විකිපීඩියා siwiki https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B6%BD%E0%B7%8A_%E0%B6%B4%E0%B7%92%E0%B6%A7%E0%B7%94%E0%B7%80 MediaWiki 1.47.0-wmf.5 first-letter මාධ්‍යය විශේෂ සාකච්ඡාව පරිශීලක පරිශීලක සාකච්ඡාව විකිපීඩියා විකිපීඩියා සාකච්ඡාව ගොනුව ගොනුව සාකච්ඡාව මාධ්‍යවිකි මාධ්‍යවිකි සාකච්ඡාව සැකිල්ල සැකිලි සාකච්ඡාව උදවු උදවු සාකච්ඡාව ප්‍රවර්ගය ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව ද්වාරය ද්වාරය සාකච්ඡාව MOS MOS talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 10 8721 792911 670041 2026-06-06T03:05:22Z Lee 85 792911 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව | child = {{yesno|{{{embed|}}}}} | templatestyles = Infobox settlement/styles.css | bodyclass = ib-settlement vcard | bodystyle = width:23em | headerstyle = text-align:left | abovestyle = font-size:1.25em; white-space:nowrap | {{#ifeq:{{yesno|{{{embed|}}}}}|yes|title|above}} = {{#ifeq:{{yesno|{{{embed|}}}}}|yes| |<span class="fn org">{{if empty|{{{name|}}}|{{{official_name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}</span> }}{{#if:{{{native_name|}}}|<br /><span class="nickname" {{#if:{{{native_name_lang|}}}|lang="{{{native_name_lang}}}"}}>{{{native_name}}}</span>}}{{#if:{{{other_name|}}}|<br /><span class="nickname" style="font-size:78%">{{{other_name}}}</span>}} <!--** names, type, and transliterations ** --> | subheaderstyle = background-color:#cddeff; font-weight:bold; | subheader = {{#if:{{both|{{{name|}}}{{{official_name|}}}{{#ifeq:{{yesno|{{{embed|}}}}}|yes|1}}|{{{settlement_type|{{{type|}}}}}}}}|<span class="category">{{{settlement_type|{{{type}}}}}}</span>}} | rowclass1 = mergedtoprow | rowcellstyle1 = font-weight:bold; | data1 = {{#if:{{{name|}}}|{{{official_name|}}}}} <!-- ***Transliteration language 1*** --> | rowclass2 = mergedtoprow | header2 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{{translit_lang1}}}&nbsp;transcription(s)}} | rowclass3 = {{#if:{{{translit_lang1_type1|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label3 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type}}} | data3 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type|}}}|{{{translit_lang1_info|}}}}}}} | rowclass4 = {{#if:{{{translit_lang1_type2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label4 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type1}}} | data4 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type1|}}}|{{{translit_lang1_info1|}}}}}}} | rowclass5 = {{#if:{{{translit_lang1_type3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label5 =&nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type2}}} | data5 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type2|}}}|{{{translit_lang1_info2|}}}}}}} | rowclass6 = {{#if:{{{translit_lang1_type4|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label6 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type3}}} | data6 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type3|}}}|{{{translit_lang1_info3|}}}}}}} | rowclass7 = {{#if:{{{translit_lang1_type5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label7 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type4}}} | data7 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type4|}}}|{{{translit_lang1_info4|}}}}}}} | rowclass8 = {{#if:{{{translit_lang1_type6|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label8 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type5}}} | data8 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type5|}}}|{{{translit_lang1_info5|}}}}}}} | rowclass9 = mergedbottomrow | label9 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang1_type6}}} | data9 = {{#if:{{{translit_lang1|}}}|{{#if:{{{translit_lang1_type6|}}}|{{{translit_lang1_info6|}}}}}}} <!-- ***Transliteration language 2*** --> | rowclass10 = mergedtoprow | header10 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{{translit_lang2}}}&nbsp;transcription(s)}} | rowclass11 = {{#if:{{{translit_lang2_type1|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label11 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type}}} | data11 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type|}}}|{{{translit_lang2_info|}}}}}}} | rowclass12 = {{#if:{{{translit_lang2_type2|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label12 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type1}}} | data12 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type1|}}}|{{{translit_lang2_info1|}}}}}}} | rowclass13 = {{#if:{{{translit_lang2_type3|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label13 =&nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type2}}} | data13 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type2|}}}|{{{translit_lang2_info2|}}}}}}} | rowclass14 = {{#if:{{{translit_lang2_type4|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label14 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type3}}} | data14 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type3|}}}|{{{translit_lang2_info3|}}}}}}} | rowclass15 = {{#if:{{{translit_lang2_type5|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label15 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type4}}} | data15 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type4|}}}|{{{translit_lang2_info4|}}}}}}} | rowclass16 = {{#if:{{{translit_lang2_type6|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label16 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type5}}} | data16 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type5|}}}|{{{translit_lang2_info5|}}}}}}} | rowclass17 = mergedbottomrow | label17 = &nbsp;•&nbsp;{{{translit_lang2_type6}}} | data17 = {{#if:{{{translit_lang2|}}}|{{#if:{{{translit_lang2_type6|}}}|{{{translit_lang2_info6|}}}}}}} <!-- end ** names, type, and transliterations ** --> <!-- ***Skyline Image*** --> | rowclass18 = mergedtoprow <!--| rowcellstyle18 = padding:0.7em 0.8em--> | data18 = {{#if:{{{image_skyline|}}}{{{image|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{#if:{{{image_skyline|}}}|{{{image_skyline}}}|{{{image|}}}}}|size={{{image_size|{{{imagesize|}}}}}}|sizedefault=250px|alt={{{image_alt|{{{alt|}}}}}}|title={{{image_caption|{{{caption|Skyline of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}}}}{{#if:{{{image_caption|{{{caption|}}}}}}|<div>{{{image_caption|{{{caption|}}}}}}</div>}} }} <!-- ***Flag, Seal, Shield and Coat of arms*** --> | rowclass19 = mergedtoprow | class19 = maptable | data19 = {{#if:{{{image_flag|}}}{{{image_seal|}}}{{{image_shield|}}}{{{image_blank_emblem|}}}{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}} |{{තොරතුරුකොටුව ජනාවාසය/තීරු | 1 = {{#if:{{{image_flag|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_flag}}}|size={{{flag_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|125px|100x100px}}|border={{yesno |{{{flag_border|}}}|yes=yes|blank=yes}}|alt={{{flag_alt|}}}|title=Flag of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div class="ib-settlement-caption-link">{{තොරතුරුකොටුව ජනාවාසය/බැඳිය|type=ධජය|link={{{flag_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 2 = {{#if:{{{image_seal|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_seal|}}}|size={{{seal_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100x100px}}|alt={{{seal_alt|}}}|title=Official seal of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div class="ib-settlement-caption-link">{{තොරතුරුකොටුව ජනාවාසය/බැඳිය|type={{#if:{{{seal_type|}}}|{{{seal_type}}}|Seal}}|link={{{seal_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 3 = {{#if:{{{image_shield|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_shield|}}}||size={{{shield_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100x100px}}|alt={{{shield_alt|}}}|title=Coat of arms of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div class="ib-settlement-caption-link">{{Infobox settlement/link|type=Coat of arms|link={{{shield_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 4 = {{#if:{{{image_blank_emblem|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_blank_emblem|}}}|size={{{blank_emblem_size|}}}|sizedefault={{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}|85px|100x100px}}|alt={{{blank_emblem_alt|}}}|title=Official logo of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}<div class="ib-settlement-caption-link">{{Infobox settlement/link|type={{#if:{{{blank_emblem_type|}}}|{{{blank_emblem_type}}}}}|link={{{blank_emblem_link|}}}|name={{{official_name}}}}}</div>}} | 5 = {{#if:{{{image_map|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=100x100px|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Location of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<div class="ib-settlement-caption-link">{{{map_caption}}}</div>}}}} | 0 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{#if:{{both| {{{pushpin_map|}}} | {{{coordinates|}}} }}| {{location map|{{{pushpin_map|}}} |border = infobox |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption ={{#if:{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{{pushpin_map_caption_notsmall|}}}|{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|{{{pushpin_map_caption}}}|{{#if:{{{map_caption|}}}|{{{map_caption}}}}}}}}} |float = center |width = {{#if:{{{pushpin_mapsize|}}}|{{{pushpin_mapsize}}}|150}} |default_width = 250 |relief= {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay|}}} |coordinates = {{{coordinates|}}} |label = {{#ifeq: {{lc: {{{pushpin_label_position|}}} }} | none | | {{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}} }} |marksize =6 |outside = {{{pushpin_outside|}}}<!-- pin is outside the map --> |position = {{{pushpin_label_position|}}} }} }} }} }} }} <!-- ***Etymology*** --> | rowclass20 = mergedtoprow | data20 = {{#if:{{{etymology|}}}|නිරුක්තිය: {{{etymology}}} }} <!-- ***Nickname*** --> | rowclass21 = {{#if:{{{etymology|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | data21 = {{#if:{{{nickname|}}}|අපනාමය(න්): <span class="nickname">{{{nickname}}}</span>}} <!-- ***Motto*** --> | rowclass22 = {{#if:{{{etymology|}}}{{{nickname|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | data22 = {{#if:{{{motto|}}}|උද්යෝග පාඨය(න්): {{{motto}}} }} <!-- ***Anthem*** --> | rowclass23 = {{#if:{{{etymology|}}}{{{nickname|}}}{{{motto|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | data23 = {{#if:{{{anthem|}}}|ජාතික ගීය(ගී): {{{anthem}}} }} <!-- ***Map*** --> | rowclass24 = mergedtoprow | data24 = {{#if:{{both|{{{pushpin_map_narrow|}}}|{{{pushpin_map|}}}}}||{{#if:{{{image_map|}}} |{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map}}}|size={{{mapsize|}}}|sizedefault=250px|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|Location of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption|}}}|<br /><small>{{{map_caption}}}</small>}} }}}} | rowclass25 = mergedrow | data25 = {{#if:{{{image_map1|}}}|{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image_map1}}}|size={{{mapsize1|}}}|sizedefault=250px|alt={{{map_alt1|}}}|title={{{map_caption1|Location of {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name}}}}}}}}}}{{#if:{{{map_caption1|}}}|<br /><small>{{{map_caption1}}}</small>}} }} <!-- ***Pushpin Map*** --> | rowclass26 = mergedtoprow | data26 = {{#if:{{{pushpin_map_narrow|}}}||{{#if:{{both| {{{pushpin_map|}}} | {{{coordinates|}}} }}| {{location map|{{{pushpin_map|}}} |border = infobox |alt = {{{pushpin_map_alt|}}} |caption = |float = center |width = {{{pushpin_mapsize|}}} |default_width = 250 |relief= {{{pushpin_relief|}}} |AlternativeMap = {{{pushpin_image|}}} |overlay_image = {{{pushpin_overlay|}}} |coordinates = {{{coordinates|}}} |label = {{#ifeq: {{lc: {{{pushpin_label_position|}}} }} | none | | {{#if:{{{pushpin_label|}}}|{{{pushpin_label}}}|{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{{official_name|}}}}}}} }} |marksize =6 |outside = {{{pushpin_outside|}}}<!-- pin is outside the map --> |position = {{{pushpin_label_position|}}} }}{{#if:{{{pushpin_map_caption|}}}|<small>{{{pushpin_map_caption}}}</small>|{{#if:{{{map_caption|}}}|<small>{{{map_caption}}}</small>}}}} }} }} <!-- ***Coordinates*** --> | rowclass27 = {{#if:{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}{{{pushpin_map|}}}|{{#if:{{{grid_position|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}}}} | data27 = {{#if:{{{coordinates|}}} |[[භූගෝලීය ඛණ්ඩාංක පද්ධතිය|ඛණ්ඩාංක]]{{#if:{{{coor_pinpoint|{{{coor_type|}}}}}}|&#32;({{{coor_pinpoint|{{{coor_type|}}}}}})}}: {{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates|}}}|type:city{{#if:{{{population_total|}}}|{{#iferror:{{#expr:{{formatnum:{{{population_total}}}|R}}+1}}||({{formatnum:{{{population_total}}}|R}})}}}}|{{#if:{{{subdivision_name|}}}|region:{{Country abbreviation|{{{subdivision_name}}}|{{{subdivision_name1|{{{subdivision_name2|{{{subdivision_name3|}}}}}}}}} }} }} }}{{{coordinates_footnotes|}}} }} | rowclass28 = {{#if:{{{image_map|}}}{{{image_map1|}}}{{{pushpin_map|}}}|mergedbottomrow|mergedrow}} | label28 = {{ifempty|{{{grid_name|}}}|Grid&nbsp;position}} | data28 = {{{grid_position|}}} <!-- ***Subdivisions*** --> | rowclass29 = mergedtoprow | label29 = {{{subdivision_type}}} | data29 = {{#if:{{{subdivision_type|}}}|{{{subdivision_name|}}} }} | rowclass30 = mergedrow | label30 = {{{subdivision_type1}}} | data30 = {{#if:{{{subdivision_type1|}}}|{{{subdivision_name1|}}} }} | rowclass31 = mergedrow | label31 = {{{subdivision_type2}}} | data31 = {{#if:{{{subdivision_type2|}}}|{{{subdivision_name2|}}} }} | rowclass32 = mergedrow | label32 = {{{subdivision_type3}}} | data32 = {{#if:{{{subdivision_type3|}}}|{{{subdivision_name3|}}} }} | rowclass33 = mergedrow | label33 = {{{subdivision_type4}}} | data33 = {{#if:{{{subdivision_type4|}}}|{{{subdivision_name4|}}} }} | rowclass34 = mergedrow | label34 = {{{subdivision_type5}}} | data34 = {{#if:{{{subdivision_type5|}}}|{{{subdivision_name5|}}} }} | rowclass35 = mergedrow | label35 = {{{subdivision_type6}}} | data35 = {{#if:{{{subdivision_type6|}}}|{{{subdivision_name6|}}} }} <!--***Established*** --> | rowclass36 = mergedtoprow | label36 = {{{established_title}}} | data36 = {{#if:{{{established_title|}}}|{{{established_date|}}} }} | rowclass37 = mergedrow | label37 = {{{established_title1}}} | data37 = {{#if:{{{established_title1|}}}|{{{established_date1|}}} }} | rowclass38 = mergedrow | label38 = {{{established_title2}}} | data38 = {{#if:{{{established_title2|}}}|{{{established_date2|}}} }} | rowclass39 = mergedrow | label39 = {{{established_title3}}} | data39 = {{#if:{{{established_title3|}}}|{{{established_date3|}}} }} | rowclass40 = mergedrow | label40 = {{{established_title4}}} | data40 = {{#if:{{{established_title4|}}}|{{{established_date4|}}} }} | rowclass41 = mergedrow | label41 = {{{established_title5}}} | data41 = {{#if:{{{established_title5|}}}|{{{established_date5|}}} }} | rowclass42 = mergedrow | label42 = {{{established_title6}}} | data42 = {{#if:{{{established_title6|}}}|{{{established_date6|}}} }} | rowclass43 = mergedrow | label43 = {{{established_title7}}} | data43 = {{#if:{{{established_title7|}}}|{{{established_date7|}}} }} | rowclass44 = mergedrow | label44 = {{{extinct_title}}} | data44 = {{#if:{{{extinct_title|}}}|{{{extinct_date|}}} }} | rowclass45 = mergedrow | label45 = ප්‍රාරම්භකයා | data45 = {{{founder|}}} | rowclass46 = mergedrow | label46 = [[Namesake|Named for]] | data46 = {{{named_for|}}} <!-- ***Seat of government and subdivisions within the settlement*** --> | rowclass47 = mergedtoprow | label47 = {{#if:{{{seat_type|}}}|{{{seat_type}}}|Seat}} | data47 = {{{seat|}}} | rowclass48 = mergedrow | label48 = {{#if:{{{seat1_type|}}}|{{{seat1_type}}}|Former seat}} | data48 = {{{seat1|}}} | rowclass49 = {{#if:{{{seat|}}}{{{seat1|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label49 = {{#if:{{{parts_type|}}}|{{{parts_type}}}|Boroughs}} | data49 = {{#if:{{{parts|}}}{{{p1|}}} |{{#ifeq:{{{parts_style|}}}|para |<b>{{{parts|}}}{{#if:{{both|{{{parts|}}}|{{{p1|}}}}}|&#58;&nbsp;|}}</b>{{comma separated entries|{{{p1|}}}|{{{p2|}}}|{{{p3|}}}|{{{p4|}}}|{{{p5|}}}|{{{p6|}}}|{{{p7|}}}|{{{p8|}}}|{{{p9|}}}|{{{p10|}}}|{{{p11|}}}|{{{p12|}}}|{{{p13|}}}|{{{p14|}}}|{{{p15|}}}|{{{p16|}}}|{{{p17|}}}|{{{p18|}}}|{{{p19|}}}|{{{p20|}}}|{{{p21|}}}|{{{p22|}}}|{{{p23|}}}|{{{p24|}}}|{{{p25|}}}|{{{p26|}}}|{{{p27|}}}|{{{p28|}}}|{{{p29|}}}|{{{p30|}}}|{{{p31|}}}|{{{p32|}}}|{{{p33|}}}|{{{p34|}}}|{{{p35|}}}|{{{p36|}}}|{{{p37|}}}|{{{p38|}}}|{{{p39|}}}|{{{p40|}}}|{{{p41|}}}|{{{p42|}}}|{{{p43|}}}|{{{p44|}}}|{{{p45|}}}|{{{p46|}}}|{{{p47|}}}|{{{p48|}}}|{{{p49|}}}|{{{p50|}}}}} |{{#if:{{{p1|}}}|{{Collapsible list|title={{{parts|}}}|expand={{#switch:{{{parts_style|}}}|coll=|list=y|{{#if:{{{p6|}}}||y}}}}|1={{{p1|}}}|2={{{p2|}}}|3={{{p3|}}}|4={{{p4|}}}|5={{{p5|}}}|6={{{p6|}}}|7={{{p7|}}}|8={{{p8|}}}|9={{{p9|}}}|10={{{p10|}}}|11={{{p11|}}}|12={{{p12|}}}|13={{{p13|}}}|14={{{p14|}}}|15={{{p15|}}}|16={{{p16|}}}|17={{{p17|}}}|18={{{p18|}}}|19={{{p19|}}}|20={{{p20|}}}|21={{{p21|}}}|22={{{p22|}}}|23={{{p23|}}}|24={{{p24|}}}|25={{{p25|}}}|26={{{p26|}}}|27={{{p27|}}}|28={{{p28|}}}|29={{{p29|}}}|30={{{p30|}}}|31={{{p31|}}}|32={{{p32|}}}|33={{{p33|}}}|34={{{p34|}}}|35={{{p35|}}}|36={{{p36|}}}|37={{{p37|}}}|38={{{p38|}}}|39={{{p39|}}}|40={{{p40|}}}|41={{{p41|}}}|42={{{p42|}}}|43={{{p43|}}}|44={{{p44|}}}|45={{{p45|}}}|46={{{p46|}}}|47={{{p47|}}}|48={{{p48|}}}|49={{{p49|}}}|50={{{p50|}}}}} |{{{parts}}} }} }} }} <!-- ***Government type and Leader*** --> | rowclass50 = mergedtoprow | header50 = {{#if:{{{government_type|}}}{{{governing_body|}}}{{{leader_name|}}}{{{leader_name1|}}}{{{leader_name2|}}}{{{leader_name3|}}}{{{leader_name4|}}}|ආණ්ඩුව / පරිපාලනය<span style="font-weight:normal">{{{government_footnotes|}}}</span>}} <!-- ***Government*** --> | rowclass51 = mergedrow | label51 = &nbsp;•&nbsp;අධිකරණ වර්ගය | data51 = {{{government_type|}}} | rowclass52 = mergedrow | label52 = &nbsp;•&nbsp;ඉහළම අධිකරණය | class52 = agent | data52 = {{{governing_body|}}} | rowclass53 = mergedrow | label53 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title}}} | data53 = {{#if:{{{leader_title|}}}|{{{leader_name|}}} {{#if:{{{leader_party|}}}|({{Polparty|{{{subdivision_name}}}|{{{leader_party}}}}})}}}} | rowclass54 = mergedrow | label54 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title1}}} | data54 = {{#if:{{{leader_title1|}}}|{{{leader_name1|}}}}} | rowclass55 = mergedrow | label55 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title2}}} | data55 = {{#if:{{{leader_title2|}}}|{{{leader_name2|}}}}} | rowclass56 = mergedrow | label56 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title3}}} | data56 = {{#if:{{{leader_title3|}}}|{{{leader_name3|}}}}} | rowclass57 = mergedrow | label57 = &nbsp;•&nbsp;{{{leader_title4}}} | data57 = {{#if:{{{leader_title4|}}}|{{{leader_name4|}}}}} <!-- ***Geographical characteristics*** --> <!-- ***Area*** --> | rowclass58 = mergedtoprow | header58 = {{#if:{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_ha|}}}{{{area_urban_acre|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{area_rural_ha|}}}{{{area_rural_acre|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_ha|}}}{{{area_metro_acre|}}}{{{area_blank1_km2|}}}{{{area_blank1_ha|}}}{{{area_blank1_acre|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_blank1_sq_mi|}}} |{{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}} |<!-- displayed below --> |සරිය<span style="font-weight:normal">{{{area_footnotes|}}}</span> }} }} | rowclass59 = {{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}}|mergedtoprow|mergedrow}} | label59 = {{#if:{{both|{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp;|1}}|{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}}}} |සරිය<span style="font-weight:normal">{{{area_footnotes|}}}</span> |&nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{total_type|}}}|{{{total_type}}}|{{#if:{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{population_metro|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}|{{#if:{{{settlement_type|{{{type|}}}}}}|{{{settlement_type|{{{type}}}}}}|නගරය}}|මුළු}}}} }} | data59 = {{#if:{{{area_total_km2|}}}{{{area_total_ha|}}}{{{area_total_acre|}}}{{{area_total_sq_mi|}}}{{{area_total_dunam|}}} |{{තොරතුරුකොටුව_ජනාවාසය/සරියපෙන් |km2 ={{{area_total_km2|}}} |ha ={{{area_total_ha|}}} |acre ={{{area_total_acre|}}} |sqmi ={{{area_total_sq_mi|}}} |dunam={{{area_total_dunam|}}} |link ={{#switch:{{{dunam_link|}}}||on|total=on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} |mag ={{{area_magnitude|}}} }}}} | rowclass60 = mergedrow | label60 = &nbsp;•&nbsp;භූමිය | data60 = {{#if:{{{area_land_km2|}}}{{{area_land_ha|}}}{{{area_land_acre|}}}{{{area_land_sq_mi|}}}{{{area_land_dunam|}}} |{{තොරතුරුකොටුව_ජනාවාසය/සරියපෙන් |km2 ={{{area_land_km2|}}} |ha ={{{area_land_ha|}}} |acre ={{{area_land_acre|}}} |sqmi ={{{area_land_sq_mi|}}} |dunam={{{area_land_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|land|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass61 = mergedrow | label61 = &nbsp;•&nbsp;ජලය | data61 = {{#if:{{{area_water_km2|}}}{{{area_water_ha|}}}{{{area_water_acre|}}}{{{area_water_sq_mi|}}}{{{area_water_dunam|}}} |{{තොරතුරුකොටුව_ජනාවාසය/සරියපෙන් |km2 ={{{area_water_km2|}}} |ha ={{{area_water_ha|}}} |acre ={{{area_water_acre|}}} |sqmi ={{{area_water_sq_mi|}}} |dunam={{{area_water_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|water|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }} {{#if:{{{area_water_percent|}}}| &nbsp;{{{area_water_percent}}}%}}}} | rowclass62 = mergedrow | label62 = &nbsp;•&nbsp;නාගරික<span style="font-weight:normal">{{{area_urban_footnotes|}}}</span> | data62 = {{#if:{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_ha|}}}{{{area_urban_acre|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_urban_dunam|}}} |{{තොරතුරුකොටුව_ජනාවාසය/සරියපෙන් |km2 ={{{area_urban_km2|}}} |ha ={{{area_urban_ha|}}} |acre ={{{area_urban_acre|}}} |sqmi ={{{area_urban_sq_mi|}}} |dunam={{{area_urban_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|urban|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass63 = mergedrow | label63 = &nbsp;•&nbsp;ගම්බද<span style="font-weight:normal">{{{area_rural_footnotes|}}}</span> | data63 = {{#if:{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_ha|}}}{{{area_rural_acre|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}{{{area_rural_dunam|}}} |{{තොරතුරුකොටුව_ජනාවාසය/සරියපෙන් |km2 ={{{area_rural_km2|}}} |ha ={{{area_rural_ha|}}} |acre ={{{area_rural_acre|}}} |sqmi ={{{area_rural_sq_mi|}}} |dunam={{{area_rural_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|rural|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass64 = mergedrow | label64 =&nbsp;•&nbsp;පුරවර<span style="font-weight:normal">{{{area_metro_footnotes|}}}</span> | data64 = {{#if:{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_ha|}}}{{{area_metro_acre|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_metro_dunam|}}} |{{තොරතුරුකොටුව_ජනාවාසය/සරියපෙන් |km2 ={{{area_metro_km2|}}} |ha ={{{area_metro_ha|}}} |acre ={{{area_metro_acre|}}} |sqmi ={{{area_metro_sq_mi|}}} |dunam={{{area_metro_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|metro|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} <!-- ***Area rank*** --> | rowclass65 = mergedrow | label65 = [[භුමියෙහි විශාලත්වය අනුව රටවල් ලැයිස්තුව|භුමිප්‍රමාණ අනුස්ථිතිය]] | data65 = {{{area_rank|}}} | rowclass66 = mergedrow | label66 = &nbsp;•&nbsp;{{{area_blank1_title}}} | data66 = {{#if:{{{area_blank1_km2|}}}{{{area_blank1_ha|}}}{{{area_blank1_acre|}}}{{{area_blank1_sq_mi|}}}{{{area_blank1_dunam|}}} |{{තොරතුරුකොටුව_ජනාවාසය/සරියපෙන් |km2 ={{{area_blank1_km2|}}} |ha ={{{area_blank1_ha|}}} |acre ={{{area_blank1_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank1_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank1_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|blank1|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass67 = mergedrow | label67 = &nbsp;•&nbsp;{{{area_blank2_title}}} | data67 = {{#if:{{{area_blank2_km2|}}}{{{area_blank2_ha|}}}{{{area_blank2_acre|}}}{{{area_blank2_sq_mi|}}}{{{area_blank2_dunam|}}} |{{තොරතුරුකොටුව_ජනාවාසය/සරියපෙන් |km2 ={{{area_blank2_km2|}}} |ha ={{{area_blank2_ha|}}} |acre ={{{area_blank2_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank2_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank2_dunam|}}} |link ={{#ifeq:{{{dunam_link|}}}|blank2|on}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass68 = mergedrow | label68 = &nbsp; | data68 = {{#if:{{{area_note|}}}|<small>{{{area_note}}}</small>}} <!-- ***Dimensions*** --> | rowclass69 = mergedtoprow | header69 = {{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}}{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}}|Dimensions<span style="font-weight:normal">{{{dimensions_footnotes|}}}</span>}} | rowclass70 = mergedrow | label70 = &nbsp;•&nbsp;දිග | data70 = {{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}} | {{තොරතුරුකොටුව_ජනාවාසය/දිගපෙන් |km ={{{length_km|}}} |mi ={{{length_mi|}}} |pref={{{unit_pref}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} | rowclass71 = mergedrow | label71 = &nbsp;•&nbsp;පළල | data71 = {{#if:{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}} |{{තොරතුරුකොටුව_ජනාවාසය/දිගපෙන් |km ={{{width_km|}}} |mi ={{{width_mi|}}} |pref={{{unit_pref}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} <!-- ***Elevation*** --> | rowclass72 = mergedtoprow | label72 = උන්නතාංශය<span style="font-weight:normal">{{{elevation_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_point|}}}|&#32;({{{elevation_point}}})}}</span> | data72 = {{#if:{{{elevation_m|}}}{{{elevation_ft|}}} |{{තොරතුරුකොටුව_ජනාවාසය/දිගපෙන් |m ={{{elevation_m|}}} |ft ={{{elevation_ft|}}} |pref={{{unit_pref}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} | rowclass73 = mergedtoprow | label73 = වැඩිම&nbsp;උස<span style="font-weight:normal">{{{elevation_max_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_max_point|}}}|&#32;({{{elevation_max_point}}})}}</span> | data73 = {{#if:{{{elevation_max_m|}}}{{{elevation_max_ft|}}} |{{තොරතුරුකොටුව_ජනාවාසය/දිගපෙන් |m ={{{elevation_max_m|}}} |ft ={{{elevation_max_ft|}}} |pref={{{unit_pref}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} <!-- ***Elevation max rank*** --> | rowclass74 = mergedrow | label74 = &nbsp;•&nbsp;අනුස්ථිතිය | data74 = {{#if:{{{elevation_max_m|}}}{{{elevation_max_ft|}}}| {{{elevation_max_rank|}}} }} | rowclass75 = {{#if:{{{elevation_min_rank|}}}|mergedrow|mergedbottomrow}} | label75 = අඩුම&nbsp;උස<span style="font-weight:normal">{{{elevation_min_footnotes|}}}{{#if:{{{elevation_min_point|}}}|&#32;({{{elevation_min_point}}})}}</span> | data75 = {{#if:{{{elevation_min_m|}}}{{{elevation_min_ft|}}} |{{තොරතුරුකොටුව_ජනාවාසය/දිගපෙන් |m ={{{elevation_min_m|}}} |ft ={{{elevation_min_ft|}}} |pref={{{unit_pref}}} |name={{{subdivision_name}}} }} }} <!-- ***Elevation min rank*** --> | rowclass76 = mergedrow | label76 = &nbsp;•&nbsp;අනුස්ථිතිය | data76 = {{#if:{{{elevation_min_m|}}}{{{elevation_min_ft|}}}|{{{elevation_min_rank|}}}}} <!-- ***Population*** --> | rowclass77 = mergedtoprow | label77 = ජනගහණය<span style="font-weight:normal">{{#if:{{{population_as_of|}}}|({{{population_as_of}}})}}{{{population_footnotes|}}}</span> | data77 = {{#if:{{{population|}}} | {{formatnum:{{{population}}}}} | {{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | {{#if:{{{population_total|}}} | {{formatnum:{{{population_total}}}}} }} }} }} | rowclass78 = mergedtoprow | header78 = {{#if:{{{population|}}} | |{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | |{{#if:{{{population_total|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}{{{population_metro|}}}{{{population_blank1|}}}{{{population_blank2|}}}{{{population_est|}}} |ජනගහණය<span style="font-weight:normal">{{#if:{{{population_as_of|}}}|({{{population_as_of}}})}}{{{population_footnotes|}}}</span> }} }} }} | rowclass79 = mergedrow | label79 = &nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{total_type|}}}|{{{total_type}}}|{{#if:{{{population_metro|}}}{{{population_urban|}}}{{{population_rural|}}}{{{area_metro_km2|}}}{{{area_metro_sq_mi|}}}{{{area_urban_km2|}}}{{{area_urban_sq_mi|}}}{{{area_rural_km2|}}}{{{area_rural_sq_mi|}}}|{{#if:{{{settlement_type|{{{type|}}}}}}|{{{settlement_type|{{{type}}}}}}|නගරය}}|මුළු}}}} | data79 = {{#if:{{{population|}}} | |{{#ifeq:{{{total_type}}}|&nbsp; | |{{#if:{{{population_total|}}} | {{formatnum:{{{population_total}}}}} }} }} }} | rowclass80 = mergedrow | label80 = &nbsp;•&nbsp;ඇස්තමේන්තුව&nbsp;<span style="font-weight:normal">({{{pop_est_as_of}}}){{{pop_est_footnotes|}}}</span> | data80 = {{#if:{{{population_est|}}}|{{formatnum:{{{population_est}}}}} }} <!-- ***Population rank*** --> | rowclass81 = mergedrow | label81 =&nbsp;•&nbsp;අනුස්ථිතිය | data81 = {{{population_rank|}}} | rowclass82 = mergedrow | label82 = &nbsp;•&nbsp;ඝණත්වය | data82 = {{#if:{{{population_density_km2|}}}{{{population_density_sq_mi|}}}{{{population_total|}}} |{{තොරතුරුකොටුව_ජනාවාසය/ඝනත්පෙන් |/km2 ={{{population_density_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_sq_mi|}}} |pop ={{{population_total|}}} |dunam={{{area_total_dunam|}}} |ha ={{{area_total_ha|}}} |km2 ={{{area_total_km2|}}} |acre ={{{area_total_acre|}}} |sqmi ={{{area_total_sq_mi|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} <!-- ***Population density rank*** --> | rowclass83 = mergedrow | label83 = &nbsp;•&nbsp;ඝණත්ව&nbsp;අනුස්ථිතිය | data83 = {{{population_density_rank|}}} | rowclass84 = mergedrow | label84 = &nbsp;•&nbsp;[[නාගරික සරිය|නාගරික]]<span style="font-weight:normal">{{{population_urban_footnotes|}}}</span> | data84 = {{#if:{{{population_urban|}}}| {{formatnum:{{{population_urban}}}}} }} | rowclass85 = mergedrow | label85 = &nbsp;•&nbsp;නාගරික&nbsp;ඝණත්වය | data85 = {{#if:{{{population_density_urban_km2|}}}{{{population_density_urban_sq_mi|}}}{{{population_urban|}}} |{{තොරතුරුකොටුව_ජනාවාසය/ඝනත්පෙන් |/km2 ={{{population_density_urban_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_urban_sq_mi|}}} |pop ={{{population_urban|}}} |ha ={{{area_urban_ha|}}} |km2 ={{{area_urban_km2|}}} |acre ={{{area_urban_acre|}}} |sqmi ={{{area_urban_sq_mi|}}} |dunam={{{area_urban_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass86 = mergedrow | label86 = &nbsp;•&nbsp;[[ගම්බද සරිය|ගම්බද]]<span style="font-weight:normal">{{{population_rural_footnotes|}}}</span> | data86 = {{#if:{{{population_rural|}}}|{{formatnum:{{{population_rural}}}}}}} | rowclass87 = mergedrow | label87 = &nbsp;•&nbsp;ගම්බද&nbsp;ඝණත්වය | data87 = {{#if:{{{population_density_rural_km2|}}}{{{population_density_rural_sq_mi|}}}{{{population_rural|}}} |{{තොරතුරුකොටුව_ජනාවාසය/ඝනත්පෙන් |/km2 ={{{population_density_rural_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_rural_sq_mi|}}} |pop ={{{population_rural|}}} |ha ={{{area_rural_ha|}}} |km2 ={{{area_rural_km2|}}} |acre ={{{area_rural_acre|}}} |sqmi ={{{area_rural_sq_mi|}}} |dunam={{{area_rural_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass88 = mergedrow | label88 =&nbsp;•&nbsp;[[පුරවර සරිය|පුරවර]]<span style="font-weight:normal">{{{population_metro_footnotes|}}}</span> | data88 = {{#if:{{{population_metro|}}}| {{formatnum:{{{population_metro}}}}} }} | rowclass89 = mergedrow | label89 = &nbsp;•&nbsp;පුරවර&nbsp;ඝණත්වය | data89 = {{#if:{{{population_density_metro_km2|}}}{{{population_density_metro_sq_mi|}}}{{{population_metro|}}} |{{තොරතුරුකොටුව_ජනාවාසය/ඝනත්පෙන් |/km2 ={{{population_density_metro_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_metro_sq_mi|}}} |pop ={{{population_metro|}}} |ha ={{{area_metro_ha|}}} |km2 ={{{area_metro_km2|}}} |acre ={{{area_metro_acre|}}} |sqmi ={{{area_metro_sq_mi|}}} |dunam={{{area_metro_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass90 = mergedrow | label90 = &nbsp;•&nbsp;{{{population_blank1_title|}}}<span style="font-weight:normal">{{{population_blank1_footnotes|}}}</span> | data90 = {{#if:{{{population_blank1|}}}|{{formatnum:{{{population_blank1}}}}}}} | rowclass91 = mergedrow | label91 = &nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{population_blank1_title|}}}|{{{population_blank1_title}}} ජන ඝණත්වය|ජන ඝණත්වය}} | data91 = {{#if:{{{population_density_blank1_km2|}}}{{{population_density_blank1_sq_mi|}}}{{{population_blank1|}}} |{{තොරතුරුකොටුව_ජනාවාසය/ඝනත්පෙන් |/km2 ={{{population_density_blank1_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_blank1_sq_mi|}}} |pop ={{{population_blank1|}}} |ha ={{{area_blank1_ha|}}} |km2 ={{{area_blank1_km2|}}} |acre ={{{area_blank1_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank1_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank1_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass92 = mergedrow | label92 = &nbsp;•&nbsp;{{{population_blank2_title|}}}<span style="font-weight:normal">{{{population_blank2_footnotes|}}}</span> | data92 = {{#if:{{{population_blank2|}}}|{{formatnum:{{{population_blank2}}}}}}} | rowclass93 = mergedrow | label93 = &nbsp;•&nbsp;{{#if:{{{population_blank2_title|}}}|{{{population_blank2_title}}}ජන ඝණත්වය|ජන ඝණත්වය}} | data93 = {{#if:{{{population_density_blank2_km2|}}}{{{population_density_blank2_sq_mi|}}}{{{population_blank2|}}} |{{තොරතුරුකොටුව_ජනාවාසය/ඝනත්පෙන් |/km2 ={{{population_density_blank2_km2|}}} |/sqmi={{{population_density_blank2_sq_mi|}}} |pop ={{{population_blank2|}}} |ha ={{{area_blank2_ha|}}} |km2 ={{{area_blank2_km2|}}} |acre ={{{area_blank2_acre|}}} |sqmi ={{{area_blank2_sq_mi|}}} |dunam={{{area_blank2_dunam|}}} |pref ={{{unit_pref}}} |name ={{{subdivision_name}}} }}}} | rowclass94 = mergedrow | label94 = &nbsp; | data94 = {{#if:{{{population_note|}}}|<small>{{{population_note}}}</small>}} | rowclass95 = mergedtoprow | label95 = [[ජනනාමය|ජනනාමය(න්)]] | data95 = {{{population_demonym|}}} <!-- ***Demographics 1*** --> | rowclass96 = mergedtoprow | header96 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{{demographics_type1}}}<span style="font-weight:normal">{{{demographics1_footnotes|}}}</span>}} | rowclass97 = mergedrow | label97 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title1}}} | data97 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title1|}}}|{{{demographics1_info1|}}}}}}} | rowclass98 = mergedrow | label98 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title2}}} | data98 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title2|}}}|{{{demographics1_info2|}}}}}}} | rowclass99 = mergedrow | label99 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title3}}} | data99 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title3|}}}|{{{demographics1_info3|}}}}}}} | rowclass100 = mergedrow | label100 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title4}}} | data100 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title4|}}}|{{{demographics1_info4|}}}}}}} | rowclass101 = mergedrow | label101 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title5}}} | data101 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title5|}}}|{{{demographics1_info5|}}}}}}} | rowclass102 = mergedrow | label102 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title6}}} | data102 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title6|}}}|{{{demographics1_info6|}}}}}}} | rowclass103 = mergedrow | label103 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics1_title7}}} | data103 = {{#if:{{{demographics_type1|}}} |{{#if:{{{demographics1_title7|}}}|{{{demographics1_info7|}}}}}}} <!-- ***Demographics 2*** --> | rowclass104 = mergedtoprow | header104 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{{demographics_type2}}}<span style="font-weight:normal">{{{demographics2_footnotes|}}}</span>}} | rowclass105 = mergedrow | label105 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title1}}} | data105 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title1|}}}|{{{demographics2_info1|}}}}}}} | rowclass106 = mergedrow | label106 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title2}}} | data106 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title2|}}}|{{{demographics2_info2|}}}}}}} | rowclass107 = mergedrow | label107 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title3}}} | data107 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title3|}}}|{{{demographics2_info3|}}}}}}} | rowclass108 = mergedrow | label108 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title4}}} | data108 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title4|}}}|{{{demographics2_info4|}}}}}}} | rowclass109 = mergedrow | label109 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title5}}} | data109 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title5|}}}|{{{demographics2_info5|}}}}}}} | rowclass110 = mergedrow | label110 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title6}}} | data110 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title6|}}}|{{{demographics2_info6|}}}}}}} | rowclass111 = mergedrow | label111 = &nbsp;•&nbsp;{{{demographics2_title7}}} | data111 = {{#if:{{{demographics_type2|}}} |{{#if:{{{demographics2_title7|}}}|{{{demographics2_info7|}}}}}}} <!-- ***Time Zones*** --> | rowclass112 = mergedtoprow | label112 = {{#if:{{{timezone2|}}}|[[{{#if:{{{timezone_link|}}}|{{{timezone_link}}}|වේලා කලාපය}}|වේලා කලාප]] |[[{{#if:{{{timezone_link|}}}|{{{timezone_link}}}|වේලා කලාපය}}|වේලා කලාප]]}} | data112 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{{timezone1|{{{timezone}}}}}} {{#if:{{{utc_offset1|{{{utc_offset|}}} }}}|([[UTC{{{utc_offset1|{{{utc_offset}}}}}}]])}} }} | rowclass113 = mergedrow | label113 = <nowiki /> | data113 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{#if:{{{timezone2|}}}|{{{timezone2}}} {{#if:{{{utc_offset2|{{{utc_offset2|}}} }}}|([[UTC{{{utc_offset2|{{{utc_offset2}}}}}}]])}} }} }} | rowclass114 = mergedrow | label114 = <span style="white-space:nowrap">&nbsp;•&nbsp;ගිම්හානය ([[දිවාකාල සුරැකුම් වේලාව|DST]])</span> | data114 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{#if:{{{timezone1_DST|{{{timezone_DST|}}}}}}|{{{timezone1_DST|{{{timezone_DST|}}}}}} ([[UTC{{{utc_offset1_DST|{{{utc_offset_DST|}}}}}}]])}} }} | rowclass115 = mergedrow | label115 = <nowiki /> | data115 = {{#if:{{{timezone1|{{{timezone|}}}}}}|{{#if:{{{timezone1_DST|{{{timezone_DST|}}}}}}|{{#if:{{{timezone2_DST|}}}|{{{timezone2_DST}}} ([[UTC{{{utc_offset2_DST|}}}]])}} }} }} <!-- ***Postal Code(s)*** --> | rowclass116 = mergedtoprow | label116 = {{{postal_code_type}}} | class116 = adr | data116 = {{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|<span class="postal-code">{{{postal_code}}}</span>}}}} | rowclass117 = {{#if:{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|1}}}}|mergedbottomrow|mergedtoprow}} | label117 = {{{postal2_code_type}}} | class117 = adr | data117 = {{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|<span class="postal-code">{{{postal2_code}}}</span>}} }} }} <!-- ***Area Code(s)*** --> | rowclass118 = {{#if:{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|1}}}}{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|1}}}}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label118 = {{#if:{{{area_code_type|}}}|{{{area_code_type}}}|[[දුරකථන අංක යෙදීම් සැලැස්ම|දුරකථන කේත(ය)]]}} | data118 = {{{area_code|}}} <!-- Geocode--> | rowclass119 = {{#if:{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|1}}}}{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|1}}}}}}{{{area_code|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label119 = [[භූකේතය]] | class119 = nickname | data119 = {{{geocode|}}} <!-- ISO Code--> | rowclass120 = {{#if:{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|1}}}}{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|1}}}}}}{{{area_code|}}}{{{geocode|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label120 = [[ISO 3166 කේතය]] | class120 = nickname | data120 = {{{iso_code|}}} <!-- Vehicle registration plate--> | rowclass121 = {{#if:{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal_code|}}}|1}}}}{{#if:{{{postal_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code_type|}}}|{{#if:{{{postal2_code|}}}|1}}}}}}{{{area_code|}}}{{{geocode|}}}{{{iso_code|}}}|mergedrow|mergedtoprow}} | label121 = {{#if:{{{registration_plate_type|}}}|{{{registration_plate_type}}}|[[වාහන ලියාපදිංචිය]]}} | data121 = {{{registration_plate|}}} <!-- ***Blank Fields (two sections)*** --> | rowclass122 = mergedtoprow | label122 = {{{blank_name_sec1|{{{blank_name|}}}}}} | data122 = {{#if:{{{blank_name_sec1|{{{blank_name|}}}}}}|{{{blank_info_sec1|{{{blank_info|}}}}}}}} | rowclass123 = mergedrow | label123 = {{{blank1_name_sec1|{{{blank1_name|}}}}}} | data123 = {{#if:{{{blank1_name_sec1|{{{blank1_name|}}}}}}|{{{blank1_info_sec1|{{{blank1_info|}}}}}}}} | rowclass124 = mergedrow | label124 = {{{blank2_name_sec1|{{{blank2_name|}}}}}} | data124 = {{#if:{{{blank2_name_sec1|{{{blank2_name|}}}}}}|{{{blank2_info_sec1|{{{blank2_info|}}}}}}}} | rowclass125 = mergedrow | label125 = {{{blank3_name_sec1|{{{blank3_name|}}}}}} | data125 = {{#if:{{{blank3_name_sec1|{{{blank3_name|}}}}}}|{{{blank3_info_sec1|{{{blank3_info|}}}}}}}} | rowclass126 = mergedrow | label126 = {{{blank4_name_sec1|{{{blank4_name|}}}}}} | data126 = {{#if:{{{blank4_name_sec1|{{{blank4_name|}}}}}}|{{{blank4_info_sec1|{{{blank4_info|}}}}}}}} | rowclass127 = mergedrow | label127 = {{{blank5_name_sec1|{{{blank5_name|}}}}}} | data127 = {{#if:{{{blank5_name_sec1|{{{blank5_name|}}}}}}|{{{blank5_info_sec1|{{{blank5_info|}}}}}}}} | rowclass128 = mergedrow | label128 = {{{blank6_name_sec1|{{{blank6_name|}}}}}} | data128 = {{#if:{{{blank6_name_sec1|{{{blank6_name|}}}}}}|{{{blank6_info_sec1|{{{blank6_info|}}}}}}}} | rowclass129 = mergedrow | label129 = {{{blank7_name_sec1|{{{blank7_name|}}}}}} | data129 = {{#if:{{{blank7_name_sec1|{{{blank7_name|}}}}}}|{{{blank7_info_sec1|{{{blank7_info|}}}}}}}} | rowclass130 = mergedtoprow | label130 = {{{blank_name_sec2}}} | data130 = {{#if:{{{blank_name_sec2|}}}|{{{blank_info_sec2|}}}}} | rowclass131 = mergedrow | label131 = {{{blank1_name_sec2}}} | data131 = {{#if:{{{blank1_name_sec2|}}}|{{{blank1_info_sec2|}}}}} | rowclass132 = mergedrow | label132 = {{{blank2_name_sec2}}} | data132 = {{#if:{{{blank2_name_sec2|}}}|{{{blank2_info_sec2|}}}}} | rowclass133 = mergedrow | label133 = {{{blank3_name_sec2}}} | data133 = {{#if:{{{blank3_name_sec2|}}}|{{{blank3_info_sec2|}}}}} | rowclass134 = mergedrow | label134 = {{{blank4_name_sec2}}} | data134 = {{#if:{{{blank4_name_sec2|}}}|{{{blank4_info_sec2|}}}}} | rowclass135 = mergedrow | label135 = {{{blank5_name_sec2}}} | data135 = {{#if:{{{blank5_name_sec2|}}}|{{{blank5_info_sec2|}}}}} | rowclass136 = mergedrow | label136 = {{{blank6_name_sec2}}} | data136 = {{#if:{{{blank6_name_sec2|}}}|{{{blank6_info_sec2|}}}}} | rowclass137 = mergedrow | label137 = {{{blank7_name_sec2}}} | data137 = {{#if:{{{blank7_name_sec2|}}}|{{{blank7_info_sec2|}}}}} <!-- ***Website*** --> | rowclass138 = mergedtoprow | label138 = වෙබ් අඩවිය | data138 = {{#if:{{{website|}}}|{{{website}}}}} | class162 = maptable | data162 = {{#if:{{{module|}}}|<table style="padding:0;border:none;margin:-3px;width:auto;min-width:100%;font-size:100%;clear:none;float:none;background-color:transparent"><tr><td colspan="2" style="text-align:center">{{{module}}}</td></tr></table> }} <!-- ***Footnotes*** --> | belowstyle = text-align:left; font-size:smaller | belowrowclass = mergedtoprow | below = {{{footnotes|}}} }}<includeonly>{{#switch:{{{coordinates_region|}}}|CA-X|US-X|IN-X=[[Category:Infobox settlement uses with imprecise region codes]] }}{{#if:{{{image_dot_map|}}}{{{dot_mapsize|}}}{{{dot_map_base_alt|}}}{{{dot_map_alt|}}}{{{dot_map_caption|}}}{{{dot_x|}}}{{{dot_y|}}}|[[Category:Pages using infobox settlement with a dot map]] }}</includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox settlement with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview = Page using [[Template:Infobox settlement]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y | alt | anthem | area_blank1_acre | area_blank1_dunam | area_blank1_ha | area_blank1_km2 | area_blank1_sq_mi | area_blank1_title | area_blank2_acre | area_blank2_dunam | area_blank2_ha | area_blank2_km2 | area_blank2_sq_mi | area_blank2_title | area_code | area_code_type | area_footnotes | area_land_acre | area_land_dunam | area_land_ha | area_land_km2 | area_land_sq_mi | area_magnitude | area_metro_acre | area_metro_dunam | area_metro_footnotes | area_metro_ha | area_metro_km2 | area_metro_sq_mi | area_note | area_rank | area_rural_acre | area_rural_dunam | area_rural_footnotes | area_rural_ha | area_rural_km2 | area_rural_sq_mi | area_total_acre | area_total_dunam | area_total_ha | area_total_km2 | area_total_sq_mi | area_urban_acre | area_urban_dunam | area_urban_footnotes | area_urban_ha | area_urban_km2 | area_urban_sq_mi | area_water_acre | area_water_dunam | area_water_ha | area_water_km2 | area_water_percent | area_water_sq_mi | blank_emblem_alt | blank_emblem_link | blank_emblem_size | blank_emblem_type | blank_info | blank_info_sec1 | blank_info_sec2 | blank_name | blank_name_sec1 | blank_name_sec2 | blank1_info | blank1_info_sec1 | blank1_info_sec2 | blank1_name | blank1_name_sec1 | blank1_name_sec2 | blank2_info | blank2_info_sec1 | blank2_info_sec2 | blank2_name | blank2_name_sec1 | blank2_name_sec2 | blank3_info | blank3_info_sec1 | blank3_info_sec2 | blank3_name | blank3_name_sec1 | blank3_name_sec2 | blank4_info | blank4_info_sec1 | blank4_info_sec2 | blank4_name | blank4_name_sec1 | blank4_name_sec2 | blank5_info | blank5_info_sec1 | blank5_info_sec2 | blank5_name | blank5_name_sec1 | blank5_name_sec2 | blank6_info | blank6_info_sec1 | blank6_info_sec2 | blank6_name | blank6_name_sec1 | caption | blank6_name_sec2 | blank7_info | blank7_info_sec1 | blank7_info_sec2 | blank7_name | blank7_name_sec1 | blank7_name_sec2 | coor_pinpoint | coor_type | coordinates | coordinates_footnotes | demographics_type1 | demographics_type2 | demographics1_footnotes | demographics1_info1 | demographics1_info2 | demographics1_info3 | demographics1_info4 | demographics1_info5 | demographics1_info6 | demographics1_info7 | demographics1_title1 | demographics1_title2 | demographics1_title3 | demographics1_title4 | demographics1_title5 | demographics1_title6 | demographics1_title7 | demographics2_footnotes | demographics2_info1 | demographics2_info2 | demographics2_info3 | demographics2_info4 | demographics2_info5 | demographics2_info6 | demographics2_info7 | demographics2_title1 | demographics2_title2 | demographics2_title3 | demographics2_title4 | demographics2_title5 | demographics2_title6 | demographics2_title7 | dimensions_footnotes | dunam_link | elevation_footnotes | elevation_ft | elevation_m | elevation_max_footnotes | elevation_max_ft | elevation_max_m | elevation_max_point | elevation_max_rank | elevation_min_footnotes | elevation_min_ft | elevation_min_m | elevation_min_point | elevation_min_rank | elevation_point | embed | established_date | established_date1 | established_date2 | established_date3 | established_date4 | established_date5 | established_date6 | established_date7 | established_title | established_title1 | established_title2 | established_title3 | established_title4 | established_title5 | established_title6 | established_title7 | etymology | extinct_date | extinct_title | flag_alt | flag_border | flag_link | flag_size | footnotes| founder | geocode | governing_body | government_footnotes | government_type | grid_name | grid_position | image | image_alt | image_blank_emblem | image_caption | image_flag | image_map | image_map1 | image_seal | image_shield | image_skyline | image_size | imagesize | iso_code | leader_name | leader_name1 | leader_name2 | leader_name3 | leader_name4 | leader_party | leader_title | leader_title1 | leader_title2 | leader_title3 | leader_title4 | length_km | length_mi | map_alt | map_alt1 | map_caption | map_caption1 | mapsize | mapsize1 | module | motto | name | named_for | native_name | native_name_lang | nickname | official_name | other_name | p1 | p10 | p11 | p12 | p13 | p14 | p15 | p16 | p17 | p18 | p19 | p2 | p20 | p21 | p22 | p23 | p24 | p25 | p26 | p27 | p28 | p29 | p3 | p30 | p31 | p32 | p33 | p34 | p35 | p36 | p37 | p38 | p39 | p4 | p40 | p41 | p42 | p43 | p44 | p45 | p46 | p47 | p48 | p49 | p5 | p50 | p6 | p7 | p8 | p9 | parts | parts_style | parts_type | pop_est_as_of | pop_est_footnotes | population | population_as_of | population_blank1 | population_blank1_footnotes | population_blank1_title | population_blank2 | population_blank2_footnotes | population_blank2_title | population_demonym | population_density_blank1_km2 | population_density_blank1_sq_mi | population_density_blank2_km2 | population_density_blank2_sq_mi | population_density_km2 | population_density_metro_km2 | population_density_metro_sq_mi | population_density_rank | population_density_rural_km2 | population_density_rural_sq_mi | population_density_sq_mi | population_density_urban_km2 | population_density_urban_sq_mi | population_est | population_footnotes | population_metro | population_metro_footnotes | population_note | population_rank | population_rural | population_rural_footnotes | population_total | population_urban | population_urban_footnotes | postal_code | postal_code_type | postal2_code | postal2_code_type | pushpin_image | pushpin_label | pushpin_label_position | pushpin_map | pushpin_map_alt | pushpin_map_caption | pushpin_map_narrow | pushpin_mapsize | pushpin_outside | pushpin_overlay | pushpin_relief | registration_plate | registration_plate_type | seal_alt | seal_link | seal_size | seal_type | seat | seat_type | seat1 | seat1_type | settlement_type | shield_alt | shield_link | shield_size | subdivision_name | subdivision_name1 | subdivision_name2 | subdivision_name3 | subdivision_name4 | subdivision_name5 | subdivision_name6 | subdivision_type | subdivision_type1 | subdivision_type2 | subdivision_type3 | subdivision_type4 | subdivision_type5 | subdivision_type6 | timezone | timezone_link | timezone_DST | timezone1 | timezone1_DST | timezone2 | timezone2_DST | total_type | translit_lang1 | translit_lang1_info | translit_lang1_info1 | translit_lang1_info2 | translit_lang1_info3 | translit_lang1_info4 | translit_lang1_info5 | translit_lang1_info6 | translit_lang1_type | translit_lang1_type1 | translit_lang1_type2 | translit_lang1_type3 | translit_lang1_type4 | translit_lang1_type5 | translit_lang1_type6 | translit_lang2 | translit_lang2_info | translit_lang2_info1 | translit_lang2_info2 | translit_lang2_info3 | translit_lang2_info4 | translit_lang2_info5 | translit_lang2_info6 | translit_lang2_type | translit_lang2_type1 | translit_lang2_type2 | translit_lang2_type3 | translit_lang2_type4 | translit_lang2_type5 | translit_lang2_type6 | type | unit_pref | utc_offset | utc_offset_DST | utc_offset1 | utc_offset1_DST | utc_offset2 | utc_offset2_DST | website | width_km | width_mi }}{{#if:{{{latd|}}}{{{longd|}}}{{{latm|}}}{{{longm|}}}{{{lats|}}}{{{longs|}}}{{{latNS|}}}{{{longEW|}}}{{{coordinates_display|}}}{{{coordinates_type|}}}{{{coordinates_format|}}}{{{coordinates_region|}}}|{{main other|[[Category:Pages using infobox settlement with unknown parameters|ω]]}}}}{{#if:{{{image|}}}|[[Category:Pages using infobox settlement with the image parameter|{{#if:{{{image_skyline|}}}|!}}{{PAGENAME}}]]}}{{#if:{{{coordinates_wikidata|}}}{{{wikidata|}}} |[[Category:Pages using infobox settlement with the wikidata parameter]] }}<noinclude> {{Documentation}} <!--Please add this template's categories to the /doc subpage, not here - thanks!--> </noinclude> joey901aokr65hlkqarqfa880nd5oqo 0 20477 792909 780962 2026-06-05T17:59:53Z Юрий Д.К. 79340 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Eritrea (53094845356).jpg]] → [[File:Madote Island in Eritrea.jpg]] 792909 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = එරිත්‍රියා ජනපදය | common_name = එරිත්‍රියාව | native_name = {{native name|ti|ሃገረ ኤርትራ}}<br />{{nowrap|{{small|{{transliteration|ti|Hagere Ertra}}}}}} | image_flag = Flag of Eritrea.svg | image_coat = Emblem of Eritrea (or argent azur).svg | symbol_type = රාජ්‍ය ලාංඡනය | national_anthem = {{native name|ti|ኤርትራ ኤርትራ ኤርትራ}}<br />"[[එරිත්‍රියා, එරිත්‍රියා, එරිත්‍රියා]]"{{parabr}}{{center|[[File:National Anthem of Eritrea by US Navy Band.ogg|center]]}} | image_map = {{Switcher|[[File:Eritrea (orthographic projection).svg|frameless]]|Show globe|[[File:Location Eritrea AU Africa.svg|upright=1.15|frameless]]|Show map of Africa|default=1}} | map_caption = | image_map2 = | capital = අස්මරා | coordinates = {{Coord|15|20|N|38|55|E|type:city}} | largest_city = අස්මරා | official_languages = නොමැත ''<ref name="auto3">{{cite web |url=http://www.shaebia.org/constitution.html#CHAP1_ |archive-url=https://web.archive.org/web/20110503234856/http://www.shaebia.org/constitution.html#CHAP1_ |archive-date=3 May 2011 |title=Constitution of the State of Eritrea |publisher=Shaebia.org |access-date=2 May 2010}}</ref> | national_languages = {{unbulleted list |[[ටිග්‍රින්යා භාෂාව]] |[[අරාබි භාෂාව]] |[[බීජා භාෂාව]] |[[ටිග්‍රි භාෂාව]] |[[කුනාම භාෂාව]] |[[සහෝ භාෂාව]] |[[බිලන් භාෂාව]] |[[නාරා භාෂාව]] |[[අෆාර් භාෂාව]]}} | languages_type = වැඩ කරන භාෂා | languages = {{unbulleted list|[[ටිග්‍රින්යා භාෂාව]]|[[අරාබි භාෂාව]]|[[ඉංග්‍රිසි භාෂාව]]<ref name="MOI Eritrea">{{cite web |url=https://shabait.com/2009/10/01/eritrea-at-a-glance/ |title=Eritrea at a Glance |date=1 October 2009 |publisher=Eritrea Ministry of Information |access-date=9 September 2020}}</ref>}} | ethnic_groups = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |81% [[සෙමිටික් භාෂා]] |—80% [[ගීස්]] |——50% [[ටිග්‍රින්‍යා ජනතාව]] |——30% [[ටිග්‍රි ජනතාව]] |——>1% [[ඩහාලික් භාෂාව]] |—1% [[අරාබි]] |——1% [[රෂායිඩා ජනතාව]] |——>1% [[ටාසි-අඩෙනි අරාබි]] |13% [[කුෂිටික් භාෂා]] |—8% [[සහෝ-අෆාර් භාෂා]] |——4% [[අෆාර් මිනිසුන්]] |——4% [[සහෝ මිනිසුන්]] |—2% [[බෙජා මිනිසුන්]] |—3% [[අගාව් මිනිසුන්]] |——3% [[බිලන් මිනිසුන්]] |6% [[නිලෝ-සහරන් භාෂා]] |——4% [[කුණාම ජනතාව]] |——2% [[නාරා මිනිසුන්]] }} | ethnic_groups_ref = <ref name="Ciaethn">{{cite web | title = Eritrea | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/attachments/summaries/ER-summary.pdf | work = [[The World Factbook]] | publisher = [[Central Intelligence Agency]] | access-date = 10 June 2020 | archive-date = 27 February 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200227144113/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/attachments/summaries/ER-summary.pdf }}</ref><ref>{{Citation |title=Eritrea |date=2022-09-23 |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/eritrea/#people-and-society |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |language=en |access-date=2022-10-03 |archive-date=2021-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121011902/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/eritrea/#people-and-society }}{{PD-notice}}</ref> | ethnic_groups_year = 2021 | religion = [[එරිත්‍රියාවේ ආගම්]] බලන්න | demonym = එරිත්‍රියානු | government_type = [[ඒකීය]], [[එක පක්ෂ රාජ්‍යය]], [[ඒකාධිපතිත්වය]], [[ජනාධිපති ජනරජය]] ඒකාධිපති පාලනයක් යටතේ<ref name="UNHRC">{{cite web|url= http://www.ohchr.org/EN/HRBodies/HRC/CoIEritrea/Pages/ReportCoIEritrea.aspx| title = Report of the commission of inquiry on human rights in Eritrea | website= UNHRC website | date=8 June 2015 |access-date=9 June 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.hrw.org/world-report/2017/country-chapters/eritrea |title=Eritrea: Events of 2016 |date=12 January 2017 |website=Human Rights Watch}}</ref><ref name="Eritrea's Silent Totalitarianism - McGill Journal of Political Studies">{{cite web |url=https://mjps.ssmu.ca/2018/02/21/eritreas-silent-totalitarianism/|title=Eritrea's Silent Totalitarianism |first=Asma |last=Saad |date=21 February 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-44771292 |title=Making peace with 'Africa's North Korea'|first=Fergal|last=Keane|work=BBC News|date=10 July 2018}}</ref><ref>{{cite news |last1=Taylor |first1=Adam |title=The brutal dictatorship the world keeps ignoring |url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2015/06/12/the-brutal-dictatorship-the-world-keeps-ignoring/ |access-date=20 May 2019 |newspaper=[[The Washington Post]] |date=12 June 2015 |language=en}}</ref> | leader_title1 = ජනාධිපති | leader_name1 = [[යෙසායාස් අෆ්වර්කි]] | legislature = ජාතික සභාව | sovereignty_type = නිදහස | sovereignty_note = [[ඉතියෝපියාව]] සිට | established_event1 = [[එරිත්‍රියානු නිදහස් යුද්ධය]] | established_date1 = 1961 සැප්තැම්බර් 1 | established_event2 = ''[[De facto]]'' | established_date2 = 1991 මැයි 24 | established_event3 = 1993 එරිත්‍රියානු නිදහස් ජනමත විචාරණය | established_date3 = 1993 මැයි 24 | area_km2 = 124,330 | area_rank = 97 වෙනි <!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | area_sq_mi = 48,004 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = <1% | population_estimate = මිලියන 3.6-6.7<ref name="UNDESA_WPP_2019_total_population">{{cite web | title= World Population Prospects 2019 | website= [[United Nations Department of Economic and Social Affairs|UN DESA]] |year = 2019 | url = https://population.un.org/wpp/Download/Files/1_Indicators%20(Standard)/EXCEL_FILES/1_Population/WPP2019_POP_F01_1_TOTAL_POPULATION_BOTH_SEXES.xlsx | access-date = 2021-02-28 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210227235642/https://population.un.org/wpp/Download/Files/1_Indicators%20(Standard)/EXCEL_FILES/1_Population/WPP2019_POP_F01_1_TOTAL_POPULATION_BOTH_SEXES.xlsx |archive-date= 2021-02-27 |url-status=live }}</ref><ref name="COMESA_ERpop_2019">{{cite web | title= Eritrea – Indicators – Population (million people), 2018 | website= [[Common Market for Eastern and Southern Africa]] |year = 2019 | url = https://comstat.comesa.int/lqpaqnf/comesa-in-figures-2019?tsId=1000510 | access-date = 2021-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228195303/https://comstat.comesa.int/lqpaqnf/comesa-in-figures-2019?tsId=1000510 |archive-date= 2021-02-28 |url-status=live }}</ref>{{efn|name=Population | Eritrea has never conducted an official government census.<ref name="PHS2010_full">{{cite web | title= Eritrea – Population and Health Survey 2010 | website= [[National Statistics Office (Eritrea)|National Statistics Office]], [[Fafo Institute for Applied International Studies]] |year = 2010 | url =https://www.unicef.org/eritrea/ECO_resources_populationhealthsurvey2010.pdf | access-date = 2021-03-03 |archive-url= https://web.archive.org/web/20190606121847/https://www.unicef.org/eritrea/ECO_resources_populationhealthsurvey2010.pdf |archive-date= 2019-06-06 |url-status=live }}</ref>}} | population_estimate_year = 2020 | GDP_PPP = ඇ.ඩො. බිලියන 9.70<ref name="CIAF">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/real-gdp-purchasing-power-parity/country-comparison/ |title=The State of Eritrea |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |access-date=1 December 2021}}</ref> | GDP_PPP_year = 2017 {{needs update|date=October 2023}} | GDP_PPP_per_capita = ඇ.ඩො. 2,670<ref name="CIAF"/> | GDP_nominal = ඇ.ඩො. බිලියන 5.81<ref name="CIAF"/> | GDP_nominal_year = 2017 {{needs update|date=October 2023}} | GDP_nominal_per_capita = ඇ.ඩො. 1600<ref name="CIAF"/> | Gini = <!--number only--> | Gini_year = | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = | Gini_rank = | HDI = 0.459 <!--number only--> | HDI_year = 2019<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = වැඩිවීම<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15 December 2020|publisher=United Nations Development Programme|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=16 December 2020}}</ref> | HDI_rank = 180 වෙනි | currency = එරිත්‍රියානු නක්ෆා | currency_code = ERN | time_zone = [[East Africa Time|EAT]] | utc_offset = +3 | utc_offset_DST = +3 | time_zone_DST = නිරීක්ෂණය නොකෙරේ | drives_on = දකුණ | calling_code = [[+291]] | cctld = [[.er]] | footnotes = {{notelist}} }} '''එරිත්‍රියාව''' ({{IPAc-en|ˌ|ɛr|ᵻ|ˈ|t|r|iː|ə|audio=LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-Eritrea.wav}} {{respell|ERR|ih|TREE|ə}} or {{IPAc-en|-|ˈ|t|r|eɪ|-}} {{respell|-|TRAY|-}};<ref>{{cite Dictionary.com|Eritrea}}</ref><ref name=":0">{{cite Merriam-Webster|Eritrea|access-date=2010-05-02}}</ref><ref>[http://www.iso.org/iso/nl_vi-13_name_change_for_eritrea.pdf ISO 3166-1 Newsletter VI-13] International Organization for Standardization</ref>), නිල වශයෙන් '''එරිත්‍රියා ජනපදය''', නැගෙනහිර අප්‍රිකානු කලාපයේ පිහිටි රටකි, එහි අගනුවර සහ විශාලතම නගරය අස්මාරා වේ. එය දකුණින් ඉතියෝපියාව, බටහිරින් සුඩානය සහ ගිනිකොන දෙසින් ජිබුටි මායිම් වේ. එරිත්‍රියාවේ ඊසානදිග සහ නැගෙනහිර ප්‍රදේශ රතු මුහුද දිගේ පුළුල් වෙරළ තීරයක් ඇත. ජාතියේ මුළු භූමි ප්‍රමාණය දළ වශයෙන් 117,600 km2 (වර්ග සැතපුම් 45,406 ) වන අතර, ඩහ්ලක් දූපත් සමූහය සහ හනිෂ් දූපත් කිහිපයක් ඇතුළත් වේ. එරිත්‍රියාවෙන් හමුවූ මානව අවශේෂ වසර මිලියන 1ක් පැරණි බවට කාල නිර්ණය කර ඇති අතර මානව විද්‍යාත්මක පර්යේෂණවලින් පෙනී යන්නේ එම ප්‍රදේශයේ මිනිසුන්ගේ පරිණාමය සම්බන්ධ සැලකිය යුතු වාර්තා අඩංගු විය හැකි බවයි. සමකාලීන එරිත්‍රියාව යනු පිළිගත් ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් නවයක් සහිත බහු වාර්ගික රටකි. පිළිගත් ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් නවය විසින් විවිධ භාෂා නවයක් කතා කරයි, වඩාත් පුළුල් ලෙස කථා කරන භාෂාව ටිග්‍රිනියා වන අතර අනෙක් ඒවා ටයිග්‍රේ, සහෝ, කුනමා, නාරා, අෆාර්, බෙජා, බිලෙන් සහ අරාබි වේ.<ref>{{cite web |date=May 2015 |title=EASO Country of Origin Information Report: Eritrea Country Focus |url=https://www.easo.europa.eu/sites/default/files/public/Eritrea-Report-Final.pdf |access-date=19 August 2021 |publisher=European Asylum Support Office}}</ref> ටිග්රිනියා, අරාබි සහ ඉංග්‍රීසි වැඩ කරන භාෂා තුන ලෙස සේවය කරයි.<ref>{{cite web |title=National Unity: Eritrea's core value for peace and stability |url=https://shabait.com/amp/2021/05/01/national-unity-eritreas-core-value-for-peace-and-stability/}}</ref><ref>{{cite web |title=Eritrea at a Glance |url=https://shabait.com/amp/2009/10/01/eritrea-at-a-glance/}}</ref><ref>{{cite web |title=Eritrea Constitution |url=http://www.unesco.org/education/edurights/media/docs/fd48fdd5dc073aa0a88273489a13921296394304.pdf |access-date=19 August 2021 |publisher=UNESCO}}</ref> බොහෝ පදිංචිකරුවන් ඉතියෝපියානු සෙමිටික් භාෂාවෙන් හෝ කුෂිටික් ශාඛාවලින් එක්කෝ ඇෆ්‍රොඒසියාටික් පවුලෙන් භාෂා කතා කරයි. මෙම ප්‍රජාවන් අතර, ටිග්‍රිනියාස් ජනගහනයෙන් 55% ක් පමණ වන අතර, ටිග්‍රේ ජනතාව ජනගහනයෙන් 30% ක් පමණ වේ. මීට අමතරව, නිලෝ-සහරන් භාෂාව කතා කරන නිලෝටික් ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් කිහිපයක් ඇත. රටේ බොහෝ මිනිසුන් ක්‍රිස්තියානි හෝ ඉස්ලාම් ආගමට අනුගත වන අතර කුඩා සුළුතරයක් සාම්ප්‍රදායික ඇදහිලිවලට අනුගත වෙති.<ref name="CIA">{{cite web |date=22 September 2021 |title=Eritrea |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/eritrea/ |work=[[The World Factbook]] |publisher=[[Central Intelligence Agency]]}}</ref> නූතන එරිත්‍රියාවේ සහ උතුරු ඉතියෝපියාවේ බොහෝ ප්‍රදේශ ආවරණය වන අක්සුම් රාජධානිය ක්‍රි.ව පළමු හෝ දෙවන සියවසේදී පිහිටුවන ලදී.<ref name="Munro-Hay57">{{cite book|last=Munro-Hay|first=Stuart|date=1991|url=http://www.dskmariam.org/artsandlitreature/litreature/pdf/aksum.pdf|title=Aksum: An African Civilization of Late Antiquity|location=Edinburgh|publisher=University Press|page=57|isbn=0-7486-0106-6|access-date=24 June 2012|archive-date=23 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130123223427/http://www.dskmariam.org/artsandlitreature/litreature/pdf/aksum.pdf}}</ref><ref name="Paul B. Henze 2005">Henze, Paul B. (2005) ''Layers of Time: A History of Ethiopia'', {{ISBN|1-85065-522-7}}.</ref> හතරවන සියවසේ මැද භාගයේදී පමණ එය ක්‍රිස්තියානි ධර්මය පිළිගත්තේය.<ref>[http://workmall.com/wfb2001/ethiopia/ethiopia_history_ethiopia_and_the_early_islamic_period.html Aksumite Ethiopia]. Workmall.com (24 March 2007). Retrieved 3 March 2012.</ref> මධ්‍යතන යුගයේ එරිත්‍රියාවේ වැඩි ප්‍රදේශයක් මෙඩ්රි බාහ්රි රාජධානිය යටතට පත් වූ අතර කුඩා ප්‍රදේශයක් හමාසියන් හි කොටසක් විය. නූතන එරිත්‍රියාව නිර්මාණය කිරීම ඉතාලි පාලනය යටතේ ස්වාධීන, වෙනස් රාජ්‍යයන් (උදාහරණයක් ලෙස, මෙඩ්‍රි බහ්රි සහ අවුසා සුල්තාන් රාජ්‍යය) සංස්ථාගත කිරීමේ ප්‍රතිඵලයක් වන අතර, අවසානයේදී 1889 දී ඉතාලි එරිත්‍රියාවේ යටත් විජිතයක් පිහිටුවීමට හේතු විය. දෙවන ලෝක යුධ සමයේදී 1942 දී ඉතාලි යටත් විජිත හමුදාව පරාජය වීමෙන් පසුව, එරිත්‍රියාව 1952 දක්වා බ්‍රිතාන්‍ය හමුදා පරිපාලනය විසින් පරිපාලනය කරන ලදී. 1952 දී එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩල තීරණයෙන් පසුව, එරිත්‍රියාව දේශීය එරිත්‍රියානු පාර්ලිමේන්තුවක් සමඟ පාලනය වනු ඇත, නමුත් විදේශ කටයුතු සහ ආරක්ෂාව, එය ඉතියෝපියාව සමඟ වසර දහයක් සඳහා ෆෙඩරල් තත්ත්වයකට ඇතුල් වනු ඇත. කෙසේ වෙතත්, 1962 දී ඉතියෝපියා රජය එරිත්‍රියානු පාර්ලිමේන්තුව අවලංගු කර එරිත්‍රියාව විධිමත් ලෙස ඈඳා ගත්තේය. එරිත්‍රියානු බෙදුම්වාදී ව්‍යාපාරය 1961 දී එරිත්‍රියානු විමුක්ති පෙරමුණ සංවිධානය කළ අතර 1991 දී එරිත්‍රියාව තථ්‍ය නිදහස ලබා ගන්නා තෙක් එරිත්‍රියානු නිදහස් යුද්ධයට සටන් කළේය. නිදහස් ජනමත විචාරණයකින් පසුව එරිත්‍රියාව 1993 දී ජූරේ නිදහස ලබා ගත්තේය. එරිත්‍රියාව අඩුම සංවර්ධිත රටවලින් එකකි. එය ජාතික ව්‍යවස්ථාදායක සහ ජනාධිපති මැතිවරණ කිසිදා පැවැත් නොවූ ඒකීය ඒක-පක්ෂ ජනාධිපති ජනරජයකි.<ref name="gi">{{cite web |title=Eritrea |url=http://www.grassrootsonline.org/what-we-do/partnerships/where-we-work/eritrea |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20080724164739/http://www.grassrootsonline.org/what-we-do/partnerships/where-we-work/eritrea |archive-date=24 July 2008 |access-date=2008-07-24 |work=Grassroots International}}</ref> 1993 දී එහි නිල නිදහසේ සිට ඉසයස් අෆ්වර්කි ජනාධිපති ලෙස කටයුතු කර ඇත. හියුමන් රයිට්ස් වොච්ට අනුව, එරිත්‍රියානු රජයේ මානව හිමිකම් වාර්තාව ලෝකයේ නරකම ඒවා අතර වේ.<ref name="hrw">[https://web.archive.org/web/20060211174118/https://www.hrw.org/english/docs/2006/01/18/eritre12307.htm Eritrea Human Rights Overview]. Human Rights Watch (2006)</ref> එරිත්‍රියානු රජය මෙම චෝදනා දේශපාලන අභිප්‍රේරණයක් ලෙස ප්‍රතික්ෂේප කර ඇත.<ref name="Tesf">{{cite web |title=Human Rights and Eritrea's Reality |url=http://www.tesfanews.net/wp-content/uploads/Human-Rights-and-Eritreas-Reality.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819084731/http://www.tesfanews.net/wp-content/uploads/Human-Rights-and-Eritreas-Reality.pdf |archive-date=19 August 2014 |access-date=12 June 2013 |website=E Smart |publisher=E Smart Campaign}}</ref> එරිත්‍රියාවේ මාධ්‍ය නිදහස අතිශයින් සීමිතය; මාධ්‍ය නිදහස දර්ශකය එය අවම නිදහස් රටවලින් එකක් ලෙස නිරන්තරයෙන් ශ්‍රේණිගත කරයි. සියලුම මාධ්‍ය ප්‍රකාශන සහ ප්‍රවේශය රජය විසින් දැඩි ලෙස පාලනය කරනු ලබන බැවින්, උතුරු කොරියාව හැරුණු විට, දේශසීමා රහිත වාර්තාකරුවන් 2022 වන විට, ලෝකයේ සමස්ත නරකම මාධ්‍ය නිදහස ඇති රට ලෙස සලකයි.<ref name="RSF">{{cite web |title=Eritrea: A dictatorship in which the media have no rights |url=https://rsf.org/en/eritrea |access-date=13 March 2023 |website=Reporters Without Borders}}</ref> එරිත්‍රියාව අප්‍රිකානු සංගමයේ, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ සහ සංවර්ධනය පිළිබඳ අන්තර් රාජ්‍ය අධිකාරියේ සාමාජිකයෙකු වන අතර බ්‍රසීලය සහ වෙනිසියුලාව සමඟ අරාබි ලීගයේ නිරීක්ෂක රාජ්‍යයකි.<ref name="edition.cnn.com">{{cite web |date=18 March 2016 |title=Arab League Fast Facts |url=http://edition.cnn.com/2013/07/30/world/meast/arab-league-fast-facts/ |access-date=5 June 2016 |work=CNN}}</ref> == නම == එරිත්‍රියාව යන නම සෑදී ඇත්තේ රතු මුහුද සඳහා වූ පුරාණ ග්‍රීක නාමයෙනි (Ἐρυθρὰ Θάλασσα Erythra Thalassa, ἐρυθρός erythros "රතු" යන විශේෂණ පදය මත පදනම්ව). ඉතාලි එරිත්‍රියාව (කොලෝනියා එරිත්‍රියාව) පිහිටුවීමත් සමඟ එය ප්‍රථම වරට විධිමත් ලෙස 1890 දී සම්මත කරන ලදී.<ref name="ConnellKillion2010">{{cite book|author1=Dan Connell|author2=Tom Killion|title=Historical Dictionary of Eritrea|url=https://books.google.com/books?id=SYsgpIc3mrsC&pg=PA7|date=14 October 2010|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-7505-0|pages=7–}}</ref> මෙම නම පසුව බ්‍රිතාන්‍ය සහ ඉතියෝපියානු ආක්‍රමණය අතරතුර පැවති අතර, 1993 නිදහස් ජනමත විචාරණය සහ 1997 ව්‍යවස්ථාව මගින් නැවත තහවුරු කරන ලදී.<ref>"Today, 23 May 1997, on this historic date, after active popular participation, approve and solemnly ratify, through the Constituent Assembly, this Constitution as the fundamental law of our Sovereign and Independent State of Eritrea." [http://www.eritrean-embassy.se/government-agencies/eritrea-constitution/ The Constitution of Eritrea (eritrean-embassy.se)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161104131633/http://www.eritrean-embassy.se/government-agencies/eritrea-constitution/|date=4 November 2016}}</ref> == ඉතිහාසය == === පූර්ව ඉතිහාසය === මැඩම් බුයා යනු ඉතාලි මානව විද්‍යාඥයින් විසින් එරිත්‍රියාවේ පුරාවිද්‍යා ස්ථානයකින් සොයාගත් පොසිලයේ නමයි. මානව පරිණාමයේ සැලකිය යුතු අවධීන් හෙළි කරන සහ පෙර හෝමෝ ඉරෙක්ටස් සහ පුරාවිද්‍යා හෝමෝ සේපියන්ස් අතර ඇති විය හැකි සම්බන්ධයක් නියෝජනය කරන මේ දක්වා සොයාගෙන ඇති පැරණිතම හොමිනිඩ් පොසිල අතර ඇය හඳුනාගෙන ඇත. ඇගේ දේහය වසර මිලියනයක් පැරණි බව හඳුනාගෙන ඇත. ඇය ඇගේ වර්ගයේ පැරණිතම ඇටසැකිල්ල වන අතර පැරණිතම මානව වර්ගයා සහ පැරණිතම ව්‍යුහ විද්‍යාත්මක නූතන මානවයන් අතර සම්බන්ධයක් සපයයි.<ref>{{Cite book|isbn=978-0-07-913665-7|title=McGraw-Hill Encyclopedia of Science and Technology|edition=9th|publisher=The McGraw Hill Companies Inc.|year=2002|title-link=McGraw-Hill Encyclopedia of Science and Technology}}</ref> එරිත්‍රියාවේ දනකිල් අවපාතයේ කොටස මානව පරිණාමය සම්බන්ධයෙන් ප්‍රධාන ස්ථානයක් වූ අතර හෝමෝ ඉරෙක්ටස් හොමිනිඩ්ගේ සිට ව්‍යුහ විද්‍යාත්මකව නූතන මානවයන් දක්වා පරිණාමයේ වෙනත් අංශු අඩංගු විය හැකි බව විශ්වාස කෙරේ.<ref>{{cite web |last1=Chang |first1=Gloria |date=8 September 1999 |title=Pleistocene Park |url=http://exn.ca/hominids/pleistocenepark.cfm |archive-url=https://web.archive.org/web/19991013050335/http://exn.ca/hominids/pleistocenepark.cfm |archive-date=13 October 1999 |access-date=2 October 2006 |website=Hunting Hominids |publisher=Discovery Channel Canada}}</ref> අවසාන අන්තර් ග්ලැසියර යුගයේදී, එරිත්‍රියාවේ රතු මුහුදේ වෙරළ තීරය මුල්කාලීන ව්‍යුහ විද්‍යාත්මකව නූතන මිනිසුන් විසින් අත්පත් කරගෙන ඇත.<ref name="pmid10811218">{{Cite journal|last1=Walter|first1=R. C.|last2=Buffler|first2=R. T.|last3=Bruggemann|first3=J. H.|last4=Guillaume|first4=M. M. M.|last5=Berhe|first5=S. M.|last6=Negassi|first6=B.|last7=Libsekal|first7=Y.|last8=Cheng|first8=H.|last9=Edwards|first9=R. L.|last10=Von Cosel|first10=R.|last11=Néraudeau|first11=D.|year=2000|title=Early human occupation of the Red Sea coast of Eritrea during the last interglacial|journal=Nature|volume=405|issue=6782|pages=65–69|bibcode=2000Natur.405...65W|doi=10.1038/35011048|pmid=10811218|last12=Gagnon|first12=M.|s2cid=4417823}}</ref> සමහර විද්වතුන් යෝජනා කරන පරිදි මෙම ප්‍රදේශය අප්‍රිකාවෙන් පිටතට යන මාර්ගයේ ඇති බව විශ්වාස කෙරේ, පැරණි ලෝකයේ සෙසු ප්‍රදේශ යටත් විජිත කිරීමට මුල් මිනිසුන් විසින් භාවිතා කරන ලදී.<ref name="pmid10811218" /> 1999 දී එරිත්‍රියානු පර්යේෂණ ව්‍යාපෘති කණ්ඩායම විසින් එරිත්‍රියානු, කැනේඩියානු, ඇමරිකානු, ලන්දේසි සහ ප්‍රංශ විද්‍යාඥයන්ගෙන් සැදුම්ලත්, රතු මුහුද දිගේ මස්සාවා ට දකුණින් සුලා බොක්ක අසල වසර 125,000 කට වඩා පැරණි ගල් හා අබ්සිඩියන් මෙවලම් සහිත පැලියොලිතික් මුහුදුබඩ අඩවියක් සොයා ගන්නා ලදී. මෙම මෙවලම් ආදි මානවයන් විසින් ක්ලැම් සහ බෙල්ලන් වැනි සාගර සම්පත් අස්වනු නෙලීම සඳහා භාවිතා කළ බවට විශ්වාස කෙරේ.<ref>{{cite web |date=10 September 1999 |title=Out of Africa |url=http://exn.ca/hominids/outofafrica.cfm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060928035536/http://www.exn.ca/hominids/outofafrica.cfm |archive-date=28 September 2006 |access-date=2 October 2006}}</ref><ref>{{cite journal|author=Zarins, Juris|year=1990|title=Early Pastoral Nomadism and the Settlement of Lower Mesopotamia|journal=Bulletin of the American Schools of Oriental Research|volume=280|issue=280|pages=31–65|doi=10.2307/1357309|jstor=1357309|s2cid=163491760}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Diamond|first1=J.|last2=Bellwood|first2=P.|year=2003|title=Farmers and Their Languages: The First Expansions|journal=Science|volume=300|issue=5619|pages=597–603|bibcode=2003Sci...300..597D|citeseerx=10.1.1.1013.4523|doi=10.1126/science.1078208|pmid=12714734|s2cid=13350469}}</ref><ref name="Blench143144">{{cite book|last1=Blench|first1=R.|title=Archaeology, Language, and the African Past|date=2006|publisher=Rowman Altamira|isbn=978-0-7591-0466-2|pages=143–144|url=https://books.google.com/books?id=esFy3Po57A8C}}</ref> === පෞරාණිකත්වය === ක්‍රි.පූ 8000 සිට බර්කා මිටියාවතෙන් සොයාගත් මෙවලම් ප්‍රදේශයේ මානව ජනාවාස පිළිබඳ පළමු ස්ථිර සාක්ෂි ඉදිරිපත් කරන බව පර්යේෂණවලින් පෙනී යයි.<ref>{{cite web |last=Connell |first=Dan |date=24 May 2002 |title=Eritrea: A Country Handbook |url=https://books.google.com/books?id=iJ9yAAAAMAAJ&q=Tools+found+in+the+Barka+Valley+from+8000BC |publisher=Ministry of Information |via=Google Books}}</ref> එරිත්‍රියාවේ බොහෝ වාර්ගික කණ්ඩායම් මෙම ප්‍රදේශවල මුලින්ම වාසය කළ බව පර්යේෂණවලින් පෙනී යයි.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=7pReFaFC3fQC|title=Eritrea|first=Mussie Tesfagiorgis|last=G|date=24 May 2010|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-59884-231-9|via=Google Books}}</ref> මධ්‍යම එරිත්‍රියාවේ ඇගෝර්ඩට් ප්‍රදේශයේ සහ ඒ ආසන්නයේ සිදු කරන ලද කැණීම්වලින් ගෑෂ් සමූහ නමින් හැඳින්වෙන පුරාණ පූර්ව-අක්සුමිට් ශිෂ්ටාචාරයේ නටබුන් හමු විය.<ref name="Leclant402">{{cite book|last1=Leclant|first1=Jean|title=Sesto Congresso internazionale di egittologia: atti, Volume 2|date=1993|publisher=International Association of Egyptologists|page=402|url=https://books.google.com/books?id=0B1yAAAAMAAJ}}</ref> ක්‍රි.පූ. 2500 සිට 1500 දක්වා කාලය දක්වා දිවෙන පිඟන් මැටි සොයා ගන්නා ලදී.<ref name="Cole">{{cite book|last1=Cole|first1=Sonia Mary|title=The Prehistory of East|publisher=Weidenfeld & Nicolson|date=1964|page=273}}</ref> ක්‍රි.පූ. 2000 දී පමණ, එරිත්‍රියාවේ කොටස් බොහෝ විට ක්‍රි.පූ. විසිපස්වන සියවසේදී ප්‍රථමයෙන් සඳහන් කරන ලද ලෑන්ඩ් ඔෆ් පුන්ට් හි කොටසක් විය.<ref>Najovits, Simson (2004) ''Egypt, trunk of the tree, Volume 2'', Algora Publishing, p. 258, {{ISBN|0-87586-256-X}}.</ref><ref name="independent.co.uk">{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/life-style/history/baboon-mummy-analysis-reveals-eritrea-and-ethiopia-as-location-of-land-of-punt-1954547.html|title=Baboon mummy analysis reveals Eritrea and Ethiopia as location of land of Punt|author=Jarus, Owen|date=26 April 2010|work=The Independent|access-date=26 April 2010}}</ref><ref>{{cite web |author1=NATHANIEL J. DOMINY1 |author2=SALIMA IKRAM |author3=GILLIAN L. MORITZ |author4=JOHN N. CHRISTENSEN |author5=PATRICK V. WHEATLEY |author6=JONATHAN W. CHIPMAN |title=Mummified baboons clarify ancient Red Sea trade routes |url=http://meeting.physanth.org/program/2015/session45/dominy-2015-mummified-baboons-clarify-ancient-red-sea-trade-routes.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160730055118/http://meeting.physanth.org/program/2015/session45/dominy-2015-mummified-baboons-clarify-ancient-red-sea-trade-routes.html |archive-date=30 July 2016 |access-date=25 June 2016 |publisher=American Association of Physical Anthropologists}}</ref> එය රත්රන්, ඇරෝමැටික දුම්මල, බ්ලැක්වුඩ්, කළුවර, ඇත්දළ සහ වන සතුන් නිෂ්පාදනය කිරීම සහ අපනයනය කිරීම සඳහා ප්‍රසිද්ධ විය. මෙම කලාපය පුරාණ ඊජිප්තුවේ වෙළඳ ගවේෂණ වාර්තා වලින් දන්නා කරුණකි, විශේෂයෙන් ක්‍රි.පූ 1469 දී පමණ පුරාණ ඊජිප්තුවේ රජු ලෙස ඔහුගේ පාලනය ආරම්භ වී ටික කලකට පසු හට්ෂෙප්සුට් විසින් කඩාකප්පල් වූ වෙළඳ මාර්ග නැවත ස්ථාපිත කිරීමේදී පුන්ට් වෙත හොඳින් ලේඛනගත ගවේෂණයක් සිදු කරන ලදී.<ref name="Shaw & Nicholson, p.231">Shaw & Nicholson, p.231.</ref><ref name=":210">{{Cite news|url=https://www.worldhistory.org/punt/|title=Punt|newspaper=World History Encyclopedia|access-date=2017-11-27}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|title=Pharmacographia|first1=Friedrich August|last1=Flückiger|first2=Daniel|last2=Hanbury|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-06930-4|date=2014-03-20|page=136|url=https://books.google.com/books?id=iTTeAgAAQBAJ&q=opone+punt&pg=PA136}}</ref><ref name=":2">{{Cite book|title=In Search of Myths & Heroes: Exploring Four Epic Legends of the World|first=Michael|last=Wood|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-24724-6|date=2005|page=[https://archive.org/details/insearchofmythsh00mich/page/155 155]|url=https://archive.org/details/insearchofmythsh00mich|url-access=registration|quote=opone punt.}}</ref> සෙම්බල් හි කැණීම් මගින් විශාල අස්මාරා හි පුරාණ පූර්ව-අක්සුමයිට් ශිෂ්ටාචාරයක් පිළිබඳ සාක්ෂි සොයා ගන්නා ලදී. මෙම ඔනා නාගරික සංස්කෘතිය නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ පැරණිතම එඬේර හා කෘෂිකාර්මික ප්‍රජාවන් අතර වූ බව විශ්වාස කෙරේ. ක්‍රිපූ පළමු සහස්‍රයේ මැද භාගයේදී එරිත්‍රියානු සහ ඉතියෝපියානු කඳුකර ප්‍රදේශවල අනෙකුත් පූර්ව-ඇක්සුමයිට් ජනාවාසවලට සමකාලීනව, ක්‍රි.පූ. 800 සිට ක්‍රි.පූ. 400 දක්වා කාලය තුළ මෙම ස්ථානයේ ඇති කෞතුක වස්තු කාල නිර්ණය කර ඇත..<ref name="Schmidt">{{cite journal|last1=Schmidt|first1=Peter R.|year=2002|title=The 'Ona' culture of greater Asmara: archaeology's liberation of Eritrea's ancient history from colonial paradigms|url=http://www.africabib.org/rec.php?RID=270036407&DB=p|journal=Journal of Eritrean Studies|volume=1|issue=1|pages=29–58|access-date=8 September 2014|archive-date=8 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140908201206/http://www.africabib.org/rec.php?RID=270036407&DB=p|url-status=dead}}</ref><ref name="Avanzini">{{cite book|last1=Avanzini|first1=Alessandra|title=Profumi d'Arabia: atti del convegno|date=1997|publisher=L'ERMA di BRETSCHNEIDER|isbn=978-88-7062-975-0|page=280|url=https://books.google.com/books?id=3zOlYZmJiiAC}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Schmidt|first=Peter R.|date=24 May 2002|title=The 'Ona' culture of greater Asmara: archaeology's liberation of Eritrea's ancient history from colonial paradigms|url=https://www.africabib.org/rec.php?RID=270036407&DB=p|journal=Journal of Eritrean Studies (Asmara)|volume=1|issue=1|pages=29–58|via=www.africabib.org}}</ref> ==== ඩී'ම්ට් රාජධානිය ==== [[File:Leaping_Ibex,_Ethiopia_(2130266960).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Leaping_Ibex,_Ethiopia_(2130266960).jpg|thumb|මාතර දී කැණීම් කරන ලද ලෝකඩ තෙල් ලාම්පුව, ඩී'ම්ට් රාජධානියේ සිට (ක්‍රි.පූ පළමු සියවස හෝ ඊට පෙර)]] ඩී'ම්ට් යනු වර්තමාන එරිත්‍රියාව සහ උතුරු ඉතියෝපියාවේ ක්‍රිස්තු පූර්ව දහවන සිට පස්වන සියවස දක්වා පැවති රාජධානියකි. යේහා හි දැවැන්ත විහාර සංකීර්ණයක් තිබීම නිසා, මෙම ප්‍රදේශය බොහෝ විට රාජධානියේ අගනුවර විය. කොහායිටෝ, බොහෝ විට එරිත්‍රියානු මුහුදේ පෙරිප්ලස් හි කොලෝ නගරය ලෙස හඳුනාගෙන ඇත,<ref>Huntingford, G.W.B. (1989) ''Historical Geography of Ethiopia from the first century AD to 1704''. London: British Academy. pp. 38 ff</ref> මෙන්ම මාතර ද දකුණු එරිත්‍රියාවේ වැදගත් පුරාණ ඩිම්ට් රාජධානියේ නගර විය. රාජ්‍යය වාරිමාර්ග යෝජනා ක්‍රම දියුණු කළේය, නගුල් භාවිතා කළේය, මෙනේරි වගා කළේය, යකඩ ආයුධ සහ ආයුධ සාදන ලදී. ක්‍රි.පූ. පස්වන සියවසේ ඩී'ම්ට් වැටීමෙන් පසු, සානුව කුඩා අනුප්‍රාප්තික රාජධානි විසින් ආධිපත්‍යයට පත් විය. මෙය පළමු ශතවර්ෂයේදී මෙම ප්‍රදේශය නැවත එක් කිරීමට සමත් වූ අක්සුම් රාජධානියේ නැගී එන තෙක් පැවතුනි.<ref>Pankhurst, Richard K.P. (17 January 2003) {{cite web |title=Let's Look Across the Red Sea I |url=http://www.addistribune.com/Archives/2003/01/17-01-03/Let.htm |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20060109162335/http://www.addistribune.com/Archives/2003/01/17-01-03/Let.htm |archive-date=9 January 2006 |access-date=2006-01-09}}, ''Addis Tribune''</ref> ==== අක්සුම් රාජධානිය ==== [[File:Qohaito,_Eritrea_(33628113490).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Qohaito,_Eritrea_(33628113490).jpg|thumb|කොහායිටෝ හි පූර්ව-ඇක්සුමයිට් මොනොලිතික් තීරු]] අක්සුම් රාජධානිය (හෝ ඇක්සම්) යනු එරිත්‍රියාව සහ උතුරු ඉතියෝපියාව කේන්ද්‍ර කරගත් වෙළඳ අධිරාජ්‍යයකි.<ref>{{cite book|date=2012|publisher=Oxford University Press|page=48|url=https://books.google.com/books?id=xeJMAgAAQBAJ&pg=PA48|title=The Oxford Companion to Archaeology|author=Phillipson, David|isbn=978-0-19-973578-5|editor=Neil Asher Silberman}}</ref> එය ආසන්න වශයෙන් ක්‍රි.ව. 100-940 දක්වා පැවති අතර, ක්‍රිස්තු පූර්ව හතරවන සියවසේ පමණ ප්‍රොටෝ-අක්සුමයිට් යකඩ යුගයේ සිට ක්‍රි.ව. පළමුවන සියවස වන විට ප්‍රමුඛත්වය ලබා ගැනීමට වර්ධනය විය. මධ්‍යකාලීන ලිබර් ඇක්සුමේ (අක්සුම් පොත) අනුව, අක්සුම්ගේ පළමු අගනුවර වන මැසබර්, කුෂ්ගේ පුත් ඉටියෝපිස් විසින් ගොඩනඟන ලදී.<ref name="Agrvt">{{cite book|title=Africa Geoscience Review, Volume 10|date=2003|publisher=Rock View International|page=366|url=https://books.google.com/books?id=QWBPAQAAIAAJ}}</ref> අගනුවර පසුව උතුරු ඉතියෝපියාවේ ඇක්සම් වෙත ගෙන යන ලදී. රාජධානිය "ඉතියෝපියාව" යන නම හතරවන සියවසේ මුල් කාලයේ භාවිතා කර ඇත.<ref name="Munro-Hay572">{{cite book|last=Munro-Hay|first=Stuart|date=1991|url=http://www.dskmariam.org/artsandlitreature/litreature/pdf/aksum.pdf|title=Aksum: An African Civilization of Late Antiquity|location=Edinburgh|publisher=University Press|page=57|isbn=0-7486-0106-6|access-date=24 June 2012|archive-date=23 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130123223427/http://www.dskmariam.org/artsandlitreature/litreature/pdf/aksum.pdf}}</ref><ref name="Paul B. Henze 20052">Henze, Paul B. (2005) ''Layers of Time: A History of Ethiopia'', {{ISBN|1-85065-522-7}}.</ref> ඇක්සුමිට්වරු ප්‍රාග් ක්‍රිස්තියානි යුගයේ ආගමික අරමුණක් ඉටු කළ විශාල ශිලා ස්තම්භ ගණනාවක් ඉදි කළහ. මෙම කළුගල් කුළුණු වලින් එකක් වන අක්සුම් හි ඔබලිස්ක් යනු ලෝකයේ විශාලතම එවැනි ව්‍යුහය වන අතර එය අඩි 90 (මීටර 27) වේ.<ref name="Eospvo">{{cite book|last=Brockman|first=Norbert|title=Encyclopedia of Sacred Places, Volume 1|year=2011|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-59884-654-6|page=30|url=https://books.google.com/books?id=JkSk4euA-TEC}}</ref> Ezana යටතේ (fl. 320-360), අක්සුම් පසුව ක්‍රිස්තියානි ධර්මය පිළිගත්තේය.<ref name="Munro-Hay">{{cite book|last1=Munro-Hay|first1=Stuart C.|title=Aksum: An African Civilisation of Late Antiquity|date=1991|publisher=[[Edinburgh University Press]]|isbn=978-0-7486-0106-6|page=77|url=https://books.google.com/books?id=RlRzAAAAMAAJ}}</ref> නූතන එරිත්‍රියාවේ පිළිගත් පළමු ලෝක ආගම ක්‍රිස්තියානි ධර්මය වන අතර රටේ පැරණිතම ආරාමය වන ඩෙබ්‍රේ සිනා සිව්වන සියවසේදී ඉදිකරන ලද්දකි. එය අප්‍රිකාවේ සහ ලෝකයේ පැරණිතම ආරාමවලින් එකකි.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Qi-KQchGks8C&pg=PA187|title=Eritrea: The Bradt Travel Guide|first1=Edward|last1=Denison|first2=Edward|last2=Paice|date=24 May 2007|publisher=Bradt Travel Guides|isbn=978-1-84162-171-5|via=Google Books}}</ref>{{rs?|date=April 2023}} දෙවන පැරණිතම ආරාමය වන ඩෙබ්රේ ලිබානෝස්, පස්වන සියවසේ අගභාගයේ හෝ හයවන සියවසේ මුල් භාගයේදී ආරම්භ කරන ලද බව පැවසේ. මුලදී හැම් ගම්මානයේ පිහිටා ඇති අතර, එය හැම් සානුවට පහළින් පිහිටි කඳු බෑවුමක අද්දර පිහිටි ප්රවේශ විය නොහැකි ස්ථානයකට ගෙන යන ලදී. එහි පල්ලියේ ගෝල්ඩන් ශුභාරංචිය අඩංගු වේ, එය දහතුන්වන සියවස දක්වා දිවෙන ලෝහ ආවරණයක් සහිත බයිබලයක් වන අතර එම කාලය තුළ ඩෙබ්‍රේ ලිබනොස් ආගමික බලයේ වැදගත් ආසනයක් විය.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SYsgpIc3mrsC&q=debre+libanos+eritrea&pg=PA164|title=Historical Dictionary of Eritrea, 2nd Edition|first1=Dan|last1=Connell|first2=Tom|last2=Killion|date=2011|publisher=Scarecrow Press, Inc|isbn=978-0-8108-7505-0|via=Google Books}}</ref> ක්‍රිස්තු වර්ෂ හත්වන සියවසේදී, මක්කාවේ මුල් මුස්ලිම්වරු, අවම වශයෙන් ඉස්ලාමීය අනාගතවක්තෘ මුහම්මද් තුමාගේ සහචරයින්, රාජ්‍යයට ගමන් කිරීම මගින් කුරේෂි හිංසාවෙන් රැකවරණය පැතූ අතර, එය ඉස්ලාමීය ඉතිහාසයේ පළමු හිජ්රා ලෙස හැඳින්වෙන ගමනකි. ඔවුන් ප්‍රථම අප්‍රිකානු මුස්ලිම් පල්ලිය, එනම් මස්සාවාහි සහචරයන්ගේ පල්ලිය ඉදිකළ බව වාර්තා වේ.<ref name="Reid2012Massawa">{{cite book|last=Reid|first=Richard J.|title=A History of Modern Africa: 1800 to the Present|publisher=[[John Wiley and Sons]]|chapter=The Islamic Frontier in Eastern Africa|page=106|isbn=978-0-470-65898-7|chapter-url=https://books.google.com/books?id=US6RQtYwasUC|date=12 January 2012|access-date=15 March 2015}}</ref> පුරාණ ලෝකය පුරා අපනයනය කරන ලද ඇත්දළ සඳහා වැදගත් වෙළඳපොළක් ලෙස එරිත්‍රේයන් මුහුදේ පෙරිප්ලස් හි රාජධානිය සඳහන් වේ. එකල අක්සුම් පාලනය කරනු ලැබුවේ අදුලිස් වරායද පාලනය කළ සොස්කාලෙස් විසිනි.<ref name="Periplusme">[http://www.fordham.edu/halsall/ancient/periplus.html ''Periplus of the Erythreaean Sea''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140814160845/http://www.fordham.edu/halsall/ancient/periplus.html |date=2014-08-14 }}, chs. 4, 5</ref> අක්සුමයිට් පාලකයන් ඔවුන්ගේම අක්සුමයිට් මුදල් අච්චු ගැසීමෙන් වෙළඳාමට පහසුකම් සලසා දුන්හ.<ref name="Raffaele2007">{{cite journal|last=Raffaele|first=Paul|date=December 2007|title=Keepers of the Lost Ark?|url=http://www.smithsonianmag.com/people-places/ark-covenant-200712.html?c=y&page=1|journal=Smithsonian Magazine|access-date=5 April 2011}}</ref> === මධ්‍යතන යුගය === ==== මෙඩ්රි බාහ්රි ==== [[File:Medri_Bahri.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Medri_Bahri.png|වම|thumb|මෙඩ්රි බාහ්රි 1520 ගණන්වල උච්චතම ස්ථානයේ]] අක්සුම්ගේ පරිහානියෙන් පසුව, එරිත්‍රියානු උස්බිම් ක්‍රිස්තියානි රාජධානියේ මෙඩ්‍රි බහ්රි යටතේ පාලනය වූ අතර එය පාලනය කරනු ලැබුවේ බහරි නෙගුස් (හෝ බහ්රි නෙගාෂ්, එනම් "මුහුදු රජු") විසිනි. මෙම ප්‍රදේශය මුලින් හැඳින්වූයේ මයිකෙලේ බහරි ("මුහුදු/ගංගා අතර", එනම් රතු මුහුද සහ මෙරෙබ් ගඟ අතර භූමිය) ලෙසිනි.<ref>Tamrat, Taddesse (1972) ''Church and State in Ethiopia (1270–1527)''. Oxford: Clarendon Press. p. 74.</ref> මයිකෙලේ බහරි හි සමස්ත වෙරළබඩ ප්‍රදේශයම සුල්තාන් බැඩ්ලේයි ඉබ්න් සාද් ඇඩ්-ඩින් ගේ පාලන සමයේදී ආඩාල් සුල්තාන් යටතේ පැවතුනි.<ref>{{cite book|last1=Owens|first1=Travis|title=BELEAGUERED MUSLIM FORTRESSES AND ETHIOPIAN IMPERIAL EXPANSION FROM THE 13TH TO THE 16TH CENTURY|publisher=NAVAL POSTGRADUATE SCHOOL|page=23|url=https://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a483490.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112020204/https://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a483490.pdf|url-status=live|archive-date=12 November 2020}}</ref><ref>{{cite book|last1=Pouwels|first1=Randall|title=The History of Islam in Africa|date=31 March 2000|publisher=Ohio University Press|page=229|isbn=978-0-8214-4461-0|url=https://books.google.com/books?id=J1Ipt5A9mLMC&q=Sawakin+adal&pg=PA229}}</ref> පසුව ඉතියෝපියානු අධිරාජ්‍යයා වූ සාරා යාකොබ් විසින් ප්‍රාන්තය නැවත අත්පත් කර ගෙන මෙඩ්රි බාහ්රි ලෙස නම් කරන ලදී (ටිග්රිනියා හි "මුහුදු භූමිය", නමුත් මෙරෙබ් හි අනෙක් පැත්තේ ඉතියෝපියාවේ ෂයර් වැනි සමහර ප්‍රදේශ ඇතුළත් වුවද, අද ඉතියෝපියාවේ පිහිටා ඇත).<ref>Kendie, Daniel (2005) ''The Five Dimensions of the Eritrean Conflict 1941–2004: Deciphering the Geo-Political Puzzle''. Signature Book Printing, Inc. pp. 17–18.</ref> එහි අගනුවර දෙබර්වා සමඟින්,<ref>Denison, Edward; Ren, Guang Yu and Gebremedhin, Naigzy (2003) ''Asmara: Africa's secret modernist city''. {{ISBN|1-85894-209-8}}. p. 20</ref> ප්‍රාන්තයේ ප්‍රධාන පළාත් වූයේ හමාසියන්, සෙරේ සහ අකේලේ ගුසායි ය. 1517 වන විට ඔටෝමන්වරු මෙඩ්රි බහ්රි යටත් කර ගැනීමට සමත් වූහ. ඔවුන් මීළඟ දශක දෙක තුළ ඊසානදිග වර්තමාන එරිත්‍රියාව මුළුමනින් අල්ලා ගත් අතර, එය මැසාවා සිට සුඩානයේ ස්වකින් දක්වා විහිදේ.<ref name="MB01">{{cite book|author=Okbazghi Yohannes|title=A Pawn in World Politics: Eritrea|url=https://archive.org/details/eritreapawninwor00yoha/page/31|year=1991|publisher=University of Florida Press|isbn=978-0-8130-1044-1|pages=[https://archive.org/details/eritreapawninwor00yoha/page/31 31–32]}}</ref> මෙම ප්‍රදේශය ඔටෝමාන් ආණ්ඩුකාර ප්‍රදේශයක් බවට පත් වූ අතර එය හබේෂ් අයිලට් ලෙස හැඳින්වේ. මසාවා නව පළාතේ පළමු අගනුවර ලෙස සේවය කළේය. නගරය ද්විතීයික ආර්ථික වැදගත්කමක් ඇති වූ විට, පරිපාලන අගනුවර රතු මුහුද හරහා ජෙඩා වෙත ගෙන යන ලදී.<ref name="encaet">{{cite book|author=Siegbert Uhlig|title=Encyclopaedia Aethiopica: D-Ha|url=https://books.google.com/books?id=X38lxaUjm1MC&pg=PA951|year=2005|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|isbn=978-3-447-05238-2|page=951}}</ref> එරිත්‍රියාවේ සංචාරයක් ලේඛනගත කළ පළමු බටහිර ජාතිකයා වූයේ 1520 දී පෘතුගීසි ගවේෂක ෆ්‍රැන්සිස්කෝ අල්වාරෙස් ය. ඔහුගේ පොත්වල ටයිග්රේ, ඇක්සම් රාජධානිය සහ බර්නාගයිස් (මුහුද අද්දර පිහිටි ඉඩම්වල අධිපතියා) ප්‍රාදේශීය බලවතුන් පිළිබඳ පළමු විස්තරය ඇත.<ref>{{cite web |title=Francisco Álvares |url=https://dacb.org/stories/ethiopia/alvares-f/ |access-date=2020-09-07 |website=dacb.org}}</ref> එරිත්‍රියාවේ සමකාලීන වෙරළ තීරය පෘතුගීසීන්ට කුඩා යටත් විජිතයක් තිබූ ටයිග්‍රේ ප්‍රදේශයට සම්බන්ධය සහතික කළ අතර එම නිසා පෘතුගීසීන්ගේ මිත්‍ර රටවල් වන ඉතියෝපියානු අභ්‍යන්තරයට සම්බන්ධ විය. 1543 දී වේනා දාගා හි අවසන් සටනේදී ආඩාල් සුල්තාන් පරාජය කරන ලද හමුදා මෙහෙයුමේදී ක්‍රිස්ටෝවෝ ද ගාමා විසින් 1541 භට පිරිස් ගොඩබෑමේ වේදිකාවද මස්සාවා විය.<ref>{{cite web |last=Pereira |first=Hugo |title=Uma força Expedicionária Portuguesa na Campanha da Etiópia de 1541-1543 |url=https://comum.rcaap.pt/bitstream/10400.26/6888/1/Uma%20for%C3%A7a%20Expedicion%C3%A1ria%20Portuguesa%20na%20Campanha%20da%20Eti%C3%B3pia...pdf}}</ref> තුර්කි ජාතිකයන් 1559 දී මෙද්‍රි බහ්රි හි උස්බිම් ප්‍රදේශ අත්පත් කර ගැනීමට උත්සාහ කළ අතර ප්‍රතිරෝධය හමුවේ ඔවුන් ඉවත් විය. බහරි නෙගාෂ් සහ උස්බිම් හමුදා විසින් ඔවුන් පසුපසට තල්ලු කරන ලදී. 1578 දී ඔවුන් බල අරගලයක් හේතුවෙන් සන්ධාන මාරු කළ බහ්රි නෙගාෂ් යිසෙහාක්ගේ සහාය ඇතිව උස්බිම් දක්වා ව්‍යාප්ත කිරීමට උත්සාහ කළහ. ඉතියෝපියානු අධිරාජ්‍යයා වූ සර්සා ඩෙන්ගල් 1588 දී තුර්කි ජාතිකයින් උතුරු පළාත්වල කළ වැටලීම්වලට ප්‍රතිචාර වශයෙන් ඔවුන්ට එරෙහිව දඬුවම් කිරීමේ ගවේෂණයක් කළ අතර, පෙනෙන විදිහට 1589 වන විට ඔවුන්ට නැවත වරක් වෙරළට සිය හමුදා ඉවත් කර ගැනීමට බල කෙරුනි. දහසයවන සියවසේ අවසාන කාර්තුවේදී ඔටෝමන්වරු අවසානයේ පලවා හරින ලදී. කෙසේ වෙතත්, 1800 ගණන්වල අගභාගයේදී ඉතාලි එරිත්‍රියාව පිහිටුවන තෙක් මුහුදු තීරයේ පාලනය ඔවුන් සතු විය.<ref name="MB01" /><ref name="A10-4">Jonathan Miran [https://books.google.com/books?id=PMFVeWTWF0YC&dq=%22resistance+and+pushed+back+by+the+bahr+negash+and+highland+forces%22+%22the+Turks+remained+relatively+briefly+in+the+highlands%22&pg=PA38 Red Sea Citizens: Cosmopolitan Society and Cultural Change in Massawa]. [[Indiana University Press]], 2009, pp. 38–39 & 91 Google Books</ref><ref name="A10-5">Jonathan Miran [https://books.google.com/books?id=PMFVeWTWF0YC&dq=allied+%22who+had+switched+alliances+due+to+power+struggles%22+%22partly+successful%2C+and+in+1589+they+were+apparently+compelled+to+withdraw+their+forces+to+the+coast.%22+abandoned+ambitions+plateau+coast&pg=PA39 Red Sea Citizens: Cosmopolitan Society and Cultural Change in Massawa]. Indiana University Press, 2009, pp. 38–39 & 91</ref> 1734 දී, ඇෆාර් නායක කෙඩාෆු, ඉතියෝපියාවේ මුඩයිටෝ රාජවංශය පිහිටුවන ලද අතර, පසුව එය එරිත්‍රියාවේ දකුණු ඩෙන්කල් පහත්බිම් ද ඇතුළත් කිරීමට පැමිණියේය, එමඟින් දකුණු ඩෙන්කල් පහත් බිම් අවුස්සා සුල්තාන් රාජ්‍යයට ඇතුළත් කළේය. දහසයවන සියවස රතු මුහුදේ ප්‍රදේශයට ඇතුළු වීමට පටන් ගත් ඔටෝමන්වරුන්ගේ පැමිණීම ද සනිටුහන් කළේය.<ref name="MB01" /><ref>Abir, Mordechai (1968) ''The era of the princes: the challenge of Islam and the re-unification of the Christian empire, 1769–1855''. London: Longmans. pp. 23–26.</ref><ref name="Pankhurstteb">{{cite book|last=Pankhurst|first=Richard|title=The Ethiopian Borderlands: Essays in Regional History from Ancient Times to the End of the 18th Century|year=1997|publisher=Red Sea Press|isbn=978-0-932415-19-6|url=https://books.google.com/books?id=MQ1CH3-RMe0C&pg=PA391}}</ref><ref name="Aesna">{{cite book|title=In defence of the Eritrean revolution against Ethiopian social chauvinists|date=1978|publisher=AESNA|page=38|url=https://books.google.com/books?id=idUtAQAAIAAJ|quote=Later in their history, the Denkel lowlands of Eritrea were part of the Sultanate of Aussa, which came into being towards the end of the sixteenth century.}}</ref><ref>Abir, Mordechai (1968) ''The era of the princes: the challenge of Islam and the re-unification of the Christian empire, 1769–1855''. London: Longmans, p. 23 n. 1.</ref> === නූතන ඉතිහාසය === ==== ඉතාලි එරිත්‍රියාව ==== වර්තමාන එරිත්‍රියා ජාතික රාජ්‍යයේ මායිම් අප්‍රිකාව සඳහා වූ පොරබැදීමේදී පිහිටුවන ලදී. 1869 හෝ 1870 දී,<ref name="Ully">[[Edward Ullendorff|Ullendorff, Edward]]. ''The Ethiopians: An Introduction to Country and People'' 2nd&nbsp;ed., p.&nbsp;90. [[Oxford University Press]] (London), 1965. {{ISBN|0-19-285061-X}}.</ref> පාලක ප්‍රාදේශීය ප්‍රධානියා අසාබ් බොක්ක අවට ඉඩම් රුබටිනෝ නැව් සමාගමට විකුණා ඇත.<ref name="EBAb">{{cite EB1911|wstitle=Eritrea|volume=9|page=747}}</ref> මෙම ප්‍රදේශය මෑතකදී නිම කරන ලද සූවස් ඇළ මගින් හඳුන්වා දුන් නැව් මාර්ග ඔස්සේ ගල් අඟුරු මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස සේවය කළේය. 4වන යොහානස් අධිරාජ්‍යයාගේ 1889 මරණයෙන් පසුව ඇති වූ රික්තය තුළ, ජෙනරාල් ඔරෙස්ටේ බරටේරි එරිත්‍රියානු වෙරළ තීරයේ උස්බිම් අත්පත් කර ගත් අතර ඉතාලිය ඉතාලි රාජධානියේ යටත් විජිතයක් වූ ඉතාලි එරිත්‍රියාවේ නව ජනපදයක් පිහිටුවීම ප්‍රකාශ කළේය. එම වසරේම අත්සන් කරන ලද වුචලේ ගිවිසුමේ දකුණු ඉතියෝපියානු රාජධානියක් වන ෂෙවා හි මෙනෙලික් රජු, මූල්‍ය ඇපකර සඳහා හිලව්වක් වශයෙන් ඔහුගේ ප්‍රතිවාදීන්ගේ ඉඩම් වන බෝගෝස්, හමාසියන්, අක්කෙලේ ගුසායි සහ සේරා හි ඉතාලි වාඩිලෑම පිළිගත්තේය. යුරෝපීය ආයුධ සහ පතොරම් සඳහා සහාය සහ අඛණ්ඩ ප්‍රවේශය ලැබීය. ඔහුගේ ප්‍රතිවාදී රජුන්ට එරෙහිව ඔහු පසුකාලීන ජයග්‍රහණය සහ මෙනෙලෙක් II අධිරාජ්‍යයා ලෙස සිංහාසනාරූඪ වීම (1889-1913) සම්මුතිය විධිමත් ලෙස මුළු භූමි ප්‍රදේශයටම බැඳීමක් බවට පත් කළේය.<ref>{{cite EB1911|wstitle=Abyssinia|volume=1|page=94}}</ref> [[File:Raheita_Incident_1898.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Raheita_Incident_1898.jpg|thumb|එරිත්‍රියානු අස්කාරිස්, ඉතාලි හමුදාවේ යටත් විජිත හමුදා, 1898 ලී කැටයමක]] [[File:Asmara_-_Piazza_Roma_-_Banca_d'Italia.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Asmara_-_Piazza_Roma_-_Banca_d'Italia.jpg|thumb|ඉතාලි අස්මාරා හි පියසා රෝමා]] 1888 දී ඉතාලි පරිපාලනය නව ජනපදයේ සිය පළමු සංවර්ධන ව්‍යාපෘති දියත් කළේය. එරිත්‍රියානු දුම්රිය මාර්ගය 1888 දී සාති දක්වා නිම කරන ලද අතර<ref>Olivieri, Emilio (1888) [http://www.ferroviaeritrea.it/la_ferrovia_massauasaati.htm La Ferrovia Massaua-Saati] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012032531/http://www.ferroviaeritrea.it/la_ferrovia_massauasaati.htm|date=12 October 2013}} (report on the construction of the Massawa–Saati Railway). ''Ferrovia Eritrea''. {{in lang|it}}</ref> 1911 දී කඳුකරයේ අස්මාරා වෙත ළඟා විය.<ref name="f1">"[http://www.ferroviaeritrea.it/contenuti.htm Eritrean Railway] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090413211753/http://www.ferroviaeritrea.it/contenuti.htm|date=13 April 2009}}" at ''Ferrovia Eritrea''. {{in lang|it}}</ref> අස්මරා-මසාවා කේබල් මාර්ගය එහි කාලය තුළ ලෝකයේ දිගම මාර්ගය වූ නමුත් පසුව දෙවන ලෝක යුද්ධයේදී බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් එය විසුරුවා හරින ලදී. ප්‍රධාන යටිතල පහසුකම් ව්‍යාපෘතිවලට අමතරව, යටත් විජිත බලධාරීන් කෘෂිකාර්මික අංශයේ සැලකිය යුතු ලෙස ආයෝජනය කළහ. එය අස්මරා සහ මසාවා හි නාගරික පහසුකම් සැපයීම ද අධීක්ෂණය කළ අතර, බොහෝ එරිත්‍රියානුවන් රාජ්‍ය සේවයේ, විශේෂයෙන් පොලිස් සහ පොදු වැඩ දෙපාර්තමේන්තු වල සේවයේ යොදවා ඇත.<ref name="f1" /> ලිබියාවේ ඉතාලි-තුර්කි යුද්ධයේදී මෙන්ම පළමු සහ දෙවන ඉතාලි-අබිසීනියානු යුද්ධවලදීද සේවය කළ එරිත්‍රියානුවන් දහස් ගණනක් එකවර හමුදාවට බඳවා ගන්නා ලදී. මීට අමතරව, ඉතාලි එරිත්‍රියා පරිපාලනය බොත්තම්, ඉවුම් පිහුම් තෙල්, පැස්ටා, ඉදිකිරීම් ද්‍රව්‍ය, ඇසුරුම් මස්, දුම්කොළ, සැඟවීම සහ අනෙකුත් ගෘහ භාණ්ඩ නිෂ්පාදනය කරන නව කර්මාන්තශාලා ගණනාවක් විවෘත කරන ලදී. 1939 දී, ආසන්න වශයෙන් කම්හල් 2,198 ක් තිබූ අතර බොහෝ සේවකයින් එරිත්‍රියානු පුරවැසියන් විය. කර්මාන්ත පිහිටුවීම ද නගරවල පදිංචි ඉතාලි ජාතිකයින් සහ එරිත්‍රියානුවන් සංඛ්‍යාවේ වැඩි වීමක් ඇති කළේය. භූමියේ පදිංචිව සිටින ඉතාලියානුවන් සංඛ්‍යාව වසර පහක් තුළ 4,600 සිට 75,000 දක්වා වැඩි විය. සහ කර්මාන්තවල එරිත්‍රියානුවන් සම්බන්ධ වීමත් සමඟ වෙළඳාම සහ පලතුරු වගාව ජාතිය පුරා ව්‍යාප්ත වූ අතර සමහර වතු එරිත්‍රියානුවන් සතු විය.<ref>{{cite web |date=13 November 2009 |title=Italian administration in Eritrea |url=https://shabait.com/2009/11/13/italian-administration-in-eritrea/ |access-date=9 September 2020 |publisher=Eritrea Ministry of Information}}</ref> 1922 දී බෙනිටෝ මුසෝලිනි ඉතාලියේ බලයට පත්වීමත් සමඟ ඉතාලි එරිත්‍රියාවේ යටත් විජිත ආන්ඩුවේ වෙනස්කම් ඇති විය. 1936 මැයි මාසයේදී ඉල් ඩූස් විසින් ඉතාලි අධිරාජ්‍යයේ උපත ප්‍රකාශ කිරීමෙන් පසුව, ඉතාලි එරිත්‍රියාව (උතුරු ඉතියෝපියාවේ ප්‍රදේශ සමඟ විශාල කර ඇත) සහ ඉතාලි සෝමාලිලන්තය නව ඉතාලි නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ (අප්‍රිකාව ඔරියන්ටේල් ඉතාලියානා) පරිපාලන භූමියේ දැන් යටත් කරගත් ඉතියෝපියාව සමඟ ඒකාබද්ධ කරන ලදී. මෙම ෆැසිස්ට් යුගය "නව රෝම අධිරාජ්‍යයක" නාමයෙන් අධිරාජ්‍ය ව්‍යාප්තිය මගින් සංලක්ෂිත විය. ඉතාලි රජය විසින් එරිත්‍රියාව ඉතාලි නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ කාර්මික මධ්‍යස්ථානය ලෙස තෝරා ගන්නා ලදී.<ref>[https://web.archive.org/web/20090429102012/http://www.dankalia.com/history/04503.htm ITALIAN INDUSTRIAL ENTERPRISES]. dankalia.com</ref> අස්මරාගේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය 1935 න් පසු "නූතනවාදී ආර්ට් ඩෙකෝ නගරයක්" බවට පත් විය (2017 දී "යුනෙස්කෝ ලෝක නගර උරුමයක්" ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත<ref>{{cite web |author=UNESCO World Heritage Centre |title=Asmara: A Modernist African City |url=https://whc.unesco.org/en/list/1550 |website=whc.unesco.org}}</ref>) විද්‍යුත් හා තාර්කික ගොඩනඟන ලද ආකෘති, හොඳින් අර්ථ දක්වා ඇති විවෘත අවකාශයන් සහ පොදු සහ සිනමා ශාලා, සාප්පු, බැංකු, ආගමික ව්‍යුහයන්, රාජ්‍ය සහ පෞද්ගලික කාර්යාල, කාර්මික පහසුකම් සහ වාසස්ථාන ඇතුළු පෞද්ගලික ගොඩනැගිලි (යුනෙස්කෝ ප්‍රකාශනවලට අනුව). ඉතාලියානුවන් විසින් ඉදිකිරීම් උත්පාතයක් තුළ ගොඩනැගිලි 400 කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් නිර්මාණය කරන ලද අතර එය දෙවන ලෝක යුද්ධයට ඉතාලිය සම්බන්ධ වීමෙන් පමණක් නතර විය. මේවාට ලොව පුරා ප්‍රසිද්ධ ෆියට් ටැග්ලිරෝ ගොඩනැගිල්ල සහ සිනමා ඉම්පෙරෝ වැනි ආර්ට් ඩෙකෝ විශිෂ්ට කෘති ඇතුළත් විය. ==== බ්‍රිතාන්‍ය පරිපාලනය ==== [[File:Port_of_Masawa_(4603796351).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Port_of_Masawa_(4603796351).jpg|thumb|1940 ගණන්වල අගභාගයේදී මැසාවා වරාය]] 1941 කෙරෙන් සටන හරහා බ්‍රිතාන්‍යයන් ඉතාලියානුවන් පලවා හැර රටේ පරිපාලනය අත්පත් කර ගත්හ.<ref>{{cite web |last=Law |first=Gwillim |title=Regions of Eritrea |url=http://www.statoids.com/uer.html |access-date=15 August 2011 |website=Administrative Divisions of Countries ('Statoids')}}</ref> මිත්‍ර හමුදාවන්ට එහි ඉරණම තීරණය කිරීමට හැකි වන තෙක් බ්‍රිතාන්‍යයන් එරිත්‍රියාව බ්‍රිතාන්‍ය හමුදා පරිපාලනය යටතට පත් කළේය. එරිත්‍රියාවේ තත්ත්වය සම්බන්ධයෙන් මිත්‍ර පාක්ෂිකයින් අතර එකඟතාවයක් නොමැති වූ විට, දෙවන ලෝක යුද්ධයේ ඉතිරි කාලය සහ 1950 දක්වා බ්‍රිතාන්‍ය පරිපාලනය දිගටම පැවතුනි. ආසන්නතම පශ්චාත් යුධ සමයේදී, බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් එරිත්‍රියාව ආගමික ප්‍රජා රේඛා ඔස්සේ බෙදී අර්ධ වශයෙන් බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිත සුඩානයට සහ අර්ධ වශයෙන් ඉතියෝපියාවට ඈඳා ගැනීමට යෝජනා කළේය.{{Citation needed|date=March 2015}} සෝවියට් සංගමය, ඉතාලි ඡන්ද විමසීමේදී කොමියුනිස්ට් ජයග්‍රහණයක් අපේක්ෂාවෙන්, භාරකාරත්වය යටතේ හෝ යටත් විජිතයක් ලෙස එරිත්‍රියාව නැවත ඉතාලියට පැමිණීමට මුලදී සහාය දැක්වීය.{{citation needed|date=July 2019}} ==== ඉතියෝපියාව විසින් ඈඳා ගැනීම ==== [[File:Eritrean_Independence_War_Map.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Eritrean_Independence_War_Map.png|thumb|ඉතියෝපියාවට එරෙහිව එරිත්‍රියානු නිදහස් සටන 1961-1991]] 1950 ගණන් වලදී, හයිල් සෙලාසි අධිරාජ්‍යයා යටතේ වූ ඉතියෝපියානු වැඩවසම් පරිපාලනය එරිත්‍රියාව සහ ඉතාලි සෝමාලිලන්තය ඈඳා ගැනීමට උත්සාහ කළේය. පැරිස් සාම සමුළුවේදී සහ එක්සත් ජාතීන්ගේ පළමු සැසියේදී ෆ්‍රෑන්ක්ලින් ඩී. රූස්වෙල්ට් වෙත ලිපියක් මගින් ඔහු ප්‍රදේශ දෙකටම හිමිකම් කීවේය.<ref name="un">{{cite book|last=Habte Selassie|first=Bereket|title=Eritrea and the United Nations|isbn=978-0-932415-12-7|publisher=Red Sea Press|year=1989}}</ref> එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේදී, පැරණි ඉතාලි යටත් විජිතවල ඉරණම පිළිබඳ විවාදය දිගටම පැවතුනි. බ්‍රිතාන්‍ය සහ ඇමරිකානුවන් බටහිර පලාත හැර අනෙකුත් සියලුම එරිත්‍රියාව ඉතියෝපියානුවන්ට පවරා දීමට කැමැත්තක් දැක්වූයේ දෙවන ලෝක සංග්‍රාමයේදී ඔවුන් දැක්වූ සහයෝගයට ත්‍යාගයක් වශයෙනි.<ref>Top Secret Memorandum of 1949-03-05, written with the UN Third Session in view, from Mr. Rusk to the Secretary of State.</ref> එරිත්‍රියානු පක්ෂවල ස්වාධීන කණ්ඩායම එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලයෙන් නිරන්තරයෙන් ඉල්ලා සිටියේ එරිත්‍රියානු ස්වෛරීභාවය පිළිබඳ ප්‍රශ්නය විසඳීම සඳහා ජනමත විචාරණයක් වහාම පැවැත්විය යුතු බවයි. 1950 දෙසැම්බරයේදී එක්සත් ජාතීන්ගේ 390A(V) යෝජනාව සම්මත කිරීමෙන් පසුව, එක්සත් ජනපදයේ පෙළඹවීම යටතේ එරිත්‍රියාව ඉතියෝපියාව සමඟ ඒකාබද්ද කරන ලදී.<ref name="UNGA390">{{cite web |author=United Nations General Assembly |title=Eritrea: Report of the United Nations Commission for Eritrea; Report of the Interim Committee of the General Assembly on the Report of the United Nations Commission for Eritrea |url=http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/059/88/IMG/NR005988.pdf?OpenElement |archive-url=https://web.archive.org/web/20121115022039/http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/059/88/IMG/NR005988.pdf?OpenElement |archive-date=15 November 2012 |access-date=15 August 2011}}</ref> එරිත්‍රියාව සහ ඉතියෝපියාව අධිරාජ්‍යයාගේ ස්වෛරීභාවය යටතේ ලිහිල් ෆෙඩරල් ව්‍යුහයක් හරහා සම්බන්ධ කළ යුතු බවට යෝජනාවෙන් ඉල්ලා සිටියේය. එරිත්‍රියාවට තමන්ගේම පරිපාලන සහ අධිකරණ ව්‍යුහයක්, තමන්ගේම ධජයක් සහ පොලිසිය, ප්‍රාදේශීය පරිපාලනය සහ බදු අය කිරීම ඇතුළුව එහි දේශීය කටයුතු පාලනය කිරීම අවශ්‍ය විය.<ref name="un" /> සියලුම ප්‍රායෝගික අරමුණු සඳහා පවතින අධිරාජ්‍ය රජය වූ ෆෙඩරල් රජය විදේශ කටයුතු (වාණිජ්‍යය ඇතුළුව), ආරක්ෂක, මූල්‍ය සහ ප්‍රවාහනය පාලනය කිරීම විය. යෝජනාව එරිත්‍රියානුවන්ගේ නිදහස සඳහා වූ අභිලාෂයන් නොසලකා හරින ලද නමුත් ජනගහන ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී අයිතීන් සහ ස්වයං පාලනයක් සහතික කළේය.{{cn|date=April 2022}} ==== නිදහස ==== [[File:Asmara_panorama,_Eritrea.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Asmara_panorama,_Eritrea.jpg|දකුණ|thumb|අස්මරා නගරය]] 1958 දී එරිත්‍රියානු ජාතිකයින් පිරිසක් එරිත්‍රියානු විමුක්ති ව්‍යාපාරය (ELM) ආරම්භ කළහ. සංවිධානය ප්‍රධාන වශයෙන් එරිත්‍රියානු සිසුන්, වෘත්තිකයන් සහ බුද්ධිමතුන්ගෙන් සමන්විත විය. එය අධිරාජ්‍ය ඉතියෝපියානු රාජ්‍යයේ මධ්‍යගත ප්‍රතිපත්තිවලට ප්‍රතිරෝධය වර්ධනය කිරීමේ අරමුණින් රහසිගත දේශපාලන ක්‍රියාකාරකම්වල නිරත විය.<ref>Ofcansky, TP Berry, L (2004) Ethiopia, a country study, Kessinger Publishing, p. 69</ref> 1961 සැප්තැම්බර් 1 වන දින, හමීඩ් ඉඩ්‍රිස් අවතේගේ නායකත්වය යටතේ එරිත්‍රියානු විමුක්ති පෙරමුණ (ELF) නිදහස සඳහා සන්නද්ධ අරගලයක් දියත් කළේය. 1962 දී, හේයිල් සෙලාසි අධිරාජ්‍යයා ඒකපාර්ශ්විකව එරිත්‍රියානු පාර්ලිමේන්තුව විසුරුවා හැර එම ප්‍රදේශය ඈඳා ගත්තේය. ඉනික්බිති එරිත්‍රියානු නිදහස් යුද්ධය 1991 දක්වා ELF හි අනුප්‍රාප්තිකයෙකු වන එරිත්‍රියානු මහජන විමුක්ති පෙරමුණ (EPLF) වන තෙක් අනුප්‍රාප්තික ඉතියෝපියානු රජයන්ට එරෙහිව වසර 30ක් පැවතුනි. එරිත්‍රියාවේදී ඉතියෝපියානු හමුදා පරාජය කළ අතර ඉතියෝපියානු කැරලිකාර හමුදාවන්ගේ සන්ධානයකට ඉතියෝපියාවේ අගනුවර වන අඩිස් අබාබා පාලනය කිරීමට උදව් විය. 1980 ගණන්වලදී එරිත්‍රියා අන්තර් නියෝජිතායතන සම්මේලනය හෝ (EIAC) නම් රාජ්‍ය නොවන සංවිධානයක් එරිත්‍රියානු විමුක්ති ව්‍යාපාරයේ සංවර්ධන ව්‍යාපෘති සඳහා ආධාර කළේය.<ref>{{Cite journal|last=Davey|first=Eleanor|date=2020-06-01|title=Relief, Development and the Eritrean War of Independence: Subverting the Anti-politics Machine|journal=Histoire Politique|language=en|issue=41|doi=10.4000/histoirepolitique.324|issn=1954-3670|s2cid=239592534}}</ref> එක්සත් ජාතීන්ගේ (UNOVER ලෙස නම් කර ඇත) විසින් අධීක්ෂණය කරන ලද එරිත්‍රියාවේ ජනමත විචාරණයකින් පසුව එරිත්‍රියානු ජනතාව නිදහස සඳහා අතිමහත් ලෙස ඡන්දය ප්‍රකාශ කළ අතර, එරිත්‍රියාව සිය ස්වාධීනත්වය ප්‍රකාශ කර 1993 දී ජාත්‍යන්තර පිළිගැනීමක් ලබා ගත්තේය.<ref>{{cite encyclopedia |title=Eritrea – The spreading revolution |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/eb/article-37675/Eritrea |date=14 July 2023}}</ref> ඊපීඑල්එෆ් බලය අල්ලාගෙන, ජාතිකවාදී රේඛා ඔස්සේ ඒකපාක්ෂික රාජ්‍යයක් ස්ථාපිත කර ඉදිරි දේශපාලන ක්‍රියාකාරකම් තහනම් කළේය. 2020 වන විටත් මැතිවරණ නොමැත.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/global-development/2020/dec/21/slaughtered-like-chickens-eritrea-heavily-involved-in-tigray-conflict-say-eyewitnesses|title='Slaughtered like chickens': Eritrea heavily involved in Tigray conflict, say eyewitnesses|date=21 December 2020|work=The Guardian}}</ref><ref name="Voice of America">{{cite news|url=https://www.voanews.com/africa/us-says-eritrean-forces-should-leave-tigray-immediately|title=US Says Eritrean Forces Should Leave Tigray Immediately|date=27 January 2021|work=Voice of America}}</ref><ref name="Bloomberg">{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-02-09/eu-accuses-eritrea-forces-of-fueling-conflict-in-ethiopia-region|title=EU Accuses Eritrean Forces of Fueling Conflict in Ethiopia|date=9 February 2021|work=Bloomberg}}</ref><ref name="The Washington Post">{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2021/02/25/tigray-eritrea-ethiopia-crime-against-humanity/|title=Massacre by Eritrean troops in Ethiopia's Tigray region may constitute crime against humanity, Amnesty says|date=26 February 2021|newspaper=The Washington Post}}</ref> 1993 මැයි 28 වන දින එරිත්‍රියාව එක්සත් ජාතීන්ගේ 182 වැනි සාමාජික රාජ්‍යය ලෙස ඇතුළත් විය.<ref>{{cite web |last1=Sess.: 1992-1993) |first1=UN General Assembly (47th |date=16 July 1993 |title=Admission of Eritrea to membership in the United Nations. |url=https://digitallibrary.un.org/record/197307?ln=en |access-date=31 May 2022 |language=en}}</ref> == භූගෝලය == [[File:Eritrea_sat.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Eritrea_sat.png|thumb|එරිත්‍රියාවේ චන්ද්‍රිකා ඡායාරූපයක්]] එරිත්‍රියාව නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ පිහිටා ඇත. එය ඊසාන දෙසින් සහ නැගෙනහිරින් රතු මුහුද, බටහිරින් සුඩානය, දකුණින් ඉතියෝපියාව සහ ගිනිකොන දෙසින් ජිබුටි මායිම් වේ. එරිත්‍රියාව පිහිටා ඇත්තේ අක්ෂාංශ 12° සහ 18°N අතර දේශාංශ 36° සහ 44°E අතර ය. එරිත්‍රියාව පරිසර කලාප තුනකට බෙදිය හැකිය. උස්බිම් වලට නැඟෙනහිර දෙසින් රටේ ගිනිකොන දෙසට විහිදෙන උණුසුම්, ශුෂ්ක, වෙරළබඩ තැනිතලා වේ. මීටර් 3,000 (අඩි 9,800) දක්වා ළඟා වන සිසිල්, වඩා සාරවත් උස්බිම් වෙනස් වාසස්ථානයක් ඇත. මෙහි වාසස්ථාන ෆිල්ෆිල් සොලමෝනා හි උපනිවර්තන වැසි වනාන්තරයේ සිට දකුණු කඳුකරයේ කඳු බෑවුම් සහ කැනියොන් දක්වා වෙනස් වේ.<ref>{{cite web |title=Eritrea |url=http://www.fatbirder.com/links_geo/africa/eritrea.html |publisher=fatbirder.com}}</ref> එරිත්‍රියාවේ අෆාර් ත්‍රිකෝණය හෝ දනකිල් අවපාතය යනු භූ තල තහඩු තුනක් එකිනෙක ඉවතට ඇදී යන ත්‍රිත්ව හන්දියක ඇති විය හැකි ස්ථානයයි. රටේ උසම ස්ථානය වන එම්බා සොයිරා, මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 3,018 (අඩි 9,902) උසින් එරිත්‍රියාවේ මධ්‍යයේ පිහිටා ඇත. එරිත්‍රියාවේ ගිනිකඳු ක්‍රියාකාරකම් රටේ ගිනිකොනදිග ප්‍රදේශවල පවතී. 2011 දී නාබ්රෝ ගිනි කන්ද පුපුරා ගියේය. රටේ ප්‍රධාන නගර වන්නේ අස්මාරා අගනුවර සහ ගිනිකොන දෙසින් පිහිටි අසෙබ් වරාය නගරය මෙන්ම නැගෙනහිරින් මසාවා නගර, උතුරු නගරය වන කෙරෙන් සහ මධ්‍යම නගරය මෙන්ඩෙෆෙරා ය. පාංශු ඛාදනය, ගංවතුර, නියඟය, භූමි හායනය සහ කාන්තාරීකරණය සිදු විය හැකි වර්ෂාපතන රටාවන්හි දේශීය විචල්‍යතාවයන් සහ වර්ෂාපතනය අඩු වීම සිදු වන බව දන්නා කරුණකි.<ref>[http://www.er.undp.org/content/eritrea/en/home/ourwork/environmentandenergy/overview.html Environment and Energy | UNDP in Eritrea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160611154614/http://www.er.undp.org/content/eritrea/en/home/ourwork/environmentandenergy/overview.html|date=11 June 2016}}. Er.undp.org. Retrieved on 5 June 2016.</ref> එරිත්‍රියාව යනු ජාතික තිරසාර සංවර්ධන මුලපිරීම්වලට සහය වන අතරම ගෝලීය පාරිසරික ගැටළු විසඳීම සඳහා ජාත්‍යන්තර ආයතන, සිවිල් සමාජ සංවිධාන සහ පුද්ගලික අංශය සමඟ හවුල් වන ගෝලීය පරිසර පහසුකම තුළ ජාතීන් 14 ක මැතිවරණ කොට්ඨාසයක කොටසකි.<ref>{{cite web |title=Eritrea |url=http://beta.thegef.org/country/eritrea |archive-url=https://web.archive.org/web/20160816065505/http://beta.thegef.org/country/eritrea |archive-date=16 August 2016 |access-date=18 July 2016 |publisher=Global Environment Facility}}</ref> 2006 දී එරිත්‍රියාව නිවේදනය කළේ තම මුළු වෙරළ තීරයම පාරිසරික වශයෙන් ආරක්ෂිත කලාපයක් බවට පත් කරන ලොව පළමු රට බවට එය පත්වන බවයි. කිලෝමීටර් 1,347 (සැතපුම් 837) වෙරළ තීරය, එහි දූපත් 350කට වැඩි ප්‍රදේශයක් වටා තවත් කිලෝමීටර් 1,946 (සැතපුම් 1,209 ) වෙරළ තීරය රජයේ ආරක්ෂාව යටතේ පවතිනු ඇත. === වනජීවී සහ වාසස්ථාන === [[File:Eritrean_birds_-_pelicans_in_Asmara_pound.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Eritrean_birds_-_pelicans_in_Asmara_pound.jpg|thumb|අස්මාරා අසල පෙලිකන්]] එරිත්‍රියාවේ ක්ෂීරපායී විශේෂ කිහිපයක් සහ පක්ෂි විශේෂ 560 කින් පොහොසත්ය.<ref>{{cite web |author1=Anderson, Jason |author2=Abraha, Solomon |author3=Berhane, Dawit |title=Birdwatching in Eritrea – Birding in Eritrea Homepage |url=http://ibis.atwebpages.com/birdwatching_in_eritrea/ |publisher=ibis.atwebpages.com}}</ref> එරිත්‍රියාව ක්ෂීරපායින් විශාල සංඛ්‍යාවක නිවහනයි. ක්ෂීරපායී විශේෂ 126ක්, උරග විශේෂ 90ක්, උභයජීවී විශේෂ 19ක් වාර්තා වී ඇත.<ref>{{cite web |title=Main Details |url=https://www.cbd.int/countries/profile/?country=er}}</ref> බලාත්මක කරන ලද රෙගුලාසි එරිත්‍රියාව පුරා ඔවුන්ගේ සංඛ්‍යාව ක්‍රමයෙන් වැඩි කිරීමට උපකාරී වී ඇත.<ref>{{cite web |title=Photos of Eritrea's wildlife animals |url=http://www.madote.com/2010/04/photos-of-eritreas-wildlife-animals.html |website=Madote}}</ref> අද බහුලව දක්නට ලැබෙන ක්ෂීරපායීන් අතරට අබිසීනියානු හාවා, අප්‍රිකානු වල් බළලා, කළු-පිටුකර හිවලුන්, අප්‍රිකානු රන් වෘකයා, ජෙනට්, බිම් ලේනා, සුදුමැලි නරියා, සොමර්රිංග් ගේ ගැසල් සහ warthog ඇතුළත් වේ. ඩොර්කස් ගැසල් වෙරළබඩ තැනිතලා වල සහ ගැෂ්-බර්කා හි බහුලව දක්නට ලැබේ. සිංහයන් ගැෂ්-බර්කා කලාපයේ කඳුකරයේ වාසය කරන බව කියනු ලැබේ. ඩික්-ඩික්ස් බොහෝ ප්‍රදේශවල දක්නට ලැබේ. වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති අප්‍රිකානු වල් කොටළුවා දෙනකාලියා ප්‍රදේශයේ දැකිය හැකිය. අනෙකුත් දේශීය වන ජීවීන් අතරට බුෂ්බක්, ඩුයිකර්, ග්‍රේටර් කුඩු, ක්ලිප්ස්ප්‍රින්ගර්, අප්‍රිකානු දිවියන්, ඔරික්ස් සහ කිඹුලන් ඇතුළත් වේ.<ref name=":4">{{cite web |title=Wild life in Eritrea page |url=http://www.explore-eritrea.com/Wildlife.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20141112050502/http://explore-eritrea.com/Wildlife.htm |archive-date=12 November 2014 |publisher=explore-eritrea.com}}</ref><ref name="ibis.atwebpages.com">{{cite web |author=Berhane, Dawit |title=Wildlife of Eritrea |url=http://ibis.atwebpages.com/birdwatching_in_eritrea/wildlife.htm |publisher=ibis.atwebpages.com}}</ref> පැල්ලම් සහිත හයිනා බහුලව පැතිරී ඇති අතර තරමක් පොදු වේ.[[File:Eri_landscape.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Eri_landscape.jpg|thumb|මසාවා වෙත යන මාර්ගය අසල වාසස්ථානය]] [[File:Madote Island in Eritrea.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Madote Island in Eritrea.jpg|thumb|මැඩෝට් දූපත, එරිත්‍රියාවේ දූපත් 200 න් එකක්, ඩහ්ලක් දූපත් සමූහ සමුද්‍ර ජාතික වනෝද්‍යානයේ කොටසක්]] ඓතිහාසික වශයෙන්, අප්‍රිකානු පඳුරු අලි කුඩා ගහනයක් රටේ සමහර ප්‍රදේශවල සැරිසරන බව දැන සිටියහ. කෙසේ වෙතත්, 1955 සහ 2001 අතර අලි රංචු දුටු බවට වාර්තා නොවූ අතර, ඔවුන් නිදහස් සටනේ ගොදුරක් බවට පත්ව ඇතැයි සැලකේ. 2001 දෙසැම්බරයේ දී, බාලවයස්කරුවන් 10 දෙනෙකු ඇතුළුව දළ වශයෙන් 30 දෙනෙකුගෙන් යුත් රංචුවක් ගස් ගඟ ආශ්‍රිතව නිරීක්ෂණය කරන ලදී. අලි ඇතුන් ඔලිව් බැබූන් සමඟ සහජීවන සබඳතාවක් ගොඩනඟා ගත් බවක් පෙනෙන්නට තිබුණි. අලි ඇතුන් විසින් හාරන ලද ජල වළවල් බැබූන් විසින් භාවිතා කරන අතර, කලින් අනතුරු ඇඟවීමේ පද්ධතියක් ලෙස ගස් මුදුනේ සිට බැබූන් විසින් කරන ලද හඬින් අලි ඇතුන් ප්‍රයෝජන ගන්නා බව පෙනේ. නැගෙනහිර අප්‍රිකානු අලි ඇතුන්ගෙන් උතුරු දෙසින් පිහිටි එරිත්‍රියාවේ ආසන්න වශයෙන් අප්‍රිකානු පඳුරු අලි 100 ක් පමණ ඉතිරිව සිටින බවට ගණන් බලා ඇත.<ref>{{cite web |date=July 2003 |title=The rediscovery of Eritrea's elephants |url=https://www.bbc.co.uk/nature/animals/features/300feature1.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20060314104912/http://www.bbc.co.uk/nature/animals/features/300feature1.shtml |archive-date=14 March 2006 |access-date=28 July 2007 |publisher=BBC Wildlife Magazine}}</ref> වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති අප්‍රිකානු වල් බල්ලා (Lycaon pictus) මීට පෙර එරිත්‍රියාවෙන් හමු වූ නමුත් දැන් එය මුළු රටෙන්ම වඳ වී ගොස් ඇතැයි සැලකේ.<ref>Hogan, C. Michael (31 January 2009) [http://globaltwitcher.auderis.se/artspec_information.asp?thingid=35993 ''Painted Hunting Dog: Lycaon pictus''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101209234758/http://globaltwitcher.auderis.se/artspec_information.asp?thingid=35993|date=9 December 2010}}, GlobalTwitcher.com.</ref> ගැෂ්-බර්කා හි, saw-scaled viper වැනි සර්පයන් බහුලව දක්නට ලැබේ. පෆ් ඇඩර් සහ රතු කෙළ නාගයා බහුලව දක්නට ලැබෙන අතර උස්බිම් වල පවා දක්නට ලැබේ. වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල බහුලව දක්නට ලැබෙන සාගර විශේෂ අතර ඩොල්ෆින්, ඩුගොං, තල්මසුන් මෝරා, කැස්බෑවන්, මාර්ලින්, කඩු මාළු සහ මැන්ටා රේ ඇතුළත් වේ.<ref name="ibis.atwebpages.com" /> මත්ස්‍ය විශේෂ 500ක්, සමුද්‍ර කැස්බෑවන් 5ක්, කැස්බෑවන් 8ක් හෝ ඊට වැඩි ප්‍රමාණයක් සහ ඩුගොං වර්ග රට තුළ වාර්තා වී ඇත.<ref>{{cite web |title=Main Details |url=https://www.cbd.int/countries/profile/?country=er}}</ref> එරිත්‍රියාවේ ද එරිටියා හි පමණක් සොයා ගත හැකි විශේෂ විශාල ප්‍රමාණයක් ඇත, මේවාට විවිධ මකුණන්, ගෙම්බන්, ක්ෂීරපායින්, සර්පයන් සහ ශාක ඇතුළත් වේ.<ref>{{cite web |title=Animals and Plants Unique to Eritrea |url=https://lntreasures.com/eritrea.html}}</ref> එරිත්‍රියාවේ සාගර ශාක සහ මුහුදු තෘණ ඇතුළු ශාක 700කට අධික සංඛ්‍යාවක් වාර්තා වී ඇත.<ref>{{cite web |title=Main Details |url=https://www.cbd.int/countries/profile/?country=er}}</ref><ref>{{cite web |title=Biodiversity / Eritrea &#124; Interactive Country Fiches |url=https://dicf.unepgrid.ch/eritrea/biodiversity}}</ref> එරිත්‍රියාවේ වගා කළ හැකි ඉඩම්වලින් 26%ක් ඇත.<ref>{{cite web |title=Eritrea |url=https://www.ifad.org/en/web/operations/w/country/eritrea}}</ref> එරිත්‍රියාවට නිවර්තන සහ උපනිවර්තන තෘණ බිම්, සැවානා, පඳුරු බිම්, කාන්තාර, සෙරික් පඳුරු බිම්, නිවර්තන සහ උපනිවර්තන තෙත් පුළුල් පත්‍ර වනාන්තර සහ කඩොලාන වනාන්තර ඇතුළු විවිධ වාසස්ථාන ඇත.<ref>{{cite web |date=25 April 2017 |title=Ecological Regions of Eritrea |url=https://www.worldatlas.com/articles/ecological-regions-of-eritrea.html}}</ref><ref>{{cite web |title=Restoration Resource Center Eritrea: The Manzanar Project — Mangrove Afforestation near Massawa |url=https://www.ser-rrc.org/project/eritrea-the-manzanar-project-mangrove-afforestation-near-massawa/}}</ref> ඩහ්ලක් සමුද්‍ර ජාතික උද්‍යානය, නක්ෆා වනජීවී රක්ෂිතය, ගැෂ්-සෙටිට් වනජීවී රැකවරණය, සෙමෙනවි බාරි ජාතික වනෝද්‍යානය සහ යොබ් වනජීවී රක්ෂිතය ඇතුළු එරිත්‍රියාවේ සියලුම ජාතික වනෝද්‍යාන ආරක්ෂා කර ඇත.<ref>{{Cite web |last=Packham |first=Ian M. |date=2021-10-28 |title=Top National Parks and Reserves in Eritrea |url=https://encircleafrica.org/blog/top-national-parks-and-reserves-in-eritrea/ |access-date=2023-09-02 |website=Encircle Africa |language=en-GB}}</ref> === දේශගුණය === උෂ්ණත්වයේ වෙනස්කම් මත පදනම්ව, එරිත්‍රියාව ප්‍රධාන දේශගුණික කලාප තුනකට පුළුල් ලෙස බෙදිය හැකිය: සෞම්‍ය කලාපය, උපනිවර්තන දේශගුණ කලාපය සහ නිවර්තන දේශගුණික කලාපය.<ref>{{cite book|author=Tesfagiorgis, Mussie|title=Eritrea|url=https://books.google.com/books?id=f0R7iHoaykoC&pg=PA10|date=29 October 2010|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-59884-232-6|pages=10–}}</ref> [[File:Koppen-Geiger_Map_ERI_present.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Koppen-Geiger_Map_ERI_present.svg|thumb|Köppen අනුව එරිත්‍රියාවේ දේශගුණය]] එරිත්‍රියාවේ දේශගුණය එහි විවිධ භූ ලක්ෂණ සහ නිවර්තන කලාපය තුළ පිහිටීම අනුව හැඩගැසී ඇත. එරිත්‍රියාවේ උස්බිම් සහ පහත්බිම් වල භූ දර්ශනයේ සහ භූ විෂමතාවයේ විවිධත්වය රට පුරා දේශගුණයේ විවිධත්වයට හේතු වේ. උස්බිම් වල වසර පුරා සෞම්‍ය දේශගුණයක් ඇත. බොහෝ පහත් කලාපවල දේශගුණය ශුෂ්ක සහ අර්ධ ශුෂ්ක වේ. වර්ෂාපතනය සහ වෘක්ෂලතා වර්ග ව්‍යාප්තිය රට පුරා කැපී පෙනෙන ලෙස වෙනස් වේ. එරිත්‍රියානු දේශගුණය සෘතුමය සහ උන්නතාංශ වෙනස්කම් මත වෙනස් වේ. එහි භෞතික විවිධත්වය නිසා, එරිත්‍රියාව යනු කෙනෙකුට "දිනකට සෘතු හතරක්" අත්විඳිය හැකි රටවල් කිහිපයෙන් එකකි.<ref>{{Cite web |title=What is the weather, climate and geography like in Eritrea |url=https://www.worldtravelguide.net/guides/africa/eritrea/ |access-date=2023-09-02 |website=World Travel Guide |language=en-US}}</ref> උස්බිම් වල (මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 3000 දක්වා) උණුසුම්ම මාස සාමාන්‍යයෙන් මැයි මාසය වන අතර උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 30 දක්වා ළඟා වන අතර ශීත කාලය දෙසැම්බර් සිට පෙබරවාරි දක්වා කාලය තුළ රාත්‍රී කාලයේ දී උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 10 දක්වා අඩු විය හැක. අස්මාරා අගනුවර වසර පුරා ප්‍රසන්න උෂ්ණත්වයක් ඇත. පහත් බිම්වල සහ වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල ගිම්හානය ජුනි සිට සැප්තැම්බර් දක්වා කාලය තුළ උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 40 දක්වා ළඟා විය හැකි අතර පහත් බිම්වල ශීත කාලය පෙබරවාරි සිට අප්‍රේල් දක්වා උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 21-35 අතර වේ.<ref>{{Cite web |title=Discover the climate and geography of Eritrea |url=https://www.worldtravelguide.net/guides/africa/eritrea/ |access-date=2023-09-02 |website=World Travel Guide |language=en-US}}</ref> 2022 විශ්ලේෂණයකින් හෙළි වූයේ දේශගුණික විපර්යාසවල පාරිසරික ප්‍රතිවිපාකවලට අනුවර්තනය වීමට සහ ඒවා වළක්වා ගැනීමට එරිත්‍රියාවට අපේක්ෂිත පිරිවැය ඉහළ මට්ටමක පවතින බවයි.<ref>{{Cite web |last=Laville |first=Sandra |date=2022-07-13 |title=Climate adaptation bill for African countries to dwarf health spending |url=https://www.theguardian.com/environment/2022/jul/13/climate-adaptation-bill-african-countries-dwarf-health-spending |access-date=2022-07-14 |website=The Guardian |language=en}}</ref> == රජය සහ දේශපාලනය == [[File:Defense.gov_News_Photo_021210-D-2987S-057.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Defense.gov_News_Photo_021210-D-2987S-057.jpg|thumb|ජනාධිපති ඉසයාස් අෆ්වර්කි එක්සත් ජනපද ආරක්ෂක ලේකම් ඩොනල්ඩ් රම්ස්ෆෙල්ඩ් සමඟ 2002 දෙසැම්බර්]] ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සහ යුක්තිය සඳහා වූ ජනතා පෙරමුණ (PFDJ) එරිත්‍රියාවේ එකම නීත්‍යානුකූල පක්ෂයයි.<ref name="BBC">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/country_profiles/1070813.stm|title=Country profile: Eritrea|date=17 June 2008|work=BBC News|access-date=1 July 2008}}</ref> 1997 ක්‍රියාත්මක නොකළ ව්‍යවස්ථාව බහු-පක්ෂ දේශපාලනයේ පැවැත්ම සඳහා විධිවිධාන සලසන නමුත් අනෙකුත් දේශපාලන කණ්ඩායම්වලට සංවිධානය වීමට අවසර නැත. ජාතික සභාවට ආසන 150ක් ඇත. ජාතික මැතිවරණ කාලානුරූපව සැලසුම් කර අවලංගු කර ඇත; 2022 වන විට, කිසි දිනක රට තුළ පවත්වා නොමැත.<ref name="CIA2">{{cite web |date=22 September 2021 |title=Eritrea |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/eritrea/ |work=[[The World Factbook]] |publisher=[[Central Intelligence Agency]]}}</ref> 1993 නිදහස ලැබූ දා සිට ජනාධිපති ඉසයාස් අෆ්වර්කි බලයේ සිටී. 1993 දී ජාතික සභාවට නියෝජිතයින් 75ක් තේරී පත් විය. ඉතිරිය පත් කරනු ලැබේ. එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් කවුන්සිලයේ වාර්තාව පැහැදිලි කර ඇති පරිදි: "එදා සිට ජාතික මැතිවරණයක් පවත්වා නැත, ජනාධිපතිවරණ කිසි දිනෙක සිදු වී නැත. 2003-2004 සිට පළාත් පාලන හෝ ප්‍රාදේශීය මැතිවරණ පවත්වා නැත. ජාතික සභාව ස්වාධීනව තේරී පත් විය." 1993 දී එරිත්‍රියාවේ ප්‍රථම ජනාධිපති ඉසයාස් අෆ්වර්කි. ඔහුගේ තේරී පත්වීමෙන් පසු, ඇෆ්වර්කි එරිත්‍රියානු රජයේ පාලනය තහවුරු කළේය. ජනාධිපති ඉසයාස් අෆ්වර්කි "බටහිර පන්නයේ" ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය ලෙස ඔහු සඳහන් කරන දෙයට තම අප්‍රසාදය නිරන්තරයෙන් ප්‍රකාශ කර ඇත. නිදසුනක් වශයෙන්, 2008 අල් ජසීරා සමඟ පැවති සම්මුඛ සාකච්ඡාවකදී, ජනාධිපතිවරයා ප්‍රකාශ කළේ, "එරිත්‍රියාව මැතිවරණ පැවැත්වීමට පෙර දශක තුනක් හෝ හතරක්, සමහර විට ඊට වැඩි කාලයක් බලා සිටිනු ඇති බවයි. කවුද දන්නේ?"<ref>{{Cite conference|url=https://www.ohchr.org/Documents/HRBodies/HRCouncil/CoIEritrea/A_HRC_32_CRP.1_read-only.pdf|title=Detailed findings of the commission of inquiry on human rights in Eritrea|publisher=Human Rights Council|conference=Thirty-second session, Human rights situations that require the Council's attention|date=8 June 2016|id=A/HRC/32/CRP.1}}</ref> === ජාතික, ප්‍රාදේශීය සහ ප්‍රාදේශීය මැතිවරණ === එරිත්‍රියාව සහ ඉතියෝපියාව අතර සාමය සහ මිත්‍රත්වය පිළිබඳ ඒකාබද්ධ ප්‍රකාශය සම්පූර්ණයෙන් ක්‍රියාත්මක කිරීම තවමත් අසම්පූර්ණ බැවින්, සාම ගිවිසුම විධිමත් ලෙස ක්‍රියාත්මක වන බව එරිත්‍රියානු බලධාරීන් තවමත් සලකන්නේ නැත. කෙසේ වෙතත්, එරිත්‍රියාවේ කලකට පළාත් පාලන මැතිවරණය පැවැත්විණි. පළාත් පාලන මැතිවරණයේ මෑත කාලීන වටය 2010 සහ 2011 දී විය. === හමුදාමය === [[File:Eritrean_navy.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Eritrean_navy.jpg|thumb|උත්සවය අතරතුර එරිත්‍රියානු නාවික හමුදාව, එරිත්‍රියානු ආරක්ෂක බලකායේ ශාඛාව]] එරිත්‍රියානු ආරක්ෂක හමුදා යනු එරිත්‍රියා රාජ්‍යයේ නිල සන්නද්ධ හමුදාවන්ය. එරිත්‍රියාවේ හමුදාව අප්‍රිකාවේ විශාලතම එකකි.<ref>{{cite web |title=Africa: Largest armies 2023 |url=https://www.statista.com/statistics/1328443/largest-armies-in-africa-by-active-military-personnel/}}</ref> අනිවාර්ය හමුදා සේවය 1995 දී ආරම්භ කරන ලදී. නිල වශයෙන්, බලහත්කාරයෙන් බඳවා ගන්නා පිරිමි සහ ගැහැණු, අවම වශයෙන් මාස 18 ක් සේවය කළ යුතුය, එයට ඔවුන්ගේ උසස් පාසලේ අවසන් වසර සම්පූර්ණ කිරීම සඳහා මාස හයක් හමුදා පුහුණුව සහ සාමාන්‍ය පාසල් වර්ෂය තුළ මාස 12 ක් ඇතුළත් වේ. මේ අනුව එරිත්‍රියානුවන්ගෙන් 5% ක් පමණ හමුදා සේවයේ යෙදෙන අතර, ඔවුන්ගේ සේවයේ කොටසක් ලෙස මාර්ග ඉදිකිරීම වැනි ව්‍යාපෘති ද සිදු කරයි. 1995 ජාතික සේවා ප්‍රකාශය හමුදා සේවයට හෘද සාක්ෂියට එකඟව විරෝධය දැක්වීමේ අයිතිය පිළි නොගනී. නිදහස ලැබීමේදී එරිත්‍රියාව විසින් සම්මත කරන ලද 1957 ඉතියෝපියානු දණ්ඩ නීති සංග්‍රහයට අනුව, හමුදාවට බැඳීමට අපොහොසත් වීම හෝ හමුදා සේවය ප්‍රතික්ෂේප කිරීම පිළිවෙළින් මාස හයේ සිට අවුරුදු පහ දක්වා සහ අවුරුදු දහය දක්වා සිර දඩුවම් ලැබිය හැකිය.<ref>{{cite web |title=Eritrea |url=https://www.wri-irg.org/en/programmes/world_survey/country_report/de/Eritrea |access-date=19 December 2017 |publisher=War Resisters' International}}</ref> "ජාතික අර්බුද" කාලවලදී ජාතික සේවා බඳවා ගැනීමේ කාලය දීර්ඝ කළ හැක; 1998 සිට, වයස අවුරුදු 50 ට අඩු සියලු දෙනා නිදහස් කරන තෙක් අවිනිශ්චිත කාලයක් සඳහා ජාතික සේවයට බඳවා ගනු ලැබේ, එය අණ දෙන නිලධාරියාගේ අත්තනෝමතික තීරණය මත රඳා පවතී. පලාගිය බලහත්කාරයෙන් 200 දෙනෙකුගේ අධ්‍යයනයක දී, සාමාන්‍ය සේවය වසර 6.5 ක් වූ අතර සමහරුන් වසර 12 කට වැඩි කාලයක් සේවය කර ඇත.<ref name="National service in Eritrea">[https://www.economist.com/blogs/baobab/2014/03/national-service-eritrea National service in Eritrea]. ''Economist''. 10 March 2014</ref> === විදේශ සබඳතා === [[File:The_23d_ICSOE_Conference_for_East_Africa_in_Asmara,_Eritrea_2019.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_23d_ICSOE_Conference_for_East_Africa_in_Asmara,_Eritrea_2019.png|thumb|2019 දී අස්මාරා හි 23d ISCOE නැගෙනහිර අප්‍රිකානු සම්මේලනය]] [[File:Vladimir_Putin_and_Isaias_Afwerki_(2023-05-31).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vladimir_Putin_and_Isaias_Afwerki_(2023-05-31).jpg|thumb|2023 මැයි 31 වන දින මොස්කව්හි ක්‍රෙම්ලිනයේදී රුසියානු ජනාධිපති ව්ලැඩිමීර් පුටින් සමඟ ඉසයිස් අෆ්වර්කි]] එරිත්‍රියාව එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ සහ අප්‍රිකානු සංගමයේ සාමාජිකයෙකි. එය බ්‍රසීලය සහ වෙනිසියුලාව සමඟ අරාබි ලීගයේ නිරීක්ෂණ සාමාජිකයෙකි.<ref name="edition.cnn.com2">{{cite web |date=18 March 2016 |title=Arab League Fast Facts |url=http://edition.cnn.com/2013/07/30/world/meast/arab-league-fast-facts/ |access-date=5 June 2016 |work=CNN}}</ref> පරිපාලන හා අයවැය ප්‍රශ්න පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ උපදේශක කමිටුවේ (ACABQ) ජාතියට අසුනක් ඇත. එරිත්‍රියාව ප්‍රතිසංස්කරණය හා සංවර්ධනය සඳහා වූ ජාත්‍යන්තර බැංකුව, ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය සංස්ථාව, ජාත්‍යන්තර අපරාධ පොලිස් සංවිධානය (INTERPOL), නොබැඳි ව්‍යාපාරය, රසායනික අවි තහනම් කිරීමේ සංවිධානය, ස්ථීර බේරුම්කරණ අධිකරණය, නැගෙනහිර සහ දකුණු අප්‍රිකානු වරාය කළමනාකරණ සංගමයේ ලෝක රේගු සංවිධානය හි සාමාජිකත්වය ද දරයි. එරිත්‍රියාව සහ ඉතියෝපියාව අතර දේශසීමා මායිම් බන්ධන දේශසීමා තීරණයක් ක්‍රියාත්මක කිරීමට පහසුකම් සැලසීම සඳහා අප්‍රිකානු සංගමය හි නායකත්වයක් නොමැති බවට චෝදනා කිරීමට විරෝධය දැක්වීම සඳහා එරිත්‍රියානු රජය මීට පෙර අප්‍රිකානු සංගමය වෙත සිය නියෝජිතයා ඉවත් කර ගන්නා ලදී. 2011 ජනවාරි සිට, එරිත්‍රියානු රජය අප්‍රිකානු සංගමය වෙත නියෝජිතයෙකු වන ටෙස්ෆා-ඇලෙම් ටෙක්ලේ පත් කර ඇත.<ref>{{cite web |author=Tekle, Tesfa-Alem |date=20 January 2011 |title=Eritrea appoints AU envoy in Ethiopia – ''Sudan Tribune'': Plural news and views on Sudan |url=http://www.sudantribune.com/Eritrea-appoints-AU-envoy-in,37700 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110224084832/http://www.sudantribune.com/Eritrea-appoints-AU-envoy-in,37700 |archive-date=24 February 2011 |access-date=17 July 2011 |work=Sudan Tribune}}</ref> ජිබුටි සහ යේමනය සමඟ එහි සබඳතා පිළිවෙලින් ඩූමේරා දූපත් සහ හනිෂ් දූපත් පිළිබඳ භෞමික ආරවුල් හේතුවෙන් නොසන්සුන් වේ. 2019 මැයි 28 දින, එක්සත් ජනපදය විසින් ඉරානය, උතුරු කොරියාව, සිරියාව සහ වෙනිසියුලාව ද ඇතුළත් "ප්‍රතිත්‍රස්තවාදී සහයෝගිතා නොවන ලැයිස්තුවෙන්" එරිත්‍රියාව ඉවත් කරන ලදී.<ref>{{cite news|url=https://www.voanews.com/a/us-removing-eritrea-from-counterterror-non-cooperation-list/4935716.html|title=US Removing Eritrea from Counterterror Non-Cooperation List|date=28 May 2019|work=VOA News}}</ref> එපමණක් නොව, එරිත්‍රියාවට මාස දෙකකට පෙර එක්සත් ජනපද කොන්ග්‍රස් නියෝජිත පිරිසක් වසර 14කට පසු ප්‍රථම වරට සංචාරය කරන ලදී.<ref>{{cite news|url=https://www.voanews.com/a/first-us-congressional-delegation-in-fourteen-years-visits-eritrea/4813583.html|title=1st US Congressional Delegation in 14 Years Visits Eritrea|date=4 March 2019|work=VOA News}}</ref> බෙලාරුස්, සිරියාව සහ උතුරු කොරියාව සමඟින්, එරිත්‍රියාව යනු රුසියාවේ 2022 යුක්රේනය ආක්‍රමණය හෙළා දකින එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩල යෝජනාවකට එරෙහිව ඡන්දය දුන් රුසියාව ඇතුළු නොකළ රටවල් හතරෙන් එකකි.<ref>{{cite web |last=Granitz |first=Peter |date=2 March 2022 |title=The U.N. approves a resolution demanding that Russia end the invasion of Ukraine |url=https://www.npr.org/2022/03/02/1083872077/u-n-set-to-hold-vote-that-would-demand-russia-end-war-in-ukraine |work=NPR}}</ref> ==== ඉතියෝපියාව සමඟ සබඳතා ==== [[File:Independence_Day_of_Eritrea.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Independence_Day_of_Eritrea.jpg|thumb|නිදහස් දිනය යනු එරිත්‍රියාවේ වැදගත්ම රජයේ නිවාඩු දිනයකි.]] [[File:Eitrea_Martyrs'_Day_Remembrance_&_Celebration_2023_Asmara,_Eritrea.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Eitrea_Martyrs'_Day_Remembrance_&_Celebration_2023_Asmara,_Eritrea.jpg|thumb|අස්මාරා හි දිවි පිදූවන්ගේ දිනය සැමරීම]] දැනට එරිත්‍රියාව මුහුණ දෙන මූලික බාහිර ප්‍රශ්නය වන්නේ ඉතියෝපියාව සමඟ සීමා නොකළ දේශසීමාවයි. ඉතියෝපියාව සමඟ එරිත්‍රියාවේ සබඳතා, එරිත්‍රියානු නිදහස සඳහා වූ 30 වසරක යුද්ධයෙන් පසුව, සුපරීක්ෂාකාරී අන්‍යෝන්‍ය ඉවසීමේ සිට, 1998 මැයි සිට 2000 ජූනි දක්වා දෙපාර්ශ්වයේම ජීවිත 70,000 ක් පමණ බිලිගත් සතුරුකම් පුපුරා යාමට තුඩු දුන් මාරාන්තික එදිරිවාදිකමක් දක්වා හැරුනි.<ref>"[https://www.theguardian.com/world/2012/mar/16/ethiopian-raid-eritrea-conflict Ethiopian raid on Eritrean bases raises fears of renewed conflict]". ''The Guardian''. 16 March 2012.</ref> දේශසීමා ගැටුමට ඩොලර් මිලියන සිය ගණනක් වැය විය.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/750789.stm Will arms ban slow war?] BBC. 18 May 2000</ref> 1998 සිට 2000 දක්වා වූ එරිත්‍රියානු-ඉතියෝපියානු යුද්ධය ප්‍රධාන දේශසීමා ගැටුමකට සම්බන්ධ වූ අතර, විශේෂයෙන් බැඩ්මේ සහ සලඹස්ස අවටය, අවසානයේ 2018 දී විසඳා ගන්නා ලදී. යුද්ධයෙන් පසුව ඇති වූ එකඟ නොවීම් හේතුවෙන් උග්‍ර ආතති කාල පරිච්ඡේද සහ යුද්ධයේ අලුත් තර්ජන හේතුවෙන් ඇනහිටීම් ඇති විය.<ref name="horntension1">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/3457957.stm|title=Horn tensions trigger UN warning|date=4 February 2004|access-date=7 June 2006|publisher=BBC}}</ref><ref name=":5">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4400580.stm|title=Army build-up near Horn frontier|date=2 November 2005|access-date=7 June 2006|publisher=BBC}}</ref><ref name="horntension3">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4555892.stm|title=Horn border tense before deadline|date=23 December 2005|access-date=7 June 2006|publisher=BBC}}</ref> මෙම ඇනහිටීම එරිත්‍රියාවේ ජනාධිපතිවරයා විසින් එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක කවුන්සිලයට ජනාධිපතිවරයා විසින් ලියන ලද ලිපි එකොළහක් සමඟ ඉතියෝපියාව සම්බන්ධයෙන් පියවර ගන්නා ලෙස එක්සත් ජාතීන්ගෙන් ඉල්ලා සිටීමට හේතු විය. එරිත්‍රියානු සහ ඉතියෝපියානු නායකයින් එකිනෙකාගේ රටවල විරුද්ධත්වයට සහය දැක්වීමේ අඛණ්ඩ උත්සාහයන් නිසා තත්වය තවත් තීව්‍ර වී ඇත.<ref name=":6">{{Cite news|url=https://lekreports.com/ethiopian-prime-minster-tries-to-undermine-the-arrest-of-20-journalists-in-the-country/|title=Ethiopian Prime Minster<!--sic--> tries to undermine the arrest of 20 journalists in the country|work=The Low Ethiopian Reports|access-date=2023-10-30|archive-date=2022-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20220708052809/https://lekreports.com/ethiopian-prime-minster-tries-to-undermine-the-arrest-of-20-journalists-in-the-country/|url-status=dead}}</ref><ref name=":7">{{Cite news|url=https://www.trtworld.com/africa/why-are-ethiopian-leaders-calling-eritrea-s-president-hitler-34158|title=Why are Ethiopian leaders calling Eritrea's president 'Hitler'?|work=TRT News|access-date=2023-10-30|archive-date=2022-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220520160727/https://www.trtworld.com/africa/why-are-ethiopian-leaders-calling-eritrea-s-president-hitler-34158|url-status=dead}}</ref> 2011 දී ඉතියෝපියාව ඇඩිස් අබාබා හි අප්‍රිකානු සංගමයේ සමුළුවකදී බෝම්බ ඇටවූ බවට එරිත්‍රියාවට චෝදනා කළ අතර පසුව එක්සත් ජාතීන්ගේ වාර්තාවකින් එයට සහාය විය. එරිත්‍රියාව එම හිමිකම් ප්‍රතික්ෂේප කළේය.<ref name="aubomb">{{cite web |last=Rice |first=Xan |date=28 July 2011 |title=Eritrea planned massive bomb attack on African Union summit, UN says |url=https://www.theguardian.com/world/2011/jul/28/eritrea-planned-ethopia-bomb-attack |access-date=28 July 2011 |work=[[The Guardian]]}}</ref> දෙරට අතර සාම ගිවිසුමක් 2018 ජූලි 8 දින අත්සන් කරන ලදී.<ref>{{cite news|url=https://www.cbc.ca/news/world/ethiopia-eritrea-restore-diplomatic-relations-1.4738578|title=Leaders of Ethiopia and Eritrea hug and make up|date=July 8, 2018|work=CBC News|access-date=July 9, 2018|publisher=CBC}}</ref> ඊළඟ දවසේ, ඔවුන් එරිත්‍රියානු-ඉතියෝපියානු දේශසීමා ගැටුම විධිමත් ලෙස අවසන් කරන ලද ඒකාබද්ධ ප්‍රකාශයකට අත්සන් තැබූහ.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-44764597|title=Ethiopia's Abiy and Eritrea's Afewerki declare end of war|date=9 July 2018|work=BBC News|access-date=9 July 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=Ethiopia, Eritrea officially end war |url=https://www.dw.com/en/ethiopia-eritrea-officially-end-war/a-44585296 |access-date=9 July 2018 |publisher={{Lang|de|Deutsche Welle|italic=no}}}}</ref> 2020 දී, එරිත්‍රියානු හමුදා ඉතියෝපියානු රජය පැත්තෙන් ටයිග්‍රේ යුද්ධයට මැදිහත් විය.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/global-development/2020/dec/21/slaughtered-like-chickens-eritrea-heavily-involved-in-tigray-conflict-say-eyewitnesses|title=Eritrea heavily involved in Tigray conflict, say eyewitnesses|date=21 December 2020|work=The Guardian}}</ref><ref name="Voice of America2">{{cite news|url=https://www.voanews.com/africa/us-says-eritrean-forces-should-leave-tigray-immediately|title=US Says Eritrean Forces Should Leave Tigray Immediately|date=27 January 2021|work=Voice of America}}</ref><ref name="Bloomberg2">{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-02-09/eu-accuses-eritrea-forces-of-fueling-conflict-in-ethiopia-region|title=EU Accuses Eritrean Forces of Fueling Conflict in Ethiopia|date=9 February 2021|work=Bloomberg}}</ref><ref name="The Washington Post2">{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2021/02/25/tigray-eritrea-ethiopia-crime-against-humanity/|title=Massacre by Eritrean troops in Ethiopia's Tigray region may constitute crime against humanity, Amnesty says|date=26 February 2021|newspaper=The Washington Post}}</ref> 2021 අප්‍රේල් මාසයේදී එරිත්‍රියාව සිය හමුදා ඉතියෝපියාවේ සටන් කරන බව තහවුරු කළේය.<ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/4/17/eritrea-confirms-its-troops-are-fighting-ethiopias-tigray|title=Eritrea confirms its troops are fighting in Ethiopia's Tigray|date=17 April 2021|work=Al-Jazeera}}</ref> === නීති වෘත්තිය === NYU නීතිය පිළිබඳ පාසලට අනුව, අධිකරණ අමාත්‍යාංශයේ නීති කමිටුව එරිත්‍රියාවේ නීතිය ප්‍රගුණ කිරීමට ඇතුළත් වීම සහ අවශ්‍යතා අධීක්ෂණය කරයි. 88/96 ප්‍රකාශය යටතේ ස්වාධීන නීතිඥ සංගමයක් පිහිටුවීම තහනම් කර නැතත්, අනෙකුත් දේශීය නීති අතර, නීතිඥ සංගමයක් නොමැත. ප්‍රජා උසාවියේ ප්‍රාදේශීය අධිකරණ බල ප්‍රදේශයේ ප්‍රජා ඡන්දදායකයින් අධිකරණ විනිසුරුවන් තෝරා ගනී. නීති වෘත්තියේ නියැලෙන කාන්තාවන් සම්බන්ධයෙන් ප්‍රජා අධිකරණයේ ස්ථාවරය අපැහැදිලි නමුත් තේරී පත් වූ කාන්තා විනිසුරුවන්ට ආසන වෙන් කර ඇත.<ref>{{cite web |title=UPDATE: Introduction to Eritrean Legal System and Research |url=http://www.nyulawglobal.org/globalex/Eritrea1.html#LawyersandLegalProfession |access-date=27 December 2017 |website=[[GlobaLex]] |publisher=New York University School of Law}}</ref> === මානව හිමිකම් === [[File:Eritrea_-_Government_building,_Asmara.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Eritrea_-_Government_building,_Asmara.jpg|දකුණ|thumb|අස්මාරා හි ප්‍රාදේශීය පරිපාලනය ගොඩනැගීම]] එරිත්‍රියාව යනු ජාතික ව්‍යවස්ථාදායක මැතිවරණ නැවත නැවතත් කල් දමා ඇති ඒක-පක්ෂ රාජ්‍යයකි.<ref name="gi2">{{cite web |title=Eritrea |url=http://www.grassrootsonline.org/what-we-do/partnerships/where-we-work/eritrea |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20080724164739/http://www.grassrootsonline.org/what-we-do/partnerships/where-we-work/eritrea |archive-date=24 July 2008 |access-date=2008-07-24 |work=Grassroots International}}</ref> හියුමන් රයිට්ස් වොච් ආයතනයට අනුව, රජයේ මානව හිමිකම් වාර්තාව ලෝකයේ නරකම ඒවා අතර සැලකේ.<ref name="hrw2">[https://web.archive.org/web/20060211174118/https://www.hrw.org/english/docs/2006/01/18/eritre12307.htm Eritrea Human Rights Overview]. Human Rights Watch (2006)</ref> බොහෝ රටවල් එරිත්‍රියානු බලධාරීන්ට චෝදනා කළේ අත්තනෝමතික ලෙස අත්අඩංගුවට ගැනීම් සහ රඳවා තබා ගැනීම සහ ඔවුන්ගේ දේශපාලන ක්‍රියාකාරකම් සඳහා කිසිදු චෝදනාවක් නොමැතිව පුද්ගලයින් නොදන්නා සංඛ්‍යාවක් රඳවා තබා ගැනීමයි. එරිත්‍රියාවේ පිරිමි සහ ගැහැණු සමලිංගික ලිංගික ක්‍රියාකාරකම් නීති විරෝධී වේ.<ref>{{cite news|url=https://www.newsweek.com/73-countries-where-its-illegal-be-gay-1385974|title=71 Countries Where Homosexuality is Illegal|date=4 April 2019|work=Newsweek}}</ref> ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සංවාදයක් ඉල්ලා රජයට සහ ජනාධිපති ඉසයියාස් අෆෙවර්කි වෙත විවෘත ලිපියක් ප්‍රකාශයට පත් කිරීමෙන් පසු 2001 සැප්තැම්බර් මාසයේදී කැබිනට් සාමාජිකයින් තිදෙනෙකු ඇතුළුව G-15 නමින් හැඳින්වෙන එරිත්‍රියානුවන් පහළොස් දෙනෙකුගෙන් යුත් ප්‍රමුඛ කණ්ඩායමක් අත්අඩංගුවට ගන්නා ලදී. මෙම කණ්ඩායම සහ ඔවුන් සමඟ සම්බන්ධ යැයි කියන තවත් දහස් ගණනක් නීතිමය චෝදනා, විභාගය, නඩු විභාගය හෝ විනිශ්චය නොමැතිව සිරගත කරනු ලැබේ.<ref name="guardian">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2015/aug/19/eritrea-forgotten-journalists-jailed-pen-international-press-freedom|title='If we don't give them a voice, no one will': Eritrea's forgotten journalists, still jailed after 14 years The country is ranked worst in the world for press freedom, its writers locked in secret jails. Here, PEN Eritrea profiles the men who fought for a free press, and paid the price|author=Zere, Abraham Tesfalul|date=20 August 2015|publisher=Guardian}}</ref><ref name="Eritrean G-15 advocacy site">{{Cite news|url=http://www.freeourparents-eritrea.com/who-are-the-eritrean-g15-and-where-are-they-now/|title=Who are the Eritrean G15? And where are they now?|date=4 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20151023043119/http://www.freeourparents-eritrea.com/who-are-the-eritrean-g15-and-where-are-they-now/|archive-date=23 October 2015|publisher=Eritrean G-15 advocacy site}}</ref> 1998-2001 දී ඉතියෝපියාව සමඟ එරිත්‍රියාවේ ගැටුමේ සිට, ජාතියේ මානව හිමිකම් වාර්තාව එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ විවේචනයට ලක්ව ඇත.<ref name="Guardian">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2013/oct/25/eritrea-human-rights-united-nations|title=Eritrea's human rights record comes under fire at United Nations|date=25 October 2013|newspaper=The Guardian|access-date=30 October 2013|agency=Associated Press}}</ref> මානව හිමිකම් කඩකිරීම් බොහෝ විට රජය විසින් හෝ රජය වෙනුවෙන් සිදු කරනු ලබන බව කියනු ලැබේ. භාෂණයේ, මාධ්‍යවේදියාගේ, රැස්වීමේ සහ ඇසුරු කිරීමේ නිදහස සීමා සහිතයි. "ලියාපදිංචි නොකළ" ආගම් අදහන, ජාතියෙන් පලා යාමට උත්සාහ කරන, හෝ හමුදා රාජකාරියෙන් පැන යාමට උත්සාහ කරන අය අත්අඩංගුවට ගෙන සිරගත කරනු ලැබේ.<ref name="Guardian" /> 2009 වන විට දේශපාලන සිරකරුවන් සංඛ්‍යාව 10,000-30,000 අතර පරාසයක පැවති අතර, "ඕනෑම හෝ හේතුවක් නිසා" "ඕනෑම අයෙකු" සමඟ, අට හැවිරිදි දරුවන්, අවුරුදු 80 ට වැඩි පුද්ගලයින් ඇතුළු පුළුල් හා ක්‍රමානුකූල වධහිංසා පැමිණවීම් සහ නීති විරෝධී ඝාතන සිදු විය. මහලු සහ රෝගාතුර පුද්ගලයන් අත්අඩංගුවට ගැනීමට යටත් වන අතර එරිත්‍රියාව "ලෝකයේ වඩාත්ම ඒකාධිපති සහ මානව හිමිකම් අපයෝජන පාලන තන්ත්‍රවලින් එකකි". එරිත්‍රියානු නිදහස් අරගලය සහ 1998 එරිත්‍රියානු-ඉතියෝපියානු යුද්ධය අතරතුර, ඉතියෝපියානු බලධාරීන් විසින් නිරායුධ එරිත්‍රියානු සිවිල් වැසියන්ට එරෙහිව බොහෝ කුරිරුකම් සිදු කරන ලදී.<ref>{{cite web |author=Tracey L. Cousin |title=Eritrean and Ethiopian Civil War |url=http://www1.american.edu/ted/ice/eritrea.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911212032/http://american.edu/ted/ice/eritrea.htm |archive-date=11 September 2007 |access-date=2007-09-03 |work=ICE Case Studies}}</ref><ref>{{cite web |title=A critical look into the Ethiopian elections |url=http://www.sudantribune.com/imprimable.php3?id_article=9931 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061129063002/http://www.sudantribune.com/imprimable.php3?id_article=9931 |archive-date=29 November 2006 |access-date=19 February 2007}}</ref>[[File:Asmara,_mai_jah_jah_02.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Asmara,_mai_jah_jah_02.JPG|thumb|2015 දී එරිත්‍රියාව, අස්මාරා]] [[File:Gash_Barkahouses.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gash_Barkahouses.jpg|thumb|බැරෙන්ටු අසල ගමක සම්ප්‍රදායික එරිත්‍රියානු අගුඩෝ/තුකුල් පැල්පත්]] 2016 ජූනි මාසයේදී, පිටු 500 කින් යුත් එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් කවුන්සිලයේ වාර්තාවක් එරිත්‍රියානු රජයට නීති විරෝධී මරණ දණ්ඩනය, වධහිංසා පැමිණවීම, දින නියමයක් නොමැතිව දීර්ඝ ජාතික සේවය (සාමාන්‍යයෙන් අවුරුදු 6.5 ක්) සහ බලහත්කාර ශ්‍රමය සම්බන්ධයෙන් චෝදනා කළ අතර, එය රාජ්‍ය නිලධාරීන් අතර ලිංගික හිරිහැර, ස්ත්‍රී දූෂණ සහ ලිංගික වහල් ක්‍රියාවන් බහුලව පැතිරී ඇත.<ref name="guard">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/global-development/2015/jun/08/human-rights-abuses-eritrea-may-be-crimes-against-humanity-un-report|title=Eritrea human rights abuses may be crimes against humanity, says UN|last=Jones|first=Sam|newspaper=The Guardian|access-date=8 June 2015|quote=The report 'catalogues a litany of human rights violations by the "totalitarian" regime of President Isaias Afwerki "on a scope and scale seldom witnessed elsewhere"' said ''[[The Guardian]]''date=8 June 2015}}</ref> මානව හිමිකම් පිළිබඳ යුරෝපීය පාර්ලිමේන්තු අනුකමිටුවේ බාබරා ලොච්බිලර් කියා සිටියේ වාර්තාවේ 'ඉතා බරපතල මානව හිමිකම් කඩකිරීම්' විස්තර කර ඇති අතර, එරිත්‍රියාවේ වෙනසක් නොමැතිව දැනට සංවර්ධනය සඳහා යුරෝපා සංගමයේ අරමුදල් නොපවත්වන බව ප්‍රකාශ කළේය.<ref name="DWelle">{{cite web |date=23 June 2015 |title=Human rights: EU 'should put more pressure on Eritrea' |url=http://www.dw.com/en/human-rights-eu-should-put-more-pressure-on-eritrea/a-18535963 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150704105608/http://www.dw.com/en/human-rights-eu-should-put-more-pressure-on-eritrea/a-18535963 |archive-date=4 July 2015 |access-date=4 July 2015 |website={{Lang|de|Deutsche Welle|italic=no}}}}</ref> එරිත්‍රියානු විදේශ අමාත්‍යාංශය ප්‍රතිචාර දැක්වූයේ කොමිසමේ වාර්තාව "සම්පූර්ණයෙන්ම පදනම් විරහිත සහ සියලු සුදුසුකම් වලින් තොර" "වල් චෝදනා" ලෙස විස්තර කරමිනි.<ref>{{cite web |date=10 June 2015 |title=Eritrea: Asmara Lashes Out at UN's 'Vile Slanders' |url=http://allafrica.com/stories/201506100911.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150611062509/http://allafrica.com/stories/201506100911.html |archive-date=11 June 2015 |access-date=24 June 2015 |website=AllAfrica news website}}</ref> එක්සත් ජනපදයේ සහ චීනයේ නියෝජිතයින් වාර්තාවේ භාෂාව සහ නිරවද්‍යතාවය පිළිබඳ මතභේදයට ලක් විය.<ref>{{Cite news|url=https://af.reuters.com/article/topNews/idAFKCN0ZH5GW?pageNumber=2&virtualBrandChannel=0&sp=true|title=Eritrea escapes U.N. Security Council referral over human rights|last=Miles|first=Tom|work=AF|access-date=2017-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20170918021343/https://af.reuters.com/article/topNews/idAFKCN0ZH5GW?pageNumber=2&virtualBrandChannel=0&sp=true|archive-date=18 September 2017}}</ref> වයස අවුරුදු 18 සහ 40 අතර සියලුම එරිත්‍රියානුවන් අනිවාර්ය ජාතික සේවයක් සම්පූර්ණ කළ යුතුය, එයට හමුදා සේවයද ඇතුළත් වේ. එරිත්‍රියාව ඉතියෝපියාවෙන් නිදහස ලබා ගැනීමෙන් පසුව, එරිත්‍රියාවේ ස්වෛරීභාවය ආරක්ෂා කිරීමට, ජාතික අභිමානය ඇති කිරීමට සහ විනයගරුක ජනතාවක් නිර්මාණය කිරීමට මෙම අවශ්‍යතාවය ක්‍රියාත්මක කරන ලදී.<ref name="National service in Eritrea" /> එරිත්‍රියාවේ ජාතික සේවය සඳහා දිගු, අවිනිශ්චිත බලහත්කාර සේවයක් අවශ්‍ය වේ (සාමාන්‍යයෙන් අවුරුදු 6.5), සමහර එරිත්‍රියානුවන් එය වළක්වා ගැනීම සඳහා රට හැර යයි.<ref name="National service in Eritrea" /><ref>{{cite web |title=Professor to lecture on African refugees of Eritrea |url=http://utdailybeacon.com/news/2014/nov/19/professor-lecture-african-refugees-eritrea/ |archive-url=https://archive.today/20141121095314/http://utdailybeacon.com/news/2014/nov/19/professor-lecture-african-refugees-eritrea/ |archive-date=21 November 2014 |website=The Daily Beacon}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/05/06/world/africa/migrants-libya.html|title=Young African Migrants, Enticed by Smugglers, End Up Mired in Libya|author=Kirkpatrick, David D.|date=5 May 2015|work=The New York Times|access-date=6 May 2015}}</ref> ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමේ උත්සාහයක් ලෙස, 2006 දී එරිත්‍රියානු රජයේ නිලධාරීන් සහ රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන නියෝජිතයන් බොහෝ ප්‍රසිද්ධ රැස්වීම් සහ සංවාදවලට සහභාගි වූහ. මෙම සැසිවාර වලදී ඔවුන් "මානව හිමිකම් යනු කුමක්ද?", "මානව හිමිකම් මොනවාද යන්න තීරණය කරන්නේ කවුද?", සහ "මානව හෝ වාර්ගික අයිතිවාසිකම්, ප්‍රමුඛත්වය ගත යුත්තේ කුමක් ද?" වැනි මූලික ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු සැපයූහ.<ref>{{cite web |date=1 June 2006 |title=Public Dialogue Human Rights in Eritrea |url=http://www.shaebia.org/artman/publish/article_4551.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20060908190129/http://www.shaebia.org/artman/publish/article_4551.html |archive-date=8 September 2006 |access-date=10 September 2006}}</ref> 2007 දී එරිත්‍රියානු රජය ස්ත්‍රී ලිංග ඡේදනය තහනම් කළේය.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6527619.stm|title=Eritrea bans female circumcision|date=4 April 2007|work=BBC News}}</ref> කලාපීය රැස්වීම් සහ ආගමික කවයන් තුළ, එරිත්‍රියානුවන්ම කාන්තා චර්මච්ඡේදනය භාවිතා කිරීමට එරෙහිව අඛණ්ඩව කතා කරති. ඔවුන් මෙය පවසන විට මූලික අවධානය යොමු කළ යුතු කරුණක් ලෙස ඔවුන් සඳහන් කරන්නේ සෞඛ්‍ය ගැටළු සහ පුද්ගල නිදහසයි. තවද, ඔවුන් ග්‍රාමීය ජනතාවගෙන් ඉල්ලා සිටින්නේ මෙම පෞරාණික සංස්කෘතික පුරුද්ද ඉවත දමන ලෙසයි.<ref>{{cite web |date=31 August 2006 |title=Anseba Religious leaders condemn female circumcision |url=http://www.shabait.com/cgi-bin/staging/exec/view.cgi?archive=11&num=5411 |archive-url=https://archive.today/20070620114348/http://www.shabait.com/cgi-bin/staging/exec/view.cgi?archive=11&num=5411 |archive-date=20 June 2007 |website=Eritrea Ministry of Information}}</ref><ref>{{cite web |date=9 September 2006 |title=Religious leaders of Northern Red Sea region condemn female circumcision |url=http://www.shabait.com/cgi-bin/staging/exec/view.cgi?archive=11&num=5446 |website=Eritrea Ministry of Information}}{{dead link|date=June 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> 2009 දී, රජය සහ දේශපාලන විපක්ෂය අතර සංවාදයක් ඇති කිරීම සඳහා එරිත්‍රියාවේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී අයිතිවාසිකම් සඳහා පුරවැසියන් නමින් ව්‍යාපාරයක් පිහිටුවන ලදී. මෙම කණ්ඩායම සාමාන්‍ය පුරවැසියන්ගෙන් සහ රජයට සමීප පුද්ගලයින්ගෙන් සමන්විත වේ.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/7822599.stm|title=Eritrea group seeks human rights|last=Plaut|first=Martin|date=11 January 2009|work=BBC News}}</ref> ව්‍යාපාරය නිර්මාණය වූ දා සිට, මානව හිමිකම් පිළිබඳ එහි වාර්තාව වැඩිදියුණු කිරීමට එරිත්‍රියානු රජය විසින් සැලකිය යුතු උත්සාහයක් ගෙන නොමැත. 2019 ජූලි මාසයේදී, එරිත්‍රියාව ඇතුළු රටවල් 37ක එක්සත් ජාතීන්ගේ තානාපතිවරු, සින්ජියැන්ග් කලාපයේ උයිගුර්වරුන්ට සහ අනෙකුත් මුස්ලිම් සුළුතර කණ්ඩායම්වලට චීනය සැලකීම ආරක්ෂා කරමින් UNHRC වෙත ඒකාබද්ධ ලිපියක් අත්සන් කළහ.<ref>{{cite news|url=https://thediplomat.com/2019/07/which-countries-are-for-or-against-chinas-xinjiang-policies/|title=Which Countries Are For or Against China's Xinjiang Policies?|date=15 July 2019|work=[[The Diplomat]]}}</ref> එරිත්‍රියාව 2020 දී මෙම සහයෝගය දිගටම කරගෙන ගියේය.<ref>{{Cite web |last=Basu |first=Zachary |date=October 8, 2020 |title=More countries join condemnation of China over Xinjiang abuses |url=https://www.axios.com/2020/10/08/un-statement-china-uighurs-xinjiang |access-date=September 17, 2023 |website=Axios Media Inc.}}</ref> එරිත්‍රියාව කියා සිටින්නේ රට පිළිබඳ බටහිර මාධ්‍ය කථා සන්දර්භගත නොවන බවත්, සමහර විට ගොතන ලද බවත්, පාලන තන්ත්‍රය වෙනස් කිරීමේ ආඛ්‍යානයක් ගොඩනැගීම සඳහා සෑම විටම පාහේ යොදවා ඇති බවත්ය.<ref name="auto">{{Cite web |date=19 July 2023 |title=Eritrea: The Story You Don't Hear |url=http://www.blackagendareport.com/eritrea-story-you-dont-hear-0 |website=Black Agenda Report}}</ref> එය අප්‍රිකානු රටවල් කෙරෙහි බටහිර න්‍යාය පත්‍රයට අනුකූල නොවීම සඳහා ඉලක්ක කර ඇති බව ප්‍රකාශ කරයි,<ref>{{Cite web |title=Ethiopia, Eritrea say US allegations 'inflammatory', 'defamatory' |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/3/21/ethiopia-says-us-warcrime-allegations-inflammatory-partisan |website=www.aljazeera.com}}</ref> උදාහරණයක් ලෙස මානුෂීය විදේශ ආධාර පිළිගැනීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීමෙනි. එරිත්‍රියාව ස්වයංපෝෂිත වීමට අපේක්ෂා කරන අතර 2005 සිට විදේශ ආධාර ප්‍රතික්ෂේප කර ඇත, මන්ද එය ආධාර සැබෑ ආර්ථික සංවර්ධනයට බාධාවක් ලෙස දකින බැවිනි. 2006 දී පමණක් එරිත්‍රියාව ඩොලර් මිලියන 200 ක විදේශ ආධාරවලින් ඉවත් විය. එම වසරේම එය ලෝක බැංකුවෙන් USD මිලියන 100ක ණයක් ලබා දීමද ප්‍රතික්ෂේප කළේය.<ref>{{Cite web |last=Sanders |first=Edmund |date=2 October 2007 |title=Eritrea aspires to be self-reliant, rejecting foreign aid |url=https://www.latimes.com/world/la-fg-eritrea2oct02-story.html |website=Los Angeles Times}}</ref> මඩ ව්‍යාපාර හරහා හිතාමතා යක්ෂාවේශ කිරීම ගැන බටහිරට චෝදනා කරනවාට අමතරව, එය ඉතියෝපියානු කණ්ඩායම TPLF හරහා එරිත්‍රියාවට එරෙහිව සම්බාධක සහ බටහිර සහාය ඇතිව යුද්ධය විසින් ඉලක්ක කර ගනු ලැබේ.<ref>{{Cite web |date=8 June 2021 |title=Eritrea blames US support for Tigray's leaders for the war |url=https://apnews.com/article/united-nations-eritrea-africa-98aa53d5ca10d5cd1992209ad4bbcb57 |website=AP News}}</ref> බොහෝ එරිත්‍රියානුවන්ට හිතාමතාම දේශපාලන රැකවරණ ලබා දීමෙන් බටහිරට එරිත්‍රියානුවන් විදේශගත වන බවට ද එය චෝදනා කරයි.<ref>{{Cite web |title=Eritrean president blames Europe for refugee exodus |url=https://www.arabnews.com/node/929756/ajax/metrics/aggregate |website=Arab News}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/ethiopia-conflict-eritrea-usa-idINKBN28L07J|title=Exclusive: U.S. says reports of Eritrean troops in Ethiopia's Tigray are 'credible'|date=11 December 2020|newspaper=Reuters|via=www.reuters.com}}</ref><ref>{{cite web |date=26 July 2018 |title=Eritrea suffered deliberate demonization, not isolation – Info Minister |url=https://www.africanews.com/2018/07/26/eritrea-suffered-deliberate-demonization-not-isolation-info-minister/}}</ref><ref name="auto" /> ==== මාධ්‍ය නිදහස ==== එහි 2023 මාධ්‍ය නිදහස දර්ශකයේ, දේශසීමා රහිත වාර්තාකරුවන් විසින් එරිත්‍රියාවේ මාධ්‍ය පරිසරය 174 ලෙස ශ්‍රේණිගත කර ඇත.<ref>{{Cite web |title=Index &#124; RSF |url=https://rsf.org/en/index |website=rsf.org}}</ref><ref>{{cite web |date=30 January 2013 |title=Press Freedom Index 2017 – Reporters Without Borders |url=https://rsf.org/en/ranking |publisher=Reports Without Borders}}</ref> BBC ට අනුව, "පුද්ගලිකව හිමි පුවත් මාධ්‍ය නොමැති එකම අප්‍රිකානු රට එරිත්‍රියාවයි",<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/country_profiles/1070813.stm#media|title=Country profile: Eritrea|date=30 November 2010|work=BBC News}}</ref> සහ දේශසීමා රහිත වාර්තාකරුවන් ප්‍රසිද්ධ මාධ්‍ය ගැන පැවසුවේ, "ඔවුන් රෙජීමයේ සටන්කාමී සහ අන්ත-ජාතිකවාදී කතිකාව ප්‍රචාරය කිරීම හැර අන් කිසිවක් නොකරති. එකදු විදේශීය වාර්තාකරුවෙකු වත් දැන් අස්මාරා හි වාසය නොකරයි."<ref>{{cite web |title=World Report – Eritrea – Reporters Without Borders |url=http://en.rsf.org/report-eritrea,15.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811054501/http://en.rsf.org/report-eritrea%2C15.html |archive-date=11 August 2011 |access-date=17 July 2011 |publisher=Reports Without Borders}}</ref> රජය සතු ප්‍රවෘත්ති ඒජන්සිය බාහිර සිදුවීම් පිළිබඳ පුවත් වාරණය කරයි.<ref name="censored">{{Cite news|url=http://www.cpj.org/blog/2011/02/sub-saharan-africa-counters-censorship-on-mideast.php|title=Sub-Saharan Africa censors Mideast protests|author=Keita, Mohamed|date=18 February 2011|publisher=Committee to Protect Journalists}}</ref> 2001 වසරේ සිට ස්වාධීන මාධ්‍ය තහනම් කර ඇත.<ref name="censored" /> තුර්කිය, චීනය සහ ඊජිප්තුවෙන් පසුව එරිත්‍රියානු බලධාරීන් විසින් හතරවන වැඩිම මාධ්‍යවේදීන් සංඛ්‍යාව සිරගත කර ඇති බව වාර්තා වේ.<ref>"[https://www.nytimes.com/2017/12/13/world/europe/journalists-jailed-committee-to-protect-journalists.html Number of Jailed Journalists Hits Record High, Advocacy Group Says]". ''The New York Times.'' 13 December 2017.</ref> == පරිපාලන අංශ == එරිත්‍රියාව පරිපාලන කලාප හයකට බෙදා ඇත. මෙම ප්‍රදේශ තවදුරටත් දිස්ත්‍රික්ක 58 කට බෙදා ඇත. [[File:Eritrea,_administrative_divisions_-_Nmbrs_-_colored.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Eritrea,_administrative_divisions_-_Nmbrs_-_colored.svg|thumb|එරිත්‍රියා කලාපයේ සිතියමක්. 1. උතුරු රතු මුහුද, 2. අන්සෙබා, 3. ගාෂ්-බර්කා, 4. මධ්‍යම (දකුණට), 5. දකුණ, 6. දකුණු රතු මුහුද]] {| class="wikitable sortable" |+එරිත්‍රියාවේ ප්‍රදේශ !කලාපය !ප්‍රමානය (km²) !අගනුවර |- |මධ්‍යම |1,300 |අස්මරා |- |අන්සෙබා |23,200 |කෙරෙන් |- |ගැෂ්-බර්කා |33,200 |බැරෙන්ටු |- |දක්ෂිණ |8,000 |මෙන්ඩෙෆෙරා |- |උතුරු රතු මුහුද |27,800 |මස්සාවා |- |දකුණු රතු මුහුද |27,600 |අසාබ් |} එරිත්‍රියාවේ කලාප යනු රට පාලනය වන ප්‍රාථමික භූගෝලීය බෙදීම් වේ. සමස්තයක් වශයෙන්, ඒවාට මාකෙල්/මධ්‍යම, අන්සෙබා, ගැෂ්-බර්කා, ඩිබුබ්/දකුණු, උතුරු රතු මුහුද සහ දකුණු රතු මුහුද කලාප ඇතුළත් වේ. 1993 නිදහස ලබන විට එරිත්‍රියාව පළාත් දහයකට බෙදා තිබුණි. මෙම පළාත් යටත් විජිත සමයේ ක්‍රියාත්මක වූ පළාත් නවයට සමාන විය. 1996 දී, මේවා කලාප හයකට (zobas) ඒකාබද්ධ කරන ලදී. මෙම නව කලාපවල මායිම් ජල පෝෂක ද්‍රෝණි මත පදනම් වේ. == ප්‍රවාහනය == [[File:Eritrean_mountai_road_archietcture.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Eritrean_mountai_road_archietcture.jpg|thumb|එරිත්‍රියාවේ ෆිල්ෆිල් පාර]] එරිත්‍රියාවේ ප්‍රවාහනයට මහාමාර්ග, ගුවන් තොටුපළ, දුම්රිය සහ වරාය ඇතුළු විවිධ ආකාරයේ පොදු සහ පෞද්ගලික වාහන, සමුද්‍ර සහ ගුවන් ප්‍රවාහනය ඇතුළත් වේ. එරිත්‍රියානු මහාමාර්ග පද්ධතිය මාර්ග වර්ගීකරණයට අනුව නම් කර ඇත. වර්ගීකරණයේ මට්ටම් තුන නම්: ප්‍රාථමික (P), ද්විතියික (S) සහ තෘතීයික (T). පහළම මට්ටමේ මාර්ගය තෘතීයික වන අතර දේශීය අවශ්‍යතා සඳහා සේවය කරයි. සාමාන්‍යයෙන් තෘතියික ඒවා වැඩි දියුණු කළ පස් පාරවල් වන අතර ඒවා ඉඳහිට කාපට් කර ඇත. තෙත් කාලවලදී මෙම මාර්ග සාමාන්‍යයෙන් ගමන් කළ නොහැකි වේ. මීළඟ ඉහළ මට්ටමේ මාර්ගය ද්විතීයික මාර්ගයක් වන අතර සාමාන්‍යයෙන් දිස්ත්‍රික් අගනුවර එකට සහ ප්‍රාදේශීය අගනුවරට සම්බන්ධ කරන තනි ස්ථර තාර මාර්ගයකි. ප්‍රාථමික මාර්ග ලෙස සලකනු ලබන මාර්ග සම්පූර්ණයෙන්ම තාර (ඒවායේ සම්පූර්ණ දිග පුරා) ඉදිකර ඇති අතර සාමාන්‍යයෙන් ඒවා එරිත්‍රියාවේ සියලුම ප්‍රධාන නගර සහ නගර අතර ගමනාගමනය ගෙන යයි. [[File:Train_Asmara_Eritrea.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Train_Asmara_Eritrea.jpg|thumb|එරිත්‍රියානු දුම්රිය මාර්ගයේ අස්මාරා පිටත වාෂ්ප දුම්රිය]] 1999 වන විට, එරිත්‍රියාවේ තිබුනේ මිමී 950 (අඩි 3 අඩි 1 3⁄8) (පටු මාපක) දුම්රිය මාර්ගයක් කිලෝමීටර් 317 කි. එරිත්‍රියානු දුම්රිය මාර්ගය 1887 සහ 1932 අතර ඉදිකරන ලදී.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=1KBP7QbalX0C&q=eritrean+railroad+km&pg=PA379|title=Africa South of the Sahara 2003|first=Europa Europa|last=Publications|date=31 October 2002|publisher=Psychology Press|isbn=978-1-85743-131-5|via=Google Books}}</ref><ref>{{cite web |title=Eritrean Railway Revival |url=https://www.internationalsteam.co.uk/trains/eritrea07.htm |website=www.internationalsteam.co.uk}}</ref> දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් සහ පසුකාලීන සටන් වලදී දරුණු ලෙස හානි වූ අතර, 1978 දී අවසන් වසා දැමීමත් සමඟ එය කොටසින් කොටස වසා දමන ලදී.<ref>{{cite web |title=Italian-Eritrean Railway and Tramway |url=http://www.trainweb.org/italeritrea/ |website=www.trainweb.org}}</ref> නිදහසින් පසු, නැවත ගොඩනැඟීමේ උත්සාහයක් ආරම්භ වූ අතර, 2003 දී නැවත ගොඩනඟන ලද පළමු කොටස නැවත විවෘත කරන ලදී. 2009 වන විට, මස්සාවා සිට අස්මාරා දක්වා කොටස සම්පූර්ණයෙන්ම නැවත ගොඩනඟා සේවය සඳහා ලබා ගත හැකිය. බොහෝ කොටස් පුනරුත්ථාපනය කිරීම මෑත වසරවලදී සිදුවී ඇත. බොහෝ දුම්රිය උපකරණවල ආන්තික වයස සහ එහි ඇති සීමිත ප්‍රමාණය හේතුවෙන් වත්මන් සේවාව ඉතා සීමිතය. තවදුරටත් නැවත ගොඩනැගීම සැලසුම් කර ඇත. අගෝර්ඩට් සහ අස්මාරා සහ මස්සාවා වරාය සම්බන්ධ කරන දුම්රිය 1994 දී මස්සාවා හි නැවත විවෘත කරන ලද දළ වශයෙන් කිලෝමීටර 5 ක දුරක් හැර 1978 සිට අක්‍රියව පැවතුනි. මීට පෙර මස්සාවා සිට අස්මාරා හරහා බිෂියා දක්වා දුම්රියක් ධාවනය වූ අතර එය නැවත ඉදිවෙමින් පවතී. යුද්ධය අතරතුර පවා, වෙෆ්රි වර්සේ යිකාලෝ වැඩසටහනේ කොටසක් ලෙස එරිත්‍රියාවේ නව මාර්ග තාර දැමීම, වරාය වැඩිදියුණු කිරීම සහ යුද්ධයෙන් හානියට පත් මාර්ග සහ පාලම් පිළිසකර කිරීම මගින් එහි ප්‍රවාහන යටිතල පහසුකම් දියුණු කරන ලදී. මෙම ව්‍යාපෘති අතුරින් වඩාත් වැදගත්ම කරුණ වූයේ මස්සාවා සහ අසීබ් සම්බන්ධ කරමින් කිලෝමීටර් 500කට වැඩි වෙරළබඩ අධිවේගී මාර්ගයක් ඉදිකිරීම මෙන්ම එරිත්‍රියානු දුම්රිය ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමයි. මසාවා වරාය සහ අස්මාරා අගනුවර අතර දුම්රිය මාර්ගය යථා තත්ත්වයට පත් කර ඇතත්, සේවා වරින් වර සිදු වුවද. වාෂ්ප දුම්රිය එන්ජින් සමහර විට උද්යෝගිමත් කණ්ඩායම් සඳහා භාවිතා වේ. == ආර්ථිකය == [[File:En_visualize_explore_tree_map_hs92_export_eri_all_show_2013_(4).png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:En_visualize_explore_tree_map_hs92_export_eri_all_show_2013_(4).png|thumb|එරිත්‍රියාවේ ප්‍රධාන අපනයන, 2013]] 2020 දී, IMF විසින් එරිත්‍රියාවේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය ඩොලර් බිලියන 2.1 ක් හෝ PPP පදනම මත ඩොලර් බිලියන 6.4 ක් ලෙස ඇස්තමේන්තු කරන ලදී.<ref>{{cite web |title=The State of Eritrea and the IMF |url=https://www.imf.org/en/Countries/ERI |access-date=2021-05-26 |website=IMF |language=en}}</ref> 2016-2019 අතර එරිත්‍රියාවේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ වර්ධනය 7.6 %-10.2 % අතර වූ අතර එය 2014 දී 30.9% දක්වා වූ උච්චතම අවස්ථාවට වඩා පහත වැටුණි. 2023 දී දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ වර්ධනය 2.8% ක් වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ. ඒ යුක්රේනය සහ රුසියානු යුද්ධය ගෝලීය ආර්ථිකයට බලපෑම් කිරීම සහ අගය දාමයන් මත COVID-19 බලපෑම වැනි සාධක. කෙසේ වෙතත්, ඉදිරි වසරවලදී රටේ ආර්ථිකය ස්ථාවර වර්ධනයක් අපේක්ෂා කරයි.<ref>{{Cite web |title=Global Economic Prospects |url=https://openknowledge.worldbank.org/bitstream/handle/10986/31655/9781464813986.pdf |access-date=2 September 2023 |website=World Bank}}</ref><ref>{{Cite web |title=World Economic Outlook (April 2023) - Real GDP growth |url=https://www.imf.org/external/datamapper/NGDP_RPCH@WEO/ERI?year=2023 |access-date=2 September 2023 |website=International Monetary Fund}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=2019-03-28 |title=Eritrea Economic Outlook |url=https://www.afdb.org/en/countries/east-africa/eritrea/eritrea-economic-outlook |access-date=2023-09-02 |website=African Development Bank Group - Making a Difference |language=en}}</ref> 2021 දී පතල් හා කෘෂිකර්මාන්තය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 20% බැගින් වේ. 2020 වන විට, විදේශයන්ගෙන් ලැබෙන ප්‍රේෂණ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 12%ක් ලෙස ගණන් බලා ඇත.<ref>{{Cite web |title=Diaspora engagement mapping: Eritrea |url=https://diasporafordevelopment.eu/wp-content/uploads/2020/11/CF_Eritrea-v.2.pdf |access-date=2 September 2023 |website=Diaspora for Development}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |title=Overview |url=https://www.worldbank.org/en/country/eritrea/overview |access-date=2023-09-02 |website=World Bank |language=en}}</ref> === පතල් කැණීම === [[File:Bisha_mine_worker.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bisha_mine_worker.jpg|thumb|පතල් අඩවිය, බිෂා එරිත්‍රියාව]] 2021 දී දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 20% ක් පමණ පතල් කැණීම සිදු කරයි.<ref name=":3" /> 2013 දී, කැනේඩියානු නෙව්සුන් රිසෝසස් විසින් රන් හා රිදී බිෂා පතලෙහි සම්පූර්ණ මෙහෙයුම් ආරම්භ කිරීම, මැසාවා හි සිමෙන්ති කර්මාන්ත ශාලාවෙන් සිමෙන්ති නිෂ්පාදනය,<ref name="afdb">{{Cite web |title=Eritrea Economic Outlook – African Development Bank |url=http://www.afdb.org/en/countries/east-africa/eritrea/eritrea-economic-outlook/ |access-date=30 December 2013 |publisher=Afdb.org}}</ref> සහ එරිත්‍රියාවේ තඹ, සින්ක්, ආයෝජනය වර්ධනයට හේතු විය. කොල්ලුලි පොටෑෂ් පතල් මෙහෙයුම් ඕස්ට්‍රේලියානු<ref name="Mining Technology 2019">{{cite web |last=Lempriere |first=Molly |author2=Molly |date=2019-05-22 |title=Mining in Eritrea: could a new potash project spur sustainable growth? |url=https://www.mining-technology.com/features/mining-in-eritrea-potash-project/ |access-date=2020-05-30 |website=Mining Technology &#124; Mining News and Views Updated Daily}}</ref> සහ චීන<ref name="Bloomberg 2018">{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-08-23/sichuan-road-bridge-to-start-copper-output-in-eritrea-by-2019|title=Chinese Miner to Start Copper Output in Eritrea by Next Year|date=2018-08-23|newspaper=Bloomberg.com|access-date=2020-05-30}}</ref> පතල් සමාගම් ආයෝජන සිදු කලහ.. === කෘෂිකර්මය === [[File:Gerset_Dam_in,_Eritrea,_one_of_800+_large_and_micro_dams_build_by_the_country_since_independece.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gerset_Dam_in,_Eritrea,_one_of_800+_large_and_micro_dams_build_by_the_country_since_independece.jpg|thumb|එරිත්‍රියාවේ ගර්සෙට් වේල්ල (ධාරිතාවය ඝන මීටර මිලියන 20), නිදහසින් පසු ඉදිකරන ලද වේලි සහ ක්ෂුද්‍ර වේලි සිය ගණනකින් එකකි.<ref name="auto4">{{cite web |title=Water Action Hub &#124; Country: Eritrea |url=https://wateractionhub.org/geos/country/67/d/eritrea/}}</ref>]]නිදහසින් පසු එරිත්‍රියාව වේලි 187ක් ඉදිකර ඇති අතර, ඒ සෑම එකක්ම ඝන මීටර 50,000 ට වඩා වැඩි ධාරිතාවක් ඇති අතර විශාලම ඒවා ඝන මීටර මිලියන 350 ධාරිතාවයකින් යුක්ත වේ. නියඟයට එරෙහිව සටන් කිරීම සඳහා කෘෂිකර්මාන්තය, ධීවර කර්මාන්තය සහ බලශක්ති අරමුණු සඳහා මේවා ඉදිකර ඇත. මීට අමතරව ක්ෂුද්‍ර වේලි 600ක් ඉදිකර ඇත.<ref name="auto4" /> <ref name="shabait">{{Cite web |title=Shabait |url=https://shabait.com/2021/05/19/785-big-and-mid-size-dams-constructed/&usg=AOvVaw1T40ktjk8T8Y5k8N4AJ3sS&opi=89978449}}</ref> === බලශක්තිය === 2001 වසරේ ඛනිජ තෙල් වාර්ෂික පරිභෝජනය ටොන් 370,000ක් ලෙස ගණන් බලා ඇත. එරිත්‍රියාවේ දේශීය ඛනිජ තෙල් නිෂ්පාදනයක් නොමැත; එරිත්‍රියානු ඛනිජ තෙල් සංස්ථාව ජාත්‍යන්තර තරඟකාරී ටෙන්ඩර් හරහා මිලදී ගැනීම් සිදු කරයි. එක්සත් ජනපද වානිජ දෙපාර්තමේන්තුවට අනුව, ඔන්-වෙරර් තෙල් සහ ස්වාභාවික වායු ගවේෂණය සඳහා අවස්ථා තිබේ; කෙසේ වෙතත්, මෙම අපේක්ෂාවන් තවමත් ඉටු වී නොමැත. රටේ සූර්ය බලශක්ති නිෂ්පාදන සමාගම්වල වර්ධනය හේතුවෙන් සුළං බලශක්තිය, සූර්ය බලය, ජල විදුලිය භාවිතය සුළු වශයෙන් ඉහළ ගොස් ඇත. එරිත්‍රියානු රජය භූතාපජ, සූර්ය සහ සුළං බලය ඇතුළු විකල්ප බලශක්ති ප්‍රභවයන් සංවර්ධනය කිරීමට කැමැත්ත පළ කර ඇත.<ref name="cp">[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Eritrea.pdf Eritrea country profile]. [[Library of Congress]] [[Federal Research Division]] (September 2005). ''This article incorporates text from this source, which is in the [[public domain]].''</ref> === සංචාරක කර්මාන්තය === {{multiple image | align = right | direction = vertical | image1 = Steam Railway excursion from Asmara, Eritrea (30145252563).jpg | caption1 = [[අස්මාරා]] සිට වාෂ්ප දුම්රිය විනෝද චාරිකාවක සංචාරකයින් | width1 = 200 | caption2 = [[එරිත්‍රියානු දුම්රිය මාර්ගයේ]] අස්මාරා සහ මැසාවා අතර වලාකුළුවලට ඉහළින් වාෂ්ප දුම්රිය | image2 = Steam train above the clouds in Eritrea, between Asmara and Massawa.png | width2 = 200 }} සංචාරක කර්මාන්තය 1997 දක්වා එරිත්‍රියාවේ ආර්ථිකයෙන් 2%ක් විය. 1998 න් පසු කර්මාන්තයෙන් ලැබෙන ආදායම 1997 මට්ටමෙන් කාර්තුවකට පහත වැටුණි. 2006 දී එය රටේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 1% කට වඩා අඩු විය.<ref name="monitor">[http://www.euromonitor.com/Travel_And_Tourism_in_Eritrea Travel and Tourism in Eritrea], Euromonitor {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101206102206/http://www.euromonitor.com/Travel_And_Tourism_in_Eritrea|date=6 December 2010}}</ref> එරිත්‍රියානුවන් ලෝක සංචාරක සංවිධානයේ සාමාජිකයෙකි, එය 2002 දී රටේ ජාත්‍යන්තර සංචාරක ලැබීම් ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 73 ක් බව ගණන් බලා ඇත.<ref name="gov">[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Eritrea.pdf Country Profile: Eritrea] September 2005, Library of Congress</ref> බොහෝ සංචාරකයින් එරිත්‍රියානු ඩයස්පෝරාවේ සාමාජිකයින් බව 2015 මූලාශ්‍ර සඳහන් කරයි. සමස්ත අමුත්තන් මෑත වසරවල ක්‍රමයෙන් වැඩි වී ඇති අතර 2016 වන විට වාර්ෂික අමුත්තන් 142.000 ක් විය.<ref>{{Cite web |title=Eritrea {{!}} Tourism Statistics {{!}} CEIC |url=https://www.ceicdata.com/en/eritrea/tourism-statistics |access-date=2023-09-02 |website=www.ceicdata.com}}</ref> එරිත්‍රියාවේ සංචාරක ව්‍යාපාරය පසුකාලීනව වැඩි අවධානයක් යොමු කර ඇත. උදාහරණයක් ලෙස, 2019 දී, රට නැෂනල් ජියෝග්‍රැෆික් හි සිසිල් ලැයිස්තුවට එකතු කරන ලදී. උද්දීපනය වූ ප්‍රදේශ අතර ආර්ට් ඩෙකෝ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය සඳහා ප්‍රසිද්ධ අස්මාරා අගනුවර ද, ඩහ්ලක් දූපත්; සහ රටේ කාන්තාර ප්‍රදේශ ඇතුළත් විය.<ref>{{cite news|url=https://www.nationalgeographic.co.uk/travel/2018/12/the-cool-list-2019|title=The Cool List 2019|date=9 April 2019|access-date=9 August 2023|website=nationalgeographic.co.uk}}</ref> ලෝන්ලි පැලැනට් විසින් අස්මාරා අගනුවර, ඩහ්ලක් දූපත්, මස්සාවා නගරය සහ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන ඉහළම ආකර්ෂණීය ස්ථාන ලෙසද ලැයිස්තුගත කරයි.<ref>{{Cite web |last=Planet |first=Lonely |title=Must-see attractions Eritrea, Africa |url=https://www.lonelyplanet.com/eritrea/attractions |access-date=2023-09-02 |website=Lonely Planet |language=en}}</ref> ජාතියේ නිල ගුවන් සේවය වන එරිත්‍රියන් ගුවන් සේවයට 2023 ජූලි වන විට නියමිත කාලසටහනක් නොමැත. ජාත්‍යන්තර අමුත්තන් රට වෙත යාමට ඉතියෝපියානු ගුවන් සේවය සහ තුර්කි ගුවන් සේවය වැනි විකල්ප මත විශ්වාසය තබයි.<ref>{{cite web |date=18 August 2015 |title=Africa's 'Little Rome', the Eritrean city frozen in time by war and secrecy |url=http://www.theguardian.com/world/2015/aug/18/eritrea-asmara-frozen-in-time-africas-little-rome |access-date=23 April 2022 |work=the Guardian}}</ref> රටේ පොහොසත් සංස්කෘතික හා ස්වභාවික සම්පත් වැඩිදියුණු කිරීම අරමුණු කරගනිමින් රටේ සංචාරක කර්මාන්තය දියුණු කිරීමේ අරමුණින් රජය "2020 එරිත්‍රියා සංචාරක සංවර්ධන සැලැස්ම" නමින් විසි අවුරුදු සංචාරක සංවර්ධන සැලැස්මක් ආරම්භ කර ඇත. රටේ සංචාරක ප්‍රවර්ධනය සඳහා බොහෝ සංචාරක ප්‍රදර්ශන සඳහා රට සහභාගී වේ.<ref name="monitor" /> == ජනවිකාසය == {{Largest cities|country=එරිත්‍රියාව|stat_ref=[http://www.geonames.org/ER/largest-cities-in-eritrea.html Geonames]|list_by_pop=|div_name=කලාපය|div_link=|city_1=අස්මරා|div_1=මාකෙල්|pop_1=963,000|img_1=Asmara_panorama,_Eritrea.jpg|city_2=කෙරෙන්|div_2=අන්සෙබා|pop_2=120,000|img_2=Keren eritrea.jpg|city_3=දෙකෙම්හරේ|div_3=ඩිබුබ්|pop_3=120,000|img_3=Dekemhare-eritrea.jpg|city_4=මස්සාවා|div_4=සෙමියනාවි කීයිහ් බහරි|pop_4=54,090|img_4=Massawa harbour.JPG|city_5=මෙන්ඩෙෆෙරා|div_5=ඩිබුබ්|pop_5=53,000|city_6=අසාබ්|div_6=දෙබුබාවි කීහ් බහරි|pop_6=28,000|city_7=බැරෙන්ටු|div_7=ගැෂ්-බර්කා|pop_7=15,891|city_8=ආදි කීහ්|div_8=ඩිබුබ්|pop_8=13,061|city_9=එඩ්|div_9=දකුණු රතු මුහුද|pop_9=11,259|city_10=අක්'ඕර්ඩට්|div_10=ගැෂ්-බර්කා|pop_10=8,857}} [[File:Population_density_of_Eritrea_regions.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Population_density_of_Eritrea_regions.png|thumb|එරිත්‍රියා කලාපවල ජන ඝනත්වය]] එරිත්‍රියාවේ වත්මන් ජනගහනය සම්බන්ධයෙන් මූලාශ්‍ර එකඟ නොවේ, සමහරක් යෝජිත සංඛ්‍යාව මිලියන 3.6ක් තරම් අඩු වන අතර අනෙක් අය මිලියන 6.7ක් තරම් ඉහළ අගයක් ගනී. කෙසේ වෙතත් බොහෝ ප්‍රභවයන් ජනගහනය ඉහළ ජනගහන වරහන තුළ තබයි. එරිත්‍රියාව කිසිවිටෙක රජයේ නිල සංගණනයක් පවත්වා නැත. 2020 දී වයස අවුරුදු 15 ට අඩු ළමුන්ගේ අනුපාතය 41.1%, 54.3% වයස අවුරුදු 15 සහ 65 අතර වූ අතර 4.5% වයස අවුරුදු 65 හෝ ඊට වැඩි විය.<ref name="WPP 2010">{{cite web |title=World Population Prospects 2019, custom data acquired via website. |url=https://population.un.org/wpp/DataQuery/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180922024646/https://population.un.org/wpp/DataQuery/ |archive-date=2018-09-22 |access-date=14 April 2021 |website=United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division}}</ref> 2015 දී එරිත්‍රියාවෙන් විශාල සංක්‍රමණිකයන් ගලා යාමක් සිදු විය. ගාඩියන් පුවත්පත එරිත්‍රියාවට සංක්‍රමණය වීමට ආරෝපණය කළේ "බොහෝ පුරවැසියන් ඕනෑම මොහොතක අත්අඩංගුවට ගැනීමට බිය වන සහ තම අසල්වැසියන් සමඟ කතා කිරීමට, කණ්ඩායම් වශයෙන් රැස් වීමට හෝ තම නිවෙස්වලින් පිටත බොහෝ වේලාවක් රැඳී සිටිමට බිය වන ඒකාධිපති රාජ්‍යයක්" වන බවයි. එරිත්‍රියානු හමුදාවට බඳවා ගැනීම<ref name="Guardian_not_at_war_fled">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2015/jul/22/eritrea-migrants-child-soldier-fled-what-is-going|title=It's not at war, but up to 3% of its people have fled. What is going on in Eritrea?|last1=Kingsley|first1=Patrick|date=2015-07-15|newspaper=[[The Guardian]]|access-date=2021-02-28|archive-url=https://archive.today/20150923100909/http://www.theguardian.com/world/2015/jul/22/eritrea-migrants-child-soldier-fled-what-is-going|archive-date=2015-09-23|url-status=live}}</ref> නිසා 2018 අවසානයේ එක්සත් ජාතීන්ගේ සරණාගතයින් පිළිබඳ මහ කොමසාරිස් (UNHCR) ඇස්තමේන්තු කළේ එරිත්‍රියානුවන් 507,300 ක් පමණ එරිත්‍රියාවෙන් පලා ගිය සරණාගතයින් බවයි.<ref name="HRW_ER_2019">{{cite web |year=2020 |title=Eritrea – events of 2019 |url=https://www.hrw.org/world-report/2020/country-chapters/eritrea |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20210228205428/https://www.hrw.org/world-report/2020/country-chapters/eritrea%23 |archive-date=2021-02-28 |access-date=2021-02-28 |website=[[Human Rights Watch]]}}</ref> === වාර්ගික සංයුතිය === [[File:Ethno-Demography_of_Eritrea.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ethno-Demography_of_Eritrea.png|thumb|එරිත්‍රියාවේ ජන-ජනවිද්‍යාව]] එරිත්‍රියා රජයට අනුව පිළිගත් ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් නවයක් ඇත.<ref name="CIA3">{{cite web |date=22 September 2021 |title=Eritrea |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/eritrea/ |work=[[The World Factbook]] |publisher=[[Central Intelligence Agency]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Eritrean Culture " Embassy of The State of Eritrea |url=http://www.eritrean-embassy.se/about-eritrea/culture/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131113175050/http://www.eritrean-embassy.se/about-eritrea/culture/ |archive-date=13 November 2013 |access-date=30 December 2013 |publisher=Eritrean-embassy.se}}</ref> ස්වාධීන සංගණනයක් තවමත් පවත්වා නැත, නමුත් ටිග්‍රින්යා ජනතාව ආසන්න වශයෙන් 55% සහ ටිග්‍රි ජනතාව ආසන්න වශයෙන් 30% ජනගහනයෙන් සමන්විත වේ. ඉතිරි ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්වලින් බහුතරයක් සහෝ, හෙඩරෙබ්, අෆාර් සහ බිලෙන් වැනි කුෂිටික් ශාඛාවේ ඇෆ්‍රොඒෂියාටික් කතා කරන ප්‍රජාවන්ට අයත් වේ. කුනාමා සහ නාරා විසින් එරිත්‍රියාවේ නියෝජනය කරන නිලෝටික් ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් ගණනාවක් ද ඇත. සෑම ජනවර්ගයක්ම වෙනස් මව් භාෂාවක් කතා කරන නමුත්, සාමාන්‍යයෙන්, බොහෝ සුළු ජාතීන් එක භාෂාවකට වඩා කතා කරයි. අරාබි රෂායිඩා ජනතාව එරිත්‍රියාවේ ජනගහනයෙන් 2%ක් පමණ නියෝජනය කරයි. ඔවුන් එරිත්‍රියාවේ උතුරු වෙරළබඩ පහත් බිම්වල මෙන්ම සුඩානයේ නැගෙනහිර වෙරළ තීරයේ වාසය කරයි. රෂයිඩා ප්‍රථම වරට එරිත්‍රියාවට පැමිණියේ දහනවවන සියවසේදී හෙජාස් ප්‍රදේශයෙන්ය.<ref>{{cite web |last=Alders |first=Anne |title=the Rashaida |url=http://www.eritreanbeauty.com/r.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20060709094430/http://www.eritreanbeauty.com/r.html |archive-date=9 July 2006 |access-date=7 June 2006}}</ref> මීට අමතරව, ඉතාලි එරිත්‍රියානු (අස්මාරාහි සංකේන්ද්‍රණය වී ඇත) සහ ඉතියෝපියානු ටිග්‍රේයන් ප්‍රජාවන් පවතී. විවාහය හරහා හෝ, වඩාත් කලාතුරකින්, රාජ්‍යය විසින් ඔවුන්ට ප්‍රදානය කිරීමෙන් මිස සාමාන්‍යයෙන් පුරවැසිභාවය ලබා නොදේ. 1941 දී, ඉතාලි ජාතිකයන් 70,000ක් ඇතුළුව, එරිත්‍රියාවේ ආසන්න වශයෙන් 760,000 වැසියන් සිටියහ.<ref>{{cite book|last=Tesfagiorgis|first=Gebre Hiwet|title=Emergent Eritrea: challenges of economic development|url=https://books.google.com/books?id=iuCBNoOpQyEC&pg=PA111|publisher=The Red Sea Press|year=1993|page=111|isbn=978-0-932415-91-2}}</ref> එරිත්‍රියාව ඉතාලියෙන් නිදහස් වූ පසු බොහෝ ඉතාලි ජාතිකයන් පිටව ගියේය. එරිත්‍රියානුවන් 100,000ක් පමණ ඉතාලි සම්භවයක් ඇති බව ගණන් බලා ඇත.<ref>The Italian Ambassador stated at the 2008 Film Festival in Asmara [http://www.ambberlino.esteri.it/Ambasciata_Asmara/Menu/Ambasciata/News/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120218200229/http://www.ambberlino.esteri.it/Ambasciata_Asmara/Menu/Ambasciata/News/|date=18 February 2012}} that nearly 100,000 Eritreans in 2008 have Italian blood, because they have at least one grandfather or great-grandfather from Italy</ref><ref>{{cite web |title=Stampato C. 5634 |url=http://www.camera.it/_dati/leg13/lavori/stampati/sk6000/relazion/5634.htm |access-date=20 May 2019 |website=www.camera.it |language=it}}</ref> === භාෂා === එරිත්‍රියාව බහුභාෂා රටකි. ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවෙන් "සියලු එරිත්‍රියානු භාෂාවල සමානාත්මතාවය" ස්ථාපිත කර ඇති බැවින් ජාතියට නිල භාෂාවක් නොමැත. එරිත්‍රියාවට ජාතික භාෂා නවයක් ඇත, ඒවා ටිග්‍රිනියා, ටයිග්‍රේ, අෆාර්, බෙජා, බිලෙන්, කුනාමා, නාරා සහ සහෝ ය. ටිග්‍රිනියා, අරාබි සහ ඉංග්‍රීසි විශ්ව විද්‍යාල අධ්‍යාපනයේ සහ බොහෝ තාක්ෂණික ක්ෂේත්‍රවල භාවිතා වන ඉංග්‍රීසි සමඟ තථ්‍ය වැඩ කරන භාෂා ලෙස සේවය කරයි. පැරණි යටත් විජිත භාෂාව වූ ඉතාලි භාෂාවට එරිත්‍රියාවේ රජයේ පිළිගත් තත්ත්‍වයක් නොමැති අතර, එය කතා කරන්නේ ඒකභාෂිකයින් කිහිප දෙනෙකු වන අතර අස්මරා සතුව ඉතාලි රජය විසින් ක්‍රියාත්මක කරන ලද පාසලක් වන Scuola Italiana di Asmara 2020 දී වසා දමන ලදී.<ref name="Ethner">{{cite web |title=Eritrea – Languages |url=http://www.ethnologue.com/country/ER/languages |access-date=13 October 2016 |publisher=Ethnologue}}</ref> එසේම, ස්වදේශික එරිත්‍රියානුවන් ඉතාලි එරිත්‍රියානුවන්ගේ භාෂාව උකහා ගත් අතර බොහෝ ටිග්‍රිනියා වචන සමඟ මිශ්‍ර ඉතාලි භාෂාවක් කතා කළහ.<ref>{{cite web |title=Italiano e dialetti fuori d'Italia |trans-title=Italian and dialects out of Italy |url=http://www.viv-it.org/schede/italiano-e-dialetti-fuori-d-italia |access-date=2019-05-17 |website=www.viv-it.org |language=it}}</ref> එරිත්‍රියාවේ කතා කරන බොහෝ භාෂා අයත් වන්නේ ඇෆ්‍රොඒෂියාටික් පවුලේ ඉතියෝපියානු සෙමිටික් ශාඛාවටය.<ref name="Minahan">{{cite book|last=Minahan|first=James|title=Miniature empires: a historical dictionary of the newly independent states|year=1998|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-30610-5|page=76|url=https://books.google.com/books?id=RSxt-JB-PDkC&pg=PA76|quote=The majority of the Eritreans speak [[Ethiopian Semitic languages]], mainly [[Tigrinya language|Tigrinya]] and [[Tigre language|Tigre]], other languages belongs to Cushitic languages of the Afroasiatic language group. The Kunama, and other groups in the west and northwest speak Nilotic languages.}}</ref> කුෂිටික් ශාඛාවට අයත් අනෙකුත් අප්‍රිකානු භාෂා ද රට තුළ බහුලව කතා කරයි.<ref name="Minahan" /> දෙවැන්නට අෆාර්, බෙජා, බ්ලින් සහ සහෝ ඇතුළත් වේ. මීට අමතරව, නිලෝ-සහරන් භාෂාවන් (කුනාම සහ නාරා) රටේ බටහිර සහ වයඹ ප්‍රදේශයේ ජීවත් වන නිලෝටික් කුනමා සහ නාරා ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් විසින් ස්වදේශීය භාෂාවක් ලෙස කථා කරයි.<ref name="Minahan" /> කුඩා කණ්ඩායම් වෙනත් අප්‍රිකානු භාෂා කතා කරයි, අලුතින් පිළිගත් ඩාලික් සහ අරාබි වැනි (පිළිවෙලින් රෂායිදා හා හද්‍රාමි විසින් කතා කරන හෙජාසි සහ හද්‍රාමි උපභාෂා) වේ. === ආගම් === {{multiple image | align = right | direction = horizontal | image2 = Asmara, cattedrale cattolica, 01.JPG | caption2 = අස්මාරා හි ජපමාලයේ අප ස්වාමිදූගේ දේවස්ථානය | width2 = 200 | caption1 = මසාවා හි ෂෙයික් හනාෆි පල්ලිය | image1 = Sheikh Hanafi Mosque (8529064326).jpg | width1 = 180 }} එරිත්‍රියාවේ අනුගමනය කරන ප්‍රධාන ආගම් දෙක වන්නේ ක්‍රිස්තියානි සහ ඉස්ලාම් ආගමයි. කෙසේ වෙතත්, එක් එක් ඇදහිල්ලෙහි අනුගාමිකයින් සංඛ්යාව විවාදයට භාජනය වේ. Pew පර්යේෂණ මධ්‍යස්ථානයට අනුව, 2020 වන විට, එරිත්‍රියාවේ ජනගහනයෙන් 62.9% ක් ක්‍රිස්තියානි ධර්මයට ඇලී සිටි අතර, 36.6% ක් ඉස්ලාම් දහම අනුගමනය කළ අතර 0.4% සම්ප්‍රදායික අප්‍රිකානු ආගම් අදහති. ඉතිරිය යුදෙව් ආගම, හින්දු ආගම, බුද්ධාගම, වෙනත් ඇදහිලි (<0.1% බැගින්) හෝ ආගමික වශයෙන් සම්බන්ධ නොවූ (0.1%) නිරීක්ෂණය කළහ. එක්සත් ජනපද රාජ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුව ඇස්තමේන්තු කර ඇති පරිදි, 2019 වන විට, එරිත්‍රියාවේ ජනගහනයෙන් 50% ක් ක්‍රිස්තියානි ධර්මයට ඇලී සිටි අතර, 48% ක් ඉස්ලාමය අනුගමනය කළ අතර, 2% සම්ප්‍රදායික ඇදහිලි සහ සතුරුවාදය ඇතුළු අනෙකුත් ආගම් නිරීක්ෂණය කළහ. ක්‍රිස්තියානි ධර්මය මෙරට ක්‍රියාත්මක වන පැරණිතම ලෝක ආගම වන අතර පළමු ක්‍රිස්තියානි ආරාමය ඩෙබ්‍රේ සිනා (ආරාමය) සිව්වන සියවසේදී ඉදිකරන ලද්දකි.<ref>{{cite book|title=Eritrea: The Bradt Travel Guide|year=2007|author=Edward Denison|author2=Edward Paice|isbn=978-1-84162-171-5|url=https://books.google.com/books?id=Qi-KQchGks8C&pg=PA187|page=187|publisher=Bradt Travel Guides}}</ref> 2002 මැයි මාසයේ සිට, එරිත්‍රියා රජය එරිත්‍රියානු ඕතඩොක්ස් ටෙවාහෙඩෝ පල්ලිය (පෙරදිග ඕතඩොක්ස්), සුන්නි ඉස්ලාම්, එරිත්‍රියානු කතෝලික පල්ලිය (මෙට්‍රොපොලිටනේට් සූයි ජූරි) සහ එවැන්ජලිකල් ලූතරන් පල්ලිය නිල වශයෙන් පිළිගෙන ඇත. අනෙකුත් සියලුම ඇදහිලි සහ නිකායන් ලියාපදිංචි කිරීමේ ක්‍රියාවලියකට භාජනය වීමට අවශ්‍ය වේ.<ref name="Religious persecution in Eritrea">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/3663654.stm|title=Religious persecution in Eritrea|last=Fisher|first=Jonah|date=17 September 2004|work=BBC News|access-date=11 December 2009}}</ref> වෙනත් දේ අතර, රජයේ ලියාපදිංචි ක්‍රමයට ආගමික කණ්ඩායම්වලට නමස්කාර කිරීමට අවසර දීම සඳහා ඔවුන්ගේ සාමාජිකත්වය පිළිබඳ පුද්ගලික තොරතුරු ඉදිරිපත් කිරීම අවශ්‍ය වේ.<ref name="Religious persecution in Eritrea" /> එරිත්‍රියානු රජය එහි ස්ථාපිත ආගම්වල "ප්‍රතිසංස්කරණ" හෝ "රැඩිකල්" අනුවාද ලෙස සලකන දෙයට විරුද්ධ ය. එමනිසා, ඉස්ලාම් සහ ක්‍රිස්තියානි ආගමේ රැඩිකල් ස්වරූපයන්, යෙහෝවාගේ සාක්ෂිකරුවන් සහ තවත් බොහෝ රෙපරමාදු නොවන එවැන්ජලිස්ත නිකායන් ලියාපදිංචි කර නොමැති අතර නිදහසේ නමස්කාර කළ නොහැක. යෙහෝවාගේ සාක්ෂිකරුවන් ලෙස නම් කරන ලද තිදෙනෙකු 1994 සිට තවත් 51 දෙනෙකු සමඟ සිරගතව සිටින බව දන්නා කරුණකි.<ref>{{cite web |title=Jehovah's Witnesses — Eritrea Country Profile – October 2008 |url=http://www.tdgnews.it/en/2008/10/jehovahs-witnesses%E2%80%94eritrea-country-profile/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20130930040630/http://www.tdgnews.it/en/2008/10/jehovahs-witnesses%E2%80%94eritrea-country-profile/ |archive-date=30 September 2013 |access-date=25 September 2009}}</ref><ref>{{cite web |title=Twenty Years of Imprisonment in Eritrea—Will It Ever End? |url=http://www.jw.org/en/news/legal/by-region/eritrea/jehovahs-witnesses-unjust-imprisonment-20-years/ |access-date=25 September 2014 |publisher=jw.org}}</ref><ref>{{cite web |title=UN Report on Eritrea's Human Rights Violations |url=http://www.jw.org/en/news/legal/by-region/eritrea/human-rights-violations-un-report/ |access-date=21 October 2015 |website=jw.org}}</ref> රජය යෙහෝවාගේ සාක්ෂිකරුවන්ට විශේෂයෙන් දැඩි ලෙස සලකයි, ඔවුන්ට සලාක කාඩ්පත් සහ රැකියා බලපත්‍ර ප්‍රතික්ෂේප කරයි.<ref>{{cite web |date=3 October 2018 |title=Eritrea: Diplomacy Changes, but Political Prisoners Remain |url=https://www.hrw.org/news/2018/10/03/eritrea-diplomacy-changes-political-prisoners-remain |website=Human Rights Watch}}</ref> 1994 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී ජනාධිපති නියෝගයක් මගින් යෙහෝවාගේ සාක්ෂිකරුවන්ගේ පුරවැසිභාවය සහ මූලික සිවිල් අයිතිවාසිකම් ඉවත් කරන ලදී.<ref>{{cite web |title=Eritrea: 20 Years and Counting – The Exceptional Persecution of Jehovah's Witnesses |url=https://hrc-eritrea.org/eritrea-20-years-and-counting-the-exceptional-persecution-of-jehovahs-witnesses/ |website=Human Rights Concern - Eritrea (HRCE)}}</ref> එහි 2017 ආගමික නිදහස් වාර්තාවේ, එක්සත් ජනපද රාජ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුව එරිත්‍රියාව විශේෂ සැලකිල්ලක් දක්වන රටක් (CPC) ලෙස නම් කර ඇත.<ref>{{cite web |title=International Religious Freedom Report, 2017 |url=http://www.uscirf.gov/sites/default/files/2017.USCIRFAnnualReport.pdf |access-date=26 October 2017 |publisher=U.S. Department of State}}</ref> === සෞඛ්‍ය සත්කාර === එරිත්‍රියාව සෞඛ්‍ය සේවයේ සැලකිය යුතු දියුණුවක් අත්කරගෙන ඇති අතර සෞඛ්‍යය සඳහා, විශේෂයෙන්ම ළමා සෞඛ්‍යය සඳහා වන සහශ්‍ර සංවර්ධන ඉලක්ක (MDG) සපුරාලීමට ඉලක්ක කරගත් රටවල් කිහිපයෙන් එකකි.<ref name="ODI1">{{cite web |last1=Rodríguez Pose |first1=Romina |last2=Samuels |first2=Fiona |date=December 2010 |title=Progress in health in Eritrea: Cost-effective inter-sectoral interventions and a long-term perspective |url=http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=5179&title=progress-health-eritrea-cost-effective-inter-sectoral-interventions-long-term-perspective |archive-url=https://web.archive.org/web/20101228112540/http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=5179&title=progress-health-eritrea-cost-effective-inter-sectoral-interventions-long-term-perspective |archive-date=28 December 2010 |website=Overseas Development Institute |location=London}}</ref> උපතේදී ආයු අපේක්ෂාව 1960 වසර 39.1 සිට 2020 වසර 66.44 දක්වා වැඩි විය.<ref name="auto2">{{cite web |title=Eritrea Life Expectancy 1950-2020 |url=https://www.macrotrends.net/countries/ERI/eritrea/life-expectancy |website=www.macrotrends.net}}</ref> මාතෘ සහ ළමා මරණ අනුපාතිකය නාටකාකාර ලෙස පහත වැටී සෞඛ්‍ය යටිතල පහසුකම් පුළුල් විය.<ref name="ODI1" /> ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය (WHO) 2008 දී සාමාන්‍ය ආයු අපේක්ෂාව අවුරුදු 63 ට වඩා මඳක් අඩු බව සොයා ගත් අතර, එම සංඛ්‍යාව 2020 දී 66.44 දක්වා වැඩි වී ඇත.<ref name="auto2" />{{failed verification|date=March 2023}} ප්‍රතිශක්තිකරණය සහ ළමා පෝෂණය පාසල් සමඟ සමීපව කටයුතු කිරීමෙන් විසඳා ඇත. බහු-ආංශික ප්රවේශයක් තුළ; සරම්ප වලට එරෙහිව එන්නත් කරන ලද ළමුන් සංඛ්‍යාව වසර හතක් තුළ දෙගුණයකින් පමණ 40.7% සිට 78.5% දක්වා වැඩි වී ඇති අතර 1995 සිට 2002 දක්වා අඩු බර දරුවන්ගේ ව්‍යාප්තිය 12% කින් අඩු විය (දරුණු අඩු බර ව්‍යාප්තිය 28% කින්).<ref name="ODI1" /> සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශයේ ජාතික මැලේරියා ආරක්ෂණ ඒකකය 1998 සහ 2006 අතර මැලේරියා මරණ සංඛ්‍යාව 85% කින් සහ රෝගීන් සංඛ්‍යාව 92% කින් අඩු කර ඇත.<ref name="ODI1" /> එරිත්‍රියානු රජය ස්ත්‍රී ලිංග ඡේදනය (FGM) තහනම් කර ඇති අතර, එම ක්‍රියාව වේදනාකාරී බවත්, කාන්තාවන්ට ජීවිතයට තර්ජනයක් වන සෞඛ්‍ය ගැටලු ඇතිවීමේ අවදානමක් ඇති බවත් පවසමින්.<ref>{{cite news|url=http://www.irinnews.org/Report.aspx?ReportId=71199|title=IRIN Africa &#124; ERITREA: Government outlaws female genital mutilation &#124; Human Rights|date=5 April 2007|access-date=17 July 2011|agency=IRIN}}</ref> කෙසේ වෙතත්, එරිත්‍රියාව තවමත් අභියෝග රැසකට මුහුණ දෙයි. පුද්ගලයන් 1000කට වෛද්‍යවරුන් සංඛ්‍යාව 1993 දී 0.2 සිට 2004 දී 0.5 දක්වා වැඩි වුවද, මෙය තවමත් ඉතා අඩු අගයකි.<ref name="ODI1" /> මැලේරියාව සහ ක්ෂය රෝගය බහුලව දක්නට ලැබේ.<ref name="afro.who.int">Health profile at [http://www.afro.who.int/index.php?option=com_content&view=article&id=1029&Itemid=2070 Eritrea WHO Country Office]. afro.who.int</ref> වයස අවුරුදු 15 සිට 49 දක්වා HIV ව්‍යාප්තිය 2% ඉක්මවයි.<ref name="afro.who.int" /> සාඵල්‍යතා අනුපාතය එක් කාන්තාවකට උපත් 4.1ක් පමණ වේ.<ref name="afro.who.int" /> මාතෘ මරණ 1995 සිට 2002 දක්වා අඩකට වඩා අඩු වූ නමුත් තවමත් ඉහළ මට්ටමක පවතී.<ref name="ODI1" /> ඒ හා සමානව, 1995 සිට 2002 දක්වා දක්ෂ සෞඛ්‍ය සේවකයින් සහභාගී වන උපත් සංඛ්‍යාව දෙගුණයක් වූ නමුත් තවමත් එය 28.3%ක් පමණි.<ref name="ODI1" /> අලුත උපන් බිළිඳුන්ගේ මරණයට ප්‍රධාන හේතුව දරුණු ආසාදනයකි.<ref name="afro.who.int" /> සෞඛ්‍යය සඳහා ඒක පුද්ගල වියදම අඩුයි.<ref name="afro.who.int" /> === අධ්‍යාපනය === [[File:EritreaInstituteOfTechnology.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:EritreaInstituteOfTechnology.jpg|thumb|එරිත්‍රියා තාක්ෂණ ආයතනය]] [[File:Eritrea_13.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Eritrea_13.jpg|thumb|නිල ඇඳුමින් සැරසුණු එරිත්‍රියානු සිසුන්]] එරිත්‍රියාවේ අධ්‍යාපන මට්ටම් පහක් ඇත: පූර්ව ප්‍රාථමික, ප්‍රාථමික, මධ්‍යම, ද්විතියික සහ පශ්චාත් ද්විතීයික. ප්‍රාථමික, මධ්‍යම සහ ද්විතීයික අධ්‍යාපන මට්ටම්වල සිසුන් 1,270,000කට ආසන්න සංඛ්‍යාවක් සිටිති.<ref name="uis.unesco.org">{{cite web |date=27 November 2016 |title=Eritrea |url=http://uis.unesco.org/en/country/er#slideoutmenu |website=uis.unesco.org}}</ref> ආසන්න වශයෙන් පාසල් 824ක්,<ref>{{cite book|date=January 2005|title=Baseline Study on Livelihood Systems in Eritrea|publisher=National Food Information System of Eritrea|url=http://www1.chr.up.ac.za/chr_old/indigenous/documents/Eritrea/Report/Base%20line%20study%20on%20Livelihood%20Systems%20in%20Eritrea.pdf|access-date=20 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921055210/http://www1.chr.up.ac.za/chr_old/indigenous/documents/Eritrea/Report/Base%20line%20study%20on%20Livelihood%20Systems%20in%20Eritrea.pdf|archive-date=21 September 2013}}</ref> විශ්වවිද්‍යාල දෙකක්, (අස්මාරා විශ්වවිද්‍යාලය සහ එරිත්‍රියා තාක්ෂණ ආයතනය) සහ කුඩා විද්‍යාල සහ කාර්මික පාසල් කිහිපයක් ඇත. එරිත්‍රියා තාක්ෂණ ආයතනය "EIT" යනු අස්මාරා නගරයෙන් පිටත මායි නෙෆ්හි හි හිම්බ්‍රිටි නගරය අසල පිහිටි තාක්ෂණික ආයතනයකි. ආයතනයට විද්‍යාල තුනක් ඇත: විද්‍යාව, ඉංජිනේරු සහ තාක්ෂණ, සහ අධ්‍යාපනය. මෙම ආයතනය 2003-2004 අධ්‍යයන වර්ෂය තුළ සිසුන් 5,500 කින් පමණ ආරම්භ විය. අස්මාරා විශ්වවිද්‍යාලය ප්‍රතිසංවිධානය කිරීමෙන් පසුව EIT විවෘත කරන ලදී. අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශයට අනුව, මෙම ආයතනය පිහිටුවන ලද්දේ, අගනුවර වන අස්මාරා නගරයෙන් පිටත ප්‍රදේශවල උසස් අධ්‍යාපනය සමාන ලෙස බෙදා හැරීමේ බොහෝ උත්සාහයන්ගෙන් එකක් ලෙස ය. ඒ අනුව, රටේ විවිධ ප්‍රදේශවල ද එවැනිම විද්‍යාල කිහිපයක් පිහිටුවා ඇත. එරිත්‍රියා තාක්ෂණ ආයතනය යනු විද්‍යාව, ඉංජිනේරු විද්‍යාව සහ අධ්‍යාපනය පිළිබඳ ප්‍රධාන දේශීය උසස් අධ්‍යයන ආයතනයයි. අස්මාරා විශ්ව විද්‍යාලය රටේ පැරණිතම විශ්ව විද්‍යාලය වන අතර එය 1958 දී විවෘත කරන ලදී.<ref>{{cite web |title=National Board for Higher Education |url=http://www.uoa.edu.er/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20130809063605/http://www.uoa.edu.er/ |archive-date=9 August 2013 |access-date=11 June 2021}}</ref> එය දැනට ක්‍රියාත්මක නොවේ. 2018 ලෙස එරිත්‍රියාවේ සමස්ත වැඩිහිටි සාක්ෂරතා අනුපාතය 76.6% (පිරිමි සඳහා 84.4% සහ කාන්තාවන් සඳහා 68.9%) වේ. යෞවනයන් 15-24 සඳහා, සමස්ත සාක්ෂරතා අනුපාතය 93.3% (පිරිමි සඳහා 93.8% සහ කාන්තාවන් සඳහා 92.7%).<ref>{{cite web |title=World Development Indicators {{!}} DataBank |url=https://databank.worldbank.org/reports.aspx?source=2&country=ERI# |access-date=2021-05-26 |website=databank.worldbank.org}}</ref> ==== අධ්‍යාපන ක්‍රමය ==== එරිත්‍රියාවේ අධ්‍යාපනය නිල වශයෙන් අවුරුදු 6 සිට 13 දක්වා ළමුන් සඳහා අනිවාර්ය වේ.<ref name="uis.unesco.org" /> ප්‍රාථමික මට්ටමින් සංඛ්‍යාලේඛන වෙනස් වන අතර, පාසල් වයසේ දරුවන්ගෙන් 70% සිට 90% දක්වා ප්‍රාථමික පාසලට යන බව යෝජනා කරයි; ආසන්න වශයෙන් 61% ද්විතීයික පාසලට පැමිණේ. ශිෂ්‍ය-ගුරු අනුපාත ඉහළ ය: ප්‍රාථමික මට්ටමින් 45:1 සහ ද්විතීයික මට්ටමින් 54:1. ප්‍රාථමික හා ද්විතීයික පාසල් මට්ටමින් පන්ති ප්‍රමාණය සාමාන්‍යයෙන් එක් පන්ති කාමරයකට සිසුන් 63 සහ 97 කි. පාසලේ ඉගෙනීමේ කාලය බොහෝ විට දිනකට පැය හයකට වඩා අඩුය. එරිත්‍රියාවේ අධ්‍යාපනයට ඇති බාධක අතර සාම්ප්‍රදායික තහනම් කිරීම්, පාසල් ගාස්තු (ලියාපදිංචිය සහ ද්‍රව්‍ය සඳහා) සහ අඩු ආදායම්ලාභී කුටුම්භවල අවස්ථා වියදම් ඇතුළත් වේ.<ref>{{cite book|last=Kifle|first=Temesgen|year=2002|title=Educational Gender Gap in Eritrea|series=Berichte aus dem Weltwirtschaftlichen Colloquium der Universität Bremen|url=http://www.econbiz.de/en/search/detailed-view/doc/all/educational-gender-gap-in-eritrea-kifle-temesgen/10001715911/?no_cache=1}} [http://www.iwim.uni-bremen.de/publikationen/pdf/b079.pdf PDF copy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304030759/http://www.iwim.uni-bremen.de/publikationen/pdf/b079.pdf|date=4 March 2016}}</ref> == සංස්කෘතිය == එරිත්‍රියාවේ සංස්කෘතිය යනු එරිත්‍රියාවට ආවේණික වූ විවිධ ජනගහණයන්ගේ සාමූහික සංස්කෘතික උරුමය සහ එහි දිගු ඉතිහාසය හරහා උරුම වූ පොහොසත් සංස්කෘතික උරුමයයි. නූතන එරිත්‍රියාව නිදහස සඳහා වූ අරගලය මගින් ද අර්ථ දක්වා ඇත.<ref>https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000098638</ref><ref>https://us.embassyeritrea.org/our-history/&psig=AOvVaw2kKUK2Pzk5SoduqNYzddQn&ust=1694355539134622&opi=89978449{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් නවයම පුරා විහිදෙන පොහොසත් වාචික හා සාහිත්‍ය සම්ප්‍රදායක් ඇති ජාතිය, එයට කවි සහ හිතෝපදේශ, ගීත සහ ගායනා, ජන කතා, ඉතිහාස සහ ජනප්‍රවාද රාශියක් ඇතුළත් වේ. එය බොහෝ විට වර්ණවත් සහ එරිත්‍රියානු ජනතාවගේ ඉතිහාසයේ පිළිබිඹුවක් නිරූපණය කරන රංග ශාලාවේ සහ තීන්ත ආලේප කිරීමේ පොහොසත් ඉතිහාසයක් ඇත.<ref>https://consulateoferitrea.ca/eritrean-culture/</ref> එරිත්‍රියානු සංස්කෘතියේ වඩාත්ම හඳුනාගත හැකි අංගයක් වන්නේ කෝපි උත්සවයයි.<ref>[http://www.networkafricaonline.com/eritrea-coffee-cere.htm It's coffee time] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111004094605/http://www.networkafricaonline.com/eritrea-coffee-cere.htm|date=4 October 2011}} Network Africa Online, April 2008 interview.</ref> කෝපි (Ge'ez ቡን būn) මිතුරන් බැලීමට යන විට, උත්සව අවස්ථාවලදී හෝ ජීවිතයේ දෛනික ප්‍රධාන ආහාරය ලෙස පිරිනමනු ලැබේ. කෝපි උත්සවය අතරතුර, පිළිගත් සම්ප්‍රදායන් ඇත. කෝපි වට තුනකින් පිරිනමනු ලැබේ: පළමු පෙරන හෝ වටය ටිග්‍රිනියා හි awel ලෙස හැඳින්වේ (එනම් "පළමු" යන්නයි), දෙවන වටය Kalaay ("දෙවන" අර්ථය) ලෙසත්, තුන්වන වටය bereka (අර්ථය "විය යුතු" ලෙසත් හැඳින්වේ. ආශීර්වාද ලත්"). එරිත්‍රියාවේ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් අතර සාම්ප්‍රදායික එරිත්‍රියානු ඇඳුම බෙහෙවින් වෙනස් ය. විශාල නගරවල බොහෝ මිනිසුන් ජීන්ස් සහ ෂර්ට් වැනි බටහිර අනියම් ඇඳුමින් සැරසී සිටිති. කාර්යාලවලදී, පිරිමි සහ ගැහැණු යන දෙකම බොහෝ විට ඇඳුමින් සැරසී ඇත. ක්‍රිස්ටියන් ටිග්‍රිනියා කඳුකර වැසියන් සඳහා පොදු සම්ප්‍රදායික ඇඳුමක් කාන්තාවන් සඳහා සූරියාස් ලෙස හඳුන්වන දීප්තිමත් සුදු ගවුම් සහ පිරිමින් සඳහා සුදු කලිසමක් සමඟ සුදු කමිසයකින් සමන්විත වේ. එරිත්‍රියානු පහත්බිමේ මුස්ලිම් ප්‍රජාවන්හි, කාන්තාවන් සම්ප්‍රදායිකව දීප්තිමත් වර්ණවලින් යුත් ඇඳුම් වලින් සැරසී සිටිති. අභිසාරී සූපශාස්ත්‍ර රුචි අරුචිකම් වලට අමතරව, එරිත්‍රියානුවන් කලාපයේ අනෙකුත් බොහෝ ජනගහණයන් මෙන් සමාන සංගීතය සහ පද රචනා, ස්වර්ණාභරණ සහ සුවඳ විලවුන් සහ පටි සහ රෙදිපිළි සඳහා අගයක් බෙදා ගනී.<ref name="Tekle197">{{cite book|last=Tekle|first=Amare|title=Eritrea and Ethiopia: From Conflict to Cooperation|year=1994|publisher=The Red Sea Press|isbn=978-0-932415-97-4|page=197|url=https://books.google.com/books?id=xbQTEF0rd7wC}}</ref> === ආහාර පිසීම === [[File:Eritrean_Injera_with_stews.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Eritrean_Injera_with_stews.jpg|thumb|විවිධ ඉස්ටුවක් සහිත එරිත්‍රියානු ඉන්ජෙරා]] සාමාන්‍ය සාම්ප්‍රදායික එරිත්‍රියානු කෑමක් කුළුබඩු සහිත ඉස්ටුවක් සමඟ ඉන්ජෙරා වලින් සමන්විත වන අතර එයට බොහෝ විට හරක් මස්, කුකුල් මස්, බැටළු පැටවෙකු හෝ මාළු ඇතුළත් වේ.<ref name="Kittler">{{cite book|author1=Goyan Kittler, Pamela|author2=Sucher, Kathryn P.|author3=Nahikian-Nelms, Marcia|title=Food and Culture, 6th ed|year=2011|publisher=Cengage Learning|isbn=978-0-538-73497-4|page=202|url=https://books.google.com/books?id=R06H7WabJuMC}}</ref> සමස්තයක් ලෙස ගත් කල, එරිත්‍රියානු ආහාර පිසීම අසල්වැසි ඉතියෝපියාවට දැඩි ලෙස සමාන වේ,<ref name="Kittler" /><ref name="Tekle142">{{cite book|last=Tekle|first=Amare|title=Eritrea and Ethiopia: From Conflict to Cooperation|year=1994|publisher=The Red Sea Press|isbn=978-0-932415-97-4|page=142|url=https://books.google.com/books?id=xbQTEF0rd7wC}}</ref> නමුත් එරිත්‍රියානු ආහාර පිසීම ඔවුන්ගේ වෙරළබඩ පිහිටීම අනුව ඉතියෝපියානු ආහාර වලට වඩා මුහුදු ආහාර ඇතුළත් වේ.<ref name="Kittler" /> එරිත්‍රියානු කෑම බොහෝ විට ඉතියෝපියානු ආහාරවලට වඩා "සැහැල්ලු" වයනයකින් යුක්ත වේ. ඔවුන් ද tsebhi dorho ප්‍රණීත ආහාරයේ මෙන් අඩු පදම් කළ බටර් සහ කුළුබඩු සහ තක්කාලි වැඩිපුර භාවිතා කිරීමට නැඹුරු වෙති. ඊට අමතරව, එහි යටත් විජිත ඉතිහාසය හේතුවෙන්, එරිත්‍රියාවේ ආහාර පිසීම ඉතියෝපියානු ඉවුම් පිහුම් වල ඇති ඉතාලි බලපෑම්වලට වඩා වැඩි පැස්ටා සහ කරි කුඩු සහ දුරු වැඩි වශයෙන් භාවිතා කරයි. ඉතාලි රාජධානියේ යටත් විජිත සමයේදී ඉතාලි ජාතිකයන් විශාල පිරිසක් එරිත්‍රියාවට සංක්‍රමණය වීමත් සමඟ ඉතාලි එරිත්‍රියානු ආහාර පුරුදු කිරීමට පටන් ගත්තේය. ඔවුන් ඉතාලි එරිත්‍රියාවට පැස්ටා භාවිතය ගෙන ආ අතර, එය වර්තමාන අස්මාරාහි ආහාරයට ගන්නා ප්‍රධාන ආහාරයකි. ඉතාලියානු එරිත්‍රියානු ආහාර පිසීමක් මතු වූ අතර පොදු ආහාර වන්නේ "pasta al sugo e berbere" (තක්කාලි සෝස් සහ බර්බර් කුළුබඩු සහිත පැස්ටා), ලසඤ්ඤා, සහ "cotoletta alla Milanese" (හරක් මස් මිලානීස්).<ref name="Mftdbeaeccdtmts">{{cite news|url=http://www.washingtoncitypaper.com/articles/36663/mild-frontier|title=Mild Frontier: the differences between Eritrean and Ethiopian cuisines come down to more than spice|last=Carman|first=Tim|date=9 January 2009|newspaper=Washington City Paper|access-date=12 March 2013}}</ref> කෝපි වලට අමතරව දේශීය මධ්‍යසාර පාන වර්ග භුක්ති විඳිති. මේවාට පැසුණු බාර්ලි වලින් සාදන ලද තිත්ත පානයක් වන සෝවා සහ මී පැණි පැසුණු වයින් ඇතුළත් වේ.<ref name="Mettm">{{cite book|title=Eritrea: Travel Trade Manual|year=2000|publisher=Ministry of Tourism of Eritrea|page=4|url=https://books.google.com/books?id=j11zAAAAMAAJ}}</ref> === යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවි === 2017 ජූලි 8 වන දින, 41 වන ලෝක උරුම කමිටු සැසියේදී සෙල්ලිපිය සමඟින්, අස්මාරා හි මුළු අගනුවරම යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවියක් ලෙස ලැයිස්තුගත කරන ලදී. නගරයේ ඉතාලි එරිත්‍රියාවේ කාලය තුළ ඉදිකරන ලද ආර්ට් ඩෙකෝ, අනාගතවාදී, නූතනවාදී සහ තාර්කිකවාදී ගොඩනැගිලි දහස් ගණනක් ඇත.<ref name="auto1">{{cite web |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Asmara: A Modernist African City |url=https://whc.unesco.org/en/list/1550/ |website=UNESCO World Heritage Centre}}</ref><ref>{{cite web |last=Commentary |first=Tom Gardner |date=11 July 2017 |title=Eritrea's picturesque capital is now a World Heritage site and could help bring it in from the cold |url=https://qz.com/africa/1026237/eritreas-asmara-is-now-a-unesco-world-heritage-site-and-should-boost-tourism/ |website=Quartz Africa}}</ref><ref>{{cite web |date=11 July 2017 |title=Eritrea capital, Asmara, makes UNESCO World Heritage list &#124; Africanews |url=https://www.africanews.com/2017/07/12/eritrea-capital-asmara-makes-unesco-world-heritage-list/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200304162652/https://www.africanews.com/2017/07/12/eritrea-capital-asmara-makes-unesco-world-heritage-list// |archive-date=4 March 2020 |access-date=18 December 2019}}</ref><ref>{{cite web |title=Eritrea's capital added to UNESCO World Heritage site list &#124; DW &#124; 08.07.2017 |url=https://www.dw.com/en/eritreas-capital-added-to-unesco-world-heritage-site-list/a-39609655 |website=DW.COM}}</ref><ref>{{cite web |date=19 November 2019 |title=The modernist marvels of Eritrea |url=https://www.apollo-magazine.com/eritrea-italy-modernist-architecture/ |website=Apollo Magazine}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/life-style/design/asmara-eritrea-art-deco-unesco-architecture-italy-little-rome-world-heritage-a8040871.html|title=Exploring Eritrea's UNESCO certified Art-Deco wonderland|date=9 November 2017|website=The Independent}}</ref> දහනව වන සියවසේ කුඩා නගරයක් වූ අස්මාරා 1889 දී වේගයෙන් වර්ධනය වීමට පටන් ගත්තේය.<ref>Britannica,[https://www.britannica.com/place/Asmara Asmara], britannica.com, USA, accessed on 8 September 2019</ref> නගරය "රැඩිකල් නව මෝස්තර අත්හදා බැලීමට" ස්ථානයක් බවට ද පත් විය, ප්‍රධාන වශයෙන් අනාගතවාදී සහ ආර්ට් ඩෙකෝ දේවානුභාවයෙන් විය.<ref>{{cite news|url=http://washingtontimes.com/article/20070915/ENTERTAINMENT/109150018/1007|title=Asmara useful for experimenting with radical designs for Europeans|date=15 September 2007|newspaper=[[The Washington Times]]|access-date=8 December 2010}}</ref> නගර සැලසුම්කරුවන්, ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පීන් සහ ඉංජිනේරුවන් බොහෝ දුරට යුරෝපීයයන් වුවද, ස්වදේශික ජනගහනයේ සාමාජිකයින් බොහෝ දුරට ඉදිකිරීම් කම්කරුවන් ලෙස භාවිතා කළද, අස්මරිනෝස් තවමත් ඔවුන්ගේ නගරයේ උරුමය සමඟ හඳුනා ගනී.<ref>Jan Körting & Neysan Zölzer (2012): ''Heritage and Daily Life in the Historic Urban Core of Asmara (Original: Erbe und Alltag im historischen Stadtkern Asmaras)'' (Dissertation). Technische Universität Berlin.</ref> {{multiple image | direction = horizontal | total_width = 250 | footer = | image1 = Asmara, museo nazionale, ingresso.JPG | caption1 = අස්මාරා හි එරිත්‍රියානු ජාතික කෞතුකාගාරය | caption2 = ඉතාලි යටත් විජිත යුගයේදී ගුසෙප් පෙටාසි විසින් නිර්මාණය කරන ලද අනාගතවාදී ශෛලිය සේවා ස්ථානය වන ෆියට් ටැග්ලිරෝ ගොඩනැගිල්ල | image2 = Fiat tagliero, 07,0.JPG | caption4 = }} නගරය විසිවන සියවසේ මුල් භාගයේ වාස්තුවිද්‍යාත්මක ශෛලීන් පෙන්වයි. සමහර ගොඩනැඟිලි නව-රෝමනිස්කි, ජපමාලයේ අප ස්වාමිදූගේ පල්ලිය වැනි ය. Art Deco බලපෑම් නගරය පුරා දක්නට ලැබේ. කියුබිස්වාදයේ සාරය අප්‍රිකාවේ විශ්‍රාම වැටුප් ගොඩනැගිල්ලේ සහ කුඩා ගොඩනැගිලි එකතුවක සොයාගත හැකිය. ෆියට් ටැග්ලිරෝ ගොඩනැගිල්ල ඉතාලියේ විලාසිතාවක් බවට පත් වූවා සේම අනාගතවාදයේ උච්චතම අවස්ථාව පෙන්නුම් කරයි. මෑත කාලවලදී, සමහර ගොඩනැගිලි ක්‍රියාකාරීව ඉදිකර ඇති අතර, සමහර විට සමහර නගරවල වායුගෝලය නරක් විය හැකි නමුත්, එය එතරම් නවීන නගරයක් බැවින් ඒවා අස්මාරාට ගැලපේ. ඔපෙරා හවුස්, හෝටල්, සිනමා ශාලා ආදී ගොඩනැගිලි රැසක් මේ යුගයේ ඉදිකර ඇත. සමහර කැපී පෙනෙන ගොඩනැඟිලි අතර ආර්ට් ඩෙකෝ අධිරාජ්‍ය සිනමාව (1937 දී විවෘත කරන ලද සහ විශේෂඥයන් විසින් Art Deco ශෛලියේ ගොඩනැඟීමේ ලොව හොඳම උදාහරණවලින් එකක් ලෙස සැලකේ<ref>Gianluca Rossi, ''Renzo Martinelli inviato de La Nazione'', 2009.</ref>), කියුබිස්ට් අප්‍රිකානු විශ්‍රාම වැටුප, සාරවත් එරිත්‍රියානු ඕතඩොක්ස් එන්ඩා මාරියම් ආසන දෙව්මැදුර සහ අනාගතවාදියෙකු වන අස්මාරා ඔපෙරා. ෆියට් ටැග්ලිරෝ ගොඩනැගිල්ල, නව සම්භාව්‍ය අස්මරානගර ශාලාව වේ. යුනෙස්කෝ ප්‍රකාශයේ මෙසේ සඳහන් විය.{{cquote|එය 20 වැනි සියවසේ ආරම්භයේ මුල් නූතනවාදී නාගරිකවාදයේ සහ අප්‍රිකානු සන්දර්භයක් තුළ එහි යෙදීමේ සුවිශේෂී උදාහරණයකි.|200|50|[[UNESCO]]<ref name="auto1"/>}} === සංගීතය === [[File:Helen_Meles.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Helen_Meles.jpg|thumb|එරිත්‍රියානු කලාකරු හෙලන් මෙල්ස්]] එරිත්‍රියාවේ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්වලට ඔවුන්ගේම සංගීත ශෛලීන් සහ ඒ සමඟ නැටුම් ඇත. ටිග්‍රිනියා අතර, වඩාත් ප්‍රසිද්ධ සම්ප්‍රදායික සංගීත ප්‍රභේදය වන්නේ ගුයිලා ය. එරිත්‍රියානු ජන සංගීතයේ සාම්ප්‍රදායික වාද්‍ය භාණ්ඩ අතර තන්තු සහිත ක්‍රාර්, කෙබෙරෝ, බෙගේනා, මැසෙන්කෝ සහ වට (වයලීනයේ දුරස්ථ/ප්‍රාථමික ඥාති සහෝදරයෙක්) ඇතුළත් වේ. ජනප්‍රිය එරිත්‍රියානු කලාකාරිනියක වන්නේ ටිග්‍රිනියා ගායිකා හෙලන් මෙල්ස්, ඇයගේ ප්‍රබල කටහඬ සහ පුළුල් ගායන පරාසයක් සඳහා ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි.<ref name="Blum">{{cite book|last1=Blum|first1=Bruno|title=De l'art de savoir chanter, danser et jouer la bamboula comme un éminent musicien africain: le guide des musiques africaines|date=2007|publisher=Scali|isbn=978-2-35012-197-0|page=198|url=https://books.google.com/books?id=MNsTAQAAIAAJ}}</ref> අනෙකුත් ප්‍රමුඛ දේශීය සංගීතඥයන් අතර කුනමා ගායක ඩෙහාබ් ෆයිටින්ගා, රූත් ආබ්‍රහ, බෙරෙකට් මෙන්ගිස්ටෙබ්, නැසීගිය යේමන ගෙබ්‍රෙමිකල් සහ දිවංගත ඒබ්‍රහම් අෆෙවර්කි ඇතුළත් වේ. එරිත්‍රියානු සමාජය තුළ නර්තනය වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් නවයට, උද්යෝගිමත් නැටුම් බොහොමයක් ඇත.<ref>https://www.musicinafrica.net/magazine/traditional-music-eritrea</ref> ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් අතර නැටුම් විලාසයන් වෙනස් වේ; උදාහරණයක් ලෙස බිලෙන් සහ ටයිග්රේ වාර්ගිකයින් ඔවුන්ගේ උරහිස් සොලවන අතර, නර්තනයේ අවසානය දක්වා රවුමක කැරකෙමින් සිටගෙන සිටින අතර, එය ප්‍රථමයෙන් දක්ෂිණාවර්තව කැරකෙමින් නටන ටිග්‍රිනියාට වඩා වෙනස් නමුත් පසුව එය වේගවත් නැටුම් සහ එකම බිඳීමකට වෙනස් කරයි චක්‍රලේඛය භ්‍රමණය. කුනමා ජනවාර්ගික කණ්ඩායමට චාරිත්‍ර ඇතුළත් නැටුම් ඇත, ඒවා නම් - "තුකා (වාසි චාරිත්‍ර); ඉන්දෝඩා (වැස්ස සඳහා යාඥාවන්); සංග-නැන (සාමකාමී මැදිහත්වීම); සහ ෂට්ටා (විඳදරාගැනීමේ සහ ධෛර්‍යයේ ප්‍රදර්ශන)". ඔවුන් බොහෝ විට ඔවුන්ගේ චරිතයේ වේගයෙන් ගමන් කරන අතර බෙර වාදනය සමඟ ඇත.<ref>https://www.musicinafrica.net/magazine/traditional-music-eritrea</ref> === ක්‍රීඩා === පාපන්දු සහ පාපැදි එරිත්‍රියාවේ ජනප්‍රියම ක්‍රීඩා වේ..<ref>{{Cite web |date=27 March 2019 |title=Cycling heaven: The African capital with 'no traffic' |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-47709673 |via=www.bbc.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 November 2022 |title=Cycling in Eritrea |url=https://eritreansportfamily.com/cycling-in-eritrea/}}</ref><ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://eritreansportfamily.com/cycling-in-eritrea/ |access-date=2023-10-30 |archive-date=2023-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230907172653/https://eritreansportfamily.com/cycling-in-eritrea/ }}</ref> ==== බයිසිකල් පැදීම ==== පාපැදි පැදීම එරිත්‍රියාවේ දිගු සම්ප්‍රදායක් ඇති අතර එය ප්‍රථම වරට හඳුන්වා දෙනු ලැබුවේ යටත් විජිත යුගයේදීය.<ref>{{cite web |date=28 July 2017 |title=Cycling is isolated Eritrea's window to the world |url=https://www.sbs.com.au/cyclingcentral/article/2017/07/28/cycling-isolated-eritreas-window-world |website=Cycling}}</ref><ref>{{cite web |title=Eritrea and cycling: An unlikely relationship |url=https://thebestofafrica.org/content/eritrea-and-cycling-an-unlikely-relationship |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225044947/https://thebestofafrica.org/content/eritrea-and-cycling-an-unlikely-relationship |archive-date=25 February 2021 |access-date=9 January 2020 |website=The Best of Africa}}</ref> අදියර කිහිපයකින් යුත් පාපැදි ඉසව්වක් වන එරිත්‍රියා සවාරිය ප්‍රථම වරට 1946 දී පවත්වන ලද අතර වඩාත් මෑතකදී 2017 දී පවත්වන ලදී. [[File:Eritrea_mens_national_cycling_team.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Eritrea_mens_national_cycling_team.jpg|thumb|240x240පික්|එරිත්‍රියාවේ පිරිමි ජාතික පාපැදි කණ්ඩායම, 2023 පෙබරවාරි වන විට ලෝකයේ 15 වැනි ස්ථානය,<ref>{{Cite web |title=Country Ranking 2023 - CyclingRanking.com |url=https://www.cyclingranking.com/countries/2023 |access-date=4 April 2023 |website=www.cyclingranking.com}}</ref><ref>{{cite web |title=UCI Nation Ranking |url=https://www.procyclingstats.com/rankings/me/uci-nations}}</ref> සහ අප්‍රිකාවේ පළමු ස්ථානයයි.<ref>{{cite web |title=Road |url=https://www.uci.org/discipline/road/6TBjsDD8902tud440iv1Cu?tab=rankings&discipline=ROA}}</ref>]] පිරිමි සහ කාන්තා යන දෙඅංශයෙන්ම ජාතික පාපැදි කණ්ඩායම් අප්‍රිකානු මහාද්වීපයේ ප්‍රථම ස්ථානයට පත්ව ඇත,<ref>{{Cite web |title=Road |url=https://www.uci.org/discipline/road/6TBjsDD8902tud440iv1Cu?tab=rankings&discipline=ROA |access-date=2023-02-13 |website=www.uci.org |language=en-gb}}</ref> පිරිමි කණ්ඩායම 2023 පෙබරවාරි වන විට ලෝකයේ 16 වැනි ස්ථානයට පත්ව ඇත.<ref>{{cite web |title=CQ Ranking |url=https://cqranking.com/men/asp/gen/cqRankingCountry.asp |website=cqranking.com}}</ref> එරිත්‍රියා ජාතික පාපැදි කණ්ඩායම වසර ගණනාවක් අඛණ්ඩව අප්‍රිකානු මහාද්වීපික පාපැදි ශූරතාව දිනා ගනිමින් බොහෝ සාර්ථකත්වයන් අත්විඳ ඇත. 2013 වසරේ කාන්තා කණ්ඩායම ප්‍රථම වරට අප්‍රිකානු මහාද්වීපික පාපැදි ශූරතාවලියේ රන් පදක්කම දිනාගත් අතර, 2015 වසරේ දෙවැනි වරටත්, 2019 වසරේ තෙවැනි වරටත් රන් පදක්කම හිමිකර ගැනීමට සමත් විය.පිරිමි කණ්ඩායම පසුගිය වසර 12 තුළ අප්‍රිකානු ක්‍රීඩා උළෙලේදී 8 වතාවක් රන් පදක්කම් දිනාගෙන ඇත. මහාද්වීපික පාපැදි ශූරතා, 2010 සහ 2022 අතර ය.<ref>[http://www.raimoq.com/eritrean-cycling-team-wins-the-2015-african-continental-cycling-championships-ttt/ Eritrean Cycling Team Wins the 2015 African Continental Cycling Championships TTT –] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160609211448/http://www.raimoq.com/eritrean-cycling-team-wins-the-2015-african-continental-cycling-championships-ttt/|date=9 June 2016}}. Raimoq.com (10 February 2015). Retrieved on 5 June 2016.</ref><ref>[https://www.theguardian.com/sport/2015/aug/17/eritrea-cycling-team-rwanda-tour-de-france 'Next wave of riders is even better' – Eritrean cycling preparing to peak]. The Guardian (17 August 2015). Retrieved on 5 June 2016.</ref><ref>[http://www.raimoq.com/eritrean-national-teams-rank-first-at-the-african-cycling-championship-time-race/ Eritrean national teams rank first at the African Cycling Championship time race –] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160609210517/http://www.raimoq.com/eritrean-national-teams-rank-first-at-the-african-cycling-championship-time-race/|date=9 June 2016}}. Raimoq.com (1 December 2013). Retrieved on 5 June 2016.</ref><ref>{{cite web |title=African Continental Championships - TTT 2019 &#124; Results |url=https://www.procyclingstats.com/race/african-cycling-championships-ttt/2019 |website=www.procyclingstats.com}}</ref> එරිත්‍රියාවට රට තුළ ප්‍රභූ පාපැදි ධාවකයින් (පිරිමි සහ ගැහැණු) 500කට වඩා ඇත.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://www.the-sports.org/cycling-statistics-individual-men-eritrea-s2-c2-b4-o113-v1.html |access-date=2023-10-30 |archive-date=2023-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231006225156/https://www.the-sports.org/cycling-statistics-individual-men-eritrea-s2-c2-b4-o113-v1.html }}</ref> එරිත්‍රියාවේ එරිත්‍රියානු ධාවකයින් 20කට වැඩි පිරිසක් ජාත්‍යන්තර පාපැදි කණ්ඩායම්වලට වෘත්තීය ගිවිසුම් අත්සන් කර ඇත<ref>https://m.famousfix.com/list/eritrean-male-cyclists</ref> ඩැනියෙල් ටෙක්ලෙහයිමානොට් සහ මර්හාවි කුඩුස් 2015 වසරේ තරඟාවලියේ ප්‍රංශ සවාරිය තරඟාවලියට තරඟ කළ පළමු පාපැදි තරඟකරුවන් බවට පත් විය.<ref>{{cite news|url=http://www.caperi.com/heroes-welcome-for-daniel-teklehaimanot-and-merhawi-kudus-in-eritrea/|title=Heroes welcome for Daniel Teklehaimanot and Merhawi Kudus in Eritrea|date=1 August 2015|access-date=25 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160508002440/http://www.caperi.com/heroes-welcome-for-daniel-teklehaimanot-and-merhawi-kudus-in-eritrea/|archive-date=8 May 2016|agency=Caperi}}</ref><ref name="Cnbcfertf">{{cite news|url=http://www.cyclingnews.com/news/berhane-could-become-the-first-eritrean-to-ride-the-tour-de-france|title=Berhane could become the first Eritrean to ride the Tour de France|date=2 March 2014|access-date=16 October 2014|agency=Cycling News}}</ref> 2022 දී, ඉතාලි සවාරිය අතරතුර බෙල්ජියම් සවාරිය සහ ඉතාලි සවාරිය දිනාගත් පළමු අප්‍රිකානු ධාවකයා බිනියම් ගිර්මයි විය. ටෝකියෝ 2020 ගිම්හාන ඔලිම්පික් උළෙලේදී<ref>{{cite web |title=Mosana Debesay Biography, Olympic Medals, Records and Age |url=https://olympics.com/en/athletes/mosana-debesay |access-date=4 April 2023 |website=Olympics.com}}</ref><ref>{{cite web |title=A dream almost broken - Mosana Debesay on her way to the Olympics |url=https://www.bikeaid.de/en/racing/racing_article/title-a_dream_almost_broken_mosana_debesay_on_her_way_to_the_olympics/article-60ecc1a94715b}}</ref> එරිත්‍රියාව නියෝජනය කරමින් බහු අප්‍රිකානු කාන්තා ශූර මොසානා ඩෙබෙසේ ඔලිම්පික් තරඟාවලියකට තරඟ කළ පළමු අප්‍රිකානු කාන්තා පාපැදි ක්‍රීඩිකාව බවට පත්විය. ==== වෙනත් ක්‍රීඩා ==== එරිත්‍රියානු ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවන් වෙනත් ක්‍රීඩා වල ජාත්‍යන්තර තලයේ වැඩි සාර්ථකත්වයක් ද දැක තිබේ. එරිත්‍රියානු මලල ක්‍රීඩිකාවක් වූ සර්සේනායි ටැඩේසේ, අර්ධ මැරතන් තරගයේ ලෝක වාර්තාව කලින් තබා තිබුණි.<ref>[http://www.iaaf.org/news/news/world-records-ratified-21 World records ratified]. Iaaf.org (8 May 2010). Retrieved 20 September 2013.</ref> ගිර්මයි ගෙබ්රෙස්ලාසි 2015 ලෝක ශූරතාවලියේදී මැරතන් තරගයට සහභාගි වූ විට තම රට වෙනුවෙන් මලල ක්‍රීඩා ලෝක ශූරතාවලියේදී රන් පදක්කමක් දිනාගත් පළමු එරිත්‍රියානු ජාතිකයා බවට පත්විය.<ref>{{cite web |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=22 August 2015 |title=World Athletics Championships 2015: Eritrean teen Ghirmay Ghebreslassie wins men's marathon title |url=https://www.smh.com.au/sport/athletics/world-athletics-championships-2015-eritrean-teen-ghirmay-ghebreslassie-wins-mens-marathon-title-20150822-gj5a4b.html |access-date=22 August 2015 |website=[[smh.com.au]]}}</ref> එරිත්‍රියාව සිය ශීත ඍතු ඔලිම්පික් මංගල්‍යය ආරම්භ කළේ 2018 පෙබරවාරි 25 වන දින, ඔවුන් 2018 දකුණු කොරියාවේ පියොංචැං හි පැවති 2018 ශීත ඍතු ඔලිම්පික් තරඟාවලියට තරඟ කළ අවස්ථාවේදීය. එරිත්‍රියාවේ කණ්ඩායම නියෝජනය කරන ලද්දේ ඔවුන්ගේ ධජය දරන්නා වූ ෂැනන්-ඔග්බ්නායි අබේඩා විසිනි.<ref>{{cite news|url=http://www.cbc.ca/news/canada/calgary/eritrea-skier-calgary-1.4466978|title=Calgary skier headed to Winter Olympics... but not with Team Canada|last=Rieger|first=Sarah|date=28 December 2017|work=[[CBC News]]|access-date=31 December 2017|location=Calgary, Alberta, Canada}}</ref> == මේවාද බලන්න == {{portal|Eritrea|Africa}} * [[:en:Index_of_Eritrea-related_articles|Index of Eritrea-related articles]] * [[:en:Outline_of_Eritrea|Outline of Eritrea]] == යොමු කිරීම් == <references /> {{සැකිල්ල:අප්‍රිකාවේ ස්වෛරී රාජ්‍ය සහ යැපෙන භූමි ප්‍රදේශ ලැයිස්තුව}} [[ප්‍රවර්ගය:එරිත්‍රියාව| ]]<!--Keep with [space] index at start of list (eponymous category) --> [[Category:1993 establishments in Eritrea|*]] [[Category:1993 establishments in Africa]] [[ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව තුළ රටවල්]] [[Category:East African countries]] [[Category:Former Italian colonies]] [[Category:Horn African countries]] [[ප්‍රවර්ගය:ඌන සංවර්ධිත රටවල්]] [[ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකානු සංගමයේ සාමාජික රාජ්‍ය]] [[ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජික රාජ්‍ය]] [[Category:One-party states]] [[Category:States and territories established in 1993]] [[Category:Totalitarian states]] nmaiifkq3ijkm09xylwueoo8pg51kx1 0 30126 792895 750350 2026-06-05T14:42:08Z Shwetha 6574 සංස්කරණය 792895 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව අභ්‍යවකාශගාමීයා | name = බස් ඕල්ඩ්‍රින් | othername = | image = Buzz Aldrin (S69-31743).jpg | caption = 1969 ජූලි මාසයේදී ඕල්ඩ්‍රින් | type = [[ගොනුව:Buzz Aldrin Autograph.svg|150px]]<br />[[නාසා]] [[අභ්‍යාවකාශගාමියා]] | status = විශ්‍රාමගොස් | nationality = [[එක්සත් ජනපදය |ඇමරිකානු]] | birth_name = එඩ්වින් ඉයුජීන් ඕල්ඩ්‍රින් කණි. | birth_date = {{උපන් දින සහ වයස |1930|01|20}} | birth_place = [[ග්ලෙන් රිජ්, නිව් ජර්සි]], එ.ජ. <!--STOP! This is what his birth certificate says, despite the fact the hospital straddled two towns and he grew up in Montclair. --> | occupation = [[ප්‍රහාරක ගුවන්යානා නියමු]] | alma_mater = [[එක්සත් ජනපද හමුදා ඇකඩමිය]], B.S. 1951<br>[[මැසචූසට්ස් තාක්ෂණ ආයතනය]], Sc.D. 1963 | rank = [[ගොනුව:US-O6_insignia.svg|15px]] [[කර්නල්වරයා (එක්සත් ජනපදය)|කර්නල්]], [[එක්සත් ජනපද ගුවන් හමුදාව |USAF]] | selection = [[තෝරාගැනුම අනුව අභ්‍යාවකාශගාමීන් ලැයිස්තුව #1963|1963 නාසා කණ්ඩායම 3]] | eva1 = 4 | eva2 = 7 පැය 52 විනාඩි | time = 12 දින 1 පැය සහ 52 විනාඩි | mission = [[ජෙමිනි 12]], [[ඇපලෝ 11]] | insignia = [[ගොනුව:Gemini 12 insignia.png|40px]] [[ගොනුව:Apollo 11 insignia.png|40px]] | Date of ret = ජූලි 1, 1971 | awards = [[ගොනුව:Dfc-usa.jpg|20px|link=Distinguished Flying Cross (United States)]] {{ෆ්‍රීඩම් ජනාධිපති පදක්කම }} }} '''එඩ්වින් ඉයුජීන් "'''බස්'''" ඕල්ඩ්‍රින් කණි.''' (උපත ජනවාරි 20, 1930) යනු, [[එක්සත් ජනපදය |ඇමරිකානු]] [[ඉංජිනේරුවරයා|ඉංජිනේරුවකු]] සහ හිටපු [[අභ්‍යාවකාශගාමියා|අභ්‍යාවකාශගාමියෙකු]] වන අතර [[ඇපලෝ 11#චන්ද්‍ර පෘෂ්ඨ මෙහෙයුම් |සඳ මත ඇවිදීම කල දෙවන පුද්ගලයා]] වෙයි. ඉතිහාසයේ පළමු වතාවට සිදු කල මිනිසුන් සහිතව සඳ මතට ගොඩබැස්වීම වන [[ඇපලෝ 11]] මෙහෙයුමෙහි, [[චන්ද්‍ර මොඩියුලය|චන්ද්‍ර මොඩියුලයෙහි]] නියමුවා වූයේ ඔහුය. මෙහෙයුම් ආඥාපති [[නීල් ආම්ස්ට්‍රෝන්]] විසින් එය කල පසුව, 1969 ජූලි 21 දින 03:15:16 ([[සමායෝත සාර්වත්‍ර වේලාව |යූටීසී]]) වේලාවට ඔහු [[චන්ද්‍රයා|සඳ]] මත පා තැබීය. ==බාහිර සබැඳි== * {{commons-inline|Buzz Aldrin|බස් ඕල්ඩ්‍රින්}} {{People who have traveled to the Moon}} {{Authority control}} [[ප්‍රවර්ගය:සඳ මත ඇවිද ඇති පුද්ගලයින්]] [[ප්‍රවර්ගය:ඇමරිකානු ගගනගාමීන්]] ep5ls7p2ca0ywi3w6t2sgxn5vvdrmva 0 63575 792917 773501 2026-06-06T04:00:41Z ~2026-33527-49 79348 /* ප්‍රමුඛ පහතරට වලව්ව */ 792917 wikitext text/x-wiki {{Short description|Term for a manor house in Sri Lanka}} {{mi| {{translate}} {{more citations needed}} }} {{infobox ethnic group | group = | image = | image_caption = | popplace = [[ශ්‍රී ලංකාව]] | langs = [[සිංහල]] | rels = වැඩි වශයෙන්: [[File:Dharma Wheel.svg|18px]] [[Theravada|බෞද්ධ]] | related = [[සිංහල ජාතිය]], දකුණු ආසියානු ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් | native_name = | native_name_lang = }} '''වලවුව''' යනු [[සිංහලේ|මහනුවර යුගයේ]] සහ [[බ්‍රිතාන්‍ය ලංකාව|ලංකාවේ යටත්විජිත සමයේ]] ප්‍රභූූවරුන්ගේ නිවාසවේ. [[සිංහලේ]] නිලමේවරු සහ දිසාව වරුන්ගේ නිවාසද (සාමාන්‍යයෙන් උඩරට වලවු ලෙස හැඳින්වේ) , [[බ්‍රිතාන්‍ය ලංකාව|බ්‍රිතාන්‍ය ලංකාවේ]] මහමුදලිවරු, මුදලිවරු වැනි ප්‍රභූූවරුන් නිවාසද (සාමාන්‍යයෙන් පාතරට වලවු ලෙස හැඳින්වේ) මෙයට අයත්ය. [[ගොනුව:Giragama Walauwa Kandy After Renovation - II.jpg|thumbnail|දකුණ|[[ගිරාගම වලව්ව]], [[මහනුවර]]]] ==මහනුවර යුගයේ වලව්== අතීත [[මහනුවර රාජධානිය|මහනුවර රාජධානියේ]] ශ්‍රී වික‍්‍රම රාජසිංහ රජ (1815) සමයේදී මහනුවර නගරයේ වලව් 18 ක් පැවති බව 1818 මාර්තු 27 මිනුම්දෝරු දෙපාර්තමේන්තු සිතියම මගින් සළකුණු කොට තිබේ.<ref name="දිවයින">{{cite web|url=http://www.lankadeepa.lk/index.php/articles/153844|title=වෙළෙඳපොළක්‌ වූ ගිරාගම වලව්ව|date=21 ජූලි 2013|work=ලංකාදීප|accessdate=17 දෙසැම්බර් 2015}}</ref><ref>ශ්‍රී ලංකා වලව්ව ඩිරෙක්ටරි, ආචාර්ය මිරැන්ඩෝ ඔබේසේකර (සමන්ති පොත් ප්‍රකාශකයෝ) ISBN 955-8596-47-7</ref> * ඇරපොළ වලව්ව (කඩා දමා ඇත) * දෙහිගම වලව්ව * දුල්ලෑව වලව්ව * [[දුනුවිල වලව්ව]] (දැන් [[:en:Kandy Town Hall|Kandy Town Hall]]) * [[ඇහැලේපොළ වලව්ව, මහනුවර|ඇහැලේපොළ වලව්ව]] (පැරණි බෝගම්බර රිමාන්ඩ් මධ්‍යස්ථානය) * එරමුදුලියද්දේ වලව්ව * එරපොළ වලව්ව * ඇරැව්වාවල වලව්ව * කපුවත්තෙ වලව්ව * මාම්පිටිය වලව්ව (Royal Bar and Hotel) * මීගස්තැන්න වලව්ව * මොලදණ්ඩ වලව්ව * මුල්ලේගම වලව්ව (කඩා දමා ඇත) * [[මොල්ලිගොඩ වලව්ව]] (කඩා දමා ඇත) * [[පරණගම වලව්ව]] * [[නුගවෙල වලව්ව]] ([[:en:The Manor House, Kandy|The Manor House]])<ref>[http://sundaytimes.lk/060625/plus/plus6.0.html කැරීජ් ඔන් ද වින්ග්ස් ඔෆ් ලව්].සන්ඩේ ටයිම්ස් (ශ්‍රී ලංකාව), Retrieved on 25 ජුනි 2006.</ref> * [[පිළිමතලාව වලව්ව]] (President's House) * රත්වත්තේ වලව්ව (Chandra Silk House) * වෑගොඩපොළ වලව්ව * කන්ද වලව්ව ===මහනුවර යුගයේ වෙනත් වලවු=== *[[උණම්බුවේ කඩුකෝන් වලව්ව]] *[[කටුපිටිය වලව්ව]] *[[මීදුම වලව්ව]]<ref>[https://archives.sundayobserver.lk/2006/12/10/imp06.asp Saga of Nilame and Kumarihamy by Lakmal Welabada]. Sunday Observer (Sri Lanka), Retrieved on 10 December 2006.</ref> *[[රඹුක්වැල්ල වලව්ව]] *[[එක්නැළිගොඩ වලව්ව]] *[[ගිරාගම වලව්ව]] [[File:Giragama Walauwa Kandy After Renovation - II.jpg|280px|thumb|right|Giragama Walauwa,<br /> Kandy, Sri Lanka]] [[File:Royal Palace Maduwanwela Walawwa - මඩුවන්වෙල වලව්ව 2012 - panoramio.jpg|280px|thumb|right|Maduwanwela Walauwa,<br /> Kolonne, Sri Lanka]] [[File:Welivita waththe walauwa .jpg|280px|thumb|right|Welivita Waththe Walauwa,<br /> Tumpane, Sri Lanka]] * * අඟුණවෙල වලව්ව, පේරාදෙණිය<ref>''King Wimaladharmasuriya of Kandy'' by Rev. Dr. Vianney Fernando, pages 133, 174</ref> * දෙල්දෙණිය වලව්ව, යටිනුවර<ref>[http://trinitylk.com/2012/08/tribute-to-the-life-of-denzil-kobbekaduwa/ Tribute to the life of a friend and a hero: Lt. General Denzil L. Kobbekaduwa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241110145313/http://trinitylk.com/2012/08/tribute-to-the-life-of-denzil-kobbekaduwa/ |date=2024-11-10 }} by Sunil Keppetipola, Trinity College Worldwide Website, Retrieved on 25 June 2014</ref> * ඇලපාත වලව්ව, රත්නපුර<ref name="both-brothers">[http://www.island.lk/2006/05/28/features5.html Iddamalgoda Kumarihamy], by Sepala Ilangakoon, Sunday Island features, Retrieved on 05 July 2014</ref><ref name="Ceylon pp.34,35">The Duke of Edinburgh in Ceylon: A book of elephant and elk sport, by John Capper and Vincent Brooks, pp.34,35&91 (British Library, Historical Print Editions) {{ISBN|978-1241220785}}</ref> * [[මඩුවන්වෙල වලව්ව]], කොළොන්න<ref>[http://www.sundaytimes.lk/060129/plus/2.html Architectural marvel of the Maduwanwela Dissawa era], by Gamini Punchihewa, Sunday Times Plus (Sri Lanka), Retrieved on 05 July 2014</ref> * මහවෙලතැන්නේ වලව්ව, බලංගොඩ<ref name="lankadeepa.lk">[http://www.lankadeepa.lk/index.php/articles/235222 ලෝකයේ පළමු අගමැතිනිය බිහිකළ මහවලතැන්න වලව්ව] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170715030642/http://www.lankadeepa.lk/index.php/articles/235222 |date=2017-07-15 }}, Lankadeepa (Sri Lanka), Retrieved on 25 June 2014</ref> *වැලිවිට වත්ත වලව්ව,තුම්පනේ<ref>{{cite web|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Welivita_waththe_walauwa_.jpg |title=Welivita waththe walauwa in Tumpane|format=JPG}}</ref><ref>[https://archives.sundayobserver.lk/2006/12/10/imp06.asp Saga of Nilame and Kumarihamy by Lakmal Welabada]. Sunday Observer (Sri Lanka), Retrieved on 10 December 2006.</ref> *පරණගම වලව්ව, පරණගම, වෑත්තෑව, ගලගෙදර *රන්වල වලව්ව, නියංගොඩ *ඇලපාත වලව්ව, රත්නපුර<ref name="both-brothers"/><ref name="Ceylon pp.34,35"/> *අමුණුගම වලව්ව,කොබ්බෑකඩුව *තඹගමුව වලව්ව, අට කලං කෝරලය, රත්නපුර ==සතර කෝරලේ වලව්== ''සතර කෝරලේ විත්ති'' ග්‍රන්ථයට අනූව ලංකාවේ සතර කෝරලයෙහි වූ වළව් 30ක් සඳහන් කොට තිබේ. {{div col|colwidth=10em}} * [[කඩිගමුව වලව්ව]] * [[කොටගම වලව්ව]] * [[මදන වලව්ව]] * [[මොල්ලිගොඩ අධිකාරම් වලව්ව]] * අළුදෙණිය වලව්ව * අලුත් නුවර වලව්ව * අරවුපල වලව්ව * අස්මඩල වලව්ව * ආරච්චි වලව්ව * අතුරුපාන වලව්ව * බැමිණිවත්ත වලව්ව * දොඩම්තලේ වලව්ව * ඒදඬුවාව වලව්ව * මාපිටිගම මහවත්ත වලව්ව, මීදෙණිය, කෑගල්ල * හලගිරිය වලව්ව * හඳගම වලව්ව * හරිගල වලව්ව * කප්පාගොඩ වලව්ව * කෙම්පිටිය වලව්ව * කැප්පෙටිපොළ වලව්ව * කුඹල්ඔළුව වලව්ව * කුඹල්දිවෙල වලව්ව * ලියුකේ වලව්ව * මහන්තේගම වලව්ව * මාකඩවර මැද්දේවත්ත වලව්ව * නව උහන්ගොඩ වලව්ව * පොල්ගස්දෙණිය වලව්ව * රන්කොත්දිවෙල වලව්ව<ref name="Aditya">[https://books.google.com/books?id=FVuurI2HbnMC&pg=PA193&lpg=PA193&dq=siribara+kuda+manike&source=bl&ots=45Va21lC8Z&sig=iZZg1S_RlGc2jGv5OSN0JZDyo78&hl=en&sa=X&ei=Bue5U_2jJKnx0gX2i4HIBg&ved=0CBQQ6AEwAA#v=onepage&q=siribara%20kuda%20manike&f=false The Date of Buddha's Death and Ceylon Chronology], By John M. Senaveratna, p.193 (Asian Educational Services,India) {{ISBN|9788120614987}}</ref><ref name="Impressions">Twentieth Century Impressions of Ceylon, by Arnold Wright, pp.667-9 (Lloyd's Greater Britain Publishing Company) {{ISBN|978-8120613355}}</ref> * උඩත්තවන් වලව්ව * වලිමාන්න වලව්ව * වල්ගම වලව්ව * අතුරුපනේ වලව්ව - මීපිටිය, කෑගල්ල {{Div col end}} ==සත් කෝරළේ වලවු (කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කය)== {{div col|colwidth=15em}} * බෝගොල්ලාගම වලව්ව * කටුපිටිය වලව්ව * ගොපල්ලව වලව්ව * දංගොල්ලේ වලව්ව, බෝයගනේ * පලිපාන වලව්ව * බලල්ල වලව්ව * මොරගොල්ලාගම වලව්ව * රැකව වලව්ව * රලපනාව වලව්ව * මූණමල්ල වලව්ව * සිරිගල වලව්ව *ගලබඩ වලව්ව * දොඩම්කුඹුර වලව්ව *සිංහගිරිය වලව * වෙලගෙදර වලව්ව * වැත්තෑවේ වලව්ව * ගජමදාර වලව්ව * පෙරගසේල කෝරළේ වලව්ව * ගල්වාරාම වලව්ව * මහගෙදර වලව්ව * ඉහළ වලව්ව (බෝයවලාන) * වෙලේ වලව්ව (බෝයවලාන) * බෝයවලාන වලව්ව * මොන්නේකුලමේ වලව්ව * කලල්පිටියේ වලව්ව * ගල්ගොමුවේ වලව්ව * මධුරාව වලව්ව * රත්මලේ වලව්ව * වේවැල්වල වලව්ව * ගොඩවිට වලව්ව * හුණුකුඹුරේ වලව්ව * උඩුගම වලව්ව * බක්මීවැව වලව්ව * අතපත්තුවේ වලව්ව * ගජමදාර වලව්ව * වෙදන්දේ වලව්ව, දෙමටළුව {{Div col end}} ==ප්‍රමුඛ පහතරට වලව්ව== *[[බෝතලේ ඉහලගම වලව්ව]]<ref>[http://www.rootsweb.ancestry.com/~lkawgw/gen3001.html Senanayake Family], Sri Lankan Sinhalese Family Genealogy, Retrieved on 25 June 2014</ref><ref>[http://www.nation.lk/2008/11/02/newsfe3.htm Tracing the background of one of the most {{sic|influ|encial|nolink=yes|expected=influential}} families in Sri Lanka] by H.M. Thanuja Hitibandara, The Nation (Sri Lanka), Retrieved on 05 July 2014</ref> *[[දික්කන්ද වලව්ව]], වතුරුගම *[[හොරගොල්ල වලව්ව]]<ref>[http://www.rootsweb.ancestry.com/~lkawgw/gen1001.html Nilaperumal aka Kalukapuge], Sri Lankan Tamil/Sinhalese/Burgher Family Genealogy, Retrieved on 05 July 2014</ref> *[[පට්ටිකාරවාසල]], [[පොතුපිටිය]] *[[පුංචිකච්චේරිය]], [[පොතුපිටිය]] *[[මොල්ලිගොඩ වලව්ව]], [[වාද්දුව]] *[[නාකුළුගමුව ගමගේ ගිරිගෝරිස් අප්පුහාමි#NakuluWalawwa|නාකුලළුගමුව වලව්ව]], [[නාකුළුගමුව]] *[[රිච්මන් කාසල් මැදුර]], [[කළුතර]] *[[ඩික්සන් විලා වලව්ව]], [[පානදුර]] * අමරසූරිය වලව්ව, උණවටුන <ref>{{cite web|url=https://www.flickr.com/photos/seaskyclay/5319495965/|title=Amarasiri walawwa pics on flickr}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://archives.sundayobserver.lk/2007/06/17/fea06.asp|title=In politics he had no malice, Sunday Observer(Sri Lanka), Retrieved on 29 June 2014}}</ref> * අතපත්තු වලව්ව<ref name="guide">[http://www.nation.lk/edition/fine/item/11832-%E2%80%98enthusiast%E2%80%99s-guide%E2%80%99-to-unique-sri-lankan-real-estate.html ‘Enthusiast’s guide’ to unique Sri Lankan real estate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129043632/http://www.nation.lk/edition/fine/item/11832-%E2%80%98enthusiast%E2%80%99s-guide%E2%80%99-to-unique-sri-lankan-real-estate.html |date=2014-11-29 }}, The Nation (Sri Lanka), 07 July 2014</ref><ref>{{cite news|title=Of men of yore and a stately home| last=Sadanandan|first=Renuka|url=http://www.sundaytimes.lk/120729/plus/of-men-of-yore-and-a-stately-home-7192.html|publisher=The Sunday Times (Sri Lanka), Retrieved on 29 July 2012}}</ref> * බගතලේ වලව්ව, කොළඹ 3<ref>[https://archives.sundayobserver.lk/2004/01/18/fea16.html Now a showcase of fabulous mansions] by Padma Edirisinghe, Sunday Observer (Sri Lanka), Retrieved on 25 June 2014</ref><ref>[http://infolanka.com/org/srilanka/people/81.htm 112th death anniversary of C. H. de Soysa, patriot and philanthropist unequalled], by Dr. K. N. M. D. Cooray, Infolanka Features (Sri Lanka), Retrieved on 25 June 2014</ref> * බෙත්මේ වලව්ව, වේහල්ල<ref>{{cite web|url=https://www.silumina.lk/2018/02/24/%E0%B7%83%E0%B7%92%E0%B6%AD%E0%B7%8A%E0%B6%B8%E0%B6%BD%E0%B7%8A-%E0%B6%BA%E0%B7%8F%E0%B6%BA/%E0%B6%B6%E0%B7%99%E0%B6%AD%E0%B7%8A%E0%B6%B8%E0%B7%99-%E0%B7%80%E0%B6%BD%E0%B7%80%E0%B7%8A%E0%B7%80%E0%B7%9A-%E0%B6%89%E0%B6%BB%E0%B6%AB%E0%B6%B8|title=Bethme walawwa}}</ref> * බොරළුගොඩ වලව්ව<ref>[http://www.island.lk/2006/04/23/features9.html Vivienne - The making of a rebel], by Buddhika Kurukularatne, The Island (Sri Lanka), Retrieved on 29 June 2014</ref> * චෙවලියාර් වලව්ව, මොරටුව <ref>{{cite web|url=https://plus.google.com/104423060554705271130/photos#104423060554705271130/photos|title=Chevalier walawwa on Google photos}}</ref> <ref>{{cite web|url=http://archives.dailynews.lk/2007/08/09/news28.asp|title=Sebastianite Awards of Excellence, Daily News (Sri Lanka), Retrieved on 05 July 2014}}</ref> * ක්ලෝසන්බර්ග් වලව්ව <ref>{{cite web|url=http://defonseka.com/hist_closenberg01.html|title=closenberg guide}}</ref> * ගන්ධාර වලව්ව<ref>[http://defonseka.com/hist_closenberg02.htm The Perera-Abeywardena family] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714144049/http://defonseka.com/hist_closenberg02.htm |date=2014-07-14 }}, De Fonseka family on the web, Retrieved on 05 July 2014</ref><ref name="Chief">[https://books.google.com/books?id=glUwAQAAIAAJ&q=andrado The chieftains of Ceylon], by J. C. Van Sanden, pp.9, 31 & 78 (Navrang) {{ISBN|8170131243}}</ref><ref>[http://www.defonseka.com/AD_danderado.htm D' Anderado Families] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305105324/http://www.defonseka.com/AD_danderado.htm |date=2016-03-05 }}, De Fonseka family on the web: sources of information, Retrieved on 05 July 2014</ref> * [[Ihala Walauwa, Kotte]] <ref>{{cite web|url=http://www.defonseka.com/hist_kotte03g.htm|title=Ihala Walawwa, guide}}</ref> * ජයසිංහ වලව්ව, ඒකළ - Jayasinghe Walauwwa, Ekala * Kataluwa Atadahewatte, Obeyesekere Maha Walawwa<ref>{{cite web|url=http://www.worldgenweb.org/lkawgw/gen3051.htm|title=Obeysekere Maha Walawwa}}</ref> * Kalutara Maha Walauwa<ref name="Chief"/><ref>[http://defonseka.com/ancestry_manueldias_andrady.htm The case of Manuel Dias Andrady] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160404083140/http://defonseka.com/ancestry_manueldias_andrady.htm |date=2016-04-04 }}, De Fonseka family on the web, Retrieved on 05 July 2014</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=sjJPZ-TUQzQC&q=Dias&pg=PA661 Description of the Great and Most Famous Isle of Ceylon], by Philip Baldaeus, pp.678-9 (Asian Educational Services,India) {{ISBN|8120611721}}</ref><ref>[http://defonseka.com/ancestry_defonseka.htm The Varnakula Addittya Arasanilaitta De Fonseka family of Kalutara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160413142426/http://defonseka.com/ancestry_defonseka.htm |date=2016-04-13 }}, De Fonseka family on the web, Retrieved on 05 July 2014</ref> * [[Kandawala Waluwa]], Ratmalana * [[Kotalawala Walawwa]] * Maha Kappina Walauwa, Balapitiya<ref>[http://www.lankalibrary.com/geo/ehelepola.htm Ehelapola the great] by Dr. Mirando Abeysekere, The Island (Sri Lanka), Retrieved on 06 July 2014</ref> * Mahawelatenne Walauwa, Balangoda * Mandiyagoda Rathnasinghe Walauwa, Beliatta * Moratuwa Walauwa<ref>[http://www.island.lk/2001/03/04/featur02.html Philanthropist and Patriot; Charles Henry de Soysa], by Wimalasiri A. Fernando, The Island: Features (Sri Lanka), Retrieved on 07 July 2014</ref><ref>[http://archives.dailynews.lk/2013/05/14/fea22.asp The Prince and Princess of Wales Colleges - Moratuwa: The seeming endlessness of the Soysa legacy] by Malathi Perera, Daily News (Sri Lanka), Retrieved on 07 July 2014</ref> *Matara Maha Walauwa * [[Obeyesekere Walawa]], Colombo 7 * Pahala Walauwa, Barrack Street, Hambantota * Ratnagiri Walawwa, Boralesgamuwa<!-- Reference: http://www.island.lk/index.php?page_cat=news-section&page=news-section&code_title=65 --> * [[Regina Walauwa]], Colombo 7 *Susew Walauwa Molligoda * Udaha Walauwa, Galkissa<ref>[http://www.rootsweb.ancestry.com/~lkawgw/gen3126.html De Saram Family], Sri Lanka Burgher/Sinhala Family Genealogy, Retrieved on 10 July 2014</ref> * Uda Waluwa, Barrack Street, Hambantota * Wasala Walauwa, Panadura<ref>[https://archives.sundayobserver.lk/2004/07/11/letters.html#let01 Is G. L. playing Puran Appu or Moratu Saman?], Sunday Observer (Sri Lanka), Retrieved on 08 July 2014</ref> * Wasala Walauwa, Terrace Street, Hambantota *Wickramasuriya Walauwa, Kathaluwa<ref>[https://books.google.com/books?id=glUwAQAAIAAJ&q=kataragama The chieftains of Ceylon], by J. C. Van Sanden, p.32 (Navrang) {{ISBN|8170131243}}</ref><ref>[http://www.rootsweb.ancestry.com/~lkawgw/gen3164.html Wickremasuriya Family], Sri Lanka Sinhalese Family Genealogy, Retrieved on 09 July 2014</ref> ==මූලාශ්‍ර== {{ආශ්‍රලැයිස්තුව}} [[ප්‍රවර්ගය:වලව්]] {{stub}} {{catimprove}} 4llbi41a3vi46tld22gfzqk2jzwutld 0 82912 792912 725534 2026-06-06T03:11:04Z Lee 85 [[Special:Contributions/VihirLak007|VihirLak007]] ([[User talk:VihirLak007|සාකච්ඡාව]]) ගේ සංස්කරණයන් [[User:Shwetha|Shwetha]] ගේ අවසන් අනුවාදය වෙත ප්‍රතිවර්තනය කෙරිණි 439713 wikitext text/x-wiki කුරුණෑගල පුරවරයේ පිහිටලා තිබෙන ඇතෙකුගේ හැඩය ගත් ඇතුගල එහෙමත් නැත්නම් ඇතාගල බොහොම ප්‍රසිද්ධියට පත්වෙලා තිබෙන ස්ථානයක්. ඒ වගේම මේ සුප්‍රසිද්ධ ඇතාගල ඇතුළු කුරුණෑගලට අයත් බොහෝ දැවැන්ත පර්වත, කඳු, හෙල් ආශ්‍රය කරගෙන ජනප්‍රවාද රැසක් වගේම තවමත් සැඟවී තිබෙන ඉතිහාසයක් තිබෙනවා. ඇතුගල හෙවත් ඇතාගල සම්බන්ධයෙන් අපිට අසන්නට ලැබෙන එක් ජනප්‍රවාදයක් ඒ අසලම පිහිටලා තිබෙන ඉබ්බාගල, එළුගල, කුරුමිණියාගල, ආඳාගල ආදී සත්ත්ව හැඩය නිසා නම්පට බැඳුණු පර්වත සහ කුවේණිය සමග බැඳී තිබෙනවා. විජය රජු විසින් නෙරපා හරින කුවේණිය ඉතාමත් දුකින් සහ විශාල කෝපයකින් යම් ශාපයක් සිදුකළ බවත්, ඒ ශාපය සිදුකළ ස්ථානයේ රැඳී සිටි ඇතෙක්, කුරුමිණියෙක්, ඉබ්බෙක්, එළුවෙක් සහ ආඳෙක් ශාපයේ ප්‍රතිඵලයක් විදිහට මේ ආකාරයෙන් ගල් පර්වත හැඩයට පරිවර්තනය වූ බවත් මේ ජනප්‍රවාදයේ සඳහන් වෙනවා. මේ සෑම ගලකම අදටත් සැඟවී තිබෙන ඓතිහාසික කාරණා බොහෝමයක් තිබෙන බව කුරුණෑගල ජනතාව විශ්වාස කරනවා. 7do2itzgru1cl4iniad64bhd5ut70jy 792913 792912 2026-06-06T03:11:58Z Lee 85 792913 wikitext text/x-wiki {{පිටපත සංස්කරණය|date=ජූනි 2026}} කුරුණෑගල පුරවරයේ පිහිටලා තිබෙන ඇතෙකුගේ හැඩය ගත් ඇතුගල එහෙමත් නැත්නම් ඇතාගල බොහොම ප්‍රසිද්ධියට පත්වෙලා තිබෙන ස්ථානයක්. ඒ වගේම මේ සුප්‍රසිද්ධ ඇතාගල ඇතුළු කුරුණෑගලට අයත් බොහෝ දැවැන්ත පර්වත, කඳු, හෙල් ආශ්‍රය කරගෙන ජනප්‍රවාද රැසක් වගේම තවමත් සැඟවී තිබෙන ඉතිහාසයක් තිබෙනවා. ඇතුගල හෙවත් ඇතාගල සම්බන්ධයෙන් අපිට අසන්නට ලැබෙන එක් ජනප්‍රවාදයක් ඒ අසලම පිහිටලා තිබෙන ඉබ්බාගල, එළුගල, කුරුමිණියාගල, ආඳාගල ආදී සත්ත්ව හැඩය නිසා නම්පට බැඳුණු පර්වත සහ කුවේණිය සමග බැඳී තිබෙනවා. විජය රජු විසින් නෙරපා හරින කුවේණිය ඉතාමත් දුකින් සහ විශාල කෝපයකින් යම් ශාපයක් සිදුකළ බවත්, ඒ ශාපය සිදුකළ ස්ථානයේ රැඳී සිටි ඇතෙක්, කුරුමිණියෙක්, ඉබ්බෙක්, එළුවෙක් සහ ආඳෙක් ශාපයේ ප්‍රතිඵලයක් විදිහට මේ ආකාරයෙන් ගල් පර්වත හැඩයට පරිවර්තනය වූ බවත් මේ ජනප්‍රවාදයේ සඳහන් වෙනවා. මේ සෑම ගලකම අදටත් සැඟවී තිබෙන ඓතිහාසික කාරණා බොහෝමයක් තිබෙන බව කුරුණෑගල ජනතාව විශ්වාස කරනවා. [[ප්‍රවර්ගය:කුරුණෑගල]] {{අසම්පූර්ණ}} qxtgqtv7v21orkf0d2968i5b4dorvaf 792916 792913 2026-06-06T03:15:05Z Lee 85 792916 wikitext text/x-wiki {{පිටපත සංස්කරණය|date=ජූනි 2026}} කුරුණෑගල පුරවරයේ පිහිටලා තිබෙන ඇතෙකුගේ හැඩය ගත් ඇතුගල එහෙමත් නැත්නම් ඇතාගල බොහොම ප්‍රසිද්ධියට පත්වෙලා තිබෙන ස්ථානයක්. ඒ වගේම මේ සුප්‍රසිද්ධ ඇතාගල ඇතුළු කුරුණෑගලට අයත් බොහෝ දැවැන්ත පර්වත, කඳු, හෙල් ආශ්‍රය කරගෙන ජනප්‍රවාද රැසක් වගේම තවමත් සැඟවී තිබෙන ඉතිහාසයක් තිබෙනවා. ඇතුගල හෙවත් ඇතාගල සම්බන්ධයෙන් අපිට අසන්නට ලැබෙන එක් ජනප්‍රවාදයක් ඒ අසලම පිහිටලා තිබෙන ඉබ්බාගල, එළුගල, කුරුමිණියාගල, ආඳාගල ආදී සත්ත්ව හැඩය නිසා නම්පට බැඳුණු පර්වත සහ කුවේණිය සමග බැඳී තිබෙනවා. විජය රජු විසින් නෙරපා හරින කුවේණිය ඉතාමත් දුකින් සහ විශාල කෝපයකින් යම් ශාපයක් සිදුකළ බවත්, ඒ ශාපය සිදුකළ ස්ථානයේ රැඳී සිටි ඇතෙක්, කුරුමිණියෙක්, ඉබ්බෙක්, එළුවෙක් සහ ආඳෙක් ශාපයේ ප්‍රතිඵලයක් විදිහට මේ ආකාරයෙන් ගල් පර්වත හැඩයට පරිවර්තනය වූ බවත් මේ ජනප්‍රවාදයේ සඳහන් වෙනවා. මේ සෑම ගලකම අදටත් සැඟවී තිබෙන ඓතිහාසික කාරණා බොහෝමයක් තිබෙන බව කුරුණෑගල ජනතාව විශ්වාස කරනවා. == අමතර අවධානයට == * [[කුරුමිණියාගල කඳු රක්ෂිතය, වැල්ලවාය]] * [[කුරුවෙණියාගල]] [[ප්‍රවර්ගය:කුරුණෑගල]] {{අසම්පූර්ණ}} eww9obeupwz3wrnor40he4lrtm4hrpv 792918 792916 2026-06-06T11:49:44Z Lee 85 792918 wikitext text/x-wiki {{පිටපත සංස්කරණය|date=ජූනි 2026}} කුරුණෑගල පුරවරයේ පිහිටලා තිබෙන ඇතෙකුගේ හැඩය ගත් ඇතුගල එහෙමත් නැත්නම් ඇතාගල බොහොම ප්‍රසිද්ධියට පත්වෙලා තිබෙන ස්ථානයක්. ඒ වගේම මේ සුප්‍රසිද්ධ ඇතාගල ඇතුළු කුරුණෑගලට අයත් බොහෝ දැවැන්ත පර්වත, කඳු, හෙල් ආශ්‍රය කරගෙන ජනප්‍රවාද රැසක් වගේම තවමත් සැඟවී තිබෙන ඉතිහාසයක් තිබෙනවා. ඇතුගල හෙවත් ඇතාගල සම්බන්ධයෙන් අපිට අසන්නට ලැබෙන එක් ජනප්‍රවාදයක් ඒ අසලම පිහිටලා තිබෙන ඉබ්බාගල, එළුගල, කුරුමිණියාගල, ආඳාගල ආදී සත්ත්ව හැඩය නිසා නම්පට බැඳුණු පර්වත සහ කුවේණිය සමග බැඳී තිබෙනවා. විජය රජු විසින් නෙරපා හරින කුවේණිය ඉතාමත් දුකින් සහ විශාල කෝපයකින් යම් ශාපයක් සිදුකළ බවත්, ඒ ශාපය සිදුකළ ස්ථානයේ රැඳී සිටි ඇතෙක්, කුරුමිණියෙක්, ඉබ්බෙක්, එළුවෙක් සහ ආඳෙක් ශාපයේ ප්‍රතිඵලයක් විදිහට මේ ආකාරයෙන් ගල් පර්වත හැඩයට පරිවර්තනය වූ බවත් මේ ජනප්‍රවාදයේ සඳහන් වෙනවා. මේ සෑම ගලකම අදටත් සැඟවී තිබෙන ඓතිහාසික කාරණා බොහෝමයක් තිබෙන බව කුරුණෑගල ජනතාව විශ්වාස කරනවා. == අමතර අවධානයට == * [[කුරුමිණියාගල කඳු රක්ෂිතය, වැල්ලවාය]] * [[කුරුවෙණියාගල]] * [[ආඳාගල]] [[ප්‍රවර්ගය:කුරුණෑගල]] {{අසම්පූර්ණ}} gsszs9a6oxvpphd2s42vvmt0ekmxdeq 792926 792918 2026-06-06T11:57:16Z Lee 85 /* අමතර අවධානයට */ 792926 wikitext text/x-wiki {{පිටපත සංස්කරණය|date=ජූනි 2026}} කුරුණෑගල පුරවරයේ පිහිටලා තිබෙන ඇතෙකුගේ හැඩය ගත් ඇතුගල එහෙමත් නැත්නම් ඇතාගල බොහොම ප්‍රසිද්ධියට පත්වෙලා තිබෙන ස්ථානයක්. ඒ වගේම මේ සුප්‍රසිද්ධ ඇතාගල ඇතුළු කුරුණෑගලට අයත් බොහෝ දැවැන්ත පර්වත, කඳු, හෙල් ආශ්‍රය කරගෙන ජනප්‍රවාද රැසක් වගේම තවමත් සැඟවී තිබෙන ඉතිහාසයක් තිබෙනවා. ඇතුගල හෙවත් ඇතාගල සම්බන්ධයෙන් අපිට අසන්නට ලැබෙන එක් ජනප්‍රවාදයක් ඒ අසලම පිහිටලා තිබෙන ඉබ්බාගල, එළුගල, කුරුමිණියාගල, ආඳාගල ආදී සත්ත්ව හැඩය නිසා නම්පට බැඳුණු පර්වත සහ කුවේණිය සමග බැඳී තිබෙනවා. විජය රජු විසින් නෙරපා හරින කුවේණිය ඉතාමත් දුකින් සහ විශාල කෝපයකින් යම් ශාපයක් සිදුකළ බවත්, ඒ ශාපය සිදුකළ ස්ථානයේ රැඳී සිටි ඇතෙක්, කුරුමිණියෙක්, ඉබ්බෙක්, එළුවෙක් සහ ආඳෙක් ශාපයේ ප්‍රතිඵලයක් විදිහට මේ ආකාරයෙන් ගල් පර්වත හැඩයට පරිවර්තනය වූ බවත් මේ ජනප්‍රවාදයේ සඳහන් වෙනවා. මේ සෑම ගලකම අදටත් සැඟවී තිබෙන ඓතිහාසික කාරණා බොහෝමයක් තිබෙන බව කුරුණෑගල ජනතාව විශ්වාස කරනවා. == අමතර අවධානයට == * [[කුරුමිණියාගල කඳු රක්ෂිතය, වැල්ලවාය]] * [[කුරුවෙණියාගල]] * [[ආඳාගල]] * [[ඉබ්බාගල රජ මහා විහාරය]] [[ප්‍රවර්ගය:කුරුණෑගල]] {{අසම්පූර්ණ}} gworx4h23h62j94oylbiembauepk80t 0 96149 792908 517363 2026-06-05T16:04:45Z ~2026-32436-58 79263 792908 wikitext text/x-wiki {{wikify}}{{unreferenced}}{{original research}} 1884 ජනවාරි 20 දා මාතලේ දිස්ත්‍රික්කයේ පූරිජ්ජල ගම්මානයේ අධිකාරම් වලව්වේ උපත ලැබූ මුන්වහන්සේගේ මව්පියන්වූයේ අධිකාරම්වලව්වේ පුංචිබණ්ඩාර නිළමේතුමා හා හලංගොඩ ලොකුකුමාරිහාමිය. තම පුතුව මහණකිරීමට අදහස්කළ පුංචිබණ්ඩාර නිළමේතුමා සියමස්සිනාවූ තිබ්බටුවාවේ වළව්වේ ලොකුබණ්ඩාරනිළමේතුමාට දන්වා ඔවුන්ගේ ඥාතීවරයෙක්වූ 1913 දී අපවත්වූ තිබ්බටුවාවේ සුමංගල මහානාහිමියන්ට මාතලේ හලංගොඩ කොහොන් විහාරයේදී සියපුතුව භාරදුන්නේය. ඒ අනුව සුමංගල මහානාහිමියන් යටතේ පැවිදිවූ පූරිජ්ජල මහානාහිමියන් සංඝරාජ පිරිවෙනින් අධ්‍යාපනය ලැබ යටකී මහානාහිමියන්ගේ ආචාර්යත්වය යටතේ 1904 දී උපසම්පදාව ලැබූහ. 1907දී තේවාමුරයලත් මුන්වහන්සේ 1947 දී කාරක සභාවටත් පත්වූහ. ස්වකීය ආචාර්යයන්වහන්සේගේ අපවත්වීමෙන් පසු රිදීවිහාරය ඇතුලු විහාරයන්හි අධිපතිධුරයට පත් උන්වහන්සේ ලේවැල්ල ගංගාරාමය හා මහනුවර පෝයමලු විහාරය පිළිසකර කිරීමට අනුශාසකත්වය දැරීය.1956 දී වැලිවිට සරණංකර මහානාහිමියන්ගේ අපවත්වීමෙන් පුරප්පාඩු වූ මහානාහිමි ධුරයට පත් මුන්වහන්සේ 1963 දෙසැම්බර් 28 දා දැයෙන් සමුගත්හ. වර්තමාන මල්වතු පාර්ශ්වයේ මහානාහිමියන් තිබ්බටුවාවේ ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ සුමංගල මහානාහිමි හා පූරිජ්ජල සරණංකර හිමි මුන්වහන්සේගේ ශිෂ්‍යහිමිවරුන්ය. f2m9mv391it4b9qaatq6gz9gtqfewdy 0 184795 792901 764379 2026-06-05T14:51:17Z Shwetha 6574 සංස්කරණය 792901 wikitext text/x-wiki {{පරම්පරා පැතිතීරුව}} '''ඉසෙඩ් පරම්පරාව''', බොහෝ විට '''ජෙන් ඉසෙඩ්''' ලෙසින් කෙටියෙන් හැඳින්වෙන සහ '''සූමර්ස්''' ලෙසින් අවිධිමත් අයුරින් දැක්වෙන, යනු [[සහස්‍ර වාර්ෂිකයන්|සහස්‍ර වාර්ෂිකයන්ට]] අනුප්‍රාප්තික සහ [[ඇල්ෆා පරම්පරාව|ඇල්ෆා පරම්පරාවට]] පූර්වප්‍රාප්තික ජනවිකාස [[මුළනුව (සංඛ්‍යානය)| මුළනුව]] වෙයි. පර්යේෂකයන් සහ ජනප්‍රිය මාධ්‍යය විසින් ඇරඹුම් උපත් වසර ලෙස මැද-සිට-අපර 1990 ගණන් සහ අග උපත් වසර ලෙස මුල් 2010 ගණන්ද මෙම පරම්පරාව සඳහා භාවිතා කරන අතර, මෙම පරම්පරාව ලිහිල් ලෙසින් අර්ථදැක්වෙන්නේ 1997 වසරෙහි සිට 2012 වසර දක්වා කාලසීමාවෙහි උපන් පුද්ගලයන් ලෙසින් වෙයි. <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=බර්ක්ලෆ් |first=නටාලි |title=රිසර්ච් ගයිඩ්ස්: ඩුයිං කන්සියුමර් රිසර්ච්: අ රිසෝර්ස් ගයිඩ්: ජෙනරේෂන්ස් |url=https://guides.loc.gov/consumer-research/market-segments/generations |access-date=අප්‍රේල් 16, 2025 |website=guides.loc.gov |language=en}}</ref> ඉසෙඩ් පරම්පරාවෙහි බොහෝ සාමාජිකයෝ [[එක්ස් පරම්පරාව|එක්ස් පරම්පරාවෙහි]] සාමාජිකයන්ගේ දරුවන් වන අතර,<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=අගෝස්තු 26, 2021 |title=හූ ආ ද පේරන්ට්ස් ඔෆ් ජෙන් Z? |url=https://www.signalvine.com/texting-best-practices/who-are-the-parents-of-gen-z-2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407075919/https://www.signalvine.com/texting-best-practices/who-are-the-parents-of-gen-z-2 |archive-date= අප්‍රේල් 7, 2022 |access-date=මාර්තු 10, 2022 |website=සිග්නල් වයින් }}</ref> ඔවුන්ගෙන් බොහෝමයක්, යෝජිත [[බීටා පරම්පරාව|බීටා පරම්පරාවෙහි]] දෙමව්පියන් වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරෙයි.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=2025-01-19 |title=වෙල්කම් ජෙන් බීටා - මැක්ක්‍රින්ඩ්ල් |url=https://mccrindle.com.au/article/generation-beta-defined/ |access-date=2025-08-29 |website=mccrindle.com.au |language=en-US}}</ref> යෞවන වයසෙහි සිටම [[අන්තර්ජාලය|අන්තර්ජාලයට]] සහ සුවහනීය ඩිජිටල් තාක්ෂණයට ප්‍රවේශය වීමෙහි හැකියාව සහිතව හැදී වැඩුණු පළමුවන [[පරම්පරාව#සාමාජීය පරම්පරාව |සාමාජීය පරම්පරාව]] වූ ඉසෙඩ් පරම්පරාවෙහි සාමාජිකයන් ආවශ්‍යයෙන් [[ඩිජිටල් සාක්ෂරතාව |ඩිජිටල්මය සාක්ෂර]] නොවුනද <ref name="Strauss-2019" /> සහ එබැවින්ම [[ඩිජිටල් සේවාස්ථානය|ඩිජිටල් සේවාස්ථානයක්]] තුලදී දුෂ්කරතාවයකට පත්වීමට ඉඩ තිබුණත් ඔවුන් සඳහා "[[ඩිජිටල් ආවේණිකයා|ඩිජිටල් ආවේණිකයන්]]" යන අපනාමය භාවිතා වෙයි <ref name="turner" />. .<ref name="Demopoulos-2023" /><ref name="Wells-2024" /> තවදුරටත්, වයසින් අඩු දරුවන් සමග සංසන්දනය කල විට [[තිර නැරඹීමෙන් කල් ගෙවීම|තිර නැරඹීමෙන් කල් ගෙවීමෙහි]] සෘණාත්මක ආචරණ, ගැටවරයන් තුල තදින් පෙන්නුම් කෙරෙයි.<ref name="Adelantado-Renau-2019" /> [[ලිංගිකත්ව පණිවුඩ හුවමාරුව]] ජනප්‍රියත්වයට පත්වූයේ ඉසෙඩ් පරම්පරාවෙහි ගැටවර වසර තුලදී වන අතර, එහි දීර්ඝ කාලීන මනෝවිද්‍යාත්මක ආචරණ තවමත් සම්පූර්ණයෙන් තේරුම්ගෙන නොමැත.<ref name="DelRey-20192">{{උපන්‍යාස ජර්නල් |last1=ඩෙල් රේ |first1=රොසාරියෝ |last2=ඔකේඩා |first2=මොනිකා |last3=කාසාස් |first3=ජොසේ ඒ. |last4=මොරා-මර්චාන් |first4=ජොවාකින් ඒ. |last5=එලිපෙ |first5=පාස් |date=අගෝස්තු 21, 2019 |editor-last=රේ |editor-first=ලූඩේ |title=සෙක්ටිං එමං ඇඩොලසන්ට්ස්: දි ඉමොෂනල් ඉම්පැක්ට් ඇන්ඩ් ඉන්ෆ්ලුවන්ස් ඔෆ් ද නීඩ් ෆො පොපියුලෑරිටි |department=එඩියුකේෂනල් සයිකෝලොජි |journal=ෆ්‍රන්ටියර්ස් ඉන් සයිකෝලොජි |volume=10 |issue=1828 |page=1828 |doi=10.3389/fpsyg.2019.01828 |pmc=6712510 |pmid=31496968 |doi-access=free}}</ref> ඉසෙඩ් පරම්පරාව විස්තර කෙරෙන්නේ, පූර්ව පරම්පරා සමග සංසන්දනය කෙරෙන විට, "හොඳින් හැසිරෙන සහ අඩු වශයෙන් [[සුඛපරම වාදය| සුඛපරම වාදී]]" ලෙසින්ය.<ref name="Economist-2018">{{උපන්‍යාස පුවත් |date=ජනවාරි 10, 2018 |title=ටීනේජර්ස් ආ බෙටර් ඉිහේව්ඩ් ඇන්ඩ් ලෙස් හෙඩනිස්ටික් නවුවඩේස් |url=https://www.economist.com/international/2018/01/10/teenagers-are-better-behaved-and-less-hedonistic-nowadays |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919200157/https://www.economist.com/international/2018/01/10/teenagers-are-better-behaved-and-less-hedonistic-nowadays |archive-date=සැප්තැම්බර් 19, 2020 |access-date=සැප්තැම්බර් 29, 2020 |newspaper=දි ඉකොනමිස්ට් |department=International}}</ref> <ref>{{උපන්‍යාස පුවත් |last=ට්වෙන්ජ් |first=ජීන් |date=සැප්තැම්බර් 19, 2017 |title=වයි ටුඩේස් ටීන්ස් ආන්ට් ඉන් එනි හරි ටු ග්‍රෝ අප් |url=https://theconversation.com/why-todays-teens-arent-in-any-hurry-to-grow-up-83920 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201115174603/https://theconversation.com/why-todays-teens-arent-in-any-hurry-to-grow-up-83920 |archive-date=නොවැම්බර් 15, 2020 |access-date=නොවැම්බර් 13, 2020 |work=ද කොන්වර්ෂේසන්}}</ref> ඔවුන් අතර [[යොවුන් වියෙහි ගැබ්ගැනීම |යොවුන් වියෙහි ගැබ්ගැනීම්]] අඩු සංඛ්‍යාවක් දක්නට ලැබෙන අතර, [[මද්‍යසාරීය පානය|මද්‍යසාරය]] අඩුවෙන් පරිහරණය කරන අතර (එහෙත් [[මනස් ක්‍රියාකාරී මත්ද්‍රව්‍ය]] පිළිබඳව මෙම කරුණ ආවශ්‍යයෙන් සත්‍ය නොවෙයි),<ref name="Schepis-20202">{{උපන්‍යාස පුවත් |last=ස්කේපීස් |first=ටයි |date=නොවැම්බර් 19, 2020 |title=කොලෙජ්-ඒජ් කිඩ්ස් ඇන්ඩ් ටීන්ස් ආ ඩ්‍රින්කිං ලෙස් ඇල්කොහෝල් – මරිජුවානා ඊස් අ ඩිෆරන්ට් ස්ටෝරි |url=https://theconversation.com/college-age-kids-and-teens-are-drinking-less-alcohol-marijuana-is-a-different-story-149895 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201121005043/https://theconversation.com/college-age-kids-and-teens-are-drinking-less-alcohol-marijuana-is-a-different-story-149895 |archive-date=නොවැම්බර් 21, 2020 |access-date=නොවැම්බර් 21, 2020 |work=ද කොන්වර්ෂේසන් }}</ref> <ref name="Hymas-20202">{{උපන්‍යාස පුවත් |last=හයිමාස් |first=චාල්ස් |date=දෙසැම්බර් 9, 2020 |title=ජෙනරේෂන් Z ස්වොප් ඩ්‍රින්ක් ෆො ඩ්‍රග්ස් ඈස් ක්ලාස් A යූස් බයි 16-24-ඉයර්-ඕල්ඩ්ස් රයිසස් බයි හාෆ් ඉන් සෙවන් ඉයර්ස් |url=https://www.telegraph.co.uk/news/2020/12/09/generation-z-swap-drink-drugs-class-use-16-24-year-olds-rises/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201210113519/https://www.telegraph.co.uk/news/2020/12/09/generation-z-swap-drink-drugs-class-use-16-24-year-olds-rises/ |archive-date=දෙසැම්බර් 10, 2020 |access-date=දෙසැම්බර් 19, 2020 |work=ද ඩේලි ටෙලිග්‍රාෆ් }}</ref> <ref name="Chandler-Wilde-2020">{{උපන්‍යාස පුවත් |last=චැන්ඩ්ලර්-වයිල්ඩ් |first=හෙලන් |date=අගෝස්තු 6, 2020 |title=ද ෆියුචර් ඔෆ් ජෙන් ඉසෙඩ්ස් මෙන්ටල් හෙල්ත්: හවු ටු ෆික්ස් ද 'අන්හැපියස්ට් ජෙනරේෂන් එවර්' |url=https://www.telegraph.co.uk/health-fitness/mind/future-gen-zs-mental-health-fix-unhappiest-generation-ever/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/health-fitness/mind/future-gen-zs-mental-health-fix-unhappiest-generation-ever/ |archive-date=ජනවාරි 10, 2022 |access-date=අගෝස්තු 8, 2020 |work=ද ඩේලි ටෙලිග්‍රාෆ් |language=en-GB |issn=0307-1235}}{{cbignore}}</ref> පාසැල් සහ රැකිරක්ෂා ඉඩප්‍රස්තා සඳහා වැඩිමනත් අවධානය යොමු කරති. <ref name="Economist-2018" /><ref name="Economist-2019">{{උපන්‍යාස පුවත් |date=පෙබරවාරි 27, 2019 |title=ජෙනරේෂන් Z ඊස් ස්ට්‍රෙස්ඩ්, ඩිප්‍රෙස්ඩ් ඇන්ඩ් එග්සෑම්-ඔබ්සෙස්ඩ් |url=https://www.economist.com/graphic-detail/2019/02/27/generation-z-is-stressed-depressed-and-exam-obsessed |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328223442/https://www.economist.com/graphic-detail/2019/02/27/generation-z-is-stressed-depressed-and-exam-obsessed |archive-date=මාර්තු 28, 2019 |access-date=මාර්තු 28, 2019 |newspaper=දි ඉකෝනොමිස්ට් |issn=0013-0613}}</ref> == සටහන් == {{සටහන්ලැයිස්තුව}} == ආශ්‍රිත == {{ආශ්‍රලැයිස්තුව}} s6v8vsg7nyp3oucvtktdh5khhbzbrtq 10 195014 792906 792883 2026-06-05T15:01:37Z Yasasuru 23090 792906 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Venus figurines |title = [[ප්‍රාග්ඓතිහාසික කලාව]] තුළ හමුවන [[කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා]] |state = |listclass = hlist |group1 = [[Acheulean]] <br>(මතභේදාත්මක) |list1 = * [[ටාන්-ටාන් හි වීනස්|ටාන්-ටාන්]] * [[බෙරෙඛට් රම් හි වීනස්|බෙරෙඛට් රම්]] |group2 = [[ඕරිග්නේෂියානු]] |list2 = * [[හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස්|හෝලේ ෆෙල්ස්]] * [[ගල්ගෙන්බර්ග් හි වීනස්|ගල්ගෙන්බර්ග්]] * [[ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමුවූ වන්දනාකරු]] |group3 = [[ග්‍රවේටියානු]] |list3 = * [[ඩොල්නී ව්‍යෙස්ටොන්‍යිට්සේ හි වීනස්|ඩොල්නී ව්‍යෙස්ටොන්‍යිට්සේ]] * [[බ්‍රසෙම්පොයි හි වීනස්|බ්‍රසෙම්පොයි]] * [[ගගාරීනෝ හි කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා|ගගාරීනෝ]] * [[කොස්ට්‍යොන්කි හි කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා|කොස්ටෙන්කි]] * [[ලෝසල් හි වීනස්|ලෝසල්]] * [[ලෙස්පියුජ් හි වීනස්|ලෙස්පියුජ්]] * [[පෙට්ශර්කෝවිට්සේ හි වීනස්|පෙට්ශර්කෝවිට්සේ]] * [[සවිඥානෝ හි වීනස්|සවිඥානෝ]] * [[මාල්ටා හි කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා|මාල්ටා]] * [[බුර්යේට් හි වීනස්|බුර්යේට්]] * [[මවර්න් හි වීනස්|මවර්න්]] * [[:File:Venus of Trou Magrite (horizontal as in the museum diplay, and vertical as depicted when interpreted as a Venus).jpg|ටෲ මාග්‍රීට්]] * [[බාල්ට්සී රොසී හි කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා|බාල්ට්සී රොසී]] * [[විලන්ඩෝර්ෆ් හි වීනස්|විලන්ඩෝර්ෆ්]] * [[සරයිජ්ස්ක් හි කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා|සරයිජ්ස්ක්]] |group4 = [[මැග්ඩලීනියානු]] |list4 = * [[ගර්නර්ස්ඩෝර්ෆ් හි කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා|ගර්නර්ස්ඩෝර්ෆ්]] * [[පීටර්ස්ෆෙල්ස් හි කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා|පීටර්ස්ෆෙල්ස්]] ** [[මොන්රූස් හි වීනස්|මොන්රූස්]] |group6 = අදාළ |list6 = * [[ශිලා යුගයේ කලාකෘති ලැයිස්තුව]] }}<noinclude> [[Category:Visual arts navigational boxes]] [[Category:Prehistoric period navigational boxes]] </noinclude> oq9r99g5szi2lb4tvn0sxnvtc1i7hvt 0 195051 792885 792881 2026-06-05T12:20:08Z Yasasuru 23090 /* ඕරිග්නේෂියානු */ 792885 wikitext text/x-wiki [[ගොනුව:F07_0054.Ma.JPG|දකුණ|thumb|300x300පික්|''[[කෘමි දෂ්ටනයක් ලෙවකන බයිසන්]]'' ; ක්‍රි.පූ. 15,000-13,000; අඟකින් තනා ඇත ; ජාතික ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරය ( ලෙස් අයිසීස්-ඩි-ටයාක්-සිරුයිල්, ප්‍රංශය)]] මෙය '''[[ශිලා යුගය|ශිලා යුගයේ]] කලාව පිළිබඳ විස්තරාත්මක ලැයිස්තුවකි''', එය ගල් මෙවලම් බහුලව භාවිතා වීමෙන් සංලක්ෂිත [[ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගය|ප්‍රාග් ඓතිහාසික]] යුගයයි. මෙම ලිපියේ, සොයාගත් කලා කෘති විශාල සංඛ්‍යාව අනුව සැලකීමේ දී, මෙහි ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලාව ලෙස හඳුන්වන දේ නිර්මාණය කළ චිත්‍ර ශිල්පීන්, මූර්ති ශිල්පීන් සහ අනෙකුත් කලාකරුවන්ගේ කෘතිවල ඉතා අසම්පූර්ණ ලැයිස්තුවක් අඩංගු වේ. සම්පූර්ණ ලැයිස්තු සඳහා ඉහළ පැලියොලිතික කලාව, මධ්‍යම පැලියොලිතික කලාව සහ ප්‍රවර්ගය:ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලාව සහ එහි බොහෝ උප කාණ්ඩ බලන්න. == ඉහළ පැලියොලිතික == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{ප්‍රධාන ලිපිය|ඉහළ පැලියොලිති කලාව}} === ඕරිග්නේෂියානු === [[ගොනුව:Loewenmensch1.jpg|thumb|හොලන්ස්ටයින්-ස්ටැඩෙල් හිදී සොයා ගන්නා ලද, වසර 40,000-35,000 පමණ පැරණි ලොවෙන්මෙන්ෂ් ප්‍රතිමාව, දැන් උල්ම් කෞතුකාගාරයේ ඇත.]] පැරණිතම අවිවාදිත රූපක කලාව ඕරිග්නේෂියානුවන් සමඟ දක්නට ලැබේ, එය වසර 40,000 කට පමණ පෙර, යුරෝපයේ ක්‍රෝ-මැග්නොන් කලාකරුවන්ගේ මුල්ම පැවැත්ම සමඟ සම්බන්ධ වේ. වසර 40,000 කට පෙර කාලයක නිර්මාණය වූයේ යැයි ඇස්තමේන්තු සහිත රූප වන්නේ ඊනියා ''සිංහ මිනිසා'' සහ ''[[හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස්|හොලේ ෆෙල්ස් හි වීනස් ය]]'', දෙකම ස්වාබියන් ජුරා හි දකුණු ජර්මනියේ ගුහාවලින් හමු විය. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර පැරණි, ''ලොවෙන්මෙන්ෂ්'' නොහොත් සිංහ මිනිසා, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි හොලෙන්ස්ටයින්-ස්ටැඩෙල් හි තිබී සොයා ගන්නා ලද [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] ප්‍රතිමාවකි . මෙම ප්‍රතිමාව [[සිංහයා|සිංහ]] හිසක් සහිත මිනිස් සිරුරක් නියෝජනය කරයි. එය ලොව පැරණිතම සත්ත්වරූපී ප්‍රතිමාව වන අතර රූපමය කලාව පිළිබඳ පැරණිතම උදාහරණවලින් එකකි. <ref>{{Cite journal|last=Kind|first=C.-J.|last2=Ebinger-Rist|first2=N.|last3=Wolf|first3=S.|last4=Beutelspacher|first4=T.|last5=Wehrberger|first5=K.|date=2014|title=The Smile of the Lion Man. Recent Excavations in Stadel Cave (Baden-Württemberg, south-western Germany) and the Restoration of the Famous Upper Palaeolithic Figurine|url=http://www.quartaer.eu/pdfs/2014/2014_07_kind.pdf|url-status=dead|journal=Quartär|volume=61|pages=129–145|archive-url=https://web.archive.org/web/20170822143451/http://www.quartaer.eu/pdfs/2014/2014_07_kind.pdf|archive-date=2017-08-22|access-date=2021-04-25}}</ref> මෙම ප්‍රතිමාව දැන් ජර්මනියේ උල්ම් හි උල්ම් කෞතුකාගාරයේ ඇත. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර පැරණි [[ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමුවූ වන්දනාකරු|ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමුවූ වන්දනාකරුගේ රුව]] නම් මෙම කැටයම් කොටස, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමු වූ මිනිස් රූපයක කැටයමක් සහිත [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] කොටසකි. රූපයේ ඉරියව්ව සාමාන්‍යයෙන් නමස්කාර කරන ඉරියව්වක් ලෙස අර්ථකථනය කරනු ලැබේ, එම නිසා ජර්මානු භාෂාවෙන් මෙම රූපය "වන්දනාකරු" ලෙස හැඳින්වේ. එය දැන් ජර්මනියේ ස්ටුට්ගාර්ට් හි වර්ටම්බර්ග් හි ලැන්ඩෙස්මුසියම් හි ඇත. * වසර 40,000 ත් 29,000 ත් අතර පැරණි වොගල්හර්ඩ් ප්‍රතිමා, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි වොගල්හර්ඩ් ගුහාවෙන් හමු වූ [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] ප්‍රතිමා වේ. මෙම ප්‍රතිමා බොහෝ දුරට [[සිංහයා|සිංහයන්]], [[මැමත් අලි|මැමතුන්]], [[අශ්වයා|අශ්වයන්]] වැනි සතුන් නියෝජනය කරයි . ටුබින්ගන් විශ්ව විද්‍යාලයේ (MUT) කෞතුකාගාරයේ මෙහි මුල් ප්‍රතිමා 20 ක් පමණ නැරඹිය හැකිය. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර කාලයකට පෙර කාල නිර්ණය කරන ලද [[හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස්]], [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළවලින්]] සාදන ලද කුඩා වීනස් ප්‍රතිමාවකි . මෙම ප්‍රතිමාව ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි හෝලේ ෆෙල්ස් හිදී හමු විය. හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස් යනු මිනිසෙකුගේ පැරණිතම අවිවාදිත නිරූපණයයි. එය දැන් ජර්මනියේ බ්ලූබියුරන්හි බ්ලූබියුරන්හි ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරයේ ඇත. [[ගොනුව:Rhinos_Chauvet_Cave.jpg|thumb|වසර 30,000 සිට 32,000 දක්වා කාලයකට පෙර චෞවෙට් ගුහාවේ රයිනෝසිරස් කණ්ඩායමක කලාත්මක නිරූපණයක් සිදු කරන ලදී.]] [[ගොනුව:Chauvethorses.jpg|thumb|කලාකරුවා වල් අශ්වයන් කණ්ඩායමක් නිරූපණය කරයි (ප්‍රංශයේ චෞවෙට් ගුහාවෙන්, ආසන්න වශයෙන් අවුරුදු 31,000ක් පැරණි)]] [[ගොනුව:Cave_of_Altamira_and_Paleolithic_Cave_Art_of_Northern_Spain-110113.jpg|thumb|උතුරු ස්පාඤ්ඤයේ අල්ටමිරා ගුහාව සහ පැලියොලිතික් ගුහා චිත්‍ර]] * [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා කලාව]] ** ලා පැසිගා ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) - ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයේ නිර්මාණය කරන ලද කලාගාරයක් වන මෙහි කලා සිතුවම් අවම වශයෙන් මීටර් 120 ක් දිගට දිව යයි. මතභේදාත්මක ලෙස වසර 64,800 කට වඩා පැරණි ඉණිමඟක හැඩැති වියුක්ත චිත්‍ර අඩංගු වේ ( මවුස්ටේරියන් ). ** අල්ටමිරා ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) - 1879 දී පළමු ප්‍රාග් ඓතිහාසික සිතුවම් සහ චිත්‍ර මෙම ගුහාවෙන් සොයා ගන්නා ලද අතර, එය ඉක්මනින්ම ඒවායේ වර්ණ ගැඹුර සහ සතුන්, අත් සහ වියුක්ත හැඩතල නිරූපණය කිරීම සඳහා ප්‍රසිද්ධ විය. ** චෞවෙට් ගුහාව (ප්‍රංශය) - දන්නා පැරණිතම ගුහා සිතුවම් කිහිපයක් වන අතර එය වඩාත් වැදගත් ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලා ස්ථාන අතර වේ. ** කොලිබෝයියා ගුහාව ( [[රුමේනියාව]] ) මධ්‍යම යුරෝපයේ පැරණිතම ගුහා සිතුවම් අඩංගු වන අතර, එහි රේඩියෝ කාබන් දින නියම කර ඇත්තේ 32,000 සහ 35,000 BP ලෙසයි. ** ස්පාඤ්ඤයේ මොන්ටේ කැස්ටිලෝ ගුහාවලින් එකක් වන එල් කැස්ටිලෝ ගුහාවේ - රතු ඕචර් තීන්ත වලින් සැරසිලි අඩංගු වන අතර එය වසර 37,000 කට පෙර අත් ස්ටෙන්සිල් ආකාරයෙන් බිත්ති මත ගසාගෙන ගොස් ඇති අතර තිත් පින්තාරු කර ඇත. එක් දුර්වල රතු තිතක් වසර 40,800 කට පෙර සිට පැවත එන අතර එය ලෝකයේ පැරණිතම දින නියම කරන ලද [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා සැරසිලි]] බවට පත්වේ. <ref>{{Cite journal|last=Pike|first=A. W. G.|year=2012|title=U-Series Dating of Paleolithic Art in 11 Caves in Spain|journal=Science|volume=336|issue=6087|pages=1409–1413|bibcode=2012Sci...336.1409P|doi=10.1126/science.1219957|pmid=22700921}}</ref> <ref name="Clottes214">{{උපන්‍යාස පොත |last=Clottes |first=Jean |author-link=Jean Clottes |title=Chauvet Cave: The Art of Earliest Times |publisher=University of Utah Press |others=Paul G. Bahn (translator) |year=2003 |isbn=0-87480-758-1}} Translation of ''La Grotte Chauvet, l'art des origins'', Éditions du Seuil, 2001, p. 214.</ref> <ref name="bbc_reddot">{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Amos |first=Jonathan |date=June 14, 2012 |title=Red dot becomes 'oldest cave art' |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18449711 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20130113233037/http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18449711 |archive-date=13 January 2013 |access-date=15 June 2012 |website=BBC News |quote=One motif – a faint red dot – is said to be more than 40,000 years old.}}</ref> ** ලැස්කෝ ගුහා (ප්‍රංශය) - මුල් කාලීන චිත්‍ර ශිල්පීන්ගේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ කලා කෘති කිහිපයක් අඩංගු වන අතර ඒවායින් බොහොමයක් විශාල සතුන් නිරූපණය කරයි. ** භිම්බෙට්කා පාෂාණ නිවාස (ඉන්දියාව) - වසර 30,000 කට පෙර කලාවෙන් සරසා ඇති මෙම නිවාස, ඉන්දියානු උප මහාද්වීපයේ කලාකරුවන් තම කෘති ප්‍රදර්ශනය කළ බවට පැරණිතම සාක්ෂි අඩංගු වේ. [[ප්‍රවර්ගය:ශිලා යුගය]] cztg04joqedei6kewdhkr7lkbkndl4i 792886 792885 2026-06-05T12:20:30Z Yasasuru 23090 /* ඉහළ පැලියොලිතික */ 792886 wikitext text/x-wiki [[ගොනුව:F07_0054.Ma.JPG|දකුණ|thumb|300x300පික්|''[[කෘමි දෂ්ටනයක් ලෙවකන බයිසන්]]'' ; ක්‍රි.පූ. 15,000-13,000; අඟකින් තනා ඇත ; ජාතික ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරය ( ලෙස් අයිසීස්-ඩි-ටයාක්-සිරුයිල්, ප්‍රංශය)]] මෙය '''[[ශිලා යුගය|ශිලා යුගයේ]] කලාව පිළිබඳ විස්තරාත්මක ලැයිස්තුවකි''', එය ගල් මෙවලම් බහුලව භාවිතා වීමෙන් සංලක්ෂිත [[ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගය|ප්‍රාග් ඓතිහාසික]] යුගයයි. මෙම ලිපියේ, සොයාගත් කලා කෘති විශාල සංඛ්‍යාව අනුව සැලකීමේ දී, මෙහි ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලාව ලෙස හඳුන්වන දේ නිර්මාණය කළ චිත්‍ර ශිල්පීන්, මූර්ති ශිල්පීන් සහ අනෙකුත් කලාකරුවන්ගේ කෘතිවල ඉතා අසම්පූර්ණ ලැයිස්තුවක් අඩංගු වේ. සම්පූර්ණ ලැයිස්තු සඳහා ඉහළ පැලියොලිතික කලාව, මධ්‍යම පැලියොලිතික කලාව සහ ප්‍රවර්ගය:ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලාව සහ එහි බොහෝ උප කාණ්ඩ බලන්න. == ඉහළ පැලියොලිතික == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{ප්‍රධාන ලිපිය|ඉහළ පැලියොලිතික කලාව}} === ඕරිග්නේෂියානු === [[ගොනුව:Loewenmensch1.jpg|thumb|හොලන්ස්ටයින්-ස්ටැඩෙල් හිදී සොයා ගන්නා ලද, වසර 40,000-35,000 පමණ පැරණි ලොවෙන්මෙන්ෂ් ප්‍රතිමාව, දැන් උල්ම් කෞතුකාගාරයේ ඇත.]] පැරණිතම අවිවාදිත රූපක කලාව ඕරිග්නේෂියානුවන් සමඟ දක්නට ලැබේ, එය වසර 40,000 කට පමණ පෙර, යුරෝපයේ ක්‍රෝ-මැග්නොන් කලාකරුවන්ගේ මුල්ම පැවැත්ම සමඟ සම්බන්ධ වේ. වසර 40,000 කට පෙර කාලයක නිර්මාණය වූයේ යැයි ඇස්තමේන්තු සහිත රූප වන්නේ ඊනියා ''සිංහ මිනිසා'' සහ ''[[හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස්|හොලේ ෆෙල්ස් හි වීනස් ය]]'', දෙකම ස්වාබියන් ජුරා හි දකුණු ජර්මනියේ ගුහාවලින් හමු විය. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර පැරණි, ''ලොවෙන්මෙන්ෂ්'' නොහොත් සිංහ මිනිසා, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි හොලෙන්ස්ටයින්-ස්ටැඩෙල් හි තිබී සොයා ගන්නා ලද [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] ප්‍රතිමාවකි . මෙම ප්‍රතිමාව [[සිංහයා|සිංහ]] හිසක් සහිත මිනිස් සිරුරක් නියෝජනය කරයි. එය ලොව පැරණිතම සත්ත්වරූපී ප්‍රතිමාව වන අතර රූපමය කලාව පිළිබඳ පැරණිතම උදාහරණවලින් එකකි. <ref>{{Cite journal|last=Kind|first=C.-J.|last2=Ebinger-Rist|first2=N.|last3=Wolf|first3=S.|last4=Beutelspacher|first4=T.|last5=Wehrberger|first5=K.|date=2014|title=The Smile of the Lion Man. Recent Excavations in Stadel Cave (Baden-Württemberg, south-western Germany) and the Restoration of the Famous Upper Palaeolithic Figurine|url=http://www.quartaer.eu/pdfs/2014/2014_07_kind.pdf|url-status=dead|journal=Quartär|volume=61|pages=129–145|archive-url=https://web.archive.org/web/20170822143451/http://www.quartaer.eu/pdfs/2014/2014_07_kind.pdf|archive-date=2017-08-22|access-date=2021-04-25}}</ref> මෙම ප්‍රතිමාව දැන් ජර්මනියේ උල්ම් හි උල්ම් කෞතුකාගාරයේ ඇත. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර පැරණි [[ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමුවූ වන්දනාකරු|ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමුවූ වන්දනාකරුගේ රුව]] නම් මෙම කැටයම් කොටස, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමු වූ මිනිස් රූපයක කැටයමක් සහිත [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] කොටසකි. රූපයේ ඉරියව්ව සාමාන්‍යයෙන් නමස්කාර කරන ඉරියව්වක් ලෙස අර්ථකථනය කරනු ලැබේ, එම නිසා ජර්මානු භාෂාවෙන් මෙම රූපය "වන්දනාකරු" ලෙස හැඳින්වේ. එය දැන් ජර්මනියේ ස්ටුට්ගාර්ට් හි වර්ටම්බර්ග් හි ලැන්ඩෙස්මුසියම් හි ඇත. * වසර 40,000 ත් 29,000 ත් අතර පැරණි වොගල්හර්ඩ් ප්‍රතිමා, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි වොගල්හර්ඩ් ගුහාවෙන් හමු වූ [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] ප්‍රතිමා වේ. මෙම ප්‍රතිමා බොහෝ දුරට [[සිංහයා|සිංහයන්]], [[මැමත් අලි|මැමතුන්]], [[අශ්වයා|අශ්වයන්]] වැනි සතුන් නියෝජනය කරයි . ටුබින්ගන් විශ්ව විද්‍යාලයේ (MUT) කෞතුකාගාරයේ මෙහි මුල් ප්‍රතිමා 20 ක් පමණ නැරඹිය හැකිය. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර කාලයකට පෙර කාල නිර්ණය කරන ලද [[හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස්]], [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළවලින්]] සාදන ලද කුඩා වීනස් ප්‍රතිමාවකි . මෙම ප්‍රතිමාව ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි හෝලේ ෆෙල්ස් හිදී හමු විය. හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස් යනු මිනිසෙකුගේ පැරණිතම අවිවාදිත නිරූපණයයි. එය දැන් ජර්මනියේ බ්ලූබියුරන්හි බ්ලූබියුරන්හි ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරයේ ඇත. [[ගොනුව:Rhinos_Chauvet_Cave.jpg|thumb|වසර 30,000 සිට 32,000 දක්වා කාලයකට පෙර චෞවෙට් ගුහාවේ රයිනෝසිරස් කණ්ඩායමක කලාත්මක නිරූපණයක් සිදු කරන ලදී.]] [[ගොනුව:Chauvethorses.jpg|thumb|කලාකරුවා වල් අශ්වයන් කණ්ඩායමක් නිරූපණය කරයි (ප්‍රංශයේ චෞවෙට් ගුහාවෙන්, ආසන්න වශයෙන් අවුරුදු 31,000ක් පැරණි)]] [[ගොනුව:Cave_of_Altamira_and_Paleolithic_Cave_Art_of_Northern_Spain-110113.jpg|thumb|උතුරු ස්පාඤ්ඤයේ අල්ටමිරා ගුහාව සහ පැලියොලිතික් ගුහා චිත්‍ර]] * [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා කලාව]] ** ලා පැසිගා ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) - ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයේ නිර්මාණය කරන ලද කලාගාරයක් වන මෙහි කලා සිතුවම් අවම වශයෙන් මීටර් 120 ක් දිගට දිව යයි. මතභේදාත්මක ලෙස වසර 64,800 කට වඩා පැරණි ඉණිමඟක හැඩැති වියුක්ත චිත්‍ර අඩංගු වේ ( මවුස්ටේරියන් ). ** අල්ටමිරා ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) - 1879 දී පළමු ප්‍රාග් ඓතිහාසික සිතුවම් සහ චිත්‍ර මෙම ගුහාවෙන් සොයා ගන්නා ලද අතර, එය ඉක්මනින්ම ඒවායේ වර්ණ ගැඹුර සහ සතුන්, අත් සහ වියුක්ත හැඩතල නිරූපණය කිරීම සඳහා ප්‍රසිද්ධ විය. ** චෞවෙට් ගුහාව (ප්‍රංශය) - දන්නා පැරණිතම ගුහා සිතුවම් කිහිපයක් වන අතර එය වඩාත් වැදගත් ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලා ස්ථාන අතර වේ. ** කොලිබෝයියා ගුහාව ( [[රුමේනියාව]] ) මධ්‍යම යුරෝපයේ පැරණිතම ගුහා සිතුවම් අඩංගු වන අතර, එහි රේඩියෝ කාබන් දින නියම කර ඇත්තේ 32,000 සහ 35,000 BP ලෙසයි. ** ස්පාඤ්ඤයේ මොන්ටේ කැස්ටිලෝ ගුහාවලින් එකක් වන එල් කැස්ටිලෝ ගුහාවේ - රතු ඕචර් තීන්ත වලින් සැරසිලි අඩංගු වන අතර එය වසර 37,000 කට පෙර අත් ස්ටෙන්සිල් ආකාරයෙන් බිත්ති මත ගසාගෙන ගොස් ඇති අතර තිත් පින්තාරු කර ඇත. එක් දුර්වල රතු තිතක් වසර 40,800 කට පෙර සිට පැවත එන අතර එය ලෝකයේ පැරණිතම දින නියම කරන ලද [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා සැරසිලි]] බවට පත්වේ. <ref>{{Cite journal|last=Pike|first=A. W. G.|year=2012|title=U-Series Dating of Paleolithic Art in 11 Caves in Spain|journal=Science|volume=336|issue=6087|pages=1409–1413|bibcode=2012Sci...336.1409P|doi=10.1126/science.1219957|pmid=22700921}}</ref> <ref name="Clottes214">{{උපන්‍යාස පොත |last=Clottes |first=Jean |author-link=Jean Clottes |title=Chauvet Cave: The Art of Earliest Times |publisher=University of Utah Press |others=Paul G. Bahn (translator) |year=2003 |isbn=0-87480-758-1}} Translation of ''La Grotte Chauvet, l'art des origins'', Éditions du Seuil, 2001, p. 214.</ref> <ref name="bbc_reddot">{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Amos |first=Jonathan |date=June 14, 2012 |title=Red dot becomes 'oldest cave art' |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18449711 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20130113233037/http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18449711 |archive-date=13 January 2013 |access-date=15 June 2012 |website=BBC News |quote=One motif – a faint red dot – is said to be more than 40,000 years old.}}</ref> ** ලැස්කෝ ගුහා (ප්‍රංශය) - මුල් කාලීන චිත්‍ර ශිල්පීන්ගේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ කලා කෘති කිහිපයක් අඩංගු වන අතර ඒවායින් බොහොමයක් විශාල සතුන් නිරූපණය කරයි. ** භිම්බෙට්කා පාෂාණ නිවාස (ඉන්දියාව) - වසර 30,000 කට පෙර කලාවෙන් සරසා ඇති මෙම නිවාස, ඉන්දියානු උප මහාද්වීපයේ කලාකරුවන් තම කෘති ප්‍රදර්ශනය කළ බවට පැරණිතම සාක්ෂි අඩංගු වේ. [[ප්‍රවර්ගය:ශිලා යුගය]] adehm6rty4g62hpa8rdxgzd9mfqypov 792887 792886 2026-06-05T12:37:44Z Yasasuru 23090 Created by translating the section "Upper Paleolithic" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1352504401|List of Stone Age art]]" 792887 wikitext text/x-wiki [[ගොනුව:F07_0054.Ma.JPG|දකුණ|thumb|300x300පික්|''[[කෘමි දෂ්ටනයක් ලෙවකන බයිසන්]]'' ; ක්‍රි.පූ. 15,000-13,000; අඟකින් තනා ඇත ; ජාතික ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරය ( ලෙස් අයිසීස්-ඩි-ටයාක්-සිරුයිල්, ප්‍රංශය)]] මෙය '''[[ශිලා යුගය|ශිලා යුගයේ]] කලාව පිළිබඳ විස්තරාත්මක ලැයිස්තුවකි''', එය ගල් මෙවලම් බහුලව භාවිතා වීමෙන් සංලක්ෂිත [[ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගය|ප්‍රාග් ඓතිහාසික]] යුගයයි. මෙම ලිපියේ, සොයාගත් කලා කෘති විශාල සංඛ්‍යාව අනුව සැලකීමේ දී, මෙහි ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලාව ලෙස හඳුන්වන දේ නිර්මාණය කළ චිත්‍ර ශිල්පීන්, මූර්ති ශිල්පීන් සහ අනෙකුත් කලාකරුවන්ගේ කෘතිවල ඉතා අසම්පූර්ණ ලැයිස්තුවක් අඩංගු වේ. සම්පූර්ණ ලැයිස්තු සඳහා ඉහළ පැලියොලිතික කලාව, මධ්‍යම පැලියොලිතික කලාව සහ ප්‍රවර්ගය:ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලාව සහ එහි බොහෝ උප කාණ්ඩ බලන්න. == ඉහළ පැලියොලිතික == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{ප්‍රධාන ලිපිය|ඉහළ පැලියොලිතික කලාව}} === ඕරිග්නේෂියානු === [[ගොනුව:Loewenmensch1.jpg|thumb|හොලන්ස්ටයින්-ස්ටැඩෙල් හිදී සොයා ගන්නා ලද, වසර 40,000-35,000 පමණ පැරණි ලොවෙන්මෙන්ෂ් ප්‍රතිමාව, දැන් උල්ම් කෞතුකාගාරයේ ඇත.]] පැරණිතම අවිවාදිත රූපක කලාව ඕරිග්නේෂියානුවන් සමඟ දක්නට ලැබේ, එය වසර 40,000 කට පමණ පෙර, යුරෝපයේ ක්‍රෝ-මැග්නොන් කලාකරුවන්ගේ මුල්ම පැවැත්ම සමඟ සම්බන්ධ වේ. වසර 40,000 කට පෙර කාලයක නිර්මාණය වූයේ යැයි ඇස්තමේන්තු සහිත රූප වන්නේ ඊනියා ''සිංහ මිනිසා'' සහ ''[[හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස්|හොලේ ෆෙල්ස් හි වීනස් ය]]'', දෙකම ස්වාබියන් ජුරා හි දකුණු ජර්මනියේ ගුහාවලින් හමු විය. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර පැරණි, ''ලොවෙන්මෙන්ෂ්'' නොහොත් සිංහ මිනිසා, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි හොලෙන්ස්ටයින්-ස්ටැඩෙල් හි තිබී සොයා ගන්නා ලද [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] ප්‍රතිමාවකි . මෙම ප්‍රතිමාව [[සිංහයා|සිංහ]] හිසක් සහිත මිනිස් සිරුරක් නියෝජනය කරයි. එය ලොව පැරණිතම සත්ත්වරූපී ප්‍රතිමාව වන අතර රූපමය කලාව පිළිබඳ පැරණිතම උදාහරණවලින් එකකි. <ref>{{Cite journal|last=Kind|first=C.-J.|last2=Ebinger-Rist|first2=N.|last3=Wolf|first3=S.|last4=Beutelspacher|first4=T.|last5=Wehrberger|first5=K.|date=2014|title=The Smile of the Lion Man. Recent Excavations in Stadel Cave (Baden-Württemberg, south-western Germany) and the Restoration of the Famous Upper Palaeolithic Figurine|url=http://www.quartaer.eu/pdfs/2014/2014_07_kind.pdf|url-status=dead|journal=Quartär|volume=61|pages=129–145|archive-url=https://web.archive.org/web/20170822143451/http://www.quartaer.eu/pdfs/2014/2014_07_kind.pdf|archive-date=2017-08-22|access-date=2021-04-25}}</ref> මෙම ප්‍රතිමාව දැන් ජර්මනියේ උල්ම් හි උල්ම් කෞතුකාගාරයේ ඇත. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර පැරණි [[ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමුවූ වන්දනාකරු|ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමුවූ වන්දනාකරුගේ රුව]] නම් මෙම කැටයම් කොටස, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමු වූ මිනිස් රූපයක කැටයමක් සහිත [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] කොටසකි. රූපයේ ඉරියව්ව සාමාන්‍යයෙන් නමස්කාර කරන ඉරියව්වක් ලෙස අර්ථකථනය කරනු ලැබේ, එම නිසා ජර්මානු භාෂාවෙන් මෙම රූපය "වන්දනාකරු" ලෙස හැඳින්වේ. එය දැන් ජර්මනියේ ස්ටුට්ගාර්ට් හි වර්ටම්බර්ග් හි ලැන්ඩෙස්මුසියම් හි ඇත. * වසර 40,000 ත් 29,000 ත් අතර පැරණි වොගල්හර්ඩ් ප්‍රතිමා, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි වොගල්හර්ඩ් ගුහාවෙන් හමු වූ [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] ප්‍රතිමා වේ. මෙම ප්‍රතිමා බොහෝ දුරට [[සිංහයා|සිංහයන්]], [[මැමත් අලි|මැමතුන්]], [[අශ්වයා|අශ්වයන්]] වැනි සතුන් නියෝජනය කරයි . ටුබින්ගන් විශ්ව විද්‍යාලයේ (MUT) කෞතුකාගාරයේ මෙහි මුල් ප්‍රතිමා 20 ක් පමණ නැරඹිය හැකිය. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර කාලයකට පෙර කාල නිර්ණය කරන ලද [[හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස්]], [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළවලින්]] සාදන ලද කුඩා වීනස් ප්‍රතිමාවකි . මෙම ප්‍රතිමාව ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි හෝලේ ෆෙල්ස් හිදී හමු විය. හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස් යනු මිනිසෙකුගේ පැරණිතම අවිවාදිත නිරූපණයයි. එය දැන් ජර්මනියේ බ්ලූබියුරන්හි බ්ලූබියුරන්හි ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරයේ ඇත. [[ගොනුව:Rhinos_Chauvet_Cave.jpg|thumb|වසර 30,000 සිට 32,000 දක්වා කාලයකට පෙර චෞවෙට් ගුහාවේ රයිනෝසිරස් කණ්ඩායමක කලාත්මක නිරූපණයක් සිදු කරන ලදී.]] [[ගොනුව:Chauvethorses.jpg|thumb|කලාකරුවා වල් අශ්වයන් කණ්ඩායමක් නිරූපණය කරයි (ප්‍රංශයේ චෞවෙට් ගුහාවෙන්, ආසන්න වශයෙන් අවුරුදු 31,000ක් පැරණි)]] [[ගොනුව:Cave_of_Altamira_and_Paleolithic_Cave_Art_of_Northern_Spain-110113.jpg|thumb|උතුරු ස්පාඤ්ඤයේ අල්ටමිරා ගුහාව සහ පැලියොලිතික් ගුහා චිත්‍ර]] * [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා කලාව]] ** ලා පැසිගා ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) - ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයේ නිර්මාණය කරන ලද කලාගාරයක් වන මෙහි කලා සිතුවම් අවම වශයෙන් මීටර් 120 ක් දිගට දිව යයි. මතභේදාත්මක ලෙස වසර 64,800 කට වඩා පැරණි ඉණිමඟක හැඩැති වියුක්ත චිත්‍ර අඩංගු වේ ( මවුස්ටේරියන් ). ** අල්ටමිරා ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) - 1879 දී පළමු ප්‍රාග් ඓතිහාසික සිතුවම් සහ චිත්‍ර මෙම ගුහාවෙන් සොයා ගන්නා ලද අතර, එය ඉක්මනින්ම ඒවායේ වර්ණ ගැඹුර සහ සතුන්, අත් සහ වියුක්ත හැඩතල නිරූපණය කිරීම සඳහා ප්‍රසිද්ධ විය. ** චෞවෙට් ගුහාව (ප්‍රංශය) - දන්නා පැරණිතම ගුහා සිතුවම් කිහිපයක් වන අතර එය වඩාත් වැදගත් ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලා ස්ථාන අතර වේ. ** කොලිබෝයියා ගුහාව ( [[රුමේනියාව]] ) මධ්‍යම යුරෝපයේ පැරණිතම ගුහා සිතුවම් අඩංගු වන අතර, එහි රේඩියෝ කාබන් දින නියම කර ඇත්තේ 32,000 සහ 35,000 BP ලෙසයි. ** ස්පාඤ්ඤයේ මොන්ටේ කැස්ටිලෝ ගුහාවලින් එකක් වන එල් කැස්ටිලෝ ගුහාවේ - රතු ඕචර් තීන්ත වලින් සැරසිලි අඩංගු වන අතර එය වසර 37,000 කට පෙර අත් ස්ටෙන්සිල් ආකාරයෙන් බිත්ති මත ගසාගෙන ගොස් ඇති අතර තිත් පින්තාරු කර ඇත. එක් දුර්වල රතු තිතක් වසර 40,800 කට පෙර සිට පැවත එන අතර එය ලෝකයේ පැරණිතම දින නියම කරන ලද [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා සැරසිලි]] බවට පත්වේ. <ref>{{Cite journal|last=Pike|first=A. W. G.|year=2012|title=U-Series Dating of Paleolithic Art in 11 Caves in Spain|journal=Science|volume=336|issue=6087|pages=1409–1413|bibcode=2012Sci...336.1409P|doi=10.1126/science.1219957|pmid=22700921}}</ref> <ref name="Clottes214">{{උපන්‍යාස පොත |last=Clottes |first=Jean |author-link=Jean Clottes |title=Chauvet Cave: The Art of Earliest Times |publisher=University of Utah Press |others=Paul G. Bahn (translator) |year=2003 |isbn=0-87480-758-1}} Translation of ''La Grotte Chauvet, l'art des origins'', Éditions du Seuil, 2001, p. 214.</ref> <ref name="bbc_reddot">{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Amos |first=Jonathan |date=June 14, 2012 |title=Red dot becomes 'oldest cave art' |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18449711 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20130113233037/http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18449711 |archive-date=13 January 2013 |access-date=15 June 2012 |website=BBC News |quote=One motif – a faint red dot – is said to be more than 40,000 years old.}}</ref> ** ලැස්කෝ ගුහා (ප්‍රංශය) - මුල් කාලීන චිත්‍ර ශිල්පීන්ගේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ කලා කෘති කිහිපයක් අඩංගු වන අතර ඒවායින් බොහොමයක් විශාල සතුන් නිරූපණය කරයි. ** භිම්බෙට්කා පාෂාණ නිවාස (ඉන්දියාව) - වසර 30,000 කට පෙර කලාවෙන් සරසා ඇති මෙම නිවාස, ඉන්දියානු උප මහාද්වීපයේ කලාකරුවන් තම කෘති ප්‍රදර්ශනය කළ බවට පැරණිතම සාක්ෂි අඩංගු වේ. [[ප්‍රවර්ගය:ශිලා යුගය]] == Upper Paleolithic == === ග්‍රවේටියානු === ග්‍රවේටියානු යුගය අවසාන ග්ලැසියර උපරිමය වන 33 &#x2013; 21 [[වර්ෂය|kya]] පමණ දක්වා විහිදේ. සොලියුට්‍රියන් යුගය (22 &#x2013; 17 kya පමණ) ග්‍රවේටියානු යුගයේ අවසාන අදියර ලෙස ඇතුළත් කළ හැකිය, නැතහොත් ඇතුළත් නොකළ හැකිය. * ග්‍රවේටියානු කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා <ref>{{උපන්‍යාස පොත |last=Insoll |first=Timothy |url=https://books.google.com/books?id=TdKdDgAAQBAJ |title=The Oxford Handbook of Prehistoric Figurines |date=2017 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780199675616 |location=Oxford |language=en}}</ref> ගණනාවක් සොයාගෙන ඇත, ඒවා අතර: [[ඩොල්නී ව්‍යෙස්ටොන්‍යිට්සේ හි වීනස්|ඩොල්නි වෙස්ටොනීස් හි වීනස්]], [[බ්‍රසෙම්පොයි හි වීනස්]], [[ලෝසල් හි වීනස්]], [[ලෙස්පියුජ් හි වීනස්]], මොරවානි හි වීනස්, ගැල්ගන්බර්ග් හි වීනස්, [[පෙට්ශර්කෝවිට්සේ හි වීනස්]], [[සවිඥානෝ හි වීනස්]], [[විලන්ඩෝර්ෆ් හි වීනස්]] යන ප්‍රතිමා වේ. * කොස්කර් ගුහාව (ප්‍රංශය) - වසර 27,000 කට පෙර [[ගුහා සිතුවම්|අත් ස්ටෙන්සිල් සහ]] බයිසන්, අයිබෙක්ස්, අශ්වයන්, සීල් සහ ඕක්ස් සහ [[ලොඩි|ජෙලිෆිෂ්]] වැනි සත්ත්වයින් නිරූපණය කරන වසර 19,000 ක් පැරණි සත්ත්ව චිත්‍ර මෙම ගැලරියේ දක්නට ලැබේ. * ප්‍රංශයේ ගාර්ගාස් ගුහාවල සෘණ අත් ස්ටෙන්සිල් රාශියක් ඇති අතර සමහර අත්වල ඇඟිලි එකක් හෝ කිහිපයක් නොමැති බැව් දක්නට ලැබේ. === එපිග්‍රවේටියානු, මැග්ඩලීනියානු === [[ගොනුව:Lascaux_painting.jpg|thumb|ප්‍රංශයේ ලැස්කෝ ගුහාවෙන් හමුවූ වසර 16,000ක් පැරණි චිත්‍ර]] [[ගොනුව:Magdalenian_horse.jpg|thumb|299x299පික්|මැග්ඩලීනියානු අශ්වයා, ක්‍රි.පූ. 15,000 පමණ, ජාතික පුරාවිද්‍යා කෞතුකාගාරය, ප්‍රංශය]] * [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා කලාව]] ** චුෆින් ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) – රතු මුවන්, එළුවන් සහ ගවයන් ක්‍රමානුකූලව නිරූපණය කරන කැටයම්, රූප සහ කලා කෘති සහිත කුඩා ගුහාව. ** කෝවා නිම්නය (පෘතුගාලය) - කලාකරුවන් වසර 22,000 සිට 10,000 දක්වා කාලයකට පෙර නිම කරන ලද එළිමහන් කලා කෘතිවල අශ්වයන් සහ අනෙකුත් සත්ව, මානව සහ වියුක්ත රූපවල චිත්‍ර දහස් ගණනක් කැටයම් කළහ. ** නිරිතදිග ප්‍රංශයේ පිහිටි ෆොන්ට්-ඩි-ගෝම් හි වසර 17,000 කට පෙර වැඩ කළ කලාකරුවන්ගේ බහු වර්ණ සිතුවම් සහ කැටයම් 200 කට අධික ප්‍රමාණයක් අඩංගු වේ. ගුහාවේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ සිතුවම බයිසන් පස් දෙනෙකුගේ කැටයමක් වන අතර, වෘකයන් ඇතුළු තවත් බොහෝ සතුන්ගේ නිරූපණයන් මෙහි දැක්වේ. ** දකුණු [[යූරල් කඳුවැටිය/tmp|යූරල් කඳුකරයේ]] (රුසියාවේ) කපෝවා ගුහාව - වර්තමානයේ ඒකවර්ණ ඕකර් පාෂාණ සිතුවම් 173 ක් සහ අඟුරු චිත්‍ර හෝ ඒවායේ සලකුණු ලේඛනගත කර ඇති අතර, [[ප්ලෛස්ටොසීන අවධිය|ප්ලයිස්ටොසීන]] සතුන් සහ වියුක්ත ජ්‍යාමිතික මෝස්තර ඉදිරිපත් කරයි. ඒවා වසර 18,000 - 16,000 ක් පමණ පැරණි වන අතර, පසුකාලීන සොලුට්‍රියන් සිට මැද මැග්ඩලීනියානු දක්වා කාලයට අයත් යැයි විශ්වාස කෙරේ. ** ලා මාර්චේ (ප්‍රංශය) - ශෛලිය නිසා මෙහි ගුහා සිතුවම්වල නීත්‍යානුකූලභාවය මතභේදයට තුඩු දී තිබේ. ** රොක්-ඕක්ස්-සෝර්සියර්ස් (ප්‍රංශය) - වසර 14,000ක් පැරණි සහන බිත්ති කැටයම් සඳහා ප්‍රසිද්ධ පාෂාණ වාසස්ථානයකි . * ප්‍රංශයේ ටර්සාක් අසල පිහිටි උඩින් එල්ලෙන කඳු බෑවුමක් වන අබ්‍රි ඩි ලා මැඩලීන් වෙතින් ලබාගත්, පහත් සහන අශ්වයෙකු සහිත සිදුරු සහිත යෂ්ටිය [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ගබඩා කර ඇත. * '''15 kya''' ''[[කෘමි දෂ්ටනයක් ලෙවකන බයිසන්]]'', ආසන්න වශයෙන් වසර 15,000ක් පැරණි කැටයම් කර කැටයම් කරන ලද පිනිමුව අං වලින් සාදන ලද හෙල්ල විසිකරන උපාංගයක කැබැල්ලක් වන මෙම කෘතිය, දැන් වඳ වී ගොස් ඇති ස්ටෙප් වයිසන්ට් බයිසන් විශේෂයේ සාමාජිකයෙකු නිරූපණය කරයි. කලාකරුවා බයිසන්ගේ හිස දකුණු පැත්තට හැරී කෘමියෙකු දෂ්ට කළාක් මෙන් ලෙවකන ආකාරය කැටයම් කළේය. <ref>[http://musee-prehistoire-eyzies.fr/en/collection/tid-4/cid-5/collection-bison-se-lechant, "Collections", National Museum of Prehistory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150430045958/http://musee-prehistoire-eyzies.fr/en/collection/tid-4/cid-5/collection-bison-se-lechant%2C|date=2015-04-30}} in Les Eyzies-de-Tayac-Sireuil (in French)</ref> එය හමු වූ ස්ථානයට නුදුරින් ලෙස් අයිසීස්-ඩි-ටයාක්-සිරුයිල් හි ජාතික ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කර ඇත. * මොන්ටස්ට්‍රක් විසින් අලංකාර කරන ලද ගල, හුණුගල් කැබැල්ලක සීරීම් හෝ කැටයම් කරන ලද මිනිස් රූපයක් - එය කාන්තා රූපයක් ලෙස පෙනේ - ලාම්පුවක් ලෙස භාවිතා වන්නට ඇත. ප්‍රංශයේ ටාර්න් හි පෙන් හි කෝර්බෙට් ගුහාවෙන් හමු විය. එය දැන් ලන්ඩනයේ බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ ඇත. * '''13 kya''' ''පිහිනන පිනිමුවා'', මැමත් කෙනෙකුගේ දළයකින් අලංකාර ලෙස කැටයම් කරන ලද පිහිනන පිනිමුවන් දෙදෙනෙකුගේ කැටයමකි. ටාර්න්-එට්-ගරොන් හි බෲනික්වෙල් හි මොන්ටස්ට්‍රක් ලෙන්වලින් හමු විය. මෙම මූර්තිය දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ඇත. * රොබින් හුඩ් ගුහා අශ්වයා (පෙර ඕකර් ''අශ්වයා'' ලෙස හැඳින්විණි). කලාකරුවා [[අශ්වයා|අශ්වයෙකුගේ]] හිසක් කැටයම් කළ මෙම ඉළ ඇට කැබැල්ල එංගලන්තයේ ඩර්බිෂයර් හි ක්‍රෙස්වෙල් ක්‍රැග්ස් හි රොබින් හුඩ් ගුහාවෙන් සොයා ගන්නා ලදී. එය බ්‍රිතාන්‍යයේ මෙතෙක් හමු වූ එකම සත්ව ආශ්‍රිත ඉහළ පැලියොලිතික් අතේ ගෙන යා හැකි කලා කෘතියයි . <ref name="British Museum">{{උපන්‍යාස වෙබ් |year=2011 |title=Horse engraving on bone |url=https://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/pe_prb/h/horse_engraving_on_bone.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022144311/http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/pe_prb/h/horse_engraving_on_bone.aspx |archive-date=22 October 2012 |website=British Museum}}</ref> <ref name="MuseumSieveking1987">{{උපන්‍යාස පොත |last=British Museum |url=https://books.google.com/books?id=DtCfAAAAMAAJ&pg=PA112 |title=A catalogue of palaeolithic art in the British Museum |last2=Ann Sieveking |publisher=Published for the Trustees of the British Museum by British Museum Publications |year=1987 |isbn=978-0-7141-1376-0 |pages=112– |access-date=14 October 2011}}</ref> ''රොබින් හුඩ් ගුහා අශ්වයා'' දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] තැන්පත් කර ඇත. * [[ගර්නර්ස්ඩෝර්ෆ් හි කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා|ගොනර්ස්ඩෝර්ෆ් හි වීනස් රූප]] * [[මාල්ටා හි කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා|මාල්ටා හි වීනස් රූප]], [[බුර්යේට් හි වීනස්]] * ලොම් සහිත රයිනෝසිරස් ඉළ ඇටයක මිනිස් රූප කැටයම සඳහා පින්හෝල් ගුහා මිනිසා යන පොදු නාමය භාවිතා වේ. මෙම කැබැල්ල එංගලන්තයේ ඩර්බිෂයර් හි ක්‍රෙස්වෙල් ක්‍රැග්ස් හි පින් හෝල් ගුහාවෙන් හමු වූ අතර එය දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ඇත. [[ගොනුව:Sleeping_Reindeer_-_horizontal.jpg|thumb|[[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] දැනට තැන්පත් කර ඇති, වසර 13,000ක් පැරණි මැමත්-ඇත් දළ කැටයමක් වන ''පිහිනන පිනිමුවන්'', දකුණු පසින් ගැහැණු සතෙකු සහ වම් පසින් පිරිමි සතෙකු නිරූපණය කරයි.]] === ඕස්ට්‍රලේසියාව === [[ගොනුව:Bradshaw_rock_paintings.jpg|thumb|ඕස්ට්‍රේලියාවේ මෙම ග්වියොන් ග්වියොන් ගිරි සිතුවමේ දී කලාකරුවා විවිධ ඉරියව්වලින් හෝ ක්‍රියාවන්ගෙන් යුත් විසිතුරු කළ ඇඳුම් ආයිත්තම් සහිත මානව රූප නිරූපණය කරයි.]] <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{ප්‍රධාන ලිපිය|ස්වදේශීය ඕස්ට්‍රේලියානු කලාව}} ඕස්ට්‍රේලියාවේ පැරණිතම ස්ථිරවම දින නියම කරන ලද පාෂාණ කලා සිතුවම වන්නේ [[උතුරු ප්‍රදේශය (ඕස්ට්‍රේලියාව)|උතුරු ප්‍රදේශයේ]] නිරිතදිග ආර්න්හෙම් ලෑන්ඩ් හි නවර්ලා ගැබර්න්මෑන්ග් ශිලා වාසස්ථානයේ කැණීමේදී හමු වූ පාෂාණ කැබැල්ලක අඟුරු සිතුවමකි. වසර 28,000 ක් පැරණි, එය තහවුරු කරන ලද දිනයක් සහිත පෘථිවියේ පැරණිතම පාෂාණ කලා කෘතියකි. * ග්වියොන් ග්වියොන් ගිරි සිතුවම් (ඕස්ට්‍රේලියාව) - කිම්බර්ලි හි මෙම ස්ථානයේ ආදිවාසී කලාකරුවන් සිතුවම් මිලියනයකට වඩා පින්තාරු කර ඇති අතර, බොහෝ මිනිස් රූප මලු, ටැසල් සහ හිස් ආවරණ වැනි උපාංගවලින් සරසා ඇත. මෙම කලා කෘති වසර 20,000 කට වඩා පැරණි ය. * ගැබර්න්මුන්ග් (ඕස්ට්‍රේලියාව) - [[උතුරු ප්‍රදේශය (ඕස්ට්‍රේලියාව)|උතුරු ප්‍රදේශයේ]] පිහිටි මෙම ගිරි සිතුවම් අඩවිය ඕස්ට්‍රේලියාවේ පැරණිතම කලා කෘති වන අතර, වසර 28,000 කට වඩා පැරණි ය. ආදිවාසී කලාකරුවන් මාළු, කිඹුලන්, මිනිසුන් සහ අධ්‍යාත්මික චරිත පින්තාරු කළ අතර, ඒවා බොහෝ දුරට අඩවියේ සිවිලිම්වල ඇත. <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Masters |first=Emma |date=4 October 2009 |title=Aboriginal rock art collection 'world's largest' |url=https://www.abc.net.au/news/2009-10-03/aboriginal-rock-art-collection-worlds-largest/1089356 |website=ABC News (Australian Broadcasting Corporation)}}</ref> <ref name="Jean">{{Cite journal|last=Michel Geneste|first=Jean|year=2010|title=Earliest Evidence for Ground-Edge Axes: 35,400±410 cal BP from Jawoyn Country, Arnhem Land|journal=Australian Archaeology|volume=71|issue=December|pages=66–69|doi=10.1080/03122417.2010.11689385|hdl-access=free}}</ref> මෙම ස්ථානයට ක්‍රි.ව. 1433 &#x2013; 1631 සහ ක්‍රි.ව. 1658 &#x2013; 1952 අතර කාල නිර්ණය කරන ලද රේඩියෝ කාබන් ( 95% CI ක්‍රමාංකනය කර ඇත) මෑත කාලීන සිතුවම් පැනල් ද ඇතුළත් වේ, ගුහාව තවමත් ජීවමාන මතකයේ රැඳී ඇති බවට වාර්තා වලට අනුකූල වේ. * සිඩ්නි ශිලා කැටයම් (ඕස්ට්‍රේලියාව) - වසර 5,000 සිට 7,000 දක්වා පැරණි ආදිවාසී පාෂාණ කලා කෘති 1,500 ක් පමණ අඩංගු වේ. <ref name="abhe">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Aboriginal heritage |url=http://www.nationalparks.nsw.gov.au/things-to-do/walking-tracks/aboriginal-heritage-walk |access-date=7 May 2011 |website=Office of Environment and Heritage |publisher=[[Government of New South Wales]]}}</ref> gnos722baes6ijyuhanfma2p8dlv4tq 792888 792887 2026-06-05T12:38:13Z Yasasuru 23090 /* Upper Paleolithic */ 792888 wikitext text/x-wiki [[ගොනුව:F07_0054.Ma.JPG|දකුණ|thumb|300x300පික්|''[[කෘමි දෂ්ටනයක් ලෙවකන බයිසන්]]'' ; ක්‍රි.පූ. 15,000-13,000; අඟකින් තනා ඇත ; ජාතික ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරය ( ලෙස් අයිසීස්-ඩි-ටයාක්-සිරුයිල්, ප්‍රංශය)]] මෙය '''[[ශිලා යුගය|ශිලා යුගයේ]] කලාව පිළිබඳ විස්තරාත්මක ලැයිස්තුවකි''', එය ගල් මෙවලම් බහුලව භාවිතා වීමෙන් සංලක්ෂිත [[ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගය|ප්‍රාග් ඓතිහාසික]] යුගයයි. මෙම ලිපියේ, සොයාගත් කලා කෘති විශාල සංඛ්‍යාව අනුව සැලකීමේ දී, මෙහි ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලාව ලෙස හඳුන්වන දේ නිර්මාණය කළ චිත්‍ර ශිල්පීන්, මූර්ති ශිල්පීන් සහ අනෙකුත් කලාකරුවන්ගේ කෘතිවල ඉතා අසම්පූර්ණ ලැයිස්තුවක් අඩංගු වේ. සම්පූර්ණ ලැයිස්තු සඳහා ඉහළ පැලියොලිතික කලාව, මධ්‍යම පැලියොලිතික කලාව සහ ප්‍රවර්ගය:ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලාව සහ එහි බොහෝ උප කාණ්ඩ බලන්න. == ඉහළ පැලියොලිතික == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{ප්‍රධාන ලිපිය|ඉහළ පැලියොලිතික කලාව}} === ඕරිග්නේෂියානු === [[ගොනුව:Loewenmensch1.jpg|thumb|හොලන්ස්ටයින්-ස්ටැඩෙල් හිදී සොයා ගන්නා ලද, වසර 40,000-35,000 පමණ පැරණි ලොවෙන්මෙන්ෂ් ප්‍රතිමාව, දැන් උල්ම් කෞතුකාගාරයේ ඇත.]] පැරණිතම අවිවාදිත රූපක කලාව ඕරිග්නේෂියානුවන් සමඟ දක්නට ලැබේ, එය වසර 40,000 කට පමණ පෙර, යුරෝපයේ ක්‍රෝ-මැග්නොන් කලාකරුවන්ගේ මුල්ම පැවැත්ම සමඟ සම්බන්ධ වේ. වසර 40,000 කට පෙර කාලයක නිර්මාණය වූයේ යැයි ඇස්තමේන්තු සහිත රූප වන්නේ ඊනියා ''සිංහ මිනිසා'' සහ ''[[හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස්|හොලේ ෆෙල්ස් හි වීනස් ය]]'', දෙකම ස්වාබියන් ජුරා හි දකුණු ජර්මනියේ ගුහාවලින් හමු විය. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර පැරණි, ''ලොවෙන්මෙන්ෂ්'' නොහොත් සිංහ මිනිසා, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි හොලෙන්ස්ටයින්-ස්ටැඩෙල් හි තිබී සොයා ගන්නා ලද [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] ප්‍රතිමාවකි . මෙම ප්‍රතිමාව [[සිංහයා|සිංහ]] හිසක් සහිත මිනිස් සිරුරක් නියෝජනය කරයි. එය ලොව පැරණිතම සත්ත්වරූපී ප්‍රතිමාව වන අතර රූපමය කලාව පිළිබඳ පැරණිතම උදාහරණවලින් එකකි. <ref>{{Cite journal|last=Kind|first=C.-J.|last2=Ebinger-Rist|first2=N.|last3=Wolf|first3=S.|last4=Beutelspacher|first4=T.|last5=Wehrberger|first5=K.|date=2014|title=The Smile of the Lion Man. Recent Excavations in Stadel Cave (Baden-Württemberg, south-western Germany) and the Restoration of the Famous Upper Palaeolithic Figurine|url=http://www.quartaer.eu/pdfs/2014/2014_07_kind.pdf|url-status=dead|journal=Quartär|volume=61|pages=129–145|archive-url=https://web.archive.org/web/20170822143451/http://www.quartaer.eu/pdfs/2014/2014_07_kind.pdf|archive-date=2017-08-22|access-date=2021-04-25}}</ref> මෙම ප්‍රතිමාව දැන් ජර්මනියේ උල්ම් හි උල්ම් කෞතුකාගාරයේ ඇත. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර පැරණි [[ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමුවූ වන්දනාකරු|ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමුවූ වන්දනාකරුගේ රුව]] නම් මෙම කැටයම් කොටස, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමු වූ මිනිස් රූපයක කැටයමක් සහිත [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] කොටසකි. රූපයේ ඉරියව්ව සාමාන්‍යයෙන් නමස්කාර කරන ඉරියව්වක් ලෙස අර්ථකථනය කරනු ලැබේ, එම නිසා ජර්මානු භාෂාවෙන් මෙම රූපය "වන්දනාකරු" ලෙස හැඳින්වේ. එය දැන් ජර්මනියේ ස්ටුට්ගාර්ට් හි වර්ටම්බර්ග් හි ලැන්ඩෙස්මුසියම් හි ඇත. * වසර 40,000 ත් 29,000 ත් අතර පැරණි වොගල්හර්ඩ් ප්‍රතිමා, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි වොගල්හර්ඩ් ගුහාවෙන් හමු වූ [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] ප්‍රතිමා වේ. මෙම ප්‍රතිමා බොහෝ දුරට [[සිංහයා|සිංහයන්]], [[මැමත් අලි|මැමතුන්]], [[අශ්වයා|අශ්වයන්]] වැනි සතුන් නියෝජනය කරයි . ටුබින්ගන් විශ්ව විද්‍යාලයේ (MUT) කෞතුකාගාරයේ මෙහි මුල් ප්‍රතිමා 20 ක් පමණ නැරඹිය හැකිය. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර කාලයකට පෙර කාල නිර්ණය කරන ලද [[හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස්]], [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළවලින්]] සාදන ලද කුඩා වීනස් ප්‍රතිමාවකි . මෙම ප්‍රතිමාව ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි හෝලේ ෆෙල්ස් හිදී හමු විය. හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස් යනු මිනිසෙකුගේ පැරණිතම අවිවාදිත නිරූපණයයි. එය දැන් ජර්මනියේ බ්ලූබියුරන්හි බ්ලූබියුරන්හි ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරයේ ඇත. [[ගොනුව:Rhinos_Chauvet_Cave.jpg|thumb|වසර 30,000 සිට 32,000 දක්වා කාලයකට පෙර චෞවෙට් ගුහාවේ රයිනෝසිරස් කණ්ඩායමක කලාත්මක නිරූපණයක් සිදු කරන ලදී.]] [[ගොනුව:Chauvethorses.jpg|thumb|කලාකරුවා වල් අශ්වයන් කණ්ඩායමක් නිරූපණය කරයි (ප්‍රංශයේ චෞවෙට් ගුහාවෙන්, ආසන්න වශයෙන් අවුරුදු 31,000ක් පැරණි)]] [[ගොනුව:Cave_of_Altamira_and_Paleolithic_Cave_Art_of_Northern_Spain-110113.jpg|thumb|උතුරු ස්පාඤ්ඤයේ අල්ටමිරා ගුහාව සහ පැලියොලිතික් ගුහා චිත්‍ර]] * [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා කලාව]] ** ලා පැසිගා ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) - ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයේ නිර්මාණය කරන ලද කලාගාරයක් වන මෙහි කලා සිතුවම් අවම වශයෙන් මීටර් 120 ක් දිගට දිව යයි. මතභේදාත්මක ලෙස වසර 64,800 කට වඩා පැරණි ඉණිමඟක හැඩැති වියුක්ත චිත්‍ර අඩංගු වේ ( මවුස්ටේරියන් ). ** අල්ටමිරා ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) - 1879 දී පළමු ප්‍රාග් ඓතිහාසික සිතුවම් සහ චිත්‍ර මෙම ගුහාවෙන් සොයා ගන්නා ලද අතර, එය ඉක්මනින්ම ඒවායේ වර්ණ ගැඹුර සහ සතුන්, අත් සහ වියුක්ත හැඩතල නිරූපණය කිරීම සඳහා ප්‍රසිද්ධ විය. ** චෞවෙට් ගුහාව (ප්‍රංශය) - දන්නා පැරණිතම ගුහා සිතුවම් කිහිපයක් වන අතර එය වඩාත් වැදගත් ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලා ස්ථාන අතර වේ. ** කොලිබෝයියා ගුහාව ( [[රුමේනියාව]] ) මධ්‍යම යුරෝපයේ පැරණිතම ගුහා සිතුවම් අඩංගු වන අතර, එහි රේඩියෝ කාබන් දින නියම කර ඇත්තේ 32,000 සහ 35,000 BP ලෙසයි. ** ස්පාඤ්ඤයේ මොන්ටේ කැස්ටිලෝ ගුහාවලින් එකක් වන එල් කැස්ටිලෝ ගුහාවේ - රතු ඕචර් තීන්ත වලින් සැරසිලි අඩංගු වන අතර එය වසර 37,000 කට පෙර අත් ස්ටෙන්සිල් ආකාරයෙන් බිත්ති මත ගසාගෙන ගොස් ඇති අතර තිත් පින්තාරු කර ඇත. එක් දුර්වල රතු තිතක් වසර 40,800 කට පෙර සිට පැවත එන අතර එය ලෝකයේ පැරණිතම දින නියම කරන ලද [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා සැරසිලි]] බවට පත්වේ. <ref>{{Cite journal|last=Pike|first=A. W. G.|year=2012|title=U-Series Dating of Paleolithic Art in 11 Caves in Spain|journal=Science|volume=336|issue=6087|pages=1409–1413|bibcode=2012Sci...336.1409P|doi=10.1126/science.1219957|pmid=22700921}}</ref> <ref name="Clottes214">{{උපන්‍යාස පොත |last=Clottes |first=Jean |author-link=Jean Clottes |title=Chauvet Cave: The Art of Earliest Times |publisher=University of Utah Press |others=Paul G. Bahn (translator) |year=2003 |isbn=0-87480-758-1}} Translation of ''La Grotte Chauvet, l'art des origins'', Éditions du Seuil, 2001, p. 214.</ref> <ref name="bbc_reddot">{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Amos |first=Jonathan |date=June 14, 2012 |title=Red dot becomes 'oldest cave art' |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18449711 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20130113233037/http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18449711 |archive-date=13 January 2013 |access-date=15 June 2012 |website=BBC News |quote=One motif – a faint red dot – is said to be more than 40,000 years old.}}</ref> ** ලැස්කෝ ගුහා (ප්‍රංශය) - මුල් කාලීන චිත්‍ර ශිල්පීන්ගේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ කලා කෘති කිහිපයක් අඩංගු වන අතර ඒවායින් බොහොමයක් විශාල සතුන් නිරූපණය කරයි. ** භිම්බෙට්කා පාෂාණ නිවාස (ඉන්දියාව) - වසර 30,000 කට පෙර කලාවෙන් සරසා ඇති මෙම නිවාස, ඉන්දියානු උප මහාද්වීපයේ කලාකරුවන් තම කෘති ප්‍රදර්ශනය කළ බවට පැරණිතම සාක්ෂි අඩංගු වේ. [[ප්‍රවර්ගය:ශිලා යුගය]] === ග්‍රවේටියානු === ග්‍රවේටියානු යුගය අවසාන ග්ලැසියර උපරිමය වන 33 &#x2013; 21 [[වර්ෂය|kya]] පමණ දක්වා විහිදේ. සොලියුට්‍රියන් යුගය (22 &#x2013; 17 kya පමණ) ග්‍රවේටියානු යුගයේ අවසාන අදියර ලෙස ඇතුළත් කළ හැකිය, නැතහොත් ඇතුළත් නොකළ හැකිය. * ග්‍රවේටියානු කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා <ref>{{උපන්‍යාස පොත |last=Insoll |first=Timothy |url=https://books.google.com/books?id=TdKdDgAAQBAJ |title=The Oxford Handbook of Prehistoric Figurines |date=2017 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780199675616 |location=Oxford |language=en}}</ref> ගණනාවක් සොයාගෙන ඇත, ඒවා අතර: [[ඩොල්නී ව්‍යෙස්ටොන්‍යිට්සේ හි වීනස්|ඩොල්නි වෙස්ටොනීස් හි වීනස්]], [[බ්‍රසෙම්පොයි හි වීනස්]], [[ලෝසල් හි වීනස්]], [[ලෙස්පියුජ් හි වීනස්]], මොරවානි හි වීනස්, ගැල්ගන්බර්ග් හි වීනස්, [[පෙට්ශර්කෝවිට්සේ හි වීනස්]], [[සවිඥානෝ හි වීනස්]], [[විලන්ඩෝර්ෆ් හි වීනස්]] යන ප්‍රතිමා වේ. * කොස්කර් ගුහාව (ප්‍රංශය) - වසර 27,000 කට පෙර [[ගුහා සිතුවම්|අත් ස්ටෙන්සිල් සහ]] බයිසන්, අයිබෙක්ස්, අශ්වයන්, සීල් සහ ඕක්ස් සහ [[ලොඩි|ජෙලිෆිෂ්]] වැනි සත්ත්වයින් නිරූපණය කරන වසර 19,000 ක් පැරණි සත්ත්ව චිත්‍ර මෙම ගැලරියේ දක්නට ලැබේ. * ප්‍රංශයේ ගාර්ගාස් ගුහාවල සෘණ අත් ස්ටෙන්සිල් රාශියක් ඇති අතර සමහර අත්වල ඇඟිලි එකක් හෝ කිහිපයක් නොමැති බැව් දක්නට ලැබේ. === එපිග්‍රවේටියානු, මැග්ඩලීනියානු === [[ගොනුව:Lascaux_painting.jpg|thumb|ප්‍රංශයේ ලැස්කෝ ගුහාවෙන් හමුවූ වසර 16,000ක් පැරණි චිත්‍ර]] [[ගොනුව:Magdalenian_horse.jpg|thumb|299x299පික්|මැග්ඩලීනියානු අශ්වයා, ක්‍රි.පූ. 15,000 පමණ, ජාතික පුරාවිද්‍යා කෞතුකාගාරය, ප්‍රංශය]] * [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා කලාව]] ** චුෆින් ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) – රතු මුවන්, එළුවන් සහ ගවයන් ක්‍රමානුකූලව නිරූපණය කරන කැටයම්, රූප සහ කලා කෘති සහිත කුඩා ගුහාව. ** කෝවා නිම්නය (පෘතුගාලය) - කලාකරුවන් වසර 22,000 සිට 10,000 දක්වා කාලයකට පෙර නිම කරන ලද එළිමහන් කලා කෘතිවල අශ්වයන් සහ අනෙකුත් සත්ව, මානව සහ වියුක්ත රූපවල චිත්‍ර දහස් ගණනක් කැටයම් කළහ. ** නිරිතදිග ප්‍රංශයේ පිහිටි ෆොන්ට්-ඩි-ගෝම් හි වසර 17,000 කට පෙර වැඩ කළ කලාකරුවන්ගේ බහු වර්ණ සිතුවම් සහ කැටයම් 200 කට අධික ප්‍රමාණයක් අඩංගු වේ. ගුහාවේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ සිතුවම බයිසන් පස් දෙනෙකුගේ කැටයමක් වන අතර, වෘකයන් ඇතුළු තවත් බොහෝ සතුන්ගේ නිරූපණයන් මෙහි දැක්වේ. ** දකුණු [[යූරල් කඳුවැටිය/tmp|යූරල් කඳුකරයේ]] (රුසියාවේ) කපෝවා ගුහාව - වර්තමානයේ ඒකවර්ණ ඕකර් පාෂාණ සිතුවම් 173 ක් සහ අඟුරු චිත්‍ර හෝ ඒවායේ සලකුණු ලේඛනගත කර ඇති අතර, [[ප්ලෛස්ටොසීන අවධිය|ප්ලයිස්ටොසීන]] සතුන් සහ වියුක්ත ජ්‍යාමිතික මෝස්තර ඉදිරිපත් කරයි. ඒවා වසර 18,000 - 16,000 ක් පමණ පැරණි වන අතර, පසුකාලීන සොලුට්‍රියන් සිට මැද මැග්ඩලීනියානු දක්වා කාලයට අයත් යැයි විශ්වාස කෙරේ. ** ලා මාර්චේ (ප්‍රංශය) - ශෛලිය නිසා මෙහි ගුහා සිතුවම්වල නීත්‍යානුකූලභාවය මතභේදයට තුඩු දී තිබේ. ** රොක්-ඕක්ස්-සෝර්සියර්ස් (ප්‍රංශය) - වසර 14,000ක් පැරණි සහන බිත්ති කැටයම් සඳහා ප්‍රසිද්ධ පාෂාණ වාසස්ථානයකි . * ප්‍රංශයේ ටර්සාක් අසල පිහිටි උඩින් එල්ලෙන කඳු බෑවුමක් වන අබ්‍රි ඩි ලා මැඩලීන් වෙතින් ලබාගත්, පහත් සහන අශ්වයෙකු සහිත සිදුරු සහිත යෂ්ටිය [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ගබඩා කර ඇත. * '''15 kya''' ''[[කෘමි දෂ්ටනයක් ලෙවකන බයිසන්]]'', ආසන්න වශයෙන් වසර 15,000ක් පැරණි කැටයම් කර කැටයම් කරන ලද පිනිමුව අං වලින් සාදන ලද හෙල්ල විසිකරන උපාංගයක කැබැල්ලක් වන මෙම කෘතිය, දැන් වඳ වී ගොස් ඇති ස්ටෙප් වයිසන්ට් බයිසන් විශේෂයේ සාමාජිකයෙකු නිරූපණය කරයි. කලාකරුවා බයිසන්ගේ හිස දකුණු පැත්තට හැරී කෘමියෙකු දෂ්ට කළාක් මෙන් ලෙවකන ආකාරය කැටයම් කළේය. <ref>[http://musee-prehistoire-eyzies.fr/en/collection/tid-4/cid-5/collection-bison-se-lechant, "Collections", National Museum of Prehistory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150430045958/http://musee-prehistoire-eyzies.fr/en/collection/tid-4/cid-5/collection-bison-se-lechant%2C|date=2015-04-30}} in Les Eyzies-de-Tayac-Sireuil (in French)</ref> එය හමු වූ ස්ථානයට නුදුරින් ලෙස් අයිසීස්-ඩි-ටයාක්-සිරුයිල් හි ජාතික ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කර ඇත. * මොන්ටස්ට්‍රක් විසින් අලංකාර කරන ලද ගල, හුණුගල් කැබැල්ලක සීරීම් හෝ කැටයම් කරන ලද මිනිස් රූපයක් - එය කාන්තා රූපයක් ලෙස පෙනේ - ලාම්පුවක් ලෙස භාවිතා වන්නට ඇත. ප්‍රංශයේ ටාර්න් හි පෙන් හි කෝර්බෙට් ගුහාවෙන් හමු විය. එය දැන් ලන්ඩනයේ බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ ඇත. * '''13 kya''' ''පිහිනන පිනිමුවා'', මැමත් කෙනෙකුගේ දළයකින් අලංකාර ලෙස කැටයම් කරන ලද පිහිනන පිනිමුවන් දෙදෙනෙකුගේ කැටයමකි. ටාර්න්-එට්-ගරොන් හි බෲනික්වෙල් හි මොන්ටස්ට්‍රක් ලෙන්වලින් හමු විය. මෙම මූර්තිය දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ඇත. * රොබින් හුඩ් ගුහා අශ්වයා (පෙර ඕකර් ''අශ්වයා'' ලෙස හැඳින්විණි). කලාකරුවා [[අශ්වයා|අශ්වයෙකුගේ]] හිසක් කැටයම් කළ මෙම ඉළ ඇට කැබැල්ල එංගලන්තයේ ඩර්බිෂයර් හි ක්‍රෙස්වෙල් ක්‍රැග්ස් හි රොබින් හුඩ් ගුහාවෙන් සොයා ගන්නා ලදී. එය බ්‍රිතාන්‍යයේ මෙතෙක් හමු වූ එකම සත්ව ආශ්‍රිත ඉහළ පැලියොලිතික් අතේ ගෙන යා හැකි කලා කෘතියයි . <ref name="British Museum">{{උපන්‍යාස වෙබ් |year=2011 |title=Horse engraving on bone |url=https://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/pe_prb/h/horse_engraving_on_bone.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022144311/http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/pe_prb/h/horse_engraving_on_bone.aspx |archive-date=22 October 2012 |website=British Museum}}</ref> <ref name="MuseumSieveking1987">{{උපන්‍යාස පොත |last=British Museum |url=https://books.google.com/books?id=DtCfAAAAMAAJ&pg=PA112 |title=A catalogue of palaeolithic art in the British Museum |last2=Ann Sieveking |publisher=Published for the Trustees of the British Museum by British Museum Publications |year=1987 |isbn=978-0-7141-1376-0 |pages=112– |access-date=14 October 2011}}</ref> ''රොබින් හුඩ් ගුහා අශ්වයා'' දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] තැන්පත් කර ඇත. * [[ගර්නර්ස්ඩෝර්ෆ් හි කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා|ගොනර්ස්ඩෝර්ෆ් හි වීනස් රූප]] * [[මාල්ටා හි කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා|මාල්ටා හි වීනස් රූප]], [[බුර්යේට් හි වීනස්]] * ලොම් සහිත රයිනෝසිරස් ඉළ ඇටයක මිනිස් රූප කැටයම සඳහා පින්හෝල් ගුහා මිනිසා යන පොදු නාමය භාවිතා වේ. මෙම කැබැල්ල එංගලන්තයේ ඩර්බිෂයර් හි ක්‍රෙස්වෙල් ක්‍රැග්ස් හි පින් හෝල් ගුහාවෙන් හමු වූ අතර එය දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ඇත. [[ගොනුව:Sleeping_Reindeer_-_horizontal.jpg|thumb|[[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] දැනට තැන්පත් කර ඇති, වසර 13,000ක් පැරණි මැමත්-ඇත් දළ කැටයමක් වන ''පිහිනන පිනිමුවන්'', දකුණු පසින් ගැහැණු සතෙකු සහ වම් පසින් පිරිමි සතෙකු නිරූපණය කරයි.]] === ඕස්ට්‍රලේසියාව === [[ගොනුව:Bradshaw_rock_paintings.jpg|thumb|ඕස්ට්‍රේලියාවේ මෙම ග්වියොන් ග්වියොන් ගිරි සිතුවමේ දී කලාකරුවා විවිධ ඉරියව්වලින් හෝ ක්‍රියාවන්ගෙන් යුත් විසිතුරු කළ ඇඳුම් ආයිත්තම් සහිත මානව රූප නිරූපණය කරයි.]] <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{ප්‍රධාන ලිපිය|ස්වදේශීය ඕස්ට්‍රේලියානු කලාව}} ඕස්ට්‍රේලියාවේ පැරණිතම ස්ථිරවම දින නියම කරන ලද පාෂාණ කලා සිතුවම වන්නේ [[උතුරු ප්‍රදේශය (ඕස්ට්‍රේලියාව)|උතුරු ප්‍රදේශයේ]] නිරිතදිග ආර්න්හෙම් ලෑන්ඩ් හි නවර්ලා ගැබර්න්මෑන්ග් ශිලා වාසස්ථානයේ කැණීමේදී හමු වූ පාෂාණ කැබැල්ලක අඟුරු සිතුවමකි. වසර 28,000 ක් පැරණි, එය තහවුරු කරන ලද දිනයක් සහිත පෘථිවියේ පැරණිතම පාෂාණ කලා කෘතියකි. * ග්වියොන් ග්වියොන් ගිරි සිතුවම් (ඕස්ට්‍රේලියාව) - කිම්බර්ලි හි මෙම ස්ථානයේ ආදිවාසී කලාකරුවන් සිතුවම් මිලියනයකට වඩා පින්තාරු කර ඇති අතර, බොහෝ මිනිස් රූප මලු, ටැසල් සහ හිස් ආවරණ වැනි උපාංගවලින් සරසා ඇත. මෙම කලා කෘති වසර 20,000 කට වඩා පැරණි ය. * ගැබර්න්මුන්ග් (ඕස්ට්‍රේලියාව) - [[උතුරු ප්‍රදේශය (ඕස්ට්‍රේලියාව)|උතුරු ප්‍රදේශයේ]] පිහිටි මෙම ගිරි සිතුවම් අඩවිය ඕස්ට්‍රේලියාවේ පැරණිතම කලා කෘති වන අතර, වසර 28,000 කට වඩා පැරණි ය. ආදිවාසී කලාකරුවන් මාළු, කිඹුලන්, මිනිසුන් සහ අධ්‍යාත්මික චරිත පින්තාරු කළ අතර, ඒවා බොහෝ දුරට අඩවියේ සිවිලිම්වල ඇත. <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Masters |first=Emma |date=4 October 2009 |title=Aboriginal rock art collection 'world's largest' |url=https://www.abc.net.au/news/2009-10-03/aboriginal-rock-art-collection-worlds-largest/1089356 |website=ABC News (Australian Broadcasting Corporation)}}</ref> <ref name="Jean">{{Cite journal|last=Michel Geneste|first=Jean|year=2010|title=Earliest Evidence for Ground-Edge Axes: 35,400±410 cal BP from Jawoyn Country, Arnhem Land|journal=Australian Archaeology|volume=71|issue=December|pages=66–69|doi=10.1080/03122417.2010.11689385|hdl-access=free}}</ref> මෙම ස්ථානයට ක්‍රි.ව. 1433 &#x2013; 1631 සහ ක්‍රි.ව. 1658 &#x2013; 1952 අතර කාල නිර්ණය කරන ලද රේඩියෝ කාබන් ( 95% CI ක්‍රමාංකනය කර ඇත) මෑත කාලීන සිතුවම් පැනල් ද ඇතුළත් වේ, ගුහාව තවමත් ජීවමාන මතකයේ රැඳී ඇති බවට වාර්තා වලට අනුකූල වේ. * සිඩ්නි ශිලා කැටයම් (ඕස්ට්‍රේලියාව) - වසර 5,000 සිට 7,000 දක්වා පැරණි ආදිවාසී පාෂාණ කලා කෘති 1,500 ක් පමණ අඩංගු වේ. <ref name="abhe">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Aboriginal heritage |url=http://www.nationalparks.nsw.gov.au/things-to-do/walking-tracks/aboriginal-heritage-walk |access-date=7 May 2011 |website=Office of Environment and Heritage |publisher=[[Government of New South Wales]]}}</ref> gwuyox845314ks92eaoitqqs8xgkt8n 792889 792888 2026-06-05T12:50:53Z Yasasuru 23090 Created by translating the section "Mesolithic" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1352504401|List of Stone Age art]]" 792889 wikitext text/x-wiki [[ගොනුව:F07_0054.Ma.JPG|දකුණ|thumb|300x300පික්|''[[කෘමි දෂ්ටනයක් ලෙවකන බයිසන්]]'' ; ක්‍රි.පූ. 15,000-13,000; අඟකින් තනා ඇත ; ජාතික ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරය ( ලෙස් අයිසීස්-ඩි-ටයාක්-සිරුයිල්, ප්‍රංශය)]] මෙය '''[[ශිලා යුගය|ශිලා යුගයේ]] කලාව පිළිබඳ විස්තරාත්මක ලැයිස්තුවකි''', එය ගල් මෙවලම් බහුලව භාවිතා වීමෙන් සංලක්ෂිත [[ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගය|ප්‍රාග් ඓතිහාසික]] යුගයයි. මෙම ලිපියේ, සොයාගත් කලා කෘති විශාල සංඛ්‍යාව අනුව සැලකීමේ දී, මෙහි ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලාව ලෙස හඳුන්වන දේ නිර්මාණය කළ චිත්‍ර ශිල්පීන්, මූර්ති ශිල්පීන් සහ අනෙකුත් කලාකරුවන්ගේ කෘතිවල ඉතා අසම්පූර්ණ ලැයිස්තුවක් අඩංගු වේ. සම්පූර්ණ ලැයිස්තු සඳහා ඉහළ පැලියොලිතික කලාව, මධ්‍යම පැලියොලිතික කලාව සහ ප්‍රවර්ගය:ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලාව සහ එහි බොහෝ උප කාණ්ඩ බලන්න. == ඉහළ පැලියොලිතික == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{ප්‍රධාන ලිපිය|ඉහළ පැලියොලිතික කලාව}} === ඕරිග්නේෂියානු === [[ගොනුව:Loewenmensch1.jpg|thumb|හොලන්ස්ටයින්-ස්ටැඩෙල් හිදී සොයා ගන්නා ලද, වසර 40,000-35,000 පමණ පැරණි ලොවෙන්මෙන්ෂ් ප්‍රතිමාව, දැන් උල්ම් කෞතුකාගාරයේ ඇත.]] පැරණිතම අවිවාදිත රූපක කලාව ඕරිග්නේෂියානුවන් සමඟ දක්නට ලැබේ, එය වසර 40,000 කට පමණ පෙර, යුරෝපයේ ක්‍රෝ-මැග්නොන් කලාකරුවන්ගේ මුල්ම පැවැත්ම සමඟ සම්බන්ධ වේ. වසර 40,000 කට පෙර කාලයක නිර්මාණය වූයේ යැයි ඇස්තමේන්තු සහිත රූප වන්නේ ඊනියා ''සිංහ මිනිසා'' සහ ''[[හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස්|හොලේ ෆෙල්ස් හි වීනස් ය]]'', දෙකම ස්වාබියන් ජුරා හි දකුණු ජර්මනියේ ගුහාවලින් හමු විය. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර පැරණි, ''ලොවෙන්මෙන්ෂ්'' නොහොත් සිංහ මිනිසා, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි හොලෙන්ස්ටයින්-ස්ටැඩෙල් හි තිබී සොයා ගන්නා ලද [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] ප්‍රතිමාවකි . මෙම ප්‍රතිමාව [[සිංහයා|සිංහ]] හිසක් සහිත මිනිස් සිරුරක් නියෝජනය කරයි. එය ලොව පැරණිතම සත්ත්වරූපී ප්‍රතිමාව වන අතර රූපමය කලාව පිළිබඳ පැරණිතම උදාහරණවලින් එකකි. <ref>{{Cite journal|last=Kind|first=C.-J.|last2=Ebinger-Rist|first2=N.|last3=Wolf|first3=S.|last4=Beutelspacher|first4=T.|last5=Wehrberger|first5=K.|date=2014|title=The Smile of the Lion Man. Recent Excavations in Stadel Cave (Baden-Württemberg, south-western Germany) and the Restoration of the Famous Upper Palaeolithic Figurine|url=http://www.quartaer.eu/pdfs/2014/2014_07_kind.pdf|url-status=dead|journal=Quartär|volume=61|pages=129–145|archive-url=https://web.archive.org/web/20170822143451/http://www.quartaer.eu/pdfs/2014/2014_07_kind.pdf|archive-date=2017-08-22|access-date=2021-04-25}}</ref> මෙම ප්‍රතිමාව දැන් ජර්මනියේ උල්ම් හි උල්ම් කෞතුකාගාරයේ ඇත. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර පැරණි [[ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමුවූ වන්දනාකරු|ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමුවූ වන්දනාකරුගේ රුව]] නම් මෙම කැටයම් කොටස, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමු වූ මිනිස් රූපයක කැටයමක් සහිත [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] කොටසකි. රූපයේ ඉරියව්ව සාමාන්‍යයෙන් නමස්කාර කරන ඉරියව්වක් ලෙස අර්ථකථනය කරනු ලැබේ, එම නිසා ජර්මානු භාෂාවෙන් මෙම රූපය "වන්දනාකරු" ලෙස හැඳින්වේ. එය දැන් ජර්මනියේ ස්ටුට්ගාර්ට් හි වර්ටම්බර්ග් හි ලැන්ඩෙස්මුසියම් හි ඇත. * වසර 40,000 ත් 29,000 ත් අතර පැරණි වොගල්හර්ඩ් ප්‍රතිමා, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි වොගල්හර්ඩ් ගුහාවෙන් හමු වූ [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] ප්‍රතිමා වේ. මෙම ප්‍රතිමා බොහෝ දුරට [[සිංහයා|සිංහයන්]], [[මැමත් අලි|මැමතුන්]], [[අශ්වයා|අශ්වයන්]] වැනි සතුන් නියෝජනය කරයි . ටුබින්ගන් විශ්ව විද්‍යාලයේ (MUT) කෞතුකාගාරයේ මෙහි මුල් ප්‍රතිමා 20 ක් පමණ නැරඹිය හැකිය. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර කාලයකට පෙර කාල නිර්ණය කරන ලද [[හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස්]], [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළවලින්]] සාදන ලද කුඩා වීනස් ප්‍රතිමාවකි . මෙම ප්‍රතිමාව ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි හෝලේ ෆෙල්ස් හිදී හමු විය. හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස් යනු මිනිසෙකුගේ පැරණිතම අවිවාදිත නිරූපණයයි. එය දැන් ජර්මනියේ බ්ලූබියුරන්හි බ්ලූබියුරන්හි ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරයේ ඇත. [[ගොනුව:Rhinos_Chauvet_Cave.jpg|thumb|වසර 30,000 සිට 32,000 දක්වා කාලයකට පෙර චෞවෙට් ගුහාවේ රයිනෝසිරස් කණ්ඩායමක කලාත්මක නිරූපණයක් සිදු කරන ලදී.]] [[ගොනුව:Chauvethorses.jpg|thumb|කලාකරුවා වල් අශ්වයන් කණ්ඩායමක් නිරූපණය කරයි (ප්‍රංශයේ චෞවෙට් ගුහාවෙන්, ආසන්න වශයෙන් අවුරුදු 31,000ක් පැරණි)]] [[ගොනුව:Cave_of_Altamira_and_Paleolithic_Cave_Art_of_Northern_Spain-110113.jpg|thumb|උතුරු ස්පාඤ්ඤයේ අල්ටමිරා ගුහාව සහ පැලියොලිතික් ගුහා චිත්‍ර]] * [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා කලාව]] ** ලා පැසිගා ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) - ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයේ නිර්මාණය කරන ලද කලාගාරයක් වන මෙහි කලා සිතුවම් අවම වශයෙන් මීටර් 120 ක් දිගට දිව යයි. මතභේදාත්මක ලෙස වසර 64,800 කට වඩා පැරණි ඉණිමඟක හැඩැති වියුක්ත චිත්‍ර අඩංගු වේ ( මවුස්ටේරියන් ). ** අල්ටමිරා ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) - 1879 දී පළමු ප්‍රාග් ඓතිහාසික සිතුවම් සහ චිත්‍ර මෙම ගුහාවෙන් සොයා ගන්නා ලද අතර, එය ඉක්මනින්ම ඒවායේ වර්ණ ගැඹුර සහ සතුන්, අත් සහ වියුක්ත හැඩතල නිරූපණය කිරීම සඳහා ප්‍රසිද්ධ විය. ** චෞවෙට් ගුහාව (ප්‍රංශය) - දන්නා පැරණිතම ගුහා සිතුවම් කිහිපයක් වන අතර එය වඩාත් වැදගත් ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලා ස්ථාන අතර වේ. ** කොලිබෝයියා ගුහාව ( [[රුමේනියාව]] ) මධ්‍යම යුරෝපයේ පැරණිතම ගුහා සිතුවම් අඩංගු වන අතර, එහි රේඩියෝ කාබන් දින නියම කර ඇත්තේ 32,000 සහ 35,000 BP ලෙසයි. ** ස්පාඤ්ඤයේ මොන්ටේ කැස්ටිලෝ ගුහාවලින් එකක් වන එල් කැස්ටිලෝ ගුහාවේ - රතු ඕචර් තීන්ත වලින් සැරසිලි අඩංගු වන අතර එය වසර 37,000 කට පෙර අත් ස්ටෙන්සිල් ආකාරයෙන් බිත්ති මත ගසාගෙන ගොස් ඇති අතර තිත් පින්තාරු කර ඇත. එක් දුර්වල රතු තිතක් වසර 40,800 කට පෙර සිට පැවත එන අතර එය ලෝකයේ පැරණිතම දින නියම කරන ලද [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා සැරසිලි]] බවට පත්වේ. <ref>{{Cite journal|last=Pike|first=A. W. G.|year=2012|title=U-Series Dating of Paleolithic Art in 11 Caves in Spain|journal=Science|volume=336|issue=6087|pages=1409–1413|bibcode=2012Sci...336.1409P|doi=10.1126/science.1219957|pmid=22700921}}</ref> <ref name="Clottes214">{{උපන්‍යාස පොත |last=Clottes |first=Jean |author-link=Jean Clottes |title=Chauvet Cave: The Art of Earliest Times |publisher=University of Utah Press |others=Paul G. Bahn (translator) |year=2003 |isbn=0-87480-758-1}} Translation of ''La Grotte Chauvet, l'art des origins'', Éditions du Seuil, 2001, p. 214.</ref> <ref name="bbc_reddot">{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Amos |first=Jonathan |date=June 14, 2012 |title=Red dot becomes 'oldest cave art' |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18449711 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20130113233037/http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18449711 |archive-date=13 January 2013 |access-date=15 June 2012 |website=BBC News |quote=One motif – a faint red dot – is said to be more than 40,000 years old.}}</ref> ** ලැස්කෝ ගුහා (ප්‍රංශය) - මුල් කාලීන චිත්‍ර ශිල්පීන්ගේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ කලා කෘති කිහිපයක් අඩංගු වන අතර ඒවායින් බොහොමයක් විශාල සතුන් නිරූපණය කරයි. ** භිම්බෙට්කා පාෂාණ නිවාස (ඉන්දියාව) - වසර 30,000 කට පෙර කලාවෙන් සරසා ඇති මෙම නිවාස, ඉන්දියානු උප මහාද්වීපයේ කලාකරුවන් තම කෘති ප්‍රදර්ශනය කළ බවට පැරණිතම සාක්ෂි අඩංගු වේ. [[ප්‍රවර්ගය:ශිලා යුගය]] === ග්‍රවේටියානු === ග්‍රවේටියානු යුගය අවසාන ග්ලැසියර උපරිමය වන 33 &#x2013; 21 [[වර්ෂය|kya]] පමණ දක්වා විහිදේ. සොලියුට්‍රියන් යුගය (22 &#x2013; 17 kya පමණ) ග්‍රවේටියානු යුගයේ අවසාන අදියර ලෙස ඇතුළත් කළ හැකිය, නැතහොත් ඇතුළත් නොකළ හැකිය. * ග්‍රවේටියානු කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා <ref>{{උපන්‍යාස පොත |last=Insoll |first=Timothy |url=https://books.google.com/books?id=TdKdDgAAQBAJ |title=The Oxford Handbook of Prehistoric Figurines |date=2017 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780199675616 |location=Oxford |language=en}}</ref> ගණනාවක් සොයාගෙන ඇත, ඒවා අතර: [[ඩොල්නී ව්‍යෙස්ටොන්‍යිට්සේ හි වීනස්|ඩොල්නි වෙස්ටොනීස් හි වීනස්]], [[බ්‍රසෙම්පොයි හි වීනස්]], [[ලෝසල් හි වීනස්]], [[ලෙස්පියුජ් හි වීනස්]], මොරවානි හි වීනස්, ගැල්ගන්බර්ග් හි වීනස්, [[පෙට්ශර්කෝවිට්සේ හි වීනස්]], [[සවිඥානෝ හි වීනස්]], [[විලන්ඩෝර්ෆ් හි වීනස්]] යන ප්‍රතිමා වේ. * කොස්කර් ගුහාව (ප්‍රංශය) - වසර 27,000 කට පෙර [[ගුහා සිතුවම්|අත් ස්ටෙන්සිල් සහ]] බයිසන්, අයිබෙක්ස්, අශ්වයන්, සීල් සහ ඕක්ස් සහ [[ලොඩි|ජෙලිෆිෂ්]] වැනි සත්ත්වයින් නිරූපණය කරන වසර 19,000 ක් පැරණි සත්ත්ව චිත්‍ර මෙම ගැලරියේ දක්නට ලැබේ. * ප්‍රංශයේ ගාර්ගාස් ගුහාවල සෘණ අත් ස්ටෙන්සිල් රාශියක් ඇති අතර සමහර අත්වල ඇඟිලි එකක් හෝ කිහිපයක් නොමැති බැව් දක්නට ලැබේ. === එපිග්‍රවේටියානු, මැග්ඩලීනියානු === [[ගොනුව:Lascaux_painting.jpg|thumb|ප්‍රංශයේ ලැස්කෝ ගුහාවෙන් හමුවූ වසර 16,000ක් පැරණි චිත්‍ර]] [[ගොනුව:Magdalenian_horse.jpg|thumb|299x299පික්|මැග්ඩලීනියානු අශ්වයා, ක්‍රි.පූ. 15,000 පමණ, ජාතික පුරාවිද්‍යා කෞතුකාගාරය, ප්‍රංශය]] * [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා කලාව]] ** චුෆින් ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) – රතු මුවන්, එළුවන් සහ ගවයන් ක්‍රමානුකූලව නිරූපණය කරන කැටයම්, රූප සහ කලා කෘති සහිත කුඩා ගුහාව. ** කෝවා නිම්නය (පෘතුගාලය) - කලාකරුවන් වසර 22,000 සිට 10,000 දක්වා කාලයකට පෙර නිම කරන ලද එළිමහන් කලා කෘතිවල අශ්වයන් සහ අනෙකුත් සත්ව, මානව සහ වියුක්ත රූපවල චිත්‍ර දහස් ගණනක් කැටයම් කළහ. ** නිරිතදිග ප්‍රංශයේ පිහිටි ෆොන්ට්-ඩි-ගෝම් හි වසර 17,000 කට පෙර වැඩ කළ කලාකරුවන්ගේ බහු වර්ණ සිතුවම් සහ කැටයම් 200 කට අධික ප්‍රමාණයක් අඩංගු වේ. ගුහාවේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ සිතුවම බයිසන් පස් දෙනෙකුගේ කැටයමක් වන අතර, වෘකයන් ඇතුළු තවත් බොහෝ සතුන්ගේ නිරූපණයන් මෙහි දැක්වේ. ** දකුණු [[යූරල් කඳුවැටිය/tmp|යූරල් කඳුකරයේ]] (රුසියාවේ) කපෝවා ගුහාව - වර්තමානයේ ඒකවර්ණ ඕකර් පාෂාණ සිතුවම් 173 ක් සහ අඟුරු චිත්‍ර හෝ ඒවායේ සලකුණු ලේඛනගත කර ඇති අතර, [[ප්ලෛස්ටොසීන අවධිය|ප්ලයිස්ටොසීන]] සතුන් සහ වියුක්ත ජ්‍යාමිතික මෝස්තර ඉදිරිපත් කරයි. ඒවා වසර 18,000 - 16,000 ක් පමණ පැරණි වන අතර, පසුකාලීන සොලුට්‍රියන් සිට මැද මැග්ඩලීනියානු දක්වා කාලයට අයත් යැයි විශ්වාස කෙරේ. ** ලා මාර්චේ (ප්‍රංශය) - ශෛලිය නිසා මෙහි ගුහා සිතුවම්වල නීත්‍යානුකූලභාවය මතභේදයට තුඩු දී තිබේ. ** රොක්-ඕක්ස්-සෝර්සියර්ස් (ප්‍රංශය) - වසර 14,000ක් පැරණි සහන බිත්ති කැටයම් සඳහා ප්‍රසිද්ධ පාෂාණ වාසස්ථානයකි . * ප්‍රංශයේ ටර්සාක් අසල පිහිටි උඩින් එල්ලෙන කඳු බෑවුමක් වන අබ්‍රි ඩි ලා මැඩලීන් වෙතින් ලබාගත්, පහත් සහන අශ්වයෙකු සහිත සිදුරු සහිත යෂ්ටිය [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ගබඩා කර ඇත. * '''15 kya''' ''[[කෘමි දෂ්ටනයක් ලෙවකන බයිසන්]]'', ආසන්න වශයෙන් වසර 15,000ක් පැරණි කැටයම් කර කැටයම් කරන ලද පිනිමුව අං වලින් සාදන ලද හෙල්ල විසිකරන උපාංගයක කැබැල්ලක් වන මෙම කෘතිය, දැන් වඳ වී ගොස් ඇති ස්ටෙප් වයිසන්ට් බයිසන් විශේෂයේ සාමාජිකයෙකු නිරූපණය කරයි. කලාකරුවා බයිසන්ගේ හිස දකුණු පැත්තට හැරී කෘමියෙකු දෂ්ට කළාක් මෙන් ලෙවකන ආකාරය කැටයම් කළේය. <ref>[http://musee-prehistoire-eyzies.fr/en/collection/tid-4/cid-5/collection-bison-se-lechant, "Collections", National Museum of Prehistory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150430045958/http://musee-prehistoire-eyzies.fr/en/collection/tid-4/cid-5/collection-bison-se-lechant%2C|date=2015-04-30}} in Les Eyzies-de-Tayac-Sireuil (in French)</ref> එය හමු වූ ස්ථානයට නුදුරින් ලෙස් අයිසීස්-ඩි-ටයාක්-සිරුයිල් හි ජාතික ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කර ඇත. * මොන්ටස්ට්‍රක් විසින් අලංකාර කරන ලද ගල, හුණුගල් කැබැල්ලක සීරීම් හෝ කැටයම් කරන ලද මිනිස් රූපයක් - එය කාන්තා රූපයක් ලෙස පෙනේ - ලාම්පුවක් ලෙස භාවිතා වන්නට ඇත. ප්‍රංශයේ ටාර්න් හි පෙන් හි කෝර්බෙට් ගුහාවෙන් හමු විය. එය දැන් ලන්ඩනයේ බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ ඇත. * '''13 kya''' ''පිහිනන පිනිමුවා'', මැමත් කෙනෙකුගේ දළයකින් අලංකාර ලෙස කැටයම් කරන ලද පිහිනන පිනිමුවන් දෙදෙනෙකුගේ කැටයමකි. ටාර්න්-එට්-ගරොන් හි බෲනික්වෙල් හි මොන්ටස්ට්‍රක් ලෙන්වලින් හමු විය. මෙම මූර්තිය දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ඇත. * රොබින් හුඩ් ගුහා අශ්වයා (පෙර ඕකර් ''අශ්වයා'' ලෙස හැඳින්විණි). කලාකරුවා [[අශ්වයා|අශ්වයෙකුගේ]] හිසක් කැටයම් කළ මෙම ඉළ ඇට කැබැල්ල එංගලන්තයේ ඩර්බිෂයර් හි ක්‍රෙස්වෙල් ක්‍රැග්ස් හි රොබින් හුඩ් ගුහාවෙන් සොයා ගන්නා ලදී. එය බ්‍රිතාන්‍යයේ මෙතෙක් හමු වූ එකම සත්ව ආශ්‍රිත ඉහළ පැලියොලිතික් අතේ ගෙන යා හැකි කලා කෘතියයි . <ref name="British Museum">{{උපන්‍යාස වෙබ් |year=2011 |title=Horse engraving on bone |url=https://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/pe_prb/h/horse_engraving_on_bone.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022144311/http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/pe_prb/h/horse_engraving_on_bone.aspx |archive-date=22 October 2012 |website=British Museum}}</ref> <ref name="MuseumSieveking1987">{{උපන්‍යාස පොත |last=British Museum |url=https://books.google.com/books?id=DtCfAAAAMAAJ&pg=PA112 |title=A catalogue of palaeolithic art in the British Museum |last2=Ann Sieveking |publisher=Published for the Trustees of the British Museum by British Museum Publications |year=1987 |isbn=978-0-7141-1376-0 |pages=112– |access-date=14 October 2011}}</ref> ''රොබින් හුඩ් ගුහා අශ්වයා'' දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] තැන්පත් කර ඇත. * [[ගර්නර්ස්ඩෝර්ෆ් හි කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා|ගොනර්ස්ඩෝර්ෆ් හි වීනස් රූප]] * [[මාල්ටා හි කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා|මාල්ටා හි වීනස් රූප]], [[බුර්යේට් හි වීනස්]] * ලොම් සහිත රයිනෝසිරස් ඉළ ඇටයක මිනිස් රූප කැටයම සඳහා පින්හෝල් ගුහා මිනිසා යන පොදු නාමය භාවිතා වේ. මෙම කැබැල්ල එංගලන්තයේ ඩර්බිෂයර් හි ක්‍රෙස්වෙල් ක්‍රැග්ස් හි පින් හෝල් ගුහාවෙන් හමු වූ අතර එය දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ඇත. [[ගොනුව:Sleeping_Reindeer_-_horizontal.jpg|thumb|[[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] දැනට තැන්පත් කර ඇති, වසර 13,000ක් පැරණි මැමත්-ඇත් දළ කැටයමක් වන ''පිහිනන පිනිමුවන්'', දකුණු පසින් ගැහැණු සතෙකු සහ වම් පසින් පිරිමි සතෙකු නිරූපණය කරයි.]] === ඕස්ට්‍රලේසියාව === [[ගොනුව:Bradshaw_rock_paintings.jpg|thumb|ඕස්ට්‍රේලියාවේ මෙම ග්වියොන් ග්වියොන් ගිරි සිතුවමේ දී කලාකරුවා විවිධ ඉරියව්වලින් හෝ ක්‍රියාවන්ගෙන් යුත් විසිතුරු කළ ඇඳුම් ආයිත්තම් සහිත මානව රූප නිරූපණය කරයි.]] <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{ප්‍රධාන ලිපිය|ස්වදේශීය ඕස්ට්‍රේලියානු කලාව}} ඕස්ට්‍රේලියාවේ පැරණිතම ස්ථිරවම දින නියම කරන ලද පාෂාණ කලා සිතුවම වන්නේ [[උතුරු ප්‍රදේශය (ඕස්ට්‍රේලියාව)|උතුරු ප්‍රදේශයේ]] නිරිතදිග ආර්න්හෙම් ලෑන්ඩ් හි නවර්ලා ගැබර්න්මෑන්ග් ශිලා වාසස්ථානයේ කැණීමේදී හමු වූ පාෂාණ කැබැල්ලක අඟුරු සිතුවමකි. වසර 28,000 ක් පැරණි, එය තහවුරු කරන ලද දිනයක් සහිත පෘථිවියේ පැරණිතම පාෂාණ කලා කෘතියකි. * ග්වියොන් ග්වියොන් ගිරි සිතුවම් (ඕස්ට්‍රේලියාව) - කිම්බර්ලි හි මෙම ස්ථානයේ ආදිවාසී කලාකරුවන් සිතුවම් මිලියනයකට වඩා පින්තාරු කර ඇති අතර, බොහෝ මිනිස් රූප මලු, ටැසල් සහ හිස් ආවරණ වැනි උපාංගවලින් සරසා ඇත. මෙම කලා කෘති වසර 20,000 කට වඩා පැරණි ය. * ගැබර්න්මුන්ග් (ඕස්ට්‍රේලියාව) - [[උතුරු ප්‍රදේශය (ඕස්ට්‍රේලියාව)|උතුරු ප්‍රදේශයේ]] පිහිටි මෙම ගිරි සිතුවම් අඩවිය ඕස්ට්‍රේලියාවේ පැරණිතම කලා කෘති වන අතර, වසර 28,000 කට වඩා පැරණි ය. ආදිවාසී කලාකරුවන් මාළු, කිඹුලන්, මිනිසුන් සහ අධ්‍යාත්මික චරිත පින්තාරු කළ අතර, ඒවා බොහෝ දුරට අඩවියේ සිවිලිම්වල ඇත. <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Masters |first=Emma |date=4 October 2009 |title=Aboriginal rock art collection 'world's largest' |url=https://www.abc.net.au/news/2009-10-03/aboriginal-rock-art-collection-worlds-largest/1089356 |website=ABC News (Australian Broadcasting Corporation)}}</ref> <ref name="Jean">{{Cite journal|last=Michel Geneste|first=Jean|year=2010|title=Earliest Evidence for Ground-Edge Axes: 35,400±410 cal BP from Jawoyn Country, Arnhem Land|journal=Australian Archaeology|volume=71|issue=December|pages=66–69|doi=10.1080/03122417.2010.11689385|hdl-access=free}}</ref> මෙම ස්ථානයට ක්‍රි.ව. 1433 &#x2013; 1631 සහ ක්‍රි.ව. 1658 &#x2013; 1952 අතර කාල නිර්ණය කරන ලද රේඩියෝ කාබන් ( 95% CI ක්‍රමාංකනය කර ඇත) මෑත කාලීන සිතුවම් පැනල් ද ඇතුළත් වේ, ගුහාව තවමත් ජීවමාන මතකයේ රැඳී ඇති බවට වාර්තා වලට අනුකූල වේ. * සිඩ්නි ශිලා කැටයම් (ඕස්ට්‍රේලියාව) - වසර 5,000 සිට 7,000 දක්වා පැරණි ආදිවාසී පාෂාණ කලා කෘති 1,500 ක් පමණ අඩංගු වේ. <ref name="abhe">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Aboriginal heritage |url=http://www.nationalparks.nsw.gov.au/things-to-do/walking-tracks/aboriginal-heritage-walk |access-date=7 May 2011 |website=Office of Environment and Heritage |publisher=[[Government of New South Wales]]}}</ref> == මිසෝලිතික == [[ගොනුව:F07_0054.Ma.JPG|දකුණ|thumb|300x300පික්|''[[කෘමි දෂ්ටනයක් ලෙවකන බයිසන්]]'' ; ක්‍රි.පූ. 15,000-13,000; අඟකින් තනා ඇත ; ජාතික ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරය ( ලෙස් අයිසීස්-ඩි-ටයාක්-සිරුයිල්, ප්‍රංශය)]] මෙය '''[[ශිලා යුගය|ශිලා යුගයේ]] කලාව පිළිබඳ විස්තරාත්මක ලැයිස්තුවකි''', එය ගල් මෙවලම් බහුලව භාවිතා වීමෙන් සංලක්ෂිත [[ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගය|ප්‍රාග් ඓතිහාසික]] යුගයයි. මෙම ලිපියේ, සොයාගත් කලා කෘති විශාල සංඛ්‍යාව අනුව සැලකීමේ දී, මෙහි ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලාව ලෙස හඳුන්වන දේ නිර්මාණය කළ චිත්‍ර ශිල්පීන්, මූර්ති ශිල්පීන් සහ අනෙකුත් කලාකරුවන්ගේ කෘතිවල ඉතා අසම්පූර්ණ ලැයිස්තුවක් අඩංගු වේ. සම්පූර්ණ ලැයිස්තු සඳහා ඉහළ පැලියොලිතික කලාව, මධ්‍යම පැලියොලිතික කලාව සහ ප්‍රවර්ගය:ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලාව සහ එහි බොහෝ උප කාණ්ඩ බලන්න.{{ප්‍රධාන ලිපිය|ඉහළ පැලියොලිති කලාව}} == ඉහළ පැලියොලිතික == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{ප්‍රධාන ලිපිය|ස්වදේශීය ඕස්ට්‍රේලියානු කලාව}} <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles> === ඕරිග්නේෂියානු === [[ගොනුව:Loewenmensch1.jpg|thumb|හොලන්ස්ටයින්-ස්ටැඩෙල් හිදී සොයා ගන්නා ලද, වසර 40,000-35,000 පමණ පැරණි ලොවෙන්මෙන්ෂ් ප්‍රතිමාව, දැන් උල්ම් කෞතුකාගාරයේ ඇත.]] පැරණිතම අවිවාදිත රූපක කලාව ඕරිග්නේෂියානුවන් සමඟ දක්නට ලැබේ, එය වසර 40,000 කට පමණ පෙර, යුරෝපයේ ක්‍රෝ-මැග්නොන් කලාකරුවන්ගේ මුල්ම පැවැත්ම සමඟ සම්බන්ධ වේ. වසර 40,000 කට පෙර කාලයක නිර්මාණය වූයේ යැයි ඇස්තමේන්තු සහිත රූප වන්නේ ඊනියා ''සිංහ මිනිසා'' සහ ''[[හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස්|හොලේ ෆෙල්ස් හි වීනස් ය]]'', දෙකම ස්වාබියන් ජුරා හි දකුණු ජර්මනියේ ගුහාවලින් හමු විය. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර පැරණි, ''ලොවෙන්මෙන්ෂ්'' නොහොත් සිංහ මිනිසා, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි හොලෙන්ස්ටයින්-ස්ටැඩෙල් හි තිබී සොයා ගන්නා ලද [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] ප්‍රතිමාවකි . මෙම ප්‍රතිමාව [[සිංහයා|සිංහ]] හිසක් සහිත මිනිස් සිරුරක් නියෝජනය කරයි. එය ලොව පැරණිතම සත්ත්වරූපී ප්‍රතිමාව වන අතර රූපමය කලාව පිළිබඳ පැරණිතම උදාහරණවලින් එකකි. <ref>{{Cite journal|last=Kind|first=C.-J.|last2=Ebinger-Rist|first2=N.|last3=Wolf|first3=S.|last4=Beutelspacher|first4=T.|last5=Wehrberger|first5=K.|date=2014|title=The Smile of the Lion Man. Recent Excavations in Stadel Cave (Baden-Württemberg, south-western Germany) and the Restoration of the Famous Upper Palaeolithic Figurine|url=http://www.quartaer.eu/pdfs/2014/2014_07_kind.pdf|url-status=dead|journal=Quartär|volume=61|pages=129–145|archive-url=https://web.archive.org/web/20170822143451/http://www.quartaer.eu/pdfs/2014/2014_07_kind.pdf|archive-date=2017-08-22|access-date=2021-04-25}}</ref> මෙම ප්‍රතිමාව දැන් ජර්මනියේ උල්ම් හි උල්ම් කෞතුකාගාරයේ ඇත. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර පැරණි [[ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමුවූ වන්දනාකරු|ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමුවූ වන්දනාකරුගේ රුව]] නම් මෙම කැටයම් කොටස, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමු වූ මිනිස් රූපයක කැටයමක් සහිත [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] කොටසකි. රූපයේ ඉරියව්ව සාමාන්‍යයෙන් නමස්කාර කරන ඉරියව්වක් ලෙස අර්ථකථනය කරනු ලැබේ, එම නිසා ජර්මානු භාෂාවෙන් මෙම රූපය "වන්දනාකරු" ලෙස හැඳින්වේ. එය දැන් ජර්මනියේ ස්ටුට්ගාර්ට් හි වර්ටම්බර්ග් හි ලැන්ඩෙස්මුසියම් හි ඇත. * වසර 40,000 ත් 29,000 ත් අතර පැරණි වොගල්හර්ඩ් ප්‍රතිමා, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි වොගල්හර්ඩ් ගුහාවෙන් හමු වූ [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] ප්‍රතිමා වේ. මෙම ප්‍රතිමා බොහෝ දුරට [[සිංහයා|සිංහයන්]], [[මැමත් අලි|මැමතුන්]], [[අශ්වයා|අශ්වයන්]] වැනි සතුන් නියෝජනය කරයි . ටුබින්ගන් විශ්ව විද්‍යාලයේ (MUT) කෞතුකාගාරයේ මෙහි මුල් ප්‍රතිමා 20 ක් පමණ නැරඹිය හැකිය. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර කාලයකට පෙර කාල නිර්ණය කරන ලද [[හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස්]], [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළවලින්]] සාදන ලද කුඩා වීනස් ප්‍රතිමාවකි . මෙම ප්‍රතිමාව ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි හෝලේ ෆෙල්ස් හිදී හමු විය. හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස් යනු මිනිසෙකුගේ පැරණිතම අවිවාදිත නිරූපණයයි. එය දැන් ජර්මනියේ බ්ලූබියුරන්හි බ්ලූබියුරන්හි ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරයේ ඇත. [[ගොනුව:Rhinos_Chauvet_Cave.jpg|thumb|වසර 30,000 සිට 32,000 දක්වා කාලයකට පෙර චෞවෙට් ගුහාවේ රයිනෝසිරස් කණ්ඩායමක කලාත්මක නිරූපණයක් සිදු කරන ලදී.]] [[ගොනුව:Chauvethorses.jpg|thumb|කලාකරුවා වල් අශ්වයන් කණ්ඩායමක් නිරූපණය කරයි (ප්‍රංශයේ චෞවෙට් ගුහාවෙන්, ආසන්න වශයෙන් අවුරුදු 31,000ක් පැරණි)]] [[ගොනුව:Cave_of_Altamira_and_Paleolithic_Cave_Art_of_Northern_Spain-110113.jpg|thumb|උතුරු ස්පාඤ්ඤයේ අල්ටමිරා ගුහාව සහ පැලියොලිතික් ගුහා කලාව]] * [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා කලාව]] ** ලා පැසිගා ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) - ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයේ නිර්මාණය කරන ලද කලාගාරයක් වන මෙහි කලා කෘති ප්‍රදර්ශනය අවම වශයෙන් මීටර් 120 ක් දිගට දිව යයි. මතභේදාත්මක ලෙස වසර 64,800 කට වඩා පැරණි ඉණිමඟක හැඩැති වියුක්ත චිත්‍ර අඩංගු වේ ( මවුස්ටේරියන් ). ** අල්ටමිරා ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) - 1879 දී පළමු ප්‍රාග් ඓතිහාසික සිතුවම් සහ චිත්‍ර මෙම ගුහාවෙන් සොයා ගන්නා ලද අතර, එය ඉක්මනින්ම ඒවායේ වර්ණ ගැඹුර සහ සතුන්, අත් සහ වියුක්ත හැඩතල නිරූපණය කිරීම සඳහා ප්‍රසිද්ධ විය. ** චෞවෙට් ගුහාව (ප්‍රංශය) - දන්නා පැරණිතම ගුහා සිතුවම් කිහිපයක් වන අතර එය වඩාත් වැදගත් ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලා ස්ථාන අතර වේ. ** කොලිබෝයියා ගුහාව ( [[රුමේනියාව]] ) මධ්‍යම යුරෝපයේ පැරණිතම ගුහා සිතුවම් අඩංගු වන අතර, එහි රේඩියෝ කාබන් දින නියම කර ඇත්තේ 32,000 සහ 35,000 BP ලෙසයි. ** ස්පාඤ්ඤයේ මොන්ටේ කැස්ටිලෝ ගුහාවලින් එකක් වන එල් කැස්ටිලෝ ගුහාවේ - රතු ඕචර් තීන්ත වලින් සැරසිලි අඩංගු වන අතර එය වසර 37,000 කට පෙර අත් ස්ටෙන්සිල් ආකාරයෙන් බිත්ති මත ගසාගෙන ගොස් ඇති අතර තිත් පින්තාරු කර ඇත. එක් දුර්වල රතු තිතක් වසර 40,800 කට පෙර සිට පැවත එන අතර එය ලෝකයේ පැරණිතම දින නියම කරන ලද [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා සැරසිලි]] බවට පත්වේ. <ref>{{Cite journal|last=Pike|first=A. W. G.|year=2012|title=U-Series Dating of Paleolithic Art in 11 Caves in Spain|journal=Science|volume=336|issue=6087|pages=1409–1413|bibcode=2012Sci...336.1409P|doi=10.1126/science.1219957|pmid=22700921}}</ref> <ref name="Clottes214">{{උපන්‍යාස පොත |last=Clottes |first=Jean |author-link=Jean Clottes |title=Chauvet Cave: The Art of Earliest Times |publisher=University of Utah Press |others=Paul G. Bahn (translator) |year=2003 |isbn=0-87480-758-1}} Translation of ''La Grotte Chauvet, l'art des origins'', Éditions du Seuil, 2001, p. 214.</ref> <ref name="bbc_reddot">{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Amos |first=Jonathan |date=June 14, 2012 |title=Red dot becomes 'oldest cave art' |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18449711 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20130113233037/http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18449711 |archive-date=13 January 2013 |access-date=15 June 2012 |website=BBC News |quote=One motif – a faint red dot – is said to be more than 40,000 years old.}}</ref> ** ලැස්කෝ ගුහා (ප්‍රංශය) - මුල් කාලීන චිත්‍ර ශිල්පීන්ගේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ කලා කෘති කිහිපයක් අඩංගු වන අතර ඒවායින් බොහොමයක් විශාල සතුන් නිරූපණය කරයි. ** භිම්බෙට්කා පාෂාණ නිවාස (ඉන්දියාව) - වසර 30,000 කට පෙර කලාවෙන් සරසා ඇති මෙම නිවාස, ඉන්දියානු උප මහාද්වීපයේ කලාකරුවන් තම කෘති ප්‍රදර්ශනය කළ බවට පැරණිතම සාක්ෂි අඩංගු වේ. === ග්‍රවේටියානු === ග්‍රවේටියානු යුගය අවසාන ග්ලැසියර උපරිමය වන 33 &#x2013; 21 [[වර්ෂය|kya]] පමණ දක්වා විහිදේ. සොලියුට්‍රියන් යුගය (22 &#x2013; 17 kya පමණ) ග්‍රවේටියානු යුගයේ අවසාන අදියර ලෙස ඇතුළත් කළ හැකිය, නැතහොත් ඇතුළත් නොකළ හැකිය. * ග්‍රවේටියානු කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා <ref>{{උපන්‍යාස පොත |last=Insoll |first=Timothy |url=https://books.google.com/books?id=TdKdDgAAQBAJ |title=The Oxford Handbook of Prehistoric Figurines |date=2017 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780199675616 |location=Oxford |language=en}}</ref> ගණනාවක් සොයාගෙන ඇත, ඒවා අතර: [[ඩොල්නී ව්‍යෙස්ටොන්‍යිට්සේ හි වීනස්|ඩොල්නි වෙස්ටොනීස් හි වීනස්]], [[බ්‍රසෙම්පොයි හි වීනස්]], [[ලෝසල් හි වීනස්]], [[ලෙස්පියුජ් හි වීනස්]], මොරවානි හි වීනස්, ගැල්ගන්බර්ග් හි වීනස්, [[පෙට්ශර්කෝවිට්සේ හි වීනස්]], [[සවිඥානෝ හි වීනස්]], [[විලන්ඩෝර්ෆ් හි වීනස්]] යන ප්‍රතිමා වේ. * කොස්කර් ගුහාව (ප්‍රංශය) - වසර 27,000 කට පෙර [[ගුහා සිතුවම්|අත් ස්ටෙන්සිල් සහ]] බයිසන්, අයිබෙක්ස්, අශ්වයන්, සීල් සහ ඕක්ස් සහ [[ලොඩි|ජෙලිෆිෂ්]] වැනි සත්ත්වයින් නිරූපණය කරන වසර 19,000 ක් පැරණි සත්ත්ව චිත්‍ර මෙම ගැලරියේ දක්නට ලැබේ. * ප්‍රංශයේ ගාර්ගාස් ගුහාවල සෘණ අත් ස්ටෙන්සිල් රාශියක් ඇති අතර සමහර අත්වල ඇඟිලි එකක් හෝ කිහිපයක් නොමැති බැව් දක්නට ලැබේ. === එපිග්‍රවේටියානු, මැග්ඩලීනියානු === [[ගොනුව:Lascaux_painting.jpg|thumb|ප්‍රංශයේ ලැස්කෝ ගුහාවෙන් හමුවූ වසර 16,000ක් පැරණි චිත්‍ර]] [[ගොනුව:Magdalenian_horse.jpg|thumb|299x299පික්|මැග්ඩලීනියානු අශ්වයා, ක්‍රි.පූ. 15,000 පමණ, ජාතික පුරාවිද්‍යා කෞතුකාගාරය, ප්‍රංශය]] * [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා කලාව]] ** චුෆින් ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) – රතු මුවන්, එළුවන් සහ ගවයන් ක්‍රමානුකූලව නිරූපණය කරන කැටයම්, රූප සහ කලා කෘති සහිත කුඩා ගුහාව. ** කෝවා නිම්නය (පෘතුගාලය) - කලාකරුවන් වසර 22,000 සිට 10,000 දක්වා කාලයකට පෙර නිම කරන ලද එළිමහන් කලා කෘතිවල අශ්වයන් සහ අනෙකුත් සත්ව, මානව සහ වියුක්ත රූපවල චිත්‍ර දහස් ගණනක් කැටයම් කළහ. ** නිරිතදිග ප්‍රංශයේ පිහිටි ෆොන්ට්-ඩි-ගෝම් හි වසර 17,000 කට පෙර වැඩ කළ කලාකරුවන්ගේ බහු වර්ණ සිතුවම් සහ කැටයම් 200 කට අධික ප්‍රමාණයක් අඩංගු වේ. ගුහාවේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ සිතුවම බයිසන් පස් දෙනෙකුගේ කැටයමක් වන අතර, වෘකයන් ඇතුළු තවත් බොහෝ සතුන්ගේ නිරූපණයන් මෙහි දැක්වේ. ** දකුණු [[යූරල් කඳුවැටිය/tmp|යූරල් කඳුකරයේ]] (රුසියාවේ) කපෝවා ගුහාව - වර්තමානයේ ඒකවර්ණ ඕකර් පාෂාණ සිතුවම් 173 ක් සහ අඟුරු චිත්‍ර හෝ ඒවායේ සලකුණු ලේඛනගත කර ඇති අතර, [[ප්ලෛස්ටොසීන අවධිය|ප්ලයිස්ටොසීන]] සතුන් සහ වියුක්ත ජ්‍යාමිතික මෝස්තර ඉදිරිපත් කරයි. ඒවා වසර 18,000 - 16,000 ක් පමණ පැරණි වන අතර, පසුකාලීන සොලුට්‍රියන් සිට මැද මැග්ඩලීනියානු දක්වා කාලයට අයත් යැයි විශ්වාස කෙරේ. ** ලා මාර්චේ (ප්‍රංශය) - ශෛලිය නිසා මෙහි ගුහා සිතුවම්වල නීත්‍යානුකූලභාවය මතභේදයට තුඩු දී තිබේ. ** රොක්-ඕක්ස්-සෝර්සියර්ස් (ප්‍රංශය) - වසර 14,000ක් පැරණි සහන බිත්ති කැටයම් සඳහා ප්‍රසිද්ධ පාෂාණ වාසස්ථානයකි . * ප්‍රංශයේ ටර්සාක් අසල පිහිටි උඩින් එල්ලෙන කඳු බෑවුමක් වන අබ්‍රි ඩි ලා මැඩලීන් වෙතින් ලබාගත්, පහත් සහන අශ්වයෙකු සහිත සිදුරු සහිත යෂ්ටිය [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ගබඩා කර ඇත. * '''15 kya''' ''[[කෘමි දෂ්ටනයක් ලෙවකන බයිසන්]]'', ආසන්න වශයෙන් වසර 15,000ක් පැරණි කැටයම් කර කැටයම් කරන ලද පිනිමුව අං වලින් සාදන ලද හෙල්ල විසිකරන උපාංගයක කැබැල්ලක් වන මෙම කෘතිය, දැන් වඳ වී ගොස් ඇති ස්ටෙප් වයිසන්ට් බයිසන් විශේෂයේ සාමාජිකයෙකු නිරූපණය කරයි. කලාකරුවා බයිසන්ගේ හිස දකුණු පැත්තට හැරී කෘමියෙකු දෂ්ට කළාක් මෙන් ලෙවකන ආකාරය කැටයම් කළේය. <ref>[http://musee-prehistoire-eyzies.fr/en/collection/tid-4/cid-5/collection-bison-se-lechant, "Collections", National Museum of Prehistory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150430045958/http://musee-prehistoire-eyzies.fr/en/collection/tid-4/cid-5/collection-bison-se-lechant%2C|date=2015-04-30}} in Les Eyzies-de-Tayac-Sireuil (in French)</ref> එය හමු වූ ස්ථානයට නුදුරින් ලෙස් අයිසීස්-ඩි-ටයාක්-සිරුයිල් හි ජාතික ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කර ඇත. * මොන්ටස්ට්‍රක් විසින් අලංකාර කරන ලද ගල, හුණුගල් කැබැල්ලක සීරීම් හෝ කැටයම් කරන ලද මිනිස් රූපයක් - එය කාන්තා රූපයක් ලෙස පෙනේ - ලාම්පුවක් ලෙස භාවිතා වන්නට ඇත. ප්‍රංශයේ ටාර්න් හි පෙන් හි කෝර්බෙට් ගුහාවෙන් හමු විය. එය දැන් ලන්ඩනයේ බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ ඇත. * '''13 kya''' ''පිහිනන පිනිමුවා'', මැමත් කෙනෙකුගේ දළයකින් අලංකාර ලෙස කැටයම් කරන ලද පිහිනන පිනිමුවන් දෙදෙනෙකුගේ කැටයමකි. ටාර්න්-එට්-ගරොන් හි බෲනික්වෙල් හි මොන්ටස්ට්‍රක් ලෙන්වලින් හමු විය. මෙම මූර්තිය දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ඇත. * රොබින් හුඩ් ගුහා අශ්වයා (පෙර ඕකර් ''අශ්වයා'' ලෙස හැඳින්විණි). කලාකරුවා [[අශ්වයා|අශ්වයෙකුගේ]] හිසක් කැටයම් කළ මෙම ඉළ ඇට කැබැල්ල එංගලන්තයේ ඩර්බිෂයර් හි ක්‍රෙස්වෙල් ක්‍රැග්ස් හි රොබින් හුඩ් ගුහාවෙන් සොයා ගන්නා ලදී. එය බ්‍රිතාන්‍යයේ මෙතෙක් හමු වූ එකම සත්ව ආශ්‍රිත ඉහළ පැලියොලිතික් අතේ ගෙන යා හැකි කලා කෘතියයි . <ref name="British Museum">{{උපන්‍යාස වෙබ් |year=2011 |title=Horse engraving on bone |url=https://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/pe_prb/h/horse_engraving_on_bone.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022144311/http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/pe_prb/h/horse_engraving_on_bone.aspx |archive-date=22 October 2012 |website=British Museum}}</ref> <ref name="MuseumSieveking1987">{{උපන්‍යාස පොත |last=British Museum |url=https://books.google.com/books?id=DtCfAAAAMAAJ&pg=PA112 |title=A catalogue of palaeolithic art in the British Museum |last2=Ann Sieveking |publisher=Published for the Trustees of the British Museum by British Museum Publications |year=1987 |isbn=978-0-7141-1376-0 |pages=112– |access-date=14 October 2011}}</ref> ''රොබින් හුඩ් ගුහා අශ්වයා'' දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] තැන්පත් කර ඇත. * [[ගර්නර්ස්ඩෝර්ෆ් හි කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා|ගොනර්ස්ඩෝර්ෆ් හි වීනස් රූප]] * [[මාල්ටා හි කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා|මාල්ටා හි වීනස් රූප]], [[බුර්යේට් හි වීනස්]] * ලොම් සහිත රයිනෝසිරස් ඉළ ඇටයක මිනිස් රූප කැටයම සඳහා පින්හෝල් ගුහා මිනිසා යන පොදු නාමය භාවිතා වේ. මෙම කැබැල්ල එංගලන්තයේ ඩර්බිෂයර් හි ක්‍රෙස්වෙල් ක්‍රැග්ස් හි පින් හෝල් ගුහාවෙන් හමු වූ අතර එය දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ඇත. === ඕස්ට්‍රලේසියාව === [[ගොනුව:Bradshaw_rock_paintings.jpg|thumb|ඕස්ට්‍රේලියාවේ මෙම ග්වියොන් ග්වියොන් ගිරි සිතුවමේ දී කලාකරුවා විවිධ ඉරියව්වලින් හෝ ක්‍රියාවන්ගෙන් යුත් විසිතුරු කළ ඇඳුම් ආයිත්තම් සහිත මානව රූප නිරූපණය කරයි.]] <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{වැඩිදුර|Kebaran#Artistic_expression}}ඕස්ට්‍රේලියාවේ පැරණිතම ස්ථිරවම දින නියම කරන ලද පාෂාණ කලා සිතුවම වන්නේ [[උතුරු ප්‍රදේශය (ඕස්ට්‍රේලියාව)|උතුරු ප්‍රදේශයේ]] නිරිතදිග ආර්න්හෙම් ලෑන්ඩ් හි නවර්ලා ගැබර්න්මෑන්ග් ශිලා වාසස්ථානයේ කැණීමේදී හමු වූ පාෂාණ කැබැල්ලක අඟුරු සිතුවමකි. වසර 28,000 ක් පැරණි, එය තහවුරු කරන ලද දිනයක් සහිත පෘථිවියේ පැරණිතම පාෂාණ කලා කෘතියකි. * ග්වියොන් ග්වියොන් ගිරි සිතුවම් (ඕස්ට්‍රේලියාව) - කිම්බර්ලි හි මෙම ස්ථානයේ ආදිවාසී කලාකරුවන් සිතුවම් මිලියනයකට වඩා පින්තාරු කර ඇති අතර, බොහෝ මිනිස් රූප මලු, ටැසල් සහ හිස් ආවරණ වැනි උපාංගවලින් සරසා ඇත. මෙම කලා කෘති වසර 20,000 කට වඩා පැරණි ය. * ගැබර්න්මුන්ග් (ඕස්ට්‍රේලියාව) - [[උතුරු ප්‍රදේශය (ඕස්ට්‍රේලියාව)|උතුරු ප්‍රදේශයේ]] පිහිටි මෙම ගිරි සිතුවම් අඩවිය ඕස්ට්‍රේලියාවේ පැරණිතම කලා කෘති වන අතර, වසර 28,000 කට වඩා පැරණි ය. ආදිවාසී කලාකරුවන් මාළු, කිඹුලන්, මිනිසුන් සහ අධ්‍යාත්මික චරිත පින්තාරු කළ අතර, ඒවා බොහෝ දුරට අඩවියේ සිවිලිම්වල ඇත. <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Masters |first=Emma |date=4 October 2009 |title=Aboriginal rock art collection 'world's largest' |url=https://www.abc.net.au/news/2009-10-03/aboriginal-rock-art-collection-worlds-largest/1089356 |website=ABC News (Australian Broadcasting Corporation)}}</ref> <ref name="Jean">{{Cite journal|last=Michel Geneste|first=Jean|year=2010|title=Earliest Evidence for Ground-Edge Axes: 35,400±410 cal BP from Jawoyn Country, Arnhem Land|journal=Australian Archaeology|volume=71|issue=December|pages=66–69|doi=10.1080/03122417.2010.11689385|hdl-access=free}}</ref> මෙම ස්ථානයට ක්‍රි.ව. 1433 &#x2013; 1631 සහ ක්‍රි.ව. 1658 &#x2013; 1952 අතර කාල නිර්ණය කරන ලද රේඩියෝ කාබන් ( 95% CI ක්‍රමාංකනය කර ඇත) මෑත කාලීන සිතුවම් පැනල් ද ඇතුළත් වේ, ගුහාව තවමත් ජීවමාන මතකයේ රැඳී ඇති බවට වාර්තා වලට අනුකූල වේ. * සිඩ්නි ශිලා කැටයම් (ඕස්ට්‍රේලියාව) - වසර 5,000 සිට 7,000 දක්වා පැරණි ආදිවාසී පාෂාණ කලා කෘති 1,500 ක් පමණ අඩංගු වේ. <ref name="abhe">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Aboriginal heritage |url=http://www.nationalparks.nsw.gov.au/things-to-do/walking-tracks/aboriginal-heritage-walk |access-date=7 May 2011 |website=Office of Environment and Heritage |publisher=[[Government of New South Wales]]}}</ref> [[ගොනුව:Laténium-dame-Monruz.jpg|thumb|[[මොන්රූස් හි වීනස්]] යනු වසර 11,000ක් පැරණි ශෛලීගත පෙන්ඩනයකි, 18&nbsp;උසින් මි.මී.]] [[ගොනුව:Bubalus_Tin_Taghirt.jpg|thumb|දකුණු ඇල්ජීරියාවේ ටසිලි න අජ්ජේර් හි පෙලෝරොවිස් පෞරාණික ගල් කැටයම්]] ; මිසෝලිතික යුරෝපය * '''12.5 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' මැමත් හෙල්ල විසි කරනය, කලාකරුවා විසින් [[මැමත් අලි|මැමත්]] ස්වරූපයෙන් කැටයම් කරන ලද හෙල්ල විසි කරන උපාංගයක් ප්‍රංශයේ ටාර්න්-එට්-ගරොන් හි මොන්ටස්ට්‍රක් හි ගිරි වාසස්ථානයෙන් සොයා ගන්නා ලදී. එය දැන් බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. * '''12 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' කුසියුලට් ගුහාව (රුමේනියාව) වසර 12,000 ක් පමණ පැරණි අශ්වයන් සහ බළලුන් ඇතුළු සතුන්ගේ රතු සිතුවම් කිහිපයක් දක්වයි. මේවා මධ්‍යම යුරෝපයේ දන්නා මෙවැනි ආකාරයේ පළමු ප්‍රකාශනයන් විය. * '''11.5 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ලී මූර්තියක් වන ෂිගිර් පිළිමය රුසියාවේ යෙකටරින්බර්ග් හි ඓතිහාසික ප්‍රදර්ශන කෞතුකාගාරයේ තබා ඇත. * [[මොන්රූස් හි වීනස්]] වර්ෂ සහස්‍රක '''11කට පෙර''' (ස්විට්සර්ලන්තය) * '''11 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ලෙස් කොම්බෙරිලිස් (ප්‍රංශය) - ගැලරි දෙකක කැටයම් 600 කට වඩා ප්‍රදර්ශනය කරයි. වසර 11,000 කට වඩා පැරණි කලා කෘති ගුහාව හරහා ගලා යන ගඟෙන් ජලය පානය කරන පිනිමුවන්, ගුහා වලසුන්, ගුහා සිංහයන්, [[මැමත් අලි|මැමතුන්]] සහ විවිධ සංකේත වැනි විෂයයන් නිරූපණය කරයි. <ref name="Hominidés">{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=December 2007 |title=Les Combarelles – Grotte – Eyzies-de-Tayac – Périgord – Dordogne |url=http://www.hominides.com/html/lieux/grotte-combarelles.php |access-date=1 May 2011 |publisher=Hominidés.com |language=fr}}</ref> * '''10-8 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' මගුරා ගුහාව ( [[බල්ගේරියාව]] ) - මගුරා හි ප්‍රාග් ඓතිහාසික බිත්ති සිතුවම් ඉතාලියේ ග්‍රෝටා ඩී සර්වි සිතුවම් සමඟ විශාල සමානකමක් දක්වන අතර ඒවා සුවිශේෂී ප්‍රකාශනයක් සහ කලාත්මක ගැඹුරක් ඇති අතර යුරෝපීය පශ්චාත්- පැලියෝලිතික් යුගයේ වඩාත්ම වැදගත් කලා කෘති ලෙස සැලකේ. <ref>{{Cite news|url=http://www.rupestre.net/tracce/?p=8048|title=Bulgarian rock art: the Magura Cave paintings|date=November 19, 2014|work=TRACCE Online Rock Art Bulletin|access-date=21 Nov 2014}}</ref> 1984 දී මෙම ස්ථානය [[යුනෙස්කෝ|යුනෙස්කෝවේ]] ලෝක උරුම [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලැයිස්තුවට]] එකතු කරන ලදී. <ref name="UNESCO">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The Magoura Cave with drawings from the bronze age |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/45/ |access-date=16 May 2013 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> * '''10-5.5''' '''වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර'''අයිබීරියානු මධ්‍යධරණී ද්‍රෝණියේ පාෂාණ කලාව * ෆින්ලන්ත ජාතික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කර ඇති '''9 වර්ෂ සහස්‍රකයට පෙර''' හියුටිනෙන් හි ගෝන හිස, කැටයම. * '''7 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ගොව්ර්ලෙවෝ (උතුරු මැසිඩෝනියාව) හි ඇඩම් නොහොත් "මැසිඩෝනියාවේ ආදම්". වසර 7,000 කට වඩා පැරණි මෙම මූර්තිය [[උතුරු මැසඩෝනියාව|උතුරු මැසිඩෝනියා ජනරජයෙන්]] හමු වූ පැරණිතම කෞතුක වස්තුවයි. කලාකරුවා වාඩි වී සිටින පිරිමි ශරීරයක් නිරූපණය කරන අතර ඔහුගේ කොඳු ඇට පෙළ, ඉළ ඇට, නහය සහ ෆාලස් පිළිබඳ විස්තර පෙන්වයි. මෙම කෘතිය දැන් ස්කොප්ජේ නගර කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. ; එපිපැලියොලිතික මෑත පෙරදිග <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{වැඩිදුර|Lithic stage|Archaic Period (Americas)}} * [[බෙත්ලෙහෙම]] අසල අයින් සක්‍රි ගුහාවලින් ලබාගත් ප්‍රතිමාවක් වන '''වර්ෂ සහස්‍රක 11කට පර නිමවූ''' අයින් සක්‍රි පෙම්වතුන්, ලිංගිකව හැසිරෙන මිනිසුන් පිළිබඳ පැරණිතම නිරූපණයයි. එය දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. ; මිසෝලිතික ආසියාව * '''16 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ශුවෝජියාං හුවාශාන් පාෂාණ කලාව දකුණු [[චීනය|චීනයේ]] ගුවාංසි හි හුණුගල් කඳු බෑවුම් මත පාෂාණ සිතුවම් දක්වයි. * මධ්‍යශිලා යුගයේ (ක්‍රි.පූ. 8,000 පමණ) සිට ඓතිහාසික යුගයන් දක්වා විහිදුණු පාෂාණ කලා සහිත ඉන්දියාවේ මධ්‍ය ප්‍රදේශ්, භීම්බෙට්කා පාෂාණ නිවාස '''10''' ( [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලෝක උරුම අඩවිය]] ) <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Rock Shelters of Bhimbetka |url=https://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=925 |access-date=2007-02-15 |publisher=World Heritage Site}}</ref> <ref name="YM">{{උපන්‍යාස පොත |last=Mathpal |first=Yashodhar |url=https://books.google.com/books?id=GG7-CpvlU30C&pg=PA220 |title=Prehistoric Painting Of Bhimbetka |date=1984 |publisher=Abhinav Publications |isbn=9788170171935 |page=220 |language=en}}</ref> <ref name="SKT">{{උපන්‍යාස පොත |last=Tiwari |first=Shiv Kumar |url=https://books.google.com/books?id=-jO0fvT4r9gC&pg=PA189 |title=Riddles of Indian Rockshelter Paintings |date=2000 |publisher=Sarup & Sons |isbn=9788176250863 |page=189 |language=en}}</ref> <ref name="RSB">{{උපන්‍යාස පොත |url=https://whc.unesco.org/uploads/nominations/925.pdf |title=Rock Shelters of Bhimbetka |date=2003 |publisher=UNESCO |page=16}}</ref> <ref name="SM">{{උපන්‍යාස පොත |last=Mithen |first=Steven |url=https://books.google.com/books?id=Uaxg_QDSsrQC&pg=PT524 |title=After the Ice: A Global Human History, 20,000 - 5000 BC |date=2011 |publisher=Orion |isbn=9781780222592 |page=524 |language=en}}</ref> <ref name="AJ">{{උපන්‍යාස පොත |last=Javid |first=Ali |url=https://books.google.com/books?id=54XBlIF9LFgC&pg=PA19 |title=World Heritage Monuments and Related Edifices in India |last2=Jāvīd |first2=ʻAlī |last3=Javeed |first3=Tabassum |date=2008 |publisher=Algora Publishing |isbn=9780875864846 |page=19 |language=en}}</ref> ; උතුරු අප්‍රිකානු මිසෝලිතික * සහරා ශිලා කලාව - මධ්‍යම [[සහරා කාන්තාරය|සහරා කාන්තාරයේ]] ස්වාභාවික පාෂාණ මත කලාකරුවන් කැටයම් කළ හෝ පින්තාරු කළ ප්‍රසිද්ධ ස්ථාන තුන්දහසකට වඩා තිබේ. * ටැඩ්‍රාර්ට් ඇකකස් (ලිබියාව) – ක්‍රි.පූ. 12,000 සිට ක්‍රි.ව. 100 දක්වා කාලයට අයත් මිනිසුන්ගේ සහ ශාක හා සත්ත්ව විශේෂවල කැටයම් සහිත පාෂාණ කලාවකි. * ටැසිලි එන්'අජ්ජර් (ඇල්ජීරියාව) - දේවගැති සහ ස්වාභාවික කැටයම් 15,000 කට වඩා; පැරණිතම පාෂාණ කලාව වර්තමානයට වසර 12,000 කට පමණ පෙර සිට පැවත එන අතර, බොහෝ ඒවා 9 හෝ 10කට පෙර හෝ ඊට පෙර කාලයට අයත් වේ. ; ඇමරිකා {{Portal|Visual arts}} [[ගොනුව:SantaCruz-CuevaManos-P2210651b.jpg|thumb|Cueva de las Manos (අත් ගුහාව), ආර්ජන්ටිනාව]] <templatestyles src="Div col/styles.css" />  cmf24010grqzwxta7nec817r4m1q00r 792890 792889 2026-06-05T12:52:44Z Yasasuru 23090 /* මිසෝලිතික */ 792890 wikitext text/x-wiki [[ගොනුව:F07_0054.Ma.JPG|දකුණ|thumb|300x300පික්|''[[කෘමි දෂ්ටනයක් ලෙවකන බයිසන්]]'' ; ක්‍රි.පූ. 15,000-13,000; අඟකින් තනා ඇත ; ජාතික ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරය ( ලෙස් අයිසීස්-ඩි-ටයාක්-සිරුයිල්, ප්‍රංශය)]] මෙය '''[[ශිලා යුගය|ශිලා යුගයේ]] කලාව පිළිබඳ විස්තරාත්මක ලැයිස්තුවකි''', එය ගල් මෙවලම් බහුලව භාවිතා වීමෙන් සංලක්ෂිත [[ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගය|ප්‍රාග් ඓතිහාසික]] යුගයයි. මෙම ලිපියේ, සොයාගත් කලා කෘති විශාල සංඛ්‍යාව අනුව සැලකීමේ දී, මෙහි ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලාව ලෙස හඳුන්වන දේ නිර්මාණය කළ චිත්‍ර ශිල්පීන්, මූර්ති ශිල්පීන් සහ අනෙකුත් කලාකරුවන්ගේ කෘතිවල ඉතා අසම්පූර්ණ ලැයිස්තුවක් අඩංගු වේ. සම්පූර්ණ ලැයිස්තු සඳහා ඉහළ පැලියොලිතික කලාව, මධ්‍යම පැලියොලිතික කලාව සහ ප්‍රවර්ගය:ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලාව සහ එහි බොහෝ උප කාණ්ඩ බලන්න. == ඉහළ පැලියොලිතික == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{ප්‍රධාන ලිපිය|ඉහළ පැලියොලිතික කලාව}} === ඕරිග්නේෂියානු === [[ගොනුව:Loewenmensch1.jpg|thumb|හොලන්ස්ටයින්-ස්ටැඩෙල් හිදී සොයා ගන්නා ලද, වසර 40,000-35,000 පමණ පැරණි ලොවෙන්මෙන්ෂ් ප්‍රතිමාව, දැන් උල්ම් කෞතුකාගාරයේ ඇත.]] පැරණිතම අවිවාදිත රූපක කලාව ඕරිග්නේෂියානුවන් සමඟ දක්නට ලැබේ, එය වසර 40,000 කට පමණ පෙර, යුරෝපයේ ක්‍රෝ-මැග්නොන් කලාකරුවන්ගේ මුල්ම පැවැත්ම සමඟ සම්බන්ධ වේ. වසර 40,000 කට පෙර කාලයක නිර්මාණය වූයේ යැයි ඇස්තමේන්තු සහිත රූප වන්නේ ඊනියා ''සිංහ මිනිසා'' සහ ''[[හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස්|හොලේ ෆෙල්ස් හි වීනස් ය]]'', දෙකම ස්වාබියන් ජුරා හි දකුණු ජර්මනියේ ගුහාවලින් හමු විය. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර පැරණි, ''ලොවෙන්මෙන්ෂ්'' නොහොත් සිංහ මිනිසා, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි හොලෙන්ස්ටයින්-ස්ටැඩෙල් හි තිබී සොයා ගන්නා ලද [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] ප්‍රතිමාවකි . මෙම ප්‍රතිමාව [[සිංහයා|සිංහ]] හිසක් සහිත මිනිස් සිරුරක් නියෝජනය කරයි. එය ලොව පැරණිතම සත්ත්වරූපී ප්‍රතිමාව වන අතර රූපමය කලාව පිළිබඳ පැරණිතම උදාහරණවලින් එකකි. <ref>{{Cite journal|last=Kind|first=C.-J.|last2=Ebinger-Rist|first2=N.|last3=Wolf|first3=S.|last4=Beutelspacher|first4=T.|last5=Wehrberger|first5=K.|date=2014|title=The Smile of the Lion Man. Recent Excavations in Stadel Cave (Baden-Württemberg, south-western Germany) and the Restoration of the Famous Upper Palaeolithic Figurine|url=http://www.quartaer.eu/pdfs/2014/2014_07_kind.pdf|url-status=dead|journal=Quartär|volume=61|pages=129–145|archive-url=https://web.archive.org/web/20170822143451/http://www.quartaer.eu/pdfs/2014/2014_07_kind.pdf|archive-date=2017-08-22|access-date=2021-04-25}}</ref> මෙම ප්‍රතිමාව දැන් ජර්මනියේ උල්ම් හි උල්ම් කෞතුකාගාරයේ ඇත. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර පැරණි [[ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමුවූ වන්දනාකරු|ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමුවූ වන්දනාකරුගේ රුව]] නම් මෙම කැටයම් කොටස, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමු වූ මිනිස් රූපයක කැටයමක් සහිත [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] කොටසකි. රූපයේ ඉරියව්ව සාමාන්‍යයෙන් නමස්කාර කරන ඉරියව්වක් ලෙස අර්ථකථනය කරනු ලැබේ, එම නිසා ජර්මානු භාෂාවෙන් මෙම රූපය "වන්දනාකරු" ලෙස හැඳින්වේ. එය දැන් ජර්මනියේ ස්ටුට්ගාර්ට් හි වර්ටම්බර්ග් හි ලැන්ඩෙස්මුසියම් හි ඇත. * වසර 40,000 ත් 29,000 ත් අතර පැරණි වොගල්හර්ඩ් ප්‍රතිමා, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි වොගල්හර්ඩ් ගුහාවෙන් හමු වූ [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] ප්‍රතිමා වේ. මෙම ප්‍රතිමා බොහෝ දුරට [[සිංහයා|සිංහයන්]], [[මැමත් අලි|මැමතුන්]], [[අශ්වයා|අශ්වයන්]] වැනි සතුන් නියෝජනය කරයි . ටුබින්ගන් විශ්ව විද්‍යාලයේ (MUT) කෞතුකාගාරයේ මෙහි මුල් ප්‍රතිමා 20 ක් පමණ නැරඹිය හැකිය. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර කාලයකට පෙර කාල නිර්ණය කරන ලද [[හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස්]], [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළවලින්]] සාදන ලද කුඩා වීනස් ප්‍රතිමාවකි . මෙම ප්‍රතිමාව ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි හෝලේ ෆෙල්ස් හිදී හමු විය. හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස් යනු මිනිසෙකුගේ පැරණිතම අවිවාදිත නිරූපණයයි. එය දැන් ජර්මනියේ බ්ලූබියුරන්හි බ්ලූබියුරන්හි ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරයේ ඇත. [[ගොනුව:Rhinos_Chauvet_Cave.jpg|thumb|වසර 30,000 සිට 32,000 දක්වා කාලයකට පෙර චෞවෙට් ගුහාවේ රයිනෝසිරස් කණ්ඩායමක කලාත්මක නිරූපණයක් සිදු කරන ලදී.]] [[ගොනුව:Chauvethorses.jpg|thumb|කලාකරුවා වල් අශ්වයන් කණ්ඩායමක් නිරූපණය කරයි (ප්‍රංශයේ චෞවෙට් ගුහාවෙන්, ආසන්න වශයෙන් අවුරුදු 31,000ක් පැරණි)]] [[ගොනුව:Cave_of_Altamira_and_Paleolithic_Cave_Art_of_Northern_Spain-110113.jpg|thumb|උතුරු ස්පාඤ්ඤයේ අල්ටමිරා ගුහාව සහ පැලියොලිතික් ගුහා චිත්‍ර]] * [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා කලාව]] ** ලා පැසිගා ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) - ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයේ නිර්මාණය කරන ලද කලාගාරයක් වන මෙහි කලා සිතුවම් අවම වශයෙන් මීටර් 120 ක් දිගට දිව යයි. මතභේදාත්මක ලෙස වසර 64,800 කට වඩා පැරණි ඉණිමඟක හැඩැති වියුක්ත චිත්‍ර අඩංගු වේ ( මවුස්ටේරියන් ). ** අල්ටමිරා ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) - 1879 දී පළමු ප්‍රාග් ඓතිහාසික සිතුවම් සහ චිත්‍ර මෙම ගුහාවෙන් සොයා ගන්නා ලද අතර, එය ඉක්මනින්ම ඒවායේ වර්ණ ගැඹුර සහ සතුන්, අත් සහ වියුක්ත හැඩතල නිරූපණය කිරීම සඳහා ප්‍රසිද්ධ විය. ** චෞවෙට් ගුහාව (ප්‍රංශය) - දන්නා පැරණිතම ගුහා සිතුවම් කිහිපයක් වන අතර එය වඩාත් වැදගත් ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලා ස්ථාන අතර වේ. ** කොලිබෝයියා ගුහාව ( [[රුමේනියාව]] ) මධ්‍යම යුරෝපයේ පැරණිතම ගුහා සිතුවම් අඩංගු වන අතර, එහි රේඩියෝ කාබන් දින නියම කර ඇත්තේ 32,000 සහ 35,000 BP ලෙසයි. ** ස්පාඤ්ඤයේ මොන්ටේ කැස්ටිලෝ ගුහාවලින් එකක් වන එල් කැස්ටිලෝ ගුහාවේ - රතු ඕචර් තීන්ත වලින් සැරසිලි අඩංගු වන අතර එය වසර 37,000 කට පෙර අත් ස්ටෙන්සිල් ආකාරයෙන් බිත්ති මත ගසාගෙන ගොස් ඇති අතර තිත් පින්තාරු කර ඇත. එක් දුර්වල රතු තිතක් වසර 40,800 කට පෙර සිට පැවත එන අතර එය ලෝකයේ පැරණිතම දින නියම කරන ලද [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා සැරසිලි]] බවට පත්වේ. <ref>{{Cite journal|last=Pike|first=A. W. G.|year=2012|title=U-Series Dating of Paleolithic Art in 11 Caves in Spain|journal=Science|volume=336|issue=6087|pages=1409–1413|bibcode=2012Sci...336.1409P|doi=10.1126/science.1219957|pmid=22700921}}</ref> <ref name="Clottes214">{{උපන්‍යාස පොත |last=Clottes |first=Jean |author-link=Jean Clottes |title=Chauvet Cave: The Art of Earliest Times |publisher=University of Utah Press |others=Paul G. Bahn (translator) |year=2003 |isbn=0-87480-758-1}} Translation of ''La Grotte Chauvet, l'art des origins'', Éditions du Seuil, 2001, p. 214.</ref> <ref name="bbc_reddot">{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Amos |first=Jonathan |date=June 14, 2012 |title=Red dot becomes 'oldest cave art' |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18449711 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20130113233037/http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18449711 |archive-date=13 January 2013 |access-date=15 June 2012 |website=BBC News |quote=One motif – a faint red dot – is said to be more than 40,000 years old.}}</ref> ** ලැස්කෝ ගුහා (ප්‍රංශය) - මුල් කාලීන චිත්‍ර ශිල්පීන්ගේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ කලා කෘති කිහිපයක් අඩංගු වන අතර ඒවායින් බොහොමයක් විශාල සතුන් නිරූපණය කරයි. ** භිම්බෙට්කා පාෂාණ නිවාස (ඉන්දියාව) - වසර 30,000 කට පෙර කලාවෙන් සරසා ඇති මෙම නිවාස, ඉන්දියානු උප මහාද්වීපයේ කලාකරුවන් තම කෘති ප්‍රදර්ශනය කළ බවට පැරණිතම සාක්ෂි අඩංගු වේ. [[ප්‍රවර්ගය:ශිලා යුගය]] === ග්‍රවේටියානු === ග්‍රවේටියානු යුගය අවසාන ග්ලැසියර උපරිමය වන 33 &#x2013; 21 [[වර්ෂය|kya]] පමණ දක්වා විහිදේ. සොලියුට්‍රියන් යුගය (22 &#x2013; 17 kya පමණ) ග්‍රවේටියානු යුගයේ අවසාන අදියර ලෙස ඇතුළත් කළ හැකිය, නැතහොත් ඇතුළත් නොකළ හැකිය. * ග්‍රවේටියානු කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා <ref>{{උපන්‍යාස පොත |last=Insoll |first=Timothy |url=https://books.google.com/books?id=TdKdDgAAQBAJ |title=The Oxford Handbook of Prehistoric Figurines |date=2017 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780199675616 |location=Oxford |language=en}}</ref> ගණනාවක් සොයාගෙන ඇත, ඒවා අතර: [[ඩොල්නී ව්‍යෙස්ටොන්‍යිට්සේ හි වීනස්|ඩොල්නි වෙස්ටොනීස් හි වීනස්]], [[බ්‍රසෙම්පොයි හි වීනස්]], [[ලෝසල් හි වීනස්]], [[ලෙස්පියුජ් හි වීනස්]], මොරවානි හි වීනස්, ගැල්ගන්බර්ග් හි වීනස්, [[පෙට්ශර්කෝවිට්සේ හි වීනස්]], [[සවිඥානෝ හි වීනස්]], [[විලන්ඩෝර්ෆ් හි වීනස්]] යන ප්‍රතිමා වේ. * කොස්කර් ගුහාව (ප්‍රංශය) - වසර 27,000 කට පෙර [[ගුහා සිතුවම්|අත් ස්ටෙන්සිල් සහ]] බයිසන්, අයිබෙක්ස්, අශ්වයන්, සීල් සහ ඕක්ස් සහ [[ලොඩි|ජෙලිෆිෂ්]] වැනි සත්ත්වයින් නිරූපණය කරන වසර 19,000 ක් පැරණි සත්ත්ව චිත්‍ර මෙම ගැලරියේ දක්නට ලැබේ. * ප්‍රංශයේ ගාර්ගාස් ගුහාවල සෘණ අත් ස්ටෙන්සිල් රාශියක් ඇති අතර සමහර අත්වල ඇඟිලි එකක් හෝ කිහිපයක් නොමැති බැව් දක්නට ලැබේ. === එපිග්‍රවේටියානු, මැග්ඩලීනියානු === [[ගොනුව:Lascaux_painting.jpg|thumb|ප්‍රංශයේ ලැස්කෝ ගුහාවෙන් හමුවූ වසර 16,000ක් පැරණි චිත්‍ර]] [[ගොනුව:Magdalenian_horse.jpg|thumb|299x299පික්|මැග්ඩලීනියානු අශ්වයා, ක්‍රි.පූ. 15,000 පමණ, ජාතික පුරාවිද්‍යා කෞතුකාගාරය, ප්‍රංශය]] * [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා කලාව]] ** චුෆින් ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) – රතු මුවන්, එළුවන් සහ ගවයන් ක්‍රමානුකූලව නිරූපණය කරන කැටයම්, රූප සහ කලා කෘති සහිත කුඩා ගුහාව. ** කෝවා නිම්නය (පෘතුගාලය) - කලාකරුවන් වසර 22,000 සිට 10,000 දක්වා කාලයකට පෙර නිම කරන ලද එළිමහන් කලා කෘතිවල අශ්වයන් සහ අනෙකුත් සත්ව, මානව සහ වියුක්ත රූපවල චිත්‍ර දහස් ගණනක් කැටයම් කළහ. ** නිරිතදිග ප්‍රංශයේ පිහිටි ෆොන්ට්-ඩි-ගෝම් හි වසර 17,000 කට පෙර වැඩ කළ කලාකරුවන්ගේ බහු වර්ණ සිතුවම් සහ කැටයම් 200 කට අධික ප්‍රමාණයක් අඩංගු වේ. ගුහාවේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ සිතුවම බයිසන් පස් දෙනෙකුගේ කැටයමක් වන අතර, වෘකයන් ඇතුළු තවත් බොහෝ සතුන්ගේ නිරූපණයන් මෙහි දැක්වේ. ** දකුණු [[යූරල් කඳුවැටිය/tmp|යූරල් කඳුකරයේ]] (රුසියාවේ) කපෝවා ගුහාව - වර්තමානයේ ඒකවර්ණ ඕකර් පාෂාණ සිතුවම් 173 ක් සහ අඟුරු චිත්‍ර හෝ ඒවායේ සලකුණු ලේඛනගත කර ඇති අතර, [[ප්ලෛස්ටොසීන අවධිය|ප්ලයිස්ටොසීන]] සතුන් සහ වියුක්ත ජ්‍යාමිතික මෝස්තර ඉදිරිපත් කරයි. ඒවා වසර 18,000 - 16,000 ක් පමණ පැරණි වන අතර, පසුකාලීන සොලුට්‍රියන් සිට මැද මැග්ඩලීනියානු දක්වා කාලයට අයත් යැයි විශ්වාස කෙරේ. ** ලා මාර්චේ (ප්‍රංශය) - ශෛලිය නිසා මෙහි ගුහා සිතුවම්වල නීත්‍යානුකූලභාවය මතභේදයට තුඩු දී තිබේ. ** රොක්-ඕක්ස්-සෝර්සියර්ස් (ප්‍රංශය) - වසර 14,000ක් පැරණි සහන බිත්ති කැටයම් සඳහා ප්‍රසිද්ධ පාෂාණ වාසස්ථානයකි . * ප්‍රංශයේ ටර්සාක් අසල පිහිටි උඩින් එල්ලෙන කඳු බෑවුමක් වන අබ්‍රි ඩි ලා මැඩලීන් වෙතින් ලබාගත්, පහත් සහන අශ්වයෙකු සහිත සිදුරු සහිත යෂ්ටිය [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ගබඩා කර ඇත. * '''15 kya''' ''[[කෘමි දෂ්ටනයක් ලෙවකන බයිසන්]]'', ආසන්න වශයෙන් වසර 15,000ක් පැරණි කැටයම් කර කැටයම් කරන ලද පිනිමුව අං වලින් සාදන ලද හෙල්ල විසිකරන උපාංගයක කැබැල්ලක් වන මෙම කෘතිය, දැන් වඳ වී ගොස් ඇති ස්ටෙප් වයිසන්ට් බයිසන් විශේෂයේ සාමාජිකයෙකු නිරූපණය කරයි. කලාකරුවා බයිසන්ගේ හිස දකුණු පැත්තට හැරී කෘමියෙකු දෂ්ට කළාක් මෙන් ලෙවකන ආකාරය කැටයම් කළේය. <ref>[http://musee-prehistoire-eyzies.fr/en/collection/tid-4/cid-5/collection-bison-se-lechant, "Collections", National Museum of Prehistory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150430045958/http://musee-prehistoire-eyzies.fr/en/collection/tid-4/cid-5/collection-bison-se-lechant%2C|date=2015-04-30}} in Les Eyzies-de-Tayac-Sireuil (in French)</ref> එය හමු වූ ස්ථානයට නුදුරින් ලෙස් අයිසීස්-ඩි-ටයාක්-සිරුයිල් හි ජාතික ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කර ඇත. * මොන්ටස්ට්‍රක් විසින් අලංකාර කරන ලද ගල, හුණුගල් කැබැල්ලක සීරීම් හෝ කැටයම් කරන ලද මිනිස් රූපයක් - එය කාන්තා රූපයක් ලෙස පෙනේ - ලාම්පුවක් ලෙස භාවිතා වන්නට ඇත. ප්‍රංශයේ ටාර්න් හි පෙන් හි කෝර්බෙට් ගුහාවෙන් හමු විය. එය දැන් ලන්ඩනයේ බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ ඇත. * '''13 kya''' ''පිහිනන පිනිමුවා'', මැමත් කෙනෙකුගේ දළයකින් අලංකාර ලෙස කැටයම් කරන ලද පිහිනන පිනිමුවන් දෙදෙනෙකුගේ කැටයමකි. ටාර්න්-එට්-ගරොන් හි බෲනික්වෙල් හි මොන්ටස්ට්‍රක් ලෙන්වලින් හමු විය. මෙම මූර්තිය දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ඇත. * රොබින් හුඩ් ගුහා අශ්වයා (පෙර ඕකර් ''අශ්වයා'' ලෙස හැඳින්විණි). කලාකරුවා [[අශ්වයා|අශ්වයෙකුගේ]] හිසක් කැටයම් කළ මෙම ඉළ ඇට කැබැල්ල එංගලන්තයේ ඩර්බිෂයර් හි ක්‍රෙස්වෙල් ක්‍රැග්ස් හි රොබින් හුඩ් ගුහාවෙන් සොයා ගන්නා ලදී. එය බ්‍රිතාන්‍යයේ මෙතෙක් හමු වූ එකම සත්ව ආශ්‍රිත ඉහළ පැලියොලිතික් අතේ ගෙන යා හැකි කලා කෘතියයි . <ref name="British Museum">{{උපන්‍යාස වෙබ් |year=2011 |title=Horse engraving on bone |url=https://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/pe_prb/h/horse_engraving_on_bone.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022144311/http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/pe_prb/h/horse_engraving_on_bone.aspx |archive-date=22 October 2012 |website=British Museum}}</ref> <ref name="MuseumSieveking1987">{{උපන්‍යාස පොත |last=British Museum |url=https://books.google.com/books?id=DtCfAAAAMAAJ&pg=PA112 |title=A catalogue of palaeolithic art in the British Museum |last2=Ann Sieveking |publisher=Published for the Trustees of the British Museum by British Museum Publications |year=1987 |isbn=978-0-7141-1376-0 |pages=112– |access-date=14 October 2011}}</ref> ''රොබින් හුඩ් ගුහා අශ්වයා'' දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] තැන්පත් කර ඇත. * [[ගර්නර්ස්ඩෝර්ෆ් හි කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා|ගොනර්ස්ඩෝර්ෆ් හි වීනස් රූප]] * [[මාල්ටා හි කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා|මාල්ටා හි වීනස් රූප]], [[බුර්යේට් හි වීනස්]] * ලොම් සහිත රයිනෝසිරස් ඉළ ඇටයක මිනිස් රූප කැටයම සඳහා පින්හෝල් ගුහා මිනිසා යන පොදු නාමය භාවිතා වේ. මෙම කැබැල්ල එංගලන්තයේ ඩර්බිෂයර් හි ක්‍රෙස්වෙල් ක්‍රැග්ස් හි පින් හෝල් ගුහාවෙන් හමු වූ අතර එය දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ඇත. [[ගොනුව:Sleeping_Reindeer_-_horizontal.jpg|thumb|[[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] දැනට තැන්පත් කර ඇති, වසර 13,000ක් පැරණි මැමත්-ඇත් දළ කැටයමක් වන ''පිහිනන පිනිමුවන්'', දකුණු පසින් ගැහැණු සතෙකු සහ වම් පසින් පිරිමි සතෙකු නිරූපණය කරයි.]] === ඕස්ට්‍රලේසියාව === [[ගොනුව:Bradshaw_rock_paintings.jpg|thumb|ඕස්ට්‍රේලියාවේ මෙම ග්වියොන් ග්වියොන් ගිරි සිතුවමේ දී කලාකරුවා විවිධ ඉරියව්වලින් හෝ ක්‍රියාවන්ගෙන් යුත් විසිතුරු කළ ඇඳුම් ආයිත්තම් සහිත මානව රූප නිරූපණය කරයි.]] <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{ප්‍රධාන ලිපිය|ස්වදේශීය ඕස්ට්‍රේලියානු කලාව}} ඕස්ට්‍රේලියාවේ පැරණිතම ස්ථිරවම දින නියම කරන ලද පාෂාණ කලා සිතුවම වන්නේ [[උතුරු ප්‍රදේශය (ඕස්ට්‍රේලියාව)|උතුරු ප්‍රදේශයේ]] නිරිතදිග ආර්න්හෙම් ලෑන්ඩ් හි නවර්ලා ගැබර්න්මෑන්ග් ශිලා වාසස්ථානයේ කැණීමේදී හමු වූ පාෂාණ කැබැල්ලක අඟුරු සිතුවමකි. වසර 28,000 ක් පැරණි, එය තහවුරු කරන ලද දිනයක් සහිත පෘථිවියේ පැරණිතම පාෂාණ කලා කෘතියකි. * ග්වියොන් ග්වියොන් ගිරි සිතුවම් (ඕස්ට්‍රේලියාව) - කිම්බර්ලි හි මෙම ස්ථානයේ ආදිවාසී කලාකරුවන් සිතුවම් මිලියනයකට වඩා පින්තාරු කර ඇති අතර, බොහෝ මිනිස් රූප මලු, ටැසල් සහ හිස් ආවරණ වැනි උපාංගවලින් සරසා ඇත. මෙම කලා කෘති වසර 20,000 කට වඩා පැරණි ය. * ගැබර්න්මුන්ග් (ඕස්ට්‍රේලියාව) - [[උතුරු ප්‍රදේශය (ඕස්ට්‍රේලියාව)|උතුරු ප්‍රදේශයේ]] පිහිටි මෙම ගිරි සිතුවම් අඩවිය ඕස්ට්‍රේලියාවේ පැරණිතම කලා කෘති වන අතර, වසර 28,000 කට වඩා පැරණි ය. ආදිවාසී කලාකරුවන් මාළු, කිඹුලන්, මිනිසුන් සහ අධ්‍යාත්මික චරිත පින්තාරු කළ අතර, ඒවා බොහෝ දුරට අඩවියේ සිවිලිම්වල ඇත. <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Masters |first=Emma |date=4 October 2009 |title=Aboriginal rock art collection 'world's largest' |url=https://www.abc.net.au/news/2009-10-03/aboriginal-rock-art-collection-worlds-largest/1089356 |website=ABC News (Australian Broadcasting Corporation)}}</ref> <ref name="Jean">{{Cite journal|last=Michel Geneste|first=Jean|year=2010|title=Earliest Evidence for Ground-Edge Axes: 35,400±410 cal BP from Jawoyn Country, Arnhem Land|journal=Australian Archaeology|volume=71|issue=December|pages=66–69|doi=10.1080/03122417.2010.11689385|hdl-access=free}}</ref> මෙම ස්ථානයට ක්‍රි.ව. 1433 &#x2013; 1631 සහ ක්‍රි.ව. 1658 &#x2013; 1952 අතර කාල නිර්ණය කරන ලද රේඩියෝ කාබන් ( 95% CI ක්‍රමාංකනය කර ඇත) මෑත කාලීන සිතුවම් පැනල් ද ඇතුළත් වේ, ගුහාව තවමත් ජීවමාන මතකයේ රැඳී ඇති බවට වාර්තා වලට අනුකූල වේ. * සිඩ්නි ශිලා කැටයම් (ඕස්ට්‍රේලියාව) - වසර 5,000 සිට 7,000 දක්වා පැරණි ආදිවාසී පාෂාණ කලා කෘති 1,500 ක් පමණ අඩංගු වේ. <ref name="abhe">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Aboriginal heritage |url=http://www.nationalparks.nsw.gov.au/things-to-do/walking-tracks/aboriginal-heritage-walk |access-date=7 May 2011 |website=Office of Environment and Heritage |publisher=[[Government of New South Wales]]}}</ref> == මිසෝලිතික == == ඉහළ පැලියොලිතික == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{ප්‍රධාන ලිපිය|ස්වදේශීය ඕස්ට්‍රේලියානු කලාව}} <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles> === ඕරිග්නේෂියානු === [[ගොනුව:Loewenmensch1.jpg|thumb|හොලන්ස්ටයින්-ස්ටැඩෙල් හිදී සොයා ගන්නා ලද, වසර 40,000-35,000 පමණ පැරණි ලොවෙන්මෙන්ෂ් ප්‍රතිමාව, දැන් උල්ම් කෞතුකාගාරයේ ඇත.]] පැරණිතම අවිවාදිත රූපක කලාව ඕරිග්නේෂියානුවන් සමඟ දක්නට ලැබේ, එය වසර 40,000 කට පමණ පෙර, යුරෝපයේ ක්‍රෝ-මැග්නොන් කලාකරුවන්ගේ මුල්ම පැවැත්ම සමඟ සම්බන්ධ වේ. වසර 40,000 කට පෙර කාලයක නිර්මාණය වූයේ යැයි ඇස්තමේන්තු සහිත රූප වන්නේ ඊනියා ''සිංහ මිනිසා'' සහ ''[[හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස්|හොලේ ෆෙල්ස් හි වීනස් ය]]'', දෙකම ස්වාබියන් ජුරා හි දකුණු ජර්මනියේ ගුහාවලින් හමු විය. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර පැරණි, ''ලොවෙන්මෙන්ෂ්'' නොහොත් සිංහ මිනිසා, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි හොලෙන්ස්ටයින්-ස්ටැඩෙල් හි තිබී සොයා ගන්නා ලද [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] ප්‍රතිමාවකි . මෙම ප්‍රතිමාව [[සිංහයා|සිංහ]] හිසක් සහිත මිනිස් සිරුරක් නියෝජනය කරයි. එය ලොව පැරණිතම සත්ත්වරූපී ප්‍රතිමාව වන අතර රූපමය කලාව පිළිබඳ පැරණිතම උදාහරණවලින් එකකි. <ref>{{Cite journal|last=Kind|first=C.-J.|last2=Ebinger-Rist|first2=N.|last3=Wolf|first3=S.|last4=Beutelspacher|first4=T.|last5=Wehrberger|first5=K.|date=2014|title=The Smile of the Lion Man. Recent Excavations in Stadel Cave (Baden-Württemberg, south-western Germany) and the Restoration of the Famous Upper Palaeolithic Figurine|url=http://www.quartaer.eu/pdfs/2014/2014_07_kind.pdf|url-status=dead|journal=Quartär|volume=61|pages=129–145|archive-url=https://web.archive.org/web/20170822143451/http://www.quartaer.eu/pdfs/2014/2014_07_kind.pdf|archive-date=2017-08-22|access-date=2021-04-25}}</ref> මෙම ප්‍රතිමාව දැන් ජර්මනියේ උල්ම් හි උල්ම් කෞතුකාගාරයේ ඇත. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර පැරණි [[ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමුවූ වන්දනාකරු|ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමුවූ වන්දනාකරුගේ රුව]] නම් මෙම කැටයම් කොටස, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමු වූ මිනිස් රූපයක කැටයමක් සහිත [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] කොටසකි. රූපයේ ඉරියව්ව සාමාන්‍යයෙන් නමස්කාර කරන ඉරියව්වක් ලෙස අර්ථකථනය කරනු ලැබේ, එම නිසා ජර්මානු භාෂාවෙන් මෙම රූපය "වන්දනාකරු" ලෙස හැඳින්වේ. එය දැන් ජර්මනියේ ස්ටුට්ගාර්ට් හි වර්ටම්බර්ග් හි ලැන්ඩෙස්මුසියම් හි ඇත. * වසර 40,000 ත් 29,000 ත් අතර පැරණි වොගල්හර්ඩ් ප්‍රතිමා, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි වොගල්හර්ඩ් ගුහාවෙන් හමු වූ [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] ප්‍රතිමා වේ. මෙම ප්‍රතිමා බොහෝ දුරට [[සිංහයා|සිංහයන්]], [[මැමත් අලි|මැමතුන්]], [[අශ්වයා|අශ්වයන්]] වැනි සතුන් නියෝජනය කරයි . ටුබින්ගන් විශ්ව විද්‍යාලයේ (MUT) කෞතුකාගාරයේ මෙහි මුල් ප්‍රතිමා 20 ක් පමණ නැරඹිය හැකිය. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර කාලයකට පෙර කාල නිර්ණය කරන ලද [[හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස්]], [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළවලින්]] සාදන ලද කුඩා වීනස් ප්‍රතිමාවකි . මෙම ප්‍රතිමාව ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි හෝලේ ෆෙල්ස් හිදී හමු විය. හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස් යනු මිනිසෙකුගේ පැරණිතම අවිවාදිත නිරූපණයයි. එය දැන් ජර්මනියේ බ්ලූබියුරන්හි බ්ලූබියුරන්හි ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරයේ ඇත. [[ගොනුව:Rhinos_Chauvet_Cave.jpg|thumb|වසර 30,000 සිට 32,000 දක්වා කාලයකට පෙර චෞවෙට් ගුහාවේ රයිනෝසිරස් කණ්ඩායමක කලාත්මක නිරූපණයක් සිදු කරන ලදී.]] [[ගොනුව:Chauvethorses.jpg|thumb|කලාකරුවා වල් අශ්වයන් කණ්ඩායමක් නිරූපණය කරයි (ප්‍රංශයේ චෞවෙට් ගුහාවෙන්, ආසන්න වශයෙන් අවුරුදු 31,000ක් පැරණි)]] [[ගොනුව:Cave_of_Altamira_and_Paleolithic_Cave_Art_of_Northern_Spain-110113.jpg|thumb|උතුරු ස්පාඤ්ඤයේ අල්ටමිරා ගුහාව සහ පැලියොලිතික් ගුහා කලාව]] * [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා කලාව]] ** ලා පැසිගා ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) - ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයේ නිර්මාණය කරන ලද කලාගාරයක් වන මෙහි කලා කෘති ප්‍රදර්ශනය අවම වශයෙන් මීටර් 120 ක් දිගට දිව යයි. මතභේදාත්මක ලෙස වසර 64,800 කට වඩා පැරණි ඉණිමඟක හැඩැති වියුක්ත චිත්‍ර අඩංගු වේ ( මවුස්ටේරියන් ). ** අල්ටමිරා ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) - 1879 දී පළමු ප්‍රාග් ඓතිහාසික සිතුවම් සහ චිත්‍ර මෙම ගුහාවෙන් සොයා ගන්නා ලද අතර, එය ඉක්මනින්ම ඒවායේ වර්ණ ගැඹුර සහ සතුන්, අත් සහ වියුක්ත හැඩතල නිරූපණය කිරීම සඳහා ප්‍රසිද්ධ විය. ** චෞවෙට් ගුහාව (ප්‍රංශය) - දන්නා පැරණිතම ගුහා සිතුවම් කිහිපයක් වන අතර එය වඩාත් වැදගත් ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලා ස්ථාන අතර වේ. ** කොලිබෝයියා ගුහාව ( [[රුමේනියාව]] ) මධ්‍යම යුරෝපයේ පැරණිතම ගුහා සිතුවම් අඩංගු වන අතර, එහි රේඩියෝ කාබන් දින නියම කර ඇත්තේ 32,000 සහ 35,000 BP ලෙසයි. ** ස්පාඤ්ඤයේ මොන්ටේ කැස්ටිලෝ ගුහාවලින් එකක් වන එල් කැස්ටිලෝ ගුහාවේ - රතු ඕචර් තීන්ත වලින් සැරසිලි අඩංගු වන අතර එය වසර 37,000 කට පෙර අත් ස්ටෙන්සිල් ආකාරයෙන් බිත්ති මත ගසාගෙන ගොස් ඇති අතර තිත් පින්තාරු කර ඇත. එක් දුර්වල රතු තිතක් වසර 40,800 කට පෙර සිට පැවත එන අතර එය ලෝකයේ පැරණිතම දින නියම කරන ලද [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා සැරසිලි]] බවට පත්වේ. <ref>{{Cite journal|last=Pike|first=A. W. G.|year=2012|title=U-Series Dating of Paleolithic Art in 11 Caves in Spain|journal=Science|volume=336|issue=6087|pages=1409–1413|bibcode=2012Sci...336.1409P|doi=10.1126/science.1219957|pmid=22700921}}</ref> <ref name="Clottes214">{{උපන්‍යාස පොත |last=Clottes |first=Jean |author-link=Jean Clottes |title=Chauvet Cave: The Art of Earliest Times |publisher=University of Utah Press |others=Paul G. Bahn (translator) |year=2003 |isbn=0-87480-758-1}} Translation of ''La Grotte Chauvet, l'art des origins'', Éditions du Seuil, 2001, p. 214.</ref> <ref name="bbc_reddot">{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Amos |first=Jonathan |date=June 14, 2012 |title=Red dot becomes 'oldest cave art' |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18449711 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20130113233037/http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18449711 |archive-date=13 January 2013 |access-date=15 June 2012 |website=BBC News |quote=One motif – a faint red dot – is said to be more than 40,000 years old.}}</ref> ** ලැස්කෝ ගුහා (ප්‍රංශය) - මුල් කාලීන චිත්‍ර ශිල්පීන්ගේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ කලා කෘති කිහිපයක් අඩංගු වන අතර ඒවායින් බොහොමයක් විශාල සතුන් නිරූපණය කරයි. ** භිම්බෙට්කා පාෂාණ නිවාස (ඉන්දියාව) - වසර 30,000 කට පෙර කලාවෙන් සරසා ඇති මෙම නිවාස, ඉන්දියානු උප මහාද්වීපයේ කලාකරුවන් තම කෘති ප්‍රදර්ශනය කළ බවට පැරණිතම සාක්ෂි අඩංගු වේ. === ග්‍රවේටියානු === ග්‍රවේටියානු යුගය අවසාන ග්ලැසියර උපරිමය වන 33 &#x2013; 21 [[වර්ෂය|kya]] පමණ දක්වා විහිදේ. සොලියුට්‍රියන් යුගය (22 &#x2013; 17 kya පමණ) ග්‍රවේටියානු යුගයේ අවසාන අදියර ලෙස ඇතුළත් කළ හැකිය, නැතහොත් ඇතුළත් නොකළ හැකිය. * ග්‍රවේටියානු කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා <ref>{{උපන්‍යාස පොත |last=Insoll |first=Timothy |url=https://books.google.com/books?id=TdKdDgAAQBAJ |title=The Oxford Handbook of Prehistoric Figurines |date=2017 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780199675616 |location=Oxford |language=en}}</ref> ගණනාවක් සොයාගෙන ඇත, ඒවා අතර: [[ඩොල්නී ව්‍යෙස්ටොන්‍යිට්සේ හි වීනස්|ඩොල්නි වෙස්ටොනීස් හි වීනස්]], [[බ්‍රසෙම්පොයි හි වීනස්]], [[ලෝසල් හි වීනස්]], [[ලෙස්පියුජ් හි වීනස්]], මොරවානි හි වීනස්, ගැල්ගන්බර්ග් හි වීනස්, [[පෙට්ශර්කෝවිට්සේ හි වීනස්]], [[සවිඥානෝ හි වීනස්]], [[විලන්ඩෝර්ෆ් හි වීනස්]] යන ප්‍රතිමා වේ. * කොස්කර් ගුහාව (ප්‍රංශය) - වසර 27,000 කට පෙර [[ගුහා සිතුවම්|අත් ස්ටෙන්සිල් සහ]] බයිසන්, අයිබෙක්ස්, අශ්වයන්, සීල් සහ ඕක්ස් සහ [[ලොඩි|ජෙලිෆිෂ්]] වැනි සත්ත්වයින් නිරූපණය කරන වසර 19,000 ක් පැරණි සත්ත්ව චිත්‍ර මෙම ගැලරියේ දක්නට ලැබේ. * ප්‍රංශයේ ගාර්ගාස් ගුහාවල සෘණ අත් ස්ටෙන්සිල් රාශියක් ඇති අතර සමහර අත්වල ඇඟිලි එකක් හෝ කිහිපයක් නොමැති බැව් දක්නට ලැබේ. === එපිග්‍රවේටියානු, මැග්ඩලීනියානු === [[ගොනුව:Lascaux_painting.jpg|thumb|ප්‍රංශයේ ලැස්කෝ ගුහාවෙන් හමුවූ වසර 16,000ක් පැරණි චිත්‍ර]] [[ගොනුව:Magdalenian_horse.jpg|thumb|299x299පික්|මැග්ඩලීනියානු අශ්වයා, ක්‍රි.පූ. 15,000 පමණ, ජාතික පුරාවිද්‍යා කෞතුකාගාරය, ප්‍රංශය]] * [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා කලාව]] ** චුෆින් ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) – රතු මුවන්, එළුවන් සහ ගවයන් ක්‍රමානුකූලව නිරූපණය කරන කැටයම්, රූප සහ කලා කෘති සහිත කුඩා ගුහාව. ** කෝවා නිම්නය (පෘතුගාලය) - කලාකරුවන් වසර 22,000 සිට 10,000 දක්වා කාලයකට පෙර නිම කරන ලද එළිමහන් කලා කෘතිවල අශ්වයන් සහ අනෙකුත් සත්ව, මානව සහ වියුක්ත රූපවල චිත්‍ර දහස් ගණනක් කැටයම් කළහ. ** නිරිතදිග ප්‍රංශයේ පිහිටි ෆොන්ට්-ඩි-ගෝම් හි වසර 17,000 කට පෙර වැඩ කළ කලාකරුවන්ගේ බහු වර්ණ සිතුවම් සහ කැටයම් 200 කට අධික ප්‍රමාණයක් අඩංගු වේ. ගුහාවේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ සිතුවම බයිසන් පස් දෙනෙකුගේ කැටයමක් වන අතර, වෘකයන් ඇතුළු තවත් බොහෝ සතුන්ගේ නිරූපණයන් මෙහි දැක්වේ. ** දකුණු [[යූරල් කඳුවැටිය/tmp|යූරල් කඳුකරයේ]] (රුසියාවේ) කපෝවා ගුහාව - වර්තමානයේ ඒකවර්ණ ඕකර් පාෂාණ සිතුවම් 173 ක් සහ අඟුරු චිත්‍ර හෝ ඒවායේ සලකුණු ලේඛනගත කර ඇති අතර, [[ප්ලෛස්ටොසීන අවධිය|ප්ලයිස්ටොසීන]] සතුන් සහ වියුක්ත ජ්‍යාමිතික මෝස්තර ඉදිරිපත් කරයි. ඒවා වසර 18,000 - 16,000 ක් පමණ පැරණි වන අතර, පසුකාලීන සොලුට්‍රියන් සිට මැද මැග්ඩලීනියානු දක්වා කාලයට අයත් යැයි විශ්වාස කෙරේ. ** ලා මාර්චේ (ප්‍රංශය) - ශෛලිය නිසා මෙහි ගුහා සිතුවම්වල නීත්‍යානුකූලභාවය මතභේදයට තුඩු දී තිබේ. ** රොක්-ඕක්ස්-සෝර්සියර්ස් (ප්‍රංශය) - වසර 14,000ක් පැරණි සහන බිත්ති කැටයම් සඳහා ප්‍රසිද්ධ පාෂාණ වාසස්ථානයකි . * ප්‍රංශයේ ටර්සාක් අසල පිහිටි උඩින් එල්ලෙන කඳු බෑවුමක් වන අබ්‍රි ඩි ලා මැඩලීන් වෙතින් ලබාගත්, පහත් සහන අශ්වයෙකු සහිත සිදුරු සහිත යෂ්ටිය [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ගබඩා කර ඇත. * '''15 kya''' ''[[කෘමි දෂ්ටනයක් ලෙවකන බයිසන්]]'', ආසන්න වශයෙන් වසර 15,000ක් පැරණි කැටයම් කර කැටයම් කරන ලද පිනිමුව අං වලින් සාදන ලද හෙල්ල විසිකරන උපාංගයක කැබැල්ලක් වන මෙම කෘතිය, දැන් වඳ වී ගොස් ඇති ස්ටෙප් වයිසන්ට් බයිසන් විශේෂයේ සාමාජිකයෙකු නිරූපණය කරයි. කලාකරුවා බයිසන්ගේ හිස දකුණු පැත්තට හැරී කෘමියෙකු දෂ්ට කළාක් මෙන් ලෙවකන ආකාරය කැටයම් කළේය. <ref>[http://musee-prehistoire-eyzies.fr/en/collection/tid-4/cid-5/collection-bison-se-lechant, "Collections", National Museum of Prehistory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150430045958/http://musee-prehistoire-eyzies.fr/en/collection/tid-4/cid-5/collection-bison-se-lechant%2C|date=2015-04-30}} in Les Eyzies-de-Tayac-Sireuil (in French)</ref> එය හමු වූ ස්ථානයට නුදුරින් ලෙස් අයිසීස්-ඩි-ටයාක්-සිරුයිල් හි ජාතික ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කර ඇත. * මොන්ටස්ට්‍රක් විසින් අලංකාර කරන ලද ගල, හුණුගල් කැබැල්ලක සීරීම් හෝ කැටයම් කරන ලද මිනිස් රූපයක් - එය කාන්තා රූපයක් ලෙස පෙනේ - ලාම්පුවක් ලෙස භාවිතා වන්නට ඇත. ප්‍රංශයේ ටාර්න් හි පෙන් හි කෝර්බෙට් ගුහාවෙන් හමු විය. එය දැන් ලන්ඩනයේ බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ ඇත. * '''13 kya''' ''පිහිනන පිනිමුවා'', මැමත් කෙනෙකුගේ දළයකින් අලංකාර ලෙස කැටයම් කරන ලද පිහිනන පිනිමුවන් දෙදෙනෙකුගේ කැටයමකි. ටාර්න්-එට්-ගරොන් හි බෲනික්වෙල් හි මොන්ටස්ට්‍රක් ලෙන්වලින් හමු විය. මෙම මූර්තිය දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ඇත. * රොබින් හුඩ් ගුහා අශ්වයා (පෙර ඕකර් ''අශ්වයා'' ලෙස හැඳින්විණි). කලාකරුවා [[අශ්වයා|අශ්වයෙකුගේ]] හිසක් කැටයම් කළ මෙම ඉළ ඇට කැබැල්ල එංගලන්තයේ ඩර්බිෂයර් හි ක්‍රෙස්වෙල් ක්‍රැග්ස් හි රොබින් හුඩ් ගුහාවෙන් සොයා ගන්නා ලදී. එය බ්‍රිතාන්‍යයේ මෙතෙක් හමු වූ එකම සත්ව ආශ්‍රිත ඉහළ පැලියොලිතික් අතේ ගෙන යා හැකි කලා කෘතියයි . <ref name="British Museum">{{උපන්‍යාස වෙබ් |year=2011 |title=Horse engraving on bone |url=https://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/pe_prb/h/horse_engraving_on_bone.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022144311/http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/pe_prb/h/horse_engraving_on_bone.aspx |archive-date=22 October 2012 |website=British Museum}}</ref> <ref name="MuseumSieveking1987">{{උපන්‍යාස පොත |last=British Museum |url=https://books.google.com/books?id=DtCfAAAAMAAJ&pg=PA112 |title=A catalogue of palaeolithic art in the British Museum |last2=Ann Sieveking |publisher=Published for the Trustees of the British Museum by British Museum Publications |year=1987 |isbn=978-0-7141-1376-0 |pages=112– |access-date=14 October 2011}}</ref> ''රොබින් හුඩ් ගුහා අශ්වයා'' දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] තැන්පත් කර ඇත. * [[ගර්නර්ස්ඩෝර්ෆ් හි කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා|ගොනර්ස්ඩෝර්ෆ් හි වීනස් රූප]] * [[මාල්ටා හි කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා|මාල්ටා හි වීනස් රූප]], [[බුර්යේට් හි වීනස්]] * ලොම් සහිත රයිනෝසිරස් ඉළ ඇටයක මිනිස් රූප කැටයම සඳහා පින්හෝල් ගුහා මිනිසා යන පොදු නාමය භාවිතා වේ. මෙම කැබැල්ල එංගලන්තයේ ඩර්බිෂයර් හි ක්‍රෙස්වෙල් ක්‍රැග්ස් හි පින් හෝල් ගුහාවෙන් හමු වූ අතර එය දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ඇත. === ඕස්ට්‍රලේසියාව === [[ගොනුව:Bradshaw_rock_paintings.jpg|thumb|ඕස්ට්‍රේලියාවේ මෙම ග්වියොන් ග්වියොන් ගිරි සිතුවමේ දී කලාකරුවා විවිධ ඉරියව්වලින් හෝ ක්‍රියාවන්ගෙන් යුත් විසිතුරු කළ ඇඳුම් ආයිත්තම් සහිත මානව රූප නිරූපණය කරයි.]] <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{වැඩිදුර|Kebaran#Artistic_expression}}ඕස්ට්‍රේලියාවේ පැරණිතම ස්ථිරවම දින නියම කරන ලද පාෂාණ කලා සිතුවම වන්නේ [[උතුරු ප්‍රදේශය (ඕස්ට්‍රේලියාව)|උතුරු ප්‍රදේශයේ]] නිරිතදිග ආර්න්හෙම් ලෑන්ඩ් හි නවර්ලා ගැබර්න්මෑන්ග් ශිලා වාසස්ථානයේ කැණීමේදී හමු වූ පාෂාණ කැබැල්ලක අඟුරු සිතුවමකි. වසර 28,000 ක් පැරණි, එය තහවුරු කරන ලද දිනයක් සහිත පෘථිවියේ පැරණිතම පාෂාණ කලා කෘතියකි. * ග්වියොන් ග්වියොන් ගිරි සිතුවම් (ඕස්ට්‍රේලියාව) - කිම්බර්ලි හි මෙම ස්ථානයේ ආදිවාසී කලාකරුවන් සිතුවම් මිලියනයකට වඩා පින්තාරු කර ඇති අතර, බොහෝ මිනිස් රූප මලු, ටැසල් සහ හිස් ආවරණ වැනි උපාංගවලින් සරසා ඇත. මෙම කලා කෘති වසර 20,000 කට වඩා පැරණි ය. * ගැබර්න්මුන්ග් (ඕස්ට්‍රේලියාව) - [[උතුරු ප්‍රදේශය (ඕස්ට්‍රේලියාව)|උතුරු ප්‍රදේශයේ]] පිහිටි මෙම ගිරි සිතුවම් අඩවිය ඕස්ට්‍රේලියාවේ පැරණිතම කලා කෘති වන අතර, වසර 28,000 කට වඩා පැරණි ය. ආදිවාසී කලාකරුවන් මාළු, කිඹුලන්, මිනිසුන් සහ අධ්‍යාත්මික චරිත පින්තාරු කළ අතර, ඒවා බොහෝ දුරට අඩවියේ සිවිලිම්වල ඇත. <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Masters |first=Emma |date=4 October 2009 |title=Aboriginal rock art collection 'world's largest' |url=https://www.abc.net.au/news/2009-10-03/aboriginal-rock-art-collection-worlds-largest/1089356 |website=ABC News (Australian Broadcasting Corporation)}}</ref> <ref name="Jean">{{Cite journal|last=Michel Geneste|first=Jean|year=2010|title=Earliest Evidence for Ground-Edge Axes: 35,400±410 cal BP from Jawoyn Country, Arnhem Land|journal=Australian Archaeology|volume=71|issue=December|pages=66–69|doi=10.1080/03122417.2010.11689385|hdl-access=free}}</ref> මෙම ස්ථානයට ක්‍රි.ව. 1433 &#x2013; 1631 සහ ක්‍රි.ව. 1658 &#x2013; 1952 අතර කාල නිර්ණය කරන ලද රේඩියෝ කාබන් ( 95% CI ක්‍රමාංකනය කර ඇත) මෑත කාලීන සිතුවම් පැනල් ද ඇතුළත් වේ, ගුහාව තවමත් ජීවමාන මතකයේ රැඳී ඇති බවට වාර්තා වලට අනුකූල වේ. * සිඩ්නි ශිලා කැටයම් (ඕස්ට්‍රේලියාව) - වසර 5,000 සිට 7,000 දක්වා පැරණි ආදිවාසී පාෂාණ කලා කෘති 1,500 ක් පමණ අඩංගු වේ. <ref name="abhe">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Aboriginal heritage |url=http://www.nationalparks.nsw.gov.au/things-to-do/walking-tracks/aboriginal-heritage-walk |access-date=7 May 2011 |website=Office of Environment and Heritage |publisher=[[Government of New South Wales]]}}</ref> [[ගොනුව:Laténium-dame-Monruz.jpg|thumb|[[මොන්රූස් හි වීනස්]] යනු වසර 11,000ක් පැරණි ශෛලීගත පෙන්ඩනයකි, 18&nbsp;උසින් මි.මී.]] [[ගොනුව:Bubalus_Tin_Taghirt.jpg|thumb|දකුණු ඇල්ජීරියාවේ ටසිලි න අජ්ජේර් හි පෙලෝරොවිස් පෞරාණික ගල් කැටයම්]] ; මිසෝලිතික යුරෝපය * '''12.5 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' මැමත් හෙල්ල විසි කරනය, කලාකරුවා විසින් [[මැමත් අලි|මැමත්]] ස්වරූපයෙන් කැටයම් කරන ලද හෙල්ල විසි කරන උපාංගයක් ප්‍රංශයේ ටාර්න්-එට්-ගරොන් හි මොන්ටස්ට්‍රක් හි ගිරි වාසස්ථානයෙන් සොයා ගන්නා ලදී. එය දැන් බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. * '''12 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' කුසියුලට් ගුහාව (රුමේනියාව) වසර 12,000 ක් පමණ පැරණි අශ්වයන් සහ බළලුන් ඇතුළු සතුන්ගේ රතු සිතුවම් කිහිපයක් දක්වයි. මේවා මධ්‍යම යුරෝපයේ දන්නා මෙවැනි ආකාරයේ පළමු ප්‍රකාශනයන් විය. * '''11.5 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ලී මූර්තියක් වන ෂිගිර් පිළිමය රුසියාවේ යෙකටරින්බර්ග් හි ඓතිහාසික ප්‍රදර්ශන කෞතුකාගාරයේ තබා ඇත. * [[මොන්රූස් හි වීනස්]] වර්ෂ සහස්‍රක '''11කට පෙර''' (ස්විට්සර්ලන්තය) * '''11 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ලෙස් කොම්බෙරිලිස් (ප්‍රංශය) - ගැලරි දෙකක කැටයම් 600 කට වඩා ප්‍රදර්ශනය කරයි. වසර 11,000 කට වඩා පැරණි කලා කෘති ගුහාව හරහා ගලා යන ගඟෙන් ජලය පානය කරන පිනිමුවන්, ගුහා වලසුන්, ගුහා සිංහයන්, [[මැමත් අලි|මැමතුන්]] සහ විවිධ සංකේත වැනි විෂයයන් නිරූපණය කරයි. <ref name="Hominidés">{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=December 2007 |title=Les Combarelles – Grotte – Eyzies-de-Tayac – Périgord – Dordogne |url=http://www.hominides.com/html/lieux/grotte-combarelles.php |access-date=1 May 2011 |publisher=Hominidés.com |language=fr}}</ref> * '''10-8 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' මගුරා ගුහාව ( [[බල්ගේරියාව]] ) - මගුරා හි ප්‍රාග් ඓතිහාසික බිත්ති සිතුවම් ඉතාලියේ ග්‍රෝටා ඩී සර්වි සිතුවම් සමඟ විශාල සමානකමක් දක්වන අතර ඒවා සුවිශේෂී ප්‍රකාශනයක් සහ කලාත්මක ගැඹුරක් ඇති අතර යුරෝපීය පශ්චාත්- පැලියෝලිතික් යුගයේ වඩාත්ම වැදගත් කලා කෘති ලෙස සැලකේ. <ref>{{Cite news|url=http://www.rupestre.net/tracce/?p=8048|title=Bulgarian rock art: the Magura Cave paintings|date=November 19, 2014|work=TRACCE Online Rock Art Bulletin|access-date=21 Nov 2014}}</ref> 1984 දී මෙම ස්ථානය [[යුනෙස්කෝ|යුනෙස්කෝවේ]] ලෝක උරුම [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලැයිස්තුවට]] එකතු කරන ලදී. <ref name="UNESCO">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The Magoura Cave with drawings from the bronze age |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/45/ |access-date=16 May 2013 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> * '''10-5.5''' '''වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර'''අයිබීරියානු මධ්‍යධරණී ද්‍රෝණියේ පාෂාණ කලාව * ෆින්ලන්ත ජාතික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කර ඇති '''9 වර්ෂ සහස්‍රකයට පෙර''' හියුටිනෙන් හි ගෝන හිස, කැටයම. * '''7 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ගොව්ර්ලෙවෝ (උතුරු මැසිඩෝනියාව) හි ඇඩම් නොහොත් "මැසිඩෝනියාවේ ආදම්". වසර 7,000 කට වඩා පැරණි මෙම මූර්තිය [[උතුරු මැසඩෝනියාව|උතුරු මැසිඩෝනියා ජනරජයෙන්]] හමු වූ පැරණිතම කෞතුක වස්තුවයි. කලාකරුවා වාඩි වී සිටින පිරිමි ශරීරයක් නිරූපණය කරන අතර ඔහුගේ කොඳු ඇට පෙළ, ඉළ ඇට, නහය සහ ෆාලස් පිළිබඳ විස්තර පෙන්වයි. මෙම කෘතිය දැන් ස්කොප්ජේ නගර කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. ; එපිපැලියොලිතික මෑත පෙරදිග <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{වැඩිදුර|Lithic stage|Archaic Period (Americas)}} * [[බෙත්ලෙහෙම]] අසල අයින් සක්‍රි ගුහාවලින් ලබාගත් ප්‍රතිමාවක් වන '''වර්ෂ සහස්‍රක 11කට පර නිමවූ''' අයින් සක්‍රි පෙම්වතුන්, ලිංගිකව හැසිරෙන මිනිසුන් පිළිබඳ පැරණිතම නිරූපණයයි. එය දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. ; මිසෝලිතික ආසියාව * '''16 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ශුවෝජියාං හුවාශාන් පාෂාණ කලාව දකුණු [[චීනය|චීනයේ]] ගුවාංසි හි හුණුගල් කඳු බෑවුම් මත පාෂාණ සිතුවම් දක්වයි. * මධ්‍යශිලා යුගයේ (ක්‍රි.පූ. 8,000 පමණ) සිට ඓතිහාසික යුගයන් දක්වා විහිදුණු පාෂාණ කලා සහිත ඉන්දියාවේ මධ්‍ය ප්‍රදේශ්, භීම්බෙට්කා පාෂාණ නිවාස '''10''' ( [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලෝක උරුම අඩවිය]] ) <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Rock Shelters of Bhimbetka |url=https://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=925 |access-date=2007-02-15 |publisher=World Heritage Site}}</ref> <ref name="YM">{{උපන්‍යාස පොත |last=Mathpal |first=Yashodhar |url=https://books.google.com/books?id=GG7-CpvlU30C&pg=PA220 |title=Prehistoric Painting Of Bhimbetka |date=1984 |publisher=Abhinav Publications |isbn=9788170171935 |page=220 |language=en}}</ref> <ref name="SKT">{{උපන්‍යාස පොත |last=Tiwari |first=Shiv Kumar |url=https://books.google.com/books?id=-jO0fvT4r9gC&pg=PA189 |title=Riddles of Indian Rockshelter Paintings |date=2000 |publisher=Sarup & Sons |isbn=9788176250863 |page=189 |language=en}}</ref> <ref name="RSB">{{උපන්‍යාස පොත |url=https://whc.unesco.org/uploads/nominations/925.pdf |title=Rock Shelters of Bhimbetka |date=2003 |publisher=UNESCO |page=16}}</ref> <ref name="SM">{{උපන්‍යාස පොත |last=Mithen |first=Steven |url=https://books.google.com/books?id=Uaxg_QDSsrQC&pg=PT524 |title=After the Ice: A Global Human History, 20,000 - 5000 BC |date=2011 |publisher=Orion |isbn=9781780222592 |page=524 |language=en}}</ref> <ref name="AJ">{{උපන්‍යාස පොත |last=Javid |first=Ali |url=https://books.google.com/books?id=54XBlIF9LFgC&pg=PA19 |title=World Heritage Monuments and Related Edifices in India |last2=Jāvīd |first2=ʻAlī |last3=Javeed |first3=Tabassum |date=2008 |publisher=Algora Publishing |isbn=9780875864846 |page=19 |language=en}}</ref> ; උතුරු අප්‍රිකානු මිසෝලිතික * සහරා ශිලා කලාව - මධ්‍යම [[සහරා කාන්තාරය|සහරා කාන්තාරයේ]] ස්වාභාවික පාෂාණ මත කලාකරුවන් කැටයම් කළ හෝ පින්තාරු කළ ප්‍රසිද්ධ ස්ථාන තුන්දහසකට වඩා තිබේ. * ටැඩ්‍රාර්ට් ඇකකස් (ලිබියාව) – ක්‍රි.පූ. 12,000 සිට ක්‍රි.ව. 100 දක්වා කාලයට අයත් මිනිසුන්ගේ සහ ශාක හා සත්ත්ව විශේෂවල කැටයම් සහිත පාෂාණ කලාවකි. * ටැසිලි එන්'අජ්ජර් (ඇල්ජීරියාව) - දේවගැති සහ ස්වාභාවික කැටයම් 15,000 කට වඩා; පැරණිතම පාෂාණ කලාව වර්තමානයට වසර 12,000 කට පමණ පෙර සිට පැවත එන අතර, බොහෝ ඒවා 9 හෝ 10කට පෙර හෝ ඊට පෙර කාලයට අයත් වේ. ; ඇමරිකා {{Portal|Visual arts}} [[ගොනුව:SantaCruz-CuevaManos-P2210651b.jpg|thumb|Cueva de las Manos (අත් ගුහාව), ආර්ජන්ටිනාව]] <templatestyles src="Div col/styles.css" />  7if2x5cv717l1enjbw1u1heyohuftz7 792891 792890 2026-06-05T12:53:30Z Yasasuru 23090 /* ඉහළ පැලියොලිතික */ 792891 wikitext text/x-wiki [[ගොනුව:F07_0054.Ma.JPG|දකුණ|thumb|300x300පික්|''[[කෘමි දෂ්ටනයක් ලෙවකන බයිසන්]]'' ; ක්‍රි.පූ. 15,000-13,000; අඟකින් තනා ඇත ; ජාතික ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරය ( ලෙස් අයිසීස්-ඩි-ටයාක්-සිරුයිල්, ප්‍රංශය)]] මෙය '''[[ශිලා යුගය|ශිලා යුගයේ]] කලාව පිළිබඳ විස්තරාත්මක ලැයිස්තුවකි''', එය ගල් මෙවලම් බහුලව භාවිතා වීමෙන් සංලක්ෂිත [[ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගය|ප්‍රාග් ඓතිහාසික]] යුගයයි. මෙම ලිපියේ, සොයාගත් කලා කෘති විශාල සංඛ්‍යාව අනුව සැලකීමේ දී, මෙහි ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලාව ලෙස හඳුන්වන දේ නිර්මාණය කළ චිත්‍ර ශිල්පීන්, මූර්ති ශිල්පීන් සහ අනෙකුත් කලාකරුවන්ගේ කෘතිවල ඉතා අසම්පූර්ණ ලැයිස්තුවක් අඩංගු වේ. සම්පූර්ණ ලැයිස්තු සඳහා ඉහළ පැලියොලිතික කලාව, මධ්‍යම පැලියොලිතික කලාව සහ ප්‍රවර්ගය:ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලාව සහ එහි බොහෝ උප කාණ්ඩ බලන්න. == ඉහළ පැලියොලිතික == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{ප්‍රධාන ලිපිය|ඉහළ පැලියොලිතික කලාව}} === ඕරිග්නේෂියානු === [[ගොනුව:Loewenmensch1.jpg|thumb|හොලන්ස්ටයින්-ස්ටැඩෙල් හිදී සොයා ගන්නා ලද, වසර 40,000-35,000 පමණ පැරණි ලොවෙන්මෙන්ෂ් ප්‍රතිමාව, දැන් උල්ම් කෞතුකාගාරයේ ඇත.]] පැරණිතම අවිවාදිත රූපක කලාව ඕරිග්නේෂියානුවන් සමඟ දක්නට ලැබේ, එය වසර 40,000 කට පමණ පෙර, යුරෝපයේ ක්‍රෝ-මැග්නොන් කලාකරුවන්ගේ මුල්ම පැවැත්ම සමඟ සම්බන්ධ වේ. වසර 40,000 කට පෙර කාලයක නිර්මාණය වූයේ යැයි ඇස්තමේන්තු සහිත රූප වන්නේ ඊනියා ''සිංහ මිනිසා'' සහ ''[[හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස්|හොලේ ෆෙල්ස් හි වීනස් ය]]'', දෙකම ස්වාබියන් ජුරා හි දකුණු ජර්මනියේ ගුහාවලින් හමු විය. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර පැරණි, ''ලොවෙන්මෙන්ෂ්'' නොහොත් සිංහ මිනිසා, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි හොලෙන්ස්ටයින්-ස්ටැඩෙල් හි තිබී සොයා ගන්නා ලද [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] ප්‍රතිමාවකි . මෙම ප්‍රතිමාව [[සිංහයා|සිංහ]] හිසක් සහිත මිනිස් සිරුරක් නියෝජනය කරයි. එය ලොව පැරණිතම සත්ත්වරූපී ප්‍රතිමාව වන අතර රූපමය කලාව පිළිබඳ පැරණිතම උදාහරණවලින් එකකි. <ref>{{Cite journal|last=Kind|first=C.-J.|last2=Ebinger-Rist|first2=N.|last3=Wolf|first3=S.|last4=Beutelspacher|first4=T.|last5=Wehrberger|first5=K.|date=2014|title=The Smile of the Lion Man. Recent Excavations in Stadel Cave (Baden-Württemberg, south-western Germany) and the Restoration of the Famous Upper Palaeolithic Figurine|url=http://www.quartaer.eu/pdfs/2014/2014_07_kind.pdf|url-status=dead|journal=Quartär|volume=61|pages=129–145|archive-url=https://web.archive.org/web/20170822143451/http://www.quartaer.eu/pdfs/2014/2014_07_kind.pdf|archive-date=2017-08-22|access-date=2021-04-25}}</ref> මෙම ප්‍රතිමාව දැන් ජර්මනියේ උල්ම් හි උල්ම් කෞතුකාගාරයේ ඇත. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර පැරණි [[ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමුවූ වන්දනාකරු|ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමුවූ වන්දනාකරුගේ රුව]] නම් මෙම කැටයම් කොටස, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමු වූ මිනිස් රූපයක කැටයමක් සහිත [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] කොටසකි. රූපයේ ඉරියව්ව සාමාන්‍යයෙන් නමස්කාර කරන ඉරියව්වක් ලෙස අර්ථකථනය කරනු ලැබේ, එම නිසා ජර්මානු භාෂාවෙන් මෙම රූපය "වන්දනාකරු" ලෙස හැඳින්වේ. එය දැන් ජර්මනියේ ස්ටුට්ගාර්ට් හි වර්ටම්බර්ග් හි ලැන්ඩෙස්මුසියම් හි ඇත. * වසර 40,000 ත් 29,000 ත් අතර පැරණි වොගල්හර්ඩ් ප්‍රතිමා, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි වොගල්හර්ඩ් ගුහාවෙන් හමු වූ [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] ප්‍රතිමා වේ. මෙම ප්‍රතිමා බොහෝ දුරට [[සිංහයා|සිංහයන්]], [[මැමත් අලි|මැමතුන්]], [[අශ්වයා|අශ්වයන්]] වැනි සතුන් නියෝජනය කරයි . ටුබින්ගන් විශ්ව විද්‍යාලයේ (MUT) කෞතුකාගාරයේ මෙහි මුල් ප්‍රතිමා 20 ක් පමණ නැරඹිය හැකිය. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර කාලයකට පෙර කාල නිර්ණය කරන ලද [[හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස්]], [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළවලින්]] සාදන ලද කුඩා වීනස් ප්‍රතිමාවකි . මෙම ප්‍රතිමාව ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි හෝලේ ෆෙල්ස් හිදී හමු විය. හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස් යනු මිනිසෙකුගේ පැරණිතම අවිවාදිත නිරූපණයයි. එය දැන් ජර්මනියේ බ්ලූබියුරන්හි බ්ලූබියුරන්හි ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරයේ ඇත. [[ගොනුව:Rhinos_Chauvet_Cave.jpg|thumb|වසර 30,000 සිට 32,000 දක්වා කාලයකට පෙර චෞවෙට් ගුහාවේ රයිනෝසිරස් කණ්ඩායමක කලාත්මක නිරූපණයක් සිදු කරන ලදී.]] [[ගොනුව:Chauvethorses.jpg|thumb|කලාකරුවා වල් අශ්වයන් කණ්ඩායමක් නිරූපණය කරයි (ප්‍රංශයේ චෞවෙට් ගුහාවෙන්, ආසන්න වශයෙන් අවුරුදු 31,000ක් පැරණි)]] [[ගොනුව:Cave_of_Altamira_and_Paleolithic_Cave_Art_of_Northern_Spain-110113.jpg|thumb|උතුරු ස්පාඤ්ඤයේ අල්ටමිරා ගුහාව සහ පැලියොලිතික් ගුහා චිත්‍ර]] * [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා කලාව]] ** ලා පැසිගා ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) - ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයේ නිර්මාණය කරන ලද කලාගාරයක් වන මෙහි කලා සිතුවම් අවම වශයෙන් මීටර් 120 ක් දිගට දිව යයි. මතභේදාත්මක ලෙස වසර 64,800 කට වඩා පැරණි ඉණිමඟක හැඩැති වියුක්ත චිත්‍ර අඩංගු වේ ( මවුස්ටේරියන් ). ** අල්ටමිරා ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) - 1879 දී පළමු ප්‍රාග් ඓතිහාසික සිතුවම් සහ චිත්‍ර මෙම ගුහාවෙන් සොයා ගන්නා ලද අතර, එය ඉක්මනින්ම ඒවායේ වර්ණ ගැඹුර සහ සතුන්, අත් සහ වියුක්ත හැඩතල නිරූපණය කිරීම සඳහා ප්‍රසිද්ධ විය. ** චෞවෙට් ගුහාව (ප්‍රංශය) - දන්නා පැරණිතම ගුහා සිතුවම් කිහිපයක් වන අතර එය වඩාත් වැදගත් ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලා ස්ථාන අතර වේ. ** කොලිබෝයියා ගුහාව ( [[රුමේනියාව]] ) මධ්‍යම යුරෝපයේ පැරණිතම ගුහා සිතුවම් අඩංගු වන අතර, එහි රේඩියෝ කාබන් දින නියම කර ඇත්තේ 32,000 සහ 35,000 BP ලෙසයි. ** ස්පාඤ්ඤයේ මොන්ටේ කැස්ටිලෝ ගුහාවලින් එකක් වන එල් කැස්ටිලෝ ගුහාවේ - රතු ඕචර් තීන්ත වලින් සැරසිලි අඩංගු වන අතර එය වසර 37,000 කට පෙර අත් ස්ටෙන්සිල් ආකාරයෙන් බිත්ති මත ගසාගෙන ගොස් ඇති අතර තිත් පින්තාරු කර ඇත. එක් දුර්වල රතු තිතක් වසර 40,800 කට පෙර සිට පැවත එන අතර එය ලෝකයේ පැරණිතම දින නියම කරන ලද [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා සැරසිලි]] බවට පත්වේ. <ref>{{Cite journal|last=Pike|first=A. W. G.|year=2012|title=U-Series Dating of Paleolithic Art in 11 Caves in Spain|journal=Science|volume=336|issue=6087|pages=1409–1413|bibcode=2012Sci...336.1409P|doi=10.1126/science.1219957|pmid=22700921}}</ref> <ref name="Clottes214">{{උපන්‍යාස පොත |last=Clottes |first=Jean |author-link=Jean Clottes |title=Chauvet Cave: The Art of Earliest Times |publisher=University of Utah Press |others=Paul G. Bahn (translator) |year=2003 |isbn=0-87480-758-1}} Translation of ''La Grotte Chauvet, l'art des origins'', Éditions du Seuil, 2001, p. 214.</ref> <ref name="bbc_reddot">{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Amos |first=Jonathan |date=June 14, 2012 |title=Red dot becomes 'oldest cave art' |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18449711 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20130113233037/http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18449711 |archive-date=13 January 2013 |access-date=15 June 2012 |website=BBC News |quote=One motif – a faint red dot – is said to be more than 40,000 years old.}}</ref> ** ලැස්කෝ ගුහා (ප්‍රංශය) - මුල් කාලීන චිත්‍ර ශිල්පීන්ගේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ කලා කෘති කිහිපයක් අඩංගු වන අතර ඒවායින් බොහොමයක් විශාල සතුන් නිරූපණය කරයි. ** භිම්බෙට්කා පාෂාණ නිවාස (ඉන්දියාව) - වසර 30,000 කට පෙර කලාවෙන් සරසා ඇති මෙම නිවාස, ඉන්දියානු උප මහාද්වීපයේ කලාකරුවන් තම කෘති ප්‍රදර්ශනය කළ බවට පැරණිතම සාක්ෂි අඩංගු වේ. [[ප්‍රවර්ගය:ශිලා යුගය]] === ග්‍රවේටියානු === ග්‍රවේටියානු යුගය අවසාන ග්ලැසියර උපරිමය වන 33 &#x2013; 21 [[වර්ෂය|kya]] පමණ දක්වා විහිදේ. සොලියුට්‍රියන් යුගය (22 &#x2013; 17 kya පමණ) ග්‍රවේටියානු යුගයේ අවසාන අදියර ලෙස ඇතුළත් කළ හැකිය, නැතහොත් ඇතුළත් නොකළ හැකිය. * ග්‍රවේටියානු කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා <ref>{{උපන්‍යාස පොත |last=Insoll |first=Timothy |url=https://books.google.com/books?id=TdKdDgAAQBAJ |title=The Oxford Handbook of Prehistoric Figurines |date=2017 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780199675616 |location=Oxford |language=en}}</ref> ගණනාවක් සොයාගෙන ඇත, ඒවා අතර: [[ඩොල්නී ව්‍යෙස්ටොන්‍යිට්සේ හි වීනස්|ඩොල්නි වෙස්ටොනීස් හි වීනස්]], [[බ්‍රසෙම්පොයි හි වීනස්]], [[ලෝසල් හි වීනස්]], [[ලෙස්පියුජ් හි වීනස්]], මොරවානි හි වීනස්, ගැල්ගන්බර්ග් හි වීනස්, [[පෙට්ශර්කෝවිට්සේ හි වීනස්]], [[සවිඥානෝ හි වීනස්]], [[විලන්ඩෝර්ෆ් හි වීනස්]] යන ප්‍රතිමා වේ. * කොස්කර් ගුහාව (ප්‍රංශය) - වසර 27,000 කට පෙර [[ගුහා සිතුවම්|අත් ස්ටෙන්සිල් සහ]] බයිසන්, අයිබෙක්ස්, අශ්වයන්, සීල් සහ ඕක්ස් සහ [[ලොඩි|ජෙලිෆිෂ්]] වැනි සත්ත්වයින් නිරූපණය කරන වසර 19,000 ක් පැරණි සත්ත්ව චිත්‍ර මෙම ගැලරියේ දක්නට ලැබේ. * ප්‍රංශයේ ගාර්ගාස් ගුහාවල සෘණ අත් ස්ටෙන්සිල් රාශියක් ඇති අතර සමහර අත්වල ඇඟිලි එකක් හෝ කිහිපයක් නොමැති බැව් දක්නට ලැබේ. === එපිග්‍රවේටියානු, මැග්ඩලීනියානු === [[ගොනුව:Lascaux_painting.jpg|thumb|ප්‍රංශයේ ලැස්කෝ ගුහාවෙන් හමුවූ වසර 16,000ක් පැරණි චිත්‍ර]] [[ගොනුව:Magdalenian_horse.jpg|thumb|299x299පික්|මැග්ඩලීනියානු අශ්වයා, ක්‍රි.පූ. 15,000 පමණ, ජාතික පුරාවිද්‍යා කෞතුකාගාරය, ප්‍රංශය]] * [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා කලාව]] ** චුෆින් ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) – රතු මුවන්, එළුවන් සහ ගවයන් ක්‍රමානුකූලව නිරූපණය කරන කැටයම්, රූප සහ කලා කෘති සහිත කුඩා ගුහාව. ** කෝවා නිම්නය (පෘතුගාලය) - කලාකරුවන් වසර 22,000 සිට 10,000 දක්වා කාලයකට පෙර නිම කරන ලද එළිමහන් කලා කෘතිවල අශ්වයන් සහ අනෙකුත් සත්ව, මානව සහ වියුක්ත රූපවල චිත්‍ර දහස් ගණනක් කැටයම් කළහ. ** නිරිතදිග ප්‍රංශයේ පිහිටි ෆොන්ට්-ඩි-ගෝම් හි වසර 17,000 කට පෙර වැඩ කළ කලාකරුවන්ගේ බහු වර්ණ සිතුවම් සහ කැටයම් 200 කට අධික ප්‍රමාණයක් අඩංගු වේ. ගුහාවේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ සිතුවම බයිසන් පස් දෙනෙකුගේ කැටයමක් වන අතර, වෘකයන් ඇතුළු තවත් බොහෝ සතුන්ගේ නිරූපණයන් මෙහි දැක්වේ. ** දකුණු [[යූරල් කඳුවැටිය/tmp|යූරල් කඳුකරයේ]] (රුසියාවේ) කපෝවා ගුහාව - වර්තමානයේ ඒකවර්ණ ඕකර් පාෂාණ සිතුවම් 173 ක් සහ අඟුරු චිත්‍ර හෝ ඒවායේ සලකුණු ලේඛනගත කර ඇති අතර, [[ප්ලෛස්ටොසීන අවධිය|ප්ලයිස්ටොසීන]] සතුන් සහ වියුක්ත ජ්‍යාමිතික මෝස්තර ඉදිරිපත් කරයි. ඒවා වසර 18,000 - 16,000 ක් පමණ පැරණි වන අතර, පසුකාලීන සොලුට්‍රියන් සිට මැද මැග්ඩලීනියානු දක්වා කාලයට අයත් යැයි විශ්වාස කෙරේ. ** ලා මාර්චේ (ප්‍රංශය) - ශෛලිය නිසා මෙහි ගුහා සිතුවම්වල නීත්‍යානුකූලභාවය මතභේදයට තුඩු දී තිබේ. ** රොක්-ඕක්ස්-සෝර්සියර්ස් (ප්‍රංශය) - වසර 14,000ක් පැරණි සහන බිත්ති කැටයම් සඳහා ප්‍රසිද්ධ පාෂාණ වාසස්ථානයකි . * ප්‍රංශයේ ටර්සාක් අසල පිහිටි උඩින් එල්ලෙන කඳු බෑවුමක් වන අබ්‍රි ඩි ලා මැඩලීන් වෙතින් ලබාගත්, පහත් සහන අශ්වයෙකු සහිත සිදුරු සහිත යෂ්ටිය [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ගබඩා කර ඇත. * '''15 kya''' ''[[කෘමි දෂ්ටනයක් ලෙවකන බයිසන්]]'', ආසන්න වශයෙන් වසර 15,000ක් පැරණි කැටයම් කර කැටයම් කරන ලද පිනිමුව අං වලින් සාදන ලද හෙල්ල විසිකරන උපාංගයක කැබැල්ලක් වන මෙම කෘතිය, දැන් වඳ වී ගොස් ඇති ස්ටෙප් වයිසන්ට් බයිසන් විශේෂයේ සාමාජිකයෙකු නිරූපණය කරයි. කලාකරුවා බයිසන්ගේ හිස දකුණු පැත්තට හැරී කෘමියෙකු දෂ්ට කළාක් මෙන් ලෙවකන ආකාරය කැටයම් කළේය. <ref>[http://musee-prehistoire-eyzies.fr/en/collection/tid-4/cid-5/collection-bison-se-lechant, "Collections", National Museum of Prehistory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150430045958/http://musee-prehistoire-eyzies.fr/en/collection/tid-4/cid-5/collection-bison-se-lechant%2C|date=2015-04-30}} in Les Eyzies-de-Tayac-Sireuil (in French)</ref> එය හමු වූ ස්ථානයට නුදුරින් ලෙස් අයිසීස්-ඩි-ටයාක්-සිරුයිල් හි ජාතික ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කර ඇත. * මොන්ටස්ට්‍රක් විසින් අලංකාර කරන ලද ගල, හුණුගල් කැබැල්ලක සීරීම් හෝ කැටයම් කරන ලද මිනිස් රූපයක් - එය කාන්තා රූපයක් ලෙස පෙනේ - ලාම්පුවක් ලෙස භාවිතා වන්නට ඇත. ප්‍රංශයේ ටාර්න් හි පෙන් හි කෝර්බෙට් ගුහාවෙන් හමු විය. එය දැන් ලන්ඩනයේ බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ ඇත. * '''13 kya''' ''පිහිනන පිනිමුවා'', මැමත් කෙනෙකුගේ දළයකින් අලංකාර ලෙස කැටයම් කරන ලද පිහිනන පිනිමුවන් දෙදෙනෙකුගේ කැටයමකි. ටාර්න්-එට්-ගරොන් හි බෲනික්වෙල් හි මොන්ටස්ට්‍රක් ලෙන්වලින් හමු විය. මෙම මූර්තිය දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ඇත. * රොබින් හුඩ් ගුහා අශ්වයා (පෙර ඕකර් ''අශ්වයා'' ලෙස හැඳින්විණි). කලාකරුවා [[අශ්වයා|අශ්වයෙකුගේ]] හිසක් කැටයම් කළ මෙම ඉළ ඇට කැබැල්ල එංගලන්තයේ ඩර්බිෂයර් හි ක්‍රෙස්වෙල් ක්‍රැග්ස් හි රොබින් හුඩ් ගුහාවෙන් සොයා ගන්නා ලදී. එය බ්‍රිතාන්‍යයේ මෙතෙක් හමු වූ එකම සත්ව ආශ්‍රිත ඉහළ පැලියොලිතික් අතේ ගෙන යා හැකි කලා කෘතියයි . <ref name="British Museum">{{උපන්‍යාස වෙබ් |year=2011 |title=Horse engraving on bone |url=https://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/pe_prb/h/horse_engraving_on_bone.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022144311/http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/pe_prb/h/horse_engraving_on_bone.aspx |archive-date=22 October 2012 |website=British Museum}}</ref> <ref name="MuseumSieveking1987">{{උපන්‍යාස පොත |last=British Museum |url=https://books.google.com/books?id=DtCfAAAAMAAJ&pg=PA112 |title=A catalogue of palaeolithic art in the British Museum |last2=Ann Sieveking |publisher=Published for the Trustees of the British Museum by British Museum Publications |year=1987 |isbn=978-0-7141-1376-0 |pages=112– |access-date=14 October 2011}}</ref> ''රොබින් හුඩ් ගුහා අශ්වයා'' දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] තැන්පත් කර ඇත. * [[ගර්නර්ස්ඩෝර්ෆ් හි කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා|ගොනර්ස්ඩෝර්ෆ් හි වීනස් රූප]] * [[මාල්ටා හි කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා|මාල්ටා හි වීනස් රූප]], [[බුර්යේට් හි වීනස්]] * ලොම් සහිත රයිනෝසිරස් ඉළ ඇටයක මිනිස් රූප කැටයම සඳහා පින්හෝල් ගුහා මිනිසා යන පොදු නාමය භාවිතා වේ. මෙම කැබැල්ල එංගලන්තයේ ඩර්බිෂයර් හි ක්‍රෙස්වෙල් ක්‍රැග්ස් හි පින් හෝල් ගුහාවෙන් හමු වූ අතර එය දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ඇත. [[ගොනුව:Sleeping_Reindeer_-_horizontal.jpg|thumb|[[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] දැනට තැන්පත් කර ඇති, වසර 13,000ක් පැරණි මැමත්-ඇත් දළ කැටයමක් වන ''පිහිනන පිනිමුවන්'', දකුණු පසින් ගැහැණු සතෙකු සහ වම් පසින් පිරිමි සතෙකු නිරූපණය කරයි.]] === ඕස්ට්‍රලේසියාව === [[ගොනුව:Bradshaw_rock_paintings.jpg|thumb|ඕස්ට්‍රේලියාවේ මෙම ග්වියොන් ග්වියොන් ගිරි සිතුවමේ දී කලාකරුවා විවිධ ඉරියව්වලින් හෝ ක්‍රියාවන්ගෙන් යුත් විසිතුරු කළ ඇඳුම් ආයිත්තම් සහිත මානව රූප නිරූපණය කරයි.]] <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{ප්‍රධාන ලිපිය|ස්වදේශීය ඕස්ට්‍රේලියානු කලාව}} ඕස්ට්‍රේලියාවේ පැරණිතම ස්ථිරවම දින නියම කරන ලද පාෂාණ කලා සිතුවම වන්නේ [[උතුරු ප්‍රදේශය (ඕස්ට්‍රේලියාව)|උතුරු ප්‍රදේශයේ]] නිරිතදිග ආර්න්හෙම් ලෑන්ඩ් හි නවර්ලා ගැබර්න්මෑන්ග් ශිලා වාසස්ථානයේ කැණීමේදී හමු වූ පාෂාණ කැබැල්ලක අඟුරු සිතුවමකි. වසර 28,000 ක් පැරණි, එය තහවුරු කරන ලද දිනයක් සහිත පෘථිවියේ පැරණිතම පාෂාණ කලා කෘතියකි. * ග්වියොන් ග්වියොන් ගිරි සිතුවම් (ඕස්ට්‍රේලියාව) - කිම්බර්ලි හි මෙම ස්ථානයේ ආදිවාසී කලාකරුවන් සිතුවම් මිලියනයකට වඩා පින්තාරු කර ඇති අතර, බොහෝ මිනිස් රූප මලු, ටැසල් සහ හිස් ආවරණ වැනි උපාංගවලින් සරසා ඇත. මෙම කලා කෘති වසර 20,000 කට වඩා පැරණි ය. * ගැබර්න්මුන්ග් (ඕස්ට්‍රේලියාව) - [[උතුරු ප්‍රදේශය (ඕස්ට්‍රේලියාව)|උතුරු ප්‍රදේශයේ]] පිහිටි මෙම ගිරි සිතුවම් අඩවිය ඕස්ට්‍රේලියාවේ පැරණිතම කලා කෘති වන අතර, වසර 28,000 කට වඩා පැරණි ය. ආදිවාසී කලාකරුවන් මාළු, කිඹුලන්, මිනිසුන් සහ අධ්‍යාත්මික චරිත පින්තාරු කළ අතර, ඒවා බොහෝ දුරට අඩවියේ සිවිලිම්වල ඇත. <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Masters |first=Emma |date=4 October 2009 |title=Aboriginal rock art collection 'world's largest' |url=https://www.abc.net.au/news/2009-10-03/aboriginal-rock-art-collection-worlds-largest/1089356 |website=ABC News (Australian Broadcasting Corporation)}}</ref> <ref name="Jean">{{Cite journal|last=Michel Geneste|first=Jean|year=2010|title=Earliest Evidence for Ground-Edge Axes: 35,400±410 cal BP from Jawoyn Country, Arnhem Land|journal=Australian Archaeology|volume=71|issue=December|pages=66–69|doi=10.1080/03122417.2010.11689385|hdl-access=free}}</ref> මෙම ස්ථානයට ක්‍රි.ව. 1433 &#x2013; 1631 සහ ක්‍රි.ව. 1658 &#x2013; 1952 අතර කාල නිර්ණය කරන ලද රේඩියෝ කාබන් ( 95% CI ක්‍රමාංකනය කර ඇත) මෑත කාලීන සිතුවම් පැනල් ද ඇතුළත් වේ, ගුහාව තවමත් ජීවමාන මතකයේ රැඳී ඇති බවට වාර්තා වලට අනුකූල වේ. * සිඩ්නි ශිලා කැටයම් (ඕස්ට්‍රේලියාව) - වසර 5,000 සිට 7,000 දක්වා පැරණි ආදිවාසී පාෂාණ කලා කෘති 1,500 ක් පමණ අඩංගු වේ. <ref name="abhe">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Aboriginal heritage |url=http://www.nationalparks.nsw.gov.au/things-to-do/walking-tracks/aboriginal-heritage-walk |access-date=7 May 2011 |website=Office of Environment and Heritage |publisher=[[Government of New South Wales]]}}</ref> == මිසෝලිතික == [[ගොනුව:Laténium-dame-Monruz.jpg|thumb|[[මොන්රූස් හි වීනස්]] යනු වසර 11,000ක් පැරණි ශෛලීගත පෙන්ඩනයකි, 18&nbsp;උසින් මි.මී.]] [[ගොනුව:Bubalus_Tin_Taghirt.jpg|thumb|දකුණු ඇල්ජීරියාවේ ටසිලි න අජ්ජේර් හි පෙලෝරොවිස් පෞරාණික ගල් කැටයම්]] ; මිසෝලිතික යුරෝපය * '''12.5 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' මැමත් හෙල්ල විසි කරනය, කලාකරුවා විසින් [[මැමත් අලි|මැමත්]] ස්වරූපයෙන් කැටයම් කරන ලද හෙල්ල විසි කරන උපාංගයක් ප්‍රංශයේ ටාර්න්-එට්-ගරොන් හි මොන්ටස්ට්‍රක් හි ගිරි වාසස්ථානයෙන් සොයා ගන්නා ලදී. එය දැන් බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. * '''12 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' කුසියුලට් ගුහාව (රුමේනියාව) වසර 12,000 ක් පමණ පැරණි අශ්වයන් සහ බළලුන් ඇතුළු සතුන්ගේ රතු සිතුවම් කිහිපයක් දක්වයි. මේවා මධ්‍යම යුරෝපයේ දන්නා මෙවැනි ආකාරයේ පළමු ප්‍රකාශනයන් විය. * '''11.5 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ලී මූර්තියක් වන ෂිගිර් පිළිමය රුසියාවේ යෙකටරින්බර්ග් හි ඓතිහාසික ප්‍රදර්ශන කෞතුකාගාරයේ තබා ඇත. * [[මොන්රූස් හි වීනස්]] වර්ෂ සහස්‍රක '''11කට පෙර''' (ස්විට්සර්ලන්තය) * '''11 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ලෙස් කොම්බෙරිලිස් (ප්‍රංශය) - ගැලරි දෙකක කැටයම් 600 කට වඩා ප්‍රදර්ශනය කරයි. වසර 11,000 කට වඩා පැරණි කලා කෘති ගුහාව හරහා ගලා යන ගඟෙන් ජලය පානය කරන පිනිමුවන්, ගුහා වලසුන්, ගුහා සිංහයන්, [[මැමත් අලි|මැමතුන්]] සහ විවිධ සංකේත වැනි විෂයයන් නිරූපණය කරයි. <ref name="Hominidés">{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=December 2007 |title=Les Combarelles – Grotte – Eyzies-de-Tayac – Périgord – Dordogne |url=http://www.hominides.com/html/lieux/grotte-combarelles.php |access-date=1 May 2011 |publisher=Hominidés.com |language=fr}}</ref> * '''10-8 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' මගුරා ගුහාව ( [[බල්ගේරියාව]] ) - මගුරා හි ප්‍රාග් ඓතිහාසික බිත්ති සිතුවම් ඉතාලියේ ග්‍රෝටා ඩී සර්වි සිතුවම් සමඟ විශාල සමානකමක් දක්වන අතර ඒවා සුවිශේෂී ප්‍රකාශනයක් සහ කලාත්මක ගැඹුරක් ඇති අතර යුරෝපීය පශ්චාත්- පැලියෝලිතික් යුගයේ වඩාත්ම වැදගත් කලා කෘති ලෙස සැලකේ. <ref>{{Cite news|url=http://www.rupestre.net/tracce/?p=8048|title=Bulgarian rock art: the Magura Cave paintings|date=November 19, 2014|work=TRACCE Online Rock Art Bulletin|access-date=21 Nov 2014}}</ref> 1984 දී මෙම ස්ථානය [[යුනෙස්කෝ|යුනෙස්කෝවේ]] ලෝක උරුම [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලැයිස්තුවට]] එකතු කරන ලදී. <ref name="UNESCO">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The Magoura Cave with drawings from the bronze age |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/45/ |access-date=16 May 2013 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> * '''10-5.5''' '''වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර'''අයිබීරියානු මධ්‍යධරණී ද්‍රෝණියේ පාෂාණ කලාව * ෆින්ලන්ත ජාතික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කර ඇති '''9 වර්ෂ සහස්‍රකයට පෙර''' හියුටිනෙන් හි ගෝන හිස, කැටයම. * '''7 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ගොව්ර්ලෙවෝ (උතුරු මැසිඩෝනියාව) හි ඇඩම් නොහොත් "මැසිඩෝනියාවේ ආදම්". වසර 7,000 කට වඩා පැරණි මෙම මූර්තිය [[උතුරු මැසඩෝනියාව|උතුරු මැසිඩෝනියා ජනරජයෙන්]] හමු වූ පැරණිතම කෞතුක වස්තුවයි. කලාකරුවා වාඩි වී සිටින පිරිමි ශරීරයක් නිරූපණය කරන අතර ඔහුගේ කොඳු ඇට පෙළ, ඉළ ඇට, නහය සහ ෆාලස් පිළිබඳ විස්තර පෙන්වයි. මෙම කෘතිය දැන් ස්කොප්ජේ නගර කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. ; එපිපැලියොලිතික මෑත පෙරදිග <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{වැඩිදුර|Lithic stage|Archaic Period (Americas)}} * [[බෙත්ලෙහෙම]] අසල අයින් සක්‍රි ගුහාවලින් ලබාගත් ප්‍රතිමාවක් වන '''වර්ෂ සහස්‍රක 11කට පර නිමවූ''' අයින් සක්‍රි පෙම්වතුන්, ලිංගිකව හැසිරෙන මිනිසුන් පිළිබඳ පැරණිතම නිරූපණයයි. එය දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. ; මිසෝලිතික ආසියාව * '''16 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ශුවෝජියාං හුවාශාන් පාෂාණ කලාව දකුණු [[චීනය|චීනයේ]] ගුවාංසි හි හුණුගල් කඳු බෑවුම් මත පාෂාණ සිතුවම් දක්වයි. * මධ්‍යශිලා යුගයේ (ක්‍රි.පූ. 8,000 පමණ) සිට ඓතිහාසික යුගයන් දක්වා විහිදුණු පාෂාණ කලා සහිත ඉන්දියාවේ මධ්‍ය ප්‍රදේශ්, භීම්බෙට්කා පාෂාණ නිවාස '''10''' ( [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලෝක උරුම අඩවිය]] ) <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Rock Shelters of Bhimbetka |url=https://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=925 |access-date=2007-02-15 |publisher=World Heritage Site}}</ref> <ref name="YM">{{උපන්‍යාස පොත |last=Mathpal |first=Yashodhar |url=https://books.google.com/books?id=GG7-CpvlU30C&pg=PA220 |title=Prehistoric Painting Of Bhimbetka |date=1984 |publisher=Abhinav Publications |isbn=9788170171935 |page=220 |language=en}}</ref> <ref name="SKT">{{උපන්‍යාස පොත |last=Tiwari |first=Shiv Kumar |url=https://books.google.com/books?id=-jO0fvT4r9gC&pg=PA189 |title=Riddles of Indian Rockshelter Paintings |date=2000 |publisher=Sarup & Sons |isbn=9788176250863 |page=189 |language=en}}</ref> <ref name="RSB">{{උපන්‍යාස පොත |url=https://whc.unesco.org/uploads/nominations/925.pdf |title=Rock Shelters of Bhimbetka |date=2003 |publisher=UNESCO |page=16}}</ref> <ref name="SM">{{උපන්‍යාස පොත |last=Mithen |first=Steven |url=https://books.google.com/books?id=Uaxg_QDSsrQC&pg=PT524 |title=After the Ice: A Global Human History, 20,000 - 5000 BC |date=2011 |publisher=Orion |isbn=9781780222592 |page=524 |language=en}}</ref> <ref name="AJ">{{උපන්‍යාස පොත |last=Javid |first=Ali |url=https://books.google.com/books?id=54XBlIF9LFgC&pg=PA19 |title=World Heritage Monuments and Related Edifices in India |last2=Jāvīd |first2=ʻAlī |last3=Javeed |first3=Tabassum |date=2008 |publisher=Algora Publishing |isbn=9780875864846 |page=19 |language=en}}</ref> ; උතුරු අප්‍රිකානු මිසෝලිතික * සහරා ශිලා කලාව - මධ්‍යම [[සහරා කාන්තාරය|සහරා කාන්තාරයේ]] ස්වාභාවික පාෂාණ මත කලාකරුවන් කැටයම් කළ හෝ පින්තාරු කළ ප්‍රසිද්ධ ස්ථාන තුන්දහසකට වඩා තිබේ. * ටැඩ්‍රාර්ට් ඇකකස් (ලිබියාව) – ක්‍රි.පූ. 12,000 සිට ක්‍රි.ව. 100 දක්වා කාලයට අයත් මිනිසුන්ගේ සහ ශාක හා සත්ත්ව විශේෂවල කැටයම් සහිත පාෂාණ කලාවකි. * ටැසිලි එන්'අජ්ජර් (ඇල්ජීරියාව) - දේවගැති සහ ස්වාභාවික කැටයම් 15,000 කට වඩා; පැරණිතම පාෂාණ කලාව වර්තමානයට වසර 12,000 කට පමණ පෙර සිට පැවත එන අතර, බොහෝ ඒවා 9 හෝ 10කට පෙර හෝ ඊට පෙර කාලයට අයත් වේ. ; ඇමරිකා {{Portal|Visual arts}} [[ගොනුව:SantaCruz-CuevaManos-P2210651b.jpg|thumb|Cueva de las Manos (අත් ගුහාව), ආර්ජන්ටිනාව]] <templatestyles src="Div col/styles.css" />  5jqqllgt6l5zl9u1syd3s90hfmn6m99 792892 792891 2026-06-05T12:53:53Z Yasasuru 23090 /* මිසෝලිතික */ 792892 wikitext text/x-wiki [[ගොනුව:F07_0054.Ma.JPG|දකුණ|thumb|300x300පික්|''[[කෘමි දෂ්ටනයක් ලෙවකන බයිසන්]]'' ; ක්‍රි.පූ. 15,000-13,000; අඟකින් තනා ඇත ; ජාතික ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරය ( ලෙස් අයිසීස්-ඩි-ටයාක්-සිරුයිල්, ප්‍රංශය)]] මෙය '''[[ශිලා යුගය|ශිලා යුගයේ]] කලාව පිළිබඳ විස්තරාත්මක ලැයිස්තුවකි''', එය ගල් මෙවලම් බහුලව භාවිතා වීමෙන් සංලක්ෂිත [[ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගය|ප්‍රාග් ඓතිහාසික]] යුගයයි. මෙම ලිපියේ, සොයාගත් කලා කෘති විශාල සංඛ්‍යාව අනුව සැලකීමේ දී, මෙහි ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලාව ලෙස හඳුන්වන දේ නිර්මාණය කළ චිත්‍ර ශිල්පීන්, මූර්ති ශිල්පීන් සහ අනෙකුත් කලාකරුවන්ගේ කෘතිවල ඉතා අසම්පූර්ණ ලැයිස්තුවක් අඩංගු වේ. සම්පූර්ණ ලැයිස්තු සඳහා ඉහළ පැලියොලිතික කලාව, මධ්‍යම පැලියොලිතික කලාව සහ ප්‍රවර්ගය:ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලාව සහ එහි බොහෝ උප කාණ්ඩ බලන්න. == ඉහළ පැලියොලිතික == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{ප්‍රධාන ලිපිය|ඉහළ පැලියොලිතික කලාව}} === ඕරිග්නේෂියානු === [[ගොනුව:Loewenmensch1.jpg|thumb|හොලන්ස්ටයින්-ස්ටැඩෙල් හිදී සොයා ගන්නා ලද, වසර 40,000-35,000 පමණ පැරණි ලොවෙන්මෙන්ෂ් ප්‍රතිමාව, දැන් උල්ම් කෞතුකාගාරයේ ඇත.]] පැරණිතම අවිවාදිත රූපක කලාව ඕරිග්නේෂියානුවන් සමඟ දක්නට ලැබේ, එය වසර 40,000 කට පමණ පෙර, යුරෝපයේ ක්‍රෝ-මැග්නොන් කලාකරුවන්ගේ මුල්ම පැවැත්ම සමඟ සම්බන්ධ වේ. වසර 40,000 කට පෙර කාලයක නිර්මාණය වූයේ යැයි ඇස්තමේන්තු සහිත රූප වන්නේ ඊනියා ''සිංහ මිනිසා'' සහ ''[[හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස්|හොලේ ෆෙල්ස් හි වීනස් ය]]'', දෙකම ස්වාබියන් ජුරා හි දකුණු ජර්මනියේ ගුහාවලින් හමු විය. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර පැරණි, ''ලොවෙන්මෙන්ෂ්'' නොහොත් සිංහ මිනිසා, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි හොලෙන්ස්ටයින්-ස්ටැඩෙල් හි තිබී සොයා ගන්නා ලද [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] ප්‍රතිමාවකි . මෙම ප්‍රතිමාව [[සිංහයා|සිංහ]] හිසක් සහිත මිනිස් සිරුරක් නියෝජනය කරයි. එය ලොව පැරණිතම සත්ත්වරූපී ප්‍රතිමාව වන අතර රූපමය කලාව පිළිබඳ පැරණිතම උදාහරණවලින් එකකි. <ref>{{Cite journal|last=Kind|first=C.-J.|last2=Ebinger-Rist|first2=N.|last3=Wolf|first3=S.|last4=Beutelspacher|first4=T.|last5=Wehrberger|first5=K.|date=2014|title=The Smile of the Lion Man. Recent Excavations in Stadel Cave (Baden-Württemberg, south-western Germany) and the Restoration of the Famous Upper Palaeolithic Figurine|url=http://www.quartaer.eu/pdfs/2014/2014_07_kind.pdf|url-status=dead|journal=Quartär|volume=61|pages=129–145|archive-url=https://web.archive.org/web/20170822143451/http://www.quartaer.eu/pdfs/2014/2014_07_kind.pdf|archive-date=2017-08-22|access-date=2021-04-25}}</ref> මෙම ප්‍රතිමාව දැන් ජර්මනියේ උල්ම් හි උල්ම් කෞතුකාගාරයේ ඇත. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර පැරණි [[ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමුවූ වන්දනාකරු|ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමුවූ වන්දනාකරුගේ රුව]] නම් මෙම කැටයම් කොටස, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමු වූ මිනිස් රූපයක කැටයමක් සහිත [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] කොටසකි. රූපයේ ඉරියව්ව සාමාන්‍යයෙන් නමස්කාර කරන ඉරියව්වක් ලෙස අර්ථකථනය කරනු ලැබේ, එම නිසා ජර්මානු භාෂාවෙන් මෙම රූපය "වන්දනාකරු" ලෙස හැඳින්වේ. එය දැන් ජර්මනියේ ස්ටුට්ගාර්ට් හි වර්ටම්බර්ග් හි ලැන්ඩෙස්මුසියම් හි ඇත. * වසර 40,000 ත් 29,000 ත් අතර පැරණි වොගල්හර්ඩ් ප්‍රතිමා, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි වොගල්හර්ඩ් ගුහාවෙන් හමු වූ [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] ප්‍රතිමා වේ. මෙම ප්‍රතිමා බොහෝ දුරට [[සිංහයා|සිංහයන්]], [[මැමත් අලි|මැමතුන්]], [[අශ්වයා|අශ්වයන්]] වැනි සතුන් නියෝජනය කරයි . ටුබින්ගන් විශ්ව විද්‍යාලයේ (MUT) කෞතුකාගාරයේ මෙහි මුල් ප්‍රතිමා 20 ක් පමණ නැරඹිය හැකිය. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර කාලයකට පෙර කාල නිර්ණය කරන ලද [[හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස්]], [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළවලින්]] සාදන ලද කුඩා වීනස් ප්‍රතිමාවකි . මෙම ප්‍රතිමාව ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි හෝලේ ෆෙල්ස් හිදී හමු විය. හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස් යනු මිනිසෙකුගේ පැරණිතම අවිවාදිත නිරූපණයයි. එය දැන් ජර්මනියේ බ්ලූබියුරන්හි බ්ලූබියුරන්හි ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරයේ ඇත. [[ගොනුව:Rhinos_Chauvet_Cave.jpg|thumb|වසර 30,000 සිට 32,000 දක්වා කාලයකට පෙර චෞවෙට් ගුහාවේ රයිනෝසිරස් කණ්ඩායමක කලාත්මක නිරූපණයක් සිදු කරන ලදී.]] [[ගොනුව:Chauvethorses.jpg|thumb|කලාකරුවා වල් අශ්වයන් කණ්ඩායමක් නිරූපණය කරයි (ප්‍රංශයේ චෞවෙට් ගුහාවෙන්, ආසන්න වශයෙන් අවුරුදු 31,000ක් පැරණි)]] [[ගොනුව:Cave_of_Altamira_and_Paleolithic_Cave_Art_of_Northern_Spain-110113.jpg|thumb|උතුරු ස්පාඤ්ඤයේ අල්ටමිරා ගුහාව සහ පැලියොලිතික් ගුහා චිත්‍ර]] * [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා කලාව]] ** ලා පැසිගා ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) - ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයේ නිර්මාණය කරන ලද කලාගාරයක් වන මෙහි කලා සිතුවම් අවම වශයෙන් මීටර් 120 ක් දිගට දිව යයි. මතභේදාත්මක ලෙස වසර 64,800 කට වඩා පැරණි ඉණිමඟක හැඩැති වියුක්ත චිත්‍ර අඩංගු වේ ( මවුස්ටේරියන් ). ** අල්ටමිරා ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) - 1879 දී පළමු ප්‍රාග් ඓතිහාසික සිතුවම් සහ චිත්‍ර මෙම ගුහාවෙන් සොයා ගන්නා ලද අතර, එය ඉක්මනින්ම ඒවායේ වර්ණ ගැඹුර සහ සතුන්, අත් සහ වියුක්ත හැඩතල නිරූපණය කිරීම සඳහා ප්‍රසිද්ධ විය. ** චෞවෙට් ගුහාව (ප්‍රංශය) - දන්නා පැරණිතම ගුහා සිතුවම් කිහිපයක් වන අතර එය වඩාත් වැදගත් ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලා ස්ථාන අතර වේ. ** කොලිබෝයියා ගුහාව ( [[රුමේනියාව]] ) මධ්‍යම යුරෝපයේ පැරණිතම ගුහා සිතුවම් අඩංගු වන අතර, එහි රේඩියෝ කාබන් දින නියම කර ඇත්තේ 32,000 සහ 35,000 BP ලෙසයි. ** ස්පාඤ්ඤයේ මොන්ටේ කැස්ටිලෝ ගුහාවලින් එකක් වන එල් කැස්ටිලෝ ගුහාවේ - රතු ඕචර් තීන්ත වලින් සැරසිලි අඩංගු වන අතර එය වසර 37,000 කට පෙර අත් ස්ටෙන්සිල් ආකාරයෙන් බිත්ති මත ගසාගෙන ගොස් ඇති අතර තිත් පින්තාරු කර ඇත. එක් දුර්වල රතු තිතක් වසර 40,800 කට පෙර සිට පැවත එන අතර එය ලෝකයේ පැරණිතම දින නියම කරන ලද [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා සැරසිලි]] බවට පත්වේ. <ref>{{Cite journal|last=Pike|first=A. W. G.|year=2012|title=U-Series Dating of Paleolithic Art in 11 Caves in Spain|journal=Science|volume=336|issue=6087|pages=1409–1413|bibcode=2012Sci...336.1409P|doi=10.1126/science.1219957|pmid=22700921}}</ref> <ref name="Clottes214">{{උපන්‍යාස පොත |last=Clottes |first=Jean |author-link=Jean Clottes |title=Chauvet Cave: The Art of Earliest Times |publisher=University of Utah Press |others=Paul G. Bahn (translator) |year=2003 |isbn=0-87480-758-1}} Translation of ''La Grotte Chauvet, l'art des origins'', Éditions du Seuil, 2001, p. 214.</ref> <ref name="bbc_reddot">{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Amos |first=Jonathan |date=June 14, 2012 |title=Red dot becomes 'oldest cave art' |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18449711 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20130113233037/http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18449711 |archive-date=13 January 2013 |access-date=15 June 2012 |website=BBC News |quote=One motif – a faint red dot – is said to be more than 40,000 years old.}}</ref> ** ලැස්කෝ ගුහා (ප්‍රංශය) - මුල් කාලීන චිත්‍ර ශිල්පීන්ගේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ කලා කෘති කිහිපයක් අඩංගු වන අතර ඒවායින් බොහොමයක් විශාල සතුන් නිරූපණය කරයි. ** භිම්බෙට්කා පාෂාණ නිවාස (ඉන්දියාව) - වසර 30,000 කට පෙර කලාවෙන් සරසා ඇති මෙම නිවාස, ඉන්දියානු උප මහාද්වීපයේ කලාකරුවන් තම කෘති ප්‍රදර්ශනය කළ බවට පැරණිතම සාක්ෂි අඩංගු වේ. [[ප්‍රවර්ගය:ශිලා යුගය]] === ග්‍රවේටියානු === ග්‍රවේටියානු යුගය අවසාන ග්ලැසියර උපරිමය වන 33 &#x2013; 21 [[වර්ෂය|kya]] පමණ දක්වා විහිදේ. සොලියුට්‍රියන් යුගය (22 &#x2013; 17 kya පමණ) ග්‍රවේටියානු යුගයේ අවසාන අදියර ලෙස ඇතුළත් කළ හැකිය, නැතහොත් ඇතුළත් නොකළ හැකිය. * ග්‍රවේටියානු කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා <ref>{{උපන්‍යාස පොත |last=Insoll |first=Timothy |url=https://books.google.com/books?id=TdKdDgAAQBAJ |title=The Oxford Handbook of Prehistoric Figurines |date=2017 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780199675616 |location=Oxford |language=en}}</ref> ගණනාවක් සොයාගෙන ඇත, ඒවා අතර: [[ඩොල්නී ව්‍යෙස්ටොන්‍යිට්සේ හි වීනස්|ඩොල්නි වෙස්ටොනීස් හි වීනස්]], [[බ්‍රසෙම්පොයි හි වීනස්]], [[ලෝසල් හි වීනස්]], [[ලෙස්පියුජ් හි වීනස්]], මොරවානි හි වීනස්, ගැල්ගන්බර්ග් හි වීනස්, [[පෙට්ශර්කෝවිට්සේ හි වීනස්]], [[සවිඥානෝ හි වීනස්]], [[විලන්ඩෝර්ෆ් හි වීනස්]] යන ප්‍රතිමා වේ. * කොස්කර් ගුහාව (ප්‍රංශය) - වසර 27,000 කට පෙර [[ගුහා සිතුවම්|අත් ස්ටෙන්සිල් සහ]] බයිසන්, අයිබෙක්ස්, අශ්වයන්, සීල් සහ ඕක්ස් සහ [[ලොඩි|ජෙලිෆිෂ්]] වැනි සත්ත්වයින් නිරූපණය කරන වසර 19,000 ක් පැරණි සත්ත්ව චිත්‍ර මෙම ගැලරියේ දක්නට ලැබේ. * ප්‍රංශයේ ගාර්ගාස් ගුහාවල සෘණ අත් ස්ටෙන්සිල් රාශියක් ඇති අතර සමහර අත්වල ඇඟිලි එකක් හෝ කිහිපයක් නොමැති බැව් දක්නට ලැබේ. === එපිග්‍රවේටියානු, මැග්ඩලීනියානු === [[ගොනුව:Lascaux_painting.jpg|thumb|ප්‍රංශයේ ලැස්කෝ ගුහාවෙන් හමුවූ වසර 16,000ක් පැරණි චිත්‍ර]] [[ගොනුව:Magdalenian_horse.jpg|thumb|299x299පික්|මැග්ඩලීනියානු අශ්වයා, ක්‍රි.පූ. 15,000 පමණ, ජාතික පුරාවිද්‍යා කෞතුකාගාරය, ප්‍රංශය]] * [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා කලාව]] ** චුෆින් ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) – රතු මුවන්, එළුවන් සහ ගවයන් ක්‍රමානුකූලව නිරූපණය කරන කැටයම්, රූප සහ කලා කෘති සහිත කුඩා ගුහාව. ** කෝවා නිම්නය (පෘතුගාලය) - කලාකරුවන් වසර 22,000 සිට 10,000 දක්වා කාලයකට පෙර නිම කරන ලද එළිමහන් කලා කෘතිවල අශ්වයන් සහ අනෙකුත් සත්ව, මානව සහ වියුක්ත රූපවල චිත්‍ර දහස් ගණනක් කැටයම් කළහ. ** නිරිතදිග ප්‍රංශයේ පිහිටි ෆොන්ට්-ඩි-ගෝම් හි වසර 17,000 කට පෙර වැඩ කළ කලාකරුවන්ගේ බහු වර්ණ සිතුවම් සහ කැටයම් 200 කට අධික ප්‍රමාණයක් අඩංගු වේ. ගුහාවේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ සිතුවම බයිසන් පස් දෙනෙකුගේ කැටයමක් වන අතර, වෘකයන් ඇතුළු තවත් බොහෝ සතුන්ගේ නිරූපණයන් මෙහි දැක්වේ. ** දකුණු [[යූරල් කඳුවැටිය/tmp|යූරල් කඳුකරයේ]] (රුසියාවේ) කපෝවා ගුහාව - වර්තමානයේ ඒකවර්ණ ඕකර් පාෂාණ සිතුවම් 173 ක් සහ අඟුරු චිත්‍ර හෝ ඒවායේ සලකුණු ලේඛනගත කර ඇති අතර, [[ප්ලෛස්ටොසීන අවධිය|ප්ලයිස්ටොසීන]] සතුන් සහ වියුක්ත ජ්‍යාමිතික මෝස්තර ඉදිරිපත් කරයි. ඒවා වසර 18,000 - 16,000 ක් පමණ පැරණි වන අතර, පසුකාලීන සොලුට්‍රියන් සිට මැද මැග්ඩලීනියානු දක්වා කාලයට අයත් යැයි විශ්වාස කෙරේ. ** ලා මාර්චේ (ප්‍රංශය) - ශෛලිය නිසා මෙහි ගුහා සිතුවම්වල නීත්‍යානුකූලභාවය මතභේදයට තුඩු දී තිබේ. ** රොක්-ඕක්ස්-සෝර්සියර්ස් (ප්‍රංශය) - වසර 14,000ක් පැරණි සහන බිත්ති කැටයම් සඳහා ප්‍රසිද්ධ පාෂාණ වාසස්ථානයකි . * ප්‍රංශයේ ටර්සාක් අසල පිහිටි උඩින් එල්ලෙන කඳු බෑවුමක් වන අබ්‍රි ඩි ලා මැඩලීන් වෙතින් ලබාගත්, පහත් සහන අශ්වයෙකු සහිත සිදුරු සහිත යෂ්ටිය [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ගබඩා කර ඇත. * '''15 kya''' ''[[කෘමි දෂ්ටනයක් ලෙවකන බයිසන්]]'', ආසන්න වශයෙන් වසර 15,000ක් පැරණි කැටයම් කර කැටයම් කරන ලද පිනිමුව අං වලින් සාදන ලද හෙල්ල විසිකරන උපාංගයක කැබැල්ලක් වන මෙම කෘතිය, දැන් වඳ වී ගොස් ඇති ස්ටෙප් වයිසන්ට් බයිසන් විශේෂයේ සාමාජිකයෙකු නිරූපණය කරයි. කලාකරුවා බයිසන්ගේ හිස දකුණු පැත්තට හැරී කෘමියෙකු දෂ්ට කළාක් මෙන් ලෙවකන ආකාරය කැටයම් කළේය. <ref>[http://musee-prehistoire-eyzies.fr/en/collection/tid-4/cid-5/collection-bison-se-lechant, "Collections", National Museum of Prehistory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150430045958/http://musee-prehistoire-eyzies.fr/en/collection/tid-4/cid-5/collection-bison-se-lechant%2C|date=2015-04-30}} in Les Eyzies-de-Tayac-Sireuil (in French)</ref> එය හමු වූ ස්ථානයට නුදුරින් ලෙස් අයිසීස්-ඩි-ටයාක්-සිරුයිල් හි ජාතික ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කර ඇත. * මොන්ටස්ට්‍රක් විසින් අලංකාර කරන ලද ගල, හුණුගල් කැබැල්ලක සීරීම් හෝ කැටයම් කරන ලද මිනිස් රූපයක් - එය කාන්තා රූපයක් ලෙස පෙනේ - ලාම්පුවක් ලෙස භාවිතා වන්නට ඇත. ප්‍රංශයේ ටාර්න් හි පෙන් හි කෝර්බෙට් ගුහාවෙන් හමු විය. එය දැන් ලන්ඩනයේ බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ ඇත. * '''13 kya''' ''පිහිනන පිනිමුවා'', මැමත් කෙනෙකුගේ දළයකින් අලංකාර ලෙස කැටයම් කරන ලද පිහිනන පිනිමුවන් දෙදෙනෙකුගේ කැටයමකි. ටාර්න්-එට්-ගරොන් හි බෲනික්වෙල් හි මොන්ටස්ට්‍රක් ලෙන්වලින් හමු විය. මෙම මූර්තිය දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ඇත. * රොබින් හුඩ් ගුහා අශ්වයා (පෙර ඕකර් ''අශ්වයා'' ලෙස හැඳින්විණි). කලාකරුවා [[අශ්වයා|අශ්වයෙකුගේ]] හිසක් කැටයම් කළ මෙම ඉළ ඇට කැබැල්ල එංගලන්තයේ ඩර්බිෂයර් හි ක්‍රෙස්වෙල් ක්‍රැග්ස් හි රොබින් හුඩ් ගුහාවෙන් සොයා ගන්නා ලදී. එය බ්‍රිතාන්‍යයේ මෙතෙක් හමු වූ එකම සත්ව ආශ්‍රිත ඉහළ පැලියොලිතික් අතේ ගෙන යා හැකි කලා කෘතියයි . <ref name="British Museum">{{උපන්‍යාස වෙබ් |year=2011 |title=Horse engraving on bone |url=https://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/pe_prb/h/horse_engraving_on_bone.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022144311/http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/pe_prb/h/horse_engraving_on_bone.aspx |archive-date=22 October 2012 |website=British Museum}}</ref> <ref name="MuseumSieveking1987">{{උපන්‍යාස පොත |last=British Museum |url=https://books.google.com/books?id=DtCfAAAAMAAJ&pg=PA112 |title=A catalogue of palaeolithic art in the British Museum |last2=Ann Sieveking |publisher=Published for the Trustees of the British Museum by British Museum Publications |year=1987 |isbn=978-0-7141-1376-0 |pages=112– |access-date=14 October 2011}}</ref> ''රොබින් හුඩ් ගුහා අශ්වයා'' දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] තැන්පත් කර ඇත. * [[ගර්නර්ස්ඩෝර්ෆ් හි කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා|ගොනර්ස්ඩෝර්ෆ් හි වීනස් රූප]] * [[මාල්ටා හි කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා|මාල්ටා හි වීනස් රූප]], [[බුර්යේට් හි වීනස්]] * ලොම් සහිත රයිනෝසිරස් ඉළ ඇටයක මිනිස් රූප කැටයම සඳහා පින්හෝල් ගුහා මිනිසා යන පොදු නාමය භාවිතා වේ. මෙම කැබැල්ල එංගලන්තයේ ඩර්බිෂයර් හි ක්‍රෙස්වෙල් ක්‍රැග්ස් හි පින් හෝල් ගුහාවෙන් හමු වූ අතර එය දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ඇත. [[ගොනුව:Sleeping_Reindeer_-_horizontal.jpg|thumb|[[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] දැනට තැන්පත් කර ඇති, වසර 13,000ක් පැරණි මැමත්-ඇත් දළ කැටයමක් වන ''පිහිනන පිනිමුවන්'', දකුණු පසින් ගැහැණු සතෙකු සහ වම් පසින් පිරිමි සතෙකු නිරූපණය කරයි.]] === ඕස්ට්‍රලේසියාව === [[ගොනුව:Bradshaw_rock_paintings.jpg|thumb|ඕස්ට්‍රේලියාවේ මෙම ග්වියොන් ග්වියොන් ගිරි සිතුවමේ දී කලාකරුවා විවිධ ඉරියව්වලින් හෝ ක්‍රියාවන්ගෙන් යුත් විසිතුරු කළ ඇඳුම් ආයිත්තම් සහිත මානව රූප නිරූපණය කරයි.]] <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{ප්‍රධාන ලිපිය|ස්වදේශීය ඕස්ට්‍රේලියානු කලාව}} ඕස්ට්‍රේලියාවේ පැරණිතම ස්ථිරවම දින නියම කරන ලද පාෂාණ කලා සිතුවම වන්නේ [[උතුරු ප්‍රදේශය (ඕස්ට්‍රේලියාව)|උතුරු ප්‍රදේශයේ]] නිරිතදිග ආර්න්හෙම් ලෑන්ඩ් හි නවර්ලා ගැබර්න්මෑන්ග් ශිලා වාසස්ථානයේ කැණීමේදී හමු වූ පාෂාණ කැබැල්ලක අඟුරු සිතුවමකි. වසර 28,000 ක් පැරණි, එය තහවුරු කරන ලද දිනයක් සහිත පෘථිවියේ පැරණිතම පාෂාණ කලා කෘතියකි. * ග්වියොන් ග්වියොන් ගිරි සිතුවම් (ඕස්ට්‍රේලියාව) - කිම්බර්ලි හි මෙම ස්ථානයේ ආදිවාසී කලාකරුවන් සිතුවම් මිලියනයකට වඩා පින්තාරු කර ඇති අතර, බොහෝ මිනිස් රූප මලු, ටැසල් සහ හිස් ආවරණ වැනි උපාංගවලින් සරසා ඇත. මෙම කලා කෘති වසර 20,000 කට වඩා පැරණි ය. * ගැබර්න්මුන්ග් (ඕස්ට්‍රේලියාව) - [[උතුරු ප්‍රදේශය (ඕස්ට්‍රේලියාව)|උතුරු ප්‍රදේශයේ]] පිහිටි මෙම ගිරි සිතුවම් අඩවිය ඕස්ට්‍රේලියාවේ පැරණිතම කලා කෘති වන අතර, වසර 28,000 කට වඩා පැරණි ය. ආදිවාසී කලාකරුවන් මාළු, කිඹුලන්, මිනිසුන් සහ අධ්‍යාත්මික චරිත පින්තාරු කළ අතර, ඒවා බොහෝ දුරට අඩවියේ සිවිලිම්වල ඇත. <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Masters |first=Emma |date=4 October 2009 |title=Aboriginal rock art collection 'world's largest' |url=https://www.abc.net.au/news/2009-10-03/aboriginal-rock-art-collection-worlds-largest/1089356 |website=ABC News (Australian Broadcasting Corporation)}}</ref> <ref name="Jean">{{Cite journal|last=Michel Geneste|first=Jean|year=2010|title=Earliest Evidence for Ground-Edge Axes: 35,400±410 cal BP from Jawoyn Country, Arnhem Land|journal=Australian Archaeology|volume=71|issue=December|pages=66–69|doi=10.1080/03122417.2010.11689385|hdl-access=free}}</ref> මෙම ස්ථානයට ක්‍රි.ව. 1433 &#x2013; 1631 සහ ක්‍රි.ව. 1658 &#x2013; 1952 අතර කාල නිර්ණය කරන ලද රේඩියෝ කාබන් ( 95% CI ක්‍රමාංකනය කර ඇත) මෑත කාලීන සිතුවම් පැනල් ද ඇතුළත් වේ, ගුහාව තවමත් ජීවමාන මතකයේ රැඳී ඇති බවට වාර්තා වලට අනුකූල වේ. * සිඩ්නි ශිලා කැටයම් (ඕස්ට්‍රේලියාව) - වසර 5,000 සිට 7,000 දක්වා පැරණි ආදිවාසී පාෂාණ කලා කෘති 1,500 ක් පමණ අඩංගු වේ. <ref name="abhe">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Aboriginal heritage |url=http://www.nationalparks.nsw.gov.au/things-to-do/walking-tracks/aboriginal-heritage-walk |access-date=7 May 2011 |website=Office of Environment and Heritage |publisher=[[Government of New South Wales]]}}</ref> == මිසෝලිතික == [[ගොනුව:Laténium-dame-Monruz.jpg|thumb|[[මොන්රූස් හි වීනස්]] යනු වසර 11,000ක් පැරණි ශෛලීගත පෙන්ඩනයකි, 18&nbsp;උසින් මි.මී.]] [[ගොනුව:Bubalus_Tin_Taghirt.jpg|thumb|දකුණු ඇල්ජීරියාවේ ටසිලි න අජ්ජේර් හි පෙලෝරොවිස් පෞරාණික ගල් කැටයම්]] ; මිසෝලිතික යුරෝපය * '''12.5 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' මැමත් හෙල්ල විසි කරනය, කලාකරුවා විසින් [[මැමත් අලි|මැමත්]] ස්වරූපයෙන් කැටයම් කරන ලද හෙල්ල විසි කරන උපාංගයක් ප්‍රංශයේ ටාර්න්-එට්-ගරොන් හි මොන්ටස්ට්‍රක් හි ගිරි වාසස්ථානයෙන් සොයා ගන්නා ලදී. එය දැන් බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. * '''12 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' කුසියුලට් ගුහාව (රුමේනියාව) වසර 12,000 ක් පමණ පැරණි අශ්වයන් සහ බළලුන් ඇතුළු සතුන්ගේ රතු සිතුවම් කිහිපයක් දක්වයි. මේවා මධ්‍යම යුරෝපයේ දන්නා මෙවැනි ආකාරයේ පළමු ප්‍රකාශනයන් විය. * '''11.5 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ලී මූර්තියක් වන ෂිගිර් පිළිමය රුසියාවේ යෙකටරින්බර්ග් හි ඓතිහාසික ප්‍රදර්ශන කෞතුකාගාරයේ තබා ඇත. * [[මොන්රූස් හි වීනස්]] වර්ෂ සහස්‍රක '''11කට පෙර''' (ස්විට්සර්ලන්තය) * '''11 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ලෙස් කොම්බෙරිලිස් (ප්‍රංශය) - ගැලරි දෙකක කැටයම් 600 කට වඩා ප්‍රදර්ශනය කරයි. වසර 11,000 කට වඩා පැරණි කලා කෘති ගුහාව හරහා ගලා යන ගඟෙන් ජලය පානය කරන පිනිමුවන්, ගුහා වලසුන්, ගුහා සිංහයන්, [[මැමත් අලි|මැමතුන්]] සහ විවිධ සංකේත වැනි විෂයයන් නිරූපණය කරයි. <ref name="Hominidés">{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=December 2007 |title=Les Combarelles – Grotte – Eyzies-de-Tayac – Périgord – Dordogne |url=http://www.hominides.com/html/lieux/grotte-combarelles.php |access-date=1 May 2011 |publisher=Hominidés.com |language=fr}}</ref> * '''10-8 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' මගුරා ගුහාව ( [[බල්ගේරියාව]] ) - මගුරා හි ප්‍රාග් ඓතිහාසික බිත්ති සිතුවම් ඉතාලියේ ග්‍රෝටා ඩී සර්වි සිතුවම් සමඟ විශාල සමානකමක් දක්වන අතර ඒවා සුවිශේෂී ප්‍රකාශනයක් සහ කලාත්මක ගැඹුරක් ඇති අතර යුරෝපීය පශ්චාත්- පැලියෝලිතික් යුගයේ වඩාත්ම වැදගත් කලා කෘති ලෙස සැලකේ. <ref>{{Cite news|url=http://www.rupestre.net/tracce/?p=8048|title=Bulgarian rock art: the Magura Cave paintings|date=November 19, 2014|work=TRACCE Online Rock Art Bulletin|access-date=21 Nov 2014}}</ref> 1984 දී මෙම ස්ථානය [[යුනෙස්කෝ|යුනෙස්කෝවේ]] ලෝක උරුම [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලැයිස්තුවට]] එකතු කරන ලදී. <ref name="UNESCO">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The Magoura Cave with drawings from the bronze age |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/45/ |access-date=16 May 2013 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> * '''10-5.5''' '''වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර'''අයිබීරියානු මධ්‍යධරණී ද්‍රෝණියේ පාෂාණ කලාව * ෆින්ලන්ත ජාතික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කර ඇති '''9 වර්ෂ සහස්‍රකයට පෙර''' හියුටිනෙන් හි ගෝන හිස, කැටයම. * '''7 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ගොව්ර්ලෙවෝ (උතුරු මැසිඩෝනියාව) හි ඇඩම් නොහොත් "මැසිඩෝනියාවේ ආදම්". වසර 7,000 කට වඩා පැරණි මෙම මූර්තිය [[උතුරු මැසඩෝනියාව|උතුරු මැසිඩෝනියා ජනරජයෙන්]] හමු වූ පැරණිතම කෞතුක වස්තුවයි. කලාකරුවා වාඩි වී සිටින පිරිමි ශරීරයක් නිරූපණය කරන අතර ඔහුගේ කොඳු ඇට පෙළ, ඉළ ඇට, නහය සහ ෆාලස් පිළිබඳ විස්තර පෙන්වයි. මෙම කෘතිය දැන් ස්කොප්ජේ නගර කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. ; එපිපැලියොලිතික මෑත පෙරදිග <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{වැඩිදුර|Lithic stage|Archaic Period (Americas)}} * [[බෙත්ලෙහෙම]] අසල අයින් සක්‍රි ගුහාවලින් ලබාගත් ප්‍රතිමාවක් වන '''වර්ෂ සහස්‍රක 11කට පර නිමවූ''' අයින් සක්‍රි පෙම්වතුන්, ලිංගිකව හැසිරෙන මිනිසුන් පිළිබඳ පැරණිතම නිරූපණයයි. එය දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. ; මිසෝලිතික ආසියාව * '''16 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ශුවෝජියාං හුවාශාන් පාෂාණ කලාව දකුණු [[චීනය|චීනයේ]] ගුවාංසි හි හුණුගල් කඳු බෑවුම් මත පාෂාණ සිතුවම් දක්වයි. * මධ්‍යශිලා යුගයේ (ක්‍රි.පූ. 8,000 පමණ) සිට ඓතිහාසික යුගයන් දක්වා විහිදුණු පාෂාණ කලා සහිත ඉන්දියාවේ මධ්‍ය ප්‍රදේශ්, භීම්බෙට්කා පාෂාණ නිවාස '''10''' ( [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලෝක උරුම අඩවිය]] ) <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Rock Shelters of Bhimbetka |url=https://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=925 |access-date=2007-02-15 |publisher=World Heritage Site}}</ref> <ref name="YM">{{උපන්‍යාස පොත |last=Mathpal |first=Yashodhar |url=https://books.google.com/books?id=GG7-CpvlU30C&pg=PA220 |title=Prehistoric Painting Of Bhimbetka |date=1984 |publisher=Abhinav Publications |isbn=9788170171935 |page=220 |language=en}}</ref> <ref name="SKT">{{උපන්‍යාස පොත |last=Tiwari |first=Shiv Kumar |url=https://books.google.com/books?id=-jO0fvT4r9gC&pg=PA189 |title=Riddles of Indian Rockshelter Paintings |date=2000 |publisher=Sarup & Sons |isbn=9788176250863 |page=189 |language=en}}</ref> <ref name="RSB">{{උපන්‍යාස පොත |url=https://whc.unesco.org/uploads/nominations/925.pdf |title=Rock Shelters of Bhimbetka |date=2003 |publisher=UNESCO |page=16}}</ref> <ref name="SM">{{උපන්‍යාස පොත |last=Mithen |first=Steven |url=https://books.google.com/books?id=Uaxg_QDSsrQC&pg=PT524 |title=After the Ice: A Global Human History, 20,000 - 5000 BC |date=2011 |publisher=Orion |isbn=9781780222592 |page=524 |language=en}}</ref> <ref name="AJ">{{උපන්‍යාස පොත |last=Javid |first=Ali |url=https://books.google.com/books?id=54XBlIF9LFgC&pg=PA19 |title=World Heritage Monuments and Related Edifices in India |last2=Jāvīd |first2=ʻAlī |last3=Javeed |first3=Tabassum |date=2008 |publisher=Algora Publishing |isbn=9780875864846 |page=19 |language=en}}</ref> ; උතුරු අප්‍රිකානු මිසෝලිතික * සහරා ශිලා කලාව - මධ්‍යම [[සහරා කාන්තාරය|සහරා කාන්තාරයේ]] ස්වාභාවික පාෂාණ මත කලාකරුවන් කැටයම් කළ හෝ පින්තාරු කළ ප්‍රසිද්ධ ස්ථාන තුන්දහසකට වඩා තිබේ. * ටැඩ්‍රාර්ට් ඇකකස් (ලිබියාව) – ක්‍රි.පූ. 12,000 සිට ක්‍රි.ව. 100 දක්වා කාලයට අයත් මිනිසුන්ගේ සහ ශාක හා සත්ත්ව විශේෂවල කැටයම් සහිත පාෂාණ කලාවකි. * ටැසිලි එන්'අජ්ජර් (ඇල්ජීරියාව) - දේවගැති සහ ස්වාභාවික කැටයම් 15,000 කට වඩා; පැරණිතම පාෂාණ කලාව වර්තමානයට වසර 12,000 කට පමණ පෙර සිට පැවත එන අතර, බොහෝ ඒවා 9 හෝ 10කට පෙර හෝ ඊට පෙර කාලයට අයත් වේ. ; ඇමරිකා {{Portal|Visual arts}} [[ගොනුව:SantaCruz-CuevaManos-P2210651b.jpg|thumb|Cueva de las Manos (අත් ගුහාව), ආර්ජන්ටිනාව]] <templatestyles src="Div col/styles.css" />  061f95y0ekke3z0sr9yh6nkp2lrn76t 792893 792892 2026-06-05T12:57:48Z Yasasuru 23090 /* මිසෝලිතික */ 792893 wikitext text/x-wiki [[ගොනුව:F07_0054.Ma.JPG|දකුණ|thumb|300x300පික්|''[[කෘමි දෂ්ටනයක් ලෙවකන බයිසන්]]'' ; ක්‍රි.පූ. 15,000-13,000; අඟකින් තනා ඇත ; ජාතික ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරය ( ලෙස් අයිසීස්-ඩි-ටයාක්-සිරුයිල්, ප්‍රංශය)]] මෙය '''[[ශිලා යුගය|ශිලා යුගයේ]] කලාව පිළිබඳ විස්තරාත්මක ලැයිස්තුවකි''', එය ගල් මෙවලම් බහුලව භාවිතා වීමෙන් සංලක්ෂිත [[ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගය|ප්‍රාග් ඓතිහාසික]] යුගයයි. මෙම ලිපියේ, සොයාගත් කලා කෘති විශාල සංඛ්‍යාව අනුව සැලකීමේ දී, මෙහි ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලාව ලෙස හඳුන්වන දේ නිර්මාණය කළ චිත්‍ර ශිල්පීන්, මූර්ති ශිල්පීන් සහ අනෙකුත් කලාකරුවන්ගේ කෘතිවල ඉතා අසම්පූර්ණ ලැයිස්තුවක් අඩංගු වේ. සම්පූර්ණ ලැයිස්තු සඳහා ඉහළ පැලියොලිතික කලාව, මධ්‍යම පැලියොලිතික කලාව සහ ප්‍රවර්ගය:ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලාව සහ එහි බොහෝ උප කාණ්ඩ බලන්න. == ඉහළ පැලියොලිතික == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{ප්‍රධාන ලිපිය|ඉහළ පැලියොලිතික කලාව}} === ඕරිග්නේෂියානු === [[ගොනුව:Loewenmensch1.jpg|thumb|හොලන්ස්ටයින්-ස්ටැඩෙල් හිදී සොයා ගන්නා ලද, වසර 40,000-35,000 පමණ පැරණි ලොවෙන්මෙන්ෂ් ප්‍රතිමාව, දැන් උල්ම් කෞතුකාගාරයේ ඇත.]] පැරණිතම අවිවාදිත රූපක කලාව ඕරිග්නේෂියානුවන් සමඟ දක්නට ලැබේ, එය වසර 40,000 කට පමණ පෙර, යුරෝපයේ ක්‍රෝ-මැග්නොන් කලාකරුවන්ගේ මුල්ම පැවැත්ම සමඟ සම්බන්ධ වේ. වසර 40,000 කට පෙර කාලයක නිර්මාණය වූයේ යැයි ඇස්තමේන්තු සහිත රූප වන්නේ ඊනියා ''සිංහ මිනිසා'' සහ ''[[හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස්|හොලේ ෆෙල්ස් හි වීනස් ය]]'', දෙකම ස්වාබියන් ජුරා හි දකුණු ජර්මනියේ ගුහාවලින් හමු විය. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර පැරණි, ''ලොවෙන්මෙන්ෂ්'' නොහොත් සිංහ මිනිසා, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි හොලෙන්ස්ටයින්-ස්ටැඩෙල් හි තිබී සොයා ගන්නා ලද [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] ප්‍රතිමාවකි . මෙම ප්‍රතිමාව [[සිංහයා|සිංහ]] හිසක් සහිත මිනිස් සිරුරක් නියෝජනය කරයි. එය ලොව පැරණිතම සත්ත්වරූපී ප්‍රතිමාව වන අතර රූපමය කලාව පිළිබඳ පැරණිතම උදාහරණවලින් එකකි. <ref>{{Cite journal|last=Kind|first=C.-J.|last2=Ebinger-Rist|first2=N.|last3=Wolf|first3=S.|last4=Beutelspacher|first4=T.|last5=Wehrberger|first5=K.|date=2014|title=The Smile of the Lion Man. Recent Excavations in Stadel Cave (Baden-Württemberg, south-western Germany) and the Restoration of the Famous Upper Palaeolithic Figurine|url=http://www.quartaer.eu/pdfs/2014/2014_07_kind.pdf|url-status=dead|journal=Quartär|volume=61|pages=129–145|archive-url=https://web.archive.org/web/20170822143451/http://www.quartaer.eu/pdfs/2014/2014_07_kind.pdf|archive-date=2017-08-22|access-date=2021-04-25}}</ref> මෙම ප්‍රතිමාව දැන් ජර්මනියේ උල්ම් හි උල්ම් කෞතුකාගාරයේ ඇත. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර පැරණි [[ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමුවූ වන්දනාකරු|ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමුවූ වන්දනාකරුගේ රුව]] නම් මෙම කැටයම් කොටස, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමු වූ මිනිස් රූපයක කැටයමක් සහිත [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] කොටසකි. රූපයේ ඉරියව්ව සාමාන්‍යයෙන් නමස්කාර කරන ඉරියව්වක් ලෙස අර්ථකථනය කරනු ලැබේ, එම නිසා ජර්මානු භාෂාවෙන් මෙම රූපය "වන්දනාකරු" ලෙස හැඳින්වේ. එය දැන් ජර්මනියේ ස්ටුට්ගාර්ට් හි වර්ටම්බර්ග් හි ලැන්ඩෙස්මුසියම් හි ඇත. * වසර 40,000 ත් 29,000 ත් අතර පැරණි වොගල්හර්ඩ් ප්‍රතිමා, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි වොගල්හර්ඩ් ගුහාවෙන් හමු වූ [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] ප්‍රතිමා වේ. මෙම ප්‍රතිමා බොහෝ දුරට [[සිංහයා|සිංහයන්]], [[මැමත් අලි|මැමතුන්]], [[අශ්වයා|අශ්වයන්]] වැනි සතුන් නියෝජනය කරයි . ටුබින්ගන් විශ්ව විද්‍යාලයේ (MUT) කෞතුකාගාරයේ මෙහි මුල් ප්‍රතිමා 20 ක් පමණ නැරඹිය හැකිය. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර කාලයකට පෙර කාල නිර්ණය කරන ලද [[හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස්]], [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළවලින්]] සාදන ලද කුඩා වීනස් ප්‍රතිමාවකි . මෙම ප්‍රතිමාව ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි හෝලේ ෆෙල්ස් හිදී හමු විය. හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස් යනු මිනිසෙකුගේ පැරණිතම අවිවාදිත නිරූපණයයි. එය දැන් ජර්මනියේ බ්ලූබියුරන්හි බ්ලූබියුරන්හි ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරයේ ඇත. [[ගොනුව:Rhinos_Chauvet_Cave.jpg|thumb|වසර 30,000 සිට 32,000 දක්වා කාලයකට පෙර චෞවෙට් ගුහාවේ රයිනෝසිරස් කණ්ඩායමක කලාත්මක නිරූපණයක් සිදු කරන ලදී.]] [[ගොනුව:Chauvethorses.jpg|thumb|කලාකරුවා වල් අශ්වයන් කණ්ඩායමක් නිරූපණය කරයි (ප්‍රංශයේ චෞවෙට් ගුහාවෙන්, ආසන්න වශයෙන් අවුරුදු 31,000ක් පැරණි)]] [[ගොනුව:Cave_of_Altamira_and_Paleolithic_Cave_Art_of_Northern_Spain-110113.jpg|thumb|උතුරු ස්පාඤ්ඤයේ අල්ටමිරා ගුහාව සහ පැලියොලිතික් ගුහා චිත්‍ර]] * [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා කලාව]] ** ලා පැසිගා ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) - ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයේ නිර්මාණය කරන ලද කලාගාරයක් වන මෙහි කලා සිතුවම් අවම වශයෙන් මීටර් 120 ක් දිගට දිව යයි. මතභේදාත්මක ලෙස වසර 64,800 කට වඩා පැරණි ඉණිමඟක හැඩැති වියුක්ත චිත්‍ර අඩංගු වේ ( මවුස්ටේරියන් ). ** අල්ටමිරා ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) - 1879 දී පළමු ප්‍රාග් ඓතිහාසික සිතුවම් සහ චිත්‍ර මෙම ගුහාවෙන් සොයා ගන්නා ලද අතර, එය ඉක්මනින්ම ඒවායේ වර්ණ ගැඹුර සහ සතුන්, අත් සහ වියුක්ත හැඩතල නිරූපණය කිරීම සඳහා ප්‍රසිද්ධ විය. ** චෞවෙට් ගුහාව (ප්‍රංශය) - දන්නා පැරණිතම ගුහා සිතුවම් කිහිපයක් වන අතර එය වඩාත් වැදගත් ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලා ස්ථාන අතර වේ. ** කොලිබෝයියා ගුහාව ( [[රුමේනියාව]] ) මධ්‍යම යුරෝපයේ පැරණිතම ගුහා සිතුවම් අඩංගු වන අතර, එහි රේඩියෝ කාබන් දින නියම කර ඇත්තේ 32,000 සහ 35,000 BP ලෙසයි. ** ස්පාඤ්ඤයේ මොන්ටේ කැස්ටිලෝ ගුහාවලින් එකක් වන එල් කැස්ටිලෝ ගුහාවේ - රතු ඕචර් තීන්ත වලින් සැරසිලි අඩංගු වන අතර එය වසර 37,000 කට පෙර අත් ස්ටෙන්සිල් ආකාරයෙන් බිත්ති මත ගසාගෙන ගොස් ඇති අතර තිත් පින්තාරු කර ඇත. එක් දුර්වල රතු තිතක් වසර 40,800 කට පෙර සිට පැවත එන අතර එය ලෝකයේ පැරණිතම දින නියම කරන ලද [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා සැරසිලි]] බවට පත්වේ. <ref>{{Cite journal|last=Pike|first=A. W. G.|year=2012|title=U-Series Dating of Paleolithic Art in 11 Caves in Spain|journal=Science|volume=336|issue=6087|pages=1409–1413|bibcode=2012Sci...336.1409P|doi=10.1126/science.1219957|pmid=22700921}}</ref> <ref name="Clottes214">{{උපන්‍යාස පොත |last=Clottes |first=Jean |author-link=Jean Clottes |title=Chauvet Cave: The Art of Earliest Times |publisher=University of Utah Press |others=Paul G. Bahn (translator) |year=2003 |isbn=0-87480-758-1}} Translation of ''La Grotte Chauvet, l'art des origins'', Éditions du Seuil, 2001, p. 214.</ref> <ref name="bbc_reddot">{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Amos |first=Jonathan |date=June 14, 2012 |title=Red dot becomes 'oldest cave art' |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18449711 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20130113233037/http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18449711 |archive-date=13 January 2013 |access-date=15 June 2012 |website=BBC News |quote=One motif – a faint red dot – is said to be more than 40,000 years old.}}</ref> ** ලැස්කෝ ගුහා (ප්‍රංශය) - මුල් කාලීන චිත්‍ර ශිල්පීන්ගේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ කලා කෘති කිහිපයක් අඩංගු වන අතර ඒවායින් බොහොමයක් විශාල සතුන් නිරූපණය කරයි. ** භිම්බෙට්කා පාෂාණ නිවාස (ඉන්දියාව) - වසර 30,000 කට පෙර කලාවෙන් සරසා ඇති මෙම නිවාස, ඉන්දියානු උප මහාද්වීපයේ කලාකරුවන් තම කෘති ප්‍රදර්ශනය කළ බවට පැරණිතම සාක්ෂි අඩංගු වේ. [[ප්‍රවර්ගය:ශිලා යුගය]] === ග්‍රවේටියානු === ග්‍රවේටියානු යුගය අවසාන ග්ලැසියර උපරිමය වන 33 &#x2013; 21 [[වර්ෂය|kya]] පමණ දක්වා විහිදේ. සොලියුට්‍රියන් යුගය (22 &#x2013; 17 kya පමණ) ග්‍රවේටියානු යුගයේ අවසාන අදියර ලෙස ඇතුළත් කළ හැකිය, නැතහොත් ඇතුළත් නොකළ හැකිය. * ග්‍රවේටියානු කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා <ref>{{උපන්‍යාස පොත |last=Insoll |first=Timothy |url=https://books.google.com/books?id=TdKdDgAAQBAJ |title=The Oxford Handbook of Prehistoric Figurines |date=2017 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780199675616 |location=Oxford |language=en}}</ref> ගණනාවක් සොයාගෙන ඇත, ඒවා අතර: [[ඩොල්නී ව්‍යෙස්ටොන්‍යිට්සේ හි වීනස්|ඩොල්නි වෙස්ටොනීස් හි වීනස්]], [[බ්‍රසෙම්පොයි හි වීනස්]], [[ලෝසල් හි වීනස්]], [[ලෙස්පියුජ් හි වීනස්]], මොරවානි හි වීනස්, ගැල්ගන්බර්ග් හි වීනස්, [[පෙට්ශර්කෝවිට්සේ හි වීනස්]], [[සවිඥානෝ හි වීනස්]], [[විලන්ඩෝර්ෆ් හි වීනස්]] යන ප්‍රතිමා වේ. * කොස්කර් ගුහාව (ප්‍රංශය) - වසර 27,000 කට පෙර [[ගුහා සිතුවම්|අත් ස්ටෙන්සිල් සහ]] බයිසන්, අයිබෙක්ස්, අශ්වයන්, සීල් සහ ඕක්ස් සහ [[ලොඩි|ජෙලිෆිෂ්]] වැනි සත්ත්වයින් නිරූපණය කරන වසර 19,000 ක් පැරණි සත්ත්ව චිත්‍ර මෙම ගැලරියේ දක්නට ලැබේ. * ප්‍රංශයේ ගාර්ගාස් ගුහාවල සෘණ අත් ස්ටෙන්සිල් රාශියක් ඇති අතර සමහර අත්වල ඇඟිලි එකක් හෝ කිහිපයක් නොමැති බැව් දක්නට ලැබේ. === එපිග්‍රවේටියානු, මැග්ඩලීනියානු === [[ගොනුව:Lascaux_painting.jpg|thumb|ප්‍රංශයේ ලැස්කෝ ගුහාවෙන් හමුවූ වසර 16,000ක් පැරණි චිත්‍ර]] [[ගොනුව:Magdalenian_horse.jpg|thumb|299x299පික්|මැග්ඩලීනියානු අශ්වයා, ක්‍රි.පූ. 15,000 පමණ, ජාතික පුරාවිද්‍යා කෞතුකාගාරය, ප්‍රංශය]] * [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා කලාව]] ** චුෆින් ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) – රතු මුවන්, එළුවන් සහ ගවයන් ක්‍රමානුකූලව නිරූපණය කරන කැටයම්, රූප සහ කලා කෘති සහිත කුඩා ගුහාව. ** කෝවා නිම්නය (පෘතුගාලය) - කලාකරුවන් වසර 22,000 සිට 10,000 දක්වා කාලයකට පෙර නිම කරන ලද එළිමහන් කලා කෘතිවල අශ්වයන් සහ අනෙකුත් සත්ව, මානව සහ වියුක්ත රූපවල චිත්‍ර දහස් ගණනක් කැටයම් කළහ. ** නිරිතදිග ප්‍රංශයේ පිහිටි ෆොන්ට්-ඩි-ගෝම් හි වසර 17,000 කට පෙර වැඩ කළ කලාකරුවන්ගේ බහු වර්ණ සිතුවම් සහ කැටයම් 200 කට අධික ප්‍රමාණයක් අඩංගු වේ. ගුහාවේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ සිතුවම බයිසන් පස් දෙනෙකුගේ කැටයමක් වන අතර, වෘකයන් ඇතුළු තවත් බොහෝ සතුන්ගේ නිරූපණයන් මෙහි දැක්වේ. ** දකුණු [[යූරල් කඳුවැටිය/tmp|යූරල් කඳුකරයේ]] (රුසියාවේ) කපෝවා ගුහාව - වර්තමානයේ ඒකවර්ණ ඕකර් පාෂාණ සිතුවම් 173 ක් සහ අඟුරු චිත්‍ර හෝ ඒවායේ සලකුණු ලේඛනගත කර ඇති අතර, [[ප්ලෛස්ටොසීන අවධිය|ප්ලයිස්ටොසීන]] සතුන් සහ වියුක්ත ජ්‍යාමිතික මෝස්තර ඉදිරිපත් කරයි. ඒවා වසර 18,000 - 16,000 ක් පමණ පැරණි වන අතර, පසුකාලීන සොලුට්‍රියන් සිට මැද මැග්ඩලීනියානු දක්වා කාලයට අයත් යැයි විශ්වාස කෙරේ. ** ලා මාර්චේ (ප්‍රංශය) - ශෛලිය නිසා මෙහි ගුහා සිතුවම්වල නීත්‍යානුකූලභාවය මතභේදයට තුඩු දී තිබේ. ** රොක්-ඕක්ස්-සෝර්සියර්ස් (ප්‍රංශය) - වසර 14,000ක් පැරණි සහන බිත්ති කැටයම් සඳහා ප්‍රසිද්ධ පාෂාණ වාසස්ථානයකි . * ප්‍රංශයේ ටර්සාක් අසල පිහිටි උඩින් එල්ලෙන කඳු බෑවුමක් වන අබ්‍රි ඩි ලා මැඩලීන් වෙතින් ලබාගත්, පහත් සහන අශ්වයෙකු සහිත සිදුරු සහිත යෂ්ටිය [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ගබඩා කර ඇත. * '''15 kya''' ''[[කෘමි දෂ්ටනයක් ලෙවකන බයිසන්]]'', ආසන්න වශයෙන් වසර 15,000ක් පැරණි කැටයම් කර කැටයම් කරන ලද පිනිමුව අං වලින් සාදන ලද හෙල්ල විසිකරන උපාංගයක කැබැල්ලක් වන මෙම කෘතිය, දැන් වඳ වී ගොස් ඇති ස්ටෙප් වයිසන්ට් බයිසන් විශේෂයේ සාමාජිකයෙකු නිරූපණය කරයි. කලාකරුවා බයිසන්ගේ හිස දකුණු පැත්තට හැරී කෘමියෙකු දෂ්ට කළාක් මෙන් ලෙවකන ආකාරය කැටයම් කළේය. <ref>[http://musee-prehistoire-eyzies.fr/en/collection/tid-4/cid-5/collection-bison-se-lechant, "Collections", National Museum of Prehistory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150430045958/http://musee-prehistoire-eyzies.fr/en/collection/tid-4/cid-5/collection-bison-se-lechant%2C|date=2015-04-30}} in Les Eyzies-de-Tayac-Sireuil (in French)</ref> එය හමු වූ ස්ථානයට නුදුරින් ලෙස් අයිසීස්-ඩි-ටයාක්-සිරුයිල් හි ජාතික ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කර ඇත. * මොන්ටස්ට්‍රක් විසින් අලංකාර කරන ලද ගල, හුණුගල් කැබැල්ලක සීරීම් හෝ කැටයම් කරන ලද මිනිස් රූපයක් - එය කාන්තා රූපයක් ලෙස පෙනේ - ලාම්පුවක් ලෙස භාවිතා වන්නට ඇත. ප්‍රංශයේ ටාර්න් හි පෙන් හි කෝර්බෙට් ගුහාවෙන් හමු විය. එය දැන් ලන්ඩනයේ බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ ඇත. * '''13 kya''' ''පිහිනන පිනිමුවා'', මැමත් කෙනෙකුගේ දළයකින් අලංකාර ලෙස කැටයම් කරන ලද පිහිනන පිනිමුවන් දෙදෙනෙකුගේ කැටයමකි. ටාර්න්-එට්-ගරොන් හි බෲනික්වෙල් හි මොන්ටස්ට්‍රක් ලෙන්වලින් හමු විය. මෙම මූර්තිය දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ඇත. * රොබින් හුඩ් ගුහා අශ්වයා (පෙර ඕකර් ''අශ්වයා'' ලෙස හැඳින්විණි). කලාකරුවා [[අශ්වයා|අශ්වයෙකුගේ]] හිසක් කැටයම් කළ මෙම ඉළ ඇට කැබැල්ල එංගලන්තයේ ඩර්බිෂයර් හි ක්‍රෙස්වෙල් ක්‍රැග්ස් හි රොබින් හුඩ් ගුහාවෙන් සොයා ගන්නා ලදී. එය බ්‍රිතාන්‍යයේ මෙතෙක් හමු වූ එකම සත්ව ආශ්‍රිත ඉහළ පැලියොලිතික් අතේ ගෙන යා හැකි කලා කෘතියයි . <ref name="British Museum">{{උපන්‍යාස වෙබ් |year=2011 |title=Horse engraving on bone |url=https://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/pe_prb/h/horse_engraving_on_bone.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022144311/http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/pe_prb/h/horse_engraving_on_bone.aspx |archive-date=22 October 2012 |website=British Museum}}</ref> <ref name="MuseumSieveking1987">{{උපන්‍යාස පොත |last=British Museum |url=https://books.google.com/books?id=DtCfAAAAMAAJ&pg=PA112 |title=A catalogue of palaeolithic art in the British Museum |last2=Ann Sieveking |publisher=Published for the Trustees of the British Museum by British Museum Publications |year=1987 |isbn=978-0-7141-1376-0 |pages=112– |access-date=14 October 2011}}</ref> ''රොබින් හුඩ් ගුහා අශ්වයා'' දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] තැන්පත් කර ඇත. * [[ගර්නර්ස්ඩෝර්ෆ් හි කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා|ගොනර්ස්ඩෝර්ෆ් හි වීනස් රූප]] * [[මාල්ටා හි කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා|මාල්ටා හි වීනස් රූප]], [[බුර්යේට් හි වීනස්]] * ලොම් සහිත රයිනෝසිරස් ඉළ ඇටයක මිනිස් රූප කැටයම සඳහා පින්හෝල් ගුහා මිනිසා යන පොදු නාමය භාවිතා වේ. මෙම කැබැල්ල එංගලන්තයේ ඩර්බිෂයර් හි ක්‍රෙස්වෙල් ක්‍රැග්ස් හි පින් හෝල් ගුහාවෙන් හමු වූ අතර එය දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ඇත. [[ගොනුව:Sleeping_Reindeer_-_horizontal.jpg|thumb|[[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] දැනට තැන්පත් කර ඇති, වසර 13,000ක් පැරණි මැමත්-ඇත් දළ කැටයමක් වන ''පිහිනන පිනිමුවන්'', දකුණු පසින් ගැහැණු සතෙකු සහ වම් පසින් පිරිමි සතෙකු නිරූපණය කරයි.]] === ඕස්ට්‍රලේසියාව === [[ගොනුව:Bradshaw_rock_paintings.jpg|thumb|ඕස්ට්‍රේලියාවේ මෙම ග්වියොන් ග්වියොන් ගිරි සිතුවමේ දී කලාකරුවා විවිධ ඉරියව්වලින් හෝ ක්‍රියාවන්ගෙන් යුත් විසිතුරු කළ ඇඳුම් ආයිත්තම් සහිත මානව රූප නිරූපණය කරයි.]] <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{ප්‍රධාන ලිපිය|ස්වදේශීය ඕස්ට්‍රේලියානු කලාව}} ඕස්ට්‍රේලියාවේ පැරණිතම ස්ථිරවම දින නියම කරන ලද පාෂාණ කලා සිතුවම වන්නේ [[උතුරු ප්‍රදේශය (ඕස්ට්‍රේලියාව)|උතුරු ප්‍රදේශයේ]] නිරිතදිග ආර්න්හෙම් ලෑන්ඩ් හි නවර්ලා ගැබර්න්මෑන්ග් ශිලා වාසස්ථානයේ කැණීමේදී හමු වූ පාෂාණ කැබැල්ලක අඟුරු සිතුවමකි. වසර 28,000 ක් පැරණි, එය තහවුරු කරන ලද දිනයක් සහිත පෘථිවියේ පැරණිතම පාෂාණ කලා කෘතියකි. * ග්වියොන් ග්වියොන් ගිරි සිතුවම් (ඕස්ට්‍රේලියාව) - කිම්බර්ලි හි මෙම ස්ථානයේ ආදිවාසී කලාකරුවන් සිතුවම් මිලියනයකට වඩා පින්තාරු කර ඇති අතර, බොහෝ මිනිස් රූප මලු, ටැසල් සහ හිස් ආවරණ වැනි උපාංගවලින් සරසා ඇත. මෙම කලා කෘති වසර 20,000 කට වඩා පැරණි ය. * ගැබර්න්මුන්ග් (ඕස්ට්‍රේලියාව) - [[උතුරු ප්‍රදේශය (ඕස්ට්‍රේලියාව)|උතුරු ප්‍රදේශයේ]] පිහිටි මෙම ගිරි සිතුවම් අඩවිය ඕස්ට්‍රේලියාවේ පැරණිතම කලා කෘති වන අතර, වසර 28,000 කට වඩා පැරණි ය. ආදිවාසී කලාකරුවන් මාළු, කිඹුලන්, මිනිසුන් සහ අධ්‍යාත්මික චරිත පින්තාරු කළ අතර, ඒවා බොහෝ දුරට අඩවියේ සිවිලිම්වල ඇත. <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Masters |first=Emma |date=4 October 2009 |title=Aboriginal rock art collection 'world's largest' |url=https://www.abc.net.au/news/2009-10-03/aboriginal-rock-art-collection-worlds-largest/1089356 |website=ABC News (Australian Broadcasting Corporation)}}</ref> <ref name="Jean">{{Cite journal|last=Michel Geneste|first=Jean|year=2010|title=Earliest Evidence for Ground-Edge Axes: 35,400±410 cal BP from Jawoyn Country, Arnhem Land|journal=Australian Archaeology|volume=71|issue=December|pages=66–69|doi=10.1080/03122417.2010.11689385|hdl-access=free}}</ref> මෙම ස්ථානයට ක්‍රි.ව. 1433 &#x2013; 1631 සහ ක්‍රි.ව. 1658 &#x2013; 1952 අතර කාල නිර්ණය කරන ලද රේඩියෝ කාබන් ( 95% CI ක්‍රමාංකනය කර ඇත) මෑත කාලීන සිතුවම් පැනල් ද ඇතුළත් වේ, ගුහාව තවමත් ජීවමාන මතකයේ රැඳී ඇති බවට වාර්තා වලට අනුකූල වේ. * සිඩ්නි ශිලා කැටයම් (ඕස්ට්‍රේලියාව) - වසර 5,000 සිට 7,000 දක්වා පැරණි ආදිවාසී පාෂාණ කලා කෘති 1,500 ක් පමණ අඩංගු වේ. <ref name="abhe">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Aboriginal heritage |url=http://www.nationalparks.nsw.gov.au/things-to-do/walking-tracks/aboriginal-heritage-walk |access-date=7 May 2011 |website=Office of Environment and Heritage |publisher=[[Government of New South Wales]]}}</ref> == මිසෝලිතික == [[ගොනුව:Laténium-dame-Monruz.jpg|thumb|[[මොන්රූස් හි වීනස්]] යනු වසර 11,000ක් පැරණි ශෛලීගත පෙන්ඩනයකි, 18&nbsp;උසින් මි.මී.]] [[ගොනුව:Bubalus_Tin_Taghirt.jpg|thumb|දකුණු ඇල්ජීරියාවේ ටසිලි න අජ්ජේර් හි පෙලෝරොවිස් පෞරාණික ගල් කැටයම්]] ; මිසෝලිතික යුරෝපය * '''12.5 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' මැමත් හෙල්ල විසි කරනය, කලාකරුවා විසින් [[මැමත් අලි|මැමත්]] ස්වරූපයෙන් කැටයම් කරන ලද හෙල්ල විසි කරන උපාංගයක් ප්‍රංශයේ ටාර්න්-එට්-ගරොන් හි මොන්ටස්ට්‍රක් හි ගිරි වාසස්ථානයෙන් සොයා ගන්නා ලදී. එය දැන් බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. * '''12 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' කුසියුලට් ගුහාව (රුමේනියාව) වසර 12,000 ක් පමණ පැරණි අශ්වයන් සහ බළලුන් ඇතුළු සතුන්ගේ රතු සිතුවම් කිහිපයක් දක්වයි. මේවා මධ්‍යම යුරෝපයේ දන්නා මෙවැනි ආකාරයේ පළමු ප්‍රකාශනයන් විය. * '''11.5 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ලී මූර්තියක් වන ෂිගිර් පිළිමය රුසියාවේ යෙකටරින්බර්ග් හි ඓතිහාසික ප්‍රදර්ශන කෞතුකාගාරයේ තබා ඇත. * [[මොන්රූස් හි වීනස්]] වර්ෂ සහස්‍රක '''11කට පෙර''' (ස්විට්සර්ලන්තය) * '''11 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ලෙස් කොම්බෙරිලිස් (ප්‍රංශය) - ගැලරි දෙකක කැටයම් 600 කට වඩා ප්‍රදර්ශනය කරයි. වසර 11,000 කට වඩා පැරණි කලා කෘති ගුහාව හරහා ගලා යන ගඟෙන් ජලය පානය කරන පිනිමුවන්, ගුහා වලසුන්, ගුහා සිංහයන්, [[මැමත් අලි|මැමතුන්]] සහ විවිධ සංකේත වැනි විෂයයන් නිරූපණය කරයි. <ref name="Hominidés">{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=December 2007 |title=Les Combarelles – Grotte – Eyzies-de-Tayac – Périgord – Dordogne |url=http://www.hominides.com/html/lieux/grotte-combarelles.php |access-date=1 May 2011 |publisher=Hominidés.com |language=fr}}</ref> * '''10-8 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' මගුරා ගුහාව ( [[බල්ගේරියාව]] ) - මගුරා හි ප්‍රාග් ඓතිහාසික බිත්ති සිතුවම් ඉතාලියේ ග්‍රෝටා ඩී සර්වි සිතුවම් සමඟ විශාල සමානකමක් දක්වන අතර ඒවා සුවිශේෂී ප්‍රකාශනයක් සහ කලාත්මක ගැඹුරක් ඇති අතර යුරෝපීය පශ්චාත්- පැලියෝලිතික් යුගයේ වඩාත්ම වැදගත් කලා කෘති ලෙස සැලකේ. <ref>{{Cite news|url=http://www.rupestre.net/tracce/?p=8048|title=Bulgarian rock art: the Magura Cave paintings|date=November 19, 2014|work=TRACCE Online Rock Art Bulletin|access-date=21 Nov 2014}}</ref> 1984 දී මෙම ස්ථානය [[යුනෙස්කෝ|යුනෙස්කෝවේ]] ලෝක උරුම [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලැයිස්තුවට]] එකතු කරන ලදී. <ref name="UNESCO">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The Magoura Cave with drawings from the bronze age |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/45/ |access-date=16 May 2013 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> * '''10-5.5''' '''වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර'''අයිබීරියානු මධ්‍යධරණී ද්‍රෝණියේ පාෂාණ කලාව * ෆින්ලන්ත ජාතික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කර ඇති '''9 වර්ෂ සහස්‍රකයට පෙර''' හියුටිනෙන් හි ගෝන හිස, කැටයම. * '''7 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ගොව්ර්ලෙවෝ (උතුරු මැසිඩෝනියාව) හි ඇඩම් නොහොත් "මැසිඩෝනියාවේ ආදම්". වසර 7,000 කට වඩා පැරණි මෙම මූර්තිය [[උතුරු මැසඩෝනියාව|උතුරු මැසිඩෝනියා ජනරජයෙන්]] හමු වූ පැරණිතම කෞතුක වස්තුවයි. කලාකරුවා වාඩි වී සිටින පිරිමි ශරීරයක් නිරූපණය කරන අතර ඔහුගේ කොඳු ඇට පෙළ, ඉළ ඇට, නහය සහ ෆාලස් පිළිබඳ විස්තර පෙන්වයි. මෙම කෘතිය දැන් ස්කොප්ජේ නගර කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. ; එපිපැලියොලිතික මෑත පෙරදිග <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{වැඩිදුර|Lithic stage|Archaic Period (Americas)}} * [[බෙත්ලෙහෙම]] අසල අයින් සක්‍රි ගුහාවලින් ලබාගත් ප්‍රතිමාවක් වන '''වර්ෂ සහස්‍රක 11කට පර නිමවූ''' අයින් සක්‍රි පෙම්වතුන්, ලිංගිකව හැසිරෙන මිනිසුන් පිළිබඳ පැරණිතම නිරූපණයයි. එය දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. ; මිසෝලිතික ආසියාව * '''16 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ශුවෝජියාං හුවාශාන් පාෂාණ කලාව දකුණු [[චීනය|චීනයේ]] ගුවාංසි හි හුණුගල් කඳු බෑවුම් මත පාෂාණ සිතුවම් දක්වයි. * මධ්‍යශිලා යුගයේ (ක්‍රි.පූ. 8,000 පමණ) සිට ඓතිහාසික යුගයන් දක්වා විහිදුණු පාෂාණ කලා සහිත ඉන්දියාවේ මධ්‍ය ප්‍රදේශ්, භීම්බෙට්කා පාෂාණ නිවාස '''10''' ( [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලෝක උරුම අඩවිය]] ) <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Rock Shelters of Bhimbetka |url=https://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=925 |access-date=2007-02-15 |publisher=World Heritage Site}}</ref> <ref name="YM">{{උපන්‍යාස පොත |last=Mathpal |first=Yashodhar |url=https://books.google.com/books?id=GG7-CpvlU30C&pg=PA220 |title=Prehistoric Painting Of Bhimbetka |date=1984 |publisher=Abhinav Publications |isbn=9788170171935 |page=220 |language=en}}</ref> <ref name="SKT">{{උපන්‍යාස පොත |last=Tiwari |first=Shiv Kumar |url=https://books.google.com/books?id=-jO0fvT4r9gC&pg=PA189 |title=Riddles of Indian Rockshelter Paintings |date=2000 |publisher=Sarup & Sons |isbn=9788176250863 |page=189 |language=en}}</ref> <ref name="RSB">{{උපන්‍යාස පොත |url=https://whc.unesco.org/uploads/nominations/925.pdf |title=Rock Shelters of Bhimbetka |date=2003 |publisher=UNESCO |page=16}}</ref> <ref name="SM">{{උපන්‍යාස පොත |last=Mithen |first=Steven |url=https://books.google.com/books?id=Uaxg_QDSsrQC&pg=PT524 |title=After the Ice: A Global Human History, 20,000 - 5000 BC |date=2011 |publisher=Orion |isbn=9781780222592 |page=524 |language=en}}</ref> <ref name="AJ">{{උපන්‍යාස පොත |last=Javid |first=Ali |url=https://books.google.com/books?id=54XBlIF9LFgC&pg=PA19 |title=World Heritage Monuments and Related Edifices in India |last2=Jāvīd |first2=ʻAlī |last3=Javeed |first3=Tabassum |date=2008 |publisher=Algora Publishing |isbn=9780875864846 |page=19 |language=en}}</ref> ; උතුරු අප්‍රිකානු මිසෝලිතික * සහරා ශිලා කලාව - මධ්‍යම [[සහරා කාන්තාරය|සහරා කාන්තාරයේ]] ස්වාභාවික පාෂාණ මත කලාකරුවන් කැටයම් කළ හෝ පින්තාරු කළ ප්‍රසිද්ධ ස්ථාන තුන්දහසකට වඩා තිබේ. * ටැඩ්‍රාර්ට් ඇකකස් (ලිබියාව) – ක්‍රි.පූ. 12,000 සිට ක්‍රි.ව. 100 දක්වා කාලයට අයත් මිනිසුන්ගේ සහ ශාක හා සත්ත්ව විශේෂවල කැටයම් සහිත පාෂාණ කලාවකි. * ටැසිලි එන්'අජ්ජර් (ඇල්ජීරියාව) - දේවගැති සහ ස්වාභාවික කැටයම් 15,000 කට වඩා; පැරණිතම පාෂාණ කලාව වර්තමානයට වසර 12,000 කට පමණ පෙර සිට පැවත එන අතර, බොහෝ ඒවා 9 හෝ 10කට පෙර හෝ ඊට පෙර කාලයට අයත් වේ. ; ඇමරිකා [[ගොනුව:SantaCruz-CuevaManos-P2210651b.jpg|thumb|Cueva de las Manos (අත් ගුහාව), ආර්ජන්ටිනාව]] {{see|Lithic stage|Archaic Period (Americas)}} [[File:SantaCruz-CuevaManos-P2210651b.jpg|thumb|[[Cueva de las Manos|Cueva de las Manos (Cave of Hands)]], Argentina]] * [[Cueva de las Manos|Cueva de las Manos (Cave of Hands)]] (Argentina) – a series of caves exhibiting hundreds of outlines of human hands, hunting scenes, and animals painted 13,000 to 9,000 years ago.<ref name="UNESCO Cueva de las Manos"> Cueva de las Manos at the UNESCO: * {{Cite web |last=UNESCO World Heritage Centre |title=Cueva de las Manos, Río Pinturas |url=https://whc.unesco.org/en/list/936/ |url-status=live |access-date=2021-04-07 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en |archive-date=2021-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414171517/https://whc.unesco.org/en/list/936}} * {{Cite book |title=World Heritage Sites: a Complete Guide to 1007 UNESCO World Heritage Sites |date=2014 |publisher=[[UNESCO Publishing]] |isbn=978-1-77085-640-0 |edition=6th |page=607 |oclc=910986576}}</ref> * [[Bird stone]]s (5,000 to 2,500 years old) are portable bird-shaped stone sculptures created by generations of North American sculptors. * [[Toquepala Caves]] (Peru) – "Abrigo del Diablo" and the other caves contain at least 50 noted pieces. The artists used paint made from [[hematite]], and painted in seven colors with red being dominant.<ref>{{cite book|title=South American Handbook|url=https://books.google.com/books?id=Zu7iAAAAMAAJ|year=1976|publisher=Trade and Travel Publications Limited}}</ref><ref name="Whitley2001">{{cite book|author=David S. Whitley|title=Handbook of Rock Art Research|url=https://books.google.com/books?id=WwWETYxlNRkC&pg=PA712|year=2001|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-7425-0256-7|pages=712–}}</ref><ref>{{cite book|last=Aldenderfer|first=Mark S.| author-link =Mark Aldenderfer|title=Montane Foragers: Asana and the South-Central Andean Archaic|url=https://books.google.com/books?id=Ao7BEodFPAMC&pg=PR117|year=1998|publisher=University of Iowa Press|location=Iowa City|isbn=978-1-58729-474-7 |pages=56–57}}</ref> ==Neolithic== {{see|Megalithic}} {{see|Neolithic#Cultural_characteristics}} ;Near East and North Africa * [[Çatalhöyük]] (Turkey) – probably the best preserved large [[Neolithic]] site, its artwork includes [[murals]], [[figurine]]s, and depictions of animals. The ''[[Seated Woman of Çatalhöyük]]'' was found here. ** [[Seated Woman of Çatalhöyük|''Seated Woman'' of Çatalhöyük]] is a baked-clay nude female form seated between feline-headed arm-rests which is missing its original head and right side hand rest (although reconstructions of the artist's possible intent have been added). Resides at the [[Museum of Anatolian Civilizations]] in [[Ankara]], Turkey. * [[Rock art of Figuig]] (Morocco) * [[Rock art of south Oran (Algeria)|Rock art of south Oran]] (Algeria) * [[Rock art of the Djelfa region]] (Algeria) ;[[Neolithic Europe]] [[File:Westray Wife 20110529.jpg|thumb|[[Westray Wife]], Orkney, Scotland]] * The [[Alunda moose]] is a Neolithic artistic stone axe c.2000 B.C. that was found in Uppland, Sweden. It is displayed in the [[Swedish History Museum]]. * [[Dagenham idol]] * [[Westray Wife]] * [[Folkton Drums]] * [[Rock carvings at Alta]] (Norway) – artwork includes images of [[Bear worship]]. * [[Rock art of the Iberian Mediterranean Basin]] * [[List of stone circles]] * [[Stone circles in the British Isles and Brittany]] ;[[Neolithic China]] * [[Malipo County#Tourism|Malipo]]'s 4000+ year old 'Great King' pictographs at [[Wenshan Prefecture]], Yunnan, China. == See also == {{Portal|Visual arts}} {{div col|colwidth=30em}} * [[British Museum#Department of Britain, Europe and Prehistory|British Museums' Department of Prehistory and Europe]] * [[Caves in Cantabria]] * ''[[Cave of Forgotten Dreams]]'', a 2010 documentary film about Chauvet Cave by [[Werner Herzog]]. * [[Earliest findings for hominid art]] * [[History of painting]] * [[Sculpture#Prehistoric periods|History of sculpture]] * ''[[Inside the Neolithic Mind]]'', 2005 book * [[International Federation of Rock Art Organizations]] * [[Blombos Cave#Ochre processing workshop|Ochre Processing Workshop]] * [[Parietal art]] * [[Petroglyph#List of petroglyph sites]] * [[Pre-Columbian art|Pre-Columbian art in the Americas]] * [[Prehistoric art]] ** ''[[Rock Art and the Prehistory of Atlantic Europe]]'', 1997 book ** ''[[The Mind in the Cave|The Mind in the Cave: Consciousness and the Origins of Art]]'', 2002 book ** ''[[The Thread of Art]]'', 2012 and 2015 book * [[Rock art]] {{div col end}} == References == {{reflist}} {{Venus figurines}} {{Lists of paintings}} {{Prehistoric technology| state=expanded}} {{Prehistoric caves}} {{DEFAULTSORT:Stone Age art}} [[Category:Art by year]] [[Category:Prehistoric art]] [[Category:Prehistory-related lists]] [[Category:Stone Age|Art]] [[Category:Lists of works of art]] <templatestyles src="Div col/styles.css" />  g7z3265a8zfsohpvcx8czglugkuvosa 792894 792893 2026-06-05T14:31:37Z Yasasuru 23090 792894 wikitext text/x-wiki [[ගොනුව:F07_0054.Ma.JPG|දකුණ|thumb|300x300පික්|''[[කෘමි දෂ්ටනයක් ලෙවකන බයිසන්]]'' ; ක්‍රි.පූ. 15,000-13,000; අඟකින් තනා ඇත ; ජාතික ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරය ( ලෙස් අයිසීස්-ඩි-ටයාක්-සිරුයිල්, ප්‍රංශය)]] මෙය '''[[ශිලා යුගය|ශිලා යුගයේ]] කලාව පිළිබඳ විස්තරාත්මක ලැයිස්තුවකි''', එය ගල් මෙවලම් බහුලව භාවිතා වීමෙන් සංලක්ෂිත [[ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගය|ප්‍රාග් ඓතිහාසික]] යුගයයි. මෙම ලිපියේ, සොයාගත් කලා කෘති විශාල සංඛ්‍යාව අනුව සැලකීමේ දී, මෙහි ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලාව ලෙස හඳුන්වන දේ නිර්මාණය කළ චිත්‍ර ශිල්පීන්, මූර්ති ශිල්පීන් සහ අනෙකුත් කලාකරුවන්ගේ කෘතිවල ඉතා අසම්පූර්ණ ලැයිස්තුවක් අඩංගු වේ. සම්පූර්ණ ලැයිස්තු සඳහා ඉහළ පැලියොලිතික කලාව, මධ්‍යම පැලියොලිතික කලාව සහ ප්‍රවර්ගය:ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලාව සහ එහි බොහෝ උප කාණ්ඩ බලන්න. == ඉහළ පැලියොලිතික == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{ප්‍රධාන ලිපිය|ඉහළ පැලියොලිතික කලාව}} === ඕරිග්නේෂියානු === [[ගොනුව:Loewenmensch1.jpg|thumb|හොලන්ස්ටයින්-ස්ටැඩෙල් හිදී සොයා ගන්නා ලද, වසර 40,000-35,000 පමණ පැරණි ලොවෙන්මෙන්ෂ් ප්‍රතිමාව, දැන් උල්ම් කෞතුකාගාරයේ ඇත.]] පැරණිතම අවිවාදිත රූපක කලාව ඕරිග්නේෂියානුවන් සමඟ දක්නට ලැබේ, එය වසර 40,000 කට පමණ පෙර, යුරෝපයේ ක්‍රෝ-මැග්නොන් කලාකරුවන්ගේ මුල්ම පැවැත්ම සමඟ සම්බන්ධ වේ. වසර 40,000 කට පෙර කාලයක නිර්මාණය වූයේ යැයි ඇස්තමේන්තු සහිත රූප වන්නේ ඊනියා ''සිංහ මිනිසා'' සහ ''[[හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස්|හොලේ ෆෙල්ස් හි වීනස් ය]]'', දෙකම ස්වාබියන් ජුරා හි දකුණු ජර්මනියේ ගුහාවලින් හමු විය. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර පැරණි, ''ලොවෙන්මෙන්ෂ්'' නොහොත් සිංහ මිනිසා, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි හොලෙන්ස්ටයින්-ස්ටැඩෙල් හි තිබී සොයා ගන්නා ලද [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] ප්‍රතිමාවකි . මෙම ප්‍රතිමාව [[සිංහයා|සිංහ]] හිසක් සහිත මිනිස් සිරුරක් නියෝජනය කරයි. එය ලොව පැරණිතම සත්ත්වරූපී ප්‍රතිමාව වන අතර රූපමය කලාව පිළිබඳ පැරණිතම උදාහරණවලින් එකකි. <ref>{{Cite journal|last=Kind|first=C.-J.|last2=Ebinger-Rist|first2=N.|last3=Wolf|first3=S.|last4=Beutelspacher|first4=T.|last5=Wehrberger|first5=K.|date=2014|title=The Smile of the Lion Man. Recent Excavations in Stadel Cave (Baden-Württemberg, south-western Germany) and the Restoration of the Famous Upper Palaeolithic Figurine|url=http://www.quartaer.eu/pdfs/2014/2014_07_kind.pdf|url-status=dead|journal=Quartär|volume=61|pages=129–145|archive-url=https://web.archive.org/web/20170822143451/http://www.quartaer.eu/pdfs/2014/2014_07_kind.pdf|archive-date=2017-08-22|access-date=2021-04-25}}</ref> මෙම ප්‍රතිමාව දැන් ජර්මනියේ උල්ම් හි උල්ම් කෞතුකාගාරයේ ඇත. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර පැරණි [[ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමුවූ වන්දනාකරු|ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමුවූ වන්දනාකරුගේ රුව]] නම් මෙම කැටයම් කොටස, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමු වූ මිනිස් රූපයක කැටයමක් සහිත [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] කොටසකි. රූපයේ ඉරියව්ව සාමාන්‍යයෙන් නමස්කාර කරන ඉරියව්වක් ලෙස අර්ථකථනය කරනු ලැබේ, එම නිසා ජර්මානු භාෂාවෙන් මෙම රූපය "වන්දනාකරු" ලෙස හැඳින්වේ. එය දැන් ජර්මනියේ ස්ටුට්ගාර්ට් හි වර්ටම්බර්ග් හි ලැන්ඩෙස්මුසියම් හි ඇත. * වසර 40,000 ත් 29,000 ත් අතර පැරණි වොගල්හර්ඩ් ප්‍රතිමා, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි වොගල්හර්ඩ් ගුහාවෙන් හමු වූ [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] ප්‍රතිමා වේ. මෙම ප්‍රතිමා බොහෝ දුරට [[සිංහයා|සිංහයන්]], [[මැමත් අලි|මැමතුන්]], [[අශ්වයා|අශ්වයන්]] වැනි සතුන් නියෝජනය කරයි . ටුබින්ගන් විශ්ව විද්‍යාලයේ (MUT) කෞතුකාගාරයේ මෙහි මුල් ප්‍රතිමා 20 ක් පමණ නැරඹිය හැකිය. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර කාලයකට පෙර කාල නිර්ණය කරන ලද [[හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස්]], [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළවලින්]] සාදන ලද කුඩා වීනස් ප්‍රතිමාවකි . මෙම ප්‍රතිමාව ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි හෝලේ ෆෙල්ස් හිදී හමු විය. හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස් යනු මිනිසෙකුගේ පැරණිතම අවිවාදිත නිරූපණයයි. එය දැන් ජර්මනියේ බ්ලූබියුරන්හි බ්ලූබියුරන්හි ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරයේ ඇත. [[ගොනුව:Rhinos_Chauvet_Cave.jpg|thumb|වසර 30,000 සිට 32,000 දක්වා කාලයකට පෙර චෞවෙට් ගුහාවේ රයිනෝසිරස් කණ්ඩායමක කලාත්මක නිරූපණයක් සිදු කරන ලදී.]] [[ගොනුව:Chauvethorses.jpg|thumb|කලාකරුවා වල් අශ්වයන් කණ්ඩායමක් නිරූපණය කරයි (ප්‍රංශයේ චෞවෙට් ගුහාවෙන්, ආසන්න වශයෙන් අවුරුදු 31,000ක් පැරණි)]] [[ගොනුව:Cave_of_Altamira_and_Paleolithic_Cave_Art_of_Northern_Spain-110113.jpg|thumb|උතුරු ස්පාඤ්ඤයේ අල්ටමිරා ගුහාව සහ පැලියොලිතික් ගුහා චිත්‍ර]] * [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා කලාව]] ** ලා පැසිගා ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) - ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයේ නිර්මාණය කරන ලද කලාගාරයක් වන මෙහි කලා සිතුවම් අවම වශයෙන් මීටර් 120 ක් දිගට දිව යයි. මතභේදාත්මක ලෙස වසර 64,800 කට වඩා පැරණි ඉණිමඟක හැඩැති වියුක්ත චිත්‍ර අඩංගු වේ ( මවුස්ටේරියන් ). ** අල්ටමිරා ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) - 1879 දී පළමු ප්‍රාග් ඓතිහාසික සිතුවම් සහ චිත්‍ර මෙම ගුහාවෙන් සොයා ගන්නා ලද අතර, එය ඉක්මනින්ම ඒවායේ වර්ණ ගැඹුර සහ සතුන්, අත් සහ වියුක්ත හැඩතල නිරූපණය කිරීම සඳහා ප්‍රසිද්ධ විය. ** චෞවෙට් ගුහාව (ප්‍රංශය) - දන්නා පැරණිතම ගුහා සිතුවම් කිහිපයක් වන අතර එය වඩාත් වැදගත් ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලා ස්ථාන අතර වේ. ** කොලිබෝයියා ගුහාව ( [[රුමේනියාව]] ) මධ්‍යම යුරෝපයේ පැරණිතම ගුහා සිතුවම් අඩංගු වන අතර, එහි රේඩියෝ කාබන් දින නියම කර ඇත්තේ 32,000 සහ 35,000 BP ලෙසයි. ** ස්පාඤ්ඤයේ මොන්ටේ කැස්ටිලෝ ගුහාවලින් එකක් වන එල් කැස්ටිලෝ ගුහාවේ - රතු ඕචර් තීන්ත වලින් සැරසිලි අඩංගු වන අතර එය වසර 37,000 කට පෙර අත් ස්ටෙන්සිල් ආකාරයෙන් බිත්ති මත ගසාගෙන ගොස් ඇති අතර තිත් පින්තාරු කර ඇත. එක් දුර්වල රතු තිතක් වසර 40,800 කට පෙර සිට පැවත එන අතර එය ලෝකයේ පැරණිතම දින නියම කරන ලද [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා සැරසිලි]] බවට පත්වේ. <ref>{{Cite journal|last=Pike|first=A. W. G.|year=2012|title=U-Series Dating of Paleolithic Art in 11 Caves in Spain|journal=Science|volume=336|issue=6087|pages=1409–1413|bibcode=2012Sci...336.1409P|doi=10.1126/science.1219957|pmid=22700921}}</ref> <ref name="Clottes214">{{උපන්‍යාස පොත |last=Clottes |first=Jean |author-link=Jean Clottes |title=Chauvet Cave: The Art of Earliest Times |publisher=University of Utah Press |others=Paul G. Bahn (translator) |year=2003 |isbn=0-87480-758-1}} Translation of ''La Grotte Chauvet, l'art des origins'', Éditions du Seuil, 2001, p. 214.</ref> <ref name="bbc_reddot">{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Amos |first=Jonathan |date=June 14, 2012 |title=Red dot becomes 'oldest cave art' |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18449711 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20130113233037/http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18449711 |archive-date=13 January 2013 |access-date=15 June 2012 |website=BBC News |quote=One motif – a faint red dot – is said to be more than 40,000 years old.}}</ref> ** ලැස්කෝ ගුහා (ප්‍රංශය) - මුල් කාලීන චිත්‍ර ශිල්පීන්ගේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ කලා කෘති කිහිපයක් අඩංගු වන අතර ඒවායින් බොහොමයක් විශාල සතුන් නිරූපණය කරයි. ** භිම්බෙට්කා පාෂාණ නිවාස (ඉන්දියාව) - වසර 30,000 කට පෙර කලාවෙන් සරසා ඇති මෙම නිවාස, ඉන්දියානු උප මහාද්වීපයේ කලාකරුවන් තම කෘති ප්‍රදර්ශනය කළ බවට පැරණිතම සාක්ෂි අඩංගු වේ. [[ප්‍රවර්ගය:ශිලා යුගය]] === ග්‍රවේටියානු === ග්‍රවේටියානු යුගය අවසාන ග්ලැසියර උපරිමය වන 33 &#x2013; 21 [[වර්ෂය|kya]] පමණ දක්වා විහිදේ. සොලියුට්‍රියන් යුගය (22 &#x2013; 17 kya පමණ) ග්‍රවේටියානු යුගයේ අවසාන අදියර ලෙස ඇතුළත් කළ හැකිය, නැතහොත් ඇතුළත් නොකළ හැකිය. * ග්‍රවේටියානු කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා <ref>{{උපන්‍යාස පොත |last=Insoll |first=Timothy |url=https://books.google.com/books?id=TdKdDgAAQBAJ |title=The Oxford Handbook of Prehistoric Figurines |date=2017 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780199675616 |location=Oxford |language=en}}</ref> ගණනාවක් සොයාගෙන ඇත, ඒවා අතර: [[ඩොල්නී ව්‍යෙස්ටොන්‍යිට්සේ හි වීනස්|ඩොල්නි වෙස්ටොනීස් හි වීනස්]], [[බ්‍රසෙම්පොයි හි වීනස්]], [[ලෝසල් හි වීනස්]], [[ලෙස්පියුජ් හි වීනස්]], මොරවානි හි වීනස්, ගැල්ගන්බර්ග් හි වීනස්, [[පෙට්ශර්කෝවිට්සේ හි වීනස්]], [[සවිඥානෝ හි වීනස්]], [[විලන්ඩෝර්ෆ් හි වීනස්]] යන ප්‍රතිමා වේ. * කොස්කර් ගුහාව (ප්‍රංශය) - වසර 27,000 කට පෙර [[ගුහා සිතුවම්|අත් ස්ටෙන්සිල් සහ]] බයිසන්, අයිබෙක්ස්, අශ්වයන්, සීල් සහ ඕක්ස් සහ [[ලොඩි|ජෙලිෆිෂ්]] වැනි සත්ත්වයින් නිරූපණය කරන වසර 19,000 ක් පැරණි සත්ත්ව චිත්‍ර මෙම ගැලරියේ දක්නට ලැබේ. * ප්‍රංශයේ ගාර්ගාස් ගුහාවල සෘණ අත් ස්ටෙන්සිල් රාශියක් ඇති අතර සමහර අත්වල ඇඟිලි එකක් හෝ කිහිපයක් නොමැති බැව් දක්නට ලැබේ. === එපිග්‍රවේටියානු, මැග්ඩලීනියානු === [[ගොනුව:Lascaux_painting.jpg|thumb|ප්‍රංශයේ ලැස්කෝ ගුහාවෙන් හමුවූ වසර 16,000ක් පැරණි චිත්‍ර]] [[ගොනුව:Magdalenian_horse.jpg|thumb|299x299පික්|මැග්ඩලීනියානු අශ්වයා, ක්‍රි.පූ. 15,000 පමණ, ජාතික පුරාවිද්‍යා කෞතුකාගාරය, ප්‍රංශය]] * [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා කලාව]] ** චුෆින් ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) – රතු මුවන්, එළුවන් සහ ගවයන් ක්‍රමානුකූලව නිරූපණය කරන කැටයම්, රූප සහ කලා කෘති සහිත කුඩා ගුහාව. ** කෝවා නිම්නය (පෘතුගාලය) - කලාකරුවන් වසර 22,000 සිට 10,000 දක්වා කාලයකට පෙර නිම කරන ලද එළිමහන් කලා කෘතිවල අශ්වයන් සහ අනෙකුත් සත්ව, මානව සහ වියුක්ත රූපවල චිත්‍ර දහස් ගණනක් කැටයම් කළහ. ** නිරිතදිග ප්‍රංශයේ පිහිටි ෆොන්ට්-ඩි-ගෝම් හි වසර 17,000 කට පෙර වැඩ කළ කලාකරුවන්ගේ බහු වර්ණ සිතුවම් සහ කැටයම් 200 කට අධික ප්‍රමාණයක් අඩංගු වේ. ගුහාවේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ සිතුවම බයිසන් පස් දෙනෙකුගේ කැටයමක් වන අතර, වෘකයන් ඇතුළු තවත් බොහෝ සතුන්ගේ නිරූපණයන් මෙහි දැක්වේ. ** දකුණු [[යූරල් කඳුවැටිය/tmp|යූරල් කඳුකරයේ]] (රුසියාවේ) කපෝවා ගුහාව - වර්තමානයේ ඒකවර්ණ ඕකර් පාෂාණ සිතුවම් 173 ක් සහ අඟුරු චිත්‍ර හෝ ඒවායේ සලකුණු ලේඛනගත කර ඇති අතර, [[ප්ලෛස්ටොසීන අවධිය|ප්ලයිස්ටොසීන]] සතුන් සහ වියුක්ත ජ්‍යාමිතික මෝස්තර ඉදිරිපත් කරයි. ඒවා වසර 18,000 - 16,000 ක් පමණ පැරණි වන අතර, පසුකාලීන සොලුට්‍රියන් සිට මැද මැග්ඩලීනියානු දක්වා කාලයට අයත් යැයි විශ්වාස කෙරේ. ** ලා මාර්චේ (ප්‍රංශය) - ශෛලිය නිසා මෙහි ගුහා සිතුවම්වල නීත්‍යානුකූලභාවය මතභේදයට තුඩු දී තිබේ. ** රොක්-ඕක්ස්-සෝර්සියර්ස් (ප්‍රංශය) - වසර 14,000ක් පැරණි සහන බිත්ති කැටයම් සඳහා ප්‍රසිද්ධ පාෂාණ වාසස්ථානයකි . * ප්‍රංශයේ ටර්සාක් අසල පිහිටි උඩින් එල්ලෙන කඳු බෑවුමක් වන අබ්‍රි ඩි ලා මැඩලීන් වෙතින් ලබාගත්, පහත් සහන අශ්වයෙකු සහිත සිදුරු සහිත යෂ්ටිය [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ගබඩා කර ඇත. * '''15 kya''' ''[[කෘමි දෂ්ටනයක් ලෙවකන බයිසන්]]'', ආසන්න වශයෙන් වසර 15,000ක් පැරණි කැටයම් කර කැටයම් කරන ලද පිනිමුව අං වලින් සාදන ලද හෙල්ල විසිකරන උපාංගයක කැබැල්ලක් වන මෙම කෘතිය, දැන් වඳ වී ගොස් ඇති ස්ටෙප් වයිසන්ට් බයිසන් විශේෂයේ සාමාජිකයෙකු නිරූපණය කරයි. කලාකරුවා බයිසන්ගේ හිස දකුණු පැත්තට හැරී කෘමියෙකු දෂ්ට කළාක් මෙන් ලෙවකන ආකාරය කැටයම් කළේය. <ref>[http://musee-prehistoire-eyzies.fr/en/collection/tid-4/cid-5/collection-bison-se-lechant, "Collections", National Museum of Prehistory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150430045958/http://musee-prehistoire-eyzies.fr/en/collection/tid-4/cid-5/collection-bison-se-lechant%2C|date=2015-04-30}} in Les Eyzies-de-Tayac-Sireuil (in French)</ref> එය හමු වූ ස්ථානයට නුදුරින් ලෙස් අයිසීස්-ඩි-ටයාක්-සිරුයිල් හි ජාතික ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කර ඇත. * මොන්ටස්ට්‍රක් විසින් අලංකාර කරන ලද ගල, හුණුගල් කැබැල්ලක සීරීම් හෝ කැටයම් කරන ලද මිනිස් රූපයක් - එය කාන්තා රූපයක් ලෙස පෙනේ - ලාම්පුවක් ලෙස භාවිතා වන්නට ඇත. ප්‍රංශයේ ටාර්න් හි පෙන් හි කෝර්බෙට් ගුහාවෙන් හමු විය. එය දැන් ලන්ඩනයේ බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ ඇත. * '''13 kya''' ''පිහිනන පිනිමුවා'', මැමත් කෙනෙකුගේ දළයකින් අලංකාර ලෙස කැටයම් කරන ලද පිහිනන පිනිමුවන් දෙදෙනෙකුගේ කැටයමකි. ටාර්න්-එට්-ගරොන් හි බෲනික්වෙල් හි මොන්ටස්ට්‍රක් ලෙන්වලින් හමු විය. මෙම මූර්තිය දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ඇත. * රොබින් හුඩ් ගුහා අශ්වයා (පෙර ඕකර් ''අශ්වයා'' ලෙස හැඳින්විණි). කලාකරුවා [[අශ්වයා|අශ්වයෙකුගේ]] හිසක් කැටයම් කළ මෙම ඉළ ඇට කැබැල්ල එංගලන්තයේ ඩර්බිෂයර් හි ක්‍රෙස්වෙල් ක්‍රැග්ස් හි රොබින් හුඩ් ගුහාවෙන් සොයා ගන්නා ලදී. එය බ්‍රිතාන්‍යයේ මෙතෙක් හමු වූ එකම සත්ව ආශ්‍රිත ඉහළ පැලියොලිතික් අතේ ගෙන යා හැකි කලා කෘතියයි . <ref name="British Museum">{{උපන්‍යාස වෙබ් |year=2011 |title=Horse engraving on bone |url=https://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/pe_prb/h/horse_engraving_on_bone.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022144311/http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/pe_prb/h/horse_engraving_on_bone.aspx |archive-date=22 October 2012 |website=British Museum}}</ref> <ref name="MuseumSieveking1987">{{උපන්‍යාස පොත |last=British Museum |url=https://books.google.com/books?id=DtCfAAAAMAAJ&pg=PA112 |title=A catalogue of palaeolithic art in the British Museum |last2=Ann Sieveking |publisher=Published for the Trustees of the British Museum by British Museum Publications |year=1987 |isbn=978-0-7141-1376-0 |pages=112– |access-date=14 October 2011}}</ref> ''රොබින් හුඩ් ගුහා අශ්වයා'' දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] තැන්පත් කර ඇත. * [[ගර්නර්ස්ඩෝර්ෆ් හි කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා|ගොනර්ස්ඩෝර්ෆ් හි වීනස් රූප]] * [[මාල්ටා හි කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා|මාල්ටා හි වීනස් රූප]], [[බුර්යේට් හි වීනස්]] * ලොම් සහිත රයිනෝසිරස් ඉළ ඇටයක මිනිස් රූප කැටයම සඳහා පින්හෝල් ගුහා මිනිසා යන පොදු නාමය භාවිතා වේ. මෙම කැබැල්ල එංගලන්තයේ ඩර්බිෂයර් හි ක්‍රෙස්වෙල් ක්‍රැග්ස් හි පින් හෝල් ගුහාවෙන් හමු වූ අතර එය දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ඇත. [[ගොනුව:Sleeping_Reindeer_-_horizontal.jpg|thumb|[[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] දැනට තැන්පත් කර ඇති, වසර 13,000ක් පැරණි මැමත්-ඇත් දළ කැටයමක් වන ''පිහිනන පිනිමුවන්'', දකුණු පසින් ගැහැණු සතෙකු සහ වම් පසින් පිරිමි සතෙකු නිරූපණය කරයි.]] === ඕස්ට්‍රලේසියාව === [[ගොනුව:Bradshaw_rock_paintings.jpg|thumb|ඕස්ට්‍රේලියාවේ මෙම ග්වියොන් ග්වියොන් ගිරි සිතුවමේ දී කලාකරුවා විවිධ ඉරියව්වලින් හෝ ක්‍රියාවන්ගෙන් යුත් විසිතුරු කළ ඇඳුම් ආයිත්තම් සහිත මානව රූප නිරූපණය කරයි.]] <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{ප්‍රධාන ලිපිය|ස්වදේශීය ඕස්ට්‍රේලියානු කලාව}} ඕස්ට්‍රේලියාවේ පැරණිතම ස්ථිරවම දින නියම කරන ලද පාෂාණ කලා සිතුවම වන්නේ [[උතුරු ප්‍රදේශය (ඕස්ට්‍රේලියාව)|උතුරු ප්‍රදේශයේ]] නිරිතදිග ආර්න්හෙම් ලෑන්ඩ් හි නවර්ලා ගැබර්න්මෑන්ග් ශිලා වාසස්ථානයේ කැණීමේදී හමු වූ පාෂාණ කැබැල්ලක අඟුරු සිතුවමකි. වසර 28,000 ක් පැරණි, එය තහවුරු කරන ලද දිනයක් සහිත පෘථිවියේ පැරණිතම පාෂාණ කලා කෘතියකි. * ග්වියොන් ග්වියොන් ගිරි සිතුවම් (ඕස්ට්‍රේලියාව) - කිම්බර්ලි හි මෙම ස්ථානයේ ආදිවාසී කලාකරුවන් සිතුවම් මිලියනයකට වඩා පින්තාරු කර ඇති අතර, බොහෝ මිනිස් රූප මලු, ටැසල් සහ හිස් ආවරණ වැනි උපාංගවලින් සරසා ඇත. මෙම කලා කෘති වසර 20,000 කට වඩා පැරණි ය. * ගැබර්න්මුන්ග් (ඕස්ට්‍රේලියාව) - [[උතුරු ප්‍රදේශය (ඕස්ට්‍රේලියාව)|උතුරු ප්‍රදේශයේ]] පිහිටි මෙම ගිරි සිතුවම් අඩවිය ඕස්ට්‍රේලියාවේ පැරණිතම කලා කෘති වන අතර, වසර 28,000 කට වඩා පැරණි ය. ආදිවාසී කලාකරුවන් මාළු, කිඹුලන්, මිනිසුන් සහ අධ්‍යාත්මික චරිත පින්තාරු කළ අතර, ඒවා බොහෝ දුරට අඩවියේ සිවිලිම්වල ඇත. <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Masters |first=Emma |date=4 October 2009 |title=Aboriginal rock art collection 'world's largest' |url=https://www.abc.net.au/news/2009-10-03/aboriginal-rock-art-collection-worlds-largest/1089356 |website=ABC News (Australian Broadcasting Corporation)}}</ref> <ref name="Jean">{{Cite journal|last=Michel Geneste|first=Jean|year=2010|title=Earliest Evidence for Ground-Edge Axes: 35,400±410 cal BP from Jawoyn Country, Arnhem Land|journal=Australian Archaeology|volume=71|issue=December|pages=66–69|doi=10.1080/03122417.2010.11689385|hdl-access=free}}</ref> මෙම ස්ථානයට ක්‍රි.ව. 1433 &#x2013; 1631 සහ ක්‍රි.ව. 1658 &#x2013; 1952 අතර කාල නිර්ණය කරන ලද රේඩියෝ කාබන් ( 95% CI ක්‍රමාංකනය කර ඇත) මෑත කාලීන සිතුවම් පැනල් ද ඇතුළත් වේ, ගුහාව තවමත් ජීවමාන මතකයේ රැඳී ඇති බවට වාර්තා වලට අනුකූල වේ. * සිඩ්නි ශිලා කැටයම් (ඕස්ට්‍රේලියාව) - වසර 5,000 සිට 7,000 දක්වා පැරණි ආදිවාසී පාෂාණ කලා කෘති 1,500 ක් පමණ අඩංගු වේ. <ref name="abhe">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Aboriginal heritage |url=http://www.nationalparks.nsw.gov.au/things-to-do/walking-tracks/aboriginal-heritage-walk |access-date=7 May 2011 |website=Office of Environment and Heritage |publisher=[[Government of New South Wales]]}}</ref> == මිසෝලිතික == [[ගොනුව:Laténium-dame-Monruz.jpg|thumb|[[මොන්රූස් හි වීනස්]] යනු වසර 11,000ක් පැරණි ශෛලීගත පෙන්ඩනයකි, 18&nbsp;උසින් මි.මී.]] [[ගොනුව:Bubalus_Tin_Taghirt.jpg|thumb|දකුණු ඇල්ජීරියාවේ ටසිලි න අජ්ජේර් හි පෙලෝරොවිස් පෞරාණික ගල් කැටයම්]] ; මිසෝලිතික යුරෝපය * '''12.5 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' මැමත් හෙල්ල විසි කරනය, කලාකරුවා විසින් [[මැමත් අලි|මැමත්]] ස්වරූපයෙන් කැටයම් කරන ලද හෙල්ල විසි කරන උපාංගයක් ප්‍රංශයේ ටාර්න්-එට්-ගරොන් හි මොන්ටස්ට්‍රක් හි ගිරි වාසස්ථානයෙන් සොයා ගන්නා ලදී. එය දැන් බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. * '''12 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' කුසියුලට් ගුහාව (රුමේනියාව) වසර 12,000 ක් පමණ පැරණි අශ්වයන් සහ බළලුන් ඇතුළු සතුන්ගේ රතු සිතුවම් කිහිපයක් දක්වයි. මේවා මධ්‍යම යුරෝපයේ දන්නා මෙවැනි ආකාරයේ පළමු ප්‍රකාශනයන් විය. * '''11.5 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ලී මූර්තියක් වන ෂිගිර් පිළිමය රුසියාවේ යෙකටරින්බර්ග් හි ඓතිහාසික ප්‍රදර්ශන කෞතුකාගාරයේ තබා ඇත. * [[මොන්රූස් හි වීනස්]] වර්ෂ සහස්‍රක '''11කට පෙර''' (ස්විට්සර්ලන්තය) * '''11 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ලෙස් කොම්බෙරිලිස් (ප්‍රංශය) - ගැලරි දෙකක කැටයම් 600 කට වඩා ප්‍රදර්ශනය කරයි. වසර 11,000 කට වඩා පැරණි කලා කෘති ගුහාව හරහා ගලා යන ගඟෙන් ජලය පානය කරන පිනිමුවන්, ගුහා වලසුන්, ගුහා සිංහයන්, [[මැමත් අලි|මැමතුන්]] සහ විවිධ සංකේත වැනි විෂයයන් නිරූපණය කරයි. <ref name="Hominidés">{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=December 2007 |title=Les Combarelles – Grotte – Eyzies-de-Tayac – Périgord – Dordogne |url=http://www.hominides.com/html/lieux/grotte-combarelles.php |access-date=1 May 2011 |publisher=Hominidés.com |language=fr}}</ref> * '''10-8 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' මගුරා ගුහාව ( [[බල්ගේරියාව]] ) - මගුරා හි ප්‍රාග් ඓතිහාසික බිත්ති සිතුවම් ඉතාලියේ ග්‍රෝටා ඩී සර්වි සිතුවම් සමඟ විශාල සමානකමක් දක්වන අතර ඒවා සුවිශේෂී ප්‍රකාශනයක් සහ කලාත්මක ගැඹුරක් ඇති අතර යුරෝපීය පශ්චාත්- පැලියෝලිතික් යුගයේ වඩාත්ම වැදගත් කලා කෘති ලෙස සැලකේ. <ref>{{Cite news|url=http://www.rupestre.net/tracce/?p=8048|title=Bulgarian rock art: the Magura Cave paintings|date=November 19, 2014|work=TRACCE Online Rock Art Bulletin|access-date=21 Nov 2014}}</ref> 1984 දී මෙම ස්ථානය [[යුනෙස්කෝ|යුනෙස්කෝවේ]] ලෝක උරුම [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලැයිස්තුවට]] එකතු කරන ලදී. <ref name="UNESCO">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The Magoura Cave with drawings from the bronze age |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/45/ |access-date=16 May 2013 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> * '''10-5.5''' '''වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර'''අයිබීරියානු මධ්‍යධරණී ද්‍රෝණියේ පාෂාණ කලාව * ෆින්ලන්ත ජාතික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කර ඇති '''9 වර්ෂ සහස්‍රකයට පෙර''' හියුටිනෙන් හි ගෝන හිස, කැටයම. * '''7 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ගොව්ර්ලෙවෝ (උතුරු මැසිඩෝනියාව) හි ඇඩම් නොහොත් "මැසිඩෝනියාවේ ආදම්". වසර 7,000 කට වඩා පැරණි මෙම මූර්තිය [[උතුරු මැසඩෝනියාව|උතුරු මැසිඩෝනියා ජනරජයෙන්]] හමු වූ පැරණිතම කෞතුක වස්තුවයි. කලාකරුවා වාඩි වී සිටින පිරිමි ශරීරයක් නිරූපණය කරන අතර ඔහුගේ කොඳු ඇට පෙළ, ඉළ ඇට, නහය සහ ෆාලස් පිළිබඳ විස්තර පෙන්වයි. මෙම කෘතිය දැන් ස්කොප්ජේ නගර කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. ; එපිපැලියොලිතික මෑත පෙරදිග <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{වැඩිදුර|Lithic stage|Archaic Period (Americas)}} * [[බෙත්ලෙහෙම]] අසල අයින් සක්‍රි ගුහාවලින් ලබාගත් ප්‍රතිමාවක් වන '''වර්ෂ සහස්‍රක 11කට පර නිමවූ''' අයින් සක්‍රි පෙම්වතුන්, ලිංගිකව හැසිරෙන මිනිසුන් පිළිබඳ පැරණිතම නිරූපණයයි. එය දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. ; මිසෝලිතික ආසියාව * '''16 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ශුවෝජියාං හුවාශාන් පාෂාණ කලාව දකුණු [[චීනය|චීනයේ]] ගුවාංසි හි හුණුගල් කඳු බෑවුම් මත පාෂාණ සිතුවම් දක්වයි. * මධ්‍යශිලා යුගයේ (ක්‍රි.පූ. 8,000 පමණ) සිට ඓතිහාසික යුගයන් දක්වා විහිදුණු පාෂාණ කලා සහිත ඉන්දියාවේ මධ්‍ය ප්‍රදේශ්, භීම්බෙට්කා පාෂාණ නිවාස '''10''' ( [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලෝක උරුම අඩවිය]] ) <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Rock Shelters of Bhimbetka |url=https://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=925 |access-date=2007-02-15 |publisher=World Heritage Site}}</ref> <ref name="YM">{{උපන්‍යාස පොත |last=Mathpal |first=Yashodhar |url=https://books.google.com/books?id=GG7-CpvlU30C&pg=PA220 |title=Prehistoric Painting Of Bhimbetka |date=1984 |publisher=Abhinav Publications |isbn=9788170171935 |page=220 |language=en}}</ref> <ref name="SKT">{{උපන්‍යාස පොත |last=Tiwari |first=Shiv Kumar |url=https://books.google.com/books?id=-jO0fvT4r9gC&pg=PA189 |title=Riddles of Indian Rockshelter Paintings |date=2000 |publisher=Sarup & Sons |isbn=9788176250863 |page=189 |language=en}}</ref> <ref name="RSB">{{උපන්‍යාස පොත |url=https://whc.unesco.org/uploads/nominations/925.pdf |title=Rock Shelters of Bhimbetka |date=2003 |publisher=UNESCO |page=16}}</ref> <ref name="SM">{{උපන්‍යාස පොත |last=Mithen |first=Steven |url=https://books.google.com/books?id=Uaxg_QDSsrQC&pg=PT524 |title=After the Ice: A Global Human History, 20,000 - 5000 BC |date=2011 |publisher=Orion |isbn=9781780222592 |page=524 |language=en}}</ref> <ref name="AJ">{{උපන්‍යාස පොත |last=Javid |first=Ali |url=https://books.google.com/books?id=54XBlIF9LFgC&pg=PA19 |title=World Heritage Monuments and Related Edifices in India |last2=Jāvīd |first2=ʻAlī |last3=Javeed |first3=Tabassum |date=2008 |publisher=Algora Publishing |isbn=9780875864846 |page=19 |language=en}}</ref> ; උතුරු අප්‍රිකානු මිසෝලිතික * සහරා ශිලා කලාව - මධ්‍යම [[සහරා කාන්තාරය|සහරා කාන්තාරයේ]] ස්වාභාවික පාෂාණ මත කලාකරුවන් කැටයම් කළ හෝ පින්තාරු කළ ප්‍රසිද්ධ ස්ථාන තුන්දහසකට වඩා තිබේ. * ටැඩ්‍රාර්ට් ඇකකස් (ලිබියාව) – ක්‍රි.පූ. 12,000 සිට ක්‍රි.ව. 100 දක්වා කාලයට අයත් මිනිසුන්ගේ සහ ශාක හා සත්ත්ව විශේෂවල කැටයම් සහිත පාෂාණ කලාවකි. * ටැසිලි එන්'අජ්ජර් (ඇල්ජීරියාව) - දේවගැති සහ ස්වාභාවික කැටයම් 15,000 කට වඩා; පැරණිතම පාෂාණ කලාව වර්තමානයට වසර 12,000 කට පමණ පෙර සිට පැවත එන අතර, බොහෝ ඒවා 9 හෝ 10කට පෙර හෝ ඊට පෙර කාලයට අයත් වේ. ; ඇමරිකා [[ගොනුව:SantaCruz-CuevaManos-P2210651b.jpg|thumb|ක්වේවා ඩි ලාස් මැනෝස් (අත් ගුහාව), ආර්ජන්ටිනාව]] {{see|Lithic stage|Archaic Period (Americas)}} * [[ක්වේවා ඩි ලාස් මැනෝස්|ක්වේවා ඩි ලාස් මැනෝස් (අත් ගුහාව)]] (ආර්ජන්ටිනාව) – මානව අත්වල සටහන්, දඩයම් දර්ශන සහ සත්ත්ව රූ ඇතුළත් ගුහා සංකීර්ණයක් වන මේව. වර්ෂ 13,000 සිට 9,000 දක්වා කාලයකට පෙර සිතුවම් කොට ඇත.<ref name="UNESCO Cueva de las Manos"> Cueva de las Manos at the UNESCO: * {{Cite web |last=UNESCO World Heritage Centre |title=Cueva de las Manos, Río Pinturas |url=https://whc.unesco.org/en/list/936/ |url-status=live |access-date=2021-04-07 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en |archive-date=2021-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414171517/https://whc.unesco.org/en/list/936}} * {{Cite book |title=World Heritage Sites: a Complete Guide to 1007 UNESCO World Heritage Sites |date=2014 |publisher=[[UNESCO Publishing]] |isbn=978-1-77085-640-0 |edition=6th |page=607 |oclc=910986576}}</ref> * [[කුරුළු ගල්]] (වර්ෂ 5,000 සිට 2,500 දක්වා කාලයකට පෙර) යනු උතුරු ඇමරිකානු ප්‍රතිමාකරුවන් විසින් නිර්මාණය කරන ලද ජංගම පක්ෂීන්ගේ හැඩය ගත් ශිලා නිර්මාණ වේ. * [[ටෝක්පාලා ලෙන්]] (පේරු) – "ඇබ්‍රිගෝ ඩෙල් ඩියබ්ලෝ" සහ වෙනත් ලෙන්වල අවම වශයෙන් කෘතීන් 50ක් පමණ ඇත. මේ සඳහා ශිල්පීන් විසින් [[හීමටයිට්]]වලින් තැනූ වර්ණක භාවිතා කොට ඇත. මේවායේ වර්ණ හතක් දැකගත හැකි අතර රතු ඉන් ප්‍රමුඛ වේ.<ref>{{cite book|title=South American Handbook|url=https://books.google.com/books?id=Zu7iAAAAMAAJ|year=1976|publisher=Trade and Travel Publications Limited}}</ref><ref name="Whitley2001">{{cite book|author=David S. Whitley|title=Handbook of Rock Art Research|url=https://books.google.com/books?id=WwWETYxlNRkC&pg=PA712|year=2001|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-7425-0256-7|pages=712–}}</ref><ref>{{cite book|last=Aldenderfer|first=Mark S.| author-link =Mark Aldenderfer|title=Montane Foragers: Asana and the South-Central Andean Archaic|url=https://books.google.com/books?id=Ao7BEodFPAMC&pg=PR117|year=1998|publisher=University of Iowa Press|location=Iowa City|isbn=978-1-58729-474-7 |pages=56–57}}</ref> ==Neolithic== {{see|Megalithic}} {{see|Neolithic#Cultural_characteristics}} ;Near East and North Africa * [[Çatalhöyük]] (Turkey) – probably the best preserved large [[Neolithic]] site, its artwork includes [[murals]], [[figurine]]s, and depictions of animals. The ''[[Seated Woman of Çatalhöyük]]'' was found here. ** [[Seated Woman of Çatalhöyük|''Seated Woman'' of Çatalhöyük]] is a baked-clay nude female form seated between feline-headed arm-rests which is missing its original head and right side hand rest (although reconstructions of the artist's possible intent have been added). Resides at the [[Museum of Anatolian Civilizations]] in [[Ankara]], Turkey. * [[Rock art of Figuig]] (Morocco) * [[Rock art of south Oran (Algeria)|Rock art of south Oran]] (Algeria) * [[Rock art of the Djelfa region]] (Algeria) ;[[Neolithic Europe]] [[File:Westray Wife 20110529.jpg|thumb|[[Westray Wife]], Orkney, Scotland]] * The [[Alunda moose]] is a Neolithic artistic stone axe c.2000 B.C. that was found in Uppland, Sweden. It is displayed in the [[Swedish History Museum]]. * [[Dagenham idol]] * [[Westray Wife]] * [[Folkton Drums]] * [[Rock carvings at Alta]] (Norway) – artwork includes images of [[Bear worship]]. * [[Rock art of the Iberian Mediterranean Basin]] * [[List of stone circles]] * [[Stone circles in the British Isles and Brittany]] ;[[Neolithic China]] * [[Malipo County#Tourism|Malipo]]'s 4000+ year old 'Great King' pictographs at [[Wenshan Prefecture]], Yunnan, China. == See also == {{Portal|Visual arts}} {{div col|colwidth=30em}} * [[British Museum#Department of Britain, Europe and Prehistory|British Museums' Department of Prehistory and Europe]] * [[Caves in Cantabria]] * ''[[Cave of Forgotten Dreams]]'', a 2010 documentary film about Chauvet Cave by [[Werner Herzog]]. * [[Earliest findings for hominid art]] * [[History of painting]] * [[Sculpture#Prehistoric periods|History of sculpture]] * ''[[Inside the Neolithic Mind]]'', 2005 book * [[International Federation of Rock Art Organizations]] * [[Blombos Cave#Ochre processing workshop|Ochre Processing Workshop]] * [[Parietal art]] * [[Petroglyph#List of petroglyph sites]] * [[Pre-Columbian art|Pre-Columbian art in the Americas]] * [[Prehistoric art]] ** ''[[Rock Art and the Prehistory of Atlantic Europe]]'', 1997 book ** ''[[The Mind in the Cave|The Mind in the Cave: Consciousness and the Origins of Art]]'', 2002 book ** ''[[The Thread of Art]]'', 2012 and 2015 book * [[Rock art]] {{div col end}} == References == {{reflist}} {{Venus figurines}} {{Lists of paintings}} {{Prehistoric technology| state=expanded}} {{Prehistoric caves}} {{DEFAULTSORT:Stone Age art}} [[Category:Art by year]] [[Category:Prehistoric art]] [[Category:Prehistory-related lists]] [[Category:Stone Age|Art]] [[Category:Lists of works of art]] <templatestyles src="Div col/styles.css" />  l5ywhllm9ztxt52umh97iush006sbo4 792896 792894 2026-06-05T14:44:24Z Yasasuru 23090 792896 wikitext text/x-wiki [[ගොනුව:F07_0054.Ma.JPG|දකුණ|thumb|300x300පික්|''[[කෘමි දෂ්ටනයක් ලෙවකන බයිසන්]]'' ; ක්‍රි.පූ. 15,000-13,000; අඟකින් තනා ඇත ; ජාතික ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරය ( ලෙස් අයිසීස්-ඩි-ටයාක්-සිරුයිල්, ප්‍රංශය)]] මෙය '''[[ශිලා යුගය|ශිලා යුගයේ]] කලාව පිළිබඳ විස්තරාත්මක ලැයිස්තුවකි''', එය ගල් මෙවලම් බහුලව භාවිතා වීමෙන් සංලක්ෂිත [[ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගය|ප්‍රාග් ඓතිහාසික]] යුගයයි. මෙම ලිපියේ, සොයාගත් කලා කෘති විශාල සංඛ්‍යාව අනුව සැලකීමේ දී, මෙහි ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලාව ලෙස හඳුන්වන දේ නිර්මාණය කළ චිත්‍ර ශිල්පීන්, මූර්ති ශිල්පීන් සහ අනෙකුත් කලාකරුවන්ගේ කෘතිවල ඉතා අසම්පූර්ණ ලැයිස්තුවක් අඩංගු වේ. සම්පූර්ණ ලැයිස්තු සඳහා ඉහළ පැලියොලිතික කලාව, මධ්‍යම පැලියොලිතික කලාව සහ ප්‍රවර්ගය:ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලාව සහ එහි බොහෝ උප කාණ්ඩ බලන්න. == ඉහළ පැලියොලිතික == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{ප්‍රධාන ලිපිය|ඉහළ පැලියොලිතික කලාව}} === ඕරිග්නේෂියානු === [[ගොනුව:Loewenmensch1.jpg|thumb|හොලන්ස්ටයින්-ස්ටැඩෙල් හිදී සොයා ගන්නා ලද, වසර 40,000-35,000 පමණ පැරණි ලොවෙන්මෙන්ෂ් ප්‍රතිමාව, දැන් උල්ම් කෞතුකාගාරයේ ඇත.]] පැරණිතම අවිවාදිත රූපක කලාව ඕරිග්නේෂියානුවන් සමඟ දක්නට ලැබේ, එය වසර 40,000 කට පමණ පෙර, යුරෝපයේ ක්‍රෝ-මැග්නොන් කලාකරුවන්ගේ මුල්ම පැවැත්ම සමඟ සම්බන්ධ වේ. වසර 40,000 කට පෙර කාලයක නිර්මාණය වූයේ යැයි ඇස්තමේන්තු සහිත රූප වන්නේ ඊනියා ''සිංහ මිනිසා'' සහ ''[[හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස්|හොලේ ෆෙල්ස් හි වීනස් ය]]'', දෙකම ස්වාබියන් ජුරා හි දකුණු ජර්මනියේ ගුහාවලින් හමු විය. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර පැරණි, ''ලොවෙන්මෙන්ෂ්'' නොහොත් සිංහ මිනිසා, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි හොලෙන්ස්ටයින්-ස්ටැඩෙල් හි තිබී සොයා ගන්නා ලද [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] ප්‍රතිමාවකි . මෙම ප්‍රතිමාව [[සිංහයා|සිංහ]] හිසක් සහිත මිනිස් සිරුරක් නියෝජනය කරයි. එය ලොව පැරණිතම සත්ත්වරූපී ප්‍රතිමාව වන අතර රූපමය කලාව පිළිබඳ පැරණිතම උදාහරණවලින් එකකි. <ref>{{Cite journal|last=Kind|first=C.-J.|last2=Ebinger-Rist|first2=N.|last3=Wolf|first3=S.|last4=Beutelspacher|first4=T.|last5=Wehrberger|first5=K.|date=2014|title=The Smile of the Lion Man. Recent Excavations in Stadel Cave (Baden-Württemberg, south-western Germany) and the Restoration of the Famous Upper Palaeolithic Figurine|url=http://www.quartaer.eu/pdfs/2014/2014_07_kind.pdf|url-status=dead|journal=Quartär|volume=61|pages=129–145|archive-url=https://web.archive.org/web/20170822143451/http://www.quartaer.eu/pdfs/2014/2014_07_kind.pdf|archive-date=2017-08-22|access-date=2021-04-25}}</ref> මෙම ප්‍රතිමාව දැන් ජර්මනියේ උල්ම් හි උල්ම් කෞතුකාගාරයේ ඇත. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර පැරණි [[ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමුවූ වන්දනාකරු|ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමුවූ වන්දනාකරුගේ රුව]] නම් මෙම කැටයම් කොටස, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමු වූ මිනිස් රූපයක කැටයමක් සහිත [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] කොටසකි. රූපයේ ඉරියව්ව සාමාන්‍යයෙන් නමස්කාර කරන ඉරියව්වක් ලෙස අර්ථකථනය කරනු ලැබේ, එම නිසා ජර්මානු භාෂාවෙන් මෙම රූපය "වන්දනාකරු" ලෙස හැඳින්වේ. එය දැන් ජර්මනියේ ස්ටුට්ගාර්ට් හි වර්ටම්බර්ග් හි ලැන්ඩෙස්මුසියම් හි ඇත. * වසර 40,000 ත් 29,000 ත් අතර පැරණි වොගල්හර්ඩ් ප්‍රතිමා, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි වොගල්හර්ඩ් ගුහාවෙන් හමු වූ [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] ප්‍රතිමා වේ. මෙම ප්‍රතිමා බොහෝ දුරට [[සිංහයා|සිංහයන්]], [[මැමත් අලි|මැමතුන්]], [[අශ්වයා|අශ්වයන්]] වැනි සතුන් නියෝජනය කරයි . ටුබින්ගන් විශ්ව විද්‍යාලයේ (MUT) කෞතුකාගාරයේ මෙහි මුල් ප්‍රතිමා 20 ක් පමණ නැරඹිය හැකිය. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර කාලයකට පෙර කාල නිර්ණය කරන ලද [[හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස්]], [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළවලින්]] සාදන ලද කුඩා වීනස් ප්‍රතිමාවකි . මෙම ප්‍රතිමාව ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි හෝලේ ෆෙල්ස් හිදී හමු විය. හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස් යනු මිනිසෙකුගේ පැරණිතම අවිවාදිත නිරූපණයයි. එය දැන් ජර්මනියේ බ්ලූබියුරන්හි බ්ලූබියුරන්හි ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරයේ ඇත. [[ගොනුව:Rhinos_Chauvet_Cave.jpg|thumb|වසර 30,000 සිට 32,000 දක්වා කාලයකට පෙර චෞවෙට් ගුහාවේ රයිනෝසිරස් කණ්ඩායමක කලාත්මක නිරූපණයක් සිදු කරන ලදී.]] [[ගොනුව:Chauvethorses.jpg|thumb|කලාකරුවා වල් අශ්වයන් කණ්ඩායමක් නිරූපණය කරයි (ප්‍රංශයේ චෞවෙට් ගුහාවෙන්, ආසන්න වශයෙන් අවුරුදු 31,000ක් පැරණි)]] [[ගොනුව:Cave_of_Altamira_and_Paleolithic_Cave_Art_of_Northern_Spain-110113.jpg|thumb|උතුරු ස්පාඤ්ඤයේ අල්ටමිරා ගුහාව සහ පැලියොලිතික් ගුහා චිත්‍ර]] * [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා කලාව]] ** ලා පැසිගා ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) - ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයේ නිර්මාණය කරන ලද කලාගාරයක් වන මෙහි කලා සිතුවම් අවම වශයෙන් මීටර් 120 ක් දිගට දිව යයි. මතභේදාත්මක ලෙස වසර 64,800 කට වඩා පැරණි ඉණිමඟක හැඩැති වියුක්ත චිත්‍ර අඩංගු වේ ( මවුස්ටේරියන් ). ** අල්ටමිරා ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) - 1879 දී පළමු ප්‍රාග් ඓතිහාසික සිතුවම් සහ චිත්‍ර මෙම ගුහාවෙන් සොයා ගන්නා ලද අතර, එය ඉක්මනින්ම ඒවායේ වර්ණ ගැඹුර සහ සතුන්, අත් සහ වියුක්ත හැඩතල නිරූපණය කිරීම සඳහා ප්‍රසිද්ධ විය. ** චෞවෙට් ගුහාව (ප්‍රංශය) - දන්නා පැරණිතම ගුහා සිතුවම් කිහිපයක් වන අතර එය වඩාත් වැදගත් ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලා ස්ථාන අතර වේ. ** කොලිබෝයියා ගුහාව ( [[රුමේනියාව]] ) මධ්‍යම යුරෝපයේ පැරණිතම ගුහා සිතුවම් අඩංගු වන අතර, එහි රේඩියෝ කාබන් දින නියම කර ඇත්තේ 32,000 සහ 35,000 BP ලෙසයි. ** ස්පාඤ්ඤයේ මොන්ටේ කැස්ටිලෝ ගුහාවලින් එකක් වන එල් කැස්ටිලෝ ගුහාවේ - රතු ඕචර් තීන්ත වලින් සැරසිලි අඩංගු වන අතර එය වසර 37,000 කට පෙර අත් ස්ටෙන්සිල් ආකාරයෙන් බිත්ති මත ගසාගෙන ගොස් ඇති අතර තිත් පින්තාරු කර ඇත. එක් දුර්වල රතු තිතක් වසර 40,800 කට පෙර සිට පැවත එන අතර එය ලෝකයේ පැරණිතම දින නියම කරන ලද [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා සැරසිලි]] බවට පත්වේ. <ref>{{Cite journal|last=Pike|first=A. W. G.|year=2012|title=U-Series Dating of Paleolithic Art in 11 Caves in Spain|journal=Science|volume=336|issue=6087|pages=1409–1413|bibcode=2012Sci...336.1409P|doi=10.1126/science.1219957|pmid=22700921}}</ref> <ref name="Clottes214">{{උපන්‍යාස පොත |last=Clottes |first=Jean |author-link=Jean Clottes |title=Chauvet Cave: The Art of Earliest Times |publisher=University of Utah Press |others=Paul G. Bahn (translator) |year=2003 |isbn=0-87480-758-1}} Translation of ''La Grotte Chauvet, l'art des origins'', Éditions du Seuil, 2001, p. 214.</ref> <ref name="bbc_reddot">{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Amos |first=Jonathan |date=June 14, 2012 |title=Red dot becomes 'oldest cave art' |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18449711 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20130113233037/http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18449711 |archive-date=13 January 2013 |access-date=15 June 2012 |website=BBC News |quote=One motif – a faint red dot – is said to be more than 40,000 years old.}}</ref> ** ලැස්කෝ ගුහා (ප්‍රංශය) - මුල් කාලීන චිත්‍ර ශිල්පීන්ගේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ කලා කෘති කිහිපයක් අඩංගු වන අතර ඒවායින් බොහොමයක් විශාල සතුන් නිරූපණය කරයි. ** භිම්බෙට්කා පාෂාණ නිවාස (ඉන්දියාව) - වසර 30,000 කට පෙර කලාවෙන් සරසා ඇති මෙම නිවාස, ඉන්දියානු උප මහාද්වීපයේ කලාකරුවන් තම කෘති ප්‍රදර්ශනය කළ බවට පැරණිතම සාක්ෂි අඩංගු වේ. [[ප්‍රවර්ගය:ශිලා යුගය]] === ග්‍රවේටියානු === ග්‍රවේටියානු යුගය අවසාන ග්ලැසියර උපරිමය වන 33 &#x2013; 21 [[වර්ෂය|kya]] පමණ දක්වා විහිදේ. සොලියුට්‍රියන් යුගය (22 &#x2013; 17 kya පමණ) ග්‍රවේටියානු යුගයේ අවසාන අදියර ලෙස ඇතුළත් කළ හැකිය, නැතහොත් ඇතුළත් නොකළ හැකිය. * ග්‍රවේටියානු කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා <ref>{{උපන්‍යාස පොත |last=Insoll |first=Timothy |url=https://books.google.com/books?id=TdKdDgAAQBAJ |title=The Oxford Handbook of Prehistoric Figurines |date=2017 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780199675616 |location=Oxford |language=en}}</ref> ගණනාවක් සොයාගෙන ඇත, ඒවා අතර: [[ඩොල්නී ව්‍යෙස්ටොන්‍යිට්සේ හි වීනස්|ඩොල්නි වෙස්ටොනීස් හි වීනස්]], [[බ්‍රසෙම්පොයි හි වීනස්]], [[ලෝසල් හි වීනස්]], [[ලෙස්පියුජ් හි වීනස්]], මොරවානි හි වීනස්, ගැල්ගන්බර්ග් හි වීනස්, [[පෙට්ශර්කෝවිට්සේ හි වීනස්]], [[සවිඥානෝ හි වීනස්]], [[විලන්ඩෝර්ෆ් හි වීනස්]] යන ප්‍රතිමා වේ. * කොස්කර් ගුහාව (ප්‍රංශය) - වසර 27,000 කට පෙර [[ගුහා සිතුවම්|අත් ස්ටෙන්සිල් සහ]] බයිසන්, අයිබෙක්ස්, අශ්වයන්, සීල් සහ ඕක්ස් සහ [[ලොඩි|ජෙලිෆිෂ්]] වැනි සත්ත්වයින් නිරූපණය කරන වසර 19,000 ක් පැරණි සත්ත්ව චිත්‍ර මෙම ගැලරියේ දක්නට ලැබේ. * ප්‍රංශයේ ගාර්ගාස් ගුහාවල සෘණ අත් ස්ටෙන්සිල් රාශියක් ඇති අතර සමහර අත්වල ඇඟිලි එකක් හෝ කිහිපයක් නොමැති බැව් දක්නට ලැබේ. === එපිග්‍රවේටියානු, මැග්ඩලීනියානු === [[ගොනුව:Lascaux_painting.jpg|thumb|ප්‍රංශයේ ලැස්කෝ ගුහාවෙන් හමුවූ වසර 16,000ක් පැරණි චිත්‍ර]] [[ගොනුව:Magdalenian_horse.jpg|thumb|299x299පික්|මැග්ඩලීනියානු අශ්වයා, ක්‍රි.පූ. 15,000 පමණ, ජාතික පුරාවිද්‍යා කෞතුකාගාරය, ප්‍රංශය]] * [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා කලාව]] ** චුෆින් ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) – රතු මුවන්, එළුවන් සහ ගවයන් ක්‍රමානුකූලව නිරූපණය කරන කැටයම්, රූප සහ කලා කෘති සහිත කුඩා ගුහාව. ** කෝවා නිම්නය (පෘතුගාලය) - කලාකරුවන් වසර 22,000 සිට 10,000 දක්වා කාලයකට පෙර නිම කරන ලද එළිමහන් කලා කෘතිවල අශ්වයන් සහ අනෙකුත් සත්ව, මානව සහ වියුක්ත රූපවල චිත්‍ර දහස් ගණනක් කැටයම් කළහ. ** නිරිතදිග ප්‍රංශයේ පිහිටි ෆොන්ට්-ඩි-ගෝම් හි වසර 17,000 කට පෙර වැඩ කළ කලාකරුවන්ගේ බහු වර්ණ සිතුවම් සහ කැටයම් 200 කට අධික ප්‍රමාණයක් අඩංගු වේ. ගුහාවේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ සිතුවම බයිසන් පස් දෙනෙකුගේ කැටයමක් වන අතර, වෘකයන් ඇතුළු තවත් බොහෝ සතුන්ගේ නිරූපණයන් මෙහි දැක්වේ. ** දකුණු [[යූරල් කඳුවැටිය/tmp|යූරල් කඳුකරයේ]] (රුසියාවේ) කපෝවා ගුහාව - වර්තමානයේ ඒකවර්ණ ඕකර් පාෂාණ සිතුවම් 173 ක් සහ අඟුරු චිත්‍ර හෝ ඒවායේ සලකුණු ලේඛනගත කර ඇති අතර, [[ප්ලෛස්ටොසීන අවධිය|ප්ලයිස්ටොසීන]] සතුන් සහ වියුක්ත ජ්‍යාමිතික මෝස්තර ඉදිරිපත් කරයි. ඒවා වසර 18,000 - 16,000 ක් පමණ පැරණි වන අතර, පසුකාලීන සොලුට්‍රියන් සිට මැද මැග්ඩලීනියානු දක්වා කාලයට අයත් යැයි විශ්වාස කෙරේ. ** ලා මාර්චේ (ප්‍රංශය) - ශෛලිය නිසා මෙහි ගුහා සිතුවම්වල නීත්‍යානුකූලභාවය මතභේදයට තුඩු දී තිබේ. ** රොක්-ඕක්ස්-සෝර්සියර්ස් (ප්‍රංශය) - වසර 14,000ක් පැරණි සහන බිත්ති කැටයම් සඳහා ප්‍රසිද්ධ පාෂාණ වාසස්ථානයකි . * ප්‍රංශයේ ටර්සාක් අසල පිහිටි උඩින් එල්ලෙන කඳු බෑවුමක් වන අබ්‍රි ඩි ලා මැඩලීන් වෙතින් ලබාගත්, පහත් සහන අශ්වයෙකු සහිත සිදුරු සහිත යෂ්ටිය [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ගබඩා කර ඇත. * '''15 kya''' ''[[කෘමි දෂ්ටනයක් ලෙවකන බයිසන්]]'', ආසන්න වශයෙන් වසර 15,000ක් පැරණි කැටයම් කර කැටයම් කරන ලද පිනිමුව අං වලින් සාදන ලද හෙල්ල විසිකරන උපාංගයක කැබැල්ලක් වන මෙම කෘතිය, දැන් වඳ වී ගොස් ඇති ස්ටෙප් වයිසන්ට් බයිසන් විශේෂයේ සාමාජිකයෙකු නිරූපණය කරයි. කලාකරුවා බයිසන්ගේ හිස දකුණු පැත්තට හැරී කෘමියෙකු දෂ්ට කළාක් මෙන් ලෙවකන ආකාරය කැටයම් කළේය. <ref>[http://musee-prehistoire-eyzies.fr/en/collection/tid-4/cid-5/collection-bison-se-lechant, "Collections", National Museum of Prehistory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150430045958/http://musee-prehistoire-eyzies.fr/en/collection/tid-4/cid-5/collection-bison-se-lechant%2C|date=2015-04-30}} in Les Eyzies-de-Tayac-Sireuil (in French)</ref> එය හමු වූ ස්ථානයට නුදුරින් ලෙස් අයිසීස්-ඩි-ටයාක්-සිරුයිල් හි ජාතික ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කර ඇත. * මොන්ටස්ට්‍රක් විසින් අලංකාර කරන ලද ගල, හුණුගල් කැබැල්ලක සීරීම් හෝ කැටයම් කරන ලද මිනිස් රූපයක් - එය කාන්තා රූපයක් ලෙස පෙනේ - ලාම්පුවක් ලෙස භාවිතා වන්නට ඇත. ප්‍රංශයේ ටාර්න් හි පෙන් හි කෝර්බෙට් ගුහාවෙන් හමු විය. එය දැන් ලන්ඩනයේ බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ ඇත. * '''13 kya''' ''පිහිනන පිනිමුවා'', මැමත් කෙනෙකුගේ දළයකින් අලංකාර ලෙස කැටයම් කරන ලද පිහිනන පිනිමුවන් දෙදෙනෙකුගේ කැටයමකි. ටාර්න්-එට්-ගරොන් හි බෲනික්වෙල් හි මොන්ටස්ට්‍රක් ලෙන්වලින් හමු විය. මෙම මූර්තිය දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ඇත. * රොබින් හුඩ් ගුහා අශ්වයා (පෙර ඕකර් ''අශ්වයා'' ලෙස හැඳින්විණි). කලාකරුවා [[අශ්වයා|අශ්වයෙකුගේ]] හිසක් කැටයම් කළ මෙම ඉළ ඇට කැබැල්ල එංගලන්තයේ ඩර්බිෂයර් හි ක්‍රෙස්වෙල් ක්‍රැග්ස් හි රොබින් හුඩ් ගුහාවෙන් සොයා ගන්නා ලදී. එය බ්‍රිතාන්‍යයේ මෙතෙක් හමු වූ එකම සත්ව ආශ්‍රිත ඉහළ පැලියොලිතික් අතේ ගෙන යා හැකි කලා කෘතියයි . <ref name="British Museum">{{උපන්‍යාස වෙබ් |year=2011 |title=Horse engraving on bone |url=https://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/pe_prb/h/horse_engraving_on_bone.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022144311/http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/pe_prb/h/horse_engraving_on_bone.aspx |archive-date=22 October 2012 |website=British Museum}}</ref> <ref name="MuseumSieveking1987">{{උපන්‍යාස පොත |last=British Museum |url=https://books.google.com/books?id=DtCfAAAAMAAJ&pg=PA112 |title=A catalogue of palaeolithic art in the British Museum |last2=Ann Sieveking |publisher=Published for the Trustees of the British Museum by British Museum Publications |year=1987 |isbn=978-0-7141-1376-0 |pages=112– |access-date=14 October 2011}}</ref> ''රොබින් හුඩ් ගුහා අශ්වයා'' දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] තැන්පත් කර ඇත. * [[ගර්නර්ස්ඩෝර්ෆ් හි කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා|ගොනර්ස්ඩෝර්ෆ් හි වීනස් රූප]] * [[මාල්ටා හි කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා|මාල්ටා හි වීනස් රූප]], [[බුර්යේට් හි වීනස්]] * ලොම් සහිත රයිනෝසිරස් ඉළ ඇටයක මිනිස් රූප කැටයම සඳහා පින්හෝල් ගුහා මිනිසා යන පොදු නාමය භාවිතා වේ. මෙම කැබැල්ල එංගලන්තයේ ඩර්බිෂයර් හි ක්‍රෙස්වෙල් ක්‍රැග්ස් හි පින් හෝල් ගුහාවෙන් හමු වූ අතර එය දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ඇත. [[ගොනුව:Sleeping_Reindeer_-_horizontal.jpg|thumb|[[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] දැනට තැන්පත් කර ඇති, වසර 13,000ක් පැරණි මැමත්-ඇත් දළ කැටයමක් වන ''පිහිනන පිනිමුවන්'', දකුණු පසින් ගැහැණු සතෙකු සහ වම් පසින් පිරිමි සතෙකු නිරූපණය කරයි.]] === ඕස්ට්‍රලේසියාව === [[ගොනුව:Bradshaw_rock_paintings.jpg|thumb|ඕස්ට්‍රේලියාවේ මෙම ග්වියොන් ග්වියොන් ගිරි සිතුවමේ දී කලාකරුවා විවිධ ඉරියව්වලින් හෝ ක්‍රියාවන්ගෙන් යුත් විසිතුරු කළ ඇඳුම් ආයිත්තම් සහිත මානව රූප නිරූපණය කරයි.]] <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{ප්‍රධාන ලිපිය|ස්වදේශීය ඕස්ට්‍රේලියානු කලාව}} ඕස්ට්‍රේලියාවේ පැරණිතම ස්ථිරවම දින නියම කරන ලද පාෂාණ කලා සිතුවම වන්නේ [[උතුරු ප්‍රදේශය (ඕස්ට්‍රේලියාව)|උතුරු ප්‍රදේශයේ]] නිරිතදිග ආර්න්හෙම් ලෑන්ඩ් හි නවර්ලා ගැබර්න්මෑන්ග් ශිලා වාසස්ථානයේ කැණීමේදී හමු වූ පාෂාණ කැබැල්ලක අඟුරු සිතුවමකි. වසර 28,000 ක් පැරණි, එය තහවුරු කරන ලද දිනයක් සහිත පෘථිවියේ පැරණිතම පාෂාණ කලා කෘතියකි. * ග්වියොන් ග්වියොන් ගිරි සිතුවම් (ඕස්ට්‍රේලියාව) - කිම්බර්ලි හි මෙම ස්ථානයේ ආදිවාසී කලාකරුවන් සිතුවම් මිලියනයකට වඩා පින්තාරු කර ඇති අතර, බොහෝ මිනිස් රූප මලු, ටැසල් සහ හිස් ආවරණ වැනි උපාංගවලින් සරසා ඇත. මෙම කලා කෘති වසර 20,000 කට වඩා පැරණි ය. * ගැබර්න්මුන්ග් (ඕස්ට්‍රේලියාව) - [[උතුරු ප්‍රදේශය (ඕස්ට්‍රේලියාව)|උතුරු ප්‍රදේශයේ]] පිහිටි මෙම ගිරි සිතුවම් අඩවිය ඕස්ට්‍රේලියාවේ පැරණිතම කලා කෘති වන අතර, වසර 28,000 කට වඩා පැරණි ය. ආදිවාසී කලාකරුවන් මාළු, කිඹුලන්, මිනිසුන් සහ අධ්‍යාත්මික චරිත පින්තාරු කළ අතර, ඒවා බොහෝ දුරට අඩවියේ සිවිලිම්වල ඇත. <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Masters |first=Emma |date=4 October 2009 |title=Aboriginal rock art collection 'world's largest' |url=https://www.abc.net.au/news/2009-10-03/aboriginal-rock-art-collection-worlds-largest/1089356 |website=ABC News (Australian Broadcasting Corporation)}}</ref> <ref name="Jean">{{Cite journal|last=Michel Geneste|first=Jean|year=2010|title=Earliest Evidence for Ground-Edge Axes: 35,400±410 cal BP from Jawoyn Country, Arnhem Land|journal=Australian Archaeology|volume=71|issue=December|pages=66–69|doi=10.1080/03122417.2010.11689385|hdl-access=free}}</ref> මෙම ස්ථානයට ක්‍රි.ව. 1433 &#x2013; 1631 සහ ක්‍රි.ව. 1658 &#x2013; 1952 අතර කාල නිර්ණය කරන ලද රේඩියෝ කාබන් ( 95% CI ක්‍රමාංකනය කර ඇත) මෑත කාලීන සිතුවම් පැනල් ද ඇතුළත් වේ, ගුහාව තවමත් ජීවමාන මතකයේ රැඳී ඇති බවට වාර්තා වලට අනුකූල වේ. * සිඩ්නි ශිලා කැටයම් (ඕස්ට්‍රේලියාව) - වසර 5,000 සිට 7,000 දක්වා පැරණි ආදිවාසී පාෂාණ කලා කෘති 1,500 ක් පමණ අඩංගු වේ. <ref name="abhe">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Aboriginal heritage |url=http://www.nationalparks.nsw.gov.au/things-to-do/walking-tracks/aboriginal-heritage-walk |access-date=7 May 2011 |website=Office of Environment and Heritage |publisher=[[Government of New South Wales]]}}</ref> == මිසෝලිතික == [[ගොනුව:Laténium-dame-Monruz.jpg|thumb|[[මොන්රූස් හි වීනස්]] යනු වසර 11,000ක් පැරණි ශෛලීගත පෙන්ඩනයකි, 18&nbsp;උසින් මි.මී.]] [[ගොනුව:Bubalus_Tin_Taghirt.jpg|thumb|දකුණු ඇල්ජීරියාවේ ටසිලි න අජ්ජේර් හි පෙලෝරොවිස් පෞරාණික ගල් කැටයම්]] ; මිසෝලිතික යුරෝපය * '''12.5 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' මැමත් හෙල්ල විසි කරනය, කලාකරුවා විසින් [[මැමත් අලි|මැමත්]] ස්වරූපයෙන් කැටයම් කරන ලද හෙල්ල විසි කරන උපාංගයක් ප්‍රංශයේ ටාර්න්-එට්-ගරොන් හි මොන්ටස්ට්‍රක් හි ගිරි වාසස්ථානයෙන් සොයා ගන්නා ලදී. එය දැන් බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. * '''12 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' කුසියුලට් ගුහාව (රුමේනියාව) වසර 12,000 ක් පමණ පැරණි අශ්වයන් සහ බළලුන් ඇතුළු සතුන්ගේ රතු සිතුවම් කිහිපයක් දක්වයි. මේවා මධ්‍යම යුරෝපයේ දන්නා මෙවැනි ආකාරයේ පළමු ප්‍රකාශනයන් විය. * '''11.5 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ලී මූර්තියක් වන ෂිගිර් පිළිමය රුසියාවේ යෙකටරින්බර්ග් හි ඓතිහාසික ප්‍රදර්ශන කෞතුකාගාරයේ තබා ඇත. * [[මොන්රූස් හි වීනස්]] වර්ෂ සහස්‍රක '''11කට පෙර''' (ස්විට්සර්ලන්තය) * '''11 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ලෙස් කොම්බෙරිලිස් (ප්‍රංශය) - ගැලරි දෙකක කැටයම් 600 කට වඩා ප්‍රදර්ශනය කරයි. වසර 11,000 කට වඩා පැරණි කලා කෘති ගුහාව හරහා ගලා යන ගඟෙන් ජලය පානය කරන පිනිමුවන්, ගුහා වලසුන්, ගුහා සිංහයන්, [[මැමත් අලි|මැමතුන්]] සහ විවිධ සංකේත වැනි විෂයයන් නිරූපණය කරයි. <ref name="Hominidés">{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=December 2007 |title=Les Combarelles – Grotte – Eyzies-de-Tayac – Périgord – Dordogne |url=http://www.hominides.com/html/lieux/grotte-combarelles.php |access-date=1 May 2011 |publisher=Hominidés.com |language=fr}}</ref> * '''10-8 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' මගුරා ගුහාව ( [[බල්ගේරියාව]] ) - මගුරා හි ප්‍රාග් ඓතිහාසික බිත්ති සිතුවම් ඉතාලියේ ග්‍රෝටා ඩී සර්වි සිතුවම් සමඟ විශාල සමානකමක් දක්වන අතර ඒවා සුවිශේෂී ප්‍රකාශනයක් සහ කලාත්මක ගැඹුරක් ඇති අතර යුරෝපීය පශ්චාත්- පැලියෝලිතික් යුගයේ වඩාත්ම වැදගත් කලා කෘති ලෙස සැලකේ. <ref>{{Cite news|url=http://www.rupestre.net/tracce/?p=8048|title=Bulgarian rock art: the Magura Cave paintings|date=November 19, 2014|work=TRACCE Online Rock Art Bulletin|access-date=21 Nov 2014}}</ref> 1984 දී මෙම ස්ථානය [[යුනෙස්කෝ|යුනෙස්කෝවේ]] ලෝක උරුම [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලැයිස්තුවට]] එකතු කරන ලදී. <ref name="UNESCO">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The Magoura Cave with drawings from the bronze age |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/45/ |access-date=16 May 2013 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> * '''10-5.5''' '''වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර'''අයිබීරියානු මධ්‍යධරණී ද්‍රෝණියේ පාෂාණ කලාව * ෆින්ලන්ත ජාතික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කර ඇති '''9 වර්ෂ සහස්‍රකයට පෙර''' හියුටිනෙන් හි ගෝන හිස, කැටයම. * '''7 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ගොව්ර්ලෙවෝ (උතුරු මැසිඩෝනියාව) හි ඇඩම් නොහොත් "මැසිඩෝනියාවේ ආදම්". වසර 7,000 කට වඩා පැරණි මෙම මූර්තිය [[උතුරු මැසඩෝනියාව|උතුරු මැසිඩෝනියා ජනරජයෙන්]] හමු වූ පැරණිතම කෞතුක වස්තුවයි. කලාකරුවා වාඩි වී සිටින පිරිමි ශරීරයක් නිරූපණය කරන අතර ඔහුගේ කොඳු ඇට පෙළ, ඉළ ඇට, නහය සහ ෆාලස් පිළිබඳ විස්තර පෙන්වයි. මෙම කෘතිය දැන් ස්කොප්ජේ නගර කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. ; එපිපැලියොලිතික මෑත පෙරදිග <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{වැඩිදුර|Lithic stage|Archaic Period (Americas)}} * [[බෙත්ලෙහෙම]] අසල අයින් සක්‍රි ගුහාවලින් ලබාගත් ප්‍රතිමාවක් වන '''වර්ෂ සහස්‍රක 11කට පර නිමවූ''' අයින් සක්‍රි පෙම්වතුන්, ලිංගිකව හැසිරෙන මිනිසුන් පිළිබඳ පැරණිතම නිරූපණයයි. එය දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. ; මිසෝලිතික ආසියාව * '''16 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ශුවෝජියාං හුවාශාන් පාෂාණ කලාව දකුණු [[චීනය|චීනයේ]] ගුවාංසි හි හුණුගල් කඳු බෑවුම් මත පාෂාණ සිතුවම් දක්වයි. * මධ්‍යශිලා යුගයේ (ක්‍රි.පූ. 8,000 පමණ) සිට ඓතිහාසික යුගයන් දක්වා විහිදුණු පාෂාණ කලා සහිත ඉන්දියාවේ මධ්‍ය ප්‍රදේශ්, භීම්බෙට්කා පාෂාණ නිවාස '''10''' ( [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලෝක උරුම අඩවිය]] ) <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Rock Shelters of Bhimbetka |url=https://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=925 |access-date=2007-02-15 |publisher=World Heritage Site}}</ref> <ref name="YM">{{උපන්‍යාස පොත |last=Mathpal |first=Yashodhar |url=https://books.google.com/books?id=GG7-CpvlU30C&pg=PA220 |title=Prehistoric Painting Of Bhimbetka |date=1984 |publisher=Abhinav Publications |isbn=9788170171935 |page=220 |language=en}}</ref> <ref name="SKT">{{උපන්‍යාස පොත |last=Tiwari |first=Shiv Kumar |url=https://books.google.com/books?id=-jO0fvT4r9gC&pg=PA189 |title=Riddles of Indian Rockshelter Paintings |date=2000 |publisher=Sarup & Sons |isbn=9788176250863 |page=189 |language=en}}</ref> <ref name="RSB">{{උපන්‍යාස පොත |url=https://whc.unesco.org/uploads/nominations/925.pdf |title=Rock Shelters of Bhimbetka |date=2003 |publisher=UNESCO |page=16}}</ref> <ref name="SM">{{උපන්‍යාස පොත |last=Mithen |first=Steven |url=https://books.google.com/books?id=Uaxg_QDSsrQC&pg=PT524 |title=After the Ice: A Global Human History, 20,000 - 5000 BC |date=2011 |publisher=Orion |isbn=9781780222592 |page=524 |language=en}}</ref> <ref name="AJ">{{උපන්‍යාස පොත |last=Javid |first=Ali |url=https://books.google.com/books?id=54XBlIF9LFgC&pg=PA19 |title=World Heritage Monuments and Related Edifices in India |last2=Jāvīd |first2=ʻAlī |last3=Javeed |first3=Tabassum |date=2008 |publisher=Algora Publishing |isbn=9780875864846 |page=19 |language=en}}</ref> ; උතුරු අප්‍රිකානු මිසෝලිතික * සහරා ශිලා කලාව - මධ්‍යම [[සහරා කාන්තාරය|සහරා කාන්තාරයේ]] ස්වාභාවික පාෂාණ මත කලාකරුවන් කැටයම් කළ හෝ පින්තාරු කළ ප්‍රසිද්ධ ස්ථාන තුන්දහසකට වඩා තිබේ. * ටැඩ්‍රාර්ට් ඇකකස් (ලිබියාව) – ක්‍රි.පූ. 12,000 සිට ක්‍රි.ව. 100 දක්වා කාලයට අයත් මිනිසුන්ගේ සහ ශාක හා සත්ත්ව විශේෂවල කැටයම් සහිත පාෂාණ කලාවකි. * ටැසිලි එන්'අජ්ජර් (ඇල්ජීරියාව) - දේවගැති සහ ස්වාභාවික කැටයම් 15,000 කට වඩා; පැරණිතම පාෂාණ කලාව වර්තමානයට වසර 12,000 කට පමණ පෙර සිට පැවත එන අතර, බොහෝ ඒවා 9 හෝ 10කට පෙර හෝ ඊට පෙර කාලයට අයත් වේ. ; ඇමරිකා [[ගොනුව:SantaCruz-CuevaManos-P2210651b.jpg|thumb|ක්වේවා ඩි ලාස් මැනෝස් (අත් ගුහාව), ආර්ජන්ටිනාව]] {{see|Lithic stage|Archaic Period (Americas)}} * [[ක්වේවා ඩි ලාස් මැනෝස්|ක්වේවා ඩි ලාස් මැනෝස් (අත් ගුහාව)]] (ආර්ජන්ටිනාව) – මානව අත්වල සටහන්, දඩයම් දර්ශන සහ සත්ත්ව රූ ඇතුළත් ගුහා සංකීර්ණයක් වන මේව. වර්ෂ 13,000 සිට 9,000 දක්වා කාලයකට පෙර සිතුවම් කොට ඇත.<ref name="UNESCO Cueva de las Manos"> Cueva de las Manos at the UNESCO: * {{Cite web |last=UNESCO World Heritage Centre |title=Cueva de las Manos, Río Pinturas |url=https://whc.unesco.org/en/list/936/ |url-status=live |access-date=2021-04-07 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en |archive-date=2021-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414171517/https://whc.unesco.org/en/list/936}} * {{Cite book |title=World Heritage Sites: a Complete Guide to 1007 UNESCO World Heritage Sites |date=2014 |publisher=[[UNESCO Publishing]] |isbn=978-1-77085-640-0 |edition=6th |page=607 |oclc=910986576}}</ref> * [[කුරුළු ගල්]] (වර්ෂ 5,000 සිට 2,500 දක්වා කාලයකට පෙර) යනු උතුරු ඇමරිකානු ප්‍රතිමාකරුවන් විසින් නිර්මාණය කරන ලද ජංගම පක්ෂීන්ගේ හැඩය ගත් ශිලා නිර්මාණ වේ. * [[ටෝක්පාලා ලෙන්]] (පේරු) – "ඇබ්‍රිගෝ ඩෙල් ඩියබ්ලෝ" සහ වෙනත් ලෙන්වල අවම වශයෙන් කෘතීන් 50ක් පමණ ඇත. මේ සඳහා ශිල්පීන් විසින් [[හීමටයිට්]]වලින් තැනූ වර්ණක භාවිතා කොට ඇත. මේවායේ වර්ණ හතක් දැකගත හැකි අතර රතු ඉන් ප්‍රමුඛ වේ.<ref>{{cite book|title=South American Handbook|url=https://books.google.com/books?id=Zu7iAAAAMAAJ|year=1976|publisher=Trade and Travel Publications Limited}}</ref><ref name="Whitley2001">{{cite book|author=David S. Whitley|title=Handbook of Rock Art Research|url=https://books.google.com/books?id=WwWETYxlNRkC&pg=PA712|year=2001|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-7425-0256-7|pages=712–}}</ref><ref>{{cite book|last=Aldenderfer|first=Mark S.| author-link =Mark Aldenderfer|title=Montane Foragers: Asana and the South-Central Andean Archaic|url=https://books.google.com/books?id=Ao7BEodFPAMC&pg=PR117|year=1998|publisher=University of Iowa Press|location=Iowa City|isbn=978-1-58729-474-7 |pages=56–57}}</ref> ==නියෝලිතික== {{see|මෙගලිතික}} ;මෑත පෙරදිග සහ උතුරු අප්‍රිකාව * [[චටාල්හූයූක්]] (තුර්කිය) – වඩාත්ම හොඳින් සංරක්ෂණය වූ [[නියෝලිතික]] අඩවියයි. මෙහි [[බිතු සිතුවම්]], [[කුඩා ප්‍රතිමා]], සහ සත්ත්ව රූ දැකගත හැක. ''[[චටාල්හූයූක් හි හිඳි කාන්තා ප්‍රතිමාව]]'' හමුවූයේ මෙහිදී ය. ** [[චටාල්හූයූක් හි හිඳි කාන්තා ප්‍රතිමාව|චටාල්හූයූක් හි ''හිඳි කාන්තාව'']] බළල් හිසැති අත් ආධාරකයක් මත වාඩිවූ නග්න කාන්තාවකගේ පිළිස්සූ මැටි නිර්මාණයකි. එහි හිස සහ දකුණු අත් ආධාරකය වර්තමානයේ දක්නට නැත (මෙහි ප්‍රතිනිර්මාණ සහ කල්පිත නිදර්ශක දක්නට ලැබේ). මෙය තුර්කියේ [[ඇන්කරා]] හි [[ඇනටෝලියානු ශිෂ්ටාචාර කෞතුකාගාරය]] තුළ තැන්පත් කොට ඇත. * [[ෆිග්විග් හි ශිලා චිත්‍ර]] (මොරොක්කෝව) * [[දකුණු ඕරානයේ ශිලා චිත්‍ර (ඇල්ජීරියාව)|දකුණු ඕරානයේ ශිලා චිත්‍ර]] (ඇල්ජීරියාව) * [[ජෙල්ෆා ප්‍රදේශයේ ශිලා චිත්‍ර]] (ඇල්ජීරියාව) ;[[නියෝලිතික යුරෝපය]] [[File:Westray Wife 20110529.jpg|thumb|[[වෙස්ට්රේ බිරිඳ]], ඕර්ක්නී, ස්කොට්ලන්තය]] * [[ඇලුන්ඩා මූස්]] යනු ක්‍රි.පූ. 2000ට පමණ අයත් නියෝලිතික ශිලා පොරවක වූ කැටයමකි. මෙය ස්වීඩනයේ අප්ලන්ඩ් වලින් හමුවූ අතර [[ස්වීඩන ඉතිහාස කෞතුකාගාරය]] තුළ දැකගත හැක. * [[ඩැගෙන්හැම් ප්‍රතිමාව]] * [[වෙස්ට්රේ බිරිඳ]] * [[ෆෝක්ටන් බෙර]] * [[ඇල්ටා හි ශිලා කැටයම්]] (නෝර්වේ) – [[වලස් වන්දනාව]] හා සම්බන්ධ නිර්මාණ දක්නට ලැබේ. * [[අයිබීරියානු මධ්‍යධරණී ද්‍රෝණියේ ශිලා චිත්‍ර]] * [[ශිලා කව ලැයිස්තුව]] * [[බ්‍රිතාන්‍ය දූපත් සහ බ්‍රිටනියේ ශිලා කව]] ;[[නියෝලිතික චීනය]] * [[මලිපෝ ප්‍රාන්තය|මලිපෝ]] හි වසර 4000+ පැරණි 'පැරණි රජ' චිත්‍රලේඛ [[බටහිර ප්‍රාන්තය]], යුනාන්, චීනය. == See also == {{Portal|Visual arts}} {{div col|colwidth=30em}} * [[British Museum#Department of Britain, Europe and Prehistory|British Museums' Department of Prehistory and Europe]] * [[Caves in Cantabria]] * ''[[Cave of Forgotten Dreams]]'', a 2010 documentary film about Chauvet Cave by [[Werner Herzog]]. * [[Earliest findings for hominid art]] * [[History of painting]] * [[Sculpture#Prehistoric periods|History of sculpture]] * ''[[Inside the Neolithic Mind]]'', 2005 book * [[International Federation of Rock Art Organizations]] * [[Blombos Cave#Ochre processing workshop|Ochre Processing Workshop]] * [[Parietal art]] * [[Petroglyph#List of petroglyph sites]] * [[Pre-Columbian art|Pre-Columbian art in the Americas]] * [[Prehistoric art]] ** ''[[Rock Art and the Prehistory of Atlantic Europe]]'', 1997 book ** ''[[The Mind in the Cave|The Mind in the Cave: Consciousness and the Origins of Art]]'', 2002 book ** ''[[The Thread of Art]]'', 2012 and 2015 book * [[Rock art]] {{div col end}} == References == {{reflist}} {{Venus figurines}} {{Lists of paintings}} {{Prehistoric technology| state=expanded}} {{Prehistoric caves}} {{DEFAULTSORT:Stone Age art}} [[Category:Art by year]] [[Category:Prehistoric art]] [[Category:Prehistory-related lists]] [[Category:Stone Age|Art]] [[Category:Lists of works of art]] <templatestyles src="Div col/styles.css" />  q99p5kj4ykyofxbimr4tsnydfb94g4w 792897 792896 2026-06-05T14:46:10Z Yasasuru 23090 792897 wikitext text/x-wiki [[ගොනුව:F07_0054.Ma.JPG|දකුණ|thumb|300x300පික්|''[[කෘමි දෂ්ටනයක් ලෙවකන බයිසන්]]'' ; ක්‍රි.පූ. 15,000-13,000; අඟකින් තනා ඇත ; ජාතික ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරය ( ලෙස් අයිසීස්-ඩි-ටයාක්-සිරුයිල්, ප්‍රංශය)]] මෙය '''[[ශිලා යුගය|ශිලා යුගයේ]] කලාව පිළිබඳ විස්තරාත්මක ලැයිස්තුවකි''', එය ගල් මෙවලම් බහුලව භාවිතා වීමෙන් සංලක්ෂිත [[ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගය|ප්‍රාග් ඓතිහාසික]] යුගයයි. මෙම ලිපියේ, සොයාගත් කලා කෘති විශාල සංඛ්‍යාව අනුව සැලකීමේ දී, මෙහි ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලාව ලෙස හඳුන්වන දේ නිර්මාණය කළ චිත්‍ර ශිල්පීන්, මූර්ති ශිල්පීන් සහ අනෙකුත් කලාකරුවන්ගේ කෘතිවල ඉතා අසම්පූර්ණ ලැයිස්තුවක් අඩංගු වේ. සම්පූර්ණ ලැයිස්තු සඳහා ඉහළ පැලියොලිතික කලාව, මධ්‍යම පැලියොලිතික කලාව සහ ප්‍රවර්ගය:ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලාව සහ එහි බොහෝ උප කාණ්ඩ බලන්න. == ඉහළ පැලියොලිතික == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{ප්‍රධාන ලිපිය|ඉහළ පැලියොලිතික කලාව}} === ඕරිග්නේෂියානු === [[ගොනුව:Loewenmensch1.jpg|thumb|හොලන්ස්ටයින්-ස්ටැඩෙල් හිදී සොයා ගන්නා ලද, වසර 40,000-35,000 පමණ පැරණි ලොවෙන්මෙන්ෂ් ප්‍රතිමාව, දැන් උල්ම් කෞතුකාගාරයේ ඇත.]] පැරණිතම අවිවාදිත රූපක කලාව ඕරිග්නේෂියානුවන් සමඟ දක්නට ලැබේ, එය වසර 40,000 කට පමණ පෙර, යුරෝපයේ ක්‍රෝ-මැග්නොන් කලාකරුවන්ගේ මුල්ම පැවැත්ම සමඟ සම්බන්ධ වේ. වසර 40,000 කට පෙර කාලයක නිර්මාණය වූයේ යැයි ඇස්තමේන්තු සහිත රූප වන්නේ ඊනියා ''සිංහ මිනිසා'' සහ ''[[හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස්|හොලේ ෆෙල්ස් හි වීනස් ය]]'', දෙකම ස්වාබියන් ජුරා හි දකුණු ජර්මනියේ ගුහාවලින් හමු විය. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර පැරණි, ''ලොවෙන්මෙන්ෂ්'' නොහොත් සිංහ මිනිසා, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි හොලෙන්ස්ටයින්-ස්ටැඩෙල් හි තිබී සොයා ගන්නා ලද [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] ප්‍රතිමාවකි . මෙම ප්‍රතිමාව [[සිංහයා|සිංහ]] හිසක් සහිත මිනිස් සිරුරක් නියෝජනය කරයි. එය ලොව පැරණිතම සත්ත්වරූපී ප්‍රතිමාව වන අතර රූපමය කලාව පිළිබඳ පැරණිතම උදාහරණවලින් එකකි. <ref>{{Cite journal|last=Kind|first=C.-J.|last2=Ebinger-Rist|first2=N.|last3=Wolf|first3=S.|last4=Beutelspacher|first4=T.|last5=Wehrberger|first5=K.|date=2014|title=The Smile of the Lion Man. Recent Excavations in Stadel Cave (Baden-Württemberg, south-western Germany) and the Restoration of the Famous Upper Palaeolithic Figurine|url=http://www.quartaer.eu/pdfs/2014/2014_07_kind.pdf|url-status=dead|journal=Quartär|volume=61|pages=129–145|archive-url=https://web.archive.org/web/20170822143451/http://www.quartaer.eu/pdfs/2014/2014_07_kind.pdf|archive-date=2017-08-22|access-date=2021-04-25}}</ref> මෙම ප්‍රතිමාව දැන් ජර්මනියේ උල්ම් හි උල්ම් කෞතුකාගාරයේ ඇත. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර පැරණි [[ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමුවූ වන්දනාකරු|ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමුවූ වන්දනාකරුගේ රුව]] නම් මෙම කැටයම් කොටස, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමු වූ මිනිස් රූපයක කැටයමක් සහිත [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] කොටසකි. රූපයේ ඉරියව්ව සාමාන්‍යයෙන් නමස්කාර කරන ඉරියව්වක් ලෙස අර්ථකථනය කරනු ලැබේ, එම නිසා ජර්මානු භාෂාවෙන් මෙම රූපය "වන්දනාකරු" ලෙස හැඳින්වේ. එය දැන් ජර්මනියේ ස්ටුට්ගාර්ට් හි වර්ටම්බර්ග් හි ලැන්ඩෙස්මුසියම් හි ඇත. * වසර 40,000 ත් 29,000 ත් අතර පැරණි වොගල්හර්ඩ් ප්‍රතිමා, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි වොගල්හර්ඩ් ගුහාවෙන් හමු වූ [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] ප්‍රතිමා වේ. මෙම ප්‍රතිමා බොහෝ දුරට [[සිංහයා|සිංහයන්]], [[මැමත් අලි|මැමතුන්]], [[අශ්වයා|අශ්වයන්]] වැනි සතුන් නියෝජනය කරයි . ටුබින්ගන් විශ්ව විද්‍යාලයේ (MUT) කෞතුකාගාරයේ මෙහි මුල් ප්‍රතිමා 20 ක් පමණ නැරඹිය හැකිය. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර කාලයකට පෙර කාල නිර්ණය කරන ලද [[හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස්]], [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළවලින්]] සාදන ලද කුඩා වීනස් ප්‍රතිමාවකි . මෙම ප්‍රතිමාව ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි හෝලේ ෆෙල්ස් හිදී හමු විය. හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස් යනු මිනිසෙකුගේ පැරණිතම අවිවාදිත නිරූපණයයි. එය දැන් ජර්මනියේ බ්ලූබියුරන්හි බ්ලූබියුරන්හි ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරයේ ඇත. [[ගොනුව:Rhinos_Chauvet_Cave.jpg|thumb|වසර 30,000 සිට 32,000 දක්වා කාලයකට පෙර චෞවෙට් ගුහාවේ රයිනෝසිරස් කණ්ඩායමක කලාත්මක නිරූපණයක් සිදු කරන ලදී.]] [[ගොනුව:Chauvethorses.jpg|thumb|කලාකරුවා වල් අශ්වයන් කණ්ඩායමක් නිරූපණය කරයි (ප්‍රංශයේ චෞවෙට් ගුහාවෙන්, ආසන්න වශයෙන් අවුරුදු 31,000ක් පැරණි)]] [[ගොනුව:Cave_of_Altamira_and_Paleolithic_Cave_Art_of_Northern_Spain-110113.jpg|thumb|උතුරු ස්පාඤ්ඤයේ අල්ටමිරා ගුහාව සහ පැලියොලිතික් ගුහා චිත්‍ර]] * [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා කලාව]] ** ලා පැසිගා ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) - ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයේ නිර්මාණය කරන ලද කලාගාරයක් වන මෙහි කලා සිතුවම් අවම වශයෙන් මීටර් 120 ක් දිගට දිව යයි. මතභේදාත්මක ලෙස වසර 64,800 කට වඩා පැරණි ඉණිමඟක හැඩැති වියුක්ත චිත්‍ර අඩංගු වේ ( මවුස්ටේරියන් ). ** අල්ටමිරා ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) - 1879 දී පළමු ප්‍රාග් ඓතිහාසික සිතුවම් සහ චිත්‍ර මෙම ගුහාවෙන් සොයා ගන්නා ලද අතර, එය ඉක්මනින්ම ඒවායේ වර්ණ ගැඹුර සහ සතුන්, අත් සහ වියුක්ත හැඩතල නිරූපණය කිරීම සඳහා ප්‍රසිද්ධ විය. ** චෞවෙට් ගුහාව (ප්‍රංශය) - දන්නා පැරණිතම ගුහා සිතුවම් කිහිපයක් වන අතර එය වඩාත් වැදගත් ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලා ස්ථාන අතර වේ. ** කොලිබෝයියා ගුහාව ( [[රුමේනියාව]] ) මධ්‍යම යුරෝපයේ පැරණිතම ගුහා සිතුවම් අඩංගු වන අතර, එහි රේඩියෝ කාබන් දින නියම කර ඇත්තේ 32,000 සහ 35,000 BP ලෙසයි. ** ස්පාඤ්ඤයේ මොන්ටේ කැස්ටිලෝ ගුහාවලින් එකක් වන එල් කැස්ටිලෝ ගුහාවේ - රතු ඕචර් තීන්ත වලින් සැරසිලි අඩංගු වන අතර එය වසර 37,000 කට පෙර අත් ස්ටෙන්සිල් ආකාරයෙන් බිත්ති මත ගසාගෙන ගොස් ඇති අතර තිත් පින්තාරු කර ඇත. එක් දුර්වල රතු තිතක් වසර 40,800 කට පෙර සිට පැවත එන අතර එය ලෝකයේ පැරණිතම දින නියම කරන ලද [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා සැරසිලි]] බවට පත්වේ. <ref>{{Cite journal|last=Pike|first=A. W. G.|year=2012|title=U-Series Dating of Paleolithic Art in 11 Caves in Spain|journal=Science|volume=336|issue=6087|pages=1409–1413|bibcode=2012Sci...336.1409P|doi=10.1126/science.1219957|pmid=22700921}}</ref> <ref name="Clottes214">{{උපන්‍යාස පොත |last=Clottes |first=Jean |author-link=Jean Clottes |title=Chauvet Cave: The Art of Earliest Times |publisher=University of Utah Press |others=Paul G. Bahn (translator) |year=2003 |isbn=0-87480-758-1}} Translation of ''La Grotte Chauvet, l'art des origins'', Éditions du Seuil, 2001, p. 214.</ref> <ref name="bbc_reddot">{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Amos |first=Jonathan |date=June 14, 2012 |title=Red dot becomes 'oldest cave art' |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18449711 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20130113233037/http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18449711 |archive-date=13 January 2013 |access-date=15 June 2012 |website=BBC News |quote=One motif – a faint red dot – is said to be more than 40,000 years old.}}</ref> ** ලැස්කෝ ගුහා (ප්‍රංශය) - මුල් කාලීන චිත්‍ර ශිල්පීන්ගේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ කලා කෘති කිහිපයක් අඩංගු වන අතර ඒවායින් බොහොමයක් විශාල සතුන් නිරූපණය කරයි. ** භිම්බෙට්කා පාෂාණ නිවාස (ඉන්දියාව) - වසර 30,000 කට පෙර කලාවෙන් සරසා ඇති මෙම නිවාස, ඉන්දියානු උප මහාද්වීපයේ කලාකරුවන් තම කෘති ප්‍රදර්ශනය කළ බවට පැරණිතම සාක්ෂි අඩංගු වේ. [[ප්‍රවර්ගය:ශිලා යුගය]] === ග්‍රවේටියානු === ග්‍රවේටියානු යුගය අවසාන ග්ලැසියර උපරිමය වන 33 &#x2013; 21 [[වර්ෂය|kya]] පමණ දක්වා විහිදේ. සොලියුට්‍රියන් යුගය (22 &#x2013; 17 kya පමණ) ග්‍රවේටියානු යුගයේ අවසාන අදියර ලෙස ඇතුළත් කළ හැකිය, නැතහොත් ඇතුළත් නොකළ හැකිය. * ග්‍රවේටියානු කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා <ref>{{උපන්‍යාස පොත |last=Insoll |first=Timothy |url=https://books.google.com/books?id=TdKdDgAAQBAJ |title=The Oxford Handbook of Prehistoric Figurines |date=2017 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780199675616 |location=Oxford |language=en}}</ref> ගණනාවක් සොයාගෙන ඇත, ඒවා අතර: [[ඩොල්නී ව්‍යෙස්ටොන්‍යිට්සේ හි වීනස්|ඩොල්නි වෙස්ටොනීස් හි වීනස්]], [[බ්‍රසෙම්පොයි හි වීනස්]], [[ලෝසල් හි වීනස්]], [[ලෙස්පියුජ් හි වීනස්]], මොරවානි හි වීනස්, ගැල්ගන්බර්ග් හි වීනස්, [[පෙට්ශර්කෝවිට්සේ හි වීනස්]], [[සවිඥානෝ හි වීනස්]], [[විලන්ඩෝර්ෆ් හි වීනස්]] යන ප්‍රතිමා වේ. * කොස්කර් ගුහාව (ප්‍රංශය) - වසර 27,000 කට පෙර [[ගුහා සිතුවම්|අත් ස්ටෙන්සිල් සහ]] බයිසන්, අයිබෙක්ස්, අශ්වයන්, සීල් සහ ඕක්ස් සහ [[ලොඩි|ජෙලිෆිෂ්]] වැනි සත්ත්වයින් නිරූපණය කරන වසර 19,000 ක් පැරණි සත්ත්ව චිත්‍ර මෙම ගැලරියේ දක්නට ලැබේ. * ප්‍රංශයේ ගාර්ගාස් ගුහාවල සෘණ අත් ස්ටෙන්සිල් රාශියක් ඇති අතර සමහර අත්වල ඇඟිලි එකක් හෝ කිහිපයක් නොමැති බැව් දක්නට ලැබේ. === එපිග්‍රවේටියානු, මැග්ඩලීනියානු === [[ගොනුව:Lascaux_painting.jpg|thumb|ප්‍රංශයේ ලැස්කෝ ගුහාවෙන් හමුවූ වසර 16,000ක් පැරණි චිත්‍ර]] [[ගොනුව:Magdalenian_horse.jpg|thumb|299x299පික්|මැග්ඩලීනියානු අශ්වයා, ක්‍රි.පූ. 15,000 පමණ, ජාතික පුරාවිද්‍යා කෞතුකාගාරය, ප්‍රංශය]] * [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා කලාව]] ** චුෆින් ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) – රතු මුවන්, එළුවන් සහ ගවයන් ක්‍රමානුකූලව නිරූපණය කරන කැටයම්, රූප සහ කලා කෘති සහිත කුඩා ගුහාව. ** කෝවා නිම්නය (පෘතුගාලය) - කලාකරුවන් වසර 22,000 සිට 10,000 දක්වා කාලයකට පෙර නිම කරන ලද එළිමහන් කලා කෘතිවල අශ්වයන් සහ අනෙකුත් සත්ව, මානව සහ වියුක්ත රූපවල චිත්‍ර දහස් ගණනක් කැටයම් කළහ. ** නිරිතදිග ප්‍රංශයේ පිහිටි ෆොන්ට්-ඩි-ගෝම් හි වසර 17,000 කට පෙර වැඩ කළ කලාකරුවන්ගේ බහු වර්ණ සිතුවම් සහ කැටයම් 200 කට අධික ප්‍රමාණයක් අඩංගු වේ. ගුහාවේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ සිතුවම බයිසන් පස් දෙනෙකුගේ කැටයමක් වන අතර, වෘකයන් ඇතුළු තවත් බොහෝ සතුන්ගේ නිරූපණයන් මෙහි දැක්වේ. ** දකුණු [[යූරල් කඳුවැටිය/tmp|යූරල් කඳුකරයේ]] (රුසියාවේ) කපෝවා ගුහාව - වර්තමානයේ ඒකවර්ණ ඕකර් පාෂාණ සිතුවම් 173 ක් සහ අඟුරු චිත්‍ර හෝ ඒවායේ සලකුණු ලේඛනගත කර ඇති අතර, [[ප්ලෛස්ටොසීන අවධිය|ප්ලයිස්ටොසීන]] සතුන් සහ වියුක්ත ජ්‍යාමිතික මෝස්තර ඉදිරිපත් කරයි. ඒවා වසර 18,000 - 16,000 ක් පමණ පැරණි වන අතර, පසුකාලීන සොලුට්‍රියන් සිට මැද මැග්ඩලීනියානු දක්වා කාලයට අයත් යැයි විශ්වාස කෙරේ. ** ලා මාර්චේ (ප්‍රංශය) - ශෛලිය නිසා මෙහි ගුහා සිතුවම්වල නීත්‍යානුකූලභාවය මතභේදයට තුඩු දී තිබේ. ** රොක්-ඕක්ස්-සෝර්සියර්ස් (ප්‍රංශය) - වසර 14,000ක් පැරණි සහන බිත්ති කැටයම් සඳහා ප්‍රසිද්ධ පාෂාණ වාසස්ථානයකි . * ප්‍රංශයේ ටර්සාක් අසල පිහිටි උඩින් එල්ලෙන කඳු බෑවුමක් වන අබ්‍රි ඩි ලා මැඩලීන් වෙතින් ලබාගත්, පහත් සහන අශ්වයෙකු සහිත සිදුරු සහිත යෂ්ටිය [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ගබඩා කර ඇත. * '''15 kya''' ''[[කෘමි දෂ්ටනයක් ලෙවකන බයිසන්]]'', ආසන්න වශයෙන් වසර 15,000ක් පැරණි කැටයම් කර කැටයම් කරන ලද පිනිමුව අං වලින් සාදන ලද හෙල්ල විසිකරන උපාංගයක කැබැල්ලක් වන මෙම කෘතිය, දැන් වඳ වී ගොස් ඇති ස්ටෙප් වයිසන්ට් බයිසන් විශේෂයේ සාමාජිකයෙකු නිරූපණය කරයි. කලාකරුවා බයිසන්ගේ හිස දකුණු පැත්තට හැරී කෘමියෙකු දෂ්ට කළාක් මෙන් ලෙවකන ආකාරය කැටයම් කළේය. <ref>[http://musee-prehistoire-eyzies.fr/en/collection/tid-4/cid-5/collection-bison-se-lechant, "Collections", National Museum of Prehistory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150430045958/http://musee-prehistoire-eyzies.fr/en/collection/tid-4/cid-5/collection-bison-se-lechant%2C|date=2015-04-30}} in Les Eyzies-de-Tayac-Sireuil (in French)</ref> එය හමු වූ ස්ථානයට නුදුරින් ලෙස් අයිසීස්-ඩි-ටයාක්-සිරුයිල් හි ජාතික ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කර ඇත. * මොන්ටස්ට්‍රක් විසින් අලංකාර කරන ලද ගල, හුණුගල් කැබැල්ලක සීරීම් හෝ කැටයම් කරන ලද මිනිස් රූපයක් - එය කාන්තා රූපයක් ලෙස පෙනේ - ලාම්පුවක් ලෙස භාවිතා වන්නට ඇත. ප්‍රංශයේ ටාර්න් හි පෙන් හි කෝර්බෙට් ගුහාවෙන් හමු විය. එය දැන් ලන්ඩනයේ බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ ඇත. * '''13 kya''' ''පිහිනන පිනිමුවා'', මැමත් කෙනෙකුගේ දළයකින් අලංකාර ලෙස කැටයම් කරන ලද පිහිනන පිනිමුවන් දෙදෙනෙකුගේ කැටයමකි. ටාර්න්-එට්-ගරොන් හි බෲනික්වෙල් හි මොන්ටස්ට්‍රක් ලෙන්වලින් හමු විය. මෙම මූර්තිය දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ඇත. * රොබින් හුඩ් ගුහා අශ්වයා (පෙර ඕකර් ''අශ්වයා'' ලෙස හැඳින්විණි). කලාකරුවා [[අශ්වයා|අශ්වයෙකුගේ]] හිසක් කැටයම් කළ මෙම ඉළ ඇට කැබැල්ල එංගලන්තයේ ඩර්බිෂයර් හි ක්‍රෙස්වෙල් ක්‍රැග්ස් හි රොබින් හුඩ් ගුහාවෙන් සොයා ගන්නා ලදී. එය බ්‍රිතාන්‍යයේ මෙතෙක් හමු වූ එකම සත්ව ආශ්‍රිත ඉහළ පැලියොලිතික් අතේ ගෙන යා හැකි කලා කෘතියයි . <ref name="British Museum">{{උපන්‍යාස වෙබ් |year=2011 |title=Horse engraving on bone |url=https://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/pe_prb/h/horse_engraving_on_bone.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022144311/http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/pe_prb/h/horse_engraving_on_bone.aspx |archive-date=22 October 2012 |website=British Museum}}</ref> <ref name="MuseumSieveking1987">{{උපන්‍යාස පොත |last=British Museum |url=https://books.google.com/books?id=DtCfAAAAMAAJ&pg=PA112 |title=A catalogue of palaeolithic art in the British Museum |last2=Ann Sieveking |publisher=Published for the Trustees of the British Museum by British Museum Publications |year=1987 |isbn=978-0-7141-1376-0 |pages=112– |access-date=14 October 2011}}</ref> ''රොබින් හුඩ් ගුහා අශ්වයා'' දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] තැන්පත් කර ඇත. * [[ගර්නර්ස්ඩෝර්ෆ් හි කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා|ගොනර්ස්ඩෝර්ෆ් හි වීනස් රූප]] * [[මාල්ටා හි කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා|මාල්ටා හි වීනස් රූප]], [[බුර්යේට් හි වීනස්]] * ලොම් සහිත රයිනෝසිරස් ඉළ ඇටයක මිනිස් රූප කැටයම සඳහා පින්හෝල් ගුහා මිනිසා යන පොදු නාමය භාවිතා වේ. මෙම කැබැල්ල එංගලන්තයේ ඩර්බිෂයර් හි ක්‍රෙස්වෙල් ක්‍රැග්ස් හි පින් හෝල් ගුහාවෙන් හමු වූ අතර එය දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ඇත. [[ගොනුව:Sleeping_Reindeer_-_horizontal.jpg|thumb|[[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] දැනට තැන්පත් කර ඇති, වසර 13,000ක් පැරණි මැමත්-ඇත් දළ කැටයමක් වන ''පිහිනන පිනිමුවන්'', දකුණු පසින් ගැහැණු සතෙකු සහ වම් පසින් පිරිමි සතෙකු නිරූපණය කරයි.]] === ඕස්ට්‍රලේසියාව === [[ගොනුව:Bradshaw_rock_paintings.jpg|thumb|ඕස්ට්‍රේලියාවේ මෙම ග්වියොන් ග්වියොන් ගිරි සිතුවමේ දී කලාකරුවා විවිධ ඉරියව්වලින් හෝ ක්‍රියාවන්ගෙන් යුත් විසිතුරු කළ ඇඳුම් ආයිත්තම් සහිත මානව රූප නිරූපණය කරයි.]] <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{ප්‍රධාන ලිපිය|ස්වදේශීය ඕස්ට්‍රේලියානු කලාව}} ඕස්ට්‍රේලියාවේ පැරණිතම ස්ථිරවම දින නියම කරන ලද පාෂාණ කලා සිතුවම වන්නේ [[උතුරු ප්‍රදේශය (ඕස්ට්‍රේලියාව)|උතුරු ප්‍රදේශයේ]] නිරිතදිග ආර්න්හෙම් ලෑන්ඩ් හි නවර්ලා ගැබර්න්මෑන්ග් ශිලා වාසස්ථානයේ කැණීමේදී හමු වූ පාෂාණ කැබැල්ලක අඟුරු සිතුවමකි. වසර 28,000 ක් පැරණි, එය තහවුරු කරන ලද දිනයක් සහිත පෘථිවියේ පැරණිතම පාෂාණ කලා කෘතියකි. * ග්වියොන් ග්වියොන් ගිරි සිතුවම් (ඕස්ට්‍රේලියාව) - කිම්බර්ලි හි මෙම ස්ථානයේ ආදිවාසී කලාකරුවන් සිතුවම් මිලියනයකට වඩා පින්තාරු කර ඇති අතර, බොහෝ මිනිස් රූප මලු, ටැසල් සහ හිස් ආවරණ වැනි උපාංගවලින් සරසා ඇත. මෙම කලා කෘති වසර 20,000 කට වඩා පැරණි ය. * ගැබර්න්මුන්ග් (ඕස්ට්‍රේලියාව) - [[උතුරු ප්‍රදේශය (ඕස්ට්‍රේලියාව)|උතුරු ප්‍රදේශයේ]] පිහිටි මෙම ගිරි සිතුවම් අඩවිය ඕස්ට්‍රේලියාවේ පැරණිතම කලා කෘති වන අතර, වසර 28,000 කට වඩා පැරණි ය. ආදිවාසී කලාකරුවන් මාළු, කිඹුලන්, මිනිසුන් සහ අධ්‍යාත්මික චරිත පින්තාරු කළ අතර, ඒවා බොහෝ දුරට අඩවියේ සිවිලිම්වල ඇත. <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Masters |first=Emma |date=4 October 2009 |title=Aboriginal rock art collection 'world's largest' |url=https://www.abc.net.au/news/2009-10-03/aboriginal-rock-art-collection-worlds-largest/1089356 |website=ABC News (Australian Broadcasting Corporation)}}</ref> <ref name="Jean">{{Cite journal|last=Michel Geneste|first=Jean|year=2010|title=Earliest Evidence for Ground-Edge Axes: 35,400±410 cal BP from Jawoyn Country, Arnhem Land|journal=Australian Archaeology|volume=71|issue=December|pages=66–69|doi=10.1080/03122417.2010.11689385|hdl-access=free}}</ref> මෙම ස්ථානයට ක්‍රි.ව. 1433 &#x2013; 1631 සහ ක්‍රි.ව. 1658 &#x2013; 1952 අතර කාල නිර්ණය කරන ලද රේඩියෝ කාබන් ( 95% CI ක්‍රමාංකනය කර ඇත) මෑත කාලීන සිතුවම් පැනල් ද ඇතුළත් වේ, ගුහාව තවමත් ජීවමාන මතකයේ රැඳී ඇති බවට වාර්තා වලට අනුකූල වේ. * සිඩ්නි ශිලා කැටයම් (ඕස්ට්‍රේලියාව) - වසර 5,000 සිට 7,000 දක්වා පැරණි ආදිවාසී පාෂාණ කලා කෘති 1,500 ක් පමණ අඩංගු වේ. <ref name="abhe">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Aboriginal heritage |url=http://www.nationalparks.nsw.gov.au/things-to-do/walking-tracks/aboriginal-heritage-walk |access-date=7 May 2011 |website=Office of Environment and Heritage |publisher=[[Government of New South Wales]]}}</ref> == මිසෝලිතික == [[ගොනුව:Laténium-dame-Monruz.jpg|thumb|[[මොන්රූස් හි වීනස්]] යනු වසර 11,000ක් පැරණි ශෛලීගත පෙන්ඩනයකි, 18&nbsp;උසින් මි.මී.]] [[ගොනුව:Bubalus_Tin_Taghirt.jpg|thumb|දකුණු ඇල්ජීරියාවේ ටසිලි න අජ්ජේර් හි පෙලෝරොවිස් පෞරාණික ගල් කැටයම්]] ; මිසෝලිතික යුරෝපය * '''12.5 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' මැමත් හෙල්ල විසි කරනය, කලාකරුවා විසින් [[මැමත් අලි|මැමත්]] ස්වරූපයෙන් කැටයම් කරන ලද හෙල්ල විසි කරන උපාංගයක් ප්‍රංශයේ ටාර්න්-එට්-ගරොන් හි මොන්ටස්ට්‍රක් හි ගිරි වාසස්ථානයෙන් සොයා ගන්නා ලදී. එය දැන් බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. * '''12 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' කුසියුලට් ගුහාව (රුමේනියාව) වසර 12,000 ක් පමණ පැරණි අශ්වයන් සහ බළලුන් ඇතුළු සතුන්ගේ රතු සිතුවම් කිහිපයක් දක්වයි. මේවා මධ්‍යම යුරෝපයේ දන්නා මෙවැනි ආකාරයේ පළමු ප්‍රකාශනයන් විය. * '''11.5 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ලී මූර්තියක් වන ෂිගිර් පිළිමය රුසියාවේ යෙකටරින්බර්ග් හි ඓතිහාසික ප්‍රදර්ශන කෞතුකාගාරයේ තබා ඇත. * [[මොන්රූස් හි වීනස්]] වර්ෂ සහස්‍රක '''11කට පෙර''' (ස්විට්සර්ලන්තය) * '''11 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ලෙස් කොම්බෙරිලිස් (ප්‍රංශය) - ගැලරි දෙකක කැටයම් 600 කට වඩා ප්‍රදර්ශනය කරයි. වසර 11,000 කට වඩා පැරණි කලා කෘති ගුහාව හරහා ගලා යන ගඟෙන් ජලය පානය කරන පිනිමුවන්, ගුහා වලසුන්, ගුහා සිංහයන්, [[මැමත් අලි|මැමතුන්]] සහ විවිධ සංකේත වැනි විෂයයන් නිරූපණය කරයි. <ref name="Hominidés">{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=December 2007 |title=Les Combarelles – Grotte – Eyzies-de-Tayac – Périgord – Dordogne |url=http://www.hominides.com/html/lieux/grotte-combarelles.php |access-date=1 May 2011 |publisher=Hominidés.com |language=fr}}</ref> * '''10-8 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' මගුරා ගුහාව ( [[බල්ගේරියාව]] ) - මගුරා හි ප්‍රාග් ඓතිහාසික බිත්ති සිතුවම් ඉතාලියේ ග්‍රෝටා ඩී සර්වි සිතුවම් සමඟ විශාල සමානකමක් දක්වන අතර ඒවා සුවිශේෂී ප්‍රකාශනයක් සහ කලාත්මක ගැඹුරක් ඇති අතර යුරෝපීය පශ්චාත්- පැලියෝලිතික් යුගයේ වඩාත්ම වැදගත් කලා කෘති ලෙස සැලකේ. <ref>{{Cite news|url=http://www.rupestre.net/tracce/?p=8048|title=Bulgarian rock art: the Magura Cave paintings|date=November 19, 2014|work=TRACCE Online Rock Art Bulletin|access-date=21 Nov 2014}}</ref> 1984 දී මෙම ස්ථානය [[යුනෙස්කෝ|යුනෙස්කෝවේ]] ලෝක උරුම [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලැයිස්තුවට]] එකතු කරන ලදී. <ref name="UNESCO">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The Magoura Cave with drawings from the bronze age |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/45/ |access-date=16 May 2013 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> * '''10-5.5''' '''වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර'''අයිබීරියානු මධ්‍යධරණී ද්‍රෝණියේ පාෂාණ කලාව * ෆින්ලන්ත ජාතික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කර ඇති '''9 වර්ෂ සහස්‍රකයට පෙර''' හියුටිනෙන් හි ගෝන හිස, කැටයම. * '''7 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ගොව්ර්ලෙවෝ (උතුරු මැසිඩෝනියාව) හි ඇඩම් නොහොත් "මැසිඩෝනියාවේ ආදම්". වසර 7,000 කට වඩා පැරණි මෙම මූර්තිය [[උතුරු මැසඩෝනියාව|උතුරු මැසිඩෝනියා ජනරජයෙන්]] හමු වූ පැරණිතම කෞතුක වස්තුවයි. කලාකරුවා වාඩි වී සිටින පිරිමි ශරීරයක් නිරූපණය කරන අතර ඔහුගේ කොඳු ඇට පෙළ, ඉළ ඇට, නහය සහ ෆාලස් පිළිබඳ විස්තර පෙන්වයි. මෙම කෘතිය දැන් ස්කොප්ජේ නගර කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. ; එපිපැලියොලිතික මෑත පෙරදිග <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{වැඩිදුර|Lithic stage|Archaic Period (Americas)}} * [[බෙත්ලෙහෙම]] අසල අයින් සක්‍රි ගුහාවලින් ලබාගත් ප්‍රතිමාවක් වන '''වර්ෂ සහස්‍රක 11කට පර නිමවූ''' අයින් සක්‍රි පෙම්වතුන්, ලිංගිකව හැසිරෙන මිනිසුන් පිළිබඳ පැරණිතම නිරූපණයයි. එය දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. ; මිසෝලිතික ආසියාව * '''16 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ශුවෝජියාං හුවාශාන් පාෂාණ කලාව දකුණු [[චීනය|චීනයේ]] ගුවාංසි හි හුණුගල් කඳු බෑවුම් මත පාෂාණ සිතුවම් දක්වයි. * මධ්‍යශිලා යුගයේ (ක්‍රි.පූ. 8,000 පමණ) සිට ඓතිහාසික යුගයන් දක්වා විහිදුණු පාෂාණ කලා සහිත ඉන්දියාවේ මධ්‍ය ප්‍රදේශ්, භීම්බෙට්කා පාෂාණ නිවාස '''10''' ( [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලෝක උරුම අඩවිය]] ) <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Rock Shelters of Bhimbetka |url=https://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=925 |access-date=2007-02-15 |publisher=World Heritage Site}}</ref> <ref name="YM">{{උපන්‍යාස පොත |last=Mathpal |first=Yashodhar |url=https://books.google.com/books?id=GG7-CpvlU30C&pg=PA220 |title=Prehistoric Painting Of Bhimbetka |date=1984 |publisher=Abhinav Publications |isbn=9788170171935 |page=220 |language=en}}</ref> <ref name="SKT">{{උපන්‍යාස පොත |last=Tiwari |first=Shiv Kumar |url=https://books.google.com/books?id=-jO0fvT4r9gC&pg=PA189 |title=Riddles of Indian Rockshelter Paintings |date=2000 |publisher=Sarup & Sons |isbn=9788176250863 |page=189 |language=en}}</ref> <ref name="RSB">{{උපන්‍යාස පොත |url=https://whc.unesco.org/uploads/nominations/925.pdf |title=Rock Shelters of Bhimbetka |date=2003 |publisher=UNESCO |page=16}}</ref> <ref name="SM">{{උපන්‍යාස පොත |last=Mithen |first=Steven |url=https://books.google.com/books?id=Uaxg_QDSsrQC&pg=PT524 |title=After the Ice: A Global Human History, 20,000 - 5000 BC |date=2011 |publisher=Orion |isbn=9781780222592 |page=524 |language=en}}</ref> <ref name="AJ">{{උපන්‍යාස පොත |last=Javid |first=Ali |url=https://books.google.com/books?id=54XBlIF9LFgC&pg=PA19 |title=World Heritage Monuments and Related Edifices in India |last2=Jāvīd |first2=ʻAlī |last3=Javeed |first3=Tabassum |date=2008 |publisher=Algora Publishing |isbn=9780875864846 |page=19 |language=en}}</ref> ; උතුරු අප්‍රිකානු මිසෝලිතික * සහරා ශිලා කලාව - මධ්‍යම [[සහරා කාන්තාරය|සහරා කාන්තාරයේ]] ස්වාභාවික පාෂාණ මත කලාකරුවන් කැටයම් කළ හෝ පින්තාරු කළ ප්‍රසිද්ධ ස්ථාන තුන්දහසකට වඩා තිබේ. * ටැඩ්‍රාර්ට් ඇකකස් (ලිබියාව) – ක්‍රි.පූ. 12,000 සිට ක්‍රි.ව. 100 දක්වා කාලයට අයත් මිනිසුන්ගේ සහ ශාක හා සත්ත්ව විශේෂවල කැටයම් සහිත පාෂාණ කලාවකි. * ටැසිලි එන්'අජ්ජර් (ඇල්ජීරියාව) - දේවගැති සහ ස්වාභාවික කැටයම් 15,000 කට වඩා; පැරණිතම පාෂාණ කලාව වර්තමානයට වසර 12,000 කට පමණ පෙර සිට පැවත එන අතර, බොහෝ ඒවා 9 හෝ 10කට පෙර හෝ ඊට පෙර කාලයට අයත් වේ. ; ඇමරිකා [[ගොනුව:SantaCruz-CuevaManos-P2210651b.jpg|thumb|ක්වේවා ඩි ලාස් මැනෝස් (අත් ගුහාව), ආර්ජන්ටිනාව]] {{see|Lithic stage|Archaic Period (Americas)}} * [[ක්වේවා ඩි ලාස් මැනෝස්|ක්වේවා ඩි ලාස් මැනෝස් (අත් ගුහාව)]] (ආර්ජන්ටිනාව) – මානව අත්වල සටහන්, දඩයම් දර්ශන සහ සත්ත්ව රූ ඇතුළත් ගුහා සංකීර්ණයක් වන මේව. වර්ෂ 13,000 සිට 9,000 දක්වා කාලයකට පෙර සිතුවම් කොට ඇත.<ref name="UNESCO Cueva de las Manos"> Cueva de las Manos at the UNESCO: * {{Cite web |last=UNESCO World Heritage Centre |title=Cueva de las Manos, Río Pinturas |url=https://whc.unesco.org/en/list/936/ |url-status=live |access-date=2021-04-07 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en |archive-date=2021-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414171517/https://whc.unesco.org/en/list/936}} * {{Cite book |title=World Heritage Sites: a Complete Guide to 1007 UNESCO World Heritage Sites |date=2014 |publisher=[[UNESCO Publishing]] |isbn=978-1-77085-640-0 |edition=6th |page=607 |oclc=910986576}}</ref> * [[කුරුළු ගල්]] (වර්ෂ 5,000 සිට 2,500 දක්වා කාලයකට පෙර) යනු උතුරු ඇමරිකානු ප්‍රතිමාකරුවන් විසින් නිර්මාණය කරන ලද ජංගම පක්ෂීන්ගේ හැඩය ගත් ශිලා නිර්මාණ වේ. * [[ටෝක්පාලා ලෙන්]] (පේරු) – "ඇබ්‍රිගෝ ඩෙල් ඩියබ්ලෝ" සහ වෙනත් ලෙන්වල අවම වශයෙන් කෘතීන් 50ක් පමණ ඇත. මේ සඳහා ශිල්පීන් විසින් [[හීමටයිට්]]වලින් තැනූ වර්ණක භාවිතා කොට ඇත. මේවායේ වර්ණ හතක් දැකගත හැකි අතර රතු ඉන් ප්‍රමුඛ වේ.<ref>{{cite book|title=South American Handbook|url=https://books.google.com/books?id=Zu7iAAAAMAAJ|year=1976|publisher=Trade and Travel Publications Limited}}</ref><ref name="Whitley2001">{{cite book|author=David S. Whitley|title=Handbook of Rock Art Research|url=https://books.google.com/books?id=WwWETYxlNRkC&pg=PA712|year=2001|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-7425-0256-7|pages=712–}}</ref><ref>{{cite book|last=Aldenderfer|first=Mark S.| author-link =Mark Aldenderfer|title=Montane Foragers: Asana and the South-Central Andean Archaic|url=https://books.google.com/books?id=Ao7BEodFPAMC&pg=PR117|year=1998|publisher=University of Iowa Press|location=Iowa City|isbn=978-1-58729-474-7 |pages=56–57}}</ref> ==නියෝලිතික== {{see|මෙගලිතික}} ;මෑත පෙරදිග සහ උතුරු අප්‍රිකාව * [[චටාල්හූයූක්]] (තුර්කිය) – වඩාත්ම හොඳින් සංරක්ෂණය වූ [[නියෝලිතික]] අඩවියයි. මෙහි [[බිතු සිතුවම්]], [[කුඩා ප්‍රතිමා]], සහ සත්ත්ව රූ දැකගත හැක. ''[[චටාල්හූයූක් හි හිඳි කාන්තා ප්‍රතිමාව]]'' හමුවූයේ මෙහිදී ය. ** [[චටාල්හූයූක් හි හිඳි කාන්තා ප්‍රතිමාව|චටාල්හූයූක් හි ''හිඳි කාන්තාව'']] බළල් හිසැති අත් ආධාරකයක් මත වාඩිවූ නග්න කාන්තාවකගේ පිළිස්සූ මැටි නිර්මාණයකි. එහි හිස සහ දකුණු අත් ආධාරකය වර්තමානයේ දක්නට නැත (මෙහි ප්‍රතිනිර්මාණ සහ කල්පිත නිදර්ශක දක්නට ලැබේ). මෙය තුර්කියේ [[ඇන්කරා]] හි [[ඇනටෝලියානු ශිෂ්ටාචාර කෞතුකාගාරය]] තුළ තැන්පත් කොට ඇත. * [[ෆිග්විග් හි ශිලා චිත්‍ර]] (මොරොක්කෝව) * [[දකුණු ඕරානයේ ශිලා චිත්‍ර (ඇල්ජීරියාව)|දකුණු ඕරානයේ ශිලා චිත්‍ර]] (ඇල්ජීරියාව) * [[ජෙල්ෆා ප්‍රදේශයේ ශිලා චිත්‍ර]] (ඇල්ජීරියාව) ;[[නියෝලිතික යුරෝපය]] [[File:Westray Wife 20110529.jpg|thumb|[[වෙස්ට්රේ බිරිඳ]], ඕර්ක්නී, ස්කොට්ලන්තය]] * [[ඇලුන්ඩා මූස්]] යනු ක්‍රි.පූ. 2000ට පමණ අයත් නියෝලිතික ශිලා පොරවක වූ කැටයමකි. මෙය ස්වීඩනයේ අප්ලන්ඩ් වලින් හමුවූ අතර [[ස්වීඩන ඉතිහාස කෞතුකාගාරය]] තුළ දැකගත හැක. * [[ඩැගෙන්හැම් ප්‍රතිමාව]] * [[වෙස්ට්රේ බිරිඳ]] * [[ෆෝක්ටන් බෙර]] * [[ඇල්ටා හි ශිලා කැටයම්]] (නෝර්වේ) – [[වලස් වන්දනාව]] හා සම්බන්ධ නිර්මාණ දක්නට ලැබේ. * [[අයිබීරියානු මධ්‍යධරණී ද්‍රෝණියේ ශිලා චිත්‍ර]] * [[ශිලා කව ලැයිස්තුව]] * [[බ්‍රිතාන්‍ය දූපත් සහ බ්‍රිටනියේ ශිලා කව]] ;[[නියෝලිතික චීනය]] * [[මලිපෝ ප්‍රාන්තය|මලිපෝ]] හි වසර 4000+ පැරණි 'පැරණි රජ' චිත්‍රලේඛ [[බටහිර ප්‍රාන්තය]], යුනාන්, චීනය. == මේවාත් බලන්න == {{Portal|දෘශ්‍ය කලා}} {{div col|colwidth=30em}} * [[British Museum#Department of Britain, Europe and Prehistory|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ ප්‍රාග්ඉතිහාස සහ යුරෝපා දෙපාර්තමේන්තුව]] * [[කැන්ටබ්‍රියා හි ලෙන්]] * [[චිත්‍ර කලාවේ ඉතිහාසය]] {{div col end}} == References == {{reflist}} {{Venus figurines}} {{Lists of paintings}} {{Prehistoric technology| state=expanded}} {{Prehistoric caves}} {{DEFAULTSORT:Stone Age art}} [[Category:Art by year]] [[Category:Prehistoric art]] [[Category:Prehistory-related lists]] [[Category:Stone Age|Art]] [[Category:Lists of works of art]] <templatestyles src="Div col/styles.css" />  l7g8t9ey91e7fliyovdm8chzxz380qo 792898 792897 2026-06-05T14:46:57Z Yasasuru 23090 792898 wikitext text/x-wiki [[ගොනුව:F07_0054.Ma.JPG|දකුණ|thumb|300x300පික්|''[[කෘමි දෂ්ටනයක් ලෙවකන බයිසන්]]'' ; ක්‍රි.පූ. 15,000-13,000; අඟකින් තනා ඇත ; ජාතික ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරය ( ලෙස් අයිසීස්-ඩි-ටයාක්-සිරුයිල්, ප්‍රංශය)]] මෙය '''[[ශිලා යුගය|ශිලා යුගයේ]] කලාව පිළිබඳ විස්තරාත්මක ලැයිස්තුවකි''', එය ගල් මෙවලම් බහුලව භාවිතා වීමෙන් සංලක්ෂිත [[ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගය|ප්‍රාග් ඓතිහාසික]] යුගයයි. මෙම ලිපියේ, සොයාගත් කලා කෘති විශාල සංඛ්‍යාව අනුව සැලකීමේ දී, මෙහි ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලාව ලෙස හඳුන්වන දේ නිර්මාණය කළ චිත්‍ර ශිල්පීන්, මූර්ති ශිල්පීන් සහ අනෙකුත් කලාකරුවන්ගේ කෘතිවල ඉතා අසම්පූර්ණ ලැයිස්තුවක් අඩංගු වේ. සම්පූර්ණ ලැයිස්තු සඳහා ඉහළ පැලියොලිතික කලාව, මධ්‍යම පැලියොලිතික කලාව සහ ප්‍රවර්ගය:ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලාව සහ එහි බොහෝ උප කාණ්ඩ බලන්න. == ඉහළ පැලියොලිතික == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{ප්‍රධාන ලිපිය|ඉහළ පැලියොලිතික කලාව}} === ඕරිග්නේෂියානු === [[ගොනුව:Loewenmensch1.jpg|thumb|හොලන්ස්ටයින්-ස්ටැඩෙල් හිදී සොයා ගන්නා ලද, වසර 40,000-35,000 පමණ පැරණි ලොවෙන්මෙන්ෂ් ප්‍රතිමාව, දැන් උල්ම් කෞතුකාගාරයේ ඇත.]] පැරණිතම අවිවාදිත රූපක කලාව ඕරිග්නේෂියානුවන් සමඟ දක්නට ලැබේ, එය වසර 40,000 කට පමණ පෙර, යුරෝපයේ ක්‍රෝ-මැග්නොන් කලාකරුවන්ගේ මුල්ම පැවැත්ම සමඟ සම්බන්ධ වේ. වසර 40,000 කට පෙර කාලයක නිර්මාණය වූයේ යැයි ඇස්තමේන්තු සහිත රූප වන්නේ ඊනියා ''සිංහ මිනිසා'' සහ ''[[හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස්|හොලේ ෆෙල්ස් හි වීනස් ය]]'', දෙකම ස්වාබියන් ජුරා හි දකුණු ජර්මනියේ ගුහාවලින් හමු විය. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර පැරණි, ''ලොවෙන්මෙන්ෂ්'' නොහොත් සිංහ මිනිසා, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි හොලෙන්ස්ටයින්-ස්ටැඩෙල් හි තිබී සොයා ගන්නා ලද [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] ප්‍රතිමාවකි . මෙම ප්‍රතිමාව [[සිංහයා|සිංහ]] හිසක් සහිත මිනිස් සිරුරක් නියෝජනය කරයි. එය ලොව පැරණිතම සත්ත්වරූපී ප්‍රතිමාව වන අතර රූපමය කලාව පිළිබඳ පැරණිතම උදාහරණවලින් එකකි. <ref>{{Cite journal|last=Kind|first=C.-J.|last2=Ebinger-Rist|first2=N.|last3=Wolf|first3=S.|last4=Beutelspacher|first4=T.|last5=Wehrberger|first5=K.|date=2014|title=The Smile of the Lion Man. Recent Excavations in Stadel Cave (Baden-Württemberg, south-western Germany) and the Restoration of the Famous Upper Palaeolithic Figurine|url=http://www.quartaer.eu/pdfs/2014/2014_07_kind.pdf|url-status=dead|journal=Quartär|volume=61|pages=129–145|archive-url=https://web.archive.org/web/20170822143451/http://www.quartaer.eu/pdfs/2014/2014_07_kind.pdf|archive-date=2017-08-22|access-date=2021-04-25}}</ref> මෙම ප්‍රතිමාව දැන් ජර්මනියේ උල්ම් හි උල්ම් කෞතුකාගාරයේ ඇත. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර පැරණි [[ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමුවූ වන්දනාකරු|ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමුවූ වන්දනාකරුගේ රුව]] නම් මෙම කැටයම් කොටස, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමු වූ මිනිස් රූපයක කැටයමක් සහිත [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] කොටසකි. රූපයේ ඉරියව්ව සාමාන්‍යයෙන් නමස්කාර කරන ඉරියව්වක් ලෙස අර්ථකථනය කරනු ලැබේ, එම නිසා ජර්මානු භාෂාවෙන් මෙම රූපය "වන්දනාකරු" ලෙස හැඳින්වේ. එය දැන් ජර්මනියේ ස්ටුට්ගාර්ට් හි වර්ටම්බර්ග් හි ලැන්ඩෙස්මුසියම් හි ඇත. * වසර 40,000 ත් 29,000 ත් අතර පැරණි වොගල්හර්ඩ් ප්‍රතිමා, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි වොගල්හර්ඩ් ගුහාවෙන් හමු වූ [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] ප්‍රතිමා වේ. මෙම ප්‍රතිමා බොහෝ දුරට [[සිංහයා|සිංහයන්]], [[මැමත් අලි|මැමතුන්]], [[අශ්වයා|අශ්වයන්]] වැනි සතුන් නියෝජනය කරයි . ටුබින්ගන් විශ්ව විද්‍යාලයේ (MUT) කෞතුකාගාරයේ මෙහි මුල් ප්‍රතිමා 20 ක් පමණ නැරඹිය හැකිය. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර කාලයකට පෙර කාල නිර්ණය කරන ලද [[හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස්]], [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළවලින්]] සාදන ලද කුඩා වීනස් ප්‍රතිමාවකි . මෙම ප්‍රතිමාව ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි හෝලේ ෆෙල්ස් හිදී හමු විය. හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස් යනු මිනිසෙකුගේ පැරණිතම අවිවාදිත නිරූපණයයි. එය දැන් ජර්මනියේ බ්ලූබියුරන්හි බ්ලූබියුරන්හි ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරයේ ඇත. [[ගොනුව:Rhinos_Chauvet_Cave.jpg|thumb|වසර 30,000 සිට 32,000 දක්වා කාලයකට පෙර චෞවෙට් ගුහාවේ රයිනෝසිරස් කණ්ඩායමක කලාත්මක නිරූපණයක් සිදු කරන ලදී.]] [[ගොනුව:Chauvethorses.jpg|thumb|කලාකරුවා වල් අශ්වයන් කණ්ඩායමක් නිරූපණය කරයි (ප්‍රංශයේ චෞවෙට් ගුහාවෙන්, ආසන්න වශයෙන් අවුරුදු 31,000ක් පැරණි)]] [[ගොනුව:Cave_of_Altamira_and_Paleolithic_Cave_Art_of_Northern_Spain-110113.jpg|thumb|උතුරු ස්පාඤ්ඤයේ අල්ටමිරා ගුහාව සහ පැලියොලිතික් ගුහා චිත්‍ර]] * [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා කලාව]] ** ලා පැසිගා ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) - ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයේ නිර්මාණය කරන ලද කලාගාරයක් වන මෙහි කලා සිතුවම් අවම වශයෙන් මීටර් 120 ක් දිගට දිව යයි. මතභේදාත්මක ලෙස වසර 64,800 කට වඩා පැරණි ඉණිමඟක හැඩැති වියුක්ත චිත්‍ර අඩංගු වේ ( මවුස්ටේරියන් ). ** අල්ටමිරා ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) - 1879 දී පළමු ප්‍රාග් ඓතිහාසික සිතුවම් සහ චිත්‍ර මෙම ගුහාවෙන් සොයා ගන්නා ලද අතර, එය ඉක්මනින්ම ඒවායේ වර්ණ ගැඹුර සහ සතුන්, අත් සහ වියුක්ත හැඩතල නිරූපණය කිරීම සඳහා ප්‍රසිද්ධ විය. ** චෞවෙට් ගුහාව (ප්‍රංශය) - දන්නා පැරණිතම ගුහා සිතුවම් කිහිපයක් වන අතර එය වඩාත් වැදගත් ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලා ස්ථාන අතර වේ. ** කොලිබෝයියා ගුහාව ( [[රුමේනියාව]] ) මධ්‍යම යුරෝපයේ පැරණිතම ගුහා සිතුවම් අඩංගු වන අතර, එහි රේඩියෝ කාබන් දින නියම කර ඇත්තේ 32,000 සහ 35,000 BP ලෙසයි. ** ස්පාඤ්ඤයේ මොන්ටේ කැස්ටිලෝ ගුහාවලින් එකක් වන එල් කැස්ටිලෝ ගුහාවේ - රතු ඕචර් තීන්ත වලින් සැරසිලි අඩංගු වන අතර එය වසර 37,000 කට පෙර අත් ස්ටෙන්සිල් ආකාරයෙන් බිත්ති මත ගසාගෙන ගොස් ඇති අතර තිත් පින්තාරු කර ඇත. එක් දුර්වල රතු තිතක් වසර 40,800 කට පෙර සිට පැවත එන අතර එය ලෝකයේ පැරණිතම දින නියම කරන ලද [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා සැරසිලි]] බවට පත්වේ. <ref>{{Cite journal|last=Pike|first=A. W. G.|year=2012|title=U-Series Dating of Paleolithic Art in 11 Caves in Spain|journal=Science|volume=336|issue=6087|pages=1409–1413|bibcode=2012Sci...336.1409P|doi=10.1126/science.1219957|pmid=22700921}}</ref> <ref name="Clottes214">{{උපන්‍යාස පොත |last=Clottes |first=Jean |author-link=Jean Clottes |title=Chauvet Cave: The Art of Earliest Times |publisher=University of Utah Press |others=Paul G. Bahn (translator) |year=2003 |isbn=0-87480-758-1}} Translation of ''La Grotte Chauvet, l'art des origins'', Éditions du Seuil, 2001, p. 214.</ref> <ref name="bbc_reddot">{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Amos |first=Jonathan |date=June 14, 2012 |title=Red dot becomes 'oldest cave art' |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18449711 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20130113233037/http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18449711 |archive-date=13 January 2013 |access-date=15 June 2012 |website=BBC News |quote=One motif – a faint red dot – is said to be more than 40,000 years old.}}</ref> ** ලැස්කෝ ගුහා (ප්‍රංශය) - මුල් කාලීන චිත්‍ර ශිල්පීන්ගේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ කලා කෘති කිහිපයක් අඩංගු වන අතර ඒවායින් බොහොමයක් විශාල සතුන් නිරූපණය කරයි. ** භිම්බෙට්කා පාෂාණ නිවාස (ඉන්දියාව) - වසර 30,000 කට පෙර කලාවෙන් සරසා ඇති මෙම නිවාස, ඉන්දියානු උප මහාද්වීපයේ කලාකරුවන් තම කෘති ප්‍රදර්ශනය කළ බවට පැරණිතම සාක්ෂි අඩංගු වේ. [[ප්‍රවර්ගය:ශිලා යුගය]] === ග්‍රවේටියානු === ග්‍රවේටියානු යුගය අවසාන ග්ලැසියර උපරිමය වන 33 &#x2013; 21 [[වර්ෂය|kya]] පමණ දක්වා විහිදේ. සොලියුට්‍රියන් යුගය (22 &#x2013; 17 kya පමණ) ග්‍රවේටියානු යුගයේ අවසාන අදියර ලෙස ඇතුළත් කළ හැකිය, නැතහොත් ඇතුළත් නොකළ හැකිය. * ග්‍රවේටියානු කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා <ref>{{උපන්‍යාස පොත |last=Insoll |first=Timothy |url=https://books.google.com/books?id=TdKdDgAAQBAJ |title=The Oxford Handbook of Prehistoric Figurines |date=2017 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780199675616 |location=Oxford |language=en}}</ref> ගණනාවක් සොයාගෙන ඇත, ඒවා අතර: [[ඩොල්නී ව්‍යෙස්ටොන්‍යිට්සේ හි වීනස්|ඩොල්නි වෙස්ටොනීස් හි වීනස්]], [[බ්‍රසෙම්පොයි හි වීනස්]], [[ලෝසල් හි වීනස්]], [[ලෙස්පියුජ් හි වීනස්]], මොරවානි හි වීනස්, ගැල්ගන්බර්ග් හි වීනස්, [[පෙට්ශර්කෝවිට්සේ හි වීනස්]], [[සවිඥානෝ හි වීනස්]], [[විලන්ඩෝර්ෆ් හි වීනස්]] යන ප්‍රතිමා වේ. * කොස්කර් ගුහාව (ප්‍රංශය) - වසර 27,000 කට පෙර [[ගුහා සිතුවම්|අත් ස්ටෙන්සිල් සහ]] බයිසන්, අයිබෙක්ස්, අශ්වයන්, සීල් සහ ඕක්ස් සහ [[ලොඩි|ජෙලිෆිෂ්]] වැනි සත්ත්වයින් නිරූපණය කරන වසර 19,000 ක් පැරණි සත්ත්ව චිත්‍ර මෙම ගැලරියේ දක්නට ලැබේ. * ප්‍රංශයේ ගාර්ගාස් ගුහාවල සෘණ අත් ස්ටෙන්සිල් රාශියක් ඇති අතර සමහර අත්වල ඇඟිලි එකක් හෝ කිහිපයක් නොමැති බැව් දක්නට ලැබේ. === එපිග්‍රවේටියානු, මැග්ඩලීනියානු === [[ගොනුව:Lascaux_painting.jpg|thumb|ප්‍රංශයේ ලැස්කෝ ගුහාවෙන් හමුවූ වසර 16,000ක් පැරණි චිත්‍ර]] [[ගොනුව:Magdalenian_horse.jpg|thumb|299x299පික්|මැග්ඩලීනියානු අශ්වයා, ක්‍රි.පූ. 15,000 පමණ, ජාතික පුරාවිද්‍යා කෞතුකාගාරය, ප්‍රංශය]] * [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා කලාව]] ** චුෆින් ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) – රතු මුවන්, එළුවන් සහ ගවයන් ක්‍රමානුකූලව නිරූපණය කරන කැටයම්, රූප සහ කලා කෘති සහිත කුඩා ගුහාව. ** කෝවා නිම්නය (පෘතුගාලය) - කලාකරුවන් වසර 22,000 සිට 10,000 දක්වා කාලයකට පෙර නිම කරන ලද එළිමහන් කලා කෘතිවල අශ්වයන් සහ අනෙකුත් සත්ව, මානව සහ වියුක්ත රූපවල චිත්‍ර දහස් ගණනක් කැටයම් කළහ. ** නිරිතදිග ප්‍රංශයේ පිහිටි ෆොන්ට්-ඩි-ගෝම් හි වසර 17,000 කට පෙර වැඩ කළ කලාකරුවන්ගේ බහු වර්ණ සිතුවම් සහ කැටයම් 200 කට අධික ප්‍රමාණයක් අඩංගු වේ. ගුහාවේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ සිතුවම බයිසන් පස් දෙනෙකුගේ කැටයමක් වන අතර, වෘකයන් ඇතුළු තවත් බොහෝ සතුන්ගේ නිරූපණයන් මෙහි දැක්වේ. ** දකුණු [[යූරල් කඳුවැටිය/tmp|යූරල් කඳුකරයේ]] (රුසියාවේ) කපෝවා ගුහාව - වර්තමානයේ ඒකවර්ණ ඕකර් පාෂාණ සිතුවම් 173 ක් සහ අඟුරු චිත්‍ර හෝ ඒවායේ සලකුණු ලේඛනගත කර ඇති අතර, [[ප්ලෛස්ටොසීන අවධිය|ප්ලයිස්ටොසීන]] සතුන් සහ වියුක්ත ජ්‍යාමිතික මෝස්තර ඉදිරිපත් කරයි. ඒවා වසර 18,000 - 16,000 ක් පමණ පැරණි වන අතර, පසුකාලීන සොලුට්‍රියන් සිට මැද මැග්ඩලීනියානු දක්වා කාලයට අයත් යැයි විශ්වාස කෙරේ. ** ලා මාර්චේ (ප්‍රංශය) - ශෛලිය නිසා මෙහි ගුහා සිතුවම්වල නීත්‍යානුකූලභාවය මතභේදයට තුඩු දී තිබේ. ** රොක්-ඕක්ස්-සෝර්සියර්ස් (ප්‍රංශය) - වසර 14,000ක් පැරණි සහන බිත්ති කැටයම් සඳහා ප්‍රසිද්ධ පාෂාණ වාසස්ථානයකි . * ප්‍රංශයේ ටර්සාක් අසල පිහිටි උඩින් එල්ලෙන කඳු බෑවුමක් වන අබ්‍රි ඩි ලා මැඩලීන් වෙතින් ලබාගත්, පහත් සහන අශ්වයෙකු සහිත සිදුරු සහිත යෂ්ටිය [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ගබඩා කර ඇත. * '''15 kya''' ''[[කෘමි දෂ්ටනයක් ලෙවකන බයිසන්]]'', ආසන්න වශයෙන් වසර 15,000ක් පැරණි කැටයම් කර කැටයම් කරන ලද පිනිමුව අං වලින් සාදන ලද හෙල්ල විසිකරන උපාංගයක කැබැල්ලක් වන මෙම කෘතිය, දැන් වඳ වී ගොස් ඇති ස්ටෙප් වයිසන්ට් බයිසන් විශේෂයේ සාමාජිකයෙකු නිරූපණය කරයි. කලාකරුවා බයිසන්ගේ හිස දකුණු පැත්තට හැරී කෘමියෙකු දෂ්ට කළාක් මෙන් ලෙවකන ආකාරය කැටයම් කළේය. <ref>[http://musee-prehistoire-eyzies.fr/en/collection/tid-4/cid-5/collection-bison-se-lechant, "Collections", National Museum of Prehistory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150430045958/http://musee-prehistoire-eyzies.fr/en/collection/tid-4/cid-5/collection-bison-se-lechant%2C|date=2015-04-30}} in Les Eyzies-de-Tayac-Sireuil (in French)</ref> එය හමු වූ ස්ථානයට නුදුරින් ලෙස් අයිසීස්-ඩි-ටයාක්-සිරුයිල් හි ජාතික ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කර ඇත. * මොන්ටස්ට්‍රක් විසින් අලංකාර කරන ලද ගල, හුණුගල් කැබැල්ලක සීරීම් හෝ කැටයම් කරන ලද මිනිස් රූපයක් - එය කාන්තා රූපයක් ලෙස පෙනේ - ලාම්පුවක් ලෙස භාවිතා වන්නට ඇත. ප්‍රංශයේ ටාර්න් හි පෙන් හි කෝර්බෙට් ගුහාවෙන් හමු විය. එය දැන් ලන්ඩනයේ බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ ඇත. * '''13 kya''' ''පිහිනන පිනිමුවා'', මැමත් කෙනෙකුගේ දළයකින් අලංකාර ලෙස කැටයම් කරන ලද පිහිනන පිනිමුවන් දෙදෙනෙකුගේ කැටයමකි. ටාර්න්-එට්-ගරොන් හි බෲනික්වෙල් හි මොන්ටස්ට්‍රක් ලෙන්වලින් හමු විය. මෙම මූර්තිය දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ඇත. * රොබින් හුඩ් ගුහා අශ්වයා (පෙර ඕකර් ''අශ්වයා'' ලෙස හැඳින්විණි). කලාකරුවා [[අශ්වයා|අශ්වයෙකුගේ]] හිසක් කැටයම් කළ මෙම ඉළ ඇට කැබැල්ල එංගලන්තයේ ඩර්බිෂයර් හි ක්‍රෙස්වෙල් ක්‍රැග්ස් හි රොබින් හුඩ් ගුහාවෙන් සොයා ගන්නා ලදී. එය බ්‍රිතාන්‍යයේ මෙතෙක් හමු වූ එකම සත්ව ආශ්‍රිත ඉහළ පැලියොලිතික් අතේ ගෙන යා හැකි කලා කෘතියයි . <ref name="British Museum">{{උපන්‍යාස වෙබ් |year=2011 |title=Horse engraving on bone |url=https://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/pe_prb/h/horse_engraving_on_bone.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022144311/http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/pe_prb/h/horse_engraving_on_bone.aspx |archive-date=22 October 2012 |website=British Museum}}</ref> <ref name="MuseumSieveking1987">{{උපන්‍යාස පොත |last=British Museum |url=https://books.google.com/books?id=DtCfAAAAMAAJ&pg=PA112 |title=A catalogue of palaeolithic art in the British Museum |last2=Ann Sieveking |publisher=Published for the Trustees of the British Museum by British Museum Publications |year=1987 |isbn=978-0-7141-1376-0 |pages=112– |access-date=14 October 2011}}</ref> ''රොබින් හුඩ් ගුහා අශ්වයා'' දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] තැන්පත් කර ඇත. * [[ගර්නර්ස්ඩෝර්ෆ් හි කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා|ගොනර්ස්ඩෝර්ෆ් හි වීනස් රූප]] * [[මාල්ටා හි කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා|මාල්ටා හි වීනස් රූප]], [[බුර්යේට් හි වීනස්]] * ලොම් සහිත රයිනෝසිරස් ඉළ ඇටයක මිනිස් රූප කැටයම සඳහා පින්හෝල් ගුහා මිනිසා යන පොදු නාමය භාවිතා වේ. මෙම කැබැල්ල එංගලන්තයේ ඩර්බිෂයර් හි ක්‍රෙස්වෙල් ක්‍රැග්ස් හි පින් හෝල් ගුහාවෙන් හමු වූ අතර එය දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ඇත. [[ගොනුව:Sleeping_Reindeer_-_horizontal.jpg|thumb|[[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] දැනට තැන්පත් කර ඇති, වසර 13,000ක් පැරණි මැමත්-ඇත් දළ කැටයමක් වන ''පිහිනන පිනිමුවන්'', දකුණු පසින් ගැහැණු සතෙකු සහ වම් පසින් පිරිමි සතෙකු නිරූපණය කරයි.]] === ඕස්ට්‍රලේසියාව === [[ගොනුව:Bradshaw_rock_paintings.jpg|thumb|ඕස්ට්‍රේලියාවේ මෙම ග්වියොන් ග්වියොන් ගිරි සිතුවමේ දී කලාකරුවා විවිධ ඉරියව්වලින් හෝ ක්‍රියාවන්ගෙන් යුත් විසිතුරු කළ ඇඳුම් ආයිත්තම් සහිත මානව රූප නිරූපණය කරයි.]] <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{ප්‍රධාන ලිපිය|ස්වදේශීය ඕස්ට්‍රේලියානු කලාව}} ඕස්ට්‍රේලියාවේ පැරණිතම ස්ථිරවම දින නියම කරන ලද පාෂාණ කලා සිතුවම වන්නේ [[උතුරු ප්‍රදේශය (ඕස්ට්‍රේලියාව)|උතුරු ප්‍රදේශයේ]] නිරිතදිග ආර්න්හෙම් ලෑන්ඩ් හි නවර්ලා ගැබර්න්මෑන්ග් ශිලා වාසස්ථානයේ කැණීමේදී හමු වූ පාෂාණ කැබැල්ලක අඟුරු සිතුවමකි. වසර 28,000 ක් පැරණි, එය තහවුරු කරන ලද දිනයක් සහිත පෘථිවියේ පැරණිතම පාෂාණ කලා කෘතියකි. * ග්වියොන් ග්වියොන් ගිරි සිතුවම් (ඕස්ට්‍රේලියාව) - කිම්බර්ලි හි මෙම ස්ථානයේ ආදිවාසී කලාකරුවන් සිතුවම් මිලියනයකට වඩා පින්තාරු කර ඇති අතර, බොහෝ මිනිස් රූප මලු, ටැසල් සහ හිස් ආවරණ වැනි උපාංගවලින් සරසා ඇත. මෙම කලා කෘති වසර 20,000 කට වඩා පැරණි ය. * ගැබර්න්මුන්ග් (ඕස්ට්‍රේලියාව) - [[උතුරු ප්‍රදේශය (ඕස්ට්‍රේලියාව)|උතුරු ප්‍රදේශයේ]] පිහිටි මෙම ගිරි සිතුවම් අඩවිය ඕස්ට්‍රේලියාවේ පැරණිතම කලා කෘති වන අතර, වසර 28,000 කට වඩා පැරණි ය. ආදිවාසී කලාකරුවන් මාළු, කිඹුලන්, මිනිසුන් සහ අධ්‍යාත්මික චරිත පින්තාරු කළ අතර, ඒවා බොහෝ දුරට අඩවියේ සිවිලිම්වල ඇත. <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Masters |first=Emma |date=4 October 2009 |title=Aboriginal rock art collection 'world's largest' |url=https://www.abc.net.au/news/2009-10-03/aboriginal-rock-art-collection-worlds-largest/1089356 |website=ABC News (Australian Broadcasting Corporation)}}</ref> <ref name="Jean">{{Cite journal|last=Michel Geneste|first=Jean|year=2010|title=Earliest Evidence for Ground-Edge Axes: 35,400±410 cal BP from Jawoyn Country, Arnhem Land|journal=Australian Archaeology|volume=71|issue=December|pages=66–69|doi=10.1080/03122417.2010.11689385|hdl-access=free}}</ref> මෙම ස්ථානයට ක්‍රි.ව. 1433 &#x2013; 1631 සහ ක්‍රි.ව. 1658 &#x2013; 1952 අතර කාල නිර්ණය කරන ලද රේඩියෝ කාබන් ( 95% CI ක්‍රමාංකනය කර ඇත) මෑත කාලීන සිතුවම් පැනල් ද ඇතුළත් වේ, ගුහාව තවමත් ජීවමාන මතකයේ රැඳී ඇති බවට වාර්තා වලට අනුකූල වේ. * සිඩ්නි ශිලා කැටයම් (ඕස්ට්‍රේලියාව) - වසර 5,000 සිට 7,000 දක්වා පැරණි ආදිවාසී පාෂාණ කලා කෘති 1,500 ක් පමණ අඩංගු වේ. <ref name="abhe">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Aboriginal heritage |url=http://www.nationalparks.nsw.gov.au/things-to-do/walking-tracks/aboriginal-heritage-walk |access-date=7 May 2011 |website=Office of Environment and Heritage |publisher=[[Government of New South Wales]]}}</ref> == මිසෝලිතික == [[ගොනුව:Laténium-dame-Monruz.jpg|thumb|[[මොන්රූස් හි වීනස්]] යනු වසර 11,000ක් පැරණි ශෛලීගත පෙන්ඩනයකි, 18&nbsp;උසින් මි.මී.]] [[ගොනුව:Bubalus_Tin_Taghirt.jpg|thumb|දකුණු ඇල්ජීරියාවේ ටසිලි න අජ්ජේර් හි පෙලෝරොවිස් පෞරාණික ගල් කැටයම්]] ; මිසෝලිතික යුරෝපය * '''12.5 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' මැමත් හෙල්ල විසි කරනය, කලාකරුවා විසින් [[මැමත් අලි|මැමත්]] ස්වරූපයෙන් කැටයම් කරන ලද හෙල්ල විසි කරන උපාංගයක් ප්‍රංශයේ ටාර්න්-එට්-ගරොන් හි මොන්ටස්ට්‍රක් හි ගිරි වාසස්ථානයෙන් සොයා ගන්නා ලදී. එය දැන් බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. * '''12 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' කුසියුලට් ගුහාව (රුමේනියාව) වසර 12,000 ක් පමණ පැරණි අශ්වයන් සහ බළලුන් ඇතුළු සතුන්ගේ රතු සිතුවම් කිහිපයක් දක්වයි. මේවා මධ්‍යම යුරෝපයේ දන්නා මෙවැනි ආකාරයේ පළමු ප්‍රකාශනයන් විය. * '''11.5 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ලී මූර්තියක් වන ෂිගිර් පිළිමය රුසියාවේ යෙකටරින්බර්ග් හි ඓතිහාසික ප්‍රදර්ශන කෞතුකාගාරයේ තබා ඇත. * [[මොන්රූස් හි වීනස්]] වර්ෂ සහස්‍රක '''11කට පෙර''' (ස්විට්සර්ලන්තය) * '''11 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ලෙස් කොම්බෙරිලිස් (ප්‍රංශය) - ගැලරි දෙකක කැටයම් 600 කට වඩා ප්‍රදර්ශනය කරයි. වසර 11,000 කට වඩා පැරණි කලා කෘති ගුහාව හරහා ගලා යන ගඟෙන් ජලය පානය කරන පිනිමුවන්, ගුහා වලසුන්, ගුහා සිංහයන්, [[මැමත් අලි|මැමතුන්]] සහ විවිධ සංකේත වැනි විෂයයන් නිරූපණය කරයි. <ref name="Hominidés">{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=December 2007 |title=Les Combarelles – Grotte – Eyzies-de-Tayac – Périgord – Dordogne |url=http://www.hominides.com/html/lieux/grotte-combarelles.php |access-date=1 May 2011 |publisher=Hominidés.com |language=fr}}</ref> * '''10-8 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' මගුරා ගුහාව ( [[බල්ගේරියාව]] ) - මගුරා හි ප්‍රාග් ඓතිහාසික බිත්ති සිතුවම් ඉතාලියේ ග්‍රෝටා ඩී සර්වි සිතුවම් සමඟ විශාල සමානකමක් දක්වන අතර ඒවා සුවිශේෂී ප්‍රකාශනයක් සහ කලාත්මක ගැඹුරක් ඇති අතර යුරෝපීය පශ්චාත්- පැලියෝලිතික් යුගයේ වඩාත්ම වැදගත් කලා කෘති ලෙස සැලකේ. <ref>{{Cite news|url=http://www.rupestre.net/tracce/?p=8048|title=Bulgarian rock art: the Magura Cave paintings|date=November 19, 2014|work=TRACCE Online Rock Art Bulletin|access-date=21 Nov 2014}}</ref> 1984 දී මෙම ස්ථානය [[යුනෙස්කෝ|යුනෙස්කෝවේ]] ලෝක උරුම [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලැයිස්තුවට]] එකතු කරන ලදී. <ref name="UNESCO">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The Magoura Cave with drawings from the bronze age |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/45/ |access-date=16 May 2013 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> * '''10-5.5''' '''වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර'''අයිබීරියානු මධ්‍යධරණී ද්‍රෝණියේ පාෂාණ කලාව * ෆින්ලන්ත ජාතික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කර ඇති '''9 වර්ෂ සහස්‍රකයට පෙර''' හියුටිනෙන් හි ගෝන හිස, කැටයම. * '''7 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ගොව්ර්ලෙවෝ (උතුරු මැසිඩෝනියාව) හි ඇඩම් නොහොත් "මැසිඩෝනියාවේ ආදම්". වසර 7,000 කට වඩා පැරණි මෙම මූර්තිය [[උතුරු මැසඩෝනියාව|උතුරු මැසිඩෝනියා ජනරජයෙන්]] හමු වූ පැරණිතම කෞතුක වස්තුවයි. කලාකරුවා වාඩි වී සිටින පිරිමි ශරීරයක් නිරූපණය කරන අතර ඔහුගේ කොඳු ඇට පෙළ, ඉළ ඇට, නහය සහ ෆාලස් පිළිබඳ විස්තර පෙන්වයි. මෙම කෘතිය දැන් ස්කොප්ජේ නගර කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. ; එපිපැලියොලිතික මෑත පෙරදිග <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{වැඩිදුර|Lithic stage|Archaic Period (Americas)}} * [[බෙත්ලෙහෙම]] අසල අයින් සක්‍රි ගුහාවලින් ලබාගත් ප්‍රතිමාවක් වන '''වර්ෂ සහස්‍රක 11කට පර නිමවූ''' අයින් සක්‍රි පෙම්වතුන්, ලිංගිකව හැසිරෙන මිනිසුන් පිළිබඳ පැරණිතම නිරූපණයයි. එය දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. ; මිසෝලිතික ආසියාව * '''16 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ශුවෝජියාං හුවාශාන් පාෂාණ කලාව දකුණු [[චීනය|චීනයේ]] ගුවාංසි හි හුණුගල් කඳු බෑවුම් මත පාෂාණ සිතුවම් දක්වයි. * මධ්‍යශිලා යුගයේ (ක්‍රි.පූ. 8,000 පමණ) සිට ඓතිහාසික යුගයන් දක්වා විහිදුණු පාෂාණ කලා සහිත ඉන්දියාවේ මධ්‍ය ප්‍රදේශ්, භීම්බෙට්කා පාෂාණ නිවාස '''10''' ( [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලෝක උරුම අඩවිය]] ) <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Rock Shelters of Bhimbetka |url=https://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=925 |access-date=2007-02-15 |publisher=World Heritage Site}}</ref> <ref name="YM">{{උපන්‍යාස පොත |last=Mathpal |first=Yashodhar |url=https://books.google.com/books?id=GG7-CpvlU30C&pg=PA220 |title=Prehistoric Painting Of Bhimbetka |date=1984 |publisher=Abhinav Publications |isbn=9788170171935 |page=220 |language=en}}</ref> <ref name="SKT">{{උපන්‍යාස පොත |last=Tiwari |first=Shiv Kumar |url=https://books.google.com/books?id=-jO0fvT4r9gC&pg=PA189 |title=Riddles of Indian Rockshelter Paintings |date=2000 |publisher=Sarup & Sons |isbn=9788176250863 |page=189 |language=en}}</ref> <ref name="RSB">{{උපන්‍යාස පොත |url=https://whc.unesco.org/uploads/nominations/925.pdf |title=Rock Shelters of Bhimbetka |date=2003 |publisher=UNESCO |page=16}}</ref> <ref name="SM">{{උපන්‍යාස පොත |last=Mithen |first=Steven |url=https://books.google.com/books?id=Uaxg_QDSsrQC&pg=PT524 |title=After the Ice: A Global Human History, 20,000 - 5000 BC |date=2011 |publisher=Orion |isbn=9781780222592 |page=524 |language=en}}</ref> <ref name="AJ">{{උපන්‍යාස පොත |last=Javid |first=Ali |url=https://books.google.com/books?id=54XBlIF9LFgC&pg=PA19 |title=World Heritage Monuments and Related Edifices in India |last2=Jāvīd |first2=ʻAlī |last3=Javeed |first3=Tabassum |date=2008 |publisher=Algora Publishing |isbn=9780875864846 |page=19 |language=en}}</ref> ; උතුරු අප්‍රිකානු මිසෝලිතික * සහරා ශිලා කලාව - මධ්‍යම [[සහරා කාන්තාරය|සහරා කාන්තාරයේ]] ස්වාභාවික පාෂාණ මත කලාකරුවන් කැටයම් කළ හෝ පින්තාරු කළ ප්‍රසිද්ධ ස්ථාන තුන්දහසකට වඩා තිබේ. * ටැඩ්‍රාර්ට් ඇකකස් (ලිබියාව) – ක්‍රි.පූ. 12,000 සිට ක්‍රි.ව. 100 දක්වා කාලයට අයත් මිනිසුන්ගේ සහ ශාක හා සත්ත්ව විශේෂවල කැටයම් සහිත පාෂාණ කලාවකි. * ටැසිලි එන්'අජ්ජර් (ඇල්ජීරියාව) - දේවගැති සහ ස්වාභාවික කැටයම් 15,000 කට වඩා; පැරණිතම පාෂාණ කලාව වර්තමානයට වසර 12,000 කට පමණ පෙර සිට පැවත එන අතර, බොහෝ ඒවා 9 හෝ 10කට පෙර හෝ ඊට පෙර කාලයට අයත් වේ. ; ඇමරිකා [[ගොනුව:SantaCruz-CuevaManos-P2210651b.jpg|thumb|ක්වේවා ඩි ලාස් මැනෝස් (අත් ගුහාව), ආර්ජන්ටිනාව]] {{see|Lithic stage|Archaic Period (Americas)}} * [[ක්වේවා ඩි ලාස් මැනෝස්|ක්වේවා ඩි ලාස් මැනෝස් (අත් ගුහාව)]] (ආර්ජන්ටිනාව) – මානව අත්වල සටහන්, දඩයම් දර්ශන සහ සත්ත්ව රූ ඇතුළත් ගුහා සංකීර්ණයක් වන මේව. වර්ෂ 13,000 සිට 9,000 දක්වා කාලයකට පෙර සිතුවම් කොට ඇත.<ref name="UNESCO Cueva de las Manos"> Cueva de las Manos at the UNESCO: * {{Cite web |last=UNESCO World Heritage Centre |title=Cueva de las Manos, Río Pinturas |url=https://whc.unesco.org/en/list/936/ |url-status=live |access-date=2021-04-07 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en |archive-date=2021-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414171517/https://whc.unesco.org/en/list/936}} * {{Cite book |title=World Heritage Sites: a Complete Guide to 1007 UNESCO World Heritage Sites |date=2014 |publisher=[[UNESCO Publishing]] |isbn=978-1-77085-640-0 |edition=6th |page=607 |oclc=910986576}}</ref> * [[කුරුළු ගල්]] (වර්ෂ 5,000 සිට 2,500 දක්වා කාලයකට පෙර) යනු උතුරු ඇමරිකානු ප්‍රතිමාකරුවන් විසින් නිර්මාණය කරන ලද ජංගම පක්ෂීන්ගේ හැඩය ගත් ශිලා නිර්මාණ වේ. * [[ටෝක්පාලා ලෙන්]] (පේරු) – "ඇබ්‍රිගෝ ඩෙල් ඩියබ්ලෝ" සහ වෙනත් ලෙන්වල අවම වශයෙන් කෘතීන් 50ක් පමණ ඇත. මේ සඳහා ශිල්පීන් විසින් [[හීමටයිට්]]වලින් තැනූ වර්ණක භාවිතා කොට ඇත. මේවායේ වර්ණ හතක් දැකගත හැකි අතර රතු ඉන් ප්‍රමුඛ වේ.<ref>{{cite book|title=South American Handbook|url=https://books.google.com/books?id=Zu7iAAAAMAAJ|year=1976|publisher=Trade and Travel Publications Limited}}</ref><ref name="Whitley2001">{{cite book|author=David S. Whitley|title=Handbook of Rock Art Research|url=https://books.google.com/books?id=WwWETYxlNRkC&pg=PA712|year=2001|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-7425-0256-7|pages=712–}}</ref><ref>{{cite book|last=Aldenderfer|first=Mark S.| author-link =Mark Aldenderfer|title=Montane Foragers: Asana and the South-Central Andean Archaic|url=https://books.google.com/books?id=Ao7BEodFPAMC&pg=PR117|year=1998|publisher=University of Iowa Press|location=Iowa City|isbn=978-1-58729-474-7 |pages=56–57}}</ref> ==නියෝලිතික== {{see|මෙගලිතික}} ;මෑත පෙරදිග සහ උතුරු අප්‍රිකාව * [[චටාල්හූයූක්]] (තුර්කිය) – වඩාත්ම හොඳින් සංරක්ෂණය වූ [[නියෝලිතික]] අඩවියයි. මෙහි [[බිතු සිතුවම්]], [[කුඩා ප්‍රතිමා]], සහ සත්ත්ව රූ දැකගත හැක. ''[[චටාල්හූයූක් හි හිඳි කාන්තා ප්‍රතිමාව]]'' හමුවූයේ මෙහිදී ය. ** [[චටාල්හූයූක් හි හිඳි කාන්තා ප්‍රතිමාව|චටාල්හූයූක් හි ''හිඳි කාන්තාව'']] බළල් හිසැති අත් ආධාරකයක් මත වාඩිවූ නග්න කාන්තාවකගේ පිළිස්සූ මැටි නිර්මාණයකි. එහි හිස සහ දකුණු අත් ආධාරකය වර්තමානයේ දක්නට නැත (මෙහි ප්‍රතිනිර්මාණ සහ කල්පිත නිදර්ශක දක්නට ලැබේ). මෙය තුර්කියේ [[ඇන්කරා]] හි [[ඇනටෝලියානු ශිෂ්ටාචාර කෞතුකාගාරය]] තුළ තැන්පත් කොට ඇත. * [[ෆිග්විග් හි ශිලා චිත්‍ර]] (මොරොක්කෝව) * [[දකුණු ඕරානයේ ශිලා චිත්‍ර (ඇල්ජීරියාව)|දකුණු ඕරානයේ ශිලා චිත්‍ර]] (ඇල්ජීරියාව) * [[ජෙල්ෆා ප්‍රදේශයේ ශිලා චිත්‍ර]] (ඇල්ජීරියාව) ;[[නියෝලිතික යුරෝපය]] [[File:Westray Wife 20110529.jpg|thumb|[[වෙස්ට්රේ බිරිඳ]], ඕර්ක්නී, ස්කොට්ලන්තය]] * [[ඇලුන්ඩා මූස්]] යනු ක්‍රි.පූ. 2000ට පමණ අයත් නියෝලිතික ශිලා පොරවක වූ කැටයමකි. මෙය ස්වීඩනයේ අප්ලන්ඩ් වලින් හමුවූ අතර [[ස්වීඩන ඉතිහාස කෞතුකාගාරය]] තුළ දැකගත හැක. * [[ඩැගෙන්හැම් ප්‍රතිමාව]] * [[වෙස්ට්රේ බිරිඳ]] * [[ෆෝක්ටන් බෙර]] * [[ඇල්ටා හි ශිලා කැටයම්]] (නෝර්වේ) – [[වලස් වන්දනාව]] හා සම්බන්ධ නිර්මාණ දක්නට ලැබේ. * [[අයිබීරියානු මධ්‍යධරණී ද්‍රෝණියේ ශිලා චිත්‍ර]] * [[ශිලා කව ලැයිස්තුව]] * [[බ්‍රිතාන්‍ය දූපත් සහ බ්‍රිටනියේ ශිලා කව]] ;[[නියෝලිතික චීනය]] * [[මලිපෝ ප්‍රාන්තය|මලිපෝ]] හි වසර 4000+ පැරණි 'පැරණි රජ' චිත්‍රලේඛ [[බටහිර ප්‍රාන්තය]], යුනාන්, චීනය. == මේවාත් බලන්න == {{Portal|දෘශ්‍ය කලා}} {{div col|colwidth=30em}} * [[British Museum#Department of Britain, Europe and Prehistory|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ ප්‍රාග්ඉතිහාස සහ යුරෝපා දෙපාර්තමේන්තුව]] * [[කැන්ටබ්‍රියා හි ලෙන්]] * [[චිත්‍ර කලාවේ ඉතිහාසය]] {{div col end}} == ආශ්‍රේයයන් == {{reflist}} {{Venus figurines}} {{Lists of paintings}} {{Prehistoric technology| state=expanded}} {{Prehistoric caves}} {{DEFAULTSORT:ශිලා යුගයේ කලාව}} [[Category:Art by year]] [[Category:ප්‍රාග්ඓතිහාසික කලාව]] [[Category:Prehistory-related lists]] [[Category:ශිලා යුගය|කලාව]] [[Category:Lists of works of art]] <templatestyles src="Div col/styles.css" />  5emdaryplqz5iukbvpadtf7pyxlq8le 792900 792898 2026-06-05T14:50:26Z Yasasuru 23090 /* එපිග්‍රවේටියානු, මැග්ඩලීනියානු */ 792900 wikitext text/x-wiki [[ගොනුව:F07_0054.Ma.JPG|දකුණ|thumb|300x300පික්|''[[කෘමි දෂ්ටනයක් ලෙවකන බයිසන්]]'' ; ක්‍රි.පූ. 15,000-13,000; අඟකින් තනා ඇත ; ජාතික ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරය ( ලෙස් අයිසීස්-ඩි-ටයාක්-සිරුයිල්, ප්‍රංශය)]] මෙය '''[[ශිලා යුගය|ශිලා යුගයේ]] කලාව පිළිබඳ විස්තරාත්මක ලැයිස්තුවකි''', එය ගල් මෙවලම් බහුලව භාවිතා වීමෙන් සංලක්ෂිත [[ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගය|ප්‍රාග් ඓතිහාසික]] යුගයයි. මෙම ලිපියේ, සොයාගත් කලා කෘති විශාල සංඛ්‍යාව අනුව සැලකීමේ දී, මෙහි ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලාව ලෙස හඳුන්වන දේ නිර්මාණය කළ චිත්‍ර ශිල්පීන්, මූර්ති ශිල්පීන් සහ අනෙකුත් කලාකරුවන්ගේ කෘතිවල ඉතා අසම්පූර්ණ ලැයිස්තුවක් අඩංගු වේ. සම්පූර්ණ ලැයිස්තු සඳහා ඉහළ පැලියොලිතික කලාව, මධ්‍යම පැලියොලිතික කලාව සහ ප්‍රවර්ගය:ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලාව සහ එහි බොහෝ උප කාණ්ඩ බලන්න. == ඉහළ පැලියොලිතික == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{ප්‍රධාන ලිපිය|ඉහළ පැලියොලිතික කලාව}} === ඕරිග්නේෂියානු === [[ගොනුව:Loewenmensch1.jpg|thumb|හොලන්ස්ටයින්-ස්ටැඩෙල් හිදී සොයා ගන්නා ලද, වසර 40,000-35,000 පමණ පැරණි ලොවෙන්මෙන්ෂ් ප්‍රතිමාව, දැන් උල්ම් කෞතුකාගාරයේ ඇත.]] පැරණිතම අවිවාදිත රූපක කලාව ඕරිග්නේෂියානුවන් සමඟ දක්නට ලැබේ, එය වසර 40,000 කට පමණ පෙර, යුරෝපයේ ක්‍රෝ-මැග්නොන් කලාකරුවන්ගේ මුල්ම පැවැත්ම සමඟ සම්බන්ධ වේ. වසර 40,000 කට පෙර කාලයක නිර්මාණය වූයේ යැයි ඇස්තමේන්තු සහිත රූප වන්නේ ඊනියා ''සිංහ මිනිසා'' සහ ''[[හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස්|හොලේ ෆෙල්ස් හි වීනස් ය]]'', දෙකම ස්වාබියන් ජුරා හි දකුණු ජර්මනියේ ගුහාවලින් හමු විය. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර පැරණි, ''ලොවෙන්මෙන්ෂ්'' නොහොත් සිංහ මිනිසා, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි හොලෙන්ස්ටයින්-ස්ටැඩෙල් හි තිබී සොයා ගන්නා ලද [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] ප්‍රතිමාවකි . මෙම ප්‍රතිමාව [[සිංහයා|සිංහ]] හිසක් සහිත මිනිස් සිරුරක් නියෝජනය කරයි. එය ලොව පැරණිතම සත්ත්වරූපී ප්‍රතිමාව වන අතර රූපමය කලාව පිළිබඳ පැරණිතම උදාහරණවලින් එකකි. <ref>{{Cite journal|last=Kind|first=C.-J.|last2=Ebinger-Rist|first2=N.|last3=Wolf|first3=S.|last4=Beutelspacher|first4=T.|last5=Wehrberger|first5=K.|date=2014|title=The Smile of the Lion Man. Recent Excavations in Stadel Cave (Baden-Württemberg, south-western Germany) and the Restoration of the Famous Upper Palaeolithic Figurine|url=http://www.quartaer.eu/pdfs/2014/2014_07_kind.pdf|url-status=dead|journal=Quartär|volume=61|pages=129–145|archive-url=https://web.archive.org/web/20170822143451/http://www.quartaer.eu/pdfs/2014/2014_07_kind.pdf|archive-date=2017-08-22|access-date=2021-04-25}}</ref> මෙම ප්‍රතිමාව දැන් ජර්මනියේ උල්ම් හි උල්ම් කෞතුකාගාරයේ ඇත. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර පැරණි [[ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමුවූ වන්දනාකරු|ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමුවූ වන්දනාකරුගේ රුව]] නම් මෙම කැටයම් කොටස, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමු වූ මිනිස් රූපයක කැටයමක් සහිත [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] කොටසකි. රූපයේ ඉරියව්ව සාමාන්‍යයෙන් නමස්කාර කරන ඉරියව්වක් ලෙස අර්ථකථනය කරනු ලැබේ, එම නිසා ජර්මානු භාෂාවෙන් මෙම රූපය "වන්දනාකරු" ලෙස හැඳින්වේ. එය දැන් ජර්මනියේ ස්ටුට්ගාර්ට් හි වර්ටම්බර්ග් හි ලැන්ඩෙස්මුසියම් හි ඇත. * වසර 40,000 ත් 29,000 ත් අතර පැරණි වොගල්හර්ඩ් ප්‍රතිමා, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි වොගල්හර්ඩ් ගුහාවෙන් හමු වූ [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] ප්‍රතිමා වේ. මෙම ප්‍රතිමා බොහෝ දුරට [[සිංහයා|සිංහයන්]], [[මැමත් අලි|මැමතුන්]], [[අශ්වයා|අශ්වයන්]] වැනි සතුන් නියෝජනය කරයි . ටුබින්ගන් විශ්ව විද්‍යාලයේ (MUT) කෞතුකාගාරයේ මෙහි මුල් ප්‍රතිමා 20 ක් පමණ නැරඹිය හැකිය. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර කාලයකට පෙර කාල නිර්ණය කරන ලද [[හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස්]], [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළවලින්]] සාදන ලද කුඩා වීනස් ප්‍රතිමාවකි . මෙම ප්‍රතිමාව ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි හෝලේ ෆෙල්ස් හිදී හමු විය. හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස් යනු මිනිසෙකුගේ පැරණිතම අවිවාදිත නිරූපණයයි. එය දැන් ජර්මනියේ බ්ලූබියුරන්හි බ්ලූබියුරන්හි ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරයේ ඇත. [[ගොනුව:Rhinos_Chauvet_Cave.jpg|thumb|වසර 30,000 සිට 32,000 දක්වා කාලයකට පෙර චෞවෙට් ගුහාවේ රයිනෝසිරස් කණ්ඩායමක කලාත්මක නිරූපණයක් සිදු කරන ලදී.]] [[ගොනුව:Chauvethorses.jpg|thumb|කලාකරුවා වල් අශ්වයන් කණ්ඩායමක් නිරූපණය කරයි (ප්‍රංශයේ චෞවෙට් ගුහාවෙන්, ආසන්න වශයෙන් අවුරුදු 31,000ක් පැරණි)]] [[ගොනුව:Cave_of_Altamira_and_Paleolithic_Cave_Art_of_Northern_Spain-110113.jpg|thumb|උතුරු ස්පාඤ්ඤයේ අල්ටමිරා ගුහාව සහ පැලියොලිතික් ගුහා චිත්‍ර]] * [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා කලාව]] ** ලා පැසිගා ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) - ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයේ නිර්මාණය කරන ලද කලාගාරයක් වන මෙහි කලා සිතුවම් අවම වශයෙන් මීටර් 120 ක් දිගට දිව යයි. මතභේදාත්මක ලෙස වසර 64,800 කට වඩා පැරණි ඉණිමඟක හැඩැති වියුක්ත චිත්‍ර අඩංගු වේ ( මවුස්ටේරියන් ). ** අල්ටමිරා ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) - 1879 දී පළමු ප්‍රාග් ඓතිහාසික සිතුවම් සහ චිත්‍ර මෙම ගුහාවෙන් සොයා ගන්නා ලද අතර, එය ඉක්මනින්ම ඒවායේ වර්ණ ගැඹුර සහ සතුන්, අත් සහ වියුක්ත හැඩතල නිරූපණය කිරීම සඳහා ප්‍රසිද්ධ විය. ** චෞවෙට් ගුහාව (ප්‍රංශය) - දන්නා පැරණිතම ගුහා සිතුවම් කිහිපයක් වන අතර එය වඩාත් වැදගත් ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලා ස්ථාන අතර වේ. ** කොලිබෝයියා ගුහාව ( [[රුමේනියාව]] ) මධ්‍යම යුරෝපයේ පැරණිතම ගුහා සිතුවම් අඩංගු වන අතර, එහි රේඩියෝ කාබන් දින නියම කර ඇත්තේ 32,000 සහ 35,000 BP ලෙසයි. ** ස්පාඤ්ඤයේ මොන්ටේ කැස්ටිලෝ ගුහාවලින් එකක් වන එල් කැස්ටිලෝ ගුහාවේ - රතු ඕචර් තීන්ත වලින් සැරසිලි අඩංගු වන අතර එය වසර 37,000 කට පෙර අත් ස්ටෙන්සිල් ආකාරයෙන් බිත්ති මත ගසාගෙන ගොස් ඇති අතර තිත් පින්තාරු කර ඇත. එක් දුර්වල රතු තිතක් වසර 40,800 කට පෙර සිට පැවත එන අතර එය ලෝකයේ පැරණිතම දින නියම කරන ලද [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා සැරසිලි]] බවට පත්වේ. <ref>{{Cite journal|last=Pike|first=A. W. G.|year=2012|title=U-Series Dating of Paleolithic Art in 11 Caves in Spain|journal=Science|volume=336|issue=6087|pages=1409–1413|bibcode=2012Sci...336.1409P|doi=10.1126/science.1219957|pmid=22700921}}</ref> <ref name="Clottes214">{{උපන්‍යාස පොත |last=Clottes |first=Jean |author-link=Jean Clottes |title=Chauvet Cave: The Art of Earliest Times |publisher=University of Utah Press |others=Paul G. Bahn (translator) |year=2003 |isbn=0-87480-758-1}} Translation of ''La Grotte Chauvet, l'art des origins'', Éditions du Seuil, 2001, p. 214.</ref> <ref name="bbc_reddot">{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Amos |first=Jonathan |date=June 14, 2012 |title=Red dot becomes 'oldest cave art' |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18449711 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20130113233037/http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18449711 |archive-date=13 January 2013 |access-date=15 June 2012 |website=BBC News |quote=One motif – a faint red dot – is said to be more than 40,000 years old.}}</ref> ** ලැස්කෝ ගුහා (ප්‍රංශය) - මුල් කාලීන චිත්‍ර ශිල්පීන්ගේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ කලා කෘති කිහිපයක් අඩංගු වන අතර ඒවායින් බොහොමයක් විශාල සතුන් නිරූපණය කරයි. ** භිම්බෙට්කා පාෂාණ නිවාස (ඉන්දියාව) - වසර 30,000 කට පෙර කලාවෙන් සරසා ඇති මෙම නිවාස, ඉන්දියානු උප මහාද්වීපයේ කලාකරුවන් තම කෘති ප්‍රදර්ශනය කළ බවට පැරණිතම සාක්ෂි අඩංගු වේ. [[ප්‍රවර්ගය:ශිලා යුගය]] === ග්‍රවේටියානු === ග්‍රවේටියානු යුගය අවසාන ග්ලැසියර උපරිමය වන 33 &#x2013; 21 [[වර්ෂය|kya]] පමණ දක්වා විහිදේ. සොලියුට්‍රියන් යුගය (22 &#x2013; 17 kya පමණ) ග්‍රවේටියානු යුගයේ අවසාන අදියර ලෙස ඇතුළත් කළ හැකිය, නැතහොත් ඇතුළත් නොකළ හැකිය. * ග්‍රවේටියානු කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා <ref>{{උපන්‍යාස පොත |last=Insoll |first=Timothy |url=https://books.google.com/books?id=TdKdDgAAQBAJ |title=The Oxford Handbook of Prehistoric Figurines |date=2017 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780199675616 |location=Oxford |language=en}}</ref> ගණනාවක් සොයාගෙන ඇත, ඒවා අතර: [[ඩොල්නී ව්‍යෙස්ටොන්‍යිට්සේ හි වීනස්|ඩොල්නි වෙස්ටොනීස් හි වීනස්]], [[බ්‍රසෙම්පොයි හි වීනස්]], [[ලෝසල් හි වීනස්]], [[ලෙස්පියුජ් හි වීනස්]], මොරවානි හි වීනස්, ගැල්ගන්බර්ග් හි වීනස්, [[පෙට්ශර්කෝවිට්සේ හි වීනස්]], [[සවිඥානෝ හි වීනස්]], [[විලන්ඩෝර්ෆ් හි වීනස්]] යන ප්‍රතිමා වේ. * කොස්කර් ගුහාව (ප්‍රංශය) - වසර 27,000 කට පෙර [[ගුහා සිතුවම්|අත් ස්ටෙන්සිල් සහ]] බයිසන්, අයිබෙක්ස්, අශ්වයන්, සීල් සහ ඕක්ස් සහ [[ලොඩි|ජෙලිෆිෂ්]] වැනි සත්ත්වයින් නිරූපණය කරන වසර 19,000 ක් පැරණි සත්ත්ව චිත්‍ර මෙම ගැලරියේ දක්නට ලැබේ. * ප්‍රංශයේ ගාර්ගාස් ගුහාවල සෘණ අත් ස්ටෙන්සිල් රාශියක් ඇති අතර සමහර අත්වල ඇඟිලි එකක් හෝ කිහිපයක් නොමැති බැව් දක්නට ලැබේ. === එපිග්‍රවේටියානු, මැග්ඩලීනියානු === [[ගොනුව:Lascaux_painting.jpg|thumb|ප්‍රංශයේ ලැස්කෝ ගුහාවෙන් හමුවූ වසර 16,000ක් පැරණි චිත්‍ර]] [[ගොනුව:Magdalenian_horse.jpg|thumb|299x299පික්|මැග්ඩලීනියානු අශ්වයා, ක්‍රි.පූ. 15,000 පමණ, ජාතික පුරාවිද්‍යා කෞතුකාගාරය, ප්‍රංශය]] * [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා චිත්‍ර]] ** චුෆින් ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) – රතු මුවන්, එළුවන් සහ ගවයන් ක්‍රමානුකූලව නිරූපණය කරන කැටයම්, රූප සහ කලා කෘති සහිත කුඩා ගුහාව. ** කෝවා නිම්නය (පෘතුගාලය) - කලාකරුවන් වසර 22,000 සිට 10,000 දක්වා කාලයකට පෙර නිම කරන ලද එළිමහන් කලා කෘතිවල අශ්වයන් සහ අනෙකුත් සත්ව, මානව සහ වියුක්ත රූපවල චිත්‍ර දහස් ගණනක් කැටයම් කළහ. ** නිරිතදිග ප්‍රංශයේ පිහිටි ෆොන්ට්-ඩි-ගෝම් හි වසර 17,000 කට පෙර වැඩ කළ කලාකරුවන්ගේ බහු වර්ණ සිතුවම් සහ කැටයම් 200 කට අධික ප්‍රමාණයක් අඩංගු වේ. ගුහාවේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ සිතුවම බයිසන් පස් දෙනෙකුගේ කැටයමක් වන අතර, වෘකයන් ඇතුළු තවත් බොහෝ සතුන්ගේ නිරූපණයන් මෙහි දැක්වේ. ** දකුණු [[යූරල් කඳුවැටිය/tmp|යූරල් කඳුකරයේ]] (රුසියාවේ) කපෝවා ගුහාව - වර්තමානයේ ඒකවර්ණ ඕකර් පාෂාණ සිතුවම් 173 ක් සහ අඟුරු චිත්‍ර හෝ ඒවායේ සලකුණු ලේඛනගත කර ඇති අතර, [[ප්ලෛස්ටොසීන අවධිය|ප්ලයිස්ටොසීන]] සතුන් සහ වියුක්ත ජ්‍යාමිතික මෝස්තර ඉදිරිපත් කරයි. ඒවා වසර 18,000 - 16,000 ක් පමණ පැරණි වන අතර, පසුකාලීන සොලුට්‍රියන් සිට මැද මැග්ඩලීනියානු දක්වා කාලයට අයත් යැයි විශ්වාස කෙරේ. ** ලා මාර්චේ (ප්‍රංශය) - ශෛලිය නිසා මෙහි ගුහා සිතුවම්වල නීත්‍යානුකූලභාවය මතභේදයට තුඩු දී තිබේ. ** රොක්-ඕක්ස්-සෝර්සියර්ස් (ප්‍රංශය) - වසර 14,000ක් පැරණි සහන බිත්ති කැටයම් සඳහා ප්‍රසිද්ධ පාෂාණ වාසස්ථානයකි . * ප්‍රංශයේ ටර්සාක් අසල පිහිටි උඩින් එල්ලෙන කඳු බෑවුමක් වන අබ්‍රි ඩි ලා මැඩලීන් වෙතින් ලබාගත්, පහත් සහන අශ්වයෙකු සහිත සිදුරු සහිත යෂ්ටිය [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ගබඩා කර ඇත. * '''15 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ''[[කෘමි දෂ්ටනයක් ලෙවකන බයිසන්]]'', ආසන්න වශයෙන් වසර 15,000ක් පැරණි කැටයම් කර කැටයම් කරන ලද පිනිමුව අං වලින් සාදන ලද හෙල්ල විසිකරන උපාංගයක කැබැල්ලක් වන මෙම කෘතිය, දැන් වඳ වී ගොස් ඇති ස්ටෙප් වයිසන්ට් බයිසන් විශේෂයේ සාමාජිකයෙකු නිරූපණය කරයි. කලාකරුවා බයිසන්ගේ හිස දකුණු පැත්තට හැරී කෘමියෙකු දෂ්ට කළාක් මෙන් ලෙවකන ආකාරය කැටයම් කළේය. <ref>[http://musee-prehistoire-eyzies.fr/en/collection/tid-4/cid-5/collection-bison-se-lechant, "Collections", National Museum of Prehistory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150430045958/http://musee-prehistoire-eyzies.fr/en/collection/tid-4/cid-5/collection-bison-se-lechant%2C|date=2015-04-30}} in Les Eyzies-de-Tayac-Sireuil (in French)</ref> එය හමු වූ ස්ථානයට නුදුරින් ලෙස් අයිසීස්-ඩි-ටයාක්-සිරුයිල් හි ජාතික ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කර ඇත. * මොන්ටස්ට්‍රක් විසින් අලංකාර කරන ලද ගල, හුණුගල් කැබැල්ලක සීරීම් හෝ කැටයම් කරන ලද මිනිස් රූපයක් - එය කාන්තා රූපයක් ලෙස පෙනේ - ලාම්පුවක් ලෙස භාවිතා වන්නට ඇත. ප්‍රංශයේ ටාර්න් හි පෙන් හි කෝර්බෙට් ගුහාවෙන් හමු විය. එය දැන් ලන්ඩනයේ බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ ඇත. * '''13 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ''පිහිනන පිනිමුවා'', මැමත් කෙනෙකුගේ දළයකින් අලංකාර ලෙස කැටයම් කරන ලද පිහිනන පිනිමුවන් දෙදෙනෙකුගේ කැටයමකි. ටාර්න්-එට්-ගරොන් හි බෲනික්වෙල් හි මොන්ටස්ට්‍රක් ලෙන්වලින් හමු විය. මෙම මූර්තිය දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ඇත. * රොබින් හුඩ් ගුහා අශ්වයා (පෙර ඕකර් ''අශ්වයා'' ලෙස හැඳින්විණි). කලාකරුවා [[අශ්වයා|අශ්වයෙකුගේ]] හිසක් කැටයම් කළ මෙම ඉළ ඇට කැබැල්ල එංගලන්තයේ ඩර්බිෂයර් හි ක්‍රෙස්වෙල් ක්‍රැග්ස් හි රොබින් හුඩ් ගුහාවෙන් සොයා ගන්නා ලදී. එය බ්‍රිතාන්‍යයේ මෙතෙක් හමු වූ එකම සත්ව ආශ්‍රිත ඉහළ පැලියොලිතික් අතේ ගෙන යා හැකි කලා කෘතියයි . <ref name="British Museum">{{උපන්‍යාස වෙබ් |year=2011 |title=Horse engraving on bone |url=https://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/pe_prb/h/horse_engraving_on_bone.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022144311/http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/pe_prb/h/horse_engraving_on_bone.aspx |archive-date=22 October 2012 |website=British Museum}}</ref> <ref name="MuseumSieveking1987">{{උපන්‍යාස පොත |last=British Museum |url=https://books.google.com/books?id=DtCfAAAAMAAJ&pg=PA112 |title=A catalogue of palaeolithic art in the British Museum |last2=Ann Sieveking |publisher=Published for the Trustees of the British Museum by British Museum Publications |year=1987 |isbn=978-0-7141-1376-0 |pages=112– |access-date=14 October 2011}}</ref> ''රොබින් හුඩ් ගුහා අශ්වයා'' දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] තැන්පත් කර ඇත. * [[ගර්නර්ස්ඩෝර්ෆ් හි කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා|ගොනර්ස්ඩෝර්ෆ් හි වීනස් රූප]] * [[මාල්ටා හි කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා|මාල්ටා හි වීනස් රූප]], [[බුර්යේට් හි වීනස්]] * ලොම් සහිත රයිනෝසිරස් ඉළ ඇටයක මිනිස් රූප කැටයම සඳහා පින්හෝල් ගුහා මිනිසා යන පොදු නාමය භාවිතා වේ. මෙම කැබැල්ල එංගලන්තයේ ඩර්බිෂයර් හි ක්‍රෙස්වෙල් ක්‍රැග්ස් හි පින් හෝල් ගුහාවෙන් හමු වූ අතර එය දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ඇත. [[ගොනුව:Sleeping_Reindeer_-_horizontal.jpg|thumb|[[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] දැනට තැන්පත් කර ඇති, වසර 13,000ක් පැරණි මැමත්-ඇත් දළ කැටයමක් වන ''පිහිනන පිනිමුවන්'', දකුණු පසින් ගැහැණු සතෙකු සහ වම් පසින් පිරිමි සතෙකු නිරූපණය කරයි.]] === ඕස්ට්‍රලේසියාව === [[ගොනුව:Bradshaw_rock_paintings.jpg|thumb|ඕස්ට්‍රේලියාවේ මෙම ග්වියොන් ග්වියොන් ගිරි සිතුවමේ දී කලාකරුවා විවිධ ඉරියව්වලින් හෝ ක්‍රියාවන්ගෙන් යුත් විසිතුරු කළ ඇඳුම් ආයිත්තම් සහිත මානව රූප නිරූපණය කරයි.]] <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{ප්‍රධාන ලිපිය|ස්වදේශීය ඕස්ට්‍රේලියානු කලාව}} ඕස්ට්‍රේලියාවේ පැරණිතම ස්ථිරවම දින නියම කරන ලද පාෂාණ කලා සිතුවම වන්නේ [[උතුරු ප්‍රදේශය (ඕස්ට්‍රේලියාව)|උතුරු ප්‍රදේශයේ]] නිරිතදිග ආර්න්හෙම් ලෑන්ඩ් හි නවර්ලා ගැබර්න්මෑන්ග් ශිලා වාසස්ථානයේ කැණීමේදී හමු වූ පාෂාණ කැබැල්ලක අඟුරු සිතුවමකි. වසර 28,000 ක් පැරණි, එය තහවුරු කරන ලද දිනයක් සහිත පෘථිවියේ පැරණිතම පාෂාණ කලා කෘතියකි. * ග්වියොන් ග්වියොන් ගිරි සිතුවම් (ඕස්ට්‍රේලියාව) - කිම්බර්ලි හි මෙම ස්ථානයේ ආදිවාසී කලාකරුවන් සිතුවම් මිලියනයකට වඩා පින්තාරු කර ඇති අතර, බොහෝ මිනිස් රූප මලු, ටැසල් සහ හිස් ආවරණ වැනි උපාංගවලින් සරසා ඇත. මෙම කලා කෘති වසර 20,000 කට වඩා පැරණි ය. * ගැබර්න්මුන්ග් (ඕස්ට්‍රේලියාව) - [[උතුරු ප්‍රදේශය (ඕස්ට්‍රේලියාව)|උතුරු ප්‍රදේශයේ]] පිහිටි මෙම ගිරි සිතුවම් අඩවිය ඕස්ට්‍රේලියාවේ පැරණිතම කලා කෘති වන අතර, වසර 28,000 කට වඩා පැරණි ය. ආදිවාසී කලාකරුවන් මාළු, කිඹුලන්, මිනිසුන් සහ අධ්‍යාත්මික චරිත පින්තාරු කළ අතර, ඒවා බොහෝ දුරට අඩවියේ සිවිලිම්වල ඇත. <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Masters |first=Emma |date=4 October 2009 |title=Aboriginal rock art collection 'world's largest' |url=https://www.abc.net.au/news/2009-10-03/aboriginal-rock-art-collection-worlds-largest/1089356 |website=ABC News (Australian Broadcasting Corporation)}}</ref> <ref name="Jean">{{Cite journal|last=Michel Geneste|first=Jean|year=2010|title=Earliest Evidence for Ground-Edge Axes: 35,400±410 cal BP from Jawoyn Country, Arnhem Land|journal=Australian Archaeology|volume=71|issue=December|pages=66–69|doi=10.1080/03122417.2010.11689385|hdl-access=free}}</ref> මෙම ස්ථානයට ක්‍රි.ව. 1433 &#x2013; 1631 සහ ක්‍රි.ව. 1658 &#x2013; 1952 අතර කාල නිර්ණය කරන ලද රේඩියෝ කාබන් ( 95% CI ක්‍රමාංකනය කර ඇත) මෑත කාලීන සිතුවම් පැනල් ද ඇතුළත් වේ, ගුහාව තවමත් ජීවමාන මතකයේ රැඳී ඇති බවට වාර්තා වලට අනුකූල වේ. * සිඩ්නි ශිලා කැටයම් (ඕස්ට්‍රේලියාව) - වසර 5,000 සිට 7,000 දක්වා පැරණි ආදිවාසී පාෂාණ කලා කෘති 1,500 ක් පමණ අඩංගු වේ. <ref name="abhe">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Aboriginal heritage |url=http://www.nationalparks.nsw.gov.au/things-to-do/walking-tracks/aboriginal-heritage-walk |access-date=7 May 2011 |website=Office of Environment and Heritage |publisher=[[Government of New South Wales]]}}</ref> == මිසෝලිතික == [[ගොනුව:Laténium-dame-Monruz.jpg|thumb|[[මොන්රූස් හි වීනස්]] යනු වසර 11,000ක් පැරණි ශෛලීගත පෙන්ඩනයකි, 18&nbsp;උසින් මි.මී.]] [[ගොනුව:Bubalus_Tin_Taghirt.jpg|thumb|දකුණු ඇල්ජීරියාවේ ටසිලි න අජ්ජේර් හි පෙලෝරොවිස් පෞරාණික ගල් කැටයම්]] ; මිසෝලිතික යුරෝපය * '''12.5 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' මැමත් හෙල්ල විසි කරනය, කලාකරුවා විසින් [[මැමත් අලි|මැමත්]] ස්වරූපයෙන් කැටයම් කරන ලද හෙල්ල විසි කරන උපාංගයක් ප්‍රංශයේ ටාර්න්-එට්-ගරොන් හි මොන්ටස්ට්‍රක් හි ගිරි වාසස්ථානයෙන් සොයා ගන්නා ලදී. එය දැන් බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. * '''12 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' කුසියුලට් ගුහාව (රුමේනියාව) වසර 12,000 ක් පමණ පැරණි අශ්වයන් සහ බළලුන් ඇතුළු සතුන්ගේ රතු සිතුවම් කිහිපයක් දක්වයි. මේවා මධ්‍යම යුරෝපයේ දන්නා මෙවැනි ආකාරයේ පළමු ප්‍රකාශනයන් විය. * '''11.5 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ලී මූර්තියක් වන ෂිගිර් පිළිමය රුසියාවේ යෙකටරින්බර්ග් හි ඓතිහාසික ප්‍රදර්ශන කෞතුකාගාරයේ තබා ඇත. * [[මොන්රූස් හි වීනස්]] වර්ෂ සහස්‍රක '''11කට පෙර''' (ස්විට්සර්ලන්තය) * '''11 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ලෙස් කොම්බෙරිලිස් (ප්‍රංශය) - ගැලරි දෙකක කැටයම් 600 කට වඩා ප්‍රදර්ශනය කරයි. වසර 11,000 කට වඩා පැරණි කලා කෘති ගුහාව හරහා ගලා යන ගඟෙන් ජලය පානය කරන පිනිමුවන්, ගුහා වලසුන්, ගුහා සිංහයන්, [[මැමත් අලි|මැමතුන්]] සහ විවිධ සංකේත වැනි විෂයයන් නිරූපණය කරයි. <ref name="Hominidés">{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=December 2007 |title=Les Combarelles – Grotte – Eyzies-de-Tayac – Périgord – Dordogne |url=http://www.hominides.com/html/lieux/grotte-combarelles.php |access-date=1 May 2011 |publisher=Hominidés.com |language=fr}}</ref> * '''10-8 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' මගුරා ගුහාව ( [[බල්ගේරියාව]] ) - මගුරා හි ප්‍රාග් ඓතිහාසික බිත්ති සිතුවම් ඉතාලියේ ග්‍රෝටා ඩී සර්වි සිතුවම් සමඟ විශාල සමානකමක් දක්වන අතර ඒවා සුවිශේෂී ප්‍රකාශනයක් සහ කලාත්මක ගැඹුරක් ඇති අතර යුරෝපීය පශ්චාත්- පැලියෝලිතික් යුගයේ වඩාත්ම වැදගත් කලා කෘති ලෙස සැලකේ. <ref>{{Cite news|url=http://www.rupestre.net/tracce/?p=8048|title=Bulgarian rock art: the Magura Cave paintings|date=November 19, 2014|work=TRACCE Online Rock Art Bulletin|access-date=21 Nov 2014}}</ref> 1984 දී මෙම ස්ථානය [[යුනෙස්කෝ|යුනෙස්කෝවේ]] ලෝක උරුම [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලැයිස්තුවට]] එකතු කරන ලදී. <ref name="UNESCO">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The Magoura Cave with drawings from the bronze age |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/45/ |access-date=16 May 2013 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> * '''10-5.5''' '''වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර'''අයිබීරියානු මධ්‍යධරණී ද්‍රෝණියේ පාෂාණ කලාව * ෆින්ලන්ත ජාතික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කර ඇති '''9 වර්ෂ සහස්‍රකයට පෙර''' හියුටිනෙන් හි ගෝන හිස, කැටයම. * '''7 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ගොව්ර්ලෙවෝ (උතුරු මැසිඩෝනියාව) හි ඇඩම් නොහොත් "මැසිඩෝනියාවේ ආදම්". වසර 7,000 කට වඩා පැරණි මෙම මූර්තිය [[උතුරු මැසඩෝනියාව|උතුරු මැසිඩෝනියා ජනරජයෙන්]] හමු වූ පැරණිතම කෞතුක වස්තුවයි. කලාකරුවා වාඩි වී සිටින පිරිමි ශරීරයක් නිරූපණය කරන අතර ඔහුගේ කොඳු ඇට පෙළ, ඉළ ඇට, නහය සහ ෆාලස් පිළිබඳ විස්තර පෙන්වයි. මෙම කෘතිය දැන් ස්කොප්ජේ නගර කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. ; එපිපැලියොලිතික මෑත පෙරදිග <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{වැඩිදුර|Lithic stage|Archaic Period (Americas)}} * [[බෙත්ලෙහෙම]] අසල අයින් සක්‍රි ගුහාවලින් ලබාගත් ප්‍රතිමාවක් වන '''වර්ෂ සහස්‍රක 11කට පර නිමවූ''' අයින් සක්‍රි පෙම්වතුන්, ලිංගිකව හැසිරෙන මිනිසුන් පිළිබඳ පැරණිතම නිරූපණයයි. එය දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. ; මිසෝලිතික ආසියාව * '''16 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ශුවෝජියාං හුවාශාන් පාෂාණ කලාව දකුණු [[චීනය|චීනයේ]] ගුවාංසි හි හුණුගල් කඳු බෑවුම් මත පාෂාණ සිතුවම් දක්වයි. * මධ්‍යශිලා යුගයේ (ක්‍රි.පූ. 8,000 පමණ) සිට ඓතිහාසික යුගයන් දක්වා විහිදුණු පාෂාණ කලා සහිත ඉන්දියාවේ මධ්‍ය ප්‍රදේශ්, භීම්බෙට්කා පාෂාණ නිවාස '''10''' ( [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලෝක උරුම අඩවිය]] ) <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Rock Shelters of Bhimbetka |url=https://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=925 |access-date=2007-02-15 |publisher=World Heritage Site}}</ref> <ref name="YM">{{උපන්‍යාස පොත |last=Mathpal |first=Yashodhar |url=https://books.google.com/books?id=GG7-CpvlU30C&pg=PA220 |title=Prehistoric Painting Of Bhimbetka |date=1984 |publisher=Abhinav Publications |isbn=9788170171935 |page=220 |language=en}}</ref> <ref name="SKT">{{උපන්‍යාස පොත |last=Tiwari |first=Shiv Kumar |url=https://books.google.com/books?id=-jO0fvT4r9gC&pg=PA189 |title=Riddles of Indian Rockshelter Paintings |date=2000 |publisher=Sarup & Sons |isbn=9788176250863 |page=189 |language=en}}</ref> <ref name="RSB">{{උපන්‍යාස පොත |url=https://whc.unesco.org/uploads/nominations/925.pdf |title=Rock Shelters of Bhimbetka |date=2003 |publisher=UNESCO |page=16}}</ref> <ref name="SM">{{උපන්‍යාස පොත |last=Mithen |first=Steven |url=https://books.google.com/books?id=Uaxg_QDSsrQC&pg=PT524 |title=After the Ice: A Global Human History, 20,000 - 5000 BC |date=2011 |publisher=Orion |isbn=9781780222592 |page=524 |language=en}}</ref> <ref name="AJ">{{උපන්‍යාස පොත |last=Javid |first=Ali |url=https://books.google.com/books?id=54XBlIF9LFgC&pg=PA19 |title=World Heritage Monuments and Related Edifices in India |last2=Jāvīd |first2=ʻAlī |last3=Javeed |first3=Tabassum |date=2008 |publisher=Algora Publishing |isbn=9780875864846 |page=19 |language=en}}</ref> ; උතුරු අප්‍රිකානු මිසෝලිතික * සහරා ශිලා කලාව - මධ්‍යම [[සහරා කාන්තාරය|සහරා කාන්තාරයේ]] ස්වාභාවික පාෂාණ මත කලාකරුවන් කැටයම් කළ හෝ පින්තාරු කළ ප්‍රසිද්ධ ස්ථාන තුන්දහසකට වඩා තිබේ. * ටැඩ්‍රාර්ට් ඇකකස් (ලිබියාව) – ක්‍රි.පූ. 12,000 සිට ක්‍රි.ව. 100 දක්වා කාලයට අයත් මිනිසුන්ගේ සහ ශාක හා සත්ත්ව විශේෂවල කැටයම් සහිත පාෂාණ කලාවකි. * ටැසිලි එන්'අජ්ජර් (ඇල්ජීරියාව) - දේවගැති සහ ස්වාභාවික කැටයම් 15,000 කට වඩා; පැරණිතම පාෂාණ කලාව වර්තමානයට වසර 12,000 කට පමණ පෙර සිට පැවත එන අතර, බොහෝ ඒවා 9 හෝ 10කට පෙර හෝ ඊට පෙර කාලයට අයත් වේ. ; ඇමරිකා [[ගොනුව:SantaCruz-CuevaManos-P2210651b.jpg|thumb|ක්වේවා ඩි ලාස් මැනෝස් (අත් ගුහාව), ආර්ජන්ටිනාව]] {{see|Lithic stage|Archaic Period (Americas)}} * [[ක්වේවා ඩි ලාස් මැනෝස්|ක්වේවා ඩි ලාස් මැනෝස් (අත් ගුහාව)]] (ආර්ජන්ටිනාව) – මානව අත්වල සටහන්, දඩයම් දර්ශන සහ සත්ත්ව රූ ඇතුළත් ගුහා සංකීර්ණයක් වන මේව. වර්ෂ 13,000 සිට 9,000 දක්වා කාලයකට පෙර සිතුවම් කොට ඇත.<ref name="UNESCO Cueva de las Manos"> Cueva de las Manos at the UNESCO: * {{Cite web |last=UNESCO World Heritage Centre |title=Cueva de las Manos, Río Pinturas |url=https://whc.unesco.org/en/list/936/ |url-status=live |access-date=2021-04-07 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en |archive-date=2021-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414171517/https://whc.unesco.org/en/list/936}} * {{Cite book |title=World Heritage Sites: a Complete Guide to 1007 UNESCO World Heritage Sites |date=2014 |publisher=[[UNESCO Publishing]] |isbn=978-1-77085-640-0 |edition=6th |page=607 |oclc=910986576}}</ref> * [[කුරුළු ගල්]] (වර්ෂ 5,000 සිට 2,500 දක්වා කාලයකට පෙර) යනු උතුරු ඇමරිකානු ප්‍රතිමාකරුවන් විසින් නිර්මාණය කරන ලද ජංගම පක්ෂීන්ගේ හැඩය ගත් ශිලා නිර්මාණ වේ. * [[ටෝක්පාලා ලෙන්]] (පේරු) – "ඇබ්‍රිගෝ ඩෙල් ඩියබ්ලෝ" සහ වෙනත් ලෙන්වල අවම වශයෙන් කෘතීන් 50ක් පමණ ඇත. මේ සඳහා ශිල්පීන් විසින් [[හීමටයිට්]]වලින් තැනූ වර්ණක භාවිතා කොට ඇත. මේවායේ වර්ණ හතක් දැකගත හැකි අතර රතු ඉන් ප්‍රමුඛ වේ.<ref>{{cite book|title=South American Handbook|url=https://books.google.com/books?id=Zu7iAAAAMAAJ|year=1976|publisher=Trade and Travel Publications Limited}}</ref><ref name="Whitley2001">{{cite book|author=David S. Whitley|title=Handbook of Rock Art Research|url=https://books.google.com/books?id=WwWETYxlNRkC&pg=PA712|year=2001|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-7425-0256-7|pages=712–}}</ref><ref>{{cite book|last=Aldenderfer|first=Mark S.| author-link =Mark Aldenderfer|title=Montane Foragers: Asana and the South-Central Andean Archaic|url=https://books.google.com/books?id=Ao7BEodFPAMC&pg=PR117|year=1998|publisher=University of Iowa Press|location=Iowa City|isbn=978-1-58729-474-7 |pages=56–57}}</ref> ==නියෝලිතික== {{see|මෙගලිතික}} ;මෑත පෙරදිග සහ උතුරු අප්‍රිකාව * [[චටාල්හූයූක්]] (තුර්කිය) – වඩාත්ම හොඳින් සංරක්ෂණය වූ [[නියෝලිතික]] අඩවියයි. මෙහි [[බිතු සිතුවම්]], [[කුඩා ප්‍රතිමා]], සහ සත්ත්ව රූ දැකගත හැක. ''[[චටාල්හූයූක් හි හිඳි කාන්තා ප්‍රතිමාව]]'' හමුවූයේ මෙහිදී ය. ** [[චටාල්හූයූක් හි හිඳි කාන්තා ප්‍රතිමාව|චටාල්හූයූක් හි ''හිඳි කාන්තාව'']] බළල් හිසැති අත් ආධාරකයක් මත වාඩිවූ නග්න කාන්තාවකගේ පිළිස්සූ මැටි නිර්මාණයකි. එහි හිස සහ දකුණු අත් ආධාරකය වර්තමානයේ දක්නට නැත (මෙහි ප්‍රතිනිර්මාණ සහ කල්පිත නිදර්ශක දක්නට ලැබේ). මෙය තුර්කියේ [[ඇන්කරා]] හි [[ඇනටෝලියානු ශිෂ්ටාචාර කෞතුකාගාරය]] තුළ තැන්පත් කොට ඇත. * [[ෆිග්විග් හි ශිලා චිත්‍ර]] (මොරොක්කෝව) * [[දකුණු ඕරානයේ ශිලා චිත්‍ර (ඇල්ජීරියාව)|දකුණු ඕරානයේ ශිලා චිත්‍ර]] (ඇල්ජීරියාව) * [[ජෙල්ෆා ප්‍රදේශයේ ශිලා චිත්‍ර]] (ඇල්ජීරියාව) ;[[නියෝලිතික යුරෝපය]] [[File:Westray Wife 20110529.jpg|thumb|[[වෙස්ට්රේ බිරිඳ]], ඕර්ක්නී, ස්කොට්ලන්තය]] * [[ඇලුන්ඩා මූස්]] යනු ක්‍රි.පූ. 2000ට පමණ අයත් නියෝලිතික ශිලා පොරවක වූ කැටයමකි. මෙය ස්වීඩනයේ අප්ලන්ඩ් වලින් හමුවූ අතර [[ස්වීඩන ඉතිහාස කෞතුකාගාරය]] තුළ දැකගත හැක. * [[ඩැගෙන්හැම් ප්‍රතිමාව]] * [[වෙස්ට්රේ බිරිඳ]] * [[ෆෝක්ටන් බෙර]] * [[ඇල්ටා හි ශිලා කැටයම්]] (නෝර්වේ) – [[වලස් වන්දනාව]] හා සම්බන්ධ නිර්මාණ දක්නට ලැබේ. * [[අයිබීරියානු මධ්‍යධරණී ද්‍රෝණියේ ශිලා චිත්‍ර]] * [[ශිලා කව ලැයිස්තුව]] * [[බ්‍රිතාන්‍ය දූපත් සහ බ්‍රිටනියේ ශිලා කව]] ;[[නියෝලිතික චීනය]] * [[මලිපෝ ප්‍රාන්තය|මලිපෝ]] හි වසර 4000+ පැරණි 'පැරණි රජ' චිත්‍රලේඛ [[බටහිර ප්‍රාන්තය]], යුනාන්, චීනය. == මේවාත් බලන්න == {{Portal|දෘශ්‍ය කලා}} {{div col|colwidth=30em}} * [[British Museum#Department of Britain, Europe and Prehistory|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ ප්‍රාග්ඉතිහාස සහ යුරෝපා දෙපාර්තමේන්තුව]] * [[කැන්ටබ්‍රියා හි ලෙන්]] * [[චිත්‍ර කලාවේ ඉතිහාසය]] {{div col end}} == ආශ්‍රේයයන් == {{reflist}} {{Venus figurines}} {{Lists of paintings}} {{Prehistoric technology| state=expanded}} {{Prehistoric caves}} {{DEFAULTSORT:ශිලා යුගයේ කලාව}} [[Category:Art by year]] [[Category:ප්‍රාග්ඓතිහාසික කලාව]] [[Category:Prehistory-related lists]] [[Category:ශිලා යුගය|කලාව]] [[Category:Lists of works of art]] <templatestyles src="Div col/styles.css" />  tjge15igyaqgitttzr0gbuzx0q3eits 792907 792900 2026-06-05T15:02:37Z Yasasuru 23090 /* මිසෝලිතික */ 792907 wikitext text/x-wiki [[ගොනුව:F07_0054.Ma.JPG|දකුණ|thumb|300x300පික්|''[[කෘමි දෂ්ටනයක් ලෙවකන බයිසන්]]'' ; ක්‍රි.පූ. 15,000-13,000; අඟකින් තනා ඇත ; ජාතික ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරය ( ලෙස් අයිසීස්-ඩි-ටයාක්-සිරුයිල්, ප්‍රංශය)]] මෙය '''[[ශිලා යුගය|ශිලා යුගයේ]] කලාව පිළිබඳ විස්තරාත්මක ලැයිස්තුවකි''', එය ගල් මෙවලම් බහුලව භාවිතා වීමෙන් සංලක්ෂිත [[ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගය|ප්‍රාග් ඓතිහාසික]] යුගයයි. මෙම ලිපියේ, සොයාගත් කලා කෘති විශාල සංඛ්‍යාව අනුව සැලකීමේ දී, මෙහි ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලාව ලෙස හඳුන්වන දේ නිර්මාණය කළ චිත්‍ර ශිල්පීන්, මූර්ති ශිල්පීන් සහ අනෙකුත් කලාකරුවන්ගේ කෘතිවල ඉතා අසම්පූර්ණ ලැයිස්තුවක් අඩංගු වේ. සම්පූර්ණ ලැයිස්තු සඳහා ඉහළ පැලියොලිතික කලාව, මධ්‍යම පැලියොලිතික කලාව සහ ප්‍රවර්ගය:ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලාව සහ එහි බොහෝ උප කාණ්ඩ බලන්න. == ඉහළ පැලියොලිතික == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{ප්‍රධාන ලිපිය|ඉහළ පැලියොලිතික කලාව}} === ඕරිග්නේෂියානු === [[ගොනුව:Loewenmensch1.jpg|thumb|හොලන්ස්ටයින්-ස්ටැඩෙල් හිදී සොයා ගන්නා ලද, වසර 40,000-35,000 පමණ පැරණි ලොවෙන්මෙන්ෂ් ප්‍රතිමාව, දැන් උල්ම් කෞතුකාගාරයේ ඇත.]] පැරණිතම අවිවාදිත රූපක කලාව ඕරිග්නේෂියානුවන් සමඟ දක්නට ලැබේ, එය වසර 40,000 කට පමණ පෙර, යුරෝපයේ ක්‍රෝ-මැග්නොන් කලාකරුවන්ගේ මුල්ම පැවැත්ම සමඟ සම්බන්ධ වේ. වසර 40,000 කට පෙර කාලයක නිර්මාණය වූයේ යැයි ඇස්තමේන්තු සහිත රූප වන්නේ ඊනියා ''සිංහ මිනිසා'' සහ ''[[හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස්|හොලේ ෆෙල්ස් හි වීනස් ය]]'', දෙකම ස්වාබියන් ජුරා හි දකුණු ජර්මනියේ ගුහාවලින් හමු විය. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර පැරණි, ''ලොවෙන්මෙන්ෂ්'' නොහොත් සිංහ මිනිසා, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි හොලෙන්ස්ටයින්-ස්ටැඩෙල් හි තිබී සොයා ගන්නා ලද [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] ප්‍රතිමාවකි . මෙම ප්‍රතිමාව [[සිංහයා|සිංහ]] හිසක් සහිත මිනිස් සිරුරක් නියෝජනය කරයි. එය ලොව පැරණිතම සත්ත්වරූපී ප්‍රතිමාව වන අතර රූපමය කලාව පිළිබඳ පැරණිතම උදාහරණවලින් එකකි. <ref>{{Cite journal|last=Kind|first=C.-J.|last2=Ebinger-Rist|first2=N.|last3=Wolf|first3=S.|last4=Beutelspacher|first4=T.|last5=Wehrberger|first5=K.|date=2014|title=The Smile of the Lion Man. Recent Excavations in Stadel Cave (Baden-Württemberg, south-western Germany) and the Restoration of the Famous Upper Palaeolithic Figurine|url=http://www.quartaer.eu/pdfs/2014/2014_07_kind.pdf|url-status=dead|journal=Quartär|volume=61|pages=129–145|archive-url=https://web.archive.org/web/20170822143451/http://www.quartaer.eu/pdfs/2014/2014_07_kind.pdf|archive-date=2017-08-22|access-date=2021-04-25}}</ref> මෙම ප්‍රතිමාව දැන් ජර්මනියේ උල්ම් හි උල්ම් කෞතුකාගාරයේ ඇත. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර පැරණි [[ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමුවූ වන්දනාකරු|ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමුවූ වන්දනාකරුගේ රුව]] නම් මෙම කැටයම් කොටස, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි ගයිසෙන්ක්ලස්ටර්ල ගුහාවෙන් හමු වූ මිනිස් රූපයක කැටයමක් සහිත [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] කොටසකි. රූපයේ ඉරියව්ව සාමාන්‍යයෙන් නමස්කාර කරන ඉරියව්වක් ලෙස අර්ථකථනය කරනු ලැබේ, එම නිසා ජර්මානු භාෂාවෙන් මෙම රූපය "වන්දනාකරු" ලෙස හැඳින්වේ. එය දැන් ජර්මනියේ ස්ටුට්ගාර්ට් හි වර්ටම්බර්ග් හි ලැන්ඩෙස්මුසියම් හි ඇත. * වසර 40,000 ත් 29,000 ත් අතර පැරණි වොගල්හර්ඩ් ප්‍රතිමා, ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි වොගල්හර්ඩ් ගුහාවෙන් හමු වූ [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළ]] ප්‍රතිමා වේ. මෙම ප්‍රතිමා බොහෝ දුරට [[සිංහයා|සිංහයන්]], [[මැමත් අලි|මැමතුන්]], [[අශ්වයා|අශ්වයන්]] වැනි සතුන් නියෝජනය කරයි . ටුබින්ගන් විශ්ව විද්‍යාලයේ (MUT) කෞතුකාගාරයේ මෙහි මුල් ප්‍රතිමා 20 ක් පමණ නැරඹිය හැකිය. * වසර 40,000 ත් 35,000 ත් අතර කාලයකට පෙර කාල නිර්ණය කරන ලද [[හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස්]], [[මැමත් අලි|මැමත්]] [[කැපූ ක්‍ෂීරපායී දළ|ඇත්දළවලින්]] සාදන ලද කුඩා වීනස් ප්‍රතිමාවකි . මෙම ප්‍රතිමාව ජර්මනියේ ස්වාබියන් ජුරා හි හෝලේ ෆෙල්ස් හිදී හමු විය. හෝලේ ෆෙල්ස් හි වීනස් යනු මිනිසෙකුගේ පැරණිතම අවිවාදිත නිරූපණයයි. එය දැන් ජර්මනියේ බ්ලූබියුරන්හි බ්ලූබියුරන්හි ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරයේ ඇත. [[ගොනුව:Rhinos_Chauvet_Cave.jpg|thumb|වසර 30,000 සිට 32,000 දක්වා කාලයකට පෙර චෞවෙට් ගුහාවේ රයිනෝසිරස් කණ්ඩායමක කලාත්මක නිරූපණයක් සිදු කරන ලදී.]] [[ගොනුව:Chauvethorses.jpg|thumb|කලාකරුවා වල් අශ්වයන් කණ්ඩායමක් නිරූපණය කරයි (ප්‍රංශයේ චෞවෙට් ගුහාවෙන්, ආසන්න වශයෙන් අවුරුදු 31,000ක් පැරණි)]] [[ගොනුව:Cave_of_Altamira_and_Paleolithic_Cave_Art_of_Northern_Spain-110113.jpg|thumb|උතුරු ස්පාඤ්ඤයේ අල්ටමිරා ගුහාව සහ පැලියොලිතික් ගුහා චිත්‍ර]] * [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා කලාව]] ** ලා පැසිගා ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) - ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයේ නිර්මාණය කරන ලද කලාගාරයක් වන මෙහි කලා සිතුවම් අවම වශයෙන් මීටර් 120 ක් දිගට දිව යයි. මතභේදාත්මක ලෙස වසර 64,800 කට වඩා පැරණි ඉණිමඟක හැඩැති වියුක්ත චිත්‍ර අඩංගු වේ ( මවුස්ටේරියන් ). ** අල්ටමිරා ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) - 1879 දී පළමු ප්‍රාග් ඓතිහාසික සිතුවම් සහ චිත්‍ර මෙම ගුහාවෙන් සොයා ගන්නා ලද අතර, එය ඉක්මනින්ම ඒවායේ වර්ණ ගැඹුර සහ සතුන්, අත් සහ වියුක්ත හැඩතල නිරූපණය කිරීම සඳහා ප්‍රසිද්ධ විය. ** චෞවෙට් ගුහාව (ප්‍රංශය) - දන්නා පැරණිතම ගුහා සිතුවම් කිහිපයක් වන අතර එය වඩාත් වැදගත් ප්‍රාග් ඓතිහාසික කලා ස්ථාන අතර වේ. ** කොලිබෝයියා ගුහාව ( [[රුමේනියාව]] ) මධ්‍යම යුරෝපයේ පැරණිතම ගුහා සිතුවම් අඩංගු වන අතර, එහි රේඩියෝ කාබන් දින නියම කර ඇත්තේ 32,000 සහ 35,000 BP ලෙසයි. ** ස්පාඤ්ඤයේ මොන්ටේ කැස්ටිලෝ ගුහාවලින් එකක් වන එල් කැස්ටිලෝ ගුහාවේ - රතු ඕචර් තීන්ත වලින් සැරසිලි අඩංගු වන අතර එය වසර 37,000 කට පෙර අත් ස්ටෙන්සිල් ආකාරයෙන් බිත්ති මත ගසාගෙන ගොස් ඇති අතර තිත් පින්තාරු කර ඇත. එක් දුර්වල රතු තිතක් වසර 40,800 කට පෙර සිට පැවත එන අතර එය ලෝකයේ පැරණිතම දින නියම කරන ලද [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා සැරසිලි]] බවට පත්වේ. <ref>{{Cite journal|last=Pike|first=A. W. G.|year=2012|title=U-Series Dating of Paleolithic Art in 11 Caves in Spain|journal=Science|volume=336|issue=6087|pages=1409–1413|bibcode=2012Sci...336.1409P|doi=10.1126/science.1219957|pmid=22700921}}</ref> <ref name="Clottes214">{{උපන්‍යාස පොත |last=Clottes |first=Jean |author-link=Jean Clottes |title=Chauvet Cave: The Art of Earliest Times |publisher=University of Utah Press |others=Paul G. Bahn (translator) |year=2003 |isbn=0-87480-758-1}} Translation of ''La Grotte Chauvet, l'art des origins'', Éditions du Seuil, 2001, p. 214.</ref> <ref name="bbc_reddot">{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Amos |first=Jonathan |date=June 14, 2012 |title=Red dot becomes 'oldest cave art' |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18449711 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20130113233037/http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-18449711 |archive-date=13 January 2013 |access-date=15 June 2012 |website=BBC News |quote=One motif – a faint red dot – is said to be more than 40,000 years old.}}</ref> ** ලැස්කෝ ගුහා (ප්‍රංශය) - මුල් කාලීන චිත්‍ර ශිල්පීන්ගේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ කලා කෘති කිහිපයක් අඩංගු වන අතර ඒවායින් බොහොමයක් විශාල සතුන් නිරූපණය කරයි. ** භිම්බෙට්කා පාෂාණ නිවාස (ඉන්දියාව) - වසර 30,000 කට පෙර කලාවෙන් සරසා ඇති මෙම නිවාස, ඉන්දියානු උප මහාද්වීපයේ කලාකරුවන් තම කෘති ප්‍රදර්ශනය කළ බවට පැරණිතම සාක්ෂි අඩංගු වේ. [[ප්‍රවර්ගය:ශිලා යුගය]] === ග්‍රවේටියානු === ග්‍රවේටියානු යුගය අවසාන ග්ලැසියර උපරිමය වන 33 &#x2013; 21 [[වර්ෂය|kya]] පමණ දක්වා විහිදේ. සොලියුට්‍රියන් යුගය (22 &#x2013; 17 kya පමණ) ග්‍රවේටියානු යුගයේ අවසාන අදියර ලෙස ඇතුළත් කළ හැකිය, නැතහොත් ඇතුළත් නොකළ හැකිය. * ග්‍රවේටියානු කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා <ref>{{උපන්‍යාස පොත |last=Insoll |first=Timothy |url=https://books.google.com/books?id=TdKdDgAAQBAJ |title=The Oxford Handbook of Prehistoric Figurines |date=2017 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780199675616 |location=Oxford |language=en}}</ref> ගණනාවක් සොයාගෙන ඇත, ඒවා අතර: [[ඩොල්නී ව්‍යෙස්ටොන්‍යිට්සේ හි වීනස්|ඩොල්නි වෙස්ටොනීස් හි වීනස්]], [[බ්‍රසෙම්පොයි හි වීනස්]], [[ලෝසල් හි වීනස්]], [[ලෙස්පියුජ් හි වීනස්]], මොරවානි හි වීනස්, ගැල්ගන්බර්ග් හි වීනස්, [[පෙට්ශර්කෝවිට්සේ හි වීනස්]], [[සවිඥානෝ හි වීනස්]], [[විලන්ඩෝර්ෆ් හි වීනස්]] යන ප්‍රතිමා වේ. * කොස්කර් ගුහාව (ප්‍රංශය) - වසර 27,000 කට පෙර [[ගුහා සිතුවම්|අත් ස්ටෙන්සිල් සහ]] බයිසන්, අයිබෙක්ස්, අශ්වයන්, සීල් සහ ඕක්ස් සහ [[ලොඩි|ජෙලිෆිෂ්]] වැනි සත්ත්වයින් නිරූපණය කරන වසර 19,000 ක් පැරණි සත්ත්ව චිත්‍ර මෙම ගැලරියේ දක්නට ලැබේ. * ප්‍රංශයේ ගාර්ගාස් ගුහාවල සෘණ අත් ස්ටෙන්සිල් රාශියක් ඇති අතර සමහර අත්වල ඇඟිලි එකක් හෝ කිහිපයක් නොමැති බැව් දක්නට ලැබේ. === එපිග්‍රවේටියානු, මැග්ඩලීනියානු === [[ගොනුව:Lascaux_painting.jpg|thumb|ප්‍රංශයේ ලැස්කෝ ගුහාවෙන් හමුවූ වසර 16,000ක් පැරණි චිත්‍ර]] [[ගොනුව:Magdalenian_horse.jpg|thumb|299x299පික්|මැග්ඩලීනියානු අශ්වයා, ක්‍රි.පූ. 15,000 පමණ, ජාතික පුරාවිද්‍යා කෞතුකාගාරය, ප්‍රංශය]] * [[ගුහා සිතුවම්|ගුහා චිත්‍ර]] ** චුෆින් ගුහාව (ස්පාඤ්ඤය) – රතු මුවන්, එළුවන් සහ ගවයන් ක්‍රමානුකූලව නිරූපණය කරන කැටයම්, රූප සහ කලා කෘති සහිත කුඩා ගුහාව. ** කෝවා නිම්නය (පෘතුගාලය) - කලාකරුවන් වසර 22,000 සිට 10,000 දක්වා කාලයකට පෙර නිම කරන ලද එළිමහන් කලා කෘතිවල අශ්වයන් සහ අනෙකුත් සත්ව, මානව සහ වියුක්ත රූපවල චිත්‍ර දහස් ගණනක් කැටයම් කළහ. ** නිරිතදිග ප්‍රංශයේ පිහිටි ෆොන්ට්-ඩි-ගෝම් හි වසර 17,000 කට පෙර වැඩ කළ කලාකරුවන්ගේ බහු වර්ණ සිතුවම් සහ කැටයම් 200 කට අධික ප්‍රමාණයක් අඩංගු වේ. ගුහාවේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ සිතුවම බයිසන් පස් දෙනෙකුගේ කැටයමක් වන අතර, වෘකයන් ඇතුළු තවත් බොහෝ සතුන්ගේ නිරූපණයන් මෙහි දැක්වේ. ** දකුණු [[යූරල් කඳුවැටිය/tmp|යූරල් කඳුකරයේ]] (රුසියාවේ) කපෝවා ගුහාව - වර්තමානයේ ඒකවර්ණ ඕකර් පාෂාණ සිතුවම් 173 ක් සහ අඟුරු චිත්‍ර හෝ ඒවායේ සලකුණු ලේඛනගත කර ඇති අතර, [[ප්ලෛස්ටොසීන අවධිය|ප්ලයිස්ටොසීන]] සතුන් සහ වියුක්ත ජ්‍යාමිතික මෝස්තර ඉදිරිපත් කරයි. ඒවා වසර 18,000 - 16,000 ක් පමණ පැරණි වන අතර, පසුකාලීන සොලුට්‍රියන් සිට මැද මැග්ඩලීනියානු දක්වා කාලයට අයත් යැයි විශ්වාස කෙරේ. ** ලා මාර්චේ (ප්‍රංශය) - ශෛලිය නිසා මෙහි ගුහා සිතුවම්වල නීත්‍යානුකූලභාවය මතභේදයට තුඩු දී තිබේ. ** රොක්-ඕක්ස්-සෝර්සියර්ස් (ප්‍රංශය) - වසර 14,000ක් පැරණි සහන බිත්ති කැටයම් සඳහා ප්‍රසිද්ධ පාෂාණ වාසස්ථානයකි . * ප්‍රංශයේ ටර්සාක් අසල පිහිටි උඩින් එල්ලෙන කඳු බෑවුමක් වන අබ්‍රි ඩි ලා මැඩලීන් වෙතින් ලබාගත්, පහත් සහන අශ්වයෙකු සහිත සිදුරු සහිත යෂ්ටිය [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ගබඩා කර ඇත. * '''15 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ''[[කෘමි දෂ්ටනයක් ලෙවකන බයිසන්]]'', ආසන්න වශයෙන් වසර 15,000ක් පැරණි කැටයම් කර කැටයම් කරන ලද පිනිමුව අං වලින් සාදන ලද හෙල්ල විසිකරන උපාංගයක කැබැල්ලක් වන මෙම කෘතිය, දැන් වඳ වී ගොස් ඇති ස්ටෙප් වයිසන්ට් බයිසන් විශේෂයේ සාමාජිකයෙකු නිරූපණය කරයි. කලාකරුවා බයිසන්ගේ හිස දකුණු පැත්තට හැරී කෘමියෙකු දෂ්ට කළාක් මෙන් ලෙවකන ආකාරය කැටයම් කළේය. <ref>[http://musee-prehistoire-eyzies.fr/en/collection/tid-4/cid-5/collection-bison-se-lechant, "Collections", National Museum of Prehistory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150430045958/http://musee-prehistoire-eyzies.fr/en/collection/tid-4/cid-5/collection-bison-se-lechant%2C|date=2015-04-30}} in Les Eyzies-de-Tayac-Sireuil (in French)</ref> එය හමු වූ ස්ථානයට නුදුරින් ලෙස් අයිසීස්-ඩි-ටයාක්-සිරුයිල් හි ජාතික ප්‍රාග් ඓතිහාසික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කර ඇත. * මොන්ටස්ට්‍රක් විසින් අලංකාර කරන ලද ගල, හුණුගල් කැබැල්ලක සීරීම් හෝ කැටයම් කරන ලද මිනිස් රූපයක් - එය කාන්තා රූපයක් ලෙස පෙනේ - ලාම්පුවක් ලෙස භාවිතා වන්නට ඇත. ප්‍රංශයේ ටාර්න් හි පෙන් හි කෝර්බෙට් ගුහාවෙන් හමු විය. එය දැන් ලන්ඩනයේ බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ ඇත. * '''13 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ''පිහිනන පිනිමුවා'', මැමත් කෙනෙකුගේ දළයකින් අලංකාර ලෙස කැටයම් කරන ලද පිහිනන පිනිමුවන් දෙදෙනෙකුගේ කැටයමකි. ටාර්න්-එට්-ගරොන් හි බෲනික්වෙල් හි මොන්ටස්ට්‍රක් ලෙන්වලින් හමු විය. මෙම මූර්තිය දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ඇත. * රොබින් හුඩ් ගුහා අශ්වයා (පෙර ඕකර් ''අශ්වයා'' ලෙස හැඳින්විණි). කලාකරුවා [[අශ්වයා|අශ්වයෙකුගේ]] හිසක් කැටයම් කළ මෙම ඉළ ඇට කැබැල්ල එංගලන්තයේ ඩර්බිෂයර් හි ක්‍රෙස්වෙල් ක්‍රැග්ස් හි රොබින් හුඩ් ගුහාවෙන් සොයා ගන්නා ලදී. එය බ්‍රිතාන්‍යයේ මෙතෙක් හමු වූ එකම සත්ව ආශ්‍රිත ඉහළ පැලියොලිතික් අතේ ගෙන යා හැකි කලා කෘතියයි . <ref name="British Museum">{{උපන්‍යාස වෙබ් |year=2011 |title=Horse engraving on bone |url=https://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/pe_prb/h/horse_engraving_on_bone.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022144311/http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/pe_prb/h/horse_engraving_on_bone.aspx |archive-date=22 October 2012 |website=British Museum}}</ref> <ref name="MuseumSieveking1987">{{උපන්‍යාස පොත |last=British Museum |url=https://books.google.com/books?id=DtCfAAAAMAAJ&pg=PA112 |title=A catalogue of palaeolithic art in the British Museum |last2=Ann Sieveking |publisher=Published for the Trustees of the British Museum by British Museum Publications |year=1987 |isbn=978-0-7141-1376-0 |pages=112– |access-date=14 October 2011}}</ref> ''රොබින් හුඩ් ගුහා අශ්වයා'' දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] තැන්පත් කර ඇත. * [[ගර්නර්ස්ඩෝර්ෆ් හි කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා|ගොනර්ස්ඩෝර්ෆ් හි වීනස් රූප]] * [[මාල්ටා හි කුඩා වීනස් ප්‍රතිමා|මාල්ටා හි වීනස් රූප]], [[බුර්යේට් හි වීනස්]] * ලොම් සහිත රයිනෝසිරස් ඉළ ඇටයක මිනිස් රූප කැටයම සඳහා පින්හෝල් ගුහා මිනිසා යන පොදු නාමය භාවිතා වේ. මෙම කැබැල්ල එංගලන්තයේ ඩර්බිෂයර් හි ක්‍රෙස්වෙල් ක්‍රැග්ස් හි පින් හෝල් ගුහාවෙන් හමු වූ අතර එය දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ඇත. [[ගොනුව:Sleeping_Reindeer_-_horizontal.jpg|thumb|[[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] දැනට තැන්පත් කර ඇති, වසර 13,000ක් පැරණි මැමත්-ඇත් දළ කැටයමක් වන ''පිහිනන පිනිමුවන්'', දකුණු පසින් ගැහැණු සතෙකු සහ වම් පසින් පිරිමි සතෙකු නිරූපණය කරයි.]] === ඕස්ට්‍රලේසියාව === [[ගොනුව:Bradshaw_rock_paintings.jpg|thumb|ඕස්ට්‍රේලියාවේ මෙම ග්වියොන් ග්වියොන් ගිරි සිතුවමේ දී කලාකරුවා විවිධ ඉරියව්වලින් හෝ ක්‍රියාවන්ගෙන් යුත් විසිතුරු කළ ඇඳුම් ආයිත්තම් සහිත මානව රූප නිරූපණය කරයි.]] <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{ප්‍රධාන ලිපිය|ස්වදේශීය ඕස්ට්‍රේලියානු කලාව}} ඕස්ට්‍රේලියාවේ පැරණිතම ස්ථිරවම දින නියම කරන ලද පාෂාණ කලා සිතුවම වන්නේ [[උතුරු ප්‍රදේශය (ඕස්ට්‍රේලියාව)|උතුරු ප්‍රදේශයේ]] නිරිතදිග ආර්න්හෙම් ලෑන්ඩ් හි නවර්ලා ගැබර්න්මෑන්ග් ශිලා වාසස්ථානයේ කැණීමේදී හමු වූ පාෂාණ කැබැල්ලක අඟුරු සිතුවමකි. වසර 28,000 ක් පැරණි, එය තහවුරු කරන ලද දිනයක් සහිත පෘථිවියේ පැරණිතම පාෂාණ කලා කෘතියකි. * ග්වියොන් ග්වියොන් ගිරි සිතුවම් (ඕස්ට්‍රේලියාව) - කිම්බර්ලි හි මෙම ස්ථානයේ ආදිවාසී කලාකරුවන් සිතුවම් මිලියනයකට වඩා පින්තාරු කර ඇති අතර, බොහෝ මිනිස් රූප මලු, ටැසල් සහ හිස් ආවරණ වැනි උපාංගවලින් සරසා ඇත. මෙම කලා කෘති වසර 20,000 කට වඩා පැරණි ය. * ගැබර්න්මුන්ග් (ඕස්ට්‍රේලියාව) - [[උතුරු ප්‍රදේශය (ඕස්ට්‍රේලියාව)|උතුරු ප්‍රදේශයේ]] පිහිටි මෙම ගිරි සිතුවම් අඩවිය ඕස්ට්‍රේලියාවේ පැරණිතම කලා කෘති වන අතර, වසර 28,000 කට වඩා පැරණි ය. ආදිවාසී කලාකරුවන් මාළු, කිඹුලන්, මිනිසුන් සහ අධ්‍යාත්මික චරිත පින්තාරු කළ අතර, ඒවා බොහෝ දුරට අඩවියේ සිවිලිම්වල ඇත. <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Masters |first=Emma |date=4 October 2009 |title=Aboriginal rock art collection 'world's largest' |url=https://www.abc.net.au/news/2009-10-03/aboriginal-rock-art-collection-worlds-largest/1089356 |website=ABC News (Australian Broadcasting Corporation)}}</ref> <ref name="Jean">{{Cite journal|last=Michel Geneste|first=Jean|year=2010|title=Earliest Evidence for Ground-Edge Axes: 35,400±410 cal BP from Jawoyn Country, Arnhem Land|journal=Australian Archaeology|volume=71|issue=December|pages=66–69|doi=10.1080/03122417.2010.11689385|hdl-access=free}}</ref> මෙම ස්ථානයට ක්‍රි.ව. 1433 &#x2013; 1631 සහ ක්‍රි.ව. 1658 &#x2013; 1952 අතර කාල නිර්ණය කරන ලද රේඩියෝ කාබන් ( 95% CI ක්‍රමාංකනය කර ඇත) මෑත කාලීන සිතුවම් පැනල් ද ඇතුළත් වේ, ගුහාව තවමත් ජීවමාන මතකයේ රැඳී ඇති බවට වාර්තා වලට අනුකූල වේ. * සිඩ්නි ශිලා කැටයම් (ඕස්ට්‍රේලියාව) - වසර 5,000 සිට 7,000 දක්වා පැරණි ආදිවාසී පාෂාණ කලා කෘති 1,500 ක් පමණ අඩංගු වේ. <ref name="abhe">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Aboriginal heritage |url=http://www.nationalparks.nsw.gov.au/things-to-do/walking-tracks/aboriginal-heritage-walk |access-date=7 May 2011 |website=Office of Environment and Heritage |publisher=[[Government of New South Wales]]}}</ref> == මිසෝලිතික == [[ගොනුව:Laténium-dame-Monruz.jpg|thumb|[[මොන්රූස් හි වීනස්]] යනු වසර 11,000ක් පැරණි ශෛලීගත පෙන්ඩනයකි, 18&nbsp;උසින් මි.මී.]] [[ගොනුව:Bubalus_Tin_Taghirt.jpg|thumb|දකුණු ඇල්ජීරියාවේ ටසිලි න අජ්ජේර් හි පෙලෝරොවිස් පෞරාණික ගල් කැටයම්]] ; මිසෝලිතික යුරෝපය * '''12.5 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' මැමත් හෙල්ල විසි කරනය, කලාකරුවා විසින් [[මැමත් අලි|මැමත්]] ස්වරූපයෙන් කැටයම් කරන ලද හෙල්ල විසි කරන උපාංගයක් ප්‍රංශයේ ටාර්න්-එට්-ගරොන් හි මොන්ටස්ට්‍රක් හි ගිරි වාසස්ථානයෙන් සොයා ගන්නා ලදී. එය දැන් බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. * '''12 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' කුසියුලට් ගුහාව (රුමේනියාව) වසර 12,000 ක් පමණ පැරණි අශ්වයන් සහ බළලුන් ඇතුළු සතුන්ගේ රතු සිතුවම් කිහිපයක් දක්වයි. මේවා මධ්‍යම යුරෝපයේ දන්නා මෙවැනි ආකාරයේ පළමු ප්‍රකාශනයන් විය. * '''11.5 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ලී මූර්තියක් වන ෂිගිර් පිළිමය රුසියාවේ යෙකටරින්බර්ග් හි ඓතිහාසික ප්‍රදර්ශන කෞතුකාගාරයේ තබා ඇත. * [[මොන්රූස් හි වීනස්]] වර්ෂ සහස්‍රක '''11කට පෙර''' (ස්විට්සර්ලන්තය) * '''11 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ලෙස් කොම්බෙරිලිස් (ප්‍රංශය) - ගැලරි දෙකක කැටයම් 600 කට වඩා ප්‍රදර්ශනය කරයි. වසර 11,000 කට වඩා පැරණි කලා කෘති ගුහාව හරහා ගලා යන ගඟෙන් ජලය පානය කරන පිනිමුවන්, ගුහා වලසුන්, ගුහා සිංහයන්, [[මැමත් අලි|මැමතුන්]] සහ විවිධ සංකේත වැනි විෂයයන් නිරූපණය කරයි. <ref name="Hominidés">{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=December 2007 |title=Les Combarelles – Grotte – Eyzies-de-Tayac – Périgord – Dordogne |url=http://www.hominides.com/html/lieux/grotte-combarelles.php |access-date=1 May 2011 |publisher=Hominidés.com |language=fr}}</ref> * '''10-8 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' මගුරා ගුහාව ( [[බල්ගේරියාව]] ) - මගුරා හි ප්‍රාග් ඓතිහාසික බිත්ති සිතුවම් ඉතාලියේ ග්‍රෝටා ඩී සර්වි සිතුවම් සමඟ විශාල සමානකමක් දක්වන අතර ඒවා සුවිශේෂී ප්‍රකාශනයක් සහ කලාත්මක ගැඹුරක් ඇති අතර යුරෝපීය පශ්චාත්- පැලියෝලිතික් යුගයේ වඩාත්ම වැදගත් කලා කෘති ලෙස සැලකේ. <ref>{{Cite news|url=http://www.rupestre.net/tracce/?p=8048|title=Bulgarian rock art: the Magura Cave paintings|date=November 19, 2014|work=TRACCE Online Rock Art Bulletin|access-date=21 Nov 2014}}</ref> 1984 දී මෙම ස්ථානය [[යුනෙස්කෝ|යුනෙස්කෝවේ]] ලෝක උරුම [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලැයිස්තුවට]] එකතු කරන ලදී. <ref name="UNESCO">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The Magoura Cave with drawings from the bronze age |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/45/ |access-date=16 May 2013 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> * '''10-5.5''' '''වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර'''අයිබීරියානු මධ්‍යධරණී ද්‍රෝණියේ පාෂාණ කලාව * ෆින්ලන්ත ජාතික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කර ඇති '''9 වර්ෂ සහස්‍රකයට පෙර''' හියුටිනෙන් හි ගෝන හිස, කැටයම. * '''7 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ගොව්ර්ලෙවෝ (උතුරු මැසිඩෝනියාව) හි ඇඩම් නොහොත් "මැසිඩෝනියාවේ ආදම්". වසර 7,000 කට වඩා පැරණි මෙම මූර්තිය [[උතුරු මැසඩෝනියාව|උතුරු මැසිඩෝනියා ජනරජයෙන්]] හමු වූ පැරණිතම කෞතුක වස්තුවයි. කලාකරුවා වාඩි වී සිටින පිරිමි ශරීරයක් නිරූපණය කරන අතර ඔහුගේ කොඳු ඇට පෙළ, ඉළ ඇට, නහය සහ ෆාලස් පිළිබඳ විස්තර පෙන්වයි. මෙම කෘතිය දැන් ස්කොප්ජේ නගර කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. ; එපිපැලියොලිතික මෑත පෙරදිග <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles> * [[බෙත්ලෙහෙම]] අසල අයින් සක්‍රි ගුහාවලින් ලබාගත් ප්‍රතිමාවක් වන '''වර්ෂ සහස්‍රක 11කට පර නිමවූ''' අයින් සක්‍රි පෙම්වතුන්, ලිංගිකව හැසිරෙන මිනිසුන් පිළිබඳ පැරණිතම නිරූපණයයි. එය දැන් [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. ; මිසෝලිතික ආසියාව * '''16 වර්ෂ සහස්‍රකයකට පෙර''' ශුවෝජියාං හුවාශාන් පාෂාණ කලාව දකුණු [[චීනය|චීනයේ]] ගුවාංසි හි හුණුගල් කඳු බෑවුම් මත පාෂාණ සිතුවම් දක්වයි. * මධ්‍යශිලා යුගයේ (ක්‍රි.පූ. 8,000 පමණ) සිට ඓතිහාසික යුගයන් දක්වා විහිදුණු පාෂාණ කලා සහිත ඉන්දියාවේ මධ්‍ය ප්‍රදේශ්, භීම්බෙට්කා පාෂාණ නිවාස '''10''' ( [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලෝක උරුම අඩවිය]] ) <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Rock Shelters of Bhimbetka |url=https://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=925 |access-date=2007-02-15 |publisher=World Heritage Site}}</ref> <ref name="YM">{{උපන්‍යාස පොත |last=Mathpal |first=Yashodhar |url=https://books.google.com/books?id=GG7-CpvlU30C&pg=PA220 |title=Prehistoric Painting Of Bhimbetka |date=1984 |publisher=Abhinav Publications |isbn=9788170171935 |page=220 |language=en}}</ref> <ref name="SKT">{{උපන්‍යාස පොත |last=Tiwari |first=Shiv Kumar |url=https://books.google.com/books?id=-jO0fvT4r9gC&pg=PA189 |title=Riddles of Indian Rockshelter Paintings |date=2000 |publisher=Sarup & Sons |isbn=9788176250863 |page=189 |language=en}}</ref> <ref name="RSB">{{උපන්‍යාස පොත |url=https://whc.unesco.org/uploads/nominations/925.pdf |title=Rock Shelters of Bhimbetka |date=2003 |publisher=UNESCO |page=16}}</ref> <ref name="SM">{{උපන්‍යාස පොත |last=Mithen |first=Steven |url=https://books.google.com/books?id=Uaxg_QDSsrQC&pg=PT524 |title=After the Ice: A Global Human History, 20,000 - 5000 BC |date=2011 |publisher=Orion |isbn=9781780222592 |page=524 |language=en}}</ref> <ref name="AJ">{{උපන්‍යාස පොත |last=Javid |first=Ali |url=https://books.google.com/books?id=54XBlIF9LFgC&pg=PA19 |title=World Heritage Monuments and Related Edifices in India |last2=Jāvīd |first2=ʻAlī |last3=Javeed |first3=Tabassum |date=2008 |publisher=Algora Publishing |isbn=9780875864846 |page=19 |language=en}}</ref> ; උතුරු අප්‍රිකානු මිසෝලිතික * සහරා ශිලා කලාව - මධ්‍යම [[සහරා කාන්තාරය|සහරා කාන්තාරයේ]] ස්වාභාවික පාෂාණ මත කලාකරුවන් කැටයම් කළ හෝ පින්තාරු කළ ප්‍රසිද්ධ ස්ථාන තුන්දහසකට වඩා තිබේ. * ටැඩ්‍රාර්ට් ඇකකස් (ලිබියාව) – ක්‍රි.පූ. 12,000 සිට ක්‍රි.ව. 100 දක්වා කාලයට අයත් මිනිසුන්ගේ සහ ශාක හා සත්ත්ව විශේෂවල කැටයම් සහිත පාෂාණ කලාවකි. * ටැසිලි එන්'අජ්ජර් (ඇල්ජීරියාව) - දේවගැති සහ ස්වාභාවික කැටයම් 15,000 කට වඩා; පැරණිතම පාෂාණ කලාව වර්තමානයට වසර 12,000 කට පමණ පෙර සිට පැවත එන අතර, බොහෝ ඒවා 9 හෝ 10කට පෙර හෝ ඊට පෙර කාලයට අයත් වේ. ; ඇමරිකා [[ගොනුව:SantaCruz-CuevaManos-P2210651b.jpg|thumb|ක්වේවා ඩි ලාස් මැනෝස් (අත් ගුහාව), ආර්ජන්ටිනාව]] {{see|Lithic stage|Archaic Period (Americas)}} * [[ක්වේවා ඩි ලාස් මැනෝස්|ක්වේවා ඩි ලාස් මැනෝස් (අත් ගුහාව)]] (ආර්ජන්ටිනාව) – මානව අත්වල සටහන්, දඩයම් දර්ශන සහ සත්ත්ව රූ ඇතුළත් ගුහා සංකීර්ණයක් වන මේව. වර්ෂ 13,000 සිට 9,000 දක්වා කාලයකට පෙර සිතුවම් කොට ඇත.<ref name="UNESCO Cueva de las Manos"> Cueva de las Manos at the UNESCO: * {{Cite web |last=UNESCO World Heritage Centre |title=Cueva de las Manos, Río Pinturas |url=https://whc.unesco.org/en/list/936/ |url-status=live |access-date=2021-04-07 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en |archive-date=2021-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414171517/https://whc.unesco.org/en/list/936}} * {{Cite book |title=World Heritage Sites: a Complete Guide to 1007 UNESCO World Heritage Sites |date=2014 |publisher=[[UNESCO Publishing]] |isbn=978-1-77085-640-0 |edition=6th |page=607 |oclc=910986576}}</ref> * [[කුරුළු ගල්]] (වර්ෂ 5,000 සිට 2,500 දක්වා කාලයකට පෙර) යනු උතුරු ඇමරිකානු ප්‍රතිමාකරුවන් විසින් නිර්මාණය කරන ලද ජංගම පක්ෂීන්ගේ හැඩය ගත් ශිලා නිර්මාණ වේ. * [[ටෝක්පාලා ලෙන්]] (පේරු) – "ඇබ්‍රිගෝ ඩෙල් ඩියබ්ලෝ" සහ වෙනත් ලෙන්වල අවම වශයෙන් කෘතීන් 50ක් පමණ ඇත. මේ සඳහා ශිල්පීන් විසින් [[හීමටයිට්]]වලින් තැනූ වර්ණක භාවිතා කොට ඇත. මේවායේ වර්ණ හතක් දැකගත හැකි අතර රතු ඉන් ප්‍රමුඛ වේ.<ref>{{cite book|title=South American Handbook|url=https://books.google.com/books?id=Zu7iAAAAMAAJ|year=1976|publisher=Trade and Travel Publications Limited}}</ref><ref name="Whitley2001">{{cite book|author=David S. Whitley|title=Handbook of Rock Art Research|url=https://books.google.com/books?id=WwWETYxlNRkC&pg=PA712|year=2001|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-7425-0256-7|pages=712–}}</ref><ref>{{cite book|last=Aldenderfer|first=Mark S.| author-link =Mark Aldenderfer|title=Montane Foragers: Asana and the South-Central Andean Archaic|url=https://books.google.com/books?id=Ao7BEodFPAMC&pg=PR117|year=1998|publisher=University of Iowa Press|location=Iowa City|isbn=978-1-58729-474-7 |pages=56–57}}</ref> ==නියෝලිතික== {{see|මෙගලිතික}} ;මෑත පෙරදිග සහ උතුරු අප්‍රිකාව * [[චටාල්හූයූක්]] (තුර්කිය) – වඩාත්ම හොඳින් සංරක්ෂණය වූ [[නියෝලිතික]] අඩවියයි. මෙහි [[බිතු සිතුවම්]], [[කුඩා ප්‍රතිමා]], සහ සත්ත්ව රූ දැකගත හැක. ''[[චටාල්හූයූක් හි හිඳි කාන්තා ප්‍රතිමාව]]'' හමුවූයේ මෙහිදී ය. ** [[චටාල්හූයූක් හි හිඳි කාන්තා ප්‍රතිමාව|චටාල්හූයූක් හි ''හිඳි කාන්තාව'']] බළල් හිසැති අත් ආධාරකයක් මත වාඩිවූ නග්න කාන්තාවකගේ පිළිස්සූ මැටි නිර්මාණයකි. එහි හිස සහ දකුණු අත් ආධාරකය වර්තමානයේ දක්නට නැත (මෙහි ප්‍රතිනිර්මාණ සහ කල්පිත නිදර්ශක දක්නට ලැබේ). මෙය තුර්කියේ [[ඇන්කරා]] හි [[ඇනටෝලියානු ශිෂ්ටාචාර කෞතුකාගාරය]] තුළ තැන්පත් කොට ඇත. * [[ෆිග්විග් හි ශිලා චිත්‍ර]] (මොරොක්කෝව) * [[දකුණු ඕරානයේ ශිලා චිත්‍ර (ඇල්ජීරියාව)|දකුණු ඕරානයේ ශිලා චිත්‍ර]] (ඇල්ජීරියාව) * [[ජෙල්ෆා ප්‍රදේශයේ ශිලා චිත්‍ර]] (ඇල්ජීරියාව) ;[[නියෝලිතික යුරෝපය]] [[File:Westray Wife 20110529.jpg|thumb|[[වෙස්ට්රේ බිරිඳ]], ඕර්ක්නී, ස්කොට්ලන්තය]] * [[ඇලුන්ඩා මූස්]] යනු ක්‍රි.පූ. 2000ට පමණ අයත් නියෝලිතික ශිලා පොරවක වූ කැටයමකි. මෙය ස්වීඩනයේ අප්ලන්ඩ් වලින් හමුවූ අතර [[ස්වීඩන ඉතිහාස කෞතුකාගාරය]] තුළ දැකගත හැක. * [[ඩැගෙන්හැම් ප්‍රතිමාව]] * [[වෙස්ට්රේ බිරිඳ]] * [[ෆෝක්ටන් බෙර]] * [[ඇල්ටා හි ශිලා කැටයම්]] (නෝර්වේ) – [[වලස් වන්දනාව]] හා සම්බන්ධ නිර්මාණ දක්නට ලැබේ. * [[අයිබීරියානු මධ්‍යධරණී ද්‍රෝණියේ ශිලා චිත්‍ර]] * [[ශිලා කව ලැයිස්තුව]] * [[බ්‍රිතාන්‍ය දූපත් සහ බ්‍රිටනියේ ශිලා කව]] ;[[නියෝලිතික චීනය]] * [[මලිපෝ ප්‍රාන්තය|මලිපෝ]] හි වසර 4000+ පැරණි 'පැරණි රජ' චිත්‍රලේඛ [[බටහිර ප්‍රාන්තය]], යුනාන්, චීනය. == මේවාත් බලන්න == {{Portal|දෘශ්‍ය කලා}} {{div col|colwidth=30em}} * [[British Museum#Department of Britain, Europe and Prehistory|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ ප්‍රාග්ඉතිහාස සහ යුරෝපා දෙපාර්තමේන්තුව]] * [[කැන්ටබ්‍රියා හි ලෙන්]] * [[චිත්‍ර කලාවේ ඉතිහාසය]] {{div col end}} == ආශ්‍රේයයන් == {{reflist}} {{Venus figurines}} {{Lists of paintings}} {{Prehistoric technology| state=expanded}} {{Prehistoric caves}} {{DEFAULTSORT:ශිලා යුගයේ කලාව}} [[Category:Art by year]] [[Category:ප්‍රාග්ඓතිහාසික කලාව]] [[Category:Prehistory-related lists]] [[Category:ශිලා යුගය|කලාව]] [[Category:Lists of works of art]] <templatestyles src="Div col/styles.css" />  p01a3n1k9ryrj4lgm6mh25fz7ojj05s 10 195052 792899 2026-06-05T14:50:05Z Shwetha 6574 නව සැකිල්ල 792899 wikitext text/x-wiki <!-- PLEASE DO NOT ADD ANY DATES TO THIS SIDEBAR (exact dates tend to be disputed and the various date ranges are provided in lead section of each linked article) --> {{ ඇකිළියහැකි ලැයිස්තු සමගින් පැතිතීරුව | name = පරම්පරා පැතිතීරුව | pretitle = පහත ලිපි මාලාවෙහි කොටසකි | pretitlestyle = | title = [[පරම්පරාව#සමාජ පරම්පරාව|සමාජ පරම්පරා]] | titlestyle = font-size:175%; line-height:1.25 em; background:#f0e4ff; | headingstyle = border-top:#aaa 0px solid;border-bottom:#aaa 0px solid; | contentclass = plainlist | contentstyle = | image = [[File:Generation timeline simple.svg|250px|lang=en-simple]] | captionstyle = padding-top:0.6em; | listtitlestyle = border-top:0px solid #aaa; border-bottom:0px solid #aaa;background:#f0e4ff;padding-left:0.4em;text-align:left;font-size:108%; | centered list titles = y | list1name = පරම්පරා | list1title = පරම්පරා | list1 = * [[Lost Generation]] * [[Greatest Generation]] * [[Silent Generation]] * [[Baby boomers]] * [[Generation X]] * [[Millennials]] * [[ඉසෙඩ් පරම්පරාව]] * [[Generation Alpha]] * [[Generation Beta]] |expanded = පරම්පරා |list2name = Cusp groups |list2title = [[Cusper|Cohorts on a cusp]] |list2 = * [[Interbellum Generation]] * [[Generation Jones]] * [[Xennials]] * [[Zillennials]] * [[Zalphas]] | navbarstyle = border-top:1px solid #aaa; |list3name = Country-specific |list3title = Country-specific |list3 = * China ([[Post 70s Generation|Post-70s]], [[Post-80s]], [[Post-90s]]) * Czechoslovakia ([[Husák's Children]]) * Iran ([[Burnt Generation]]) * Poland ([[Generation of Columbuses]]) * Romania ([[Decreței]]) * South Korea ([[386 Generation]]) * Taiwan ([[Strawberry generation]]) * United States ([[Millennials in the United States|Millennials]], [[Generation Z in the United States|Generation Z]]) * Vietnam ([[9X Generation]]) | belowstyle = padding-top:0.0em;font-style:italic; }}<noinclude>[[Category:Society and social science sidebar templates]] </noinclude><noinclude> {{documentation}} </noinclude> rugn84ocfu7axesdjxo57zlf8tm9put 0 195053 792902 2026-06-05T14:59:37Z Yasasuru 23090 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1356558905|Aurignacian]]" 792902 wikitext text/x-wiki  {{Infobox archaeological culture|name=ඕරිග්නේෂියානු|map=[[File:Lions painting, Chauvet Cave (museum replica).jpg|frameless|alt=|upright=1.37]]<br />[[File:Aurignacian culture map-en.svg|frameless|alt=|upright=1.37]]|mapcaption=[[Panthera spelaea|ගුහා සිංහයා]]ගේ සිතුවම් [[චෞවේ ගුහාව]], 37,000 සිට 33,500 දක්වා පැරණි ය, සහ ඕරිග්නේෂියානු ස්ථාන නිරූපිත සිතියමකි|mapalt=|mapsize=300|altnames=|horizon=|region=[[යුරේසියාව]]|period=[[ඉහළ පැලියොලිතික]]|dates=වර්ෂ {{circa}} 43,000 – 28,000 පෙර<ref>{{Cite book |url= https://books.google.com/books?id=kZG1BwAAQBAJ&pg=PA62 |title=European Prehistory: A Survey |isbn=978-1-4615-0751-2 |last1=Milisauskas |first1=Sarunas |date=6 December 2012 |publisher=Springer}}</ref><ref>{{Cite book |url= https://books.google.com/books?id=oMQgAwAAQBAJ&pg=PA154 |title=Stone Tools in the Paleolithic and Neolithic Near East: A Guide |isbn=978-1-139-61938-7 |last1=Shea |first1=John J. |date=28 February 2013 |publisher=Cambridge University Press}}</ref>|typesite=[[ඕරිඤ්ඤාක්]]|majorsites=|extra=|precededby=[[ආමේරියන්]], [[චාටෙල්පෙරෝනියන්]]|followedby=[[ග්‍රවේටියානු]]|definedby=[[හෙන්රි බෘයිල්|බෘටිල්]] සහ [[එමිල් කාර්ටයිල්හැක්|කාර්ටයිල්හැක්]], 1906<ref>{{cite journal |last=Martin |first=H. |title=Industrie Moustérienne perfectionnée. Station de La Quina (Charente) |journal=Bulletin de la Société Préhistorique de France |volume=3 |pages=233–239 |number=6 |date=1906 |jstor=27906750 |language=fr |doi=10.3406/bspf.1906.7784}}{{subscription required}}</ref>}} [[ගොනුව:Expansion_of_early_modern_humans_from_Africa.jpg|thumb|ලෙවන්ටයින් ඕරිග්නේෂියානු අවධිය හඳුනාගෙන ඇති ලෙවන්ට් සිට මුල් නූතන මිනිසුන්ගේ ප්‍රසාරණය.]] '''ඕරිග්නේෂියානු''' ( / ɔːr ɪɡ ˈ neɪ ʃ ən / ) යනු මුල් යුරෝපීය නූතන මිනිසුන් (EEMH) සමඟ සම්බන්ධ ඉහළ පැලියෝලිතික් යුගයේ [[පුරා විද්‍යාත්මක කර්මාන්ත|පුරාවිද්‍යාත්මක කර්මාන්තයක්]] වන අතර එය බොහෝ ප්‍රදේශවල වසර 43,000 සිට 26,000 දක්වා කාලයකට පෙර අතර යුක්රේනයේ එපි-ඕරිග්නේෂියානු ස්වරූපයෙන් වසර 17,000 කට පමණ පෙර පැවතුනි. ලෙවන්ට් වලින් මඳ කලකට පසු ඉහළ පැලියෝලිතිකය යුරෝපයේ වර්ධනය වූ අතර, එමිරාන් යුගය සහ අහ්මරියානු යුගය ඉහළ පැලියෝලිතික් යුගයේ පළමු කාල පරිච්ඡේද සාදයි, එය අප්‍රිකාවෙන් පිටතට ''[[මිනිසා|හෝමෝ සේපියන්වරුන්ගේ]]'' ව්‍යාප්තියේ පළමු අදියරවලට අනුරූප වේ. <ref name="RGK">{{උපන්‍යාස පොත |last=Klein |first=Richard G. |url=https://books.google.com/books?id=vSgCAAAAQBAJ&pg=PA610 |title=The Human Career: Human Biological and Cultural Origins |date=2009 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-02752-4 |page=610}}</ref> පසුව ඔවුන් යුරෝපයට සංක්‍රමණය වී නූතන මිනිසුන්ගේ පළමු යුරෝපීය සංස්කෘතිය වන ඕරිග්නේෂියානුව නිර්මාණය කළහ. <ref name="WBEHE">{{Cite encyclopedia |encyclopedia=Wiley-Blackwell Encyclopedia of Human Evolution |publisher=John Wiley |date=2011 |editor-last=Wood |editor-first=Bernard |isbn=978-1-4443-4247-5}}</ref> == ආශ්රිත == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}{{Venus figurines}}{{Prehistoric technology}}{{අධිකාරී පාලනය}} [[ප්‍රවර්ගය:Pages containing links to subscription-only content]] [[ප්‍රවර්ගය:CS1 ප්‍රංශ-භාෂා මූලාශ්‍ර (fr)]] 78if1b5l4b4vf26a1l34kf2r2c3nwyr 0 195054 792903 2026-06-05T15:00:24Z Yasasuru 23090 [[ඕරිග්නේෂියානු]] වෙතට යළි-යොමුකරමින් 792903 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[ඕරිග්නේෂියානු]] qulocfoh7owyelnn086wp15qweauknl 0 195055 792904 2026-06-05T15:00:41Z Yasasuru 23090 [[ඕරිග්නේෂියානු]] වෙතට යළි-යොමුකරමින් 792904 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[ඕරිග්නේෂියානු]] qulocfoh7owyelnn086wp15qweauknl 0 195056 792905 2026-06-05T15:00:58Z Yasasuru 23090 [[ඕරිග්නේෂියානු]] වෙතට යළි-යොමුකරමින් 792905 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[ඕරිග්නේෂියානු]] qulocfoh7owyelnn086wp15qweauknl 0 195057 792910 2026-06-05T18:03:39Z ~2026-33470-79 79341 Beeg 792910 wikitext text/x-wiki Beeg r2fxnh15jyqk006jpsh0k9hqo8srmcl 14 195058 792914 2026-06-06T03:12:26Z Lee 85 නිර්මාණය 792914 wikitext text/x-wiki {{monthly clean-up category}} pcwath0m0tfjei7jnooirvivp6ubmxo 1 195059 792915 2026-06-06T03:12:58Z Lee 85 නිර්මාණය 792915 wikitext text/x-wiki {{Talk header}} 6ujz0t3lkt6jsf7d1r360l6l7wj3njb 1 195060 792919 2026-06-06T11:51:25Z Lee 85 නිර්මාණය 792919 wikitext text/x-wiki {{Talk header}} 6ujz0t3lkt6jsf7d1r360l6l7wj3njb 15 195061 792920 2026-06-06T11:56:06Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Buddhist temples in Kurunegala District]] 792920 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 1166231085 || 2023-07-20T06:05:52Z || Jlwoodwa || <nowiki></nowiki> |---- | 893616855 || 2019-04-22T15:11:56Z || Cydebot || <nowiki>Robot - Speedily moving category Places of worship in Kurunegala District to [[:Category:Religious buildings and structures in Kurunegala District]] per [[WP:CFDS|CFDS]].</nowiki> |---- | 873630972 || 2018-12-14T03:20:33Z || Cydebot || <nowiki>Robot - Removing category Buddhism in Kurunegala District per [[WP:CFD|CFD]] at [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2018 December 2]].</nowiki> |---- | 783004997 || 2017-05-30T14:51:19Z || Obi2canibe || <nowiki>new cat</nowiki> |} 159linqepgfjhbxk3qxdubro0t55e4z 14 195062 792921 2026-06-06T11:56:16Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Buddhist temples in Kurunegala District]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Buddhist temples in Kurunegala District|history]]) 792921 wikitext text/x-wiki {{Commons cat}} [[Category:Buddhist temples in North Western Province, Sri Lanka|Kurunegala District]] [[Category:Buddhist temples in Sri Lanka by district|Kurunegala]] [[Category:Religious buildings and structures in Kurunegala District]] 51rbsfqtdow7s55aq213jcwmdufcrgi 15 195063 792922 2026-06-06T11:56:26Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Buddhist caves in Sri Lanka]] 792922 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 927077822 || 2019-11-20T05:26:52Z || Invokingvajras || <nowiki>+cat [[Category:Buddhist archaeological sites in Sri Lanka]]</nowiki> |---- | 927033269 || 2019-11-19T23:07:11Z || Invokingvajras || <nowiki></nowiki> |---- | 927030477 || 2019-11-19T22:45:59Z || Invokingvajras || <nowiki>[[WP:AES|←]]Created page with '[[Category:Buddhist caves]] [[Category:Cave temples of Sri Lanka]] [[Category:Buddhism in Sri Lanka]]'</nowiki> |} p29o5n37e9sgmm2fqnkgr79kttyykwt 14 195064 792923 2026-06-06T11:56:36Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Buddhist caves in Sri Lanka]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Buddhist caves in Sri Lanka|history]]) 792923 wikitext text/x-wiki [[Category:Buddhist caves]] [[Category:Cave temples of Sri Lanka]] [[Category:Buddhist temples in Sri Lanka]] [[Category:Buddhist archaeological sites in Sri Lanka]] ci6a5yzq289plc0ihpc26qjj22b1o0g 15 195065 792924 2026-06-06T11:56:46Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Archaeological protected monuments in Kurunegala District]] 792924 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 1166229279 || 2023-07-20T05:49:54Z || Jlwoodwa || <nowiki></nowiki> |---- | 794347121 || 2017-08-07T12:54:00Z || Obi2canibe || <nowiki>new key for [[Category:Archaeological sites in Sri Lanka]]: "Kurunegala District" using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 791970625 || 2017-07-23T16:46:54Z || Obi2canibe || <nowiki>-[[Category:Kurunegala District]]; + 3 categories using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 788402492 || 2017-07-01T05:41:32Z || L Manju || <nowiki>added [[Category:Kurunegala District]] using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 788401474 || 2017-07-01T05:32:24Z || L Manju || <nowiki>new cat</nowiki> |} 66kejm3lngs2mai0vvc9866fjtzzhsj 14 195066 792925 2026-06-06T11:56:56Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Archaeological protected monuments in Kurunegala District]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Archaeological protected monuments in Kurunegala District|history]]) 792925 wikitext text/x-wiki [[Category:Archaeological sites in Sri Lanka|Kurunegala District]] [[Category:Buildings and structures in Kurunegala District]] [[Category:History of Kurunegala District]] [[Category:Tourist attractions in Kurunegala District]] 5rfzet7i2vzz6tfs8dc91sbjytrghjn