gt;), but more precise details about exchanges or possible routes of transmission are elusive.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:0 auto;&quot;  align=&quot;center&quot;  colspan=&quot;6&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 80%; width: 100%;&quot;
|-
|state = {{{1&lt;includeonly&gt;|collapsed&lt;/includeonly&gt;}}} align=center colspan=6 style=&quot;background:#BC8F8F; font-size: 100%; width: 1%;&quot;| '''Sanchi and the Greco-Buddhist art of Gandhara'''
|-
|
|align=&quot;center&quot;|'''Maya's dream'''
|align=&quot;center&quot;|'''The Great Departure'''
|align=&quot;center&quot;|'''Mara's attack'''
|align=&quot;center&quot;|'''Enlightenment'''
|align=&quot;center&quot;|'''The Buddha Preaching'''
|-
|align=&quot;center&quot;|'''Sanchi'''&lt;br /&gt;(1st c. BCE/CE)
|align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 80%;&quot;|[[File:Maya's dream Sanchi Stupa 1 Eastern gateway.jpg|150px]]&lt;br /&gt;Maya's dream of a white elephant.
|align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 80%;&quot;|[[File:Departure of the Buddha from Kapilavastu Sanchi Stupa 1 Northern Gate.jpg|120px]]&lt;br /&gt;The Buddha, under the umbrella on the chariot, is not illustrated.
|align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 80%;&quot;|[[File:Temptation and enlightenment of the Buddha.jpg|120px]]&lt;br /&gt;The Buddha is symbolized by an empty throne.
|align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 80%;&quot;|[[File:Enlightenment of the Buddha with the Nagas rejoincing.jpg|120px]]&lt;br /&gt;The Buddha is symbolized by an empty throne.
|align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 80%;&quot;|[[File:Teaching the Sakyans Sanchi Stupa 1 Northern Gateway.jpg|120px]]&lt;br /&gt;The Buddha is symbolized by an empty throne.
|-
|align=&quot;center&quot;|'''[[Greco-Buddhist art]] of [[Gandhara]]'''&lt;br /&gt;(1st c.CE-4th c.CE)
|align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 80%;&quot;|[[File:Maya's Dream and its Interpretation, Gandhara, 2nd-3rd century AD, schist - Ethnological Museum, Berlin - DSC01634.JPG|150px]]&lt;br /&gt;Very similar illustration from Gandhara.
|align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 80%;&quot;|[[File:Scenes from the Life of the Buddha, Gandhara, 2nd-3rd century, schist - Berkeley Art Museum and Pacific Film Archive - DSC04149.JPG|170px]]&lt;br /&gt;The Buddha in person leaves the city.
|align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 80%;&quot;|[[File:L'attaque de Mâra (musée d'art asiatique de Dahlem, Berlin) (12488794514).jpg|120px]]&lt;br /&gt;The Buddha is illustrated centrally.
|align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 80%;&quot;|[[File:Buddha's Sermon, Gandhara, 2nd-3rd century AD, schist - Ethnological Museum, Berlin - DSC01650.JPG|120px]]&lt;br /&gt;The Buddha is illustrated centrally.
|align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 80%;&quot;|[[File:Preaching Buddha, Gandhara, c. 3rd-4th century AD, gray schist - Matsuoka Museum of Art - Tokyo, Japan - DSC07116.JPG|150px]]&lt;br /&gt;The Buddha is illustrated centrally.
|}

== යුරෝපීයයන් විසින් යළි සොයාගැනීම ==
[[File:Sanchi Great Stupa 1851.jpg|thumb|The Great Stupa as breached by [[තෝමස් හර්බර්ට් මැඩොක්|සට් හර්බර්ට් මැඩොක්]] in 1822. Watercolor by [[Frederick Charles Maisey]], in 1851.]]
[[File:Ruins at Stupa 1 Sanchi Joseph Beglar 1875.jpg|thumb|left|Ruins of the Southern Gateway, Sanchi in 1875.]]
[[File:A Gate to the Stupa of Sanchi 1932.jpg|thumb|upright|A Gate to the Stupa of Sanchi 1932]]
General Henry Taylor (1784–1876) who was a British officer in the [[Third Anglo-Maratha War|Third Maratha War]] of 1817–1819, was the first known Western historian to document in 1818 (in English) the existence of Sanchi Stupa. The site was in a total state of abandon. The Great Stupa was clumsily breached by [[Thomas Herbert Maddock|Sir Herbert Maddock]] in 1822, although he was not able to reach the center, and he then abandoned.&lt;ref name=&quot;JA&quot;/&gt; [[Alexander Cunningham]] and [[Frederick Charles Maisey]] made the first formal survey and excavations at Sanchi and the surrounding stupas of the region in 1851.&lt;ref name=&quot;BL&quot;&gt;{{cite news |last1=Wright |first1=Colin |title='Miscellaneous Series. Plate.12. Juma Masjid, Chanderi'. Maisey in a top-hat sketching in the foreground |url=http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/other/019wdz000000546u00027000.html |work=www.bl.uk |access-date=2020-12-24 |archive-date=2021-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616100130/http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/other/019wdz000000546u00027000.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;JA&quot;&gt;{{cite book |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland |date=1851 |publisher=Cambridge University Press for the Royal Asiatic Society |pages=108–109 |url=https://books.google.com/books?id=K_kAAAAAYAAJ&amp;pg=PA108 |language=en}}&lt;/ref&gt; Amateur [[archaeologists]] and treasure hunters ravaged the site until 1881, when proper restoration work was initiated. Between 1912 and 1919 the structures were restored to their present condition under the supervision of [[John Marshall (archaeologist)|Sir John Marshall]].&lt;ref&gt;[http://projectsouthasia.sdstate.edu/docs/archaeology/primarydocs/Sanchi/HistArt.htm John Marshall, &quot;An Historical and Artistic Description of Sanchi&quot;, from ''A Guide to Sanchi,'' Calcutta: Superintendent, Government Printing (1918). Pp. 7-29 on line, Project South Asia.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090210033559/http://projectsouthasia.sdstate.edu/docs/archaeology/primarydocs/Sanchi/HistArt.htm |date=10 February 2009 }}&lt;/ref&gt;

19th Century Europeans were very much interested in the Stupa which was originally built by Ashoka. French sought the permission of [http://www.ncert.nic.in/ncerts/l/lehs104.pdf Shahjehan Begum] to take away the eastern gateway which was quite well preserved, to a museum in France. English, who had established themselves in India, majorly as a political force, were interested too in carrying it to England for a museum. They were satisfied with plaster-cast copies which were carefully prepared and the original remained at the site, part of Bhopal state. The rule of Bhopal, Shahjehan Begum and her successor Sultan Jehan Begum, provided money for the preservation of the ancient site. [[John Marshall (archaeologist)|John Marshall]], Director-General of the Archaeological Survey of India from 1902 to 1928, acknowledged her contribution by dedicating his important volumes on Sanchi to Sultan Jehan. She had funded the museum that was built there. As one of the earliest and most important Buddhist architectural and cultural pieces, it has drastically transformed the understanding of early India with respect to Buddhism. It is now a marvellous example of the carefully preserved archaeological site by the Archeological Survey of India. The place of Sanchi Stupa in Indian history and culture can be gauged from the fact that Reserve Bank of India introduced [https://paisaboltahai.rbi.org.in/pdf/100295-1001%20Rs%20200%20note-Eng_7-1-19-01.pdf new 200 Indian Rupees notes with Sanchi Stupa] in 2017. 

Since Sanchi remained mostly intact however, only few artefacts of Sanchi can be found in Western Museum: for example, [[:File:WLA vanda The Bodhisattva Avalokitesvara.jpg|the Gupta statue of Padmapani]] is at the [[Victoria and Albert Museum]] in [[London]], and [[Sanchi Yakshi Figure|one of the Yashinis]] can be seen at the [[British Museum]].

Today, around fifty monuments remain on the hill of Sanchi, including three main stupas and several temples. The monuments have been listed among other famous monuments in the [[UNESCO]] [[World Heritage Sites]] since 1989.

The reliefs of Sanchi, especially those depicting Indian cities, have been important in trying to imagine what ancient Indian cities look like. Many modern simulations are based on the urban illustrations of Sanchi.&lt;ref&gt;[https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.54756 Percy Brown, Indian Architecture, 1955]&lt;/ref&gt;
{{clear}}
&lt;gallery&gt;
File:Great Stupa Sanchi 1875.jpg|Great Stupa, Eastern Gateway, in 1875.
File:West Gate Sanchi 1882.jpg|West Gateway in 1882.
File:South Gateway Sanchi 1882.jpg|South Gateway in 1882.
File:Northern Gateway Sanchi 1861.jpg|Great Stupa, Northern Gateway in 1861.
File:Temple 18 at Sanchi in 1861.jpg|Temple 18 in 1861.
File:A vision of ancient Indian court life, using motifs from Sanchi (wood engraving, 1878).jpg|A vision of ancient Indian court life, using motifs from Sanchi (wood engraving, 1878).
&lt;/gallery&gt;

== චේතියගිරි විහාරය සහ ධාතූන් වහන්සේලා ==
[[File:Chetiyagiri Vihar 02.jpg|thumb|චේතියගිරි විහාරය]]
මේසී සහ කනිංහැම් විසින් සොයාගත් බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ අස්ථි අවශේෂ සහ ධාතු කරඬු බෙදා සිහිවටන ලෙස එංගලන්තය වෙත රැගෙන යන ලදී.&lt;ref&gt;Brekke, Torkel, Bones of Contention: Buddhist Relics, Nationalism and the Politics of Archaeology, Numen, Volume 54, Number 3, 2007, pp. 270-303(34)&lt;/ref&gt; මේසීගේ පවුල විසින් මෙම වස්තූන් [[වික්ටෝරියා සහ ඇල්බට් කෞතුකාගාරය]] වෙත අලෙවි කළ අතර, ඒවා එහි දිගු කාලයක් පැවතිණි. [[මහාබෝධි සංගමය|මහාබෝධි සංගමයේ]] මූලිකත්වයෙන් එංගලන්තය, ශ්‍රී ලංකාව සහ ඉන්දියාවේ විසූ බෞද්ධයෝ ඒවා නැවත භාරදෙන මෙන් ඉල්ලා සිටියහ. ඒ අනුව [[සාරිපුත්ත]] සග [[මොග්ගල්ලාන]] රහතුන් වහන්සේලාගේ ධාතූන් කිහිපයක් 1947දී ශ්‍රී ලංකාව වෙත ලබාදෙන ලද අතර, ඒවා මහජන ප්‍රදර්ශනයට විවෘත විය.&lt;ref&gt;&quot;Ceylon Allowed To Keep Sanchi Relics Till May 8&quot;, ''Indian Express'' – 28 Apr 1947.&lt;/ref&gt; ශ්‍රී ලංකාව තුළ අති විශාල ජනකායකගේ වන්දනාවට එම ධාතූන් පාත්‍ර විය. කෙසේනමුත් පසුව ඒවා ඉන්දියාව වෙත රැගෙන ගිය අතර, 1952දී මෙම ධාතූන් තැන්පත් කිරීමට &quot;චේතියගිරි විහාරය&quot; නමින් නව විහාරයක් තනවන ලදී.&lt;ref&gt;BUDDHA DISCIPLES WILL BE REBURIED; Relics of Followers of Ancient Leader to Be Reinterred at Rites in India Saturday, THE NEW YORK TIMES, 25 November 1952&lt;/ref&gt; ජාතිකවාදී දෘෂ්ටිකෝණයෙන් බැලීමේ දී, මෙමඟින් ඉන්දියාව තුළ බෞද්ධ සම්ප්‍රදාය නිල වශයෙන් නැවත ස්ථාපිත කිරීම සනිටුහන් කරයි. ඇතැම් ධාතූන් බුරුමය විසින් ලබාගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;Sariputta and Moggallana in the Golden Land: The Relics of the Buddha's Chief Disciples at the Kaba Aye Pagoda, [[ජේම්ස් (ජැක්) ඩෝල්ටන්|Jack Daulton]], Journal of Burma Studies, Volume 4, 1999 pp. 101-128&lt;/ref&gt;

== අභිලේඛන ==
[[File:Sanchi_Inscription_(BM).JPG|thumb|left|සාංචියෙන් හමුවූ [[බ්‍රාහ්මී]] අක්ෂර සහිත අභිලේඛන පනේලයක්; [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය]]&lt;ref&gt;[https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1887-0717-1 British Museum collection]&lt;/ref&gt;]]
[[File:Danam letters on Sanchi inscription.jpg|thumb|මෙම [[බ්‍රාහ්මී]] සෙල්ලිපියේ දකුණෙහි වූ අවසන් අක්ෂර ද්විත්වය මඟින් &quot;දානං&quot; (දානය) යන වචනය හැඟවේ. මෙම උපකල්පනය භාවිත කරමින් 1837දී [[ජේම්ස් ප්‍රින්සෙප්]] විසින් [[බ්‍රාහ්මී]] අක්ෂර කියැවීමේ ක්‍රමය අනාවරණය කරගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Salomon |first1=Richard |title=Indian Epigraphy: A Guide to the Study of Inscriptions in Sanskrit, Prakrit, and the other Indo-Aryan Languages |date=1998 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780195356663 |page=207 |url=https://books.google.com/books?id=XYrG07qQDxkC&amp;pg=PA206 |language=en}}&lt;/ref&gt;]]
සාංචියේ, විශේෂයෙන්ම ස්තූප අංක 1, හි [[බ්‍රාහ්මී]] අභිලේඛන විශාල සංඛ්‍යාවක් හමුවේ. ඉන් බොහෝමයක් ප්‍රදානයන් පිළිබඳ සඳහන් කුඩා සෙල්ලිපි වුවද, එහි විශාල ඓතිහාසික වැදගත්කමක් පවතියි. 1837දී [[ජේම්ස් ප්‍රින්සෙප්]] විසින් එහි බොහෝ අභිලේඛන බ්‍රාහ්මී අක්ෂර ද්විත්වයකින් අවසන් වන බව හඳුනා ගත්තේ ය. එම අක්ෂර ද්විත්වය &quot;දානං&quot; (දානය) යැයි ප්‍රින්සෙප් සලකා ඇත. මෙය බ්‍රාහ්මී අක්ෂර කියවා තේරුම් ගැනීමට මඟපෑදී ය.&lt;ref&gt;Indian Epigraphy : A Guide to the Study of Inscriptions in Sanskrit, Prakrit, and the other Indo-Aryan Languages, Richard Salomon, [[ඔක්ස්ෆර්ඩ් යුනිවර්සිටි ප්‍රෙස්|Oxford University Press]], 1998&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Ashoka: The Search for India's Lost Emperor'', [[චාර්ල්ස් ඇලන් (රචකයා)|Charles Allen]], Little, Brown Book Group Limited, 2012&lt;/ref&gt;

දානයන් පිළිබඳ වාර්තා විශ්ලේෂණය කිරීමේ දී&lt;ref&gt;A study of inscribed reliefs within the context of donative inscriptions at Sanchi, Author: Milligan, Matthew David, Thesis, p.77&lt;/ref&gt; ඉන් බොහෝ දායකයන් ප්‍රදේශයේම වැසියන් (නගර පිළිබඳ සඳහන් නොමැති) බැව් පෙනේ. ඉන් සමහරෙක් [[උජ්ජයින්]], [[වීදිශා]], කුරාර, නදීනගර්, මහිසති, කුර්ඝාර, භෝගවදන් සහ කංදගීගාම් වැනි ප්‍රදේශවලින් වෙති. සාංචියෙන් [[යවන]] ([[ඉන්දු-ග්‍රීක]])&lt;ref name=&quot;IAS&quot;/&gt; දායකයන් පිළිබඳ අභිලේඛන තුනක් හමුවී ඇති අතර, ඉන් වඩාත්ම පැහැදිළි අභිලේඛනයෙහි &quot;''සෙටපථියස යෝනස දානං''&quot; (&quot;සෙටපථ හි [[යෝන]]යන්ගේ දානය&quot;) ලෙස සඳහන් වේ. සෙටපථ නගරය මෙතෙක් හඳුනාගෙන නැත.&lt;ref name=&quot;Singh&quot; /&gt;

== මේවාත් බලන්න ==
* [[භාරුත්]]
* [[සාරිපුත්‍ර සහ මහාමොග්ගල්ලාන රහතුන්ගේ ධාතූන්]]
* [[බෙග්‍රාම් ඇත්දළ කැටයම්]]
* [[දීක්ෂභූමි]]

== ආශ්‍රේයයන් ==
{{reflist}}

== ග්‍රන්ථාවලිය ==
* Dehejia, Vidya. (1992). Collective and Popular Bases of Early Buddhist Patronage: Sacred Monuments, 100 BC-AD 250. In B. Stoler Miller (ed.) ''The Powers of Art''. Oxford University Press: Oxford. {{ISBN|0-19-562842-X}}.
* Dehejia, Vidya. (1997). ''Indian Art''. Phaidon: London. {{ISBN|0-7148-3496-3}}
*Harle, J.C., ''The Art and Architecture of the Indian Subcontinent'', 2nd edn. 1994, Yale University Press Pelican History of Art, {{ISBN|0300062176}} 
*[[John Marshall (archaeologist)|Marshall, Sir John]], ''A Guide to Sanchi'', 1918, Indian Government, Calcutta 
*Michell, George (1988), ''The Hindu Temple: An Introduction to its Meaning and Forms'', 1977, University of Chicago Press, {{ISBN|978-0-226-53230-1}}
*Michell, George (1990), ''The Penguin Guide to the Monuments of India, Volume 1: Buddhist, Jain, Hindu'', 1990, Penguin Books, {{ISBN|0140081445}}
* Mitra, Debala. (1971). ''Buddhist Monuments''. Sahitya Samsad: Calcutta. {{ISBN|0-89684-490-0}}
*Rowland, Benjamin, ''The Art and Architecture of India: Buddhist, Hindu, Jain'', 1967 (3rd edn.), Pelican History of Art, Penguin, {{ISBN|0140561021}}  
*Life in Sanchi sculpture by A. L Srivastava( Book )

== බාහිර සබැඳි ==
{{EB1911 Poster|Sānchi}}
* {{commonscatinline}}
* [http://projectsouthasia.sdstate.edu/docs/ Source Documents and Texts in South Asian Studies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061121040849/http://projectsouthasia.sdstate.edu/Docs/ |date=2006-11-21 }}
* [http://sanchi.org/ Sanchi.org]{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.mptourism.com/tourist-places/sanchi-stupa.html Sanchi Stupa — The World Heritage Site]
* [http://www.bergerfoundation.ch/wat4/museum1?museum=Sanchi&amp;col=pays&amp;country=Inde&amp;genre=%&amp;cd=7256-3191-2328:7256-3191-2325:7256-3191-2326&amp;cdindex=2&quot;Sanchi (Madhya Pradesh)&quot;, Jacques-Edouard Berger Foundation, World Art Treasures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927003357/http://www.bergerfoundation.ch/wat4/museum1?museum=Sanchi&amp;col=pays&amp;country=Inde&amp;genre=%&amp;cd=7256-3191-2328:7256-3191-2325:7256-3191-2326&amp;cdindex=2 |date=2007-09-27 }}
* [https://goo.gl/maps/BoNAtFr6rDq Google Street View tour of Sanchi]
{{Edicts of Ashoka}}
{{World Heritage Sites in India}}
{{Raisen district}}
{{Adjacent communities
|title=යාබද බෞද්ධ ඉදිකිරීම්
 | Centre = සංචි
 | N = 
 | E = [[භෝජ්පූර් ස්තූප]]
|SE=[[ආන්ධේර් ස්තූප]]
 | S = [[සාරු මාරු]]
 |SW=[[සොනාරි ස්තූප]]
 | W = [[සත්ධර]]
}}
[[Category:Villages in Raisen district]]
[[Category:Tourist attractions in Raisen district]]
[[ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාව තුළ පිහිටි ලෝක ‍උරුම අඩවි]]
[[Category:මෞර්ය අධිරාජ්‍යය]]
[[ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියානු ගෘහ නිර්මාණාත්මක ඉතිහාසය]]
[[Category:බෞද්ධ කලාව]]
[[Category:ඉන්දියාවේ ස්තූප]]
[[Category:Buddha statues in India]]
[[Category:Buddhist sites in Madhya Pradesh]]
[[Category:World Heritage Sites in Madhya Pradesh]]
[[Category:මෞර්ය කලාව]]
[[ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන]]
[[Category:බෞද්ධ ධාතූන්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියාවේ බුද්ධාගම]]
[[ප්‍රවර්ගය:දාගැබ්]]</text>
      <sha1>77932plx7v8o5wcjdk4upzc0sso8qer</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ලූනු</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53788</id>
    <revision>
      <id>792759</id>
      <parentid>602732</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T08:06:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NDG</username>
        <id>74624</id>
      </contributor>
      <comment>RM x-wiki refspam</comment>
      <origin>792759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87635" sha1="nql80rnekpiestkbxv4rb2gcwfergfz" xml:space="preserve">{{about|the plants}}
{{Speciesbox
| name = ළූනු
| genus = Allium | species = cepa
| image = Mixed onions.jpg
| authority = [[Carl Linnaeus|L.]]
|synonyms=
{{collapsible list|bullets = true
|title=&lt;small&gt;Species synonymy&lt;/small&gt;
|''Allium angolense'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;
|''Allium aobanum'' &lt;small&gt;Araki&lt;/small&gt;
|''Allium ascalonicum'' &lt;small&gt;auct.&lt;/small&gt;
|''Allium ascalonicum'' var. ''condensum'' &lt;small&gt;Millán 	&lt;/small&gt;
|''Allium ascalonicum'' var. ''fertile'' &lt;small&gt;Millán&lt;/small&gt;
|''Allium ascalonicum'' f. ''rotterianum'' &lt;small&gt;Voss ex J.Becker&lt;/small&gt;
|''Allium ascalonicum'' var. ''sterile'' &lt;small&gt;Millán&lt;/small&gt;
|''Allium cepa'' var. ''aggregatum'' &lt;small&gt;G.Don&lt;/small&gt;
|''Allium'' cepa var. ''anglicum'' &lt;small&gt;Alef.&lt;/small&gt;
|''Allium cepa'' var. ''argenteum'' &lt;small&gt;Alef.&lt;/small&gt;
|''Allium cepa'' var. ''bifolium'' &lt;small&gt;Alef.&lt;/small&gt;
|''Allium cepa'' var. ''crinides'' &lt;small&gt;Alef.&lt;/small&gt;
|''Allium cepa'' var. ''flandricum'' &lt;small&gt;Alef.&lt;/small&gt;
|''Allium cepa'' var. ''globosum'' &lt;small&gt;Alef.&lt;/small&gt;
|''Allium cepa'' var. ''hispanicum'' &lt;small&gt;Alef.&lt;/small&gt;
|''Allium cepa'' var. ''jamesii'' &lt;small&gt;Alef.&lt;/small&gt;
|''Allium cepa'' var. ''lisboanum'' &lt;small&gt;Alef.&lt;/small&gt;
|''Allium cepa'' var. ''luteum'' &lt;small&gt;Alef.&lt;/small&gt;
|''Allium cepa'' var. ''multiplicans'' &lt;small&gt;L.H.Bailey&lt;/small&gt;
|''Allium cepa'' var. ''portanum'' &lt;small&gt;Alef.&lt;/small&gt;
|''Allium cepa'' var. ''praecox'' &lt;small&gt;Alef.&lt;/small&gt;
|''Allium cepa'' var. ''rosum'' &lt;small&gt;Alef.&lt;/small&gt;
|''Allium cepa'' var. ''sanguineum'' &lt;small&gt;Alef&lt;/small&gt;.
|''Allium cepa'' var. ''solaninum'' &lt;small&gt;Alef.&lt;/small&gt;
|''Allium cepa'' var. ''tripolitanum'' &lt;small&gt;Alef.&lt;/small&gt;
|''Allium cepa'' var. ''viviparum'' &lt;small&gt;(Metzg.) Alef.&lt;/small&gt;
|''Allium cepaeum'' &lt;small&gt;St.-Lag.&lt;/small&gt;
|''Allium commune'' &lt;small&gt;Noronha&lt;/small&gt;
|''Allium cumaria'' &lt;small&gt;Buch.-Ham. ex Wall.&lt;/small&gt; 
|''Allium esculentum'' &lt;small&gt;Salisb.&lt;/small&gt;
|''Allium napus'' &lt;small&gt;Pall. ex Kunth&lt;/small&gt;
|''Allium nigritanum'' &lt;small&gt;A.Chev.&lt;/small&gt; 
|''Allium pauciflorum'' &lt;small&gt;Willd. ex Ledeb.&lt;/small&gt;
|''Allium salota'' &lt;small&gt;Dostál&lt;/small&gt;
|''Ascalonicum sativum'' &lt;small&gt;P.Renault&lt;/small&gt;
|''Cepa alba'' &lt;small&gt;P.Renault&lt;/small&gt;
|''Cepa esculenta'' &lt;small&gt;Gray&lt;/small&gt;
|''Cepa pallens'' &lt;small&gt;P.Renault&lt;/small&gt;
|''Cepa rubra'' &lt;small&gt;P.Renault&lt;/small&gt;
|''Cepa vulgaris'' &lt;small&gt;Garsault&lt;/small&gt;
|''Kepa esculenta'' &lt;small&gt;Raf.&lt;/small&gt;
|''Porrum cepa'' &lt;small&gt;(L.) Rchb.&lt;/small&gt;
}}
|synonyms_ref=&lt;ref&gt;{{Citation |title=The Plant List |url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-295261 |access-date=2014-06-06 |archive-date=2017-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170722182348/http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-295261 }}&lt;/ref&gt;
}}
'''ලූනු''' ''&quot;ඇලියුම් සීපා&quot; (Allium cepa)'' (ලතින් 'cepa' = ලූනු), '''බල්බ ලූනු''' හෝ '''සාමාන්‍ය ලූනු''' ලෙසද හඳුන්වන අතර, එළවළුවක් වශයෙන්ද භාවිත කරයි. තවද ''ඇලියුම්'' ගණයට අයත් බහුලව වගාකරන ප්‍රභේදයකි. මෙම ගණයට අයත් විශේෂ ගණනාවක්ම ලූනු ලෙස හඳූන්වන අතර මේවා ආහාර සඳහා වගා කෙරේ. උදාහරණ ලෙස, ජපන් බන්චිං ලූනු (Japanese bunching onion) (''A.&amp;nbsp;fistulosum''),  ඊජිප්තු ලූනු (''A.''&amp;nbsp;×''proliferum''), හා කැනේඩියානු ලූනු (''A.&amp;nbsp;canadense'') හැඳින්විය හැක. ''ඇලියුම්'' ප්‍රභේද ගණනාවක්ම &quot;වල් ලූනු&quot; නමින් හැඳින්වුවත්,  ''A. cepa'' ප්‍රභේදය වගා කිරීම නිසා සුවිශේෂී වේ. එහි මුල් ප්‍රභවය කුමක්දැයි හඳුනාගෙන නොමති නමුත් වගාවන්ගෙන් මිදුනු ඒවා ඇතැම් ප්‍රදේශයන්හි වර්ධනය තහවුරු කර ඇත. &lt;ref&gt;[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&amp;taxon_id=200027457 Flora of North America v 26 p 244] &lt;/ref&gt; ලූනු බොහෝවිට ද්විවාර්ශික හෝ බහුවාර්ශික ශාකයක් වුවත්, සාමාන්‍ය‍යෙන් වාර්ශික ශාකයක් ලෙස පිළිගැනේ.තවද ලූනු එහි ප්‍රථම වගා කන්නයේදී වගා කරනු ලැබේ.

ලූනු පැළෑටියෙහි අවාන් හැඩැති කුහර හා නිල්-කොළ පැහැති පත්‍ර ඇති අතර නියමිත දින ගණන ළඟා වන විට ක්‍රමක්‍රමයෙන් තරව වර්ධනය වන බල්බ ශාකයේ මුල පිහිටයි. හේමන්ත කාලයේදී පත්‍ර මියයන අතර බල්බයේ පිට පොත්තද වියලී ගොස් කැඩෙන සුළු ස්වභාවයක් ගනී.  අස්වැන්න නෙළාගෙන වියලා ගත් පසු එය පරිභෝජනයට හෝ ගබඩා කිරීමට සුදුසු වේ. මෙම අස්වැන්න කෘමීන්ට හා රෝග වලට ගොදුරු වීමේ ප්‍රවනතාවක් ඇත. විශේෂයෙන්,  ලූනු නරක්වීම සිදුකරවන  ලූනු මැස්සා,  ලූනු ඊල්වෝම් (onion eelworm) හා විවිධ දිලීර වර්ග මේ අතර වේ.  ශැලොට් (shallot) හා අර්තපල් ලූනු (potato onion) වැනි ''ඇ. සීපා'' හි ඇතැම් විශේෂ වල එකම ශාකයේ බල්බ කිහිපයක් හටගනී.  

ලූනු ලොව පුරාම වගා කරන හා භාවිතා කරන ශාකයකි. ආහරයක් ලෙස භාවිතා කිරිමේදී, මෙය එළවළුවක් ලෙස පිස ගැනීමට හැකි අතර තවද ආහාර රසවත් කරගැනීම පිණිස දමන්නාවූ ද්‍රව්‍යයක් ලෙසද භාවිත කෙරේ. මේවා අමුවෙන්ද ආහාරයට ගත හැකි අතර, අච්චාරු සහ චට්නි සැදීමටද යොදාගනී.  මේවා පෙති ගැසූ විට තියුණු සැරක් නිකුත් වෙන අතර ඒවායේ අඩංගු එක්තරා රසායනික ද්‍රව්‍යයක් නිසා ඇස්වල දැවිල්ල, වේදනාව ඇතිවේ. ලූනු වල අඩංගු ෆීනෝලික් (phenol) හා ෆ්ලොවොනොයිඩ්ස් (flavonoid), ප්‍රති-සාත්මිකතා, ප්‍රති-කොලෙස්ටරෝල්,  පිළිකා-ප්‍රතිරෝධක හා ප්‍රති-ඔක්සිකාරක ගුණ පෙන්වයි. 
[[File:ARS red onion.jpg|thumb|මුල්, පත්‍ර හා වර්ධනය වන බල්බ]]
[[File:Onion Flower Head.jpg|thumb|ලූනු මලෙහි ඡත්‍රය]]

{{TOC limit|3}}

==වර්ගීකරණය හා නිරුක්තිය==

ලූනු ශාකය (''Allium cepa''), බල්බාකාර ලූනු &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?2244 |title=''Allium cepa'' information from NPGS/GRIN |author=Germplasm Resources Information Network - (GRIN) |publisher=USDA, ARS, National Genetic Resources Program |accessdate=22 April 2011}}&lt;/ref&gt;  හෝ සාමාන්‍ය ලූනු,&lt;ref name=&quot;Rabinowitch and Currah&quot;&gt;{{cite book |last=Fritsch |first=R.M. |coauthors=Friesen, N. |editor= Rabinowitch, H.D.; Currah. L. |title=''Allium'' Crop Science: Recent Advances |chapter=Chapter 1: Evolution, Domestication, and Taxonomy |year=2002 |publisher=CABI Publishing |location=Wallingford, UK |isbn=0-85199-510-1 |pages=9–10 }}&lt;/ref&gt; ලෙස හැඳින්වෙන අතර ''Allium'' ගණයට අයත් බහුල ලෙස වගා කරන විශේෂය වේ. ''&lt;ref name=&quot;Eric Block 2010&quot;&gt;Eric Block, &quot;Garlic and Other ''Alliums'': The Lore and the Science&quot; (Cambridge: Royal Society of Chemistry, 2010)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Brewster |first=James L. |title=Onions and other vegetable ''Alliums'' |edition=1st |year=1994 |publisher=CAB International |location=Wallingford, UK |isbn=0-85198-753-2 |page=16 }}&lt;/ref&gt;  මෙය ප්‍රට්ම වරට ඉදිරිපත් කරනු ලැබුවේ කාර්ලෝස් ලිනොයුස් විසින් 1753දී රචිත ''&quot;Species Plantarum&quot;'' මගිනි.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Linnaeus, Carolus |title=Species Plantarum |year=1753 |volume=1 |location=Stockholm |publisher=Laurentii Salvii |page=262 |url=http://biodiversitylibrary.org/page/358281 |language=Latin}}&lt;/ref&gt; මෙමගින් වර්ගීකරණයේදී බොහෝ පර්යාය පද ඉදිරිපත් කර තිබුණි: 
*''Allium cepa'' var. ''aggregatum'' - G. Don 
*''Allium cepa'' var. ''bulbiferum'' - Regel	  	
*''Allium cepa'' var. ''cepa'' - Linnaeus
*''Allium cepa'' var. ''multiplicans'' - L.H. Bailey 	  	
*''Allium cepa'' var. ''proliferum'' - (Moench) Regel 	  	
*''Allium cepa'' var. ''solaninum'' - Alef
*''Allium cepa'' var. ''viviparum'' - (Metz) Mansf.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=alce |title=''Allium cepa'': Garden onion |year=2013 |work= The PLANTS Database |publisher=USDA: NRCS |accessdate=2013-03-31}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&amp;search_value=42720 |title=''Allium cepa''  L. |date=2013-03-08 |publisher=ITIS |accessdate=2013-04-01}}&lt;/ref&gt;

''Allium cepa'' වගා කිරීම මගින්ම දැනගත්තාවූ සුවිශේෂී වර්ගයකි. &lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&amp;taxon_id=200027457 | title = ''Allium cepa'' Linnaeus | work = Flora of North America }}&lt;/ref&gt; නමුත් මෙය මධ්‍යම ආසියාතික වල් ලූනු විශේෂ වලට සම්බන්ධකම් පවතින බවට සැලකේ. මීට වඩාත් සමීපතම විශේෂ ලෙස ඉරානයේ ''Allium vavilovii ''  (Popov &amp; Vved.) හා ''Allium asarense''  (R.M. Fritsch &amp; Matin) ය.&lt;ref name=&quot;prota&quot;&gt;Grubben, G.J.H.; Denton, O.A. (2004) Plant Resources of Tropical Africa 2. Vegetables. PROTA Foundation, Wageningen; Backhuys, Leiden; CTA, Wageningen.&lt;/ref&gt; කෙසේවුවත්, සොහාරි සහ හොෆ් කියා සිටිනුයේ ''A.&amp;nbsp; vavilovii'' කාණ්ඩයේ එකතුවට අයත්වන ලූනු වල රසය මේවායේ මූලික ප්‍රභවයන් වූ ඇත්ත වල් ලූනු වල රසයම නියෝජනය වන්නේද යන්න සැක සහිත බවත්, නැතහොත් අස්වැන්නෙන් ව්‍යුත්පන්න ව පවතින්නා වූ නොදැමුණු විශේෂයක් බවයි.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Daniel |last=Zohary |first2=Maria |last2=Hopf |title=Domestication of plants in the Old World |edition=Third |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |year=2000 |page=198 |isbn=0-19-850357-1 }}&lt;/ref&gt;

බොහෝ බෝකරන ''A. &amp;nbsp;cepa'' වර්ග අයත් ශාක &quot;සාමාන්‍ය ලූනු කාණ්ඩය&quot;ට (''A.&amp;nbsp;cepa''&amp;nbsp;වvar.&amp;nbsp;''cepa'') අයත්වන අතර සාමාන්‍යයෙන් &quot;ලූනු&quot; ලෙස හඳුන්න්වයි. ඇග්‍රිගේටම් කණ්ඩායමේ (The Aggregatum Group) බෝකරන ශාක වලට (''A.&amp;nbsp;cepa''&amp;nbsp;var.&amp;nbsp;''aggregatum'') ශැලොට් හා අර්තපල් ලූනු යන දෙවර්ගයම අයත්ය.&lt;ref name=&quot;Rabinowitch 20-21&quot; /&gt;

''Allium'' ගණයට අයත් තවත් විශේෂ ගණනාවක් ලූනු ලෙස හඳුන්වන අතර, ආහාර සඳහා වගා කරයි. ජපන් බන්චිං ලූනු ('A.&amp;nbsp;fistulosum''), ඊජිප්තු ලූනු (''A.''&amp;nbsp;×''proliferum''), හා කැනේඩියානු ලූනු (''A.&amp;nbsp;canadense'') මේ අතර වේ.&lt;ref name=&quot;Rabinowitch and Currah&quot; /&gt;

==හැඳින්වීම==

ලූනු ශාකය (''Allium cepa''), වනගතව දකින්නට නොලැබේ. එනමුත් මේවා වගා කෙරේ. මේවා අඩුතරමේ වසර 7000කට පෙර සිටම තෝරාගත් විශේෂයෙන් උපදවා ගනිමින් වගා කර ඇත. මේවා ද්වී-වාර්ශික ශාකයන් වන නමුත්, ඒක වාර්ශික ශාකයක් ලෙස වගා කෙරේ. මේවායේ නවතම විශේෂයන් සෙ.මී. 15 සිට 45 (අඟල් 6 සිට 18) දක්වා උසින් වැඩේ. පත්‍ර නිලට හුරු කොළ පැහැය දරන අතර එක් පැත්තක් පැතලි අවානක හැඩැති වෙළුම් සහිතව වැඩේ.  මේවා මාංශල, කුහර සහිත හා සිලින්ඩරාකාර වන අතරම එක් පැතලි පැත්තක් සහිත වේ.  එම් පත්‍ර වල දිගින් 1/4ක ප්‍රමාණයක් පත්‍රයේ මහත වන අතර ඉන්පසු ක්‍රමයෙන් අග්‍රස්ථය කරා සිහින්වී ගොස් කෙළවර මොට තුඩක් බවට පත්වේ. මෙය සම්බන්ධ වන්නේ සුදු පැහැති කොපුවකින් පාදස්ථ පැතලි මඩලකටය. මෙම මඩලේ යටි පැත්හ්තෙන් කෙඳි සහිත මුල් (fibrous roots) රැසකි. මේවා පසට කෙටි දුරක් කාවැදී ඇත. මෙම ශාක මෝරාගෙන එන විට ශාක පත්‍රවල මුල ආහාර රැස් කිරීම පටන් ගනී. &lt;ref name=RHS/&gt;

සරත් සමයේදී ශාක පත්‍ර වියළී යන අතර පිට පොත්ත වියළී කැබලි වලට කැඩෙන සුළු ස්වභාවයකට පත්වේ. මෙම කාලය අස්වනු නෙලීමේ සුදුසුම කාලය වෙයි. මේවා සීත කාලයේ පසෙහිම තිබෙන්නට හැරියොත් බල්බයේ මැද ඇති අංකුර වසන්ත කාලයේදී වැඩෙන්නට පටන් ගනී. අළුත් පත්‍ර වැඩෙන්නට පටන් ගන්නා අතර මේවා දිගු, මහත හා කුහර සහිත වේ. අග්‍රස්ස්ථව නිපත්‍රවලින් ආරක්ෂාවූ පුෂ්ප මංජරියක් ඇත. මෙම පුෂ්ප මංජරිය ඡත්‍රාකාර හැඩයක් ගනී. ගෝලාකාර සුදු පැහැති පුෂ්ප හයකින් පමණ සමන්විතය. බීජ දිලිසෙන සුළු කළු පැහැති වන අතර හරස්කඩ ත්‍රිකෝණාකාරය. 
&lt;ref name=RHS/&gt;

== ප්‍රයෝජන ==

=== ඓතිහාසික භාවිතයන් ===

[[File:Red Onion on White.JPG|thumb|රතු ලූනු.]]

ලූනු කුලයට අයිති බල්බ, වර්ෂ දහස් ගණනකට පෙර සිටම ආහාරයක් වශයෙන් භාවිතයේ පැවති බව සිතනු ලැබේ. ලෝකඩ යුගයේ (Bronze Age) නශ්ඨාවශේෂ අතරද ලූනු වල කොටස් තිබී සොයා ගැනීමට ලැබී ඇත. මෙම නශ්ඨාවශේෂ අවුරුදු ක්‍රි.පූ. 5000 අතීතයකට නෑකම් කියන බව තහවුරු වී ඇත.&lt;ref name=&quot;selfsufficientish&quot;&gt;{{cite web
|url=http://www.selfsufficientish.com/onion.htm
|title=Onions: ''Allium cepa'' |work=selfsufficientish.com |accessdate=2006-04-02}}&lt;/ref&gt; කෙසේ නමුත් මේවා වගා කරන ලද ලූනුද යන්න පැහැදිළි නැත. පුරාවිද්‍යාත්මක හා සාහිත්‍ය ග්‍රන්ථ, සමහරවිට ලූනු ක්‍රි.පූ. 2000 වන විට පුරාණ ඊජිප්තුවේ වගා කරනු ලැබ ඇති බවට සාක්ෂි දරණ බව සඳහන් කර ඇත. මේ කාලයේ, මේ සමගම වවන ලද තවත් ද්‍රව්‍ය දෙකක් වනුයේ ලීක්ස් සහ සුදු ලූනුය. ඊජිප්තු පිරමිඩ සාදන මෙහෙකරුවන්හට ආහාර වශයෙන් රාබු සහ ලූනු ලබා දෙනු ලැබ ඇති බව සිතිය හැක.&lt;ref name=&quot;selfsufficientish&quot;/&gt; 
ලූනු ප්‍රචාරණය, ප්‍රවාහනයසහ ගබඩා කිරීම පහසුවෙන් කළ හැක. පුරාණ ඊජිප්තුවරුන් එයට පූජෝපහාර කළහ.ගෝලාකාර හැඩය සහ ඒක කේන්ද්‍රිය රවුම් හැඩය සදාකාලික ජීවිතය නියෝජනය කරන බව විශ්වාස කරන හෙයින්ය.&lt;ref name=&quot;onions-usa&quot;&gt;{{cite web | title=About Onions: History | url=http://www.onions-usa.org/all-about-onions/history-of-onions | accessdate=2013-09-13 }}&lt;/ref&gt; ඊජිප්තියානුවෝ, ලූනු, මිහිඳන් කිරීමේදීද භාවිතා කරන ලද බවට ද සාක්ෂි IV වන රැම්සෙස්ගේ (Ramesses IV) ඇස් කුහරවල තිබූ ලූනුවල ශේෂ මාත්‍රයන්ගෙන් ලබාගෙන ඇත.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Abdel-Maksouda, Gomaa; El-Aminb, Abdel-Rahman |year=2011 |title=A review on the materials used during the mummification process in ancient Egypt|journal=Mediterranean Archaeology and Archaeometry |volume=11 |issue=2 |pages=129–150 |url=http://www.maajournal.com/Issues/2011/pdf/Maksoud.pdf }}&lt;/ref&gt; 

පුරාතණ ග්‍රීසියේ (ancient Greece) , ක්‍රීඩකයෝ වැඩිපුර ප්‍රමාණයක් ලූනු ආහාරයට ගත් බව සැලකේ. රුධිරයේ සමබරතාව රැක ගැනීමට මෙසේ කළ යුතුයැයි මොවුන් විශ්වාස කළ හෙයිනි.&lt;ref name=&quot;onions-usa&quot;/&gt; ඓතිහාසික රෝමානු අවිසුරුවන් (gladiator) ලූනු තමාගේ ශරීරයේ මස් පිඬුවල අතුල්ලා ගන්නා ලද්දේ ඒවා ශක්තිමත් කිරීමටයි.&lt;ref name=&quot;onions-usa&quot;/&gt; මධ්‍යතන යුගයේදී ලූනු වැදගත් ආහාරයක් සේ සැළකූ අතර ඔවුන්ගේ කුලී පවා ලූනු වලින් ගෙවන ලදි. මේවා ත්‍යාග ලෙසද ප්‍රදානය කරනු ලැබ ඇත.&lt;ref name=&quot;onions-usa&quot;/&gt; වෛද්‍යවරු, මළ පහ කිරීම පහස්සු කිරීමටත්, උද්දීපනය සඳහාත්, කැස්ස, හිසරුදාව සමනය කිරීමටත්, සර්පයන් සපාකෑමේදී සහ හිසකේ වැටීමටත් ඖෂධයක් වශයෙන් නියම කරන ලදි.&lt;ref name=&quot;onions-usa&quot;/&gt;
තවද උතුරු ඇමරිකාවේ ප්‍රථම විදේශික පදිංචි කරුවන් ලූනු වලට තදින් ඇලුම් කිරීමට පටන් ගති. මේ වනවිටද ස්වදේශිකයන් වල් ලූනු අමුවෙන් හෝ විවිධ ආහාර වලට දමා පිසගෙන හෝ පරිභෝජනය කරන ලදි. තවද ඔවුන් මේවා සිරප් සෑදීම පිණිසද යොදාගනු ලැබීය. මේවා පැලස්තර හෝ පත්තු සෑදීමටද, ඩයි වර්ග සෑදීමටද පාවිච්චි කරන ලදි. 1648 දී කොළනිවල පදිංචිකරුවන් තබාගෙන තිබූ දිනපොත් අනුව මිෂනාරිවරුන් විසින් කරන ලද ප්‍රථම කාර්‍යය වනුයේ, වගාවන් සඳහා පිළියෙල කරගන්නා ලද භුමිභාග වල බල්බ ලූනු වගා කිරීමයි.&lt;ref name=&quot;onions-usa&quot;/&gt; 
16 වන සියවසේදී සිටින ලද වෛද්‍යවරු ස්ත්‍රීන්ගේ නිසරුබව තුරන් කිරීම සඳහා ලූනු නියම කරන ලදි. මීට සමානවම මේවා බල්ලන්ගේ, බළලුන්ගේ හා ගවයන්ගේ සරුබව වඩි කිරීමට යොදාගන්නා ලදි. නමුත් මෑත කාලයේ කරන ලද පර්‍යේෂණයන් මගින් පෙන්නුම් කරනු ලැබ ඇත්තේ මෙය වැරදි මතයක් බවත්, බල්ලන්, බළලුන්, හා රට හාවුන් මෙන්ම තවත් බොහෝ සතුන්ටද විශ සහිත බවත්ය.&lt;ref name=&quot;Cope2005&quot;&gt;{{cite journal |title=''Allium'' species poisoning in dogs and cats |journal=Veterinary Medicine |date=August 2005 |volume=100 |issue=8 |pages=562–566 |url=http://www2.aspca.org/site/DocServer/vetm0805_562-566.pdf |author=Cope, R.B. |issn=87507943 |access-date=2014-06-06 |archive-date=2012-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121207091939/http://www.aspca.org/site/DocServer/vetm0805_562-566.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Salgado2011&quot;&gt;{{cite journal|title=''Allium'' species poisoning in dogs and cats|journal=Journal of Venomous Animals and Toxins Including Tropical Diseases |year=2011 |volume=17 |issue=1 |pages=4–11 |author=Salgado, B.S. |issn=16789199 |doi=10.1590/S1678-91992011000100002 |last2=Monteiro |first2=L.N. |last3=Rocha |first3=N.S.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bare_url&quot;&gt;{{cite web|title=Onions: the secret killer? |url=http://drsophiayin.com/blog/entry/onions_the_secret_killer |accessdate=2011-05-04 |author=Yin, Sophia}}&lt;/ref&gt;

=== සූපවේදී ප්‍රයෝජන ===
[[File:Frying onion.JPG|thumb|right|ලූනු බැදුම]]
ලූනු, කැබලි වලට කපා සැරට (දැවිල්ලට) සාදන ආහාර වර්ග වලට යොදා ගනී. බොහෝ අවස්ථාවල ප්‍රධාන ආහාර ද්‍රව්‍ය ලෙස මේවා පමණක්ම භාවිතා කරයි. උදාහරණ වශයෙන්, ප්‍රංශ ලූනු සුප් (French onion soup) හෝ ලූනු ච්ට්නි හැඳින්විය හැක. මේවා ආහාරයක් ලෙස සර්ව සම්පූර්ණ වන අතර පුළුස්සා ගැනීමටත්, තම්බා ගැනීමට හෝ බාගෙට තම්බා ගැනීමටත්, දැල මත පුළුස්සා ගැනීමට (grill), තෙලේ බැද ගැනීමට හා රෝස්ට් කර ගැනීමටත්, ඉක්මනින් බැදගෙන (තෙම්පරාදු) හෝ අමුවෙන් ආහාරයට ගැනීමටත් සුදුසුය.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.epicureantable.com/ffarticles/onion.htm |title=Onion - Culinary Foundation and Medicine |author= Conant, Patricia |year=2006 |work=The Epicurean Table  |accessdate=2013-04-02}}&lt;/ref&gt; මෙහි ඇති තට්ටු වැනි ස්වභාවය නිසා පිසගත් පසු මේවා බික් වශයෙන් ගලවා ගැනීමට පහසු වන අතර පිරවීමට බඳුන් කිරීමද පහසුය. ලූනු ඉන්දිය ආහාර වට්ටෝරුවල ප්‍රධාන ස්ථානයක් ගනී. මේවා හොදි ඝන හෝ ගොරෝසු කිරීමටත් භවිතා කරයි. විනාකිරෙහි දමාගන්නා ලද ලූනු, සැහැල්ලු ආහාරයක් ලෙසත් භාවිතා කෙරේ. මේවා එක්සත් රාජධානියේ හා පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය රටවල අතුරු ආහාරයක් වශයෙන් නිතරම ප්‍රසිද්ධ ආපනශාලා (pubs) වලත්, මාළු හා චිප්ස් වෙළඳ සැල් (fish and chip shops) වලත් බහුලව සපයනු ලැබේ. බොහෝවිට එක්සත් රාජධානියේදී චීස් හා/හෝ බීර (ale) සමග සපයනු ලැබේ. උතුරු ඇමරිකාවේ ලූනු, පිටි වැස්මකින් තවරා ගැඹුරු තෙලේ බැද ලූනු වළලු (onion rings) ලෙස පිළිගන්වනු ලබයි.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bbcgoodfood.com/content/knowhow/glossary/onion/ |title=Onion |work=GoodFood |publisher=BBC |accessdate=2013-04-02}}&lt;/ref&gt;

==== ලූනු වර්ග හා නිශ්පාදන ====

[[Image:Rote Zwiebeln aufgeschnitten asb 2004 PICT4222.JPG|thumb|ලියන ලද රතු ලූනු]]
[[File:Tranby house 31 gnangarra.jpg|thumb|ලූනු අච්චාරු සහිත බරණියක්]]
සාමාන්‍ය වර්ගයේ ලූනු වර්ණ තුනකින් දැකගත හැක. කහ හෝ දුඹුරු ලූනු (සමහර යුරෝපීය රටවල රතු ලූනු ලෙස) රසවත් භාවය නිසා එදිනෙදා ජීවිත්යේ භාවිතා කරයි. කහ ලූනු කැරමල් කල විට තද දුඹුරු පැහැ වන අතර ප්‍රංශ ලූනු, සුප්වල ඇති රසවත් බව ලබාදෙයි. රතු ලූනු (සමහර යුරෝපීය රටවල දම් පැහැති) නැවුම් බවක් හා ආහාර වලට ලස්සන පෙනුමක් ලබා දෙන බැවින් මෙය හොඳ තේරීමක්ද වෙයි. මෙය දැලක දමා බැද ගෙනද (grilling), අඟුරු මත තබා පුළුස්සාගෙනද (char-broiling) පරිභෝජනය කරනු ලැබේ. සුදු ලූනු සාම්ප්‍රදායික ලූනු වන අතර මෙක්සිකානු සම්භවයක් ඇති ඉවුම් පිහුම් ක්‍රම වලදී භාවිත කරයි. මේවා පිසගැනීමේදී රන්වන් පැහැ වන අතර ගැඹුරු තෙලේ බැදීමේදී ප්‍රනීත බවක් ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://thecookingdish.com/0330/the-difference-between-yellow-onions-white-onions-and-red-onions/ |title=The Difference between Yellow, White, and Red Onions |author=Mower, Chris |work=The Cooking Dish |accessdate=2013-03-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=NOA&gt;{{cite web |url=http://onions-usa.org/all-about-onions |title=All about onions |publisher=National Onion Association |accessdate=2013-03-24}}&lt;/ref&gt;

සාමාන්‍යයෙන් මෝරන ලද ලූනු ආහාරයට ගැනීමේදී විවිධ අවදිවල නොමේරූ ලූනුද පරිභෝජනයට ගනු ලබයි. බල්බ හටගැනීමට පෙර කුඩා අවදියේදීද ලූනු නෙළා ගැනීමට ඉඩකඩ ඇති අතර පැනනඟින (වසන්ත ලූනු) ලූනු ලෙස හෝ scallions ලෙස සම්පූර්ණයෙන්ම යොදා ගනී.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Thompson |first=Sylvia |year=1995 |title=The Kitchen Garden  |publisher=Bantam Books |page=142}}&lt;/ref&gt;  බල්බය හටගත් පසු, නමුත් මේරීමට පළමු නෙළාගත්විට ඒවා ගිම්හාන ලූනු (summer onion) ලෙස හඳුන්වයි. &lt;ref name=&quot;Thompson 1995 143&quot;&gt;{{Cite journal|last=Thompson |first=Sylvia |year=1995 |title=The Kitchen Garden  |publisher=Bantam Books |page=143}}&lt;/ref&gt;
මීට අමතරව, ලූනු අභිජනනය කළ හැකි අතර කුඩා වයසකදීම මේරීමට ලක් කළ හැකිය. මේවායේ විවිධ මේරීමේ අවධි අනුව හා ප්‍රයෝජනයට ගන්නා විවිධ ආකාර අනුව පර්ල් (pearl), බොයිලර් (boiler), පික්ලර් (pickler) ලූනු වශයෙන් විවිධ නම් වලින් හඳුන්වනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;Thompson 1995 143&quot;/&gt; පර්ල් හා බොයිලර් ලූනු, එළවළුවක් ලෙස පිසීමට භාජනය කරන අතර පික්ලර් ලූනු, කල්තබා ගන්නා වූත්, රසවත්වූත් ආහාරයක් වශයෙන් සැලකේ. කල්තබා ගැනීමට විනාකිරි වල බහා සකස්කර ගනී.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Home Preservation of Fruit and Vegetables |last=Ministry of Agriculture, Fisheries and Food |year=1968 |publisher=HMSO |page=107 }}&lt;/ref&gt;
ලූනු, නැවුම්ව, ශීත කරන ලද, ටින්වල අසුරන ලද, කැරමල් කරන ලද, අච්චාරු වශයෙන් හෝ කුඩා කැබලි වලින් හෝ ලබා ගත හැකිය. විජලනය කරන ලද නිශ්පාදන, කිබ්ලෙඩ් යනුවෙන් හඳුන්වන අතර, පෙති කපන ලද, වළලු අඹරන ලද චොප්ඩ්, කණිකාමය හා පිටි ආකාරයෙන්ද ලබා ගත හැක. අළුත් ලූනු වෙළඳපොලෙන් ලබාගත නොහැකි අවස්ථා වලදී, ලූනු කුඩු කුළු බඩුවක් වශයෙන් බහුල ලෙස භාවිතා කෙරේ. ඇර රසක්, තද ගන්ධයක් ඇති බල්බ ලූනු මේ සඳහා භවිතා කෙරේ. මෙසේ විජලනය කරන ලද ලූනු, දිගු කලක් සාමාන්‍ය උශ්නත්වයේ තබාගෙන භාවිත කළ හැකි අතර මේවා  කහ, රතු, සුදු යන විවිධ වර්ග වලින් වෙළඳ පොලට පැමිණේ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.wisegeek.com/what-is-onion-powder.htm |title=What is onion powder |author=Smith, S. E. |year=2013 |work=WiseGeek |publisher=Conjecture Corporation |accessdate=2013-04-02}}&lt;/ref&gt;

=== සූපවේදී නොවන ප්‍රයෝජන===

ලූනුවල සාමාන්‍ය ප්‍රමාණයට වඩා විශාල සෛල ඇත. මේවා පියවි ඇසින් අත් කාච භාවිත කර බලාගත හැක. ලූනු පටලය (සිවිය), විද්‍යාව අධ්‍යනය කිරීම සඳහා නිතරම භාවිත කෙරේ. අන්වීක්ෂ භාවිත කර සෛලයක ව්‍යුහය පෙන්වාදීමේදී හා ඒ ගැන අධ්‍යනය කිරීම සඳහා භාවිත කරනු ලබයි. &lt;ref&gt;{{cite web
| date=2004-06-15
| accessdate=2013-03-22
| url=http://genetics-education-partnership.mbt.washington.edu/class/elem.htm
| title=Genetics Teaching Vignettes: Elementary School
}}&lt;/ref&gt;

කටුක සැරක් ඇති ලූනු නිස්සාරණය, සළබයන් (moth) විකර්ශකයක් ලෙස භාවිතා කරනු ලැබේ. තවද හිසේ සම මත ආලේපනයෙන්, හිසකෙස් වර්ධනය වීම සිදුවන බවද, මුහුණේ ආලේප කිරීමෙන් සම මත ඇති ලප කැලැල් අඩුවන බවද කියනු ලැබේ. තවද මෙය වීදුරු හා තඹ භාජන ඔප කිරීම සඳහාද, යකඩ මළකඩ කෑම වැලැක්වීම සඳහාද භාවිත කරනු ලැබේ. කැබලි කරන ලද ලූනු මතට උණු වතුර දමා එය සිසිල් වීමට හැර ලබා ගන්නා දියරය ශාක මතට ඉසීමෙන් ඒවා හට ඇති කෘමි උවදුරු මැඩලීමේ ශක්තිය වැඩි කරගත හැක. ලූනු ශාකය වැඩෙන විට එයට කෘමි සතුන් විකර්ශනය කිරීමේ හැකියාවක්ද ඇති බවට විශ්වාස කෙරේ.&lt;ref name=PFAF&gt;{{cite web |url=http://www.pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Allium+cepa |title=''Allium cepa'' - L. |author=Fern, Ken; Fern, Addy |publisher=Plants For A Future |accessdate=2013-03-22}}&lt;/ref&gt; ලූනු වල පිට පොත්තද කහ දුඹුරු ඩයි වර්ගයක් සෑදීම සඳහා භාවිත කෙරේ.&lt;ref&gt;{{cite web
| date=1925-06-19
| accessdate=2011-09-17
| url=http://www.google.com.au/patents?hl=en&amp;lr=&amp;vid=USPAT1538367&amp;id=o2xDAAAAEBAJ&amp;oi=fnd&amp;dq=onion+skin+dye&amp;printsec=abstract#v=onepage&amp;q=onion%20skin%20dye&amp;f=false
| title=United States Patent Office: Method of coloring eggs or the like
}}&lt;/ref&gt;

== පෝෂනය හා සෞඛ්‍යය==

{{පෝෂණ අගය | name = අමු ලූනු
| water=89.11 g  
| kJ=166
| protein=1.1 g
| fat= 0.1 g  
| carbs=9.34 g 
| fiber = 1.7 g
| sugars=4.24 g
| calcium_mg=23 
| iron_mg=0.21
| magnesium_mg=10
| phosphorus_mg=29
| potassium_mg=146  
| zinc_mg=0.17
| manganese_mg=0.129
| vitC_mg=7.4 
| thiamin_mg=0.046 
| riboflavin_mg=0.027 
| niacin_mg=0.116
| pantothenic_mg=0.123
| vitB6_mg=0.12  
| folate_ug=19 
| opt1n=[[Fluoride]]
| opt1v= 1.1 µg
| source_usda=1
| note=[http://ndb.nal.usda.gov/ndb/search/list?qlookup=11282&amp;format=Full Link to USDA Database entry]
}}

වගාවේදී නිපදවා ගන්නා බොහෝ විවිධ 89% ජලය, 4% කාබෝහයිඩ්‍රේට්, 1% ප්‍රෝටීන්, 2% තන්තු හා 0.1% මේදය අඩංගුය. මේවායේ විටමින් C, B, ෆෝලික් ඇසිඩ්ඩ් හා නොයෙකුත් ආකාරයේ පෝෂක ද්‍රව්‍ය සුළු වශයෙන් අඩංගුය. මෙහි අඩු මේද ප්‍රමාණයක් ඇති අතර සෝඩියම්ද අඩංගුය. ශක්තිය ග්‍රෑම් 100කට ජූල් 166 (කැලරි 40) අගයක් ලබා දෙයි.මේවා රස ආහාරවල රසවත් භාවයට අඩංගු කැලරි ප්‍රමාණය වැඩි නොකර එකතු කළ හැක.&lt;ref name=NOA/&gt;

ෆිනෝලික් හා flavonoids වැනි රසායනික වර්ග මෙහි ඇති බව පෙන්වා දී ඇති අතර මේවා ප්‍රති-ආසාත්මික, ප්‍රති-කොලෙස්ට්‍රෝල්, ප්‍රති-පිළිකාකාරක හා ප්‍රති-ඔක්සිකාරක ගුණයන් ඇති බව පෙන්වා දෙයි. Quercetin &lt;ref&gt;{{cite journal |author= Slimestad, R.; Fossen, T.; Vågen, I. M. |year= 2007 |title=Onions: a source of unique dietary flavonoids |journal=Journal of Agricultural and Food Chemistry |volume=55 |issue=25 |pages=10067–80 |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17997520 |pmid=17997520 |doi=10.1021/jf0712503}}&lt;/ref&gt; සහ එහි glycosides quercetin 3,4'-diglucoside හා quercetin-4'-glucoside අන්තර්ගතය.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Williamson, Gary; Plumb, Geoff W.; Uda, Yasushi; Price, Keith R.; Rhodes, Michael J.C. |year=1997 |title=Dietary quercetin glycosides: antioxidant activity and induction of the anticarcinogenic phase II marker enzyme quinone reductase in Hepalclc7 cells |journal=Carcinogenesis |volume=17 |issue=11 |pages=2385–2387 |doi=10.1093/carcin/17.11.2385 |pmid=8968052}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Olsson, M.E.; Gustavsson, K.E.; and Vågen, I.M. |year=2010 |title=Quercetin and isorhamnetin in sweet and red cultivars of onion (''Allium cepa'' L.) at harvest, after field curing, heat treatment, and storage |journal=Journal of Agricultural Food Chemistry |volume=58 |issue=4 |pages=2323–2330 |doi=10.1021/jf9027014 |pmid=20099844 }}&lt;/ref&gt; තවද සැලකිය යුතු වෙනස්කම් විවිධ වර්ග වල අඩංගු ප්‍රති-ඔක්සිකාරක විභවයන්ගේ ඇති ශැලොට් වල අධික මට්ටමක ඇත. මෙය ඉතා කුඩා ප්‍රමාණයක් ඇති vidalia ලූනු වලට වඩා හය ගුණයකින් වැඩිය.&lt;ref&gt;{{cite doi | 10.1021/jf0307144}}&lt;/ref&gt;

සමහර පුද්ගලයින් ලූනු භාවිත කිරීමේදී ආසාත්මිකතාව ඇතිවේ. රෝග ලක්ෂණ විය හැක්කේ, චර්ම රෝග, කැසීම්, සච්ච්ජ ප්‍රදහය, ඇස් පෙනීම බොඳවීම, ස්වාස නාල ඇදුම, දහඩිය දැමීම,anaphylaxis වැනි දෑයි. නමුත් මෙම පුද්ගලයන්, ලූනු පරිභෝඈණය කිරීමෙන් ආසාත්මිකතාවක් ඇති නොවීමට පුලුවන. සමහරවිට ආහාර පිළීයෙල කරගැනීමේ ක්‍රියාදාමයේදී ප්‍රෝටීන වල ගුණ හානියක් වන නිසා මෙවන්නක් විය හැකිය.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Arochena, L.; Gámez, C.; del Pozo, V.; Fernández-Nieto, M. |year=2012 |title=Cutaneous allergy at the supermarket |journal=Journal of Investigational Allergology and Clinical Immunology |volume=22 |issue=6 |pages=441–442 |pmid=23101191 |url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23101191 }}&lt;/ref&gt;

Allium ගණයේ ලූනු සහ අනෙකුත් වර්ග මිනිසුන් පරිභෝජනයට ගන්නා විට, මේවා සමහරක් බල්ලන්, බළලුන් වැනි සුරතල් සතුන්ටද, වඳූරන් වැනි අනෙකුත් සතුන්ටද මාරාන්තික විය හැකිය. &lt;ref name=&quot;Eric Block 2010&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Cope2005&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Salgado2011&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bare_url&quot; /&gt; මේ විශ බව අමු ලූනු සහ පිසින ලද ලූනු වල අඩංගු sulfoxides හේතුකොටගෙන සිදුවිය හැක. මේවා බොහො සතුන්ට දිරවීමට අපහසුය. නොදිරවීම නිසා විකෘති හා රතු රුධිරාණු සෛල විනාශ වීමක් සිදුවන අතර මෙහි ප්‍රතිඵලය වන්නේ ඇනීමියා තත්ත්වයක් ඇතිවීමයි. සමහර අවස්ථාවලදී රෝගී සුරතල් සතුන් හට ටින් කරන ලද ළදරු ආහාර ලබාදෙන අතර, ලූනු අන්තර්ගත එවැනි කෑම දීමෙන් වැළකිය යුතුය.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.monkeyzone.com/anemia.html |title=Anemia caused by onions |author=Wissman, Margaret A. |year=1994 |work=Anemia in primates |accessdate=2013-04-01}}&lt;/ref&gt; තවද පීසා, ස්පැගටි, චීන ආහාර, ළුනු වළලු වැනි ලූනු අඩංගු, ඉතුරු කරන ලද ආහාර ද් සුරතල් සතුන්ට දීම යෝග්‍ය නොවේ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.buzzle.com/articles/onion-poisoning-in-dogs.html |title=Onion Poisoning in Dogs |author=Nair, Sonia |date=2011-11-05 |work=Buzzle |accessdate=2013-04-01}}&lt;/ref&gt;  බළලුන්ගේ ශරීර බර කි.ග්‍රෑ. 1කට අපේක්ෂිත විශ ප්‍රමාණය වනුයේ, ග්‍රෑම් 5ක් වන අතර, බල්ලන් සඳහා මෙය කි.ග්‍රෑ. 1කට ග්‍රෑම් 15 සිට 30 දක්වා වේ.&lt;ref name=&quot;Cope2005&quot;/&gt;

ඉන්දියාවේ සමහර ආගමික නිකායන් ලූනු අනුභව නොකරයි. ඒ ඔවුන් ලූනු වාර්ජීකරණය කරන ද්‍රව්‍යයක් ලෙස සලකන බැවිනි.&lt;ref&gt;{{cite book |title= Plants of life, plants of death |last=Simoons|first=Frederick |year=1998 |publisher= University of Wisconsin Press|isbn= 0-299-15904-3|page= 568|url=http://books.google.com/?id=KEUAbrBoeBAC&amp;pg=PR11&amp;lpg=PR11&amp;dq=Plants+of+life,+plants+of+death+++bibliography |accessdate=2009-07-13}}&lt;/ref&gt; විවිධ බෞද්ධ නිකායන් පවා ලූනු හා සුදු ලූනු පරිභෝජනයට විරුද්ධ වේ. ඒ, පිසූ ලූනු අනුභවයෙන් ආශාව වර්ධනය වන බවත් අමුවෙන් අනුභව කළවිට තරහ යෑම සිදුවන බවත් විශ්වාස කරමිනි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://online.sfsu.edu/~rone/Buddhism/BuddhismAnimalsVegetarian/Buddhist%20Diet.htm |title=The Buddhist Diet |publisher=SFSU}}&lt;/ref&gt;

== අක්ෂි උද්දීපනය ==
[[File:Cortando cebolla.jpg|thumb|කපන ලද ලූනු, කඳූලු ග්‍රන්ථි උද්දීපනය කරමින් කඳූලු පිටකිරීමට සමත් සංයෝග නිකුත් කරයි.]]
ලූනු කුඩා කැබලි වලට කපන විට සෛල වලට හානි පැමිණේ. මෙහිදී alliinase නම් එන්සයිමයක් ඇමයිනෝ අම්ලය හා සල්ෆොක්සයිඩ් මුදාහරින අතර මේවා සංයෝජනය වී  
sulfenic ඇසිඩ්, 1-propenesulfenic ඇසිඩ්, සීඝ්‍රව දෙවන එන්සයිමයක් නිසා එනම් lachrymatory factor synthase (LFS) ක්‍රියාකර syn-propanethial-S-oxide නිපදවන අතර මෙය තියුණු සැර වාශ්පශීලී ද්‍රව්‍යයකි. මෙය, lachrymatory factor හෝ LF ලෙස හැඳින්වේ.&lt;ref name=&quot;Eric Block 2010&quot;/&gt; මෙම වායුව වාතය තුලින් ගමන් කර ඇස් කරා සීඝ්‍රව ළඟාවේ. මෙය ඇස් වල ඇති සංවේදක ස්නායු (නියුරෝන) මත ක්‍රියා කරයි. මෙහිදී ඇස්වල ඉඳිකටු තුඩුවලින් අනින්නා සේ වේදනාකාරී තත්ත්වයක් ඇතිකරයි. මෙතැනදී ඇස් ආශ්‍රිතව ඇති කඳුලු ග්‍රන්ථි මගින් කඳුලු නිශ්පාදනය කර මෙම ද්‍රව්‍ය තනුක කරන අතර මේවා ඇස් තුලින් පිටතට සෝදාහරියි.&lt;ref name=&quot;Sciam&quot;&gt;{{cite web
  | last = Scott
  | first = Thomas
  | title = What is the chemical process that causes my eyes to tear when I peel an onion?
  | work = Ask the Experts: Chemistry
  | publisher = Scientific American
  | url = http://www.sciam.com/article.cfm?id=what-is-the-chemical-proc
  | accessdate = 2007-04-28}}
&lt;/ref&gt;

මෙම ඇස්වල දැවිල්ල මගහරවා ගත හැකි ක්ක්‍රම දෙකක් ඇත. එකක් නම් ලූනු කපන විට ගලාගෙන යන ජලය යටදී කැපීම හෝ වතුර බේසමක ගිල්වා තැබීමෙනි.&lt;ref name=&quot;Sciam&quot;/&gt; ලූනු බල්බයේ අන් කොටස් වලට වඩා පාදස්ථයේ සල්ෆර් සංයෝග වැඩි වශයෙන් ඇති නිසා මුල් නොකපා තිබෙන්නට හැරීමෙන්ද මෙය වලක්වා ගත හැක.&lt;ref name=FAQ&gt;{{cite web|url=http://www.onions-usa.org/about/faq.php#cooking |title=FAQ |publisher=National Onion Association |accessdate=2013-03-28}}&lt;/ref&gt; එන්සයිම වල ප්‍රතික්‍රියා අනුපාතය, ලූනු භාවිතයට ගැනීමට පෙර ශීතකරණයක තැබීමෙන්ද අඩු කරගත හැක. විදුලි පංකාවක් භාවිතයෙන්ද මෙම වායුව ඇස් වලින් ඉවතට යැවීම සිදුකළ හැක. තවද, කල් යාමෙන් ලූනු වැඩිවැඩියෙන් කපන විට මෙම තත්ත්වය අඩුවේ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.todayifoundout.com/index.php/2010/11/why-onions-make-your-eyes-water/ |title=Why onions make your eyes water |author=Hiskey, Daven |date=2010-11-05 |work=Today I found out |accessdate=2013-03-28}}&lt;/ref&gt;

බොහෝවිට ''Allium'' විශේෂ අතර සල්ෆොනික් අම්ලය හා මුදාහරින LF සහ ඇස්වල ඇතිකරන වේදනාවන් විවිධාකාරවේ.2008දී නවසීලන්ත ආහාර සහ භෝග ආයතනය කඳුලු රහිත ලූනු වර්ගයක්, ජාන නිලින කරනලද ජීව විද්‍යා තාක්ෂණය භාවිතා කරමින් LFS එන්සයිමය අඩංගු ලූනු යොදා ගනිමින් සිදුකරයි.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Staunton |first=Margot |url=http://www.news.com.au/story/0,23599,23144566-23109,00.html |title=Scientists create 'no tears' onions |publisher=News.com.au |date=2008-02-01 |accessdate=2013-02-28 |archive-date=2009-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090717082543/http://www.news.com.au/story/0,23599,23144566-23109,00.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== වගා කිරීම ==
[[File:Field with onions.jpg|thumb|මහා පරිමාණයේ වගාවක්]]
ජලය හොඳින් බැසයන හා පොහොර පස ලූනු වගාව සඳහා ඉතා යෝග්‍ය වෙයි. වැලි සහිත ලෝම පස සල්ෆර් ප්‍රමාණය අඩු හෙයින් මෙයට යෝග්‍ය වෙයි. මැටි සහිත පසෙහි සාමාන්‍යයෙන් අධික පොස්පරස් ප්‍රමාණයක් අඩංගු හෙයින් සැර සුවඳක් ඇති ලූනු නිශ්පාදනය කරයි. ලූනු වලට අධික පෝෂණ ද්‍රව්‍යයන් ඇති පසක් අවශ්‍ය වේ. පොස්පරස් අත්‍යාවශ්‍ය ප්‍රමාණයට පසෙහි නිතරම තිබෙන මුත් මේවා සීතල පසෙහි අඩුවීමට හැකියාවක් තිබෙන නිසා ලූනු සිටුවීමට පළමු පොස්පරස් එකතු කළ යුතුය. නයිට්‍රජන් සහ පොටෑෂ් ලූනු වැඩෙන කාලයේ වරින් වර යෙදිය යුතු අතර අවසන් වරට අස්වැන්න නෙළීමට සති 4කට පෙර නයිට්‍රජන් යෙදිය යුතුය.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.caes.uga.edu/publications/pubDetail.cfm?pk_id=7749 |title=2007 Onion Production Guide |author=Boyhan, George E.; Kelley, W. Terry (eds.) |year=2007 |work=Production Guides |publisher=University of Georgia: College of Agricultural and Environmental Sciences |accessdate=2013-09-14}}&lt;/ref&gt; 
බල්බ ලූනු වලට පැළවීමට දිනක කාලයක් ගතවිය යුතුය. මේවායේ බල්බ වැඩීමට දින කිහිපයක දිවා කාල ඉක්මවා යා යුතුය. බොහෝ සාම්ප්‍රදායික යුරෝපීය ලූනු දිගු දිවා කාල අවශ්‍ය ලූනු ලෙස හැඳින්වෙන අතර බල්බ සෑදීමට පටන් ගන්නේ පැය 14ක් දිවා ආලෝකය ලැබීමෙන් පසුවය. දකුණු යුරෝපීය සහ උතුරු අප්‍රිකානු වර්ග අන්තර් මධ්‍ය දින වර්ගයට අයත් වන අතර බල්බ වැඩීම පටන් ගැනීමට පැය 12-13 ක් අතර හිරු එළිය ලැබිය යුතුය. අවසාන වශයෙන් කෙටි දින ලූනු යනු මෑත කාලයේ වැඩි දියුණු කර සකස් කරගන්නා ලද ලූනු වර්ගයක් වන අතර සරත් සමයේදී පැල සිටවීමත් බල්බ සෑදීම වසන්තයේ මුල් භාගයේත් සිදුවෙයි. මෙහිදී හිරු එළිය පැය 11-12ක් අතර කාලයක් ලැබූවිට බල්බය සෑදීමට පටන් ගනී.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://extension.oregonstate.edu/gardening/onion-bulb-formation-strongly-linked-day-length |title=Onion bulb formation is strongly linked with day length |author=Savonen,Carol |date=2006-07-13 |work= |publisher=Oregon State University Extension Service |accessdate=2013-09-14}}&lt;/ref&gt; 
ලූනු සිසිල් කාලගුණයට ප්‍රතිචාර දක්වන භෝගයක් වන අතර USDA 3-9 කලාපවල වගා කළ හැකිය.&lt;ref name=almanac/&gt; 
උණුසුම් උශ්නත්වයක් හෝ යම් යම් පීඩාකාරී තත්ත්වයන් එක්වරම වැඩීම නැවතීමට හේතු වේ. මෙය මල් සෑදීම පටන් ගැනීමට හේතුවේ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.gardeningknowhow.com/edible/vegetables/onion/onion-bolting.htm |title=What is Onion Bolting and how to Keep an Onion from Bolting |author=Rhoades, Jackie |work=Gardening Know How |accessdate=2013-03-27}}&lt;/ref&gt;

ලූනු, බීජ වලින් ප්‍රරෝහණය කිරීමට හෝ තවාන් වලින් රැගෙන සිටුවීමට පුළුවන. ලූනුඇට කෙටිකාලීන ජීවිතයක් තිබෙන අතර අලුත් බීජ හොඳින් පැළවේ.&lt;ref name=almanac&gt;{{cite web |url=http://www.almanac.com/plant/onions |title=Onions: Planting, Growing and Harvesting Onion Plants  |work=The Old Farmer's Almanac |publisher= |accessdate=2013-03-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ars.usda.gov/Aboutus/docs.htm?docid=6463 |title=Onion production |date=2011-02-23 |publisher=USDA: Agricultural Research Service |accessdate=2013-03-27}}&lt;/ref&gt;  මෙම බීජ නොගැඹුරු කාණුවල තුනීවට පැල කරනු ලබන අතර වරින් වර පැල තුනී කරනු ලැබේ. සමහර නිශ්චිත වගා කිරීමෙන් නිශ්පාදනය කරගන්නා ලූනු ගැලපෙන දේශගුණයක් ඇති කාල වලදී ගිම්හාන සෘතුවේදී  වගාකර ශීත සෘතුවේදී පසෙහිම තිබෙන්නට හැරිය විට ඊලඟ අවුරුද්දේ වේලාසනින් අස්වැන්න නෙළා ගැනීමට හැකිය.&lt;ref name=RHS/&gt;  ගිම්හානයේ මුල කාලයේ පැල තවාන් බීජ නිසරු පසෙහි ඝනව පාත්ති සාදා ඒවායේ දැමීමෙන් සාදාගත හැක. සරත් කාලයේදී කුඩා බල්බ නිශ්පාදනය කරන අතර මේවා ඊලඟ සරත් සමයේදි අස්වැන්න නෙළාගත හැක.&lt;ref name=PFAF/&gt; සමහර විශේෂ වර්ග මේ සඳහාම යොදාගනු ලබන අතර බීජ වලින් ලබා ගන්නා ලූනු මෙන් නොව ගබඩා කිරීමට තරම් සුදුසු ගති ලක්ෂණ නැත.&lt;ref name=RHS&gt;{{cite book |title=The Royal Horticultural Society Encyclopedia of Gardening |last=Brickell |first=Christopher (ed) |year=1992 |publisher=Dorling Kindersley |isbn=9780863189791 |page=345 }}&lt;/ref&gt;

ලූනු වැඩෙන කාලය තුල ක්‍රමවත්ව සාත්තු කිරීමට, පැල, වල් පැළෑටි වලින් නිදහස්ව පවත්වාගැනීමටද අයත්ය. මෙම පැලවල මුල් කෙටි නිසා මේවා පස තුල ගැඹුරට නොවිහිදේ. එමනිසා මේවා ස්ථාපනය වූවිට බොහෝ වතුර ප්‍රමාණයක් අවශ්‍ය නොවේ. බල්බ සෑදීම සති 12 සිට 18 දක්වා කාලය තුල පටන් ගනී. නැවුම්ව, අලුත්ව ලූනු ආහාරයට ගැනීමට අවශ්‍ය වූ විට මෙම බල්බ නෙළා ගත හැකි අතර, ගබඩා  කර තබා ගැනීමට අවශ්‍ය නම් පත්‍ර වියළී හෝ මැරී ගිය පසු නෙළාගත යුතුය. වියළි කාළගුණයේදී ටික දිනක් පස මතුපිට හොඳින් වියළීමට හැරිය යුතුය. ඉන්පසු මේවා දැල්මත හෝ නොගැඹුරු පෙට්ටිවල ඇතිරිය යුතුය. මේවා සිසිල්, හොඳින් වාතාශ්‍රය ලැබෙන තැනක ගබඩා කළ යුතුය.&lt;ref name=RHS/&gt;

===පළිබෝධකයන් හා රෝග===

ලූනු නොයෙක් වර්ගවල අක්‍රමිකතා වලට බඳුන්වේ. ගෘහස්ථ වගා කරුවන්හට මුහුණදීමට සිදුවන වඩාත්ම ප්‍රබල ගැටලූව, ලූනු මැස්සා හා කඳ හා බල්බ පනුවා, වයිට් රොට් හා නෙක් රොට් නැමැති දිරාපත් වීමේ රෝග ඇතිකරන පළිබෝධකයන්ගෙනි.පැලවලට බලපාන රෝග වන්නේ, මලකඩ දිලීර හා දුඹුලු දිලීර, ලා බූව සහිත පිටි පුස් දිලීර සුදු තුඩ නැමැති රෝගයයි. මෙයින් බල්බයට බලපාන්නේ භේදනය වීම, වයිට් රොට් හා නෙක් රොට්ය. ෂැන්කිං කියනුයේ මැද පත්‍ර කහපාට වීමෙන් හා බල්බයේ ඇතුලත කැඩීයාමෙන් දුගඳ සෙවලක් ඇතුවීමේ තත්ත්වයකි. මෙම රෝග වැළඳුනු ශාක වලට දිය හැකි ප්‍රතිකර්මය නම් මේවා වගාවෙන් ඉවත්කර පුළුස්සා දැමීමයි.&lt;ref name=Hessayon&gt;{{cite book |title=Be your own Vegetable Doctor |last=Hessayon |first=D.G. |year=1978 |publisher=Pan Britannica Industries |isbn=0 903 50508 8 |pages=22–23 }}&lt;/ref&gt; 
ලූනු කොළ කීටයා හෙවත් ලීක් සළබයා (''Acrolepiopsis assectella'') සමහර අවස්ථාවල පැලවලට හානිකරන අතර බල්බය තුලට සිදුරු කරමින් ඇරඹේ.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Landry, Jean-François |year=2007 |title=Taxonomic review of the leek moth genus ''Acrolepiopsis'' (Lepidoptera: Acrolepiidae) in North America |journal=The Canadian Entomologist |volume=139 |issue=3 |pages=319–353 |doi=10.4039/n06-098 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Uienvlieg maden.jpg|thumb|left|ලූනු මැස්සන්ගේ පිළවුන්]]
ලූනු මැස්සා (''Delia antiqua'') පත්‍ර හා කඳ මත බිත්තර දමන අතර, ශැලොට් ලූනු, ලීක් සහ සුදු ලූනු වලට කිට්ටුව පසේද බිත්තර දමයි. මෙම් සතා ශාකයේ බිඳුනු හා කැඩුනු කොටස් වලින් එන සුවඳට ආකර්ශණය වේ. තවාන් වලින් ගෙන සිටුවන ලද පැලවලට මෙම හානිව්වීම අඩුය. කීටයා බල්බය සිදුරු කරගෙන ගිය විට කොළ මැලවී යන අතර කහ පැහැයට හැරෙයි. විශේෂයෙන්ම තෙත් කාලගුණයේදී බල්බ විකෘතිවන අතර කුණුවීමට ලක්වේ. මේවා මැඩපවත්වා ගත හැකි ක්‍රම වනුයේ භොග මාරු ක්‍රමය, ඉක්ක්මනින් වගා කිරීම, ආසාදිත පැල ඉවත් කිරීම වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.agroatlas.ru/en/content/pests/Delia_antiqua/ |title=''Delia antiqua'' (Meigen): Onion Fly |work=Interactive Agricultural Ecological Atlas of Russia and Neighboring Countries |accessdate=2013-03-29}}&lt;/ref&gt;

ලූනු කඳ හා බල්බ පනුවා කුඩා පරපෝෂිතයෙකු වන අතර පසෙහි ජීවත්වන නෙමටෝඩාවෙකි. මොවුන් මගින් පත්‍ර ඉදිමීම හා විකෘති කිරීම සිදුකරයි. තවද නොමෙරූ පැල විනාශ කරන අතර මේරූ පැලවල බල්බ මෘදු කරයි. මේවාට ප්‍රතිකර්ම නැති අතර මේවා උදුරා විනාස්ශ කර දැමිය යුතුය. මෙම බිම ලූනු වගාව පිණිස අවුරුදු කිහිපයක් යනතුරු යොදා නොගතයුතු අතර කැරට්, පාර්ස්නිප් (parsnip) හා බෝංචි වගාව සඳහාද මේ බිම යොදා නොගත යුතුයි. හේතුව වන්නේ මෙම වර්ගද පහසුවෙන්ම ලූනු කඳ හා බල්බ පණුවාගේ ග්‍රහණයට නතුවන බැවිනි.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.gardenaction.co.uk/techniques/pests/onion_eelworm.htm |title=Onion Eelworm (''Ditylenchus dipsaci'') |year=2011 |work=GardenAction  |accessdate=2013-03-29}}&lt;/ref&gt;

වයිට් රොට් යනු, සුඩ්දු ලූනු සහ ලීක්ස් වලට වැළඳෙන පසෙහි හටගන්නා දිලීර (Sclerotium cepivorum)මගින් සෑදෙන රෝගයකි. මුල් කුණු වීමේදී පත්‍ර කහ පැහැයට හැරීමටත් මැලවීමටත් පටන්ගනී. මෙම දිලීර මගින් බල්බයේ මුල ආක්‍රමණය කරන අතර මෙය සුදු දිලීර ජාල සමූහයකින් (mycelia)වසාගන්නා අතර පසුව කළු ග්ලොබියුලාකාර දෘඩ කෝෂයක් (sclerotia) බවට පත්වේ. මෙම අක්‍රිය දේහය නැවත වගාකරන බෝග වලට රෝගය බෝ කිරීම සඳහා පසෙහි තැන්පත් වී ඇත. මෙම රෝගය සඳහාද ප්‍රතිකර්මයක් නැති අතර මෙම ශාක මුලින් උදුරා විනාශ කළ යුතුය. තවද මෙම වගා බිමෙහි අවුරුදු ගණනාවක් යනතුරු ලූනු හෝ එයට සමාන භෝග වර්ග වගා නොකර මේවාට සමාන නොවන වෙනත් භෝග වගා කළ යුතුය.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://apps.rhs.org.uk/advicesearch/profile.aspx?pid=226 |title=Onion white rot |publisher=Royal Horticultural Society |accessdate=2013-03-29}}&lt;/ref&gt;

නෙක් රොට් නම් ඩ්දිලීර විශේෂය ගබඩාකරණයේදී වැළඳෙන රෝගයකි. මෙය ''Botrytis allii'' නැමැති දිලීරයකින් බෝවන අතර මෙය බල්බයෙ කර සහ ඌර්ධව කොටස ආසාදිත කරන අතර අළු පැහැති පුස් වර්ධනය කරයි. බල්බයේ හානි වූ තැන පළමුවෙන්ම රෝග ලක්ෂණ පෙන්වන අතර බල්බයේ ශල්ක දිගේ පහලට ගමන් කරයි. බීජානු/ස්පෝරය විශාල ප්‍රමාණයක් නිපදවෙන අතර දෘඩ සිවියක්ද මේවා වටා වැඩිය හැකිය. යටි තලයේ ඇතුලත වියළි රොට් ස්ථාපිත වන අතර බල්බය වියළි බවට පත්වේ. මෙම රෝගය ශාකය වැඩෙන කාලය පුරාවටම පවතින අතර ගබඩා කළ විටදී විද්‍යාමාන වේ. දිලීර වලට ප්‍රතිරෝධය දක්වන බීජාවරණ ඇති අතර අස්වනු නෙළීමේදී ඒවාට හානිවීම අවම කර ගැනීමෙන්ද මම රෝගය පාලනය කළ හැක. තවද ප්‍රවේශමෙන් වියළීමට බඳුන් කරීමද, මෝරන ලද ලූනු පදම් කිරීමෙන්ද, වියළි සිසිල් හොඳින් වාතාශ්‍රය ඇති තැනක නියමිත ප්‍රමිතියට අනුව ගබඩා කිරීම මගින්ද සිදුකළ හැක.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://apps.rhs.org.uk/advicesearch/profile.aspx?PID=747 |title=Onion neck rot |publisher=Royal Horticultural Society |accessdate=2013-03-29}}&lt;/ref&gt;

===නිවෙස්වල ගබඩා කිරීම===
[[File:Onion growing shoots.jpg|thumb|ලූනු, ගබඩා කාලය අවසන, අංකුර මෝදුවීම ආරම්භ වීම.]]

පිසින ලූනු පැණි රසැති ලූනු සාමාන්‍ය කාමර උශ්නත්වයේදී ගබඩා කළ හැකිය. මෙය ගබඩා කළ යුත්තේ තනි තට්ටුවකට හොඳින් වාතාශ්‍රය ඇති අඳුරු වියළි ස්ථානයක දැල් බෑගයක් තුලය. මෙවැනි පරිසරයක පිසින ලූනු සති 3ක් 4ක් වැනි කාලයක් තබා ගත හැක. මෙම ලූනු වර්ගය ඇපල් හා පෙයාස් වල ඇති ගන්ධය උරාගනී. තවද එළවළු වල ඇති තෙතමනය උරාගන්නා අතර මෙය ලූනුවල දිරීමට හේතුවේ.&lt;ref name=almanac/&gt;&lt;ref name=Jauron&gt;{{cite web |url=http://www.extension.iastate.edu/news/2009/jul/062201.htm |title=Harvesting and storing onions |author=Jauron, Richard |date=2009-07-27 |publisher=Iowa State University Extension |accessdate=2013-03-28}}&lt;/ref&gt;

පැණි රසැති ලුනු, පිසින ලූනු වලට වඩා ජලය හා සීනි අඩංගුය. මෙය මෘදු හා පැණි රසැතිය. නමුත් ගබඩා කළ හැකි කාලය අඩු කරයි. මේවා ශීතකරණවල ගබඩා කළ හැකි අතර ආයුකාලය මසකට පමණක් සීමාවේ. කෙසේ වෙතත් කැබලි කරන ලද ලූනු හොඳින් අසුරා අනෙකුත් ද්‍රව්‍ය වලින් ඈත්කර තැබිය යුතුය. මේවා දින 2ක් හෝ 3ක් ඇතුලත භාවිත කළ යුතුය.&lt;ref name=FAQ/&gt;

== ප්‍රභේද ==

===සාමාන්‍ය ලූනු කාණ්ඩය (var. ''cepa'')===
[[Image:Cipollatropea.jpg|thumb|''Rossa di Tropea'' ඉතාලියේ ලූනු වෙළඳසැලක්]]

සුලභ සාමන්‍ය ලූනු කාණ්ඩය, ''A. cepa'' කාණ්ඩයට අයිති විව්ධත්වයෙන් යුතු ''Allium'' භෝගය විශේෂිත වැදගත් කමකින් යුක්තය. මෙම කාණ්ඩයට අයත් ශාක තනි බල්බයක් සහිත වන අතර මේවා බීජ මගින් හෝ බීජ මගින් ඇති කරන තවාන් මගින් වර්ධනය කරගනී. ලූනු, සළාද ලූනු හා පික්ලිං ලූනු ප්‍රධාන වශයෙන් මෙම කාණ්ඩයට අයත් වගාවන් වේ.&lt;ref name=&quot;Rabinowitch 20-21&quot;&gt;{{cite book |last=Fritsch |first=R.M. |coauthors=N. Friesen |editor=H.D. Rabinowitch and L. Currah |title=Allium Crop Science: Recent Advances |chapter=Chapter 1: Evolution, Domestication, and Taxonomy |year=2002 |publisher=CABI Publishing |location=Wallingford, UK |isbn=0-85199-510-1 |pages=20–21 }}&lt;/ref&gt; මෙම වගාවන්ගේ විවිධ වර්ගවල ව්‍යාප්තියට අංකුර හටගන්නා කාලසීමාව, ගබඩා කර තැබිය හැකි කාලසීමාව, රස හා පිට පොත්තේ වර්ණයද අයිති වේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Brewster |first=James L. |title=Onions and other vegetable Alliums |edition=1st |year=1994 |publisher=CAB International |location=Wallingford, UK |isbn=0-85198-753-2 |page=5 }}&lt;/ref&gt; වියළන ලද ලූනු, සුප් සඳහා සහ ලූනු පිටි සඳහා භාවිතා කරන තියුණු සැරක් ඇති ලූනු වල සිට මෘදු පැණි රසැති ලූනු දක්වා මෙම සාමාන්‍ය ලූනු ව්‍යාප්ත වී ඇත. උදාහරණ ලෙස පෙතිගසා මස් වෙනුවට සැන්ඩ්විච් වලට යෙඑදිය හැකි, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ ජෝර්ජියා ප්‍රාන්තයේ විඩලියා ලූනු හෝ වොෂින්ටන් ප්‍රාන්තයේ වොල්ලා වොල්ලා හැඳින්විය හැක.

=== ඇග්‍රිගේටම් කාණ්ඩය (var. ''Aggregatum'')===

මෙම කාණ්ඩයට ශැලොට් හා අර්තාපල් ලූනු හෙවත් මල්ටිප්ලයර් ලූනු අයත්වේ. මේවා සාමාන්‍ය ලූනු වලට වඩා කුඩාය. ශාකයක්, බල්බ කිහිපයක් ඇති ඇග්‍රිගේට් පොකුරක් සාදයි. මේවා බෝකිරීම විශේෂයෙන්ම දුහිතෘ බල්බ වලින් සිදු කරන අතර බීජ වලින්ද ප්‍රරෝහනය කළ හැක. ශැලොට් යනු ඉතාමත් විශේෂිත උප කාණ්ඩයක් වන අතර මෙය වානිජ බෝගයක් වශයෙන් වගා කරයි. මේවා බල්බ කුඩා පටු අණ්ඩාභ හෝ පෙයාස් හැඩැති ඇග්‍රිගේටම් පොකුරු සාදයි. අර්තාපල් ලූනු, ශැලොට් ලූනු වලින් වෙනස් වන අතර මේවා තරමක් විශාල බල්බ පොකුරකට සාදන අතර, බල්බ ප්‍රමාණය අඩුවේ. මේවා පැතලි හැඩයක් ගනී. කෙසේවෙතත් මේවායේ අතරමැද විශේෂද පවතී.&lt;ref name=&quot;Rabinowitch 20-21&quot; /&gt;


I'itoi ලූනු (''Allium cepa'') වනාහි අතිශයෙන් ඵල දරන ලූනු වර්ගයක් වේ. මෙවා ඇරිසෝනා ප්‍රාන්තයේ බැබොකියාරි පීක් නම් වනගත ප්‍රදේශයේ වගා කරයි. කුඩා බල්බවල ශැලොට්වල රසය ඇත. වගා කිරීමට පහසුය. උණුසුම් වියළි දේශගුණයට සුදුසුය. බල්බ වෙන් කරගෙන මතුපිට සිට අඟලක් පමණ යටින් හා අඟල් 12ක් දුරින් වනසේ සරත් සමයේදී වගා කරනු ලැබේ. බල්බ ප්‍රමාණය ගුණවී පඳුරු මෙන් වැඩේ. මේවායේ අස්වැන්න සීත මාසවලදී නෙළාගනු ලැබේ. මුදුනත, ගිම්හානයේදී වියළී ගොස් නැවතත් වර්ෂා කාලයේදී වැඩේ. මේවා පසෙහි තැන්පත්වී  එසේම තිබිය හැකි අතර අස්වැන්න නෙළාගෙන වියළි සිසිල් ස්ථානයක ගබඩා කර තබා හේමන්ත ඍතුවේදී වගාකිරීමට යොදාගත හැකිය. මේවායේ කලාතුරකින් මල් හටගන්නා අතර ප්‍රරෝහණය, බල්බ වෙන් කිරීමෙන් සිදු කෙරේ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.slowfoodusa.org/index.php/programs/ark_product_detail/iitoi_onion/ |title=I’Itoi Onion |year=2010 |work=Ark of Taste |publisher=Slow Food USA |accessdate=2013-03-25}}&lt;/ref&gt;

==== ''A. cepa'' වංශයේ දෙමුහුම් ====
'A. cepa'' පරම්පරාවෙන් පැවත එන දෙමුහුම් වර්ග ගණනාවක්ම වගා කරනු ලබයි. උදාහරණ ලෙස ඊජිප්තු ලූනු (''A.'' ×''proliferum''), ඩිප්ලොයිඩ්  හෙවත් ගස් ලූනු, වකේගි ලූනු (''A.'' ×''wakegi''), හා ට්‍රිප්ලොයිඩ් ලූනු (''A.'' ×''cornutum'') හැඳින්විය හැක. 

[[File:Allium cepa viviparum 003.JPG|thumb|''A.'' ×''proliferum'', ගස් ලූනු]]
ගක් ලූනු හෝ ඊජිප්තු ලූනු බල්බ, මල් වෙනුවට ඡත්‍ර පමණක් නිපදවයි. මේවා දැනට ''A. cepa'' × ''A. fistulosum'' හි දෙමුහුම් ලෙස හඳුන්වයි. මෙය මීට ප්‍රථම ''A. cepa'' හි විශේෂයක් ලෙස හදූන්වනු ලැබ ඇත. උදාහරණ ලෙස, ''A. cepa'' var. ''proliferum'', ''A. cepa'' var. ''bulbiferum'', හා ''A. cepa'' var. ''viviparum'' හැඳින්විය හැක.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?404736 |title=''Allium'' x ''proliferum'' information from NPGS/GRIN |author=Germplasm Resources Information Network - (GRIN) |publisher=USDA, ARS, National Genetic Resources Program |accessdate=21 February 2011}}&lt;/ref&gt;


වකේගි (Wakegi) ලූනු, ''A. cepa'' සහ ''A. fistulosum'' අතර දෙමුහුමකි. මෙහි ''A. cepa'' වල උප්පත්තිය ඇග්‍රිගේටම් කාණ්ඩයෙන් සිදුවූවායැයි විශ්වාස කෙරේ.&lt;ref name=&quot;Rabinowitch 19&quot;&gt;{{cite book |last=Fritsch |first=R.M. |coauthors=N. Friesen |editor=H.D. Rabinowitch and L. Currah |title=Allium Crop Science: Recent Advances |chapter=Chapter 1: Evolution, Domestication, and Taxonomy |year=2002 |publisher=CABI Publishing |location=Wallingford, UK |isbn=0-85199-510-1 |page=19 }}&lt;/ref&gt; මේවා ජපානයේ හා චීනයේ සලාද ලූනු ලෙස ශතවර්ශ ගණනක් තිස්සේ භාවිත වන බව සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Brewster |first=James L. |title=Onions and other vegetable Alliums |edition=1st |year=1994 |publisher=CAB International |location=Wallingford, UK |isbn=0-85198-753-2 |page=15 }}&lt;/ref&gt;

උද්භිද විද්‍යා නාමකරණ නීති වලට අනුව ඊජිප්තු ලූනු හා වකේගි ලූනු එකම මාතෘ ශාක විශේෂ නිසා එකම දෙමුහුම් කාණ්ඩයට අයත් විය යුතුය. එම කාරණය නිසා ඊජිප්තු කාණ්ඩය ''A.'' ×''proliferum'' යුරේශියානු කාණ්ඩයට සහ වකේගි ලූනු ''A.'' ×''proliferum'' නැගෙනහිර ආස්සියාතික කාණ්ඩය වශයෙන් නම් කරනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;Rabinowitch and Currah&quot; /&gt;

ට්‍රිප්ලොයිඩ් ලූනු මුහුම් වර්ගයක් වන අතර වර්ණ දේහ යුගල් 3ක් ඇත. මෙහිදී එයින් යුගල් 2ක් ''A. cepa'' වලින් වන අතර තෙවන යුගලය නොදන්නා වර්ගයකින් ලබාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;Rabinowitch 19&quot; /&gt; ට්‍රිප්ලොයිඩ් වල විවිධ ක්ලෝනයන් විවිධ පළාත්වල වගා කරයි.  උදාහරණ ලෙස; 'Ljutika' ක්‍රෝයේශියාවේද, 'ප්‍රෑන්', 'පූන්ච්' හා 'ශ්‍රීනගර්' ඉන්දු කාශ්මීර ප්‍රදේශයේද වගා කරයි. 'ප්‍රෑන්' උතුරු ඉන්දියාවේ ප්‍රදේශවන ජම්මු කාශ්මීර් ප්‍රදේශයේ වැඩි වශයෙන් වගාකරයි. 'ප්‍රෑන්' සහ ක්‍රොයේශියානු ක්ලෝන 'Ljutika' අතර ජානවල දැකිය හැක්කේ ඉතාම කුඩා වෙනසකි.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Friesen, N. &amp; M. Klaas |year=1998 |title=Origin of some vegetatively propagated ''Allium'' crops studied with RAPD and GISH |journal=Genetic Resources and Crop Evolution |volume=45 |issue=6 |pages=511–523 |url=http://www.springerlink.com/content/t3520923j4311143/ |doi=10.1023/A:1008647700251 }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

සමහරුන් ට්‍රිප්ලොයිඩ් ලූනු වලට ''A. cepa'' var. ''viviparum'' (Metzg.) Alef. යන නම භාවිතා කලද මෙම නාමය ඊජිප්තු ලූනු වලටද භාවිතා කරනු ලැබේ. ට්‍රිප්ලොයි ලූනු සමග නොපැහැදිලි හෝ සබඳතාවක් ඇති එකම නාමය වනුයේ ''A.'' ×''cornutum'' ය.

ස්කැලියන්ස් හෝ සලාද ලූනු, වෙල්ශ් ලූනු (''A. fistulosum'') මෙන්ම ''A. cepa'' වලින්ද වර්ධනය කරගනු ලබයි. ''A. fistulosum'' හා ''A. cepa'' හි ලාබාල පැළෑටි රූපාකාරයෙන් එක සමාන වන නමුත්, මෙය පත්‍ර වලින් හඳුනාගත හැකි වන්නේ ''A. fistulosum'' වල පත්‍ර හරස්කඩ ගත්විට එය එක් පැත්තක් පැතලි නොව රවුම් හැඩයක් ගන්නා බැවිනි.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Brewster |first=James L. |title=Onions and other vegetable alliums |edition=1st |year=1994 |publisher=CAB International |location=Wallingford, UK |isbn=0-85198-753-2 |page=3 }}&lt;/ref&gt;

== නිශ්පාදනය හා අලෙවිය ==
[[File:2005onion and shallot.PNG|thumb|upright=1.6|2005 වසරේ ලූනු හා ශැලොට් නිශ්පාදිතය]]

ලොව පුරා වාර්ශිකව අක්කර 9,000,000 ට වඩා වඩි ප්‍රමාණයක් ලූනු වගා කරන බව ගණනය කර තිබේ. රටවල් 170ක් පමණ ලූනු ගෘහස්ථ පරිභෝජනය සඳහා වගා කරනු ලැබේ. 80%ක් පමණ ගෝලීය නිශ්පාදනය අන්තර්ජාතිකව අලෙවි කරනු ලැබේ.&lt;ref name=NOA/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:left; clear:left;&quot;
|-
! colspan=2|ප්‍රමුඛථම වියළි ලූනු නිශ්පාදකයන් දස දෙනා — 2012 (මෙට්‍රික් ටොන්)&lt;br /&gt;
|-
| {{CHN}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 20,507,759
|-
| {{IND}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 13,372,100
|-
| {{USA}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 3,320,870
|-
| {{EGY}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 2,208,080
|-
| {{IRN}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 1,922,970
|-
| {{TUR}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 1,900,000
|-
| {{PAK}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 1,701,100
|-
| {{BRA}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 1,556,000
|-
| {{RUS}}|| style=&quot;text-align:right;&quot;| 1,536,300
|-
| {{ROK}} || style=&quot;text-align:right;&quot;| 1,411,650
|-
|'''World Total''' || style=&quot;text-align:right;&quot;|  74,250,809
|-
|colspan=2|''මූලාශ්‍රය: එක්සත් ජාතීන්ගේ ආහාර හා කෘෂිකර්මාන්තය පිළිබඳ සංවිධානය (FAO)''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://faostat.fao.org/site/567/DesktopDefault.aspx?PageID=567#ancor |title=Major Food And Agricultural Commodities And Producers - Countries By Commodity |publisher=Fao.org |accessdate=2012-05-18}}&lt;/ref&gt;

|}
{{clear}}

1958 දී සම්මත කරගත් &quot;අනාගත ලූනු පනත&quot; මගින්, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ අනාගත ලූනු ගිවිසුම් වලට වෙළඳාම් කිරීම තහනම් කරන ලදි. මෙම තහංචිය බලපැවැත්වීම ආරම්භ වූයේ, සෑම් සීගල් හා වින්සන්ට් කොසුගා විසින් ඊට වසර 2කට පෙර චිකාගෝ වෙළඳ හුවමාරුවේදී කරන ලද වෙළඳපොල සංචාලනය පිළිබඳ ගොවියන් විසින් පැමිණිලි ඉදිරිපත් කිරීමෙන් අනතුරුවයි. ඉන්පසු සිදුකළ විභාගයන් මගින්, කෘශිකාර්මික මිල ගණන් හා සබැඳි අනාගත වෙළඳාම්වල ප්‍රතිඵල පිළිබඳ අතුල්‍ය විෂය අධ්‍යනයක් ආර්ථික විද්‍යා‍ඥයන්හට සපයන ලදි. මෙම පනත 2013 වර්ෂය දක්වාම බල පවත්වමින් තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.law.cornell.edu/uscode/text/7/13-1 |title=7 USC § 13–1 - Violations, prohibition against dealings in motion picture box office receipts or onion futures; punishment |year=1958 |work=United States Code: 7 USC § 13–1  |publisher=Legal Information Institute |accessdate=2013-03-24}}&lt;/ref&gt;

== බැලිය යුතු ==
* Allicin
* Desquamation
* Herbalism
* List of Allium species
* List of onion cultivars
* Onion Johnny
* Pyruvate scale
* Welsh onion

== යොමුව ==
{{Reflist|30em}}

== වැඩිදුර කියවීම් ==
{{Refbegin}}
* {{cite book | author=Block, E. | title=Garlic and Other Alliums: The Lore and the Science | publisher=Royal Society of Chemistry (UK) | year=2010 | isbn=978-0-85404-190-9}}
* Gripshover, Margaret M., and Thomas L. Bell, &quot;Patently Good Ideas: Innovations and Inventions in U.S. Onion Farming, 1883–1939,&quot; ''Material Culture'' (Spring 2012), vol 44 pp 1–30.
* Sen, Colleen T. (2004). ''Food culture in India''. Greenwood Publishing. ISBN 0-313-32487-5.
* {{cite web| last=Barbagallo|first=Tricia|url=http://www.archives.nysed.gov/apt/magazine/MagSummer05FeatureArticle_000.pdf|format=PDF|title=Black Beach: The Mucklands of Canastota, New York|date=June 1, 2005|accessdate=2008-06-04}}
{{Refend}}

== බාහිර යොමු ==
{{Wiktionary|onion}}
{{Cookbook|Onion powder}}
{{commons category|Onions}}
* [http://database.prota.org/dbtw-wpd/exec/dbtwpub.dll?AC=QBE_QUERY&amp;BU=http%3A%2F%2Fdatabase.prota.org%2Fsearch.htm&amp;TN=PROTAB~1&amp;QB0=AND&amp;QF0=Species+Code&amp;QI0=Allium+cepa&amp;RF=Webdisplay PROTAbase on ''Allium cepa'']
* [http://libproject.hkbu.edu.hk/was40/detail?lang=en&amp;channelid=1288&amp;searchword=herb_id=D00380 Allium cepa L.] Medicinal Plant Images Database (School of Chinese Medicine, Hong Kong Baptist University) {{zh-hant}} {{en icon}}


{{Allium}}

[[Category:Allium| ]]
[[Category:Onions| ]]
[[Category:Plants described in 1753]]
[[Category:Symbols of Utah]]
[[Category:Vegetables]]
[[Category:Plants used in Native American cuisine]]
[[Category:Herbs]]
[[Category:Root vegetables]]
[[Category:Flora of the United States]]
[[Category:Flora of Mexico]]
[[Category:Flora of China]]
[[Category:Flora of Central America]]
[[Category:Flora of South America]]
[[Category:Flora of Europe]]</text>
      <sha1>nql80rnekpiestkbxv4rb2gcwfergfz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මේරාර්ගේ දින පොත</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129594</id>
    <revision>
      <id>792755</id>
      <parentid>628898</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T05:37:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shwetha</username>
        <id>6574</id>
      </contributor>
      <comment>සංස්කරණය</comment>
      <origin>792755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7907" sha1="0yy1secbcnxttw5yt5mejuai6slv2ld" xml:space="preserve">{{Location map+ | Northern Egypt
| relief = 1
| width = 300
| caption =   ටූරා ගල්වලෙහි පිහිටීම, ගීසා  සහ මේරාර්ගේ දින පොත සොයා ගත් ස්ථානය  දැක්වෙන උතුරු ඊජිප්තුවෙහි සිතියමක්
| places =
  {{Location map~ | Northern Egypt
      | label = &amp;nbsp;[[වාඩි එල්-ජාෆ්]]&amp;nbsp;&lt;br /&gt;&amp;nbsp;සොයා ගත් ස්ථානය&amp;nbsp;
      | position = bottom
      | background = white 
      | label_width = 200
      | lat_deg = 28.889
      | lon_deg = 32.678
      | marksize = 13
  }}
  {{Location map~ | Northern Egypt
      | label = &amp;nbsp;[[ගීසා]]&amp;nbsp;
      | position = left
      | background = white 
      | label_width = 150
      | lat_deg = 29.974
      | lon_deg = 31.135
      | marksize = 13
  }}
  {{Location map~ | Northern Egypt
      | label = &amp;nbsp;[[ටූරා, ඊජිප්තුව|ටූරා ගල්වල]]&amp;nbsp;
      | position = right
      | background = white 
      | label_width = 150
      | lat_deg = 29.8528
      | lon_deg = 31.3458
      | marksize = 13
  }}
}}


'''මේරාර්ගේ දින පොත''' ('' [[වාඩි එල්-ජාෆ්|ජාෆ්]] පැපිරසය'' ලෙසින්ද හැඳින්වෙන) යනු  අවුරුදු 4,500 කට වඩා පෙරදී, ''වැඩ පරීක්ෂකයා'' (''සෙහෙජ්'') යන අභිධානය ලත් මේරාර් නම්වූ  මධ්‍යම තරාතිරමෙහි නිලධාරියෙක් විසින් ලියැවුණු [[පැපිරස්]] [[සටහන් පොත|සටහන් පොත්]] පෙළකි. අප විසින් දැනට දන්නා පෙළ සහිත පැපිරස් ලේඛන අතරින් පැරණිතමය වන ඒවා, [[ඊජිප්තුවෙහි සතරවන රාජ වංශය |4වන රාජවංශයෙහි ]] [[කූෆූ]] පාරාවෝගේ 27වන රාජ්‍ය කාල වසර දක්වා කාල නිර්ණය කෙරෙයි. &lt;ref name=&quot;Smithsonian&quot;/&gt;

([[හෛරාතික]]) [[චිත්‍රාක්ෂරය|චිත්‍රාක්ෂර]] අනුසාරයෙන් ලියැවුණු මෙම පෙළ, බොහෝ ලෙසින් සමන්විත වන්නේ මේරාර් සහ ඔහුගේ කණ්ඩායමෙහි දිනපතා වැඩකටයුතු ලැයිස්තුවකි. හොඳින්ම සංරක්ෂිත කොටස් (''පැපිරස් ජාෆ් ඒ සහ බී'') වෙතින් ලේඛනගත කෙරෙන්නේ  [[ටූරා, ඊජිප්තුව|ටූරා ගල් වල]] සිට [[ගීසා]] දක්වා බෝට්ටුවෙන් සුදු  [[හුණුගල්]] කුට්ටි  ප්‍රවාහණය  පිළිබඳවය.

[[රතු මුහුද|රතු මුහුදෙහි]] වෙරළෙහි [[වාඩි එල්-ජාෆ්]] හිදී  බෝට්ටු ගබඩා කර තැබීම සඳහා මිනිසුන් විසින් තැනුනු ගල්ගුහා වලට ඉදිරියෙන් වළ දමා තිබුනු මෙම පැපිරස් ලේඛන 2013 වසරෙහිදී සොයාගෙන ගොඩ ගෙන ඇත්තේ,  [[ පැරිස්-සෝබෝන් විශ්වවිද්‍යාලය |  පැරිස්-සෝබෝන් විශ්වවිද්‍යාලයෙහි]]  [[පියර් ටැලට්]]  නමැති සහ ග්‍රෙගරි මර්හාර්ඩ් නමැති පුරාවිද්‍යාඥයින්ගේ අධීක්ෂණය යටතෙහිවූ ප්‍රංශ මෙහෙයුමක් විසිනි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |url=http://www.nbcnews.com/science/cosmic-log/4-500-year-old-harbor-structures-papyrus-texts-unearthed-egypt-flna1C9356840 |title=4,500-ඉයර්-ඕල්ඩ් හාබර් ස්ට්‍රක්ඡර්ස් ඇන්ඩ් පැපයිරස් ටෙක්ස්ට්ස් අන්අර්ත්ඩ් ඉන් ඊජිප්ට් |website=එන්බීසී නිව්ස් |language=en |access-date=2019-07-30}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |url=http://www.catchnews.com/culture-news/story-of-the-pyramid-builders-revealed-in-4500-yr-old-papyri-1469036410.html |title=ස්ටෝරි ඔෆ් ද පිරමිඩ් බිල්ඩර්ස් රිවීල්ඩ් ඉන් 4500-ඉයර්-ඕල්ඩ් පපයිරයි|website=CatchNews.com|language=en |access-date=2019-07-30}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |url=https://interestingengineering.com/a-4500-year-old-papyrus-holds-the-answer-to-how-the-great-pyramid-was-built |title=අ 4,500 ඉයර් ඕල්ඩ් පැපයිරස් හෝල්ඩ්ස් දි ආන්ස්වර් ටු හවු ග්‍රේට් පිරිමිඩ් වෝස් බිල්ට් |date=2017-09-25 |website=interestingengineering.com |language=en-US|access-date=2019-07-30}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |url=http://mysteriousearth.net/2017/08/18/revealed-4500-year-old-papyrus-that-details-the-construction-of-the-great-pyramid-2/ |title=රිවීල්ඩ්: 4,500-ඉයර්-ඕල්ඩ් පැපයිරස් දැට් ඩීටේල්ස් ද කන්ස්ට්‍රක්ෂන් ඔෆ් ච ග්‍රේට් පිරමිඩ් – මිස්ටීරියස් අර්ත් |language=en-US |access-date=2019-07-30 |archive-date=2020-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116045447/http://mysteriousearth.net/2017/08/18/revealed-4500-year-old-papyrus-that-details-the-construction-of-the-great-pyramid-2/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; මෙම සොයාගැනීමෙහි වැදගත්බව හුවා දක්වන ජනප්‍රිය විස්තරයක් පියර් ටලට් සහ [[මාක් ලේනර්]] විසින් ප්‍රකාශයට පත් කෙරුණේ, මෙම ලියවිලි ගොන්න &quot;රෙඩ් සී ස්ක්‍රොල්ස්&quot; ලෙසින් හඳුන්වමිනි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |last=ටලට්|first=පියර්|title=ද රෙඩ් සී ස්ක්‍රොල්ස්: හවු ඒන්ෂන්ට් පැපිරයි රිවීල් ද සීක්‍රට්ස් ඔෆ් ද පිරිමිඩ්ස් |last2=ලේනර්|first2=මාක්|date=2021 |publisher= සීමාසහිත තේම්ස් ඇන්ඩ් හඩ්සන් සමාගම |isbn=978-0-500-05211-2 |location=ලන්ඩනය නිව්යෝර්ක්, නිව්යෝර්ක්}}&lt;/ref&gt;


==ආශ්‍රිත==
&lt;references&gt;
&lt;ref name=&quot;Smithsonian&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |url=https://www.smithsonianmag.com/history/ancient-egypt-shipping-mining-farming-economy-pyramids-180956619/ |title=ද වර්ල්ඩ්ස් ඕලඩස්ට් පැපයිරස් ඇන්ඩ් වට් ඉට් කැන් ටෙල් අස් අබවුට් ද ග්‍රේට් පිරමිඩ්ස් |date= |language=ඉංග්‍රීසි |website=Smithsonian.com |accessdate=11 සැප්තැම්බර්  2017}}&lt;/ref&gt;

&lt;/references&gt;</text>
      <sha1>0yy1secbcnxttw5yt5mejuai6slv2ld</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>හිස්බුල්ලා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171590</id>
    <revision>
      <id>792726</id>
      <parentid>783839</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T15:39:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35801" sha1="mekgcjg60f8xg0gmw0cgcnfszle8jki" xml:space="preserve">{{Short description/lowercasecheck|ත්‍රස්තවාදී සංවිධානයක්}}{{තොරතුරුකොටුව දේශපාලන පක්ෂය|name=Islamic Resistance in Lebanon|native_name=المقاومة الإسلامية في لبنان&lt;br /&gt;{{transl|ar|ALA|Al-Muqāwamah Al-Islāmīyah fī Lubnān}}|native_name_lang=ar|logo=|leader1_title={{nowrap|[[Secretary-General of Hezbollah|Secretary-General]]}}|leader1_name=Vacant|foundation={{Start date and age|df=yes|1985}} (official)|founder=[[Subhi al-Tufayli]]&lt;br&gt;
[[Abbas al-Musawi]]{{Assassinated}}&lt;br&gt;[[Hassan Nasrallah]]{{Assassinated}}|wing1_title=[[Parliamentary group]]|wing1=[[Loyalty to the Resistance Bloc]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.naharnet.com/stories/en/37247 |title=Fadlallah Hits Back at March 14 over Karam Release, Marouni Slams 'Treason Accusations' |publisher=Naharnet |date=April 18, 2013}}&lt;/ref&gt;|wing2_title=Paramilitary wing|wing2=Jihad Council&lt;br/&gt;[[Lebanese Resistance Brigades]]|ideology={{Unbulleted list|class=nowrap
 | [[Islamic nationalism]]&lt;ref name=&quot;Dalacoura 2012&quot;&gt;{{Cite book |author-last=Dalacoura |author-first=Katerina |year=2012 |chapter=Islamist Terrorism and National Liberation: Hamas and Hizbullah |chapter-url=https://books.google.com/books?id=PlTKrMFyawoC&amp;pg=PA66 |title=Islamist Terrorism and Democracy in the Middle East |location=[[Cambridge]] |publisher=[[Cambridge University Press]] |pages=66–96 |doi=10.1017/CBO9780511977367.004 |isbn=978-0-511-97736-7 |lccn=2010047275 |s2cid=150958046}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|first=Ekaterina|last=Stepanova|url=http://books.sipri.org/files/RR/SIPRIRR23.pdf|title=Terrorism in Asymmetrical Conflict: Ideological and Structural Aspects|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310143530/http://books.sipri.org/files/RR/SIPRIRR23.pdf|archive-date=2016-03-10|publisher=Oxford University Press|date=2008|page=113}}&lt;/ref&gt;
 | [[Pan-Islamism]]&lt;ref name=&quot;Dalacoura 2012&quot;/&gt;
 | [[Khomeinism]]&lt;ref name=&quot;Shiite_jihad&quot;/&gt;
 | [[Shia Islamism]]&lt;ref name=&quot;Shiite_jihad&quot;/&gt;
 | [[Jihad#Shia|Shia]] [[jihadism]]&lt;ref name=&quot;Shiite_jihad&quot;&gt;{{cite report |author=Philip Smyth |date=February 2015 |title=The Shiite Jihad in Syria and Its Regional Effects |url=http://www.washingtoninstitute.org/uploads/Documents/pubs/PolicyFocus138_Smyth-2.pdf |publisher=The Washington Institute for Near East Studies |pages=7–8 |access-date=13 March 2015 |archive-date=2 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402150705/http://www.washingtoninstitute.org/uploads/Documents/pubs/PolicyFocus138_Smyth-2.pdf }}&lt;/ref&gt;
 | [[Sectarianism]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Hezbollah, the Lebanese Sectarian State, and Sectarianism |url=https://www.mei.edu/publications/hezbollah-lebanese-sectarian-state-and-sectarianism |publisher=Middle East Institute |access-date=13 April 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Bassel F |first1=Salloukh |title=The Sectarian Image Reversed: The Role of Geopolitics in Hezbollah's Domestic Politics |url=https://pomeps.org/the-sectarian-image-reversed-the-role-of-geopolitics-in-hezbollahs-domestic-politics |publisher=Middle East Political Pcience |year=2015}}&lt;/ref&gt;
 | [[Populism]]&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.iemed.org/publication/hezbollah-and-the-lebanese-popular-movement/ | title=Hezbollah and the Lebanese Popular Movement }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09592310701674358 | doi=10.1080/09592310701674358 | title=Hezbollah: A Proletarian Party with an Islamic Manifesto – A Sociopolitical Analysis of Islamist Populism in Lebanon and the Middle East |year=2007 | last1=Salamey | first1=Imad | last2=Pearson | first2=Frederic | journal=Small Wars &amp; Insurgencies | volume=18 | issue=3 | pages=416–438 | s2cid=143896155 |issn = 0959-2318 }}&lt;/ref&gt;
 | [[Anti-imperialism]]&lt;ref&gt;{{cite book |last=Elie Alagha |first=Joseph |title=Hizbullah's Documents: From the 1985 Open Letter to the 2009 Manifesto |year=2011 |publisher=[[Amsterdam University Press]] |isbn=978-90-8555-037-2 |pages=15, 20 |url=https://books.google.com/books?id=b0ntL1fUi8kC&amp;pg=PA15}}&lt;br /&gt;{{cite book |last=Shehata |first=Samer |title=Islamist Politics in the Middle East: Movements and Change |year=2012 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-0-415-78361-3 |page=176 |url=https://books.google.com/books?id=hhl_E-XAeLYC&amp;pg=PA176}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Husseinia |first=Rola El |title=Hezbollah and the Axis of Refusal: Hamas, Iran and Syria |journal=Third World Quarterly |year=2010 |volume=31 |issue=5 |pages=803–815 |doi=10.1080/01436597.2010.502695|s2cid=219628295 }}&lt;/ref&gt;
 | [[Anti-Western sentiment|Anti-West]]&lt;ref name=&quot;Dalacoura 2012&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Levitt |first=Matthew |author-link=Matthew Levitt |year=2013 |title=Hezbollah: The Global Footprint of Lebanon's Party of God |page=356 |publisher=Hurst Publishers |url=https://books.google.com/books?id=yTJeAQAAQBAJ&amp;pg=PA356 |quote=Hezbollah's anti-Western militancy began with attacks against Western targets in Lebanon, then expanded to attacks abroad intended to exact revenge for actions threatening its or Iran's interests, or to press foreign governments to release captured operatives. |isbn=978-1-84904-333-5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=n9QycqW1qogC&amp;pg=PA267 |title=An International History of Terrorism: Western and Non-Western Experiences |page=267 |quote=Based upon these beliefs, Hezbollah became vehemently anti-West and anti-Israel. |isbn=978-0-415-63540-0 |last1=Hanhimäki |first1=Jussi M. |last2=Blumenau |first2=Bernhard |year=2013|publisher=Routledge }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=-MkxxSUSTuEC&amp;pg=PT421 |title=Criminology: Theories, Patterns &amp; Typology |page=396 |quote=Hezbollah is anti-West and anti-Israel and has engaged in a series of terrorist actions including kidnappings, car bombings, and airline hijackings. |isbn=978-1-133-04964-7 |last1=Siegel |first1=Larry J. |year= 2012|publisher=Cengage Learning }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bbc-hi-me&quot;/&gt;
 | [[Antisemitism]]&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Julius|first=Anthony|author-link=Anthony Julius|url=https://books.google.com/books?id=BGkSLxDBNTgC&amp;pg=PA529|title=Trials of the Diaspora: A History of Anti-Semitism in England|via=[[Google Books]]|date=2015|publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-929705-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Michael|first1=Robert|first2=Philip|last2=Rosen|url=https://books.google.com/books?id=d5927rY-UgoC&amp;pg=PA231|title=Dictionary of Antisemitism from the Earliest Times to the Present|via=Google Books|date=2015|publisher=Scarecrow Press |isbn=978-0-8108-5868-8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Perry|first=Mark|url=https://archive.org/details/talkingtoterrori00perr/page/n175|page=158|title=Talking to Terrorists: Why America Must Engage with Its Enemies|date=2015|publisher=Basic Books|isbn=978-0-465-01117-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jpost.com/International/Analysis-Hezbollahs-lethal-anti-Semitism |title=Analysis: Hezbollah's lethal anti-Semitism |work=[[The Jerusalem Post]]|date=12 November 2012 }}&lt;/ref&gt;
 | [[Anti-Zionism]]&lt;ref name=Gleis&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=vYBtwkj78BUC&amp;pg=PT63|title=Hezbollah and Hamas: A Comparative Study|author1=Joshua L. Gleis |author2=Benedetta Berti |year=2012|publisher=JHU Press |isbn=978-1-4214-0671-8}}&lt;/ref&gt;
 | [[Anti-LGBT rhetoric|Anti-LGBT]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.france24.com/en/live-news/20230729-hezbollah-chief-in-new-attack-on-same-sex-relations-1|title=Hezbollah chief in new attack on same-sex relations|publisher=[[France 24]]|date=29 July 2023}}&lt;/ref&gt;
}}|headquarters=[[Beirut]], Lebanon|slogan={{native phrase|ar|فَإِنَّ حِزْبَ ٱللَّهِ هُمُ ٱلْغَالِبُونَ}}&lt;br /&gt;&quot;Verily the Party of God are they that shall be triumphant&quot; {{qref|5|56|b=y|s=y}}|website={{URL|https://www.moqawama.org.lb}}|colours=Yellow and green|colorcode={{party color|Hezbollah}}|position=[[Syncretic politics|Syncretic]]&lt;ref&gt;{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=OEceCwAAQBAJ&amp;dq=hezbollah+not+distinctively&amp;pg=PA170 | isbn=978-1-317-26457-6 | title=Revolutions: A Worldwide Introduction to Political and Social Change | year=2015 | publisher=Routledge }}&lt;/ref&gt;|religion=[[Shia Islam]]|national=[[March 8 Alliance]]|international=[[Axis of Resistance]]|seats1_title=Seats in the&lt;br /&gt;[[Parliament of Lebanon|Parliament]]&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.dailystar.com.lb/News/Lebanon-Elections/2018/May-09/448707-interior-ministry-releases-numbers-of-votes-for-new-mp.ashx |title=Interior Ministry releases numbers of votes for new MPs |newspaper=The Daily Star |date=9 May 2018 |access-date=24 October 2019 |archive-date=8 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308112628/http://www.dailystar.com.lb/News/Lebanon-Elections/2018/May-09/448707-interior-ministry-releases-numbers-of-votes-for-new-mp.ashx }}&lt;/ref&gt;|seats1={{Composition bar|15|128|hex=#F7DF19|per=1}}|country=Lebanon|flag=}}

'''හිස්බුල්ලා''' (hɛzbəˈlɑ;  අරාබි&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Multiref2|{{cite book|chapter=Hezbollah|title=The Collins English Dictionary|chapter-url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/hezbollah|access-date=7 May 2013|year=2013|publisher=HarperCollins|location=Glasgow}}|{{cite book |chapter=Hezbollah |title=Webster's New World College Dictionary|chapter-url=https://www.yourdictionary.com/hezbollah|access-date=7 May 2013|year=2012|publisher=Wiley Publishing, Inc.|location=Cleveland}}
}}&lt;/ref&gt;, {{Literal translation|Party of God}}){{විස්තරාත්මක සටහන්|Other [[Romanization of Arabic|transliterations]] include '''Hizbullah''', '''Hizballah''', ''Hizbollah'', ''Hezbolla'', ''Hezballah'', ''Hisbollah'', ''Hizbu'llah'' and ''Hizb [[Allah]]''.}} යනු ලෙබනන් ෂියා ඉස්ලාමීය දේශපාලන පක්ෂයක් සහ සටන්කාමී කණ්ඩායමකි.{{Sfn|Faridi|2019}} 1992 සිට 2024 දක්වා එහි නායකත්වය දැරුවේ මහලේකම් හසන් නස්රල්ලා විසිනි. හිස්බුල්ලාගේ [[පැරාමිලිටරි]] අංශය ජිහාඩ් කවුන්සිලය යි.&lt;ref name=&quot;LevittP15&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත|chapter-url=Matthew Levitt|page=15|url=https://books.google.com/books?id=yTJeAQAAQBAJ&amp;q=jihad+council+hezbollah&amp;pg=PA14}}&lt;/ref&gt; සමස්ත සංවිධානය හෝ එහි හමුදා අංශය පමණක් බොහෝ බටහිර ජාතීන් ඇතුළු රටවල් කිහිපයක් විසින්&lt;ref name=&quot;auto42&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2013/07/23/world/middleeast/european-union-adds-hezbollah-wing-to-terror-list.html|title=European Union Adds Military Wing of Hezbollah to List of Terrorist Organizations|last=Kanter, James|date=22 July 2013|work=The New York Times|access-date=4 September 2013|last2=Rudoren, Jodi}}&lt;/ref&gt; [[ත්‍රස්තවාදී සමූහ නම්කල ලැයිස්තු|ත්‍රස්තවාදී සංවිධානයක්]] ලෙස නම් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.foreignaffairs.com/lebanon/what-lebanese-people-really-think-hezbollah|title=What the Lebanese People Really Think of Hezbollah|last=Roche|first=MaryClare|date=2024-07-12|work=Foreign Affairs|access-date=2024-09-28|last2=Robbins|first2=Michael|language=en-US|issn=0015-7120}}&lt;/ref&gt; 2024 සැප්තැම්බර් මාසයේදී බේරූට් හි ගුවන් ප්‍රහාරයකින් නස්රල්ලා ඝාතනය විය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-822177|title=IDF confirms Hezbollah leader Hassan Nasrallah killed in Beirut attack|date=September 28, 2024|access-date=September 28, 2024|publisher=Jerusalem Post}}&lt;/ref&gt;

හිස්බුල්ලා සංවිධානය 1982 ඊශ්‍රායල ආක්‍රමණයට එරෙහිව සටන් කිරීම සඳහා ලෙබනන් පූජකවරුන් විසින් පිහිටුවන ලදී.&lt;ref name=&quot;bbc-hi-me&quot; /&gt; එය 1979 ඉරාන විප්ලවයෙන් පසු [[රුහොල්ලා කොමේනි|අයතුල්ලා රුහොල්ලා කොමේනි]] විසින් සකස් කරන ලද ආකෘතිය අනුගමනය කළේය. එතැන් පටන් [[ඉරානය]] සහ හිස්බුල්ලා සංවිධානය අතර සමීප සබඳතා වර්ධනය විය.&lt;ref&gt;[[David Hirst (journalist)|Hirst, David]] (2010) ''Beware of Small States. ''&lt;/ref&gt; සංවිධානය නිර්මාණය කරන ලද්දේ ඉස්ලාමීය විප්ලවවාදී ආරක්ෂක බළකායේ (IRGC) උපදේශකයින් 1,500කගේ සහාය ඇතිව,&lt;ref name=&quot;nybooks&quot;&gt;{{Cite journal|last=Adam Shatz|date=29 April 2004|title=In Search of Hezbollah|url=http://www.nybooks.com/articles/17060|journal=[[The New York Review of Books]]|volume=51|issue=7|archive-url=https://web.archive.org/web/20060822195222/http://www.nybooks.com/articles/17060|archive-date=22 August 2006|access-date=14 August 2006}}&lt;/ref&gt; සහ විවිධ ලෙබනන් ෂියා කණ්ඩායම් ඒකාබද්ධ සංවිධානයක් බවට පත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;Dominique Avon, Anaïs-Trissa Khatchadourian, [https://books.google.com/books?id=jOZ3Aqf6BzoC&amp;pg=PT22 ''Hezbollah: A History of the &quot;Party of God&quot;,''] [[හාවඩ් විශ්වවිද්‍යාල මුද්‍රණාලය|Harvard University Press]], 2012  {{ISBN|978-0-674-07031-8}} pp. 21ff.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;E. Azani, [https://books.google.com/books?id=FSpaCwAAQBAJ&amp;pg=PA59 ''Hezbollah: The Story of the Party of God: From Revolution to Institutionalization''], Springer, 2011  {{ISBN|978-0-230-11629-0}} pp. 59–63&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bbc-hi-me&quot;&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4314423.stm|title=Who Are Hezbollah?|date=21 May 2008|work=[[BBC News]]|access-date=15 August 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mariam Farida, [https://books.google.com/books?id=5rqmDwAAQBAJ&amp;pg=PT13 ''Religion and Hezbollah: Political Ideology and Legitimacy,''] Routledge, 2019 {{ISBN|978-1-000-45857-2}} pp. 1–3.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Hizballah Program&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත|url=https://books.google.com/books?id=iVJR9UZnTVAC&amp;pg=PA425}}&lt;/ref&gt; හිස්බුල්ලා සංවිධානය 1985 දී ලෙබනන් සිවිල් යුද්ධය අතරතුර ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද ප්‍රතිපත්ති ප්‍රකාශනයක සිය මතවාදය ප්‍රකාශ කළේය, එය කණ්ඩායමේ ප්‍රධාන අරමුණු ගෙනහැර දැක්වීය: බටහිර බලපෑම් නෙරපා හැරීම, ඊශ්‍රායලය විනාශ කිරීම, ඉරානයේ උත්තරීතර නායකයාට පක්ෂපාතී වීම සහ ඉරානයේ බලපෑමෙන් යුත් ඉස්ලාමීය රජයක් පිහිටුවීම. ලෙබනන් ස්වයං නිර්ණය අවධාරණය කරමින්.&lt;ref name=&quot;The Hizballah Program2&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත|url=https://books.google.com/books?id=iVJR9UZnTVAC&amp;pg=PA425}}&lt;/ref&gt; 1983 දී බීරූට් හි එක්සත් ජනපද තානාපති කාර්යාලයට සහ ඇමරිකානු සහ ප්‍රංශ බැරැක්කවලට බෝම්බ හෙලීමට මෙන්ම පසුව බෝම්බ ප්‍රහාර සහ පැහැරගැනීම් ඇතුළු ප්‍රහාරවලට මෙම කණ්ඩායම වගකිව යුතු යැයි විශ්වාස කෙරේ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2024/09/21/beirut-bombings-marines-hezbollah/|title=For Americans scarred by Beirut bombings, a measure of delayed justice|last=Laverty|first=Rory|date=2024-09-21|work=The Washington Post|last2=Lamothe|first2=Dan|quote=Hezbollah was founded in 1982, as violence against U.S. troops in Lebanon spiked. In addition to its roles in the major bombings of 1983, the militant group was involved in the bombing of the U.S. Embassy annex in Beirut in 1984 that killed 23 people, the hijacking of TWA Flight 847 in 1985 and the Khobar Towers attack in Saudi Arabia in 1996 that killed 19 U.S. airmen, according to the Office of the Director of National Intelligence.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2024/09/24/briefing/israel-hezbollah-lebanon.html|title=Israel's Strikes on Lebanon|last=Lopez|first=German|date=2024-09-24|work=The New York Times|quote=Hezbollah first gained international notoriety in 1983, when it blew up the American embassy in Beirut, Lebanon’s capital, and later American and French barracks there.}}&lt;/ref&gt; හිස්බුල්ලා 1985-2000 දකුණු ලෙබනන හමුදාවට (SLA) සහ [[ඊශ්‍රායලය|ඊශ්‍රායලයට]] එරෙහි දකුණු ලෙබනන ගැටුමට ද සහභාගී වූ අතර 2006 ලෙබනන යුද්ධයේදී ද සටන් කළේය. 1990 ගණන් වල දී, හිස්බුල්ලා [[බොස්නියානු යුද්ධය|බොස්නියානු යුද්ධයේදී]] බොස්නියා සහ හර්සගොවිනා ජනරජයේ හමුදාව වෙනුවෙන් සටන් කිරීමට ස්වේච්ඡා සේවකයන් ද සංවිධානය කළේ ය.&lt;ref name=&quot;Fisk&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/voices/comment/after-the-atrocities-committed-against-muslims-in-bosnia-it-is-no-wonder-today-s-jihadis-have-set-9717384.html|title=After the atrocities committed against Muslims in Bosnia, it is no wonder today's jihadis have set out on the path to war in Syria|last=Fisk|first=Robert|date=7 September 2014|work=[[The Independent]]|access-date=25 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717080303/https://www.independent.co.uk/voices/comment/after-the-atrocities-committed-against-muslims-in-bosnia-it-is-no-wonder-today-s-jihadis-have-set-9717384.html|archive-date=17 July 2018}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Al-Aloosy|2020}}

හිස්බුල්ලා සංවිධානය &quot; රාජ්‍යයක් තුළ රාජ්‍යයක් &quot; ලෙස විස්තර කර ඇත,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.defenseindustrydaily.com/iransyria-vs-israel-round-1-assessments-lessons-learned-02558/#more-2558|title=Iran-Syria vs. Israel, Round 1: Assessments &amp; Lessons Learned|date=13 September 2013|work=Defense Industry Daily|access-date=19 February 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Ebrahim |first=Nadeen |date=2024-09-24 |title=Hezbollah is not Hamas. Can Israel afford another all-out war? |url=https://edition.cnn.com/2024/09/24/middleeast/israel-second-war-hezbollah-cost-intl/index.html |access-date=2024-09-24 |website=CNN}}&lt;/ref&gt; සහ ලෙබනන් රජයේ ආසන සහිත සංවිධානයක්, ගුවන් විදුලියක් සහ චන්ද්‍රිකා රූපවාහිනී මධ්‍යස්ථානයක්, සමාජ සේවා සහ සටන්කාමීන් මහා පරිමාණයෙන් හමුදා යෙදවීම දක්වා වර්ධනය වී ඇත. ලෙබනනයේ දේශසීමාවෙන් ඔබ්බට.&lt;ref name=&quot;NYT2014&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2014/05/21/world/middleeast/syrian-fighting-gives-hezbollah-new-but-diffuse-purpose.html|title=Syrian Fighting Gives Hezbollah New but Diffuse Purpose|last=Hubbard|first=Ben|date=20 March 2014|work=[[The New York Times]]|access-date=30 May 2014|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220103/https://www.nytimes.com/2014/05/21/world/middleeast/syrian-fighting-gives-hezbollah-new-but-diffuse-purpose.html|archive-date=2022-01-03|quote=...&amp;nbsp;the fighting has also diluted the resources that used to go exclusively to facing Israel, exacerbated sectarian divisions in the region, and alienated large segments of the majority Sunni population who once embraced Hezbollah as a liberation force... Never before have Hezbollah guerrillas fought alongside a formal army, waged war outside Lebanon or initiated broad offensives aimed at seizing territory.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;deeb-hzb-a-primer&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Deeb |first=Lara |date=31 July 2006 |title=Hizballah: A Primer |url=http://www.merip.org/mero/mero073106 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111019062730/http://merip.org/mero/mero073106 |archive-date=19 October 2011 |access-date=31 May 2011 |publisher=Middle East Report}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/national-security/hezbollah-operative-wanted-by-fbi-dies-in-fighting-in-syria/2014/05/28/be2d27fe-e69a-11e3-8f90-73e071f3d637_story.html|title=Hezbollah operative wanted by FBI dies in fighting in Syria|last=Goldman|first=Adam|date=28 May 2014|work=[[The Washington Post]]|access-date=30 May 2014|quote=&quot;...&amp;nbsp;Hasan Nasrallah has called the deployment of his fighters to Syria a 'new phase' for the movement, and it marks the first time the group has sent significant numbers of men outside Lebanon's borders.&quot;}}&lt;/ref&gt; 1990 සිට, එය හිස්බුල්ලා ලෙබනනීකරණය ලෙස විස්තර කෙරෙන ක්‍රියාවලියක ලෙබනන් දේශපාලනයට සහභාගී වූ අතර පසුව එය ලෙබනනයේ රජයට සහභාගී වී දේශපාලන සන්ධානවලට සම්බන්ධ විය. 2006-08 ලෙබනන් විරෝධතා&lt;ref name=&quot;Ghattas&quot;&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/from_our_own_correspondent/6200804.stm|title=Political ferment in Lebanon|last=Ghattas|first=Kim|date=1 December 2006|work=BBC News|access-date=15 August 2008}}&lt;/ref&gt; සහ [[2008 දී ලෙබනනය තුලවූ ගැටුම|ගැටුම්]] වලින් පසුව, &lt;ref name=&quot;Haaretz1&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Stern |first=Yoav |last2=Issacharoff |first2=Avi |date=10 May 2008 |title=Hezbollah fighters retreat from Beirut after 37 die in clashes |url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/981696.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080512082543/http://www.haaretz.com/hasen/spages/981696.html |archive-date=12 May 2008 |access-date=20 October 2012 |website=[[Haaretz]]}}&lt;/ref&gt; 2008 හි හිස්බුල්ලා සහ එහි විපක්ෂ සහචරයින් සමඟ ජාතික එක්සත් රජයක් පිහිටුවන ලදී.&lt;ref name=&quot;CFR&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=13 September 2008 |title=Hezbollah (a.k.a., Hizbollah, Hizbu'llah) |url=http://www.cfr.org/publication/9155/hezbollah.html?breadcrumb=%2F |archive-url=https://web.archive.org/web/20080913091527/http://www.cfr.org/publication/9155/hezbollah.html?breadcrumb=%2F |archive-date=13 September 2008 |access-date=15 September 2008 |website=[[Council on Foreign Relations]]}}&lt;/ref&gt; 2008 අගෝස්තු මාසයේ දී, ලෙබනනයේ නව කැබිනට් මණ්ඩලය, සන්නද්ධ සංවිධානයක් ලෙස හිස්බුල්ලා සංවිධානයේ පැවැත්ම පිළිගන්නා ප්‍රතිපත්ති ප්‍රකාශයක් ඒකමතිකව අනුමත කරන ලද අතර, &quot;අත්හිටු වූ ඉඩම් නිදහස් කිරීමට හෝ ප්‍රතිසාධනය කිරීමට&quot; ( Shebaa Farms වැනි) එහි අයිතිය සහතික කරයි. හිස්බුල්ලා මාර්තු 14 සන්ධානයට එරෙහිව ලෙබනනයේ මාර්තු 8 සන්ධානයේ කොටසකි. එය ලෙබනන් ෂියා මුස්ලිම්වරුන් අතර ශක්තිමත් සහයෝගයක් පවත්වාගෙන යන අතර&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4329201.stm|title=Huge Beirut protest backs Syria|date=8 March 2005|work=BBC News|access-date=7 February 2007}}&lt;/ref&gt; සුන්නිවරු එහි න්‍යාය පත්‍රයට එකඟ නොවෙති.&lt;ref&gt;[http://gulfnews.com/news/region/lebanon/hariri-sunnis-refuse-to-join-hezbollah-al-qaida-war-1.1282059 &quot;Hariri: Sunnis 'refuse' to join Hezbollah-Al Qaida war&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140131200837/http://gulfnews.com/news/region/lebanon/hariri-sunnis-refuse-to-join-hezbollah-al-qaida-war-1.1282059 |date=2014-01-31 }}.&lt;/ref&gt; ලෙබනනයේ සමහර ක්‍රිස්තියානි ප්‍රදේශවලද හිස්බුල්ලාට සහාය ඇත. 2012 සිට, සිරියානු සිවිල් යුද්ධයට හිස්බුල්ලා මැදිහත්වීම, සිරියානු විපක්ෂයට එරෙහි සටනේදී සිරියානු රජයට එක්වන අතර, හිස්බුල්ලා නැගිටීම &quot; වහාබි -සියොන්වාදී කුමන්ත්‍රණයක්&quot; ලෙස විස්තර කර ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2014/01/04/world/middleeast/mystery-in-hezbollah-operatives-life-and-death.html|title=Mystery in Hezbollah Operatives Life and Death|last=Barnard|first=Anne|date=3 January 2014|work=The New York Times|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220103/https://www.nytimes.com/2014/01/04/world/middleeast/mystery-in-hezbollah-operatives-life-and-death.html|archive-date=2022-01-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;barnard&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2013/07/10/world/middleeast/syria.html|title=Car Bombing Injures Dozens in Hezbollah Section of Beirut|last=Barnard|first=Anne|date=9 July 2013|work=The New York Times|access-date=30 August 2013|quote=Hezbollah has portrayed the Syrian uprising as an Israeli-backed plot to destroy its alliance with Mr. Assad against Israel.}}&lt;/ref&gt; 2013 සහ 2015 අතර, සංවිධානය සිය පැරාමිලිටරි හමුදාව සිරියාවේ සහ ඉරාකයේ ස්ථානගත කළේ [[ඉස්ලාමීය රාජ්‍යය|ඉස්ලාමීය රාජ්‍යයට]] එරෙහිව සටන් කිරීමට ප්‍රාදේශීය මිලීෂියාවන් සටන් කිරීමට සහ පුහුණු කිරීමට ය.&lt;ref&gt;[[Liz Sly]] and Suzan Haidamous [https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/lebanons-hezbollah-acknowledges-battling-the-islamic-state-in-iraq/2015/02/16/4448b21a-b619-11e4-bc30-a4e75503948a_story.html 'Lebanon's Hezbollah acknowledges battling the Islamic State in Iraq,'] ''[[The Washington Post]]'' 16 February 2015.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ali Hashem, [http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/11/iran-iraq-shiites-isis.html#Hezbollah arrives in Iraq] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307053852/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/11/iran-iraq-shiites-isis.html#Hezbollah|date=7 March 2016}}. &lt;/ref&gt; 2018 ලෙබනන් මහ මැතිවරණයේදී හිස්බුල්ලා ආසන 12 ක් හිමිකරගත් අතර එහි සන්ධානය ලෙබනනයේ පාර්ලිමේන්තුවේ ආසන 128 න් 70 ක් ලබා ගනිමින් මැතිවරණය ජය ගත්තේ ය.&lt;ref name=&quot;reuters.com&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-lebanon-election-parliament-factbox-idUSKCN1IN1OJ|title=Factbox: Hezbollah and allies gain sway in Lebanon parliament|last=Perry|first=Tom|date=22 May 2018|work=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;aljazeera.com&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2018/5/8/hezbollah-amal-and-allies-biggest-winners-in-lebanon-elections|title=Hezbollah and allies biggest winners in Lebanon polls|last=Ajroudi|first=Asma|publisher=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt; හිස්බුල්ලා අද ලෙබනන් දේශපාලන ක්‍රමයේ ප්‍රධාන ක්‍රීඩකයෙකු වන අතර,{{Sfn|Faridi|2019}} එහි දේශපාලන අංශය වන ලෝයල්ටි ටු ද රෙසිස්ටන්ස් බ්ලොක් පක්ෂයට ලෙබනන් පාර්ලිමේන්තුවේ ආසන 15ක් හිමි වේ.

එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක කවුන්සිලයේ 1701 යෝජනාවට පටහැනිව, දකුණු ලෙබනනයෙන් ඊශ්‍රායලය ඉවත් වීමෙන් පසුව හිස්බුල්ලා නිරායුධ නොකළේ ය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2023/dec/17/fears-grow-of-all-out-israel-hezbollah-war-as-fighting-escalates-lebanon|title=Fears grow of all-out Israel-Hezbollah war as fighting escalates|date=17 December 2023|work=The Guardian|access-date=27 December 2023}}&lt;/ref&gt; 2006 සිට, කණ්ඩායමේ හමුදා ශක්තිය සැලකිය යුතු ලෙස වර්ධනය විය,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.haaretz.com/news/un-hezbollah-has-increased-military-strength-since-2006-war-1.231869|title=UN: Hezbollah has increased military strength since 2006 war|date=25 October 2007|work=Haaretz|access-date=5 September 2013|archive-date=29 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130929065334/http://www.haaretz.com/news/un-hezbollah-has-increased-military-strength-since-2006-war-1.231869|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;met&quot;&gt;{{Cite news|url=http://injesus.com/message-archives/prophetic/prophecyupdate/prophecy-update-israel-reaches|title=Mideast Powers, Proxies and Paymasters Bluster and Rearm|last=Frykberg|first=Mel|date=29 August 2008|work=[[Middle East Times]]|access-date=31 May 2011|quote=And if there is one thing that ideologically and diametrically opposed Hezbollah and Israel agree on, it is Hezbollah's growing military strength.|archive-date=9 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110809125809/http://injesus.com/message-archives/prophetic/prophecyupdate/prophecy-update-israel-reaches|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; එහි පැරාමිලිටරි අංශය ලෙබනන් හමුදාවට වඩා බලවත් විය.&lt;ref name=&quot;washpost2013&quot;&gt;{{Cite news|url=https://articles.washingtonpost.com/2013-06-12/world/39922185_1_aleppo-war-soccer-stadium|title=For Lebanon's Sunnis, growing rage at Hezbollah over role in Syria|last=Morris|first=Loveday|date=12 June 2013|work=[[The Washington Post]]|access-date=20 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131105065531/http://articles.washingtonpost.com/2013-06-12/world/39922185_1_aleppo-war-soccer-stadium|archive-date=5 November 2013|quote=...&amp;nbsp;Hezbollah, which has a fighting force generally considered more powerful than the Lebanese army.}}&lt;/ref&gt; සිරියානු යුද්ධයේ නිකායික ස්වභාවය කණ්ඩායමේ නීත්‍යානුකූල භාවයට හානි කර ඇතත්, කණ්ඩායමට දැනට ඉරානයෙන් හමුදා පුහුණුව, ආයුධ සහ මූල්‍ය ආධාර සහ සිරියාවෙන් දේශපාලන සහාය ලැබේ, .&lt;ref name=&quot;NYT2014&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Hezbollah's Syrian Quagmires |url=http://www.washingtoninstitute.org/uploads/Documents/opeds/Levitt20140911-PRISM.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006111804/http://www.washingtoninstitute.org/uploads/Documents/opeds/Levitt20140911-PRISM.pdf |archive-date=6 October 2014 |access-date=17 September 2014 |publisher=The Washington Institute for Near East Policy |quote=&quot;By siding with the Assad regime, the regime's Alawite supporters, and Iran, and taking up arms against Sunni rebels, Hezbollah has placed itself at the epicenter of a sectarian conflict that has nothing to do with the group's purported raison d'être: 'resistance' to Israeli occupation.&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2014/03/11/world/middleeast/israel-watches-warily-as-hezbollah-gains-battle-skills-in-syria.html|title=Israel Watches Warily as Hezbollah Gains Battle Skills in Syria|last=Kershner|first=Isabel|date=10 March 2014|work=[[The New York Times]]|access-date=30 May 2014|quote=&quot;...&amp;nbsp;the Lebanese group's image at home and in the broader Arab world has been severely damaged because it is fighting Sunni rebels in Syria while its legitimacy rested on its role in fighting Israel.&quot;}}&lt;/ref&gt; මෙම කණ්ඩායම ගාසා, යේමනය, සිරියාව සහ ඉරාකය හරහා ඉරානය ප්‍රමුඛ සටන්කාමී කණ්ඩායම් සමඟ ශක්තිමත් සන්ධානයක් පවත්වයි.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Robinson |first=Lou |date=2024-08-24 |title=Hezbollah: What weapons does it have? A visual guide |url=https://edition.cnn.com/2024/08/24/middleeast/hezbollah-weapons-visuals-intl-dg/ |access-date=2024-09-24 |website=CNN}}&lt;/ref&gt; එය ලෝකයේ වඩාත්ම දැඩි සන්නද්ධ රාජ්‍ය නොවන කණ්ඩායම ලෙස සැලකේ,&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; එහි සන්නද්ධ ශක්තිය 2016 දී මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ හමුදාවකට සමාන ලෙස තක්සේරු කර ඇත.&lt;ref name=&quot;haaretz.com&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=August 2016 |title=Hezbollah: Not a terror group but a midsized army |url=http://www.haaretz.com/st/c/prod/eng/2016/07/lebanon2/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408153940/http://www.haaretz.com/st/c/prod/eng/2016/07/lebanon2/ |archive-date=April 8, 2022 |website=Haaretz}}&lt;/ref&gt; 2021 දී හිස්බුල්ලා නායක හසන් නස්රල්ලා පැවසුවේ කණ්ඩායමට සටන්කරුවන් 100,000 ක් පමණ සිටි බවයි.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://apnews.com/article/middle-east-lebanon-beirut-civil-wars-hassan-nasrallah-a3c10d99cca2ef1c3d58dae135297025|title=Hezbollah leader declares his group has 100,000 fighters|last=El Deeb|first=Sarah|date=18 October 2021|work=Associated Press News|access-date=21 October 2021}}&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
[[ප්‍රවර්ගය:ජිහාඩ් සංවිධාන]]
[[ප්‍රවර්ගය:Harv and Sfn no-target errors]]
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>mekgcjg60f8xg0gmw0cgcnfszle8jki</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සුදත් රෝහණ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175380</id>
    <revision>
      <id>792724</id>
      <parentid>789497</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T14:54:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35093" sha1="guf69ban7um93xpvm39biyjofxea9vr" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව පුද්ගලයා
| name = සුදත් රෝහණ &lt;br/&gt; Sudath Rohana
| image = 
| alt = 
| caption = 
| birth_name = කන්නන්ගර ආරච්චිගේ සුදත් රෝහණ කන්නන්ගර
| birth_date = {{Birth date and age|1964|05|08|df=yes}}
| birth_place = [[මිනුවන්ගොඩ]], ශ්‍රී ලංකාව
| death_date = 
| death_place = 
| resting_place = 
| resting_place_coordinates = &lt;!-- {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --&gt;
| nationality = [[ශ්‍රී ලාංකික]]
| other_names = 
| education = [[නාලන්ද (බාලක) මධ්‍ය විද්‍යාලය|නාලන්ද මධ්‍ය මහා විද්‍යාලය, මිනුවන්ගොඩ]]
| occupation = නළුවා, අධ්‍යක්ෂක, නිෂ්පාදක, තිර රචක, සහය අධ්‍යක්ෂ, සහය සංස්කාරක
| years_active = 1985-වර්තමානය
| party = 
| spouse = 
| children = 2
| mother = හෙට්ටිතන්ත්‍රී දෝන ලීලාවතී
| father = කන්නන්ගර ආරච්චිගේ යසරත්න කන්නන්ගර
| awards = 
| website = 
| signature = 
| footnotes = 
}}'''කන්නන්ගර ආරච්චිගේ සුදත් රෝහණ කන්නන්ගර''' ([[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]]: {{බස|en|Sudath Rohana}}; උපත 8 මැයි 1964), '''සුදත් රෝහණ''' ලෙසින් ප්‍රචලිත, [[සිංහල සිනමාව|ශ්‍රී ලාංකේය සිනමාවේ]] [[චිත්‍රපට නිර්මාණය|සිනමාකරුවෙක්]] සහ රූපවාහිනී අධ්‍යක්ෂකවරයෙකි.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Dayarathna Ratagedara |url=http://www.films.lk/sinhala-cinema-artist-dayarathna-ratagedara-625.html |access-date=31 July 2020 |publisher=Sinhala Cinema Database}}&lt;/ref&gt; ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රකට ටෙලිනාට්‍ය අධ්‍යක්ෂවරයෙකු වන රෝහණ &lt;ref name=&quot;sudro&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sudath Rohana seeks teledrama experience in literature |url=http://www.dinamina.lk/2017/12/05/විශේෂාංග/45352/සාහි%C2%ADත්%E2%80%8Dයයේ-ටෙලි%C2%ADනා%C2%ADට%C2%ADකීය-අත්දැ%C2%ADකීම්-සොයා-යන්නා-සුදත්-රෝහණ |access-date=31 July 2020 |publisher=Dinamina}}&lt;/ref&gt; ''වන වදුලේ වසන්තය'', ''බැද්දේ ගෙදර'', ''කරුවල ගෙදර'', ''ස්වයංජාත'' සහ ''ගිරිකුල'' වැනි විවේචනාත්මක සම්මානලාභී රූපවාහිනී කතාමාලා කිහිපයක් නිෂ්පාදනය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=A good administrator |url=http://www.sarasaviya.lk/interviews/2020/01/09/14219/හොඳ-පරිපාලකයෙක් |access-date=31 July 2020 |publisher=Sarasaviya}}&lt;/ref&gt;

දැනට ඔහු [[ITN Sri Lanka|ස්වාධීන රූපවාහිනී සේවයේ]] සභාපතිවරයා ලෙස කටයුතු කරයි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=My creations will not be shown on ITN until I am in the chair |url=http://www.aruna.lk/සභාපති-පුටුවේ-ඉන්නකම්-මග/ |access-date=31 July 2020 |publisher=Aruna}}&lt;/ref&gt;

== පෞද්ගලික ජීවිතය ==
කන්නන්ගර ආරච්චිගේ යසරත්න කන්නන්ගර සහ හෙට්ටිතන්ත්‍රී දෝන ලීලාවතී දෙපළගේ එකම දරුවා ලෙස 1964 මැයි 8 වැනිදා මිනුවන්ගොඩදී උපත ලැබීය.&lt;ref name=&quot;rohana&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=A designer who intensified the value of the image |url=http://www.silumina.lk/2017/11/25/රූපයේ-වටිනාකම-තීව්%E2%80%8Dර-කළ-නිර්මාණකරුවෙක් |access-date=31 July 2020 |publisher=Silumina}}&lt;/ref&gt; ඔහු අධ්‍යාපනය ලැබුවේ [[Nalanda (Boys') Central College|මිනුවන්ගොඩ නාලන්දා මධ්‍ය මහා විද්‍යාලයෙනි]] .&lt;ref name=&quot;sudath&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Today the audience listens to the teledrama and watches the songs - Sudath Rohana, the director of the teledrama |url=https://divaina.com/daily/index.php/visheshanga3/34907-18-5 |access-date=31 July 2020 |publisher=Divaina}}&lt;/ref&gt;

ඔහු විවාහක වන අතර මෙම යුවළට දියණියන් දෙදෙනෙක් සිටී. වැඩිමහල් දියණිය කෞෂල්‍යා කන්නන්ගර පසුගියදා ඕස්ට්‍රේලියාවේදී අශේන් ජයසේකර සමඟ විවාහ වුණා.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sudath Rohana's daughter Kaushalya gets married in Australia |url=http://www.sarasaviya.lk/news/2019/07/04/6458/සුදත්-රෝහණගේ-දියණිය-කෞශල්%E2%80%8Dයා-ඕස්ට්%E2%80%8Dරේලියාවේදී-යුග-දිවියට |access-date=31 July 2020 |publisher=Sarasaviya}}&lt;/ref&gt;

== වෘත්තීය ==
පාසලේ පස්වන ශ්‍රේණියේ සිටියදී රෝහණ පාසල් වේදිකා නාට්‍යවලට සම්බන්ධ වීමට පටන් ගත්තේය. එම කාලය තුළ ඔහු ''අම්මාවරුනේ'', ''දේදුනු පාලම'' වැනි ළමා නාට්‍ය රැසක් නිෂ්පාදනය කළේය. ''දහමක් නැති මිනිසුන්'' නාට්‍යයේ රංගනය වෙනුවෙන් ඔහු පාසලේ හොඳම ළමා නළුවාට හිමි සම්මානය දිනා ගත්තේය. ඔහු තවත් පාසල් සිසුන් පිරිසක් සමඟ රඟපාමින් ''යුගයක පෙරළියක්'' නමින් ඓතිහාසික නාට්‍යයක් ද කළේය. ඊට පස්සේ ''දේදුනු පාලම'', ''අම්මාවරුනේ'', ''බිසවක් රජවෙයි'' වගේ තවත් නාට්‍ය කිහිපයක් නිෂ්පාදනය කළා. ඔහුගේ බිසවක් ''රජවෙයි'' නාට්‍යය ප්‍රසිද්ධ රැඟුම් පාලක මණ්ඩලය විසින් තහනම් කරන ලදී. ඔහුගේ පළමු මහජන රංගනය ''නිව් යෝර්ක් ආදරය'' නාට්‍යයේ ය. මේ අතර ඔහු නීල් මොරායස්ගේ ''හාමුදා බෑනා'' නාට්‍යයට ද අනතුරුව බර්මන් ලයිල්ගේ ''වාලම්පුරි'' චිත්‍රපටයට ළමා කලාකරුවෙකු ලෙස ද සම්බන්ධ විය. ''වාලම්පුරි'' හි ප්‍රධාන චරිතය සඳහා ඔහුව තෝරාගෙන තිබුණත් වාර විභාග විභාග හේතුවෙන් දෙමාපියන් විසින් නිවසින් පිටව යාමට අවසර දුන්නේ නැත.&lt;ref name=&quot;sudath2&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Today the audience listens to the teledrama and watches the songs - Sudath Rohana, the director of the teledrama |url=https://divaina.com/daily/index.php/visheshanga3/34907-18-5 |access-date=31 July 2020 |publisher=Divaina}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rohana2&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=A designer who intensified the value of the image |url=http://www.silumina.lk/2017/11/25/රූපයේ-වටිනාකම-තීව්%E2%80%8Dර-කළ-නිර්මාණකරුවෙක් |access-date=31 July 2020 |publisher=Silumina}}&lt;/ref&gt; ඉන්පසුව ඔහු ''ධීවරි'' නම් පරිසර දූෂණය ගැන කෙටි චිත්‍රපටයක් කිරීමට ගිය නමුත් ආර්ථික දුෂ්කරතා හේතුවෙන් එය නතර විය.&lt;ref name=&quot;system&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=This very system needs to be changed - Sudath Rohana |url=http://www.silumina.lk/2017/11/25/මේ-ක්%E2%80%8Dරම%C2%ADවේ%C2%ADදයම-වෙනස්-කළ-යුතු%C2%ADයි |access-date=31 July 2020 |publisher=Silumina}}&lt;/ref&gt;

රෝහණ වේදිකා නාට්‍යවල රඟපාන අතරතුර ඔහුට [[Tissa Abeysekara|තිස්ස අබේසේකර]] හමුවිය. ඉන්පසු ඔහු අබේසේකරගේ ''විරාගය'' චිත්‍රපටයේ සහය අධ්‍යක්ෂණය සහ සහය සංස්කාරකවරයා ලෙස කටයුතු කළේ ය.&lt;ref name=&quot;sudath3&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Today the audience listens to the teledrama and watches the songs - Sudath Rohana, the director of the teledrama |url=https://divaina.com/daily/index.php/visheshanga3/34907-18-5 |access-date=31 July 2020 |publisher=Divaina}}&lt;/ref&gt; ඔහු අබේසේකරගේ ''ගංගා තරණය'', ''දොළොස්මහේ ගඟ'', ''තුන්කල් සිහිනය'' සහ ''එක ගෙයි අවුරුද්ද'' වැනි රූපවාහිනී කතාමාලා කිහිපයකම සහය අධ්‍යක්ෂවරයා විය.&lt;ref name=&quot;system2&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=This very system needs to be changed - Sudath Rohana |url=http://www.silumina.lk/2017/11/25/මේ-ක්%E2%80%8Dරම%C2%ADවේ%C2%ADදයම-වෙනස්-කළ-යුතු%C2%ADයි |access-date=31 July 2020 |publisher=Silumina}}&lt;/ref&gt; පසුව ඔහු ''සිටුවරායකගේ කතාව'', ''ගංගා සහ නිශ්ශංක'', ''නෝනිමි සුවඳ'' සහ ''සහන් එළිය'' වැනි ටෙලි නාට්‍යවල සහය අධ්‍යක්ෂණය කළේය. රෝහණගේ ''මන්දාරම් එලි'' ටෙලිනාට්‍යයේ තිස්ස අබේසේකර විශ්වවිද්‍යාල කථිකාචාර්යවරයකුගේ චරිතයට පණ පොවමින් පසුව ''උතුවන්කන්දේ සරදියෙල්'' චිත්‍රපටයේ කුඩාපොළ හාමුදුරුවන් ලෙස රඟපෑවා.&lt;ref name=&quot;rohana3&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=A designer who intensified the value of the image |url=http://www.silumina.lk/2017/11/25/රූපයේ-වටිනාකම-තීව්%E2%80%8Dර-කළ-නිර්මාණකරුවෙක් |access-date=31 July 2020 |publisher=Silumina}}&lt;/ref&gt;

රෝහණ 1990 දී කමල් පෙරේරාගේ ''අමරාවතී සහ සෝමදාසගේ'' කෙටිකතාවක් ''කෙටිකතාවක්'' නමින් ටෙලිනාට්‍යයක් බවට පත් කරමින් ටෙලිනාට්‍ය අධ්‍යක්ෂණය ආරම්භ කළේය. පසුව ඔහු මහාචාර්ය සරත් විජේසූරියගේ ''අවිඳු අඳුර'' (1993) සහ ''නිරන්නදය'' (1994), පියසේන කහඳගමගේ, ''බැද්දේ ගෙදර'' (1996) ගේ ''වන වදුලේ වසන්තය'' (1995) ඇතුළු ටෙලි නාට්‍ය&lt;ref name=&quot;rohana4&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=A designer who intensified the value of the image |url=http://www.silumina.lk/2017/11/25/රූපයේ-වටිනාකම-තීව්%E2%80%8Dර-කළ-නිර්මාණකරුවෙක් |access-date=31 July 2020 |publisher=Silumina}}&lt;/ref&gt; නිර්මාණය සඳහා ගෙන ආවේ ය. ජයසේන ජයකොඩිගේ ''අඹු දරුවෝ'' (2001), ''හිරු අවරට යා නොමදි'' (1998) ස්වර්ණලතා කිරිවත්තුඩුවගේ &quot;ස්වර්ණ තිසරාවි&quot; කෘතිය, සරත් ධර්මසිරිගේ ''කටු ඉඹුල'' (2005), [[මාර්ටින් වික්‍රමසිංහ|මාර්ටින් වික්‍රමසිංහගේ]] ''කරුවල ගෙදර'' (2008) සමරවීර විජේසිංහගේ ''ස්වයංජාත'' (2008), ශාන්ති දිසානායක විසිනි ''ගිරිකුල'' (2008).&lt;ref name=&quot;sudath4&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Today the audience listens to the teledrama and watches the songs - Sudath Rohana, the director of the teledrama |url=https://divaina.com/daily/index.php/visheshanga3/34907-18-5 |access-date=31 July 2020 |publisher=Divaina}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sudro2&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sudath Rohana seeks teledrama experience in literature |url=http://www.dinamina.lk/2017/12/05/විශේෂාංග/45352/සාහි%C2%ADත්%E2%80%8Dයයේ-ටෙලි%C2%ADනා%C2%ADට%C2%ADකීය-අත්දැ%C2%ADකීම්-සොයා-යන්නා-සුදත්-රෝහණ |access-date=31 July 2020 |publisher=Dinamina}}&lt;/ref&gt; ඔහුගේ රූපවාහිනී කතාමාලා බොහොමයක් දේශීය රූපවාහිනී උත්සවවලදී සම්මාන කිහිපයක් දිනා ගත්තේ ය.&lt;ref name=&quot;suda&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sudath's 30 year illustrious career |url=http://www.dinamina.lk/2017/11/21/විශේෂාංග/44636/සුදත්-තිස්-වසරක-නිර්මාණ-මෙහෙවර |access-date=31 July 2020 |publisher=Dinamina}}&lt;/ref&gt;

1985 මැයි 14 වැනිදා තමයි කොටි අනුරාධපුරයට බෝම්බ දැම්මේ. 1994 වසරේ ''යුග විලක්කුව'' කතාමාලාව සඳහා ඔහු මේ මොහොත කැමරාවට හසුකර ගත්තේය. ඒ යුද්ධයේ දරුණුතම කාලපරිච්ඡේදයයි. අනුරාධපුරය රූගත කරන 1985 සිද්ධිය වන විට බොහෝ වෙනස්කම් සිදුවී තිබුණේ වෙළෙඳසල්වල දැන්වීම් පුවරු පවා 1985දී මෙන් වෙනස් කර ඡායාරූප ගත කිරීමටය. එල්ටීටීඊ ප්‍රහාරයට ලක්වූ බස් රථයට පවා ඒ ආකාරයෙන්ම තීන්ත ආලේප කර ඡායාරූප ගත කිරීමට සිදුවුණා. බිහිසුණු යුද්ධය පැවැති කාලයේ තමයි කැමරා උපකරණ සවිකරලා කාර්මික ශිල්පීන්ගේ සහායෙන් ''යුග විලක්කුව'' රූගත කළේ ය.&lt;ref name=&quot;career&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The Board of Directors is joking - Sudath Rohana |url=https://divaina.com/daily/index.php/visheshanga3/3454-2017-11-23-14-51-26 |access-date=31 July 2020 |publisher=Divaina}}&lt;/ref&gt;

''උතුවන්කන්දේ සරදියෙල්'' රූගත කිරීම් අතරතුර තාක්ෂණික කණ්ඩායම මාවනැල්ල දෙවනගල අඩි පන්සීයකට වඩා උස, හිරු රශ්මියෙන් රත් වූ ගල් කන්දකට ළඟා විය. ''ගිරිකුල'' ටෙලිනාට්‍යයේ රූගත කිරීම් සඳහා ඔහු අනුරාධපුර, නවගත්තේගම වැනි අලි ගැවසෙන ප්‍රදේශ තෝරාගෙන බීමට වතුර පොදක්වත් නැති දුෂ්කර දර්ශන තිබුණා. ලංකාවේ දෙවුන්දර, කෑගල්ල වැනි දිස්ත්‍රික්ක කිහිපයක අපි ගිහින් අදාළ දර්ශන රූගත කළා. ''ගිරිකුලට'' අධික නිෂ්පාදන පිරිවැයක් දැරීමට සිදු වූ අතර ශ්‍රී ලංකාවේ විකාශය වූ වැඩිම මුදලක් ගෙවූ ටෙලිනාට්‍ය වාර්තාවටද හිමිකම් කියයි. ඒකට රුපියල් මිලියන හාරසිය දොළහක් විතර ගියා.&lt;ref name=&quot;career2&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The Board of Directors is joking - Sudath Rohana |url=https://divaina.com/daily/index.php/visheshanga3/3454-2017-11-23-14-51-26 |access-date=31 July 2020 |publisher=Divaina}}&lt;/ref&gt;

ඔහුගේ ''කරුවල ගෙදර'' කතාමාලාවේ ඔහු දර්ශනය මත පලංචියක් ඉදි කළේය. රූගත කිරීම් සඳහා එම ස්ථානයේම නිවසක් ඉදිකිරීමට ඔහුට අවශ්‍ය විය. ඒ ගේ හදන්න විතරක් ලක්ෂ 14ක් ගියා. රෝහණ ඉදිකිරීම් සඳහා චෙක්පත් දෙකක් සහ බැකෝ යන්ත්‍ර දෙකක් ගෙනාවා. ඔහුට අවශ්‍ය වූයේ චෙක්පත් දෙක ඇදීමට ගොනුන් පුහුණු කිරීමටය. ඒ පැත්තෙ නූල අදින්න දන්න ගොන්නු හිටියෙ නෑ. ඒ නිසා වෙඩි තියන්න මාස තුනකට කලින් ගාල්ල පැත්තේ ගොන්නු දොළොස් දෙනෙක් පුහුණු කරලා ගෙන්වා ගත්තා.&lt;ref name=&quot;system3&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=This very system needs to be changed - Sudath Rohana |url=http://www.silumina.lk/2017/11/25/මේ-ක්%E2%80%8Dරම%C2%ADවේ%C2%ADදයම-වෙනස්-කළ-යුතු%C2%ADයි |access-date=31 July 2020 |publisher=Silumina}}&lt;/ref&gt;

එන්.ටී. කරුණාතිලකගේ &quot;උළුගෙදර ආරච්චි&quot; නවකතාව ඇසුරින් ඔහු සිය මංගල සිනමා අධ්‍යක්ෂණය ''[[Sudu Kaluwara|සුදු කළුවර]]'' කළේ ය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Rohana's 'Ulu Gedara Arachchila' nearing completion |url=http://www.sundaytimes.lk/011111/tv.html |access-date=28 November 2019 |publisher=Sunday Times}}&lt;/ref&gt; රෝහණ මාර්ටින් වික්‍රමසිංහගේ කෙටිකතා හතරක් ''විකුම්සිහ කතන්දර'' ටෙලිනාට්‍යයක් ලෙස ප්‍රතිනිර්මාණය කළ අතර එය සාර්ථක විය.&lt;ref name=&quot;rohana5&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=A designer who intensified the value of the image |url=http://www.silumina.lk/2017/11/25/රූපයේ-වටිනාකම-තීව්%E2%80%8Dර-කළ-නිර්මාණකරුවෙක් |access-date=31 July 2020 |publisher=Silumina}}&lt;/ref&gt; මීට අමතරව ශ්‍රව්‍ය දෘෂ්‍ය මාධ්‍ය හරහා වැඩිම සාහිත්‍ය කෘති සංඛ්‍යාවක නිර්මාතෘවරයා ලෙසත් ටෙලිනාට්‍ය විෂයට වැඩිම සාහිත්‍ය කෘති සංඛ්‍යාවක් දායාද කරමින් සාහිත්‍ය පෝෂණයට කළ විශිෂ්ඨ සේවය වෙනුවෙන් “ස්වර්ණ පුස්තක” විශේෂ සම්මානයෙන් ද රෝහණ පිදුම් ලැබීය.&lt;ref name=&quot;suda2&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sudath's 30 year illustrious career |url=http://www.dinamina.lk/2017/11/21/විශේෂාංග/44636/සුදත්-තිස්-වසරක-නිර්මාණ-මෙහෙවර |access-date=31 July 2020 |publisher=Dinamina}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sudro3&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sudath Rohana seeks teledrama experience in literature |url=http://www.dinamina.lk/2017/12/05/විශේෂාංග/45352/සාහි%C2%ADත්%E2%80%8Dයයේ-ටෙලි%C2%ADනා%C2%ADට%C2%ADකීය-අත්දැ%C2%ADකීම්-සොයා-යන්නා-සුදත්-රෝහණ |access-date=31 July 2020 |publisher=Dinamina}}&lt;/ref&gt;

1993 දී රෝහණ ටෙලිනිස් සංවිධානය පිහිටුවා ශ්‍රී ලංකාවේ කලාවේ සහ කලාකරුවන්ගේ අභිමානය වෙනුවෙන් පෙනී සිටියේය. ඔහු නිර්මාණකරුවන් 25 දෙනෙකුට තැපැල්පත් 25ක් තැපෑලෙන් යවා සංවිධානය සඳහා නියමිත දිනට එක්රැස් කරයි. එම රැස්වීමෙන් අනතුරුව 1993 දෙසැම්බර් 01 වැනිදා කොළඹ මහජන පුස්තකාල රැස්වීම් ශාලාවේදී මහජන රැස්වීමක් පැවැත්විණි. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස විදේශීය ටෙලිනාට්‍ය රැල්ලට එරෙහිව ගත් ක්‍රියාමාර්ග සහ එම ටෙලිනාට්‍යවලින් අය කරන බදු මුදලට අනුව හම්බන්තොට ''රන්මිණි තැන්න'' රූපවාහිනී ගම්මානය ඉදිවිය.&lt;ref name=&quot;career3&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The Board of Directors is joking - Sudath Rohana |url=https://divaina.com/daily/index.php/visheshanga3/3454-2017-11-23-14-51-26 |access-date=31 July 2020 |publisher=Divaina}}&lt;/ref&gt;

කෙටි චිත්‍රපට කලාව පෝෂණය කිරීම සඳහා රෝහණ 1999 දී ''මරුසමය'' සහ 2001 දී ''සෙබල විරුදිරි යන'' කෙටි චිත්‍රපට දෙකක් ද කළේය. ඊට අමතරව ''අරුණලෝකය'', ''දෙකොන විලක්කුව'', ''බටු කුරුල්ලෝ'', ''මග මානවකයෝ'', ''තිරසර පුරවර'', ''සාගර සොයුරෝ'', ''ආරිය සිරිත'', ''අප ජය බල'', ''මහා ගඟකට ඇතු ගඟ'', ''සමුදුර පවුර'', ''හිරුට පවුර'' ඇතුළු වාර්තා රූපවාහිනී නිර්මාණ රැසක් කළා., ''සාගර රණහඳ'', ''දෙනුවර රන්දම'', ''පියගෙට පැල'', ''අපේ උරුමය'' සහ ''තිස්ස ලකුණ'' .&lt;ref name=&quot;suda3&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sudath's 30 year illustrious career |url=http://www.dinamina.lk/2017/11/21/විශේෂාංග/44636/සුදත්-තිස්-වසරක-නිර්මාණ-මෙහෙවර |access-date=31 July 2020 |publisher=Dinamina}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sudro4&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sudath Rohana seeks teledrama experience in literature |url=http://www.dinamina.lk/2017/12/05/විශේෂාංග/45352/සාහි%C2%ADත්%E2%80%8Dයයේ-ටෙලි%C2%ADනා%C2%ADට%C2%ADකීය-අත්දැ%C2%ADකීම්-සොයා-යන්නා-සුදත්-රෝහණ |access-date=31 July 2020 |publisher=Dinamina}}&lt;/ref&gt;

රෝහණගේ කෘත්‍යයට වසර 30ක් පිරීම නිමිත්තෙන් &quot;දශකත්‍රියක සුදත් රෝහණ නිර්මලකාරයා&quot; උපහාර උළෙලක් 2017 නොවැම්බර් 26 දින සවස 6.00 ට බණ්ඩාරනායක ජාත්‍යන්තර සම්මන්ත්‍රණ ශාලාවේ දී පැවැත්විණි. එය සංවිධානය කර තිබුණේ සත්‍ජන සහෘද සංසදය විසිනි.&lt;ref name=&quot;suda4&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sudath's 30 year illustrious career |url=http://www.dinamina.lk/2017/11/21/විශේෂාංග/44636/සුදත්-තිස්-වසරක-නිර්මාණ-මෙහෙවර |access-date=31 July 2020 |publisher=Dinamina}}&lt;/ref&gt;

2019 දෙසැම්බර් 27 වන දින ස්වාධීන රූපවාහිනී සේවයේ නව සභාපතිවරයා ලෙස රෝහණ මහතා වැඩ භාර ගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Award winning film and teledrama director Sudath Rohana assumes duties as Chairman of Rupavahini Mahagedara |url=https://www.itnnews.lk/2019/12/27/206337/ |access-date=31 July 2020 |publisher=ITN News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=අවරගණයේ ටෙලිනාට්‍ය වෙනුවට උසස් නිර්මාණ කලාවක් |url=http://www.saaravita.lk/latest_news/655782/අවරගණයේ-ටෙලිනාට්%E2%80%8Dය-වෙනුවට-උසස්-නිර්මාණ-කලාවක් |access-date=31 July 2020 |publisher=Saaravita}}&lt;/ref&gt;

== අධ්‍යක්ෂණය කළ රූපවාහිනී කතාමාලා ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!වසර
!චිත්‍රපටය
!මූලාශ්‍ර
|-
|1990
|''කෙටි කථාවක්''
|
|-
|1991
|''මන්දාරම් එලි''
|
|-
|1992
|''දත් කැකුළු පාල''
|
|-
|1993
|''අවිඳු අඳුර''
|
|-
|1994
|''නිරන්නාදය''
|
|-
|1995
|''වන වදුලේ වසන්තය''
|&lt;ref name=&quot;palitha&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sudath's stories on screen again |url=http://www.sundaytimes.lk/000507/tv.html |access-date=16 August 2016 |publisher=Sunday Times}}&lt;/ref&gt;
|-
|1996
|''බැද්දේ ගෙදර''
|&lt;ref name=&quot;palitha&quot; /&gt;
|-
|1997
|''යුග විලක්කුව''
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://paradisaya.tripod.com/teledrama/yugavillkuwa.html|title=Yuga Villkkuwa|work=Paradisaya}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|1998
|''හිරු අවරට යා නොමදි''
|
|-
|2000
|''ඉරබටු තරුව''
|
|-
|2001
|''අඹු දරුවෝ''
|
|-
|2003
|''ගංගා අද්දර කැලේ''
|
|-
|2004
|''එක ඉත්තක මල්''
|
|-
|2005
|''කටු ඉඹුල''
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=‘Katu Imbula’:A tragedy of settlers in a colony |url=http://www.sundaytimes.lk/051106/tv/5.html |access-date=17 November 2017 |publisher=Sunday Times}}&lt;/ref&gt;
|-
|2006
|''උතුවන්කන්දේ සරදියෙල්''
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.sundaytimes.lk/060917/TV/tv1.html|title=Sudath brings Saradial back|work=Sunday Times}}&lt;/ref&gt;
|-
|2008
|''කරුවල ගෙදර''
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Karuvala Gedara' (House of Shadows) |url=http://sudathrohana.com/artical-details.php?vhid=15 |access-date=September 20, 2019 |publisher=Sudath Rohana official website}}&lt;/ref&gt;
|-
|2010
|''ස්වයංජාත''
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=ටෙලි නාට්‍ය ගිම්හානය නිවන ‘ස්වයංජාත' |url=http://archives.dinamina.lk/2010/05/21/_art.asp?fn=f1005215 |access-date=31 July 2020 |publisher=Dinamina}}&lt;/ref&gt;
|-
|2012
|''විකුම්සිහ කතන්දර''
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://suratha.lk/sinhala/ප්%E2%80%8Dරේක්ෂක-නැණ-නුවණ-පහන්-ක/|title=Sudath Rohana's Creative Beauty at the BMICH on November 2|work=Suratha}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|2013
|''ගිරිකුල''
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Girikula now in editing process |url=https://www.pressreader.com/sri-lanka/daily-mirror-sri-lanka/20130318/282935267768451 |access-date=September 20, 2019 |website=Daily Mirror}}&lt;/ref&gt;
|-
|2021
|''මාණික්කාවත ''
|&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=2021-12-10 |title=&quot;Manikkawatha&quot;: The television is ready for a turning point in the art of teledrama - ITN News රස බර |url=https://www.itnnews.lk/2021/12/10/382105/ |access-date=2021-12-16 |website=ITN News |language=si-LK}}&lt;/ref&gt;
|}

== චිත්‍රපටකරණය ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!වසර
!චිත්රපටය
!භූමිකාව
!මූලාශ්‍ර
|-
|1976
|''විරාගය''
|සහකාර අධ්‍යක්ෂක, සහකාර සංස්කාරක
|
|-
|2003
|''[[සුදු කළුවර]]''
|අධ්‍යක්ෂක, තිර රචක
|&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|}

== සම්මාන ==

=== [[සුමති සම්මාන]] ===
{{සම්මාන වගුව}}
|-
|| 2007 || ''කටු ඉඹුල'' || [[සුමති හොඳම ටෙලිනාට්‍ය මාලාව සම්මානය|හොඳම ටෙලිනාට්‍යය]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Sumathi Award winners in each year|url=http://sumathiawards.lk/sumathi-awards-winners.php|website=www.sumathiawards.lk}}&lt;/ref&gt; || {{දිනීය}}
|-
|| 2012 || ''ස්වයංජාත'' || [[සුමති හොඳම ටෙලිනාට්‍ය මාලාව සම්මානය|හොඳම ටෙලිනාට්‍යය]] || {{දිනීය}}
|-
|| 2012 || ''ස්වයංජාත'' || [[සුමති හොඳම ටෙලිනාට්‍ය මාලාව සම්මානය|හොඳම ටෙලිනාට්‍යය]]&lt;ref name= awrd12&gt;{{cite web|title=Lux Sumathi Awards Ceremony 2012|url=http://www.english.gossiplankanews.com/2012/12/lux-sumathi-awards-2012.html|publisher=Gossip Lanka}}&lt;/ref&gt;|| {{දිනීය}}
|-
|| 2012 || ''ස්වයංජාත'' || [[සුමති හොඳම ටෙලිනාට්‍ය අධ්‍යක්ෂ සම්මානය|හොඳම ටෙලිනාට්‍ය අධ්‍යක්ෂණය]]&lt;ref name= awrd12 /&gt;|| {{දිනීය}}
|-
|| 2015 || ''ගිරිකුල'' || [[සුමති හොඳම ටෙලිනාට්‍ය මාලාව සම්මානය|හොඳම ටෙලිනාට්‍යය]] || {{දිනීය}}
{{End}}

=== [[රයිගම් ටෙලි සම්මාන|රයිගම් ටෙලීස්]] ===
{{සම්මාන වගුව}}
|-
|| 2007 || ''කටු ඉඹුල'' || [[රයිගම් ටෙලීගේ හොඳම ටෙලිනාට්‍ය අධ්‍යක්ෂක සම්මානය|හොඳම ටෙලිනාට්‍ය අධ්‍යක්ෂක]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sundaytimes.lk/070527/TV/tv_7.html |title=Sudath bags Best Drama at Raigam Awards |publisher=Sunday Times |access-date=10 December 2019}}&lt;/ref&gt; || {{දිනීය}}
{{End}}

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references /&gt;

== බාහිර සබැඳි ==

* [http://yukthiya.lk/%E0%B7%84%E0%B7%9C%E0%B6%BB%E0%B6%A7-%E0%B6%9A%E0%B7%84%E0%B7%92%E0%B6%B1-%E0%B7%83%E0%B7%94%E0%B6%AF%E0%B6%AD%E0%B7%8A-%E0%B6%BB%E0%B7%9D%E0%B7%84%E0%B6%AB-%E0%B7%83%E0%B7%92%E0%B6%BB%E0%B7%92/ හොරට කහින සුදත් රෝහණ – සිරිසේන රාජපක්ෂ]{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.vinsaara.info/sinhala_article/show.php?id=1410&amp;cat=Art#.XyRQMjvPzIU අද ප්‍රේක්ෂකයා ටෙලිනාට්‍ය අහනවා, සිංදු බලනවා - සුදත් රෝහණ]
* [http://www.deshaya.lk/article/51/%E0%B7%84%E0%B6%BB%E0%B6%B6%E0%B6%BB/7261/%E0%B6%B6%E0%B6%AF%E0%B7%94-%E0%B6%9C%E0%B7%84%E0%B6%B1%E0%B7%80%E0%B7%8F-%E0%B6%9A%E0%B6%B4%E0%B6%B1%E0%B7%80%E0%B7%8F- බදු ගහනවා කපනවා!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250123124239/https://www.deshaya.lk/article/51/%E0%B7%84%E0%B6%BB%E0%B6%B6%E0%B6%BB/7261/%E0%B6%B6%E0%B6%AF%E0%B7%94-%E0%B6%9C%E0%B7%84%E0%B6%B1%E0%B7%80%E0%B7%8F-%E0%B6%9A%E0%B6%B4%E0%B6%B1%E0%B7%80%E0%B7%8F- |date=2025-01-23 }}
* [http://www.sarasaviya.lk/features-teledramas/2019/06/20/6085/%E0%B6%A7%E0%B7%99%E0%B6%BD%E0%B7%92%E0%B6%B1%E0%B7%92%E0%B7%83%E0%B6%A7-25%E0%B6%BA%E0%B7%92-%E0%B6%AF%E0%B7%90%E0%B6%B1%E0%B7%8A-%E0%B6%89%E0%B6%AD%E0%B7%92%E0%B6%B1%E0%B7%8A ටෙලිනිසට 25යි දැන් ඉතින්]
* [http://archives.sarasaviya.lk/2016/05/12/?fn=sa16051226 ගුරු බැති පෙම]
* [http://www.silumina.lk/2017/11/25/%E0%B6%B8%E0%B7%9A-%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BB%E0%B6%B8%C2%AD%E0%B7%80%E0%B7%9A%C2%AD%E0%B6%AF%E0%B6%BA%E0%B6%B8-%E0%B7%80%E0%B7%99%E0%B6%B1%E0%B7%83%E0%B7%8A-%E0%B6%9A%E0%B7%85-%E0%B6%BA%E0%B7%94%E0%B6%AD%E0%B7%94%C2%AD%E0%B6%BA%E0%B7%92 මේ ක්‍රමය වෙනස් කළ යුතුයි]

[[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]]
[[ප්‍රවර්ගය:1964 උපත්]]</text>
      <sha1>guf69ban7um93xpvm39biyjofxea9vr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සෝං ඔෆරිංස්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194812</id>
    <revision>
      <id>792725</id>
      <parentid>792368</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T15:16:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>792725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4523" sha1="7ueljz7mrt5lcz442pf00l6s973wqdh" xml:space="preserve">
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Infobox book/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{තොරතුරුකොටුව පොත
| name              = ගීතාංජලී &lt;br&gt;(සෝං ඔෆරිංස්)
| image             = Gitanjali title page Rabindranath Tagore.jpg
| alt               = Close-up of yellowed title page in an old book: &quot;Gitanjali (Song Offerings) by Rabindranath Tagore. A collection of prose translations made by the author from the original Bengali with an introduction by W. B. Yeats. Macmillan and Co., Limited, St. Martin's Street, London, 1913.&quot;
| caption           = '''ගීතාංජලී මුල් පිටුව'''&lt;br&gt; ([[ඩබ්. බී. යීට්ස්]]ගේ හැඳින්වීමක් සමඟ)
| author            = {{ubl|[[රබින්ද්‍රනාත් තාගෝර්|‍රබීන්ද්‍රනාථ් ඨාකූර්]]}}
| title_orig        = গীতাঞ্জলি
| translators       = රබීන්ද්‍රනාථ් ඨාකූර්
| illustrators      = 
| cover_artist      = 
| country           = [[බ්‍රිතාන්‍ය රාජ්|බ්‍රිතාන්‍ය ඉන්දියාව]]
| language          = [[බෙංගාලි භාෂාව|බෙංගාලි]]
| series            = 
| subjects          = දේව භක්තිය
| genre             = පද්‍ය
| publisher         = [[ඉන්ඩියා සොසයටි]], [[මැක්මිලන් පබ්ලිෂර්ස්|මැක්මිලන් ඇන්ඩ් කම්පනි]]
| pub_date          = 1912
| media_type        = 
| pages             = 104
| isbn              = 
| oclc              = 
| dewey             = 
| congress          = 
| preceded_by       = 
| followed_by       = 
| wikisource        = Gitanjali
}}
[[ගොනුව:Rabindranath_Tagore_Hampstead_England_1912.jpg|දකුණ|thumb|1912 දී ''[[ගීතාංජලී]]'' ඉංග්‍රීසි භාෂාවට පරිවර්තනය කරන විට ඨාකූර්]]
'''''සෝං ඔෆරිංස්''''' ( {{Langx|bn|গীতাঞ্জলি}}) යනු [[බෙංගාලි බස|බෙංගාලි]] කවියෙකු වන [[රබින්ද්‍රනාත් තාගෝර්|රබීන්ද්‍රනාථ් ඨාකූර්]] විසින් රචිත පද රචනා එකතුවකි, එය කවියා විසින්ම [[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි භාෂාවට]] පරිවර්තනය කරන ලද අතර, ඒ සඳහා ඔහුට 1913 සාහිත්‍ය සඳහා නොබෙල් ත්‍යාගය පිරිනමන ලදී. 

== ආශ්‍රේයයන් ==
&lt;references /&gt;

== බාහිර සබැඳි ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Sister project/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{කොමන්ස් ප්‍රවර්ගය|Gitanjali}}

* [http://issuu.com/uttam2707/docs/gitanjalisongofferings?mode=window&amp;backgroundColor=%23222222 ''ගීතාංජලී'' ( ''ගීත පූජා'' )] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200526171030/http://issuu.com/uttam2707/docs/gitanjalisongofferings?mode=window&amp;backgroundColor=%23222222 |date=2020-05-26 }}
* [https://www.scribd.com/doc/8279725/Gitanjali-Song-Offerings ''ගීතාංජලී'' ( ''ගීත පූජා'' )]
* [http://www.allspirit.co.uk/gitanjali.html ''ගීත පූජා''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140218121211/http://www.allspirit.co.uk/gitanjali.html |date=2014-02-18 }}
* [http://www.eldritchpress.org/rt/git.htm] එල්ඩ්‍රිච් ප්‍රෙස් අනුවාදය]
* [http://www.schoolofwisdom.com/gitanjali.html ''ගීතාංජලී''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100113232757/http://www.schoolofwisdom.com/gitanjali.html |date=2010-01-13 }}
* [https://www.youtube.com/watch?v=NH2esyM1c-Y ගායනා කරන ලද ''ගීතිකා පූජාවේ'' පද අංකය]
* ගීතාංජලි   හි ඇත.
{{Rabindranath Tagore}}
[[ප්‍රවර්ගය:Nobel Prize in Literature]]
[[ප්‍රවර්ගය:විකිමූලාශ්‍ර වෙත සබැඳෙන ලිපි]]</text>
      <sha1>7ueljz7mrt5lcz442pf00l6s973wqdh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සැකිල්ල:Venus figurines</title>
    <ns>10</ns>
    <id>195014</id>
    <revision>
      <id>792730</id>
      <parentid>792674</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T16:59:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <origin>792730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1762" sha1="64negaogderpiyuzkwk3admqt0rsdu4" xml:space="preserve">{{Navbox
|name = Venus figurines
|title = [[ප්‍රාග්ඓතිහාසික කලාව]] තුළ හමුවන [[කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා]]
|state = 
|listclass = hlist

|group1 = [[Acheulean]] &lt;br&gt;(disputed)
|list1 =
* [[Venus of Tan-Tan|Tan-Tan]]
* [[Venus of Berekhat Ram|Berekhat Ram]]

|group2 = [[ඔරිග්නේෂියන්]]
|list2 =
* [[Venus of Hohle Fels|Hohle Fels]]
* [[Venus of Galgenberg|Galgenberg]]
* [[Adorant from the Geißenklösterle cave]]

|group3 = [[Gravettian]]
|list3 =
* [[Venus of Dolní Věstonice|Dolní Věstonice]]
* [[Venus of Brassempouy|Brassempouy]]
* [[Venus figurines of Gagarino|Gagarino]]
* [[කොස්ට්‍යොන්කි හි කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා|කොස්ටෙන්කි]]
* [[Venus of Laussel|Laussel]]
* [[Venus of Lespugue|Lespugue]]
* [[Venus of Petřkovice|Petřkovice]]
* [[Venus of Savignano|Savignano]]
* [[Venus figurines of Mal'ta|Mal'ta]]
* [[Venus of Buret'|Buret']]
* [[Venus of Mauern|Mauern]]
* [[:File:Venus of Trou Magrite (horizontal as in the museum diplay, and vertical as depicted when interpreted as a Venus).jpg|Trou Magrite]]
* [[Venus figurines of Balzi Rossi|Balzi Rossi]]
* [[විලන්ඩෝර්ෆ් හි වීනස්|විලන්ඩෝර්ෆ්]]
* [[Venus figurines of Zaraysk|Zaraysk]]

|group4 = [[මැග්ඩලීනියන්]]
|list4 =
* [[Venus figurines of Gönnersdorf|Gönnersdorf]]
* [[Venus figurines of Petersfels|Petersfels]]
** [[Venus of Monruz|Monruz]]

|group6 = අදාළ
|list6 =
* [[List of Stone Age art]]

}}&lt;noinclude&gt;
[[Category:Visual arts navigational boxes]]
[[Category:Prehistoric period navigational boxes]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>64negaogderpiyuzkwk3admqt0rsdu4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>792732</id>
      <parentid>792730</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T17:09:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <origin>792732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1792" sha1="rjxo4vdhoxeapcpl8xsbjqwfzokh4bm" xml:space="preserve">{{Navbox
|name = Venus figurines
|title = [[ප්‍රාග්ඓතිහාසික කලාව]] තුළ හමුවන [[කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා]]
|state = 
|listclass = hlist

|group1 = [[Acheulean]] &lt;br&gt;(disputed)
|list1 =
* [[Venus of Tan-Tan|Tan-Tan]]
* [[Venus of Berekhat Ram|Berekhat Ram]]

|group2 = [[ඔරිග්නේෂියන්]]
|list2 =
* [[Venus of Hohle Fels|Hohle Fels]]
* [[Venus of Galgenberg|Galgenberg]]
* [[Adorant from the Geißenklösterle cave]]

|group3 = [[Gravettian]]
|list3 =
* [[Venus of Dolní Věstonice|Dolní Věstonice]]
* [[Venus of Brassempouy|Brassempouy]]
* [[Venus figurines of Gagarino|Gagarino]]
* [[කොස්ට්‍යොන්කි හි කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා|කොස්ටෙන්කි]]
* [[ලෝසල් හි වීනස්|ලෝසල්]]
* [[Venus of Lespugue|Lespugue]]
* [[Venus of Petřkovice|Petřkovice]]
* [[Venus of Savignano|Savignano]]
* [[Venus figurines of Mal'ta|Mal'ta]]
* [[Venus of Buret'|Buret']]
* [[Venus of Mauern|Mauern]]
* [[:File:Venus of Trou Magrite (horizontal as in the museum diplay, and vertical as depicted when interpreted as a Venus).jpg|Trou Magrite]]
* [[Venus figurines of Balzi Rossi|Balzi Rossi]]
* [[විලන්ඩෝර්ෆ් හි වීනස්|විලන්ඩෝර්ෆ්]]
* [[Venus figurines of Zaraysk|Zaraysk]]

|group4 = [[මැග්ඩලීනියන්]]
|list4 =
* [[Venus figurines of Gönnersdorf|Gönnersdorf]]
* [[Venus figurines of Petersfels|Petersfels]]
** [[Venus of Monruz|Monruz]]

|group6 = අදාළ
|list6 =
* [[List of Stone Age art]]

}}&lt;noinclude&gt;
[[Category:Visual arts navigational boxes]]
[[Category:Prehistoric period navigational boxes]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rjxo4vdhoxeapcpl8xsbjqwfzokh4bm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කොස්ට්‍යොන්කි හි කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195022</id>
    <revision>
      <id>792728</id>
      <timestamp>2026-06-02T16:57:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1291871372|Venus figurines of Kostyonki]]&quot;</comment>
      <origin>792728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4650" sha1="od0lupskr34qw3i3jt0th5wada9h5rl" xml:space="preserve">[[ගොනුව:Venus_4_from_Kostenki_RU_front.jpg|thumb|267x267පික්|වීනස් 4 (හර්මිටේජ්)]]
'''කොස්ටෙන්කි හි කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා''' යනු කාන්තා ශරීරයේ ප්‍රාග් ඓතිහාසික නිරූපණයන් වන අතර, එවා [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළවලින්]] සාදා ඇත. මේවා  සාමාන්‍යයෙන් වසර 25,000 ත් 20,000 ත් අතර කාලයකට පෙර නිර්මාණය වන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරෙන අතර, ඒවා ඉහළ පැලියොලිතික් යුගයේ ග්‍රේවෙටියානු කර්මාන්තයේ කොටසකි. රුසියාවේ කොස්ට්‍යොන්කි-බෝර්ෂ්ච්‍යෝවෝ පුරාවිද්‍යා සංකීර්ණයෙන් හමු වූ මෙම කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා දැන් හර්මිටේජ් කෞතුකාගාරයේ ඇත. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Venus of Kostenky: Discovery, Dating, Characteristics |url=http://www.visual-arts-cork.com/prehistoric/venus-of-kostenky.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200429182819/http://www.visual-arts-cork.com/prehistoric/venus-of-kostenky.htm |archive-date=2020-04-29 |access-date=2020-05-06 |website=Encyclopedia of Stone Age Art}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Hitchcock |first=Don |date=2019-07-09 |title=Venus figures from the Kostenki - Borshevo region on the Don River |url=https://www.donsmaps.com/kostenkivenus.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512044635/https://donsmaps.com/kostenkivenus.html |archive-date=2020-05-12 |access-date=2020-05-06 |website=Don's Maps}}&lt;/ref&gt;&lt;gallery widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;200px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
ගොනුව:Frauenstatuette_Kostenki_Mammutelfenbein_2.jpg|alt=A Kostyonki figurine| කොස්ට්‍යොන්කි ප්‍රතිමාවක්
ගොනුව:Kostenki_I_Venus.jpg|alt=Venus 1| වීනස් 1
ගොනුව:Venus_3_from_Kostenki_RU.jpg|alt=Venus 3| වීනස් 3
&lt;/gallery&gt;

== ආශ්‍රේයයන් ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

== තවදුරටත් කියවීම් ==

* {{Cite journal|last=Gvozdover|first=M. D.|year=1989|title=The Typology of Female Figurines of the Kostenki Paleolithic Culture|url=https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.2753/AAE1061-1959270432|journal=Soviet Anthropology and Archeology|language=en|volume=27|issue=4|pages=32–94|doi=10.2753/AAE1061-1959270432|url-access=subscription}}
* {{Cite journal|last=Volkova|first=Y. S.|year=2013|title=An Experimental Technological Study of Upper Paleolithic Kostenki-type Figurines|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1563011014000063|journal=[[Archaeology, Ethnology and Anthropology of Eurasia]]|language=en|volume=41|issue=3|pages=33–39|doi=10.1016/j.aeae.2014.03.005|issn=1563-0110|url-access=subscription}}
* {{Citation|last=Hoffecker|first=John F.|title=Kostenki: Geography and Culture|date=2014|url=https://doi.org/10.1007/978-1-4419-0465-2_1876|work=Encyclopedia of Global Archaeology|pages=4319–4323|editor-last=Smith|editor-first=Claire|publisher=Springer|language=en|doi=10.1007/978-1-4419-0465-2_1876|isbn=978-1-4419-0465-2|access-date=2020-05-06|last2=Anikovich|first2=M. V.}}
* {{Cite journal|last=Hoffecker|first=John F.|year=2002|title=The Eastern Gravettian &quot;Kostenki Culture&quot; as an Arctic adaptation|journal=Anthropological Papers of the University of Alaska|series=New Series|volume=2|pages=115–136}}

== බාහිර සබැඳි ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Sister project/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{කොමන්ස් ප්‍රවර්ගය|Venuses of Kostenki}}

* [http://www.visual-arts-cork.com/prehistoric/venus-of-kostenky.htm කොස්ටෙන්කි හි සිකුරු ග්‍රහයා], ''ගල් යුගයේ කලා විශ්වකෝෂය''
* [https://www.donsmaps.com/kostenkivenus.html ඩොන් ගඟේ කොස්ටෙන්කි-බෝර්ෂෙවෝ කලාපයේ සිකුරු රූප], ''ඩොන්ගේ සිතියම්''
{{Venus figurines}}</text>
      <sha1>od0lupskr34qw3i3jt0th5wada9h5rl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කොස්ටෙන්කි හි කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195023</id>
    <redirect title="කොස්ට්‍යොන්කි හි කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා" />
    <revision>
      <id>792729</id>
      <timestamp>2026-06-02T16:58:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment> [[කොස්ට්‍යොන්කි හි කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්</comment>
      <origin>792729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="130" sha1="4mhr80hou0bnr4e8vftnmtpj4kbjwmo" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[කොස්ට්‍යොන්කි හි කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා]]</text>
      <sha1>4mhr80hou0bnr4e8vftnmtpj4kbjwmo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ලෝසල් හි වීනස්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195024</id>
    <revision>
      <id>792731</id>
      <timestamp>2026-06-02T17:08:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1341333892|Venus of Laussel]]&quot;</comment>
      <origin>792731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2086" sha1="m4cb6noy5qw4hltczo45q82f48bicht" xml:space="preserve">
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt; 

'''ලෝසල් හි වීනස්''' යනු නිරුවත් කාන්තාවකගේ {{Convert|18.11|in|cm|-high|adj=mid|abbr=off}} [[හුණු ගල්|හුණුගල්]] අල්ප උන්නත කැටයමක් වේ. එය රතු ඕකර් වලින් පින්තාරු කර ඇති අතර නිරිතදිග [[ප්‍රංශය|ප්‍රංශයේ]] ඩෝර්ඩෝන් දෙපාර්තමේන්තුවේ මාර්ක්වේ කොමියුනයේ පාෂාණ වාසස්ථානයක (''අබ්රි ඩි ලෝසල්'' ) ගුහාවක  [[හුණු ගල්|හුණුගල්]]වල කැටයම් කර ඇත. මෙම කැටයම ග්‍රේවෙටියන් ඉහළ පැලියොලිතික් සංස්කෘතිය (ආසන්න වශයෙන් අවුරුදු 25,000ක් පැරණි) සමඟ සම්බන්ධ වේ. එය දැනට ප්‍රංශයේ බෝඩෝ හි මියුසී ඩි'අක්විටයින් හි ප්‍රදර්ශනය කෙරේ.
[[ගොනුව:Venus-de-Laussel-detail-tete.jpg|දකුණ|thumb|200x200පික්|හිසෙහි සමීප රුවක්]]

== ආශ්‍රේයයන් ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

== බාහිර සබැඳි ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Sister project/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{කොමන්ස් ප්‍රවර්ගය|Venus of Laussel}}

* [http://donsmaps.com/lacornevenus.html ලෝසෙල්හි සිකුරු ග්‍රහයාගේ පින්තූර සහ ලෝසෙල්හි තවත් සහන]
{{Venus figurines}}
[[ප්‍රවර්ගය:Pages using infobox mapframe without shape links in Wikidata]]</text>
      <sha1>m4cb6noy5qw4hltczo45q82f48bicht</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>792733</id>
      <parentid>792731</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T17:11:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <origin>792733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2784" sha1="nia15o2mqlyyi7kbavu5vxvf48rln28" xml:space="preserve">{{Short description|නග්න කාන්තා කැටයම}}
{{Infobox artefact
 | image = Venus-de-Laussel-vue-generale-noir.jpg
 | image_caption = බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ ඇති ඵලකය
 | material = [[හුනුගල්]]
 | size = උස: 46 cm
 | writing =
 | created = {{circa|ක්‍රි.පූ. 23,000}}
 | location = [[මියුසී ඩි ඇක්විටාන්]], [[බෝර්ඩෝ]], ප්‍රංශය
 | id =
 | registration =
 | discovered_by = ශෝන්-ගැස්ටන් ලලාන්
 | discovered_date = 1911
 | discovered_place = [[මාර්කේ, ඩෝර්ඩෝන්|මාර්කේ]], [[ඩෝර්ඩෝන්]], ප්‍රංශය
}}

'''ලෝසල් හි වීනස්''' යනු නිරුවත් කාන්තාවකගේ {{Convert|18.11|in|cm|-high|adj=mid|abbr=off}} [[හුණු ගල්|හුණුගල්]] අල්ප උන්නත කැටයමක් වේ. එය රතු ඕකර් වලින් පින්තාරු කර ඇති අතර නිරිතදිග [[ප්‍රංශය|ප්‍රංශයේ]] ඩෝර්ඩෝන් දෙපාර්තමේන්තුවේ මාර්ක්වේ කොමියුනයේ පාෂාණ වාසස්ථානයක (''අබ්රි ඩි ලෝසල්'' ) ගුහාවක  [[හුණු ගල්|හුණුගල්]]වල කැටයම් කර ඇත. මෙම කැටයම ග්‍රේවෙටියන් ඉහළ පැලියොලිතික් සංස්කෘතිය (ආසන්න වශයෙන් අවුරුදු 25,000ක් පැරණි) සමඟ සම්බන්ධ වේ. එය දැනට ප්‍රංශයේ බෝඩෝ හි මියුසී ඩි'අක්විටයින් හි ප්‍රදර්ශනය කෙරේ.
[[ගොනුව:Venus-de-Laussel-detail-tete.jpg|දකුණ|thumb|200x200පික්|හිසෙහි සමීප රුවක්]]

== ආශ්‍රේයයන් ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

== බාහිර සබැඳි ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Sister project/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{කොමන්ස් ප්‍රවර්ගය|Venus of Laussel}}

* [http://donsmaps.com/lacornevenus.html ලෝසෙල්හි සිකුරු ග්‍රහයාගේ පින්තූර සහ ලෝසෙල්හි තවත් සහන]
{{Venus figurines}}
[[ප්‍රවර්ගය:Pages using infobox mapframe without shape links in Wikidata]]</text>
      <sha1>nia15o2mqlyyi7kbavu5vxvf48rln28</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කෘමි දෂ්ටනයක් ලෙවකන බයිසන්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195025</id>
    <revision>
      <id>792734</id>
      <timestamp>2026-06-02T17:29:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1267974069|Bison Licking Insect Bite]]&quot;</comment>
      <origin>792734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4427" sha1="nh0stlw384u93biiwt4vtdwggu5jyhh" xml:space="preserve">
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Infobox artifact|image=F07 0054.Ma.JPG|created=වර්තමානයට වසර 15,000 පමණ පෙර|material=[[පිනිමුවා|පිනිමුව]] අං|location=[[ලෙස් අයිසීස්]], [[දොර්දෝන්]], [[ප්‍රංශය]]|width=10.5 cm|caption=පිනිමුව [[අං]] කැබැල්ලක කැටයම් කොට ඇති බයිසන් රුව, [[ලෙස් අයිසීස්]] හි [[ජාතික ප්‍රාග්ඉතිහාසය පිළිබඳ කෞතුකාගාරය (ප්‍රංශය)|ජාතික් ප්‍රාග්ඉතිහාස කෞතුකාගාරය]]|discovered_place=[[ටර්සැක්]], [[දොර්දෝන්]], [[ප්‍රංශය]]}}

'''''කෘමි දෂ්ටනයක් ලෙවකන බයිසන්''''' යනු ඉහළ පැලියොලිතික් යුගයට අයත් ප්‍රාග් ඓතිහාසික කැටයමක් වන අතර එය [[ප්‍රංශය|ප්‍රංශයේ]] දොර්දෝන් හි ටර්සැක් අසල අබ්‍රි ඩි ලා මැඩලීන් හිදී හමු විය. මැග්ඩලේනියානු සංස්කෘතියේ දර්ශීය ස්ථානයක් වෙන මෙහිදී අං හෝ අස්ථි වලින් සියුම් කුඩා කැටයම් රාශියක් නිපදවා ඇත්.

වර්තමානයට වර්ෂ 20,000 ත් 12,000 ත් අතර කාලයකට පෙර (කෞතුකාගාරයට අනුව වර්තමානයට වසර 15,000කට පෙර) නිර්මාණය කරන ලද මෙය, කලින් ශාන්ත ජර්මේන්-එන්-ලේයි හි මියුසී ඩෙස් ඇන්ටික්විටීස් නැෂනල්ස් හි පැවති නමුත්, එහි සොයාගැනීමේ ස්ථානයට නුදුරින් 2004 දී විවෘත කරන ලද ලෙස් අයිසීස්-ඩි-ටයාක්-සිරුයිල් හි පුළුල් කරන ලද ජාතික ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරයට රැගෙන ගොස් ඇත. එය පිනිමුව අං වලින් සාදන ලද විසිකරන හෙල්ලක  කැටයම් කරන ලද කොටසකි. එය දැන් වඳ වී ගොස් ඇති ස්ටෙප් වයිසන්ට් (''බයිසන් ප්‍රිස්කස්'' ) විශේෂයේ බයිසන්ගේ රුවකි. මෙය සෙ.මී. 10.5 පමණ වේ, එහි හිස හරවා දිව දිගු කර ඇත. මෙහි අං කැබැල්ලෙන් කැටයම් කිරීමට පෙර මෙම හෙලි කොටස කැඩීගොස් එහි වර්තමාන හැඩයට ආසන්න ස්වරූපයෙන් යුතු වූ බැව් විශ්වාස කෙරේ, එබැවින් පවතින ව්‍යුහයට ගැලපෙන පරිදි සත්වයාගේ ආපසු හැරවූ හිස පෙන්වීමට ශිල්පියාට සිදුවන්නට ඇත. &lt;ref&gt;[http://musee-prehistoire-eyzies.fr/en/collection/tid-4/cid-5/collection-bison-se-lechant, &quot;Collections&quot;, National Museum of Prehistory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150430045958/http://musee-prehistoire-eyzies.fr/en/collection/tid-4/cid-5/collection-bison-se-lechant%2C|date=2015-04-30}} in Les Eyzies-de-Tayac-Sireuil (in French)&lt;/ref&gt;

== මෙයද බලන්න ==

* ශිල යුගයේ කලාකෘති ලැයිස්තුව

== ආශ්‍රේයයන් ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

== බාහිර සබැඳි ==

* [http://www.onlineartcenter.com/prehistoric.html ''බයිසන්  කෘමි දෂ්ට නයක් ලෙවකයි'']
{{Prehistoric technology|state=expanded}}</text>
      <sha1>nh0stlw384u93biiwt4vtdwggu5jyhh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පරිශීලක:ABreault (WMF)/sandbox</title>
    <ns>2</ns>
    <id>195026</id>
    <revision>
      <id>792739</id>
      <timestamp>2026-06-02T21:50:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ABreault (WMF)</username>
        <id>62162</id>
      </contributor>
      <comment>'{{#invoke:UserLinks/sandbox|main|user={{{User|Example}}}}}{{#ifeq:{{{doc&lt;noinclude&gt;|yes&lt;/noinclude&gt;}}}|yes  |{{documentation   |content= {{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Template:User| {{high-risk| approximately 449000 }} }} {{lua|Module:UserLinks}}  This is a user link template for use internally on Wikipedia.  === Usage === The username can be defined via a named or an unnamed parameter, i.e. * &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;{{BAS...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>792739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3198" sha1="6ezzb8h7okk75nzort5pewei9i6e1jl" xml:space="preserve">{{#invoke:UserLinks/sandbox|main|user={{{User|Example}}}}}{{#ifeq:{{{doc&lt;noinclude&gt;|yes&lt;/noinclude&gt;}}}|yes
 |{{documentation
  |content=
{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Template:User| {{high-risk| approximately 449000 }} }}
{{lua|Module:UserLinks}}

This is a user link template for use internally on Wikipedia.

=== Usage ===
The username can be defined via a named or an unnamed parameter, i.e.
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt;{{#ifeq:{{{User|¬}}}|¬||User}}{{#ifeq:{{{user|¬}}}|¬||user}}&lt;nowiki&gt;=USERNAME}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; or
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;nowiki&gt;|USERNAME}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

=== Examples ===
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;nowiki&gt;|Jimbo Wales}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  → {{ {{BASEPAGENAME}}|User=Jimbo Wales}}

In cases of usernames which contain = sign, the former syntax should be used, e.g.
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt;{{#ifeq:{{{User|¬}}}|¬||User}}{{#ifeq:{{{user|¬}}}|¬||user}}&lt;nowiki&gt;=Billbailey=legend}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{ {{BASEPAGENAME}}|User=Billbailey=legend}}

=== Parameters ===
{{#ifeq:{{{User|¬}}}|¬|
|* ''User'' is a required parameter, e.g. {{para|User|Jimbo Wales}}.
}}{{#ifeq:{{{user|¬}}}|¬|
|* ''user'' is a required parameter, e.g. {{para|user|Jimbo Wales}}.
}}{{#ifeq:{{{Project|¬}}}|¬|
|* ''Project'' defines a [[Wikipedia:Wikimedia sister projects|Wikimedia sister project]] to be used instead of the English Wikipedia, the correct code for the [[Help:Interwikimedia links|interwiki]] link should be used, e.g. {{para|Project|b}}. 
}}{{#ifeq:{{{project|¬}}}|¬|
|* ''project'' defines a [[Wikipedia:Wikimedia sister projects|Wikimedia sister project]] to be used instead of the English Wikipedia, the correct code for the [[Help:Interwikimedia links|interwiki]] link should be used, e.g. {{para|project|b}}.
}}{{#ifeq:{{{Lang|¬}}}|¬|
|* ''Lang'' is the [[Help:Interlanguage links|interlanguage]] code for a project to be used instead of the English Wikipedia, e.g. {{para|Lang|es}}. This can be used in conjunction with the project parameter. 
}}{{#ifeq:{{{lang|¬}}}|¬|
|* ''lang'' is the [[Help:Interlanguage links|interlanguage]] code for a project to be used instead of the English Wikipedia, e.g. {{para|lang|es}}. This can be used in conjunction with the project parameter.
}}{{#ifeq:{{{small|¬}}}|¬|
|* ''small'' causes a smaller text to be used, e.g. {{para|small|yes}}.
}}{{#ifeq:{{{separator|¬}}}|¬|
|* ''separator'' defines the symbol used to separate different links, e.g. {{para|separator|pipe}}. The default is a dot.
}}{{#ifeq:{{{sup|¬}}}|¬|
|* ''sup'' controls whether the output is in superscript, e.g. {{para|sup|yes}}.
}}
{{#ifexist:{{FULLPAGENAME}}/doc|{{{{FULLPAGENAME}}/doc}}}}
{{Userspace linking templates}}
|link box=This documentation is automatically generated by [[Template:User-multi/template]].
&lt;br&gt;Any [[WP:CAT|categories]] and documentation specific to this template should be added to the template's [{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/doc|action=edit&amp;preload=Template:Category_interwiki/preload}} /doc] subpage.
}}
}}&lt;includeonly&gt;{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox||[[Category:Username internal link templates]]}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>6ezzb8h7okk75nzort5pewei9i6e1jl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>792740</id>
      <parentid>792739</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T21:51:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ABreault (WMF)</username>
        <id>62162</id>
      </contributor>
      <origin>792740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="815" sha1="3uk8ewo6vaksoowitf02cbgbaldmt3c" xml:space="preserve">{{#invoke:UserLinks/sandbox|main|user={{{User|Example}}}}}{{#ifeq:{{{doc&lt;noinclude&gt;|yes&lt;/noinclude&gt;}}}|yes
 |{{documentation
  |content=
{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Template:User| {{high-risk| approximately 449000 }} }}
{{lua|Module:UserLinks}}

This is a user link template for use internally on Wikipedia.

{{#ifexist:{{FULLPAGENAME}}/doc|{{{{FULLPAGENAME}}/doc}}}}
{{Userspace linking templates}}
|link box=This documentation is automatically generated by [[Template:User-multi/template]].
&lt;br&gt;Any [[WP:CAT|categories]] and documentation specific to this template should be added to the template's [{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/doc|action=edit&amp;preload=Template:Category_interwiki/preload}} /doc] subpage.
}}
}}&lt;includeonly&gt;{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox||[[Category:Username internal link templates]]}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>3uk8ewo6vaksoowitf02cbgbaldmt3c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>792741</id>
      <parentid>792740</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T21:52:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ABreault (WMF)</username>
        <id>62162</id>
      </contributor>
      <origin>792741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="250" sha1="69sixewx05n6sd9nmndlz7sg7t0in6x" xml:space="preserve">{{#invoke:UserLinks/sandbox|main|user={{{User|Example}}}}}{{#ifeq:{{{doc&lt;noinclude&gt;|yes&lt;/noinclude&gt;}}}|yes
 |{{documentation
  |content=hmmm
}}&lt;includeonly&gt;{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox||[[Category:Username internal link templates]]}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>69sixewx05n6sd9nmndlz7sg7t0in6x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>792742</id>
      <parentid>792741</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T21:53:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ABreault (WMF)</username>
        <id>62162</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/ABreault (WMF)|ABreault (WMF)]] මගින් සිදුකල  [[Special:Diff/792741|792741]] සංශෝධනය අහෝසි කරන්න ([[User talk:ABreault (WMF)|සාකච්ඡා]])</comment>
      <origin>792742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="815" sha1="3uk8ewo6vaksoowitf02cbgbaldmt3c" xml:space="preserve">{{#invoke:UserLinks/sandbox|main|user={{{User|Example}}}}}{{#ifeq:{{{doc&lt;noinclude&gt;|yes&lt;/noinclude&gt;}}}|yes
 |{{documentation
  |content=
{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Template:User| {{high-risk| approximately 449000 }} }}
{{lua|Module:UserLinks}}

This is a user link template for use internally on Wikipedia.

{{#ifexist:{{FULLPAGENAME}}/doc|{{{{FULLPAGENAME}}/doc}}}}
{{Userspace linking templates}}
|link box=This documentation is automatically generated by [[Template:User-multi/template]].
&lt;br&gt;Any [[WP:CAT|categories]] and documentation specific to this template should be added to the template's [{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/doc|action=edit&amp;preload=Template:Category_interwiki/preload}} /doc] subpage.
}}
}}&lt;includeonly&gt;{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox||[[Category:Username internal link templates]]}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>3uk8ewo6vaksoowitf02cbgbaldmt3c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>792743</id>
      <parentid>792742</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T21:53:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ABreault (WMF)</username>
        <id>62162</id>
      </contributor>
      <origin>792743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="538" sha1="hybuvcwcoca9i99zmmrk5i0edoj1f4j" xml:space="preserve">{{#invoke:UserLinks/sandbox|main|user={{{User|Example}}}}}{{#ifeq:{{{doc&lt;noinclude&gt;|yes&lt;/noinclude&gt;}}}|yes
 |{{documentation
  |content=
{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Template:User| {{high-risk| approximately 449000 }} }}
{{lua|Module:UserLinks}}

This is a user link template for use internally on Wikipedia.

{{#ifexist:{{FULLPAGENAME}}/doc|{{{{FULLPAGENAME}}/doc}}}}
{{Userspace linking templates}}
|link box=This documentatio.
}}
}}&lt;includeonly&gt;{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox||[[Category:Username internal link templates]]}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>hybuvcwcoca9i99zmmrk5i0edoj1f4j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>792744</id>
      <parentid>792743</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T21:54:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ABreault (WMF)</username>
        <id>62162</id>
      </contributor>
      <origin>792744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="431" sha1="s141vb0ccr8rowmk7pqye69ew8oq00d" xml:space="preserve">{{#invoke:UserLinks/sandbox|main|user={{{User|Example}}}}}{{#ifeq:{{{doc&lt;noinclude&gt;|yes&lt;/noinclude&gt;}}}|yes
 |{{documentation
  |content=This is a user link template for use internally on Wikipedia.

{{#ifexist:{{FULLPAGENAME}}/doc|{{{{FULLPAGENAME}}/doc}}}}
{{Userspace linking templates}}
|link box=This documentatio.
}}
}}&lt;includeonly&gt;{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox||[[Category:Username internal link templates]]}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>s141vb0ccr8rowmk7pqye69ew8oq00d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>792745</id>
      <parentid>792744</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T21:54:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ABreault (WMF)</username>
        <id>62162</id>
      </contributor>
      <origin>792745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="399" sha1="l3n4u2f01ckkdkkqz9o2dvg889io5rb" xml:space="preserve">{{#invoke:UserLinks/sandbox|main|user={{{User|Example}}}}}{{#ifeq:{{{doc&lt;noinclude&gt;|yes&lt;/noinclude&gt;}}}|yes
 |{{documentation
  |content=This is a user link template for use internally on Wikipedia.

{{#ifexist:{{FULLPAGENAME}}/doc|{{{{FULLPAGENAME}}/doc}}}}
|link box=This documentatio.
}}
}}&lt;includeonly&gt;{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox||[[Category:Username internal link templates]]}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>l3n4u2f01ckkdkkqz9o2dvg889io5rb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>792746</id>
      <parentid>792745</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T21:54:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ABreault (WMF)</username>
        <id>62162</id>
      </contributor>
      <origin>792746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="307" sha1="6nhdg24qcpp0tg3r3gozsxt9xt23ua2" xml:space="preserve">{{#invoke:UserLinks/sandbox|main|user={{{User|Example}}}}}{{#ifeq:{{{doc&lt;noinclude&gt;|yes&lt;/noinclude&gt;}}}|yes
 |{{documentation
  |content=This is a user link template for use internally on Wikipedia.
}}&lt;includeonly&gt;{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox||[[Category:Username internal link templates]]}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>6nhdg24qcpp0tg3r3gozsxt9xt23ua2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>792747</id>
      <parentid>792746</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T21:55:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ABreault (WMF)</username>
        <id>62162</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/ABreault (WMF)|ABreault (WMF)]] මගින් සිදුකල  [[Special:Diff/792746|792746]] සංශෝධනය අහෝසි කරන්න ([[User talk:ABreault (WMF)|සාකච්ඡා]])</comment>
      <origin>792747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="399" sha1="l3n4u2f01ckkdkkqz9o2dvg889io5rb" xml:space="preserve">{{#invoke:UserLinks/sandbox|main|user={{{User|Example}}}}}{{#ifeq:{{{doc&lt;noinclude&gt;|yes&lt;/noinclude&gt;}}}|yes
 |{{documentation
  |content=This is a user link template for use internally on Wikipedia.

{{#ifexist:{{FULLPAGENAME}}/doc|{{{{FULLPAGENAME}}/doc}}}}
|link box=This documentatio.
}}
}}&lt;includeonly&gt;{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox||[[Category:Username internal link templates]]}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>l3n4u2f01ckkdkkqz9o2dvg889io5rb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>792748</id>
      <parentid>792747</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T21:55:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ABreault (WMF)</username>
        <id>62162</id>
      </contributor>
      <origin>792748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="232" sha1="mjne1z5ladfi974w8cm34irxy50rvot" xml:space="preserve">{{#invoke:UserLinks/sandbox|main|user={{{User|Example}}}}}{{#ifeq:{{{doc&lt;noinclude&gt;|yes&lt;/noinclude&gt;}}}|yes
 |{{documentation
 |content=This is a user link template for use internally on Wikipedia.
 |link box=This documentatio.
}}
}}</text>
      <sha1>mjne1z5ladfi974w8cm34irxy50rvot</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>792749</id>
      <parentid>792748</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T21:56:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ABreault (WMF)</username>
        <id>62162</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/ABreault (WMF)|ABreault (WMF)]] මගින් සිදුකල  [[Special:Diff/792748|792748]] සංශෝධනය අහෝසි කරන්න ([[User talk:ABreault (WMF)|සාකච්ඡා]])</comment>
      <origin>792749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="399" sha1="l3n4u2f01ckkdkkqz9o2dvg889io5rb" xml:space="preserve">{{#invoke:UserLinks/sandbox|main|user={{{User|Example}}}}}{{#ifeq:{{{doc&lt;noinclude&gt;|yes&lt;/noinclude&gt;}}}|yes
 |{{documentation
  |content=This is a user link template for use internally on Wikipedia.

{{#ifexist:{{FULLPAGENAME}}/doc|{{{{FULLPAGENAME}}/doc}}}}
|link box=This documentatio.
}}
}}&lt;includeonly&gt;{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox||[[Category:Username internal link templates]]}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>l3n4u2f01ckkdkkqz9o2dvg889io5rb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>792750</id>
      <parentid>792749</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T21:56:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ABreault (WMF)</username>
        <id>62162</id>
      </contributor>
      <origin>792750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="292" sha1="57cls0y8crsvl07jn50ilniqmm5q3us" xml:space="preserve">{{#invoke:UserLinks/sandbox|main|user={{{User|Example}}}}}{{#ifeq:{{{doc&lt;noinclude&gt;|yes&lt;/noinclude&gt;}}}|yes
 |{{documentation
  |content=This is a user link template for use internally on Wikipedia.

{{#ifexist:{{FULLPAGENAME}}/doc|{{{{FULLPAGENAME}}/doc}}}}
|link box=This documentatio.
}}
}}</text>
      <sha1>57cls0y8crsvl07jn50ilniqmm5q3us</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>792751</id>
      <parentid>792750</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T21:57:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ABreault (WMF)</username>
        <id>62162</id>
      </contributor>
      <origin>792751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="233" sha1="r43vvsk75q52rii7dmssposp20mhcs0" xml:space="preserve">{{#ifeq:{{{doc&lt;noinclude&gt;|yes&lt;/noinclude&gt;}}}|yes
 |{{documentation
  |content=This is a user link template for use internally on Wikipedia.
{{#ifexist:{{FULLPAGENAME}}/doc|{{{{FULLPAGENAME}}/doc}}}}
|link box=This documentatio.
}}
}}</text>
      <sha1>r43vvsk75q52rii7dmssposp20mhcs0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>792752</id>
      <parentid>792751</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T21:58:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ABreault (WMF)</username>
        <id>62162</id>
      </contributor>
      <origin>792752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="175" sha1="p3ai1734hhxyknrqgsipaklamcxgd6f" xml:space="preserve">{{#ifeq:{{{doc&lt;noinclude&gt;|yes&lt;/noinclude&gt;}}}|yes
 |{{documentation
  |content=This is a user link template for use internally on Wikipedia.

|link box=This documentatio.
}}
}}</text>
      <sha1>p3ai1734hhxyknrqgsipaklamcxgd6f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>792753</id>
      <parentid>792752</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T21:58:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ABreault (WMF)</username>
        <id>62162</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/ABreault (WMF)|ABreault (WMF)]] මගින් සිදුකල  [[Special:Diff/792752|792752]] සංශෝධනය අහෝසි කරන්න ([[User talk:ABreault (WMF)|සාකච්ඡා]])</comment>
      <origin>792753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="233" sha1="r43vvsk75q52rii7dmssposp20mhcs0" xml:space="preserve">{{#ifeq:{{{doc&lt;noinclude&gt;|yes&lt;/noinclude&gt;}}}|yes
 |{{documentation
  |content=This is a user link template for use internally on Wikipedia.
{{#ifexist:{{FULLPAGENAME}}/doc|{{{{FULLPAGENAME}}/doc}}}}
|link box=This documentatio.
}}
}}</text>
      <sha1>r43vvsk75q52rii7dmssposp20mhcs0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>හේෂාන් පාදුක්ක</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195027</id>
    <revision>
      <id>792762</id>
      <timestamp>2026-06-03T11:44:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VSR19910128</username>
        <id>78122</id>
      </contributor>
      <comment>'&lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt;හේෂාන් පාදුක්ක&lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt; (English: Heshan Padukka , උපත 1979 ජනවාරි 14) යනු ශ්‍රී ලාංකික ව්‍යාපාරිකයෙකු, ව්‍යවසායකයෙකු සහ සමාජ ක්‍රියාකාරිකයෙකි. ඔහු ශ්‍රී ලංකාවේ ඇලුමිනියම්...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>792762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1539" sha1="nos2kebed2zzjdprmqc2y3jgmjtlead" xml:space="preserve">&lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt;හේෂාන් පාදුක්ක&lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt; (English: Heshan Padukka , උපත 1979 ජනවාරි 14) යනු ශ්‍රී ලාංකික ව්‍යාපාරිකයෙකු, ව්‍යවසායකයෙකු සහ සමාජ ක්‍රියාකාරිකයෙකි. ඔහු ශ්‍රී ලංකාවේ ඇලුමිනියම් කර්මාන්තය තුළ ක්‍රියාත්මක වන &lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt;Arcade of Aluminium (Private) Limited&lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt; සමාගමේ ආරම්භකයා සහ ප්‍රධාන විධායක නිලධාරියා ලෙස ප්‍රසිද්ධියට පත්ව ඇත. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.ft.lk/business/Arcade-of-Aluminium-celebrates-15-years-of-long-standing-customer-relationship/34-780720|title=Arcade of Aluminium celebrates 15 years of long-standing customer relationship|last=Malik|first=Safna|date=25 August 2025|work=Daily FT|access-date=2026-06-03|language=en}}&lt;/ref&gt;

2010 වසරේදී ආරම්භ කරන ලද මෙම සමාගම ශ්‍රී ලංකාවේ නේවාසික, වාණිජ සහ කාර්මික ඉදිකිරීම් ව්‍යාපෘති සඳහා ඇලුමිනියම් විසඳුම් සපයන ප්‍රමුඛ ආයතනයක් ලෙස වර්ධනය වී ඇත.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>nos2kebed2zzjdprmqc2y3jgmjtlead</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>792763</id>
      <parentid>792762</parentid>
      <timestamp>2026-06-03T11:52:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VSR19910128</username>
        <id>78122</id>
      </contributor>
      <origin>792763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2034" sha1="0vtpd4uugiyjahjc38or20bjmgau4ei" xml:space="preserve">&lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt;හේෂාන් පාදුක්ක&lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt; (English: Heshan Padukka , උපත 1979 ජනවාරි 14) යනු ශ්‍රී ලාංකික ව්‍යාපාරිකයෙකු, ව්‍යවසායකයෙකු සහ සමාජ ක්‍රියාකාරිකයෙකි. ඔහු ශ්‍රී ලංකාවේ ඇලුමිනියම් කර්මාන්තය තුළ ක්‍රියාත්මක වන &lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt;Arcade of Aluminium (Private) Limited&lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt; සමාගමේ ආරම්භකයා සහ ප්‍රධාන විධායක නිලධාරියා ලෙස ප්‍රසිද්ධියට පත්ව ඇත. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.ft.lk/business/Arcade-of-Aluminium-celebrates-15-years-of-long-standing-customer-relationship/34-780720|title=Arcade of Aluminium celebrates 15 years of long-standing customer relationship|last=Malik|first=Safna|date=25 August 2025|work=Daily FT|access-date=2026-06-03|language=en}}&lt;/ref&gt;

2010 වසරේදී ආරම්භ කරන ලද මෙම සමාගම ශ්‍රී ලංකාවේ නේවාසික, වාණිජ සහ කාර්මික ඉදිකිරීම් ව්‍යාපෘති සඳහා ඇලුමිනියම් විසඳුම් සපයන ප්‍රමුඛ ආයතනයක් ලෙස වර්ධනය වී ඇත.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== මුල් ජීවිතය ==
හේෂාන් පාදුක්ක 1979 ජනවාරි 14 දින රත්නපුරයේදී උපත ලැබීය. ඔහුගේ පියා පී. ඩී. අබේරත්න වන අතර මව ශීලා කරුණාරත්න වේ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://mawbima.lk/wp-content/uploads/2024/11/MB-08-11-2024-MB.pdf|title=Mawbima|date=8 November 2024|work=Mawbima|access-date=2026-06-03|language=si}}&lt;/ref&gt;&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>0vtpd4uugiyjahjc38or20bjmgau4ei</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>