ඔක්සිජන්

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="si">
  <siteinfo>
    <sitename>විකිපීඩියා</sitename>
    <dbname>siwiki</dbname>
    <base>https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B6%BD%E0%B7%8A_%E0%B6%B4%E0%B7%92%E0%B6%A7%E0%B7%94%E0%B7%80</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.12</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">මාධ්‍යය</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">විශේෂ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">පරිශීලක</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">පරිශීලක සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">විකිපීඩියා</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">විකිපීඩියා සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ගොනුව</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ගොනුව සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">මාධ්‍යවිකි</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">මාධ්‍යවිකි සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">සැකිල්ල</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">සැකිලි සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">උදවු</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">උදවු සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ප්‍රවර්ගය</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ද්වාරය</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ද්වාරය සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="126" case="first-letter">MOS</namespace>
      <namespace key="127" case="first-letter">MOS talk</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ඔක්සිජන්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2852</id>
    <revision>
      <id>796434</id>
      <parentid>670279</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T09:04:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>796434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71050" sha1="hlovcdsn7c6gmz0wfpl3jy3exwhgjw2" xml:space="preserve">{{Infobox oxygen}} 

'''ඔක්සිජන්''' හෙවත් '''අම්ලකර''' හෙවත් මලදනු &lt;ref&gt; 1. කුමාරතුංග මුනිදාස / එඩිය සඟරාව; 2. මල (&lt;අම්ල, oxy &lt; oxys / sharp, acid) + දනු (gen&lt;gène&lt;genes / born of, produced by); 3. දනවයි - generates &lt;/ref&gt; යනු ජීවින් ශ්වසනය කරන වායුවයි. [[ප්‍රභාසංස්ලේශණය]] මගින් ඔක්සිජන් නිපදවේ. ප්‍රෝටීන්, කාබෝහයිඩ්‍රේට් හා මේද වැනි සජීවි පටක තුල ඇති ව්‍යුහමය අනු වල සියලුම ප්‍රධාන වාක්‍ය වල පාහේ ඔක්සිජන් අන්තර්ගත වේ. තවද දත් හා අස්ථි වල අඩංගු ප්‍රධාන අකාබනික සංයෝග වලද ඔක්සිජන් අන්තර්ගත වේ. ඇල්ගි හා සයනෝ බැක්ටීරියා &lt;br /&gt;මගින්O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ඔක්සිජන් නිපදවයි. තවද ශාක ප්‍රභා සංස්ලේශණයෙන්ද O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; නිපද වේ. සෛලීය ශ්වසනය සිදුවීමේදී මෙම O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; භාවිතයට ගැනේ. වායුගෝලයේ O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ප්‍රමාණය වැඩිවීමට පෙර එනම් අවුරුදු බිලියන 2.5 කට පෙර ලෝකයේ ප්‍රධාන ජීවි ස්වරූපය වු නිර්වායු පටක වලට ඔන්සිජන් විශ සහිත මුලද්‍රව්‍යයකි. ඕසෝන් (O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;) යනු ඔක්සිජන්හි තවත් ස්වරූපයක් (බහුරූපී) වන අතර වායුගෝලයේ උසින් පිහිටි ඕසෝන් වියනක් මගින් ජෛව ගෝලය හානිකර පාරජම්බූල විකිරණ වලින් ආරක්ෂා කරයි. නමුත් පෘථිවි පෘෂ්ඨය ආසන්නයේදී O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; දැඩි ධ්‍රැවිකාවක් ඇති කරන නිසා පෘතුවි පෘෂ්ඨය අසලදී දූෂකයක් ලෙසද ක්‍රියා කරයි.

== රසායනවේදමය හැඳින්වීම ==
ඔක්සිජන් පරමාණුක ක්‍රමාංකය 8 වු, O සංකේතයෙන් හදුන්වනු ලබන මූල ද්‍රව්‍යයකි. ආවර්තිතා වගුවේ දෙවන ආවර්තයට හා කැල්තෝජන කුලයට අයත් වන මෙම අලෝහ මුලද්‍රව්‍ය ඉතා ප්‍රතික්‍රියාශීලි වන අතර බොහෝමයක් මූල ද්‍රව්‍ය සමග ප්‍රතික්‍රියා කර සංයෝග ඔක්සයිඩ සාදයි. සම්මත උෂ්ණත්ව හා පීඩනයේදී මූලද්‍රව්‍යයේ පරමාණු 2 ක් සම්බන්ධ වී වර්ණයක් ගන්ධයක් රසයක් නැති ද්විපරමාණුක ඩයොක්සීන් නැමති වායුවක් සාදයි. එය O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ලෙස රසායන සූත්‍ර මගින් දැක්වේ. ස්කන්ධය අනුව විශ්වයේ තෙවනුවට වඩාත්ම ඇති මූල ද්‍රව්‍ය වන්නේ ඔක්සිජන් වන අතර ඔක්සිජන් දෙවැනි වන්නේ හයිඩ්‍රජන්ට හා හීලියම්ට පමණි. තවද පෘතුවි කබොලේ වඩාත් සුලභම මුලද්‍රව්‍ය වන්නේ ඔක්සිජන්ය. ස්කන්ධය අනුව ජලයෙහි 88.8% ඔක්සිජන් අඩංගු වන අතර වාතයේ 20.9% අඩංගුවේ. 

== ඔක්සිජන් සොයාගැනීම ==

ඔක්සිජන් පළමුව සොයාගන්නා ලද්දේ ස්වීඩන් ජාතික බෙහෙත් වෙළෙන්ඳකු වන කාල් විල්ගෙට් ෆිලොස් විසිනි. ඔහු මර්කියුරික් ඔක්සයිඩ් හා විවිධ නයි‍ට්‍රෙට් රත්කිරීම මඟින් 1772 පමණ ඔක්සිජන් වායුව නිපදවන ලදී. ෆිලොස් මෙම වායුවට ''ගිනි වායුව&quot; ලෙස නම් තැබීය. ඊට හේතුව වූයේ දහනයට රුකුල්දෙන වායුව ලෙස දැන සිටි එකම වායුව එම යුගයේ ඔක්සිජන් වීමයි. මෙම සොයාගැනීම සඳහන් කර ''ට්‍රිටයිස් මන් එයාර් ඇන්ඩ් ෆයර්&quot; නමින් අත්පිටපතක් ඔහුගේ ප්‍රකාශක වෙත 1775 දී ඔහු යවන ලදී. කෙසේවුවත් මෙම අත්පිටපත 1777 පමණ වන තෙක් ප්‍රකාශයට පත් නොවිණ.1770 දී ජෝසප් ප්‍රීස්ලි හා කාල් විල්හෙල්ට් ස්කීල් විසින් තනි තනිවම ඔක්සිජන් සොයා ගත් නමුත් ප්‍රීස්ලි විසින් ඔහුගේ සොයාගැනීමට‍ මුලින්ම ප්‍රසිද්ධියට පත් කල නිසා ඔහුට මුල්තැන ලැබුණි.මෙය සිදුකරන ලද්දේ සූර්යාලෝකය වීදුරු නලයක් තුළ රැඳවූ මර්කියුරික් ඔක්සයිඩ් මත වැටීමට සැලස්වීමෙන්ය. මෙමඟින් නිදහස් වූ වායුවට ඔහු &quot;ඩෙෆ්ලො ජිස්ටිකේටඩ් වායුව&quot; ලෙස නම් තැබීය. එම වායුවට බඳුන්වූ ඉටිපන්දම් වඩා දීප්තිමත්ව දැල්වුණු බවත්, මීයන් වඩා ක්‍රියාශිලි ලෙස ආශ්වාස ප්‍රාශ්වාස කළ බවත් ඔහුට පෙණින. එම වායුව ආශ්වාස ප්‍රාශ්වාස කල ඔහු එය සාමාන්‍යය වාතයට වඩා සුවයක් තමන්ගේ පෙනහළු තුලට ලබාදුන් බව සඳහන් කර සිටියේය. 1775 දී ඔහු තමන්ගේ සොයාගැනීම ''ඇන් එකවුන්ට් ඔෆ් ජර්දර් ඩිස්කවර්ස් ඔෆ් එයාර්&quot; නම් ලිපියෙන් ප්‍රකාශයට පත්කළ අතර, තමන්ගේ පොත වන &quot;එක්ස්පරිමන්ට්ස් ඇන්ඩ් ඔබ්සර්වේෂන්ස් ඔන් ඩිෆරන්ට් කයින්ඩ්ස් ඔෆ් එයාර්&quot; ටද එය ඇතුලත් කළේය. 1777 දී ඇන්ටොයින් ලැවොයිපියර් විසින් එම මුලද්‍රව්‍ය ඔක්සිජන් ලෙස නම් තබන ලදී. ඔහුගේ පර්යේෂණ ඒ දින වල ප්‍රචලිතව තිබු දහනය හා මළ කෑම පිලිබද ලොජිස්ටන් වාදය බිද හෙලීමට සමත් විය.තවද කාර්මික ඔක්සිජන් වාදය බිද හෙලීමට සමත් විය. කාර්මිකව ඔක්සිජන් නිෂ්පාදනය කරන්නේ ද්‍රව වාතය භාගික ආසවනයට ලක් කිරීමෙනි. මෙහිදී වාතයේ ඇති නයිට්‍රජන් හා කාබන්ඩයොක්සයිට් ඉවත් කිරීම සියෝලයිට් යොදා ගනී. මීට අමතරව ඔක්සිජන් නිෂ්පාදනයට ජල විච්ඡේදනයද උපයෝගි කර ගනී. ඔක්සිජන්හි ප්‍රයෝජන ලෙස ලෝහ නිෂ්පාදනය, ප්ලාස්ටික් හා රෙදි පිලි, රොකට් ප්‍රචාලක, ඔක්සිජන ප්‍රතිකර්මය ආදිය දැක්විය හැකිය. තවද ගුවන් යානා, සම්බැරීන්, අභ්‍යවකාශ ගමන් හා කිමිදීමේ ජීව ආධාරක ලෙස ඔක්සිජන් යොදා ගනී.
  

== නෛසර්ගික ලක්‍ෂණ ==

=== සැකැස්ම ===
[[ගොනුව:Oxygen_discharge_tube.jpg|thumb|left|Oxygen discharge (spectrum) tube]]

=== ව්‍යුහය ===
සම්මත උෂ්ණත්ව හා පීඩන තත්ව යටතේ දී ඔක්සිජන් නම් අණුක සූත්‍රය සහිත අවර්ණ , ගන්ධ රහිත වායුවක් වන අතර එක් ඔක්සිජන් අණුවකට ත්‍රි බැමුම් ඉලෙක්ට්‍රෝනික වින්‍යාසය ඔස්සේ රසායනිකව බැඳී ඇති ඔක්සිජන් පරමාණු යුගලක් අයත් වේ. මෙම බන්ධනයේ පෙළ 2ට සම වන අතර බොහෝ විට අතිශයින්ම  සරල කොට ද්විත්ව බන්ධනයක් ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ.

පිරිහුණු අණුක කාක්ෂික යුගලක් තල අඩංගු වූ යුගලනය නොවූ ඉලෙක්ට්‍රෝන ද්විත්වයකින් ද යුතු ඉලෙක්ට්‍රෝනික වින්‍යාසයක් දරන ත්‍රෛකය ඔක්සිජන් අණුවේ ස්ථායී ආකාරය වේ. මෙම කාක්ෂික ප්‍රතිබන්ධිත වර්ගයට අයත් වන අතර මේ හේතුවෙන් (බන්ධනය දුර්වල වන අතර බන්ධන පෙළ 3 සිට 2 දක්වා පහත වැටේ) සමහර ප්‍රතිබන්ධිත කාක්ෂික පිරී නොමැති එහෙත් සියළු අණුක කාක්ෂික පිරී ඇති ද්වි පරමාණුක නයිට්‍රජන් ත්‍රිත්ව බන්ධනයට වඩා ද්වි පරමාණුක ඔක්සිජන් බන්ධන දුර්වල වේ.

සාමාන්‍ය ත්‍රෛකය තත්වයේ ඔක්සිජන් අණු ඒවායේ අඩංගු යුගලනය නොවූ ඉලෙක්ට්‍රෝනවල භ්‍රමණ චුම්භක ඝූර්ණ සහ යාබද ඔක්සිජන් අණු අතර ඇති සෘණ හුවමාරු ශක්තිය හේතුවෙන් අණු චුම්භක ගුණ දරන අතර චුම්භක ක්ෂේත්‍රයක් හමුවේ චුම්භකයක් බවට පත්වේ. පරීක්ෂණාගාර ආදර්ශනයක දී ප්‍රභල චුම්භකය ධ්‍රැව දෙක අතර බාහිර ආධාරකයකින් තොරව ද්‍රවිත ඔක්සිජන් දහරක් රඳවා තැබිය හැකි තරම් ද්‍රවිත ඔක්සිජන් චුම්භකයක් වෙත දක්වන ආකර්ෂණය ප්‍ර‍භල වේ.

සියළුම ඉලෙක්ට්‍රෝන බැමුම් යුගලනය වී ඇති අණුක ඔක්සිජන්හි සමහර උච්ච ශක්ති ප්‍රභේද කිහිපයක් ඓකය ඔක්සිජන් නමින් හැඳින්වෙන අතර මේවා සාමාන්‍ය ඓන්ද්‍රීය සංයෝග කෙරෙහි වැඩි ප්‍රතික්‍රියශීලීතාවයක් දක්වයි. ස්වභාවයේ දී ප්‍රභාසංස්ලේෂණය අතරතුර සූර්ය ශක්තිය යොද‍ාගෙන ජලය ඇසුරින් ‍ඓකය ඔක්සිජන් නිපදවීම සිදුවේ. තවද ඓකය ඔක්සිජන් ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය මඟින් ක්‍රියාකාරී ඔක්සිජන් ප්‍රභේදයක් ලෙස නිපදවා ගනු ලබන අතර පරිවර්තී ගෝලය තුළ කෙටි තරංග ආයාමයක් සහිත ආලෝකය මඟින් පටකවලට හානි සිදුවීමට පෙර එහි ඇති ශක්තිය උරාගැනීම තුළින් එය සාමාන්‍ය ස්ථායී ආකාරය බවට පරිවර්තනය කිරීම සඳහා ප්‍රභාසංස්ලේෂක ජීවීන් තුළ ඇති කැරොටිනොයිඩ වැදගත් කාර්ය භාරයක් ඉටු කරනු ලබයි. (මෙම ක්‍රියාවලිය සතුන් තුළ ද කැරොටිනොයිඩ මඟින් සිදුවීමේ ඉඩ කඩක් පවතී)

=== බහු රූපී ආකාර ===
[[ගොනුව:Ozone-montage.png|thumb|අපරවර්තී ගෝලයේ වඩාත් බහුලව දැකිය හැකි ඕසෝන් පෘථිවියේ ඇති දුලභ වායුවකි]]

ඔක්සිජන් වඩාත් බහුලම බහුරූපී ආකාරය ඔක්සිජන් හෙවත් ඩයිඔක්සිජන් වේ. එහි බන්ධන දිග 121 pm වන අතර බන්ධන ශක්තිය 498 kJ• mol&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt; වේ. මෙය පෘථිවි වායුගෝලයේ මූලික සංඝටකයක් වන අතර බොහෝ සංකීර්ණ ජීවී ආකාරවල සෛලීය ස්වසනය සඳහා අවශ්‍ය වන වායුව ද වේ. ඔක්සිජන් හි අනෙකුත් වැදගත්කම් හා පැති කඩ මෙම ලිපියෙහි ඉතිරි කොටස්වල අඩංගු වේ. (වැඩි විස්තර් සඳහා “ඔක්සිජන් හි බහුලත්වය” හා “ජීව විද්‍යාත්මක වැදගත්කම” බලන්න)

--,පෙනහළු පටකවලට හානිකර වූ ට්‍රයි ඔක්සිජන් හෙවත් ඕසෝන් ඔක්සිජන්හි අතිශය ප්‍රතික්‍රියාශීලී බහුරූපී ආකාරයකි. ඉහල වායුගෝලයේ පාරජම්බුල විකිරණ මඟින් බිඳීමට ලක්වී සෑදෙන පරමාණුක ඔක්සිජන් සමඟ අණුක බැඳීමෙන් ඕසෝන් නිපදවේ. ඕසෝන් වර්ණාවලියේ පාරජම්බුල කලාපය හොඳින් අවශෝෂණය කරගන්නා බැවින් එය විකිරණ ආරක්ෂක ආචරණයක් සේ ක්‍රියාකරයි. (“ඕසෝන් ස්ථරය” බලන්න) නමුත් පෘථිවි පෘෂ්ටයට ආසන්න‍ෙය් දි රථ වාහන දුමාරයේ අතුරුඵලයක් සේ නිපදවෙන විට ඕසෝන් පරිසර දූෂකයකි.

අධි ස්ථායී අණුක චතුර් ඔක්සිජන් (O&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;) නම් ප්‍රභේදය 2001 ව‍සරේ දී සොයාගන්නා ලද්දකි. එය ඝන ඔක්සිජන් හි අවස්ථා හයෙන් එකක පවතින බව විශ්වාස කෙරුණි. ඔක්සිජන් ගිගා පැස්කල් 20 ක පීඩනයකට යටත් කිරීමෙන් නිපදවාගන්නා මෙම අවස්ථාව රොම්බස තලීය O&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt; පොකුරුවලින් සෑදී ඇති බවව 2000 දී ඔප්පු කරන ලදී. මෙම පොකුරු ආකාර ඔක්සිජන් බහුරූපය O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; හා O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; ට වඩා ප්‍රභල ඔක්සිකාරකයක් වන බැවින් එය රොකට් ඉන්ධනයක් ලෙස භාවිතයට ගැනීමේ හැකියාවක් පවතී. 1990 වසරේ දී ඔක්සිජන් හි ලෝහමය බහුරූපී ආකාරයක් සොයාගන්නා ලදී. ඝන ඔක්සිජන් 96 ගිගා පැස්කල්ට වැඩි පීඩනයකට යටත් කළ විට නිර්මාණය වන මෙම කලාපය  ඉතා අඩු උෂ්ණත්වයන්හි දී සුපිරි සන්නායක තත්වයට පත්වන බව 1998 වසරේ දී පෙන්වා දෙන ලදී.

=== භෞතික ලක්ෂණ ===

ඔක්සිජන් නයිට්‍රජන්ට සාපේක්ෂව වඩාත් ජලයේ ද්‍රාව්‍ය වන අතර මේ හේතුවෙන් වායුගෝලයේ 4:1 වන නයිට්‍රජන් ඔක්සිජන් අනුපාතය ජලය තුළ දී දළ වශයෙන් 2:1 ක් පමණ වේ. ඔක්සිජන් ජල ද්‍රාව්‍යතාව උෂ්ණත්ව පරායත්ත වන අතර 0&amp;nbsp;°C හිදී O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;  හි ජල ද්‍රාව්‍යතාව (14.6 mg• L&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt;)  20&amp;nbsp;°C  හි දී එම අගය (7.6 mg• L&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt;) මෙන් දෙගුණයකට ආසන්න වේ. 25&amp;nbsp;°C උෂ්ණත්වයක් ද  1 atm වායු පීඩනයක් ද පවතින විට මිරිදිය ලීටරයක ඔක්සිජන් මිලලීටර 6.04 පමණ අඩංගු වේ. මෙම තත්ව යටතේ ම කරදිය ලීටරයක අඩංගු / දියවී ඇති O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; පරිමාව 4.95 mL වේ. 5&amp;nbsp;°C උෂ්ණත්වයේ දී මිරිදිය හා කරදිය සඳහා මෙම අගයන් පිළිවෙලින් 9.0 mL හා 7.2 mL දක්වා ඉහල යන අතර මේ අනුව ද්‍රව්‍යතාවන්ගේ වැඩිවීමේ ප්‍රතිශතයන් පිළිවෙලින් 50% ට වැඩි සහ 45% වැඩි අගයක් ගනී.

90.20 K (−182.95&amp;nbsp;°C, −297.31&amp;nbsp;°F) උෂ්ණත්වයේ දී ඔක්සිජන් ද්‍රව තත්වයට පත්වන අතර 54.36 K (−218.79&amp;nbsp;°C, −361.82&amp;nbsp;°F) හි දී ඔක්සිජන් ගනීභවනය වීම සිදුවේ. ද්‍රව සහ ඝන ඔක්සිජන් පැහැදිලි ස්වභාවයක් ගන්නා අතර රතු ආලෝකය අවශෝෂණය කර ගැනීම හේතුවෙන් ලා නිල් පැහැයකින් දිස් වේ. (අගය නිල් පැහැයෙන් පෙනෙනුයේ මේ හේතුව නිසා නොවේ. එය රේලි ප්‍රකිරණය නම් ක්‍රියාවලිය ඔස්සේ නිල් ආලෝකය ප්‍රකිරණය වීමෙන් ඇති වේ) ද්‍රවිත වාතය භාගික ආසවනය මඟින් ඉතා සංශුද්ධ ඔක්සිජන් ලබාගන්නා අතර ද්‍රව නයිට්‍රජන් සිසිල් කාරකය සේ යොදා ගනිමින් වාතය සිසිලනයෙන් ද්‍රව ඔක්සිජන් ලබාගැනීම ද කළ හැක. ද්‍රව ඔක්සිජන් අතිශය ප්‍රතික්‍රියාශීලී සංයෝගයක් වන අතර දාහ්‍ය සංයෝග හා ද්‍රව්‍යවලින් වෙන්කර තැබිය යුතු වේ.

=== තාරකා විද්‍යාත්මක මූලයන් සහ සමස්ථානික ===

[[ගොනුව:Evolved star fusion shells.svg|thumb|දැවැන්ත තාරකාවක ජීවිත කාලයේ අවසාන තුළ දී O - කවචයේ &lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt;O ද H- කවචයේ &lt;sup&gt;17&lt;/sup&gt;O ද He- කවචයේ &lt;sup&gt;18&lt;/sup&gt;O ද සාන්ද්‍රණය වේ]]

ස්වභාවයේ හමුවන වායුව [[ඔක්සිජන්-16|&lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt;O]], &lt;sup&gt;17&lt;/sup&gt;O හා &lt;sup&gt;18&lt;/sup&gt;O යන ස්ථායී සමස්ථානික 3ක් සමන්විත වන අතර ස්වභාවයේ සුලභ වන්නේ 99.762% ප්‍රතිශත සුලභතාවයකින් යුත් &lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt;O සමස්ථානිකයයි. ඔක්සිජන්හි සමස්ථානිකවල ස්කන්ධ ක්‍රමාංකය 12 – 28 පරාසයේ පවතී.

&lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt;O වැඩි ප්‍රමාණයක් තාරකා තුළ සිදුවන හීලියම් විලයන ක්‍රියාවලිය අවසානයේ සංස්ලේෂණය වන අතර සුළු ප්‍රමාණ‍යක් නියෝන් දහන ක්‍රියාවලියේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස සංස්ලේෂණය වේ. &lt;sup&gt;17&lt;/sup&gt;O ප්‍රධාන වශයෙන්ම තාරකා තුළ CNO චක්‍රයේ දී හයිඩ්‍රජන් හීලියම් බවට දහනය වීමේ දී නිපදවෙන අතර එබැවින් තරුවල හයිඩ්‍රජන් දහන කලාපයන්හි &lt;sup&gt;17&lt;/sup&gt;O සුලභ සමස්ථානිකයක් වේ. &lt;sup&gt;18&lt;/sup&gt;O සමස්ථානිකයෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් CNO දහන ක්‍රියාවලියේ දී බහුලව ඇතිවන &lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;N, &lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;He න්‍යෂ්ටියක් හා බැඳීමෙන් නිපදවෙන  අතර මේ හේතුවෙන් &lt;sup&gt;18&lt;/sup&gt;O තාරකා තුළ He ගහණ කලාපයන්හි සුලභ වේ. ඔක්සිජන්හි විකිරණශීලී සමස්ථානික 14ක් හඳුනාගෙන ඇති අතර ඉන් වඩාත්ම ස්ථායී &lt;sup&gt;15&lt;/sup&gt;O සමස්ථානිකයේ අර්ධ ආයු කාලය තත්පර 122.24 ක් වන අතර ඊළඟට වඩාත්ම ස්ථායී &lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;O හි අර්ධ ආයු කාලය තත්පර 70.606 ක් වේ. ඉතිරි විකිරණශීලි සමස්ථානික තත්පර 27ට අඩු අර්ධ ආයු කාලයක් සහිත ඒවා වන  අතර ඒ අතරින් ද බහුතරයක අර්ධ ආයු කාලය මිලි තත්පර 83 කට වඩා අඩුය.&lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt;O ට වඩා ස්කන්ධයෙන් අඩු සමස්ථානික බහුලවම ක්ෂය වන්නේ ඉලෙක්ට්‍රෝන ප්‍රතිග්‍රහණය කර නයිට්‍රජන් බවට පත්වීමෙනි. මේ අතර &lt;sup&gt;18&lt;/sup&gt;O ට වඩා වැඩි ස්කන්ධ ඇති සමස්ථානික බහුලවම බීටා ක්ෂය වීමට භාජනය වෙමින් ෆ්ලුවොරීන් බවට පත්වේ.

=== සුලභත්වය ===

භූමිය සාගර සහ වාතය ඇතුළත් ජෛවගෝලයේ ස්කන්ධය අනුව වඩාත් සුලභම මූලද්‍රව්‍ය ඔක්සිජන් වේ. තවද හයිඩ්‍රජන් හා හීලියම්ගෙන් අනතුරුව විශ්වයේ තෙවැනි වඩාත් සුලභතම මූලද්‍රව්‍යය ද ඔක්සිජන් වේ. සූර්යයාගේ ස්කන්ධයෙන් .9% ක් පමණ ඔක්සිජන් වේ. ලෝකයේ සාගරවල ස්කන්ධයෙන් 88.8% ක ප්‍රතිශතයක් ද පෘථිවි කබොලේ ස්කන්ධයෙන් 49.2% ක ප්‍රතිශතයක් ද ඔක්සිජන්වලින් සමන්විත වන අතර ඒ අනුව සාගරවල ප්‍රධානතම සංඝටකය ද ඔක්සිජන් වේ. පෘථිවි වායුගෝලයේ දෙවැනි වඩාත් සුලභම සංඝටකය ඔක්සිජන් වන අතර වායුගෝලයේ මුළු පරිමාවෙන් 21% ක් පමණ, නැතහොත් එහි මුළු ස්කන්ධයෙන් 23.1% ක් (ටොන් 10&lt;sup&gt;15&lt;/sup&gt; ක් පමණ) පමණ ඔක්සිජන්වලින් සමන්විතය. සෞරග්‍රහ මණ්ඩලයේ අනෙකුත් ග්‍රහලෝක හා සැසඳූ කළ පෘථිවි වායුගෝලයේ ඔක්සිජන් ප්‍රතිශතය අසාමාන්‍ය ලෙස ඉහල අගයක ගනී. අඟහරු ([[ගොනුව:O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; a1.JPG]] පරිමාව අනු 0.1%) හා සිකුරු වැනි ග්‍රහලෝකවල වායුගෝල‍යන්ගේ ඔක්සිජන් සාන්ද්‍රණය පෘථිවියට සාපේක්ෂව අල්ප වේ. කෙසේ නමුත් මෙම අනෙක් ග්‍රහ‍ලෝක වටා පවතින [[ගොනුව:O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; a1.JPG]] නිෂ්පාදනය වන එකම ක්‍රමය වන්නේ ඔක්සිජන් අඩංගු කාබන් ඩයොක්සයිඩ් වැනි සංයෝග මත පාරජම්බුල විකිරණ පතිත වීම මඟින් එම අණු බිඳීමට ලක්වීමයි

[[ගොනුව:AYool WOA surf O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;.png|thumb|සිසිල් ජලය තුළ O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;  හි ද්‍රාව්‍යතාව ස‍ාපේක්ෂව ඉහල අගයක් වේ.]]

පෘථිවියේ අසාමාන්‍ය ලෙස ඉහල ඔක්සිජන් ප්‍රතිශතයක් පැවතීමට හේතුව ඔක්සිජන් චක්‍රයයි. මෙම ‍ෛ‍ජව  භූ රසායනික චක්‍රය මඟින් පෘථිවියේ ඔක්සිජන් ප්‍රධාන සංචිත ත්‍රිත්වය වන වායුගෝල‍ය, ජෛව ගෝලය සහ ශිලා ගෝලය අතර ඔක්සිජන් හුවමාරු වීමේ ක්‍රියාවලිය පැහැදිලි කෙරේ. ඔක්සිජන් චක්‍රයේ ප්‍රධාන එලවුම් සාධකය ප්‍රභාසංස්ලේෂණය වන අතර එය නූතන පෘථිවි වායුගෝලයේ සංයුතිය සඳහා ප්‍රධාන ලෙසම දායක වී තිබේ. වර්තමාන පෘථිවි වායුගෝලයේ ඇති ඔක්සිජන් පරිමාව‍ කෙතරම් ද යත් ප්‍රභාසංස්ලේෂණය මුළුමනින්ම නතර වුව ද වර්තමාන වේගය යටතේ සියළුම ඔක්සිජන් වැයවන ක්‍රියාවලීන් එක්ව වායුගෝලය මුළුමනින්ම ඔක්සිජන්වලින් මුක්ත කිරීමට ගතවන කාලය වසර 5000කට ද වැඩි බව ගණනය කර තිබේ.
ලෝකයේ ජලීය දේහයන් තුළ ද ද්‍රවිත ආකාරයට නිදහස් O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; පවතී. සාගර ජීවීන් සඳහා අඩු උෂ්ණත්වයන් හිදී ඔක්සිජන් හි ජල ද්‍රාව්‍යතාව වැඩි වීම දැඩිව බලපාන අතර මේ හේතුවෙන් ධ්‍රැවාසන්න සාගර කලාප සාගර ජීවීන් වැඩි ප්‍රමාණයකට වාසස්ථාන සපයයි. දූෂිත ජලයේ අඩංගු දිරායන ඇල්ගේ සහ අනෙකුත් ජෛව සංඝටක හේතුවෙන් එහි ඔක්සිජන් ප්‍රතිශතය පහල බැසිය හැක( සුපෝෂණය) විද්‍යාඥයන් ජලයේ මෙම ගුණය නිර්ණය කිරීම සඳහා ජලයේ ජෛව රසායනික ඔක්සිජන් ඉල්ලුම හෝ ජලයේ ඔක්සිජන් සාන්ද්‍රණය සාමාන්‍ය තත්වයට ගෙන ඒමට අවශ්‍ය ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය ගණනය කරනු ලබයි.

== ජීවවිද්‍යාත්මක පසුබිම ==
[[ගොනුව:Oxygen_evolving_complex.png|thumb|335px|ප්‍රභාසංස්ලේෂණය මගින් ජලය ඔක්සිකරණයෙන් ඔක්සිජන් නිපදවීම]]
=== ප්‍රභාසංස්ලේෂණය හා ස්වසනය ===
ප්‍රභාසංස්ලේෂණය මගින් ජලය ඔක්සිකරණයෙන් ඔක්සිජන් නිපදවීම, ඇද වී ඇති ඊතල ආකාර රේඛා සටහනින් photon 4ක් මගින් S තත්වයේ චක්‍රයක් ඔස්සේ ඔක්සිජන් නිදහස් කිරීමේ මධ්‍යස්ථාන හරයෙන් ඉලෙක්ට්‍රෝන 4ක් උත්තේජිත තත්වයට පත් කර නිදහස් කිරීම නිරූපණය වේ.

ස්වභාවයේ දී නිදහස් ඔක්සිජන් ජනිත වීම, ඔක්සිජන් ජනිත ප්‍රභාසංස්ලේෂණ ක්‍රියාවලිය තුළ ජලය ප්‍රභාවිච්ඡේදනයෙන් සිදු වේ. මෙසේ නිපදවෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණයෙන් 70%ක් ම ජලජ හරිත ඇල්ගේ හා සයනොබැක්ටීරියා මගින් නිපදවන අතර ඉතිරිය භෞමික ශාක මගින් නිපදවනු ලැබේ. 

ප්‍රභාසංස්ලේෂණය සරලව පහත ආකාර සමීකරණයකින් දැක්විය හැක.

6CO&lt;SUB&gt;2&lt;/SUB&gt; + 6H&lt;SUB&gt;2&lt;/SUB&gt;O +  ‍ප්‍රෝටෝන 		C&lt;SUB&gt;6&lt;/SUB&gt;H&lt;SUB&gt;12&lt;/SUB&gt;O&lt;SUB&gt;6&lt;/SUB&gt;  + 6O&lt;SUB&gt;2&lt;/SUB&gt;

හෝ කාබන්ඩයොක්සයිඩ් + ජලය + හිරුඑළිය 		ග්ලූකෝස් + ඩයොක්සිජන් 

ප්‍රභාසංස්ලේෂක ජීවීන් තුළ පවතින තයිලකොයිඩ පටල මත ප්‍රභාවිච්ඡේදනයෙන් ඔක්සිජන් ජනනය සිදුවන අතර ඒ සඳහා ශක්ති ලබා ගැනීමට ෆෝටෝන 4ක් අවශ්‍ය වේ. මෙම සමස්ත ක්‍රියාවලිය පියවර ගණනාවකින් සමන්විත වන නමුත් ප්‍රභාසංස්ලේෂණයේ දී අවසාන වශයෙන් සිදුවන්නේ තයිලකොයිඩ පටලය හරහා ප්‍රෝටෝන අනුක්‍රමණයක් ගොඩනැගීම හා ඒ ඔස්සේ ප්‍රභා පොස්පොරයිලීකරණය මගින් ATP සංස්ලේෂණයයි. මෙම ක්‍රියාවලියේ දී ජලය ඔක්සිකරණයෙන් ලැබෙන O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;  වායුගෝලයට නිදහස් කෙරේ.

සියලු ස්වායු ජීවීන්ට සෛලීය ස්වසනය සඳහා අණුක ඔක්සිජන් (O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; / ඩයිඔක්සිජන්) අත්‍යාවශ්‍ය වේ. මෙම ජීවීන්ගේ මයිටොකොන්ඩ්‍රියා තුළදී ඔක්සින් භාවිතයෙන් ඔක්සිකාරක පොස්පරලීකරණය ඔස්සේ ATP (Adenosine triphospate) සංස්ලේෂණය කෙරේ. ස්වායු ස්වස‍නය සඳහා වන සරල සමස්ත ප්‍රතික්‍රියාව ප්‍රභාසංස්ලේෂණයට ප්‍රතිවිරුද්ධ ක්‍රියාවලිය වන අතර පහත පරිදි දැක්විය හැක.

6H12O6 + 6O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;		6CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;  + 6H2O + 2880 kJmol-1

පෘෂ්ඨවංශීන්ගේ පෙනහැලි තුළදී සියුම් පටල හරහා විසරණයෙන් ඔක්සිජන් රතු රුධිර සෛල තුළට ඇතුල් වේ. එහිදී හීමොග්ලොබීන් මගින් O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; අණු ග්‍රහණය කරගන්නා අතර එවිට රතු රුධිර සෛලවල වර්ණ නිල්වන රතු පැහැයේ සිට දීප්තිමත් රතු පැහැය දක්වා වෙනස් වේ. අනෙක් සතුන් අතරින් ආත්‍රො‍පෝඩාවන් හා මොලුස්කාවන් ආදීන් හීමොසයිකින් ද , මකුණන් හා පොකිරිස්සන් ආදීන් හීමොචරිත්‍රීන් ද ඉහත ක්‍රියාවලිය සඳහා යොදා ගනී. රුධිර ලීටරයක් තුළ ඔක්සිජන් වායුව ඝන සෙන්ටිමීටර 200 ක් (200 cm3 / 200 cc) පමණ දිය කරගත හැක.

සුපර් ඔක්සයිඩ් අයන (O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ) හා පෙරොක්සයිඩ (O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;2-) වැනි ප්‍රතික්‍රියාශීලී ඔක්සිජන් ප්‍රභේද ඔක්සිජන් භාවිතයේ අතුරුඵල ලෙස ඇතිවිය හැකි අතර ජීවීන්ට අහිතකර බැලපෑම් ඇති කරයි. නමුත් ඇතැම් උසස් ජීවීන්ගේ ප්‍රතිශක්තීකරණ පද්ධතීන් පෙරොක්සයිඩ , සුපර් ඔක්සයිඩ සහ ඔක්සිජන් මුක්ත ඛණ්ඩ ආක්‍රමණික ක්ෂුද්‍ර ජීවී විශේෂ විනාශ කිරීමට යොදා ගනී. ඔක්සිජන්හි මෙම අධි ප්‍රතික්‍රියාශීලී ප්‍රභේද ශාක රෝග කාරක ජීවීන් හමුවේ දක්වන අතිසංවේදී ප්‍රතිචාරයන්හි දීද වැදගත් කෘත්‍යයක් ඉටු කරයි.

විවේකීව වැඩුණු මිනිසෙකු විනාඩියකට O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;  ග්‍රෑම් 1.8 ත් 2.4ත් අතර ප්‍රමණයක් ආශ්වාස කරන අතර මේ අනුව වසරක මානව වර්ගයා මගින් O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;  වායුව ‍ටොන් බිලියන 6ක් ආශ්වාස කරනු ලැබේ.


=== වායුගෝලයට ඔක්සිජන් වායුව එක් වීම ===
[[ගොනුව:Oxygenation-atm.png|thumb|පෘථිවි වායුගෝලයට ඔක්සිජන් එක්රැස්වීමේ ක්‍රියාවලිය]]
# O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; නිපදවීමක් සිදු නොවේ
# O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;  නිපදවෙන නමුත් නිපදවෙන ප්‍රමාණය සාගර හා සාගර පාෂාණ තුළ එක්රැස් වේ.
# O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;  වායුව සාගරවලින් නිදහස්වීම ඇරඹෙන නමුත් එසේ ලැබෙන O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; වායුව O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; ස්ථරය නිපදවීමට වැයවීමක් භූමිය මගින් උරා ගැනීමක් සිදුවේ.
# අවසානයේ O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; වායුව වායුගෝලය තුළ එක්රැස් වීම ඇරඹීම


ප්‍රභාසංස්ලේෂක archea බැක්ටීරියාවන්ගේ පරිණාමයට පෙර පෘථිවි වායුගෝලය සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ ඔක්සිජන් වායුවෙන් තොර වූවාක් විය. සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයකින් වායුගෝලයට නිදහස් ඔක්සිජන් එකතුවීම පේලියප්‍රොටිරොසෙයික යුගයේදී එනම් අදින් වසර බිලියන 2.5ත් 1.6ත් අතර කාලයේ දී සිදුවිය. ආරම්භයේ දී O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;  සාගර ජලයේ ද්‍රවිත යකඩ හා එක්ව තීරුමය යකඩ සහිත තැන්පතු ඇති කරන ලදී. අනතුරුව සාගර ජලයෙන් O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; වායුව වායුගෝලයට එක්වීම අදින් වසර බිලියන 2.7 කට පමණ පෙර කාලය වන විට වායුගෝලීය O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;  ප්‍රතිශතය එහි වර්තමාන ප්‍රතිශතයෙන් 10% ක තත්වයට ළගා විය.

මෙසේ වායුගෝලයේ හා සාගර ජලයේ O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; වායුව සුලභව නිදහස් හා ද්‍රවිත ආකාර වලින් පැවතීම ආරම්භ වූ අවධියේ දී එය එකල බහුල වූ නිර්වායු ජීවීන්ට ඉතා විනාශකාරී ප්‍රතිඵල ගෙන යන අතර අදින් වසර බිලියන 2.4 කට පමණ පෙර කාලයකදී මේ හේතුවෙන් බොහෝ නිර්වායු ජීවී විශේෂ වද වී යෑම සිදුවිය. තවද O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; යොදාගෙන සෛලීය ස්වසනය සිදු කිරීමෙන් ස්වායු ජීවීන්ට නිර්වායු ජීවීන්ට හා සාපේක්ෂව වැඩි ATP ප්‍රමාණයක් සංස්ලේෂණය කළ හැකිවීම ස්වායු ජීවීන්ට පෘථිවි ජෛව ගෝලයේ ප්‍රමුඛත්වයට පැමිණීමට ආධාර ‍විය. මේ අනුව ප්‍රභාසංස්ලේෂණයේ හා ස්වායු ස්වසනයේ අවසාන ඵලය ලෙස ක්‍රමයෙන් සූන්‍යෂ්ටික සෛලවලින් ඇරඹී අවසානයේ සංකීර්ණ බහු සෛලික ජීවීන් වන ශාක හා සතුන් දක්වා වන පරිණාමික ක්‍රියාවලිය ආරම්භ විය.

වසර මිලියන 540 කට පෙර කේම්බ්‍රියන් අවධියේ ආරම්භයේ සිට වායුගෝලයේ පරිමාව අනුව වූ O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ප්‍රතිශතය 15% ක් 30%ත් අතර විචලනය වී තිබේ. අදින් වසර මිලියන 300ට පමණ පෙර වායුගෝලීය O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ප්‍රතිශතය (පරිමාව අනුව) එහි උපරිමය වූ 35% ක් දක්වා ඉහළ යාම සිදු විය. මෙකල කාබොනිෆෙරස් අවධියේ අවසාන භාගය වූ අතර වායුගෝලීය අධික O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; සාන්ද්‍රණය නිසා වර්තමාන ප්‍රමාණයන්ට වඩා විශාල කෘමීන් හා උභය ජීවී විශේෂවල පැවැත්මට ඉඩ සැලසුණි. වසරකට ෆොසිල ඉන්ධන ‍ටොන් බිලියන 7ක් දහනය ඇතුළු මානව ක්‍රියාකාරකම් මගින් වායුගෝලීය O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ප්‍රතිශතයට සිදුව ඇති බලපෑම නොගිනිය හැකි තරම් වන අතර වර්තමාන ප්‍රභාසංස්ලේෂක සීඝ්‍රතාව අනුව වායුගෝලයේ පවතින O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ප්‍රමාණයට සම ප්‍රමාණයක් සංස්ලේෂණය සදහා ගතවන කාලය වසර 2000ක් පමණ වේ.

== ඉතිහාසය ==
=== ඔක්සිජන් සොයාගැනීම ===

ඔක්සිජන් පළමුව සොයාගන්නා ලද්දේ ස්වීඩන් ජාතික බෙහෙත් වෙළෙන්දකු වන කාල් විල්ගෙට් ෂීලෙ විසිනි. ඔහු මර්කියුරික් ඔක්සයිඩ් හා විවිධ නයි‍ෙට්‍රට් රත්කිරීම මගින් 1772 පමණ ඔක්සිජන් වායුව නිපදවන ලදී. ෂීලේ මෙම වායුවට ගිනි වායුව&quot; ලෙස නම් තැබිය. ඊට හේතුව වූයේ දහනයට රුකුල්දෙන වායුව ලෙස දැන සිටි එකම වායුව එම යුගයේ ඔක්සිජන් වීමයි. මෙම සොයාගැනීම සදහන් කර ට්‍රිටයිස් මන් එයාර් ඇන්ඩ් ෆයර්&quot; නමින් අත්පිටපතක් ඔහුගේ ප්‍රකාශක වෙත 1775 දී ඔහු යවන ලදී. කෙසේවුවත් මෙම අත්පිටපත 1777 පමණ වන තෙක් ප්‍රකාශයට පත් නොවිණ.

මේ අතර තුර බ්‍රිතාන්‍යය දේවගැති ජෝෂප් ප්‍රීස්ථලි විසින් 1774 අගෝස්තු 1 දින පරීක්ෂණයක් පවත්වන ලදී. මෙය සිදුකරන ලද්දේ සූර්යාලෝකය වීදුරු නලයක් තුල රුදවූ මර්කියුරික් ඔක්සයිඩ් මත වැටීමට සැලස්වීමෙන්ය. මෙමගින් නිදහස් වූ වායුවට ඔහු &quot;ඩෙෆ්ලො ජිස්ටිකේටඩ් වායුව&quot; ලෙස නම් තැබීය. එම වායුවට බදුන්වූ ඉටිපන්දම් වඩා දීප්තිමත්ව දැල්වුණු බවත් මීයන් වඩා ක්‍රියාශිලි ලෙස ආශ්වාස ප්‍රාශ්වාස කල බවත් ඔහුට පෙණින. එම වායුව ආශ්වාස ප්‍රාශ්වාස කල ඔහු එය සාමාන්‍යය වාතයට වඩා සුවයක් තමන්ගේ පෙනහළු තුලට ලබාදුන් බව සදහන් කර සිටියේය. 1775 දී ඔහු තමන් ගේ සොයාගැනිම ඇන් එකවුන්ට් ඔෆ් ජර්දර් ඩිස්කවර්ස් ඔෆ් එයාර්&quot; නම් ලිපියෙන් ප්‍රකාශයට පත්කල අතර තමන්ගේ පොත වන &quot;එක්පරිමන්ට්ස් ඇන්ඩ් ඔබ්සර්වේෂන්ස් ඔන් ඩිෆරන්ට් කයින්ඩ්ස් ඔෆ් එයාර්&quot; ටද එය ඇතුලත් කලේය.

පසුකාලීනව ප්‍රංශ රසායනඥ ඇන්ටෝනියෝ ලෝරන්ට් ලෝසියර් මෙම වායුව වෙනමම සොයාගැනිම සිදුකරන ලදි. කෙසේවුවද ප්‍රිස්ථලේ 1774 ඔක්තොම්බර් මස ලෝසියර්ට මුණගැසුන අතර තමන්ගේ පරීක්ෂණය ගැනත්, එම වායුව නිපදවූයේ කෙසේද යන්නත් පැවසීය. 1774 සැප්තැම්බර් 30 දින ෂීලේ පවා ලිපියක් මගින් ලෝසියර්ට එම වායුව ‍නිපදවූයේ කෙසේද පිළිබදව දැනුම් දුන්නද එම ලිපිය ලද බවත් ලෝසියර් සදහන් කර නොමැත.

== යෙදවුම් ==
[[ගොනුව:Home oxygen concentrator.jpg|thumb|upright|An [[oxygen concentrator]] in an [[emphysema]] patient's house|alt=A gray device with a label DeVILBISS LT4000 and some text on the front panel. A green plastic pipe is running from the device.]]

=== වෛද්‍ය විද්‍යාත්මක ===

වෛද්‍ය විද්‍යාවේදී ඉතා අවශ්‍ය වන ඔක්සිජන් වායුව අතිරේක හා රෝගීන්ගේ ශ්වසන අවශ්‍යතා සැපරීමට භාවිතාවේ. ඔක්සිජන් මුහුණු ආවරණ හා නාසික ආධාරක (nasal cannels) ආධාරයෙන්, නියුමෝනියා, එම්පිසිමා හා හදවත් රෝග වැනි අපහසුතා මඟ හරවා ගැනීමට ඔක්සිජන් වායුව අතිරේක ලෙස භාවිත කරයි. රුධිරයේ හිමෝග්ලොබින් වල කාබන්මොනොක්සයිඩ් ඉවත් කිරීමටත් ඔක්සිජන් භාවිතා වේ. රෝගින්ට අවශ්‍ය යාන්ත්‍රික වාතාශ්‍රය ලබාදීමටත් ඔක්සිජන් භාවිතා කරයි.

=== ජීවිත ආරක්ෂාව හා විනෝදජනක ක්‍රියාවලට ===

පීඩනයට ලක්කළ ඔක්සිජන් වායුව සමන්විත ඇඟලුම් අභ්‍යවකාශ තරණයේදී භාවිතා කරයි. සාමාන්‍ය පීඩනයේ පවතින කෘත්‍රීමව සපයන ඔක්සිජන් සැපයුම් කිමිදුම්කරුවන් හා සමුද්‍ර නැවියන් භාවිතා කරයි. ගැඹුරු මුහුදේ පිහිනන විට ඔක්සිජන් අනිකුත් වායුන් වන නයිට්‍රජන් හෝ හීලියම් වැනි වායුන් සමඟ මිශ්‍ර කරයි. මීට හේතු වන්නේ ඔක්සිජන් විෂවීම් වළක්වා ගැනීමයි. කඳු නගින්නන් ‍හෝ ස්ථිර-තටු-අහස්යානා (Fixed-wing-aircraft) වල ගමන් ගන්නන් ඔක්සිජන් අතිරේක භාවිතා කරයි.
වාණිජ අහස්යානාවල ගමන්ගන්නන් හදිසි අවස්ථාවල සැපයීම සඳහා ඉබේම සැපයෙන පීඩනයට පත්කල ඔක්සින් භාවිතා කරයි. මේවා අහස්යානයේ කුටි (cabins) පීඩනයට ලක්වීමකදී ක්‍රියාත්මක වේ.

=== කාර්මික ‍භාවිත ===

යපස් ලෝහ බවට උණුකිරීමට වාණිජව නිෂ්පාදනය කරන ඔක්සිජන් 55% පමණ භාවිතා කරයි. රසායනික කර්මාන්තයේදී වාණිජ ඔක්සිජන් වලින් 25% පමණ ප්ලාස්ටික් හා රෙදිවර්ග නිපදවීමට අවශ්‍ය එතිලීන් ග්ලයිකෝල් නිෂ්පාදනයට භාවිතා කරයි. අනෙකුත් වාණිජ ඔක්සිජන් වලින් 20% වෛද්‍ය විද්‍යාත්මක භාවිත වලට යොදා ගනී.

=== විද්‍යාත්මක භාවිත ===

කාලගුණ විද්‍යාඥයන් සාගර ජීවීන්ගේ කවච (Shells) හා සැකිලි වල ඔක්සිජන්-18 හා ඔක්සිජන්-16 අනුපාතය මඟින් මිලියන ගණනකට පෙර කාලගුණය කෙසේ පැවතියාද යන්න තීරණය කිරීමට භාවිතා කරයි. භූගෝල විද්‍යාඥයන් පෘථිවියේ සකස්වීමේදී, ඔක්සිජන් හා සම්බන්ධ සූර්ය ක්‍රියාවලි ගැන අධ්‍යයනයට ද ඔක්සිජන් භාවිතා කරයි. මේ සඳහා ඔවුන් සාම්පල (samples) පෘථිවියෙන්, චන්ද්‍රයාගෙන්, අඟහරුගෙන් හා උල්කාපාත වලින් එකතු කරයි.  

=== විෂ සහිත  බව ===
[[ගොනුව:Scuba-diving.jpg‎|thumb|පෙනහළු තුළට සාමාන්‍යය O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;  හි ආංශික පීඩනයට වඩා වැඩි O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;  ඇතුල් වූ විට ඔක්සිජන් විෂදායක විය හැකිය. ගැඹුරු ස්කූබා යොදාගෙන කිමිදීමේ දී මෙය සිදුවේ.]]

=== ප්‍රධාන සටහන : ඔක්සිජන් විෂ වීම ===

ඔක්සිඩන් වායුව වැඩි ආංශික පීඩනවල දි විෂදායක විය හැකිය. එමගින් වලිප්පුව හා තවත් සෞඛ්යමය ගැටලු ඇති විය හැක. ඔක්සිජන් විෂවීම සාමාන්‍යයෙන් ආරම්භ වන්නේ ආංශික පීඩනය කිලෝ පැස්කල් (kPa)  50 ඉක්ම වූ විටය. එසේ නැතිනම් සාමාන්‍ය මුහුදු මට්ටම මෙන් 2.5 වාරයක් දී ඔක්සිඩන් හි ආංශික පීඩනය වන 21 kPa වූ විටදීය. එමනිසා වෛද්‍යමය යෙදීම්වල දී ඔක්සිඩන් මුහුණු ආවරණ හරහා ඔක්සිජන් ලබා දීමේදී භාවිතා කරන්නේ පරිමාව අනුව ඔක්සිජන් ප්‍රතිශතය 30% ක් වූ වායු මිශ්‍රණයකි. (සම්මත පීඩනයේ දී 30kPa  පමණ වන ) එක්තරා කාලයක දී නොමේරූ ළදරුවන් ඔක්සිජන්වලින් පෙහොසත්  බීජෞෂක තුළ තබන ලදි. නමුත් ළදරුවන් කිහිප දෙනෙකුගේ ඇස පෙනීම නැති වූ විට මෙම ක්‍රමය ඉවත දමන ලදී.

ඇපලෝ වැනි පැරණි අභ්‍යවකාශ යානා වලදි හා සමහරක් නවීන අභ්‍යවකාශ ඇදුම් වලදී ගඟනගාමීන්ට හුස්ම ගැනීමට සිදුවන්නේ සංශුද්ධ ඔක්සිජන්ය. නමුත් මෙහිදී විෂවීමක් සිදු නොවන්නේ භාවිතා කරන මුළු පීඩනය අඩු නිසාය. අභ්‍යවකාශ ඇදුම්වල දී ගඟනගාමින් හුස්ම ගන්නා වායුවේ ඔක්සිජන් හි ආංශික පීඩනය සාමාන්‍යයෙන් 30 kPa  පමණ වේ.(සාමාන්‍ය තත්වය මෙන් 1.4 ගුණයකි) එමගින්  ගඟනගාමීන්ගේ ධමනිවල රුධිර පීඩනය සාමාන්‍ය මුහුදු මට්ටමේ ඔක්සිජන් හි ආංශික පීඩනයට වඩා වැඩි වන්නේ මද වශයෙනි. (ධමනිවල රුධිර  වායුව බලන්න)

පෙනහළුවලට හා මධ්‍යම ස්නායු පද්ධතියට  ඔක්සිජන් විෂවීම ගැඹුරු  ස්කූබා කිමිදීමේ දී හා මතුපිට වායු ආධාරක කිමිදීමේ දී  සිදුවිය හැක.  ඔක්සිජන්හි ආංශික පීඩනය 60 kPa වැඩි වායු මිශ්‍රණයක් වැඩි කාලයක් තුළ ආශ්වාස කිරීම පුප්ඵුශිය සම්බන්ධක පටක නිත්‍ය ඝන වීමට මග පෑදිය හැක. ඔක්සිඩන්හි ආංශික පීඩනය 160 kPa   ට වැඩි වායු මිශ්‍රණයකට නිරාවරණය වීමෙන් වලිප්පුව ඇති විය හැක. (කිමිදුම්කරුවන්ට මරණීය වේ) 66m  ඊට වඩා වැඩි ගැඹුරක දී 21%  ඔක්සිජන් අඩංගු වායු මිශ්‍රණයක් ආශ්වාස කිරීමෙන් තීව්‍ර ඔක්සිජන් විෂවීමකට ලක් විය හැක. 6m  ගැඹුරක දී 100% ඔක්සිජන් ආශ්වාස කිරිම ද ඒ හා සමාන තත්වයක් ඇති කරයි.

=== දහනය හා වෙනත් ආපදා ===
[[ගොනුව:Fjfgjfjfgjg.JPG|thumb]]

අධි සාන්ද්ර ඔක්සිජන් සැපයුම් වේගවත් දහන සඳහා රුකුල් දෙයි. සාන්ද්‍ර ඔක්සිකාරක හා ඉන්ධන එකිනෙක ආසන්නයට ගෙන ආ විට දැඩි ගිනි ගැනීම් හා පිපිරීම් ආදී ආපදා සිදුවිය හැක. නමුත් මේ සදහා තාපය හෝ පුළිගු වැනි ජ්වලන උපක්‍රමයක් අත්‍යවශ්‍ය වේ. ඔක්සිජන් ඉන්ධනයක් නොවුනද ඔක්සිකාරකය වෙයි. වැඩි ඔක්සිකාරක හැකියාවක් ඇති පෙරොක්සයිඩ , ක්ලෝරේට , නියිට්‍රේට , පර්ක්ලෝරේට හා ඩයික්‍රොමේට වැනි ඔක්සිජන් අඩංගු සංයෝග ද දහනය සදහා ඔක්සිඩන් සැපයිය හැකි බැවින් ගිනි ගැනීම් ආපදා සඳහා හේතු වේ. ඇපලෝ   1 හා එහි කාර්ය මණඩලය නැති වීමට හේතු වූයේ සාමාන්‍ය පීඩනයට වඩා වැඩි සංශුද්ධ ඔක්සිජන් සැපයුමක් හා පුලිගුවක් පමණි.

[[ගොනුව:Apollo 1 fire.jpg|thumb]]

සාන්ද්‍ර ඔක්සිජන් සැපයුමක් වේගවත් හා ප්‍රචණ්ඩ දහනයකට මග පාදයි. වායුමය හා ද්‍රව ඔක්සිජන් ප්‍රවාහනය හා ගබඩා කිරීමට යොදා ගන්නා යකඩ පයිප්ප හා ඇසුරුම් බඳුන්ද ඉන්ධන ලෙස භාවිතා විය හැක. එමනිසා ඔක්සිජන් නිෂ්පාදනයේ දී ජ්වලන ප්‍රභව අවම කිරීම සඳහා විශේෂ පුහුණු උපක්‍රම යොදා ගත යුතුය. පරීක්ෂණත්මක පිටත්වීමක දී ඇප‍ලෝ 1 කාර්ය මණ්ඩලය මරණයට පත්කළ ගින්න ඉතා ඉක්මනින් පැතිරුණේ යානය වායුගෝලීය පීඩනයට වඩා මදක් වැඩි ඔක්සිජන්වලින් පුරවා තිබූ බැවිනි. එවැනි පීඩනයක් යොදාගෙන තිබුණේ මෙහෙයුම් වල දී  යොදා ගන්නා සාමාන්‍ය පීඩනයෙන් 1/3 ක් වූ පීඩනය වෙනුවටය.

දැව , පෙට්‍රො රසායනික හා asphalt ඇස්ෆල්ට් වැනි කාබනික ද්‍රව්‍ය ද්‍රව ඔක්සිජන් වලින් පෙගවූ විට යාන්ත්‍රික ගැටුමක දී නොසිතූ ලෙස පුපුරායාමට භාජනය විය හැක. මිනිස් ශරීරය හා ගැටීමේ දී සමෙහි හා ඇස්වල(cryogenic) පිලිස්සීම් ඇති විය හැකිය.

== කාර්මික නිෂ්පාදනය ==

වාර්ෂිකව කාර්මික භාවිතය සඳහා වාතයෙන් වෙන්කර ගනු ලබන ඔක්සිජන් ටොන් මිලියන 100 නිෂ්පාදනය කිරීම සඳහා ප්‍රධාන ක්‍රම යුගලක් භාවිත කෙරේ. වඩාත් ප්‍රචලිත ක්‍රමය වන්නේ ද්‍රවිත වාතය එහි විවිධ සංරචක වලට භාගික ආසවනයෙන් වෙන්කිරීමයි. එහිදි නයිට්‍රජන් වාෂ්පයක් ලෙස ආසවනය වී ඉවත් වන අතර ඔක්සිජන් ද්‍රවය ලෙස ඉතිරිවේ. 
 

ජලය විද්‍යුත් විච්ඡේදනය සඳහා යොදා ගනු ලබන්නේ හොෆ්මාන් විද්‍යුත් විච්ඡේදන උපකරණයයි. 


ඔක්සිජන් නිපදවන අනෙක් ක්‍රමයේදී පිරිසිදු වියළි වායු දහරාවක් එකිනෙකට සර්ව සම සියොලයිට් අනුක පෙරන යුගලකින් එකක් ඔස්සේ යවනු ලැබේ. එහිදි නයිට්‍රජන් වායුව අවශෝෂණය වන අතර ප්‍රතිඵලය ලෙස ලැබෙන වායු දහරාවෙන් 90% – 93% අතර ප්‍රමාණයක් ඔක්සිජන් වේ. මීට සමගාමීව නයිට්‍රජන් වලින් සංතෘප්ත වු අනෙක් සියෝලයිට් ස්ථරයේ ක්‍රියාකාරී පීඩනය අඩුකර මුල් ස්ථරයෙන් නිපදවෙන ඔක්සිජන් දහරාවෙන් කොටසක් ඒ ඔස්සේ ප්‍රතිවිරුද්ධ දිශාවට යැවීම මගින් නයිට්‍රජන් වායුව නිදහස් කර ගනු ලැබේ. නියත කාලසීමාවකට පසු මෙම ක්‍රියාවලියේදී භාවිත වන සියොලයිට් ස්ථර භාවිත කරන ආකාරය අතුරුමාරු කෙරෙන අතර ඒ ඔස්සේ අඛණ්ඩ ඔක්සිජන් දහරාවක් ලබාගැනේ. මෙම ක්‍රමය පීඩන හුවමාරු අධිශෝෂණ ක්‍රමය ලෙස හැදින්වේ. වර්තමානයේදී ඔක්සිජන් වායුව ලබාගැනීම සඳහා අධීශීතන ක්‍රම වෙනුවට භාවිතා වන මෙවැනි ක්‍රම වඩාත් ප්‍රචලිත වෙමින් පවති. (‘රික්තක හුවමාරු අධිශෝෂණ’ ක්‍රමය බලන්න) 
       
ජලය ,අණුක ඔක්සිජන් සහ හයිඩ්‍රජන් බවට විද්‍යුත් විච්ඡේදනය ඔස්සේ ද ඔක්සිජන් වායුව නිපදවිය හැකිය. ඔක්සයිඩ සහ ඔක්සි අම්ල වර්ගවලින් විද්‍යුත් උත්ප්‍රේරිත ආකාරයට ඔක්සිජන් වායුව ලබාගැනීම ද මෙයටම සමාන ක්‍රමයක් වේ. මේ සඳහා රසායනික උත්ප්‍රේරක ද භාවිතා කළ හැකිය. සබ්මැරීන සහ ජීවිතාධාරක උපකරණවල කොටසක් ලෙස භාවිතා කරන රසායනික ඔක්සිජන් උත්පාදක සහ ඔක්සිජන් ඉටිපන්දම් මේ සඳහා උදාහරණ වේ. මේවා වර්තමානයේ පවා වාණිජ ගුවන් යානා වලදී අවපීඩනමය හදිසි අවස්ථා වලට මුහුණදීම සඳහා භාවිත කෙරේ. වාතයෙන් ඔක්සිජන් වෙන්කර ගන්නා තවත් ක්‍රමයකදී අධි පීඩනය හෝ විද්‍යුත් ධාරාවක් භාවිතයෙන් වාතය සර්කෝනියම් ඩයොක්සයිඩ් ආශ්‍රිතව නිපද වු සෙරමික් පටලයක් හරහා යැවීම මගින් සංශුද්ධ තත්ත්වයට ඉතා ආසන්න ඔක්සිජන් වායුව නිපදවා ගනු ලැබේ. 

තොග වශයෙන් මිලට ගන්නා විට 2001 වසරේදි ද්‍රවිත ඔක්සිජන් කිලෝග්‍රෑමයක මිල ඇමෙරිකන් ඩොලර් 0.21 පමණ විය. ඔක්සිජන් නිෂ්පාදනයේදී ප්‍රධානම පිරිවැය දැරීමට සිදු වන්නේ වාතය ද්‍රවීකරණය කිරීමට ශක්තිය ලබාගැනීම සඳහා වන බැවින් ශක්ති ප්‍රභව සඳහා යන වියදම වෙනස්වීමත් සමග ඔක්සිජන් වල මිලද වෙනස් වේ. 
   
ආර්ථිකමය හේතු නිසා බොහෝ විට ඔක්සිජන් ද්‍රවිත තත්වයෙන් තොග වශයෙන් විශේෂයෙන් පරිවරණය කරන ලද ප්‍රවාහකයන් ඔස්සේ ප්‍රවාහනය කෙරේ. එක් ද්‍රවිත ඔක්සිජන් ලීටරයකින් සාමාන්‍ය වායුගෝලීය පීඩනය යටතේ සෙල්සියස් අංශක 200 ඇති ඔක්සිජන් වායු ලීටර් 840 ක් ලබාගත හැකිවීම ඊට හේතුවයි. ආරෝග්‍යශාලා වැනි  විශාල වශයෙන් සංශුද්ධ ඔක්සිජන් වායුව අවශ්‍ය වන ආයතනවල ඇති ඔක්සිජන් ගබඩා කරන විශාල බහාලුම් නැවත පිරවීම මෙවන් ප්‍රවාහක මගින් සිදුකෙරේ. මෙවන් ආයතනවලදී ද්‍රවිත ඔක්සිජන් භාවිත කිරීමට පෙර වායු තත්වයට පත්කර ගැනීම සඳහා තාප හුවමාරුවක් භාවිත කෙරේ. සම්පීඩිත වායු තත්ත්වයෙන් ඔක්සිජන් අඩංගු වන කුඩා සිලිණ්ඩර වශයෙන් ද ඔක්සිජන් ගබඩා කිරීම සහ ප්‍රවාහනය කිරීම සිදු කෙරේ. ඒවා නොයෙක් ජංගම වෛද්‍ය යෙදුම් සහ ඔක්සි - ඉන්ධන පැස්සුම් සහ කැපුම් උපකරණ සඳහා භාවිත වේ.

== මූලාශ්‍ර ==

== වැඩිදුර කියැවුම් ==

== බාහිර සබැඳුම් ==
* {{PeriodicVideo|Oxygen|WuG5WTId-IY}}
* [http://www.organic-chemistry.org/chemicals/oxidations/oxygen.shtm Oxidizing Agents &gt; Oxygen]
* [http://www.uigi.com/oxygen.html Oxygen (O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) Properties, Uses, Applications]
* [http://www.americanscientist.org/template/AssetDetail/assetid/29647/page/1 Roald Hoffmann article on &quot;The Story of O&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170223212610/http://www.americanscientist.org/template/AssetDetail/assetid/29647/page/1 |date=2017-02-23 }}
* [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/O/index.html WebElements.com – Oxygen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516055211/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/O/index.html |date=2008-05-16 }}
* [http://www.rsc.org/chemistryworld/podcast/element.asp Chemistry in its element podcast] (MP3) from the [[Royal Society of Chemistry]]'s [[Chemistry World]]: [http://www.rsc.org/images/CIIE_oxygen_48k_tcm18-117681.mp3 Oxygen]

{{diatomicelements}}
{{E number infobox 930-949}}
{{Compact periodic table}}

[[ප්‍රවර්ගය:විද්‍යාව]]
[[ප්‍රවර්ගය:රසායන විද්‍යාව]]
[[ප්‍රවර්ගය:ඔක්සිජන්]]
[[ප්‍රවර්ගය:මූලද්‍රව්‍යය]]</text>
      <sha1>hlovcdsn7c6gmz0wfpl3jy3exwhgjw2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ශ්‍රී ලංකා කොටියා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3989</id>
    <revision>
      <id>796422</id>
      <parentid>796276</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T16:09:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41870-00</username>
        <id>80217</id>
      </contributor>
      <comment>/* තර්ජන */</comment>
      <origin>796422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28158" sha1="773zg7aypjk8qyiyfjr5asj5v2i8tev" xml:space="preserve">{{විශේෂාංග ලිපිය}}

{{Taxobox
| name = ශ්‍රී ලංකා කොටියා
| image = Sri Lankan leopard (Panthera pardus kotiya) at Wilpattu National Park.jpg
| regnum = [[සත්තු|ඇනිමේලියා]]
| phylum = [[සරජ්ජුකයා|කෝර්ඩේටා]]
| classis = [[ක්‍ෂීරපායි සත්තු|මැමේලියා]]
| ordo = [[මාංස භක්ෂකයින්|කානිවෝරා]]
| familia = [[ෆෙලිඩේ]]
| genus = පැන්තෙරා
| species = පැන්තෙරා පාඩුස්
| binomial = ''Panthera pardus kotiya''
|image_caption=විල්පත්තු වනෝද්‍යානය තුල වසන කොටියෙක්
| status = VU
| status_system = IUCN3.1
| species_link = Leopard
| subspecies = පැන්තෙරා පාඩුස් කොටියා
| authority = &lt;nowiki&gt;[පී. එඩ්වඩ් පිරිස් දැරණියගල]] මහතා, 1956&lt;/nowiki&gt;
| range_map = Srilankan leopard range map.jpg
| range_map_caption = ශ්‍රී ලංකා කොටිනිගේ ව්‍යාප්තිය
}}

'''ශ්‍රී ලංකීය කොටියා '''(''Panthera pardus kotiya'') [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවට]] ආවේණික [[කොටියා|කොටි]] උප විශේෂයකි. මොවුන් ව පළමු වරට විස්තර කර ඇත්තේ ශ්‍රී ලංකීය සත්ව විද්‍යාඥයකු වන [[පී. එඩ්වඩ් පිරිස් දැරණියගල]] විසින් ය.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=දැරණියගල|first=පී. ඊ. පී.|year=1956|title=The Ceylon leopard, a distinct subspecies|journal=Spolia Zeylanica|volume=28|pages=115–116}}&lt;/ref&gt;

2020 වර්ෂයේ සිට මොවුන් වඳවීයාමේ අවධානමට ලක්වූ සත්ව කොට්ඨාශක් ලෙස [[රතු දත්ත පොත|IUCN රතු දත්ත පොතට]] අනුව වර්ගීකරණය කර ඇත. 2020 වර්ෂය වනවිට වනාන්තර තුළ නිදැල්ලේ වෙසෙන කොටි ජනගහනය 800 ටත් අඩු බව අනුමාන කෙරේ.&lt;ref&gt;කිට්ල්, ඒ.එම්. &amp; වොට්සන්, ඒ. (2020). &quot;''[https://www.iucnredlist.org/species/15959/50660847 Panthera pardus ssp.kotiya]''&quot;. ''[[රතු දත්ත පොත|IUCN Red List of Threatened Species]]''. '''2020''': e.T15959A50660847.&lt;/ref&gt; විල්පත්තු ජාතික වනෝද්‍යානය තුල බහුල වශයෙන් කොටි දැකගත හැකිය.

==නාමකරණ ගැටළුව==
මෙම සත්ත්වයා දිවියා යනුවෙන් ඇතැම් අවස්ථාවල වැරදියට හඳුන්වා ඇත. එසේම කොටියා යනු ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් [[:en:Tiger|Tiger]] යනුවෙන් හඳුන්වන සත්ත්වයාද නොවේ. ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් Tiger යනුවෙන් හඳුන්වන සත්ත්වයා [[ව්‍යාඝ්‍රයා]] ලෙසත් [[:en:Sri_Lankan_leopard|Sri Lankan leopard]] යන සත්ත්වයා ශ්‍රී ලංකා කොටියා ලෙසත් හැඳින්වීම නිවැරදි වේ. [[ශ්‍රී ලංකානු දිවියා|දිවියා]] යන වචනය කොටියාට වඩා කුඩා බළල් පවුලට අයත් සතුන් සදහා භාවිතා වේ. උදා: [[ලංකාවේ කැලෑ බළලුන්#අඳුන් (හදුන්) දිවියා|හඳුන් දිවියා]], [[කොළ දිවියා]]&lt;ref name=iucn&gt;{{cite iucn |title=''Panthera pardus'' |last-author-amp=yes |author=Stein, A.B. |author2=Athreya, V. |author3=Gerngross, P. |author4=Balme, G. |author5=Henschel, P. |author6=Karanth, U. |author7=Miquelle, D. |author8=Rostro, S. |author9=Kamler, J.F. |author10=Laguardia, A. |date=2016 |page=e.T15954A160698029}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wadwimadalkadepa70&quot;&gt;{{Cite web|url = http://www.lankadeepa.lk/encyclopedia/%E0%B7%81%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BB%E0%B7%93-%E0%B6%BD%E0%B6%82%E0%B6%9A%E0%B7%8F%E0%B7%80%E0%B7%9A-%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B7%82%E0%B7%93%E0%B6%BB%E0%B6%B4%E0%B7%8F%E0%B6%BA%E0%B7%93-%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B7%81%E0%B7%9A%E0%B7%82-29%E0%B6%9A%E0%B7%8A-%E0%B6%AD%E0%B6%BB%E0%B7%8A%E0%B6%A2%E0%B6%B1%E0%B6%BA%E0%B6%A7-%E0%B6%BD%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B7%80%E0%B7%96-%E0%B6%BD%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B7%83%E0%B7%8A%E0%B6%AD%E0%B7%94%E0%B7%80%E0%B6%A7/17-514056|title = ශ්‍රී ලංකාවේ ක්ෂීරපායී විශේෂ 29ක් තර්ජනයට ලක්වූ ලයිස්තුවට|website=ලංකාදීප |publisher = ලංකාදීප |access-date= ජුනි 18, 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==ලක්ෂණ==
[[File:Sri-lankan-leopard-yala-casey-klebba.jpg|left|thumb|කොටි දෙනක්, [[යාල ජාතික වනෝද්‍යානය]]]]ශ්‍රී ලංකා කොටියාගේ සම තැඹිලි-කහ පැහැති සම මත කළු පුල්ලි සහිතයි. [[ඉන්දියානු කොටියා]]ට වඩා කුඩා පුල්ලි ඇත. පාද ආසන්නයේ දී සම සුදු පැහැයට හුරු වේ. සාමාන්‍ය පිරිමි සත්වයෙකු කි.ගෑ. 56 (රාත්තල් 124) බරින් යුක්ත ය. උපරිම වශයෙන් එය කි.ගෑ. 77(රාත්තල් 170) බරින් යුක්ත වේ. දිග සාමාන්‍යයෙන් මිටර් 1.27(අඩි 4 අඟල් 7) වේ. වලිගය සෙ.මී.86(අඩි 2 අඟල් 10) දිගින් යුක්තයි. සාමන්‍ය ගැහැණු සත්වයෙකු  බර කි.ගෑ. 29) රාත්තල් 64) පමණ වේ. දිගින් මිටර් 1.04(අඩි 3 අඟල් 5) පමණ වේ. වලිගය සෙ.මී. 77(අඩි 2 අඟල් 6) පමණ වේ.
ශ්‍රී ලංකා කොටියා අතීත විශාල කොටින්ගෙන් උප විශේෂයක් ලෙස පැවත එයි. මක්නිසාද යත් ලංකාවේ සිටින එකම විශාලතම බළල් පවුලේ සාමාජිකයා වන්නේ කොටියා ය. කි.ගෑ 100 ඉක්මවු කොටියන් ද වාර්තා වන්නේ ද මේනිසා ය.&lt;ref name=Pocock1939&gt;{{cite book|last=Pocock |first=R.I.|year=1939 |chapter=''Panthera pardus'' (Linnaeus). The Leopard or Panther |chapterurl=https://archive.org/stream/PocockMammalia1/pocock1#page/n285/mode/2up |title=The Fauna of British India, including Ceylon and Burma. Mammalia. |volume=1 |publisher=Taylor and Francis |location=London |pages=222–231}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBCEarth2014&quot;&gt;{{cite news |publisher=[[BBC Earth]] |title=Yala's giant leopards |url=http://www.bbc.com/earth/story/20141013-encounters-with-the-giant-leopards-of-yala |date=2014 |accessdate=2018-01-16}}&lt;/ref&gt; [[මෙලනින් වර්ණකය]] වෙනසක් සහිත [[මෙලනිකෘත]] කොටියන් ද වර්තමාන වනවිට වනාන්තර තුළ වාර්තාවේ. මෙය ඉතා කාලාතුරකින් දැකිය හැකි දෙයකි. සමහරුන් මෙය කොටින්ගේ වෙනම විශේෂයක් ලෙස වරදවා වටහාගනි. නමුත් මෙය ජානමය හේතුවක් නිසා කොටි ගහණයක් තුල කාලාතුරකින් දකින්න ලැබෙන දෙයකි. ජගුවර් සත්වයන්ගේ මෙන්ම මොවුන්ට ද සමේ වර්ණය නිසා රාත්‍රී කාලයේ දී අනෙක් සමාජිකයන්ට වඩා වාසී සැලසේ. කෙසේ වුවත් මොවුන් වාර්තා වන්නේ සතර දෙනෙක් පමණි. මාවලදෙනිය, පිටාදෙනිය සහ නල්ලතැන්න ප්‍රදේශ වලින් 2019 වර්ෂයේදී වානජිවි කාර්යංශය මගින් වනයේ අටවන ලද කැමරා පද්ධති මඟින් රාත්‍රී කාලයේ දී ඡායාරූප ගතකිරීමට හැකිවිණි. එහි එක් පිරිමි සත්වයෙකු, ගැහැණු සත්වයෙකු සහ කුඩා පැටවුන් දෙදෙනකු සහිතවයි. නමුත් නුවරඑලිය අවටින් 2020 මාර්තු සහ මැයි මස අසන්න වකවානුවක මිනිසුන් විසින් වල් ඌරන් සඳහා අටවන ලද මඳු වලට හසුවී දෙදෙනකු ජීවිතක්ෂයට පත්විය. මේ මඟින් තහවුරු වන්නේ කළු කොටින්, කොටි ගහණ තුල වර්තමානය වන විට විරල නොවන බවයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.dinamina.lk/2020/01/20/%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B7%80%E0%B6%AD%E0%B7%8A/88530/%E0%B7%80%E0%B6%B3%E0%B7%80%E0%B7%93-%E0%B6%9C%E0%B7%92%E0%B6%BA-%E0%B6%9A%E0%B7%85%E0%B7%94-%E0%B6%9A%E0%B7%9C%E0%B6%A7%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%8F-%E0%B6%BA%E0%B7%85%E0%B7%92-%E0%B6%B8%E0%B6%AD%E0%B7%94-%E0%B7%80%E0%B7%99%E0%B6%BA%E0%B7%92 |title=වඳවී ගිය කළු කොටියා යළි මතු වෙයි |website= දිනමිණ |access-date=2020-01-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lankadipakotiya4&quot;&gt;{{Cite web|url = http://www.lankadeepa.lk/thaksalawa/%E0%B7%83%E0%B7%92%E0%B6%BB%E0%B7%92%E0%B6%B4%E0%B7%8F-%E0%B6%85%E0%B6%A9%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%99%E0%B6%B1%E0%B7%8A-%E0%B7%84%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B7%80%E0%B7%96--%E0%B6%9A%E0%B7%85%E0%B7%94-%E0%B6%9A%E0%B7%9C%E0%B6%A7%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%8F/55-564775|title = සිරිපා අඩවියෙන් හමුවූ කළු කොටියා |website=ලංකාදීප |publisher = ලංකාදීප |access-date= ජනවාරි  25, 2020 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==ව්‍යාප්තිය==
[[File:Sri Lankan leopard lounging in a tree - (Heavenly Home).jpg|thumb|ගසක් උඩ ලැග සිටින කොටියෙක්]]
[[Image:Leopard at Wilpattu National Park.jpg|thumb|[[විල්පත්තු ජාතික වනෝද්‍යානයේ]] නිදැල්ලේ වෙසෙන කොටියෙක්]]
ශ්‍රී ලංකා කොටියා අතීතයේ ලංකාව පුරා ව්‍යාප්ත වී පැවතිනි. නමුත් වර්තමානය වනවිට වියළි කලාපය තුල බහුල වශයෙන් ජිවත් වේ. නමුත් සුළු ප්‍රමාණයක් [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ වනය]], [[සමනොළ කන්ද වන රක්ෂිතය]] තුළ මෙන්ම [[නුවරඑළිය|නුවරඑලිය]] [[තේ]] වතු ආශ්‍රිතවත් වාසස්ථාන කරගෙන ජීවත් වේ. ශ්‍රී ලංකා තුළ කොටින් බහු ලෙස ජීවත් වන්නේ [[විල්පත්තු ජාතික වන උද්‍යානය|විල්පත්තු අභයභූමිය]] තුළයි. එය මුළු කොටි ගහණයෙන් 60-70% පමණ වේ.&lt;ref name=&quot;udratakoti&quot;&gt;{{Cite web|url = http://www.lankadeepa.lk/rasawitha/%E0%B7%80%E0%B7%85%E0%B7%8F%E0%B6%9A%E0%B7%94%E0%B7%85%E0%B7%94--%E0%B7%80%E0%B6%B1%E0%B7%8F%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%AD%E0%B6%BB%E0%B6%BA%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B7%80%E0%B7%96--%E0%B6%9A%E0%B7%92%E0%B6%BB%E0%B7%92%E0%B6%9C%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%B4%E0%B7%9C%E0%B6%AD%E0%B7%8A%E0%B6%AD--%E0%B6%9A%E0%B6%B3%E0%B7%94-%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B6%AF%E0%B7%94%E0%B6%B1/57-535598|title = වළාකුළු වනාන්තරයක්වූ කිරිගල්පොත්ත කඳු මුදුන |website=ලංකාදීප |publisher = ලංකාදීප |access-date= සැප්තැම්බර් 1, 2018 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==හැසිරීම==
යාල ජාතික වනෝද්‍යානයේ කරන ලද අධ්‍යයනයකින් හෙළි වී ඇත්තේ ශ්‍රී ලංකාවේ කොටියන් වෙනත් කොටි උප විශේෂයන්ට වඩා සමාජශීලී නොවන බවයි. මොවුන් හුදකලා දඩයම්කරුවන් වන අතර තරුණ ගැහැණු සතුන් පමණක් ස්ත්‍රීන් කිහිප දෙනෙකු සමඟ දඩයම් කරයි. මොවුන් රාත්‍රියේ දඩයම් කිරීමට කැමැත්තක් දක්වන නමුත් උදේ සහ සවස් කාලයේ සහ දිවා කාලයේ වේලාවන්හි ද ක්‍රියාකාරී වේ. ඔවුන් ඔවුන්ගේ දඩයම් කරන ලද සතුන් ගස් මතට ගෙන යයි, එයට හේතුව තරඟකාරිත්ව සහ ගොදුරු හිඟ වීමයි. කොටියා ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම විලෝපිකයා බැවින් ගොදුරු වෙනත් සතුන්ගෙන් ආරක්ෂා  කර ගැනීමට අවශ්‍ය නොවේ. 2001 සිට 2002 දක්වා ශ්‍රී ලංකාවේ ගිණිකොනදිග වෙරළ කලාපයේ [[යාල ජාතික වනෝද්‍යානය|යාල ජාතික වනෝද්‍යානයේ]] I වන කොටසෙහි වැඩිහිටි කොටින්ගේ ගහණ ඝනත්වය කිලෝමීටර 100 කට (වර්ග සැතපුම් 39) සතුන් 17.9 ක් ලෙස ගණන් බලා ඇත. මෙම කොටස වර්ග කිලෝමීටර 140 (වර්ග සැතපුම් 54) කින් සමන්විත වන අතර වෙරළබඩ තැනිතලා සහ ස්ථිර වැව් සහ ස්වාභාවික ජල තටාක අඩංගු වේ.
ශ්‍රී ලාංකික කොටියා දඩයම් කරන්නේ නිහඬව ව තම ගොදුර පසුපස හඹා යමින්, එය වේගයෙන් ලුහුබඳිමින් වේගයෙන් ගොදුරු අඩපණ කරයි. ගොදුර සාමාන්‍යයෙන් බෙල්ල සාපාකෑම මඟින් අඩපණ කරනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;ahara555&quot;&gt;{{Cite web|url = http://www.lankadeepa.lk/features/%E0%B7%80%E0%B6%B1-%E0%B7%83%E0%B6%AD%E0%B7%94%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%9C%E0%B7%9A-%E0%B6%86%E0%B7%84%E0%B7%8F%E0%B6%BB-%E0%B6%BB%E0%B6%A7%E0%B7%8F%E0%B7%80/2-322668|title = වන සතුන්ගේ ආහාර රටාව |website=ලංකාදීප |publisher = ලංකාදීප |access-date=  ජුනි 5, 2015 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; බොහෝ මුවන්, මීගවයින්, වල් ඌරන් වැනි විශාල සතුන් මෙන්ම ගොදුරු හිඟ වු විට කුඩා ක්ෂීරපායින්, කුරුල්ලන්, උරගයින් ද දඩයම් කරයි. වැඩි වශයෙන් මුවන් ආහාර ලෙස යොදා ගන්නේ මොවුන් වියළි කලාපය තුල බහුල වීම නිසා ය.&lt;ref name=&quot;bbckoti56&quot;&gt;{{Cite web|url = https://www.bbc.com/sinhala/world-39832149|title = කොටියා ගොදුරු රැගෙන ගස් නගින්නේ ඇයි? |website=bbc සිංහල |publisher = bbc |access-date= මැයි 7, 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;සාමාන්‍යයෙන් කොටින්ට විශේෂ අභිජනන කාලක් නැත. වසර පුරා එය සිදු ව්පැඑ.සාමාන්‍යයෙන් වරකට  පැටවුන් දෙදෙනෙකු හෝ හතර දෙනෙකු බිහිකරයි. බිහිවන පැටවුන් හොඳින් වැඩෙන තුරු මව් සත්වයා ඇතුළු කුඩා ගහණය තුල ජීවත් වේ. වැඩුණු පිරිමි සතුන් හුදෙකලා වී දඩයම් කර ජීවත් වේ. සතුන් බිහිකරන වකවානුවේදී පමණක් රැලට එකතුවේ.

==තර්ජන==
වාසස්ථාන අහිමිවීම හා ඛණ්ඩනය වීම හේතුවෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ කොටින්ගේ පැවැත්මට තර්ජනය එල්ල වී ඇත. මිට අමතරව මූලික වශයෙන් යම් මට්ටමක සම්, දත් ලබාගැනීමට දඩයම් කිරීම් සහ සෘජු හා වක්‍ර ලෙස මිනිස් උගුල් වලට හසුවීම නිසා කොටියන් මරණයට පත්වේ. [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ සංරක්ෂණ ප්‍රදේශයේදී]] උගුල් අටවා කොටියන් තිදෙනෙකු මිය ගිය අතර, ඉන් එක් අයෙකු [[ගිරිතලේ වනජීවී කෞතුකාගාරයේ]] තැන්පත් කර ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. 2020 මැයි මාසයේදී හැටන්හි නල්ලතන්නියේ හි තේ වත්තක් ආශ්‍රිතව දී තුවාල ලැබූ තවත් දිවියෙකු සොයාගෙන බේරා ගන්නා ලදී. පසුව එය ප්‍රතිකාර සඳහා [[රන්දෙනිගල සත්ව රෝහලට]] ගෙන යන ලදී. පසුව මෙම සත්වයා එහිදී ප්‍රතිකාර ලබන අතරතුර මිය ගියේය. උගුරේ හා බෙල්ලට දැඩි ලෙස තුවාල වී ඇත. 2020 වර්ෂය තුළ ද වැඩි වශයෙන් මිනිස් ක්‍රියාකාරකම් නිසා කොටියන් සැළකියයුතු සංඛ්‍යාවක් මියගියහ. වැඩි වශයෙන් සිදුවිම් වාර්තා වන්නේ තේ වතු ආශ්‍රිතවයි. ඊට හේතුව තේ නිෂ්පාදනය සඳහා වනාන්තර එළිපෙහෙළි කිරීමයි. තේ වතු ආශ්‍රිතවත පවතින්නේ ද ජෛව විවිධත්වය ඉහළ ප්‍රදේශයක ය.&lt;ref name=&quot;lepobl3&quot;&gt;{{Cite web|url = http://www.dinamina.lk/2020/06/01/%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B7%80%E0%B6%AD%E0%B7%8A/96380/%E0%B6%9A%E0%B7%9E%E0%B6%AD%E0%B7%94%E0%B6%9A%E0%B7%8F%E0%B6%9C%E0%B7%8F%E0%B6%BB%E0%B6%BA%E0%B6%A7-%E0%B6%BA%E0%B6%B1-%E0%B6%AF%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%8A%E0%B6%BD%E0%B6%B7-%E0%B6%9A%E0%B7%85%E0%B7%94-%E0%B6%9A%E0%B7%9C%E0%B6%A7%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%8F|title = කෞතුකාගාරයට යන දුර්ලභ කළු කොටියා |website= දිනමිණ|publisher =  දිනමිණ |access-date= ජුනි 1, 2020 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==සංරක්ෂණය==
[[File:SriLankaLeopard-ZOO-Jihlava.jpg|thumb|සත්වෝද්‍යානයේ සිටින කොටියෙක්]]
[[වනජීවී සංරක්‍ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව|වනෝද්‍යාන හා වනජීවී සංරක්ෂණ භාරය]] යටතේ කොටියන් ව්‍යාපෘතිය [[ශ්‍රී ලංකා රජය]] සමඟ සමීපව කටයුතු කරයි. [[වනජීවී සංරක්ෂණය|ශ්‍රී ලංකා වනජීවී සංරක්ෂණ සංගමය]] ද අධ්‍යයන කිහිපයක් සිදු කරනු ඇත. කොටින්ගේ වාසස්ථාන කැබලි කිරීම වේගයෙන් සිදුවන මධ්‍යම කඳුකරයේ ඉලක්කගත වැඩ කටයුතු කරමින් පවතී. කෙසේ වුවත් ලංකාව තුල විතැන් සංරක්ෂණ කොටින් සඳහා භාවිතා නොකරයි. බහුල වශයෙන් [[යාල ජාතික වනෝද්‍යානය|යාල ජාතිකවනෝද්‍යානය]] සහ [[විල්පත්තු ජාතික වන උද්‍යානය|විල්පත්තු ජාතික වනෝද්යානය]] මඟින් කොටින් සංරක්ෂණයට සැලකියයුතු මෙහෙවරක් ඉටු කරයි. කෙසේ වුවද 2011 දෙසැම්බර් වන විට ලොව පුරා සත්වෝද්‍යානවල සත්ව උද්‍යානවල සිටින ශ්‍රී ලාංකික කොටින් සංඛ්‍යාව 75 කට වැඩිය. [[යුරෝපීය වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති විශේෂ වැඩසටහන]] යටතේ පිරිමි සතුන් 27 ක්, ගැහැණු සතුන් 29 ක් සහ තෝරා නොගත් සතුන් 8 දෙනෙකු සංරක්ෂණ කටයුතු සිදු කරයි.&lt;ref name=&quot;llkon8&quot;&gt;{{Cite web|url = http://www.silumina.lk/2018/09/01/%E0%B7%83%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%B4%E0%B7%92%E0%B6%BD/%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%B4%E0%B6%AD%E0%B7%8A%E0%B6%AD%E0%B7%94-%E0%B6%9A%E0%B7%9C%E0%B6%A7%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%8F-%E0%B7%83%E0%B6%82%E0%B6%BB%C2%AD%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B7%82%E0%B6%AB%E0%B6%BA%E0%B6%A7-lolc-%E0%B6%85%E0%B6%B1%E0%B7%94%C2%AD%E0%B6%9C%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BB%C2%AD%E0%B7%84%E0%B6%BA|title =විල්පත්තු කොටියා සංර­ක්ෂණය |website=සිළුමිණ |publisher =සිළුමිණ |access-date= සැප්තැම්බර්  01,2018 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== ජන සමාජයේ වැරදි වැටහීම් ==

මේ වැරදි ව්‍යවහාරය 1980 දශකයේ අග භාගයේ සහ 1990 මුල භාගයේ  &quot;LTTE&quot; සංවිධානයේ ක්‍රියාකාරිතවත් සමග සමාජ ගත වී ඇත. එම සංවිධානය විසින් තමාගෙ ලාංඡනය ලෙස භාවිතා කරනු ලැබුවේ ව්‍යාඝ්‍රයෙක් වන අතර &quot;Liberation Tigers of Tamil Elam&quot; ලෙස හඳුන්වන ලදී. මෙය &quot;[[දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි|දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටිසංවිධානය]]&quot; වැරදි ලෙස සිංහලට පරිවර්තනය කර ඇති අතර ඉන් පසු tiger යන වචනයේ සිංහල අරුත කොටියා ලෙස වැරදියට ජනගත විය.&lt;ref name=Pocock1939/&gt;[[ගොනුව:Tamil Tiger flag.png|180px|right|thumb|[[දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි|දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටිසංවිධාන]] ලාංඡනය]]

පුරාණ ප්‍රස්ථාව පිරුළක් වන &quot;කැළේ මාරු වුනත් කොටියාගේ පුල්ලි මාරු වෙන්නේ නැත&quot; යන්න නිවැරදි සිංහල ව්‍යවහාරයට අනුව කොටියා සතුව පවතින්නේ පුල්ලි බවත් ඉරි පවතින්නේ ව්‍යාඝ්‍රයාට බවත් තහවුරු කරයි. එසේම &quot;කොටි වලිගය අල්ලගත්ත වගේ&quot; ප්‍රස්ථාව පිරුළ සහ &quot;කොටියාකුඹුර&quot; වැනි ස්ථාන නාම කීපයක්ම සිංහල ජන වහරේ පැවතීම අනුව කොටියා යනු ශ්‍රී ලංකාව තුල වාසය කරන සත්ත්වයෙක් බව පැහැදිලි වේ.

&quot;Panthera pardus kotiya&quot; යන නාමය ශ්‍රී ලංකාව තුල වෙසෙන උප විශේෂයේ විද්‍යාත්මක නාමය වේ. මෙය 1956 වසරේදී පී.ඊ.පී. දැරණියගල මහතා විසින් යොදන ලදී. ඒ මහතා විද්‍යාත්මක නාමයට &quot;කොටියා [kotiya]&quot; යන්න යෙදීම මගින්ද ද මෙම සත්ත්වයාගේ නිවැරදි නම කොටියා යන්න තහවුරු වේ.
== ආශ්‍රිත ලිපි ==
* [[ඉන්දියානු කොටියා]]
* [[අප්‍රිකානු කොටියා]]
* [[ජාවා කොටියා]]
* [[පර්සියානු කොටියා]]
* [[ජගුවරා]]
* [[ශ්‍රී ලංකාවේ හඳුන් දිවියා]]
* [[ශ්‍රී ලංකාවේ වල් බළලා]]

== සටහන් ==
* Species portrait [http://www.catsg.org/index.php?id=557 ''Panthera pardus'' in Asia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180623113337/http://www.catsg.org/index.php?id=557 |date=2018-06-23 }} and short portrait [http://www.catsg.org/index.php?id=562 ''P. pardus kotiya''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191117131634/http://www.catsg.org/index.php%3Fid%3D562 |date=2019-11-17 }}; IUCN/SSC Cat Specialist Group
* [http://www.wwct.org/theleopardproject.aspx The Wilderness and Wildlife Conservation Trust, Sri Lanka: ''The Leopard Project''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120314141941/http://www.wwct.org/theleopardproject.aspx |date=2012-03-14 }}
* [https://web.archive.org/web/20080725063918/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Panthera_pardus_kotiya/ ARKive: Images and movies of the Sri Lankan leopard]
* [http://www.sundaytimes.lk/970921/plus15.html Biggest claimed Sri Lankan leopard] ({{convert|250|lbs|kg|abbr=on}}) from the valley of [[Gal Oya National Park|Gal Oya]]

== මූලාශ්‍ර ==</text>
      <sha1>773zg7aypjk8qyiyfjr5asj5v2i8tev</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>796424</id>
      <parentid>796422</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T16:15:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41870-00</username>
        <id>80217</id>
      </contributor>
      <comment>/* සටහන් */</comment>
      <origin>796424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28206" sha1="ifmrtzx493b1vlb80ha5o1vffr2c6b3" xml:space="preserve">{{විශේෂාංග ලිපිය}}

{{Taxobox
| name = ශ්‍රී ලංකා කොටියා
| image = Sri Lankan leopard (Panthera pardus kotiya) at Wilpattu National Park.jpg
| regnum = [[සත්තු|ඇනිමේලියා]]
| phylum = [[සරජ්ජුකයා|කෝර්ඩේටා]]
| classis = [[ක්‍ෂීරපායි සත්තු|මැමේලියා]]
| ordo = [[මාංස භක්ෂකයින්|කානිවෝරා]]
| familia = [[ෆෙලිඩේ]]
| genus = පැන්තෙරා
| species = පැන්තෙරා පාඩුස්
| binomial = ''Panthera pardus kotiya''
|image_caption=විල්පත්තු වනෝද්‍යානය තුල වසන කොටියෙක්
| status = VU
| status_system = IUCN3.1
| species_link = Leopard
| subspecies = පැන්තෙරා පාඩුස් කොටියා
| authority = &lt;nowiki&gt;[පී. එඩ්වඩ් පිරිස් දැරණියගල]] මහතා, 1956&lt;/nowiki&gt;
| range_map = Srilankan leopard range map.jpg
| range_map_caption = ශ්‍රී ලංකා කොටිනිගේ ව්‍යාප්තිය
}}

'''ශ්‍රී ලංකීය කොටියා '''(''Panthera pardus kotiya'') [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවට]] ආවේණික [[කොටියා|කොටි]] උප විශේෂයකි. මොවුන් ව පළමු වරට විස්තර කර ඇත්තේ ශ්‍රී ලංකීය සත්ව විද්‍යාඥයකු වන [[පී. එඩ්වඩ් පිරිස් දැරණියගල]] විසින් ය.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=දැරණියගල|first=පී. ඊ. පී.|year=1956|title=The Ceylon leopard, a distinct subspecies|journal=Spolia Zeylanica|volume=28|pages=115–116}}&lt;/ref&gt;

2020 වර්ෂයේ සිට මොවුන් වඳවීයාමේ අවධානමට ලක්වූ සත්ව කොට්ඨාශක් ලෙස [[රතු දත්ත පොත|IUCN රතු දත්ත පොතට]] අනුව වර්ගීකරණය කර ඇත. 2020 වර්ෂය වනවිට වනාන්තර තුළ නිදැල්ලේ වෙසෙන කොටි ජනගහනය 800 ටත් අඩු බව අනුමාන කෙරේ.&lt;ref&gt;කිට්ල්, ඒ.එම්. &amp; වොට්සන්, ඒ. (2020). &quot;''[https://www.iucnredlist.org/species/15959/50660847 Panthera pardus ssp.kotiya]''&quot;. ''[[රතු දත්ත පොත|IUCN Red List of Threatened Species]]''. '''2020''': e.T15959A50660847.&lt;/ref&gt; විල්පත්තු ජාතික වනෝද්‍යානය තුල බහුල වශයෙන් කොටි දැකගත හැකිය.

==නාමකරණ ගැටළුව==
මෙම සත්ත්වයා දිවියා යනුවෙන් ඇතැම් අවස්ථාවල වැරදියට හඳුන්වා ඇත. එසේම කොටියා යනු ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් [[:en:Tiger|Tiger]] යනුවෙන් හඳුන්වන සත්ත්වයාද නොවේ. ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් Tiger යනුවෙන් හඳුන්වන සත්ත්වයා [[ව්‍යාඝ්‍රයා]] ලෙසත් [[:en:Sri_Lankan_leopard|Sri Lankan leopard]] යන සත්ත්වයා ශ්‍රී ලංකා කොටියා ලෙසත් හැඳින්වීම නිවැරදි වේ. [[ශ්‍රී ලංකානු දිවියා|දිවියා]] යන වචනය කොටියාට වඩා කුඩා බළල් පවුලට අයත් සතුන් සදහා භාවිතා වේ. උදා: [[ලංකාවේ කැලෑ බළලුන්#අඳුන් (හදුන්) දිවියා|හඳුන් දිවියා]], [[කොළ දිවියා]]&lt;ref name=iucn&gt;{{cite iucn |title=''Panthera pardus'' |last-author-amp=yes |author=Stein, A.B. |author2=Athreya, V. |author3=Gerngross, P. |author4=Balme, G. |author5=Henschel, P. |author6=Karanth, U. |author7=Miquelle, D. |author8=Rostro, S. |author9=Kamler, J.F. |author10=Laguardia, A. |date=2016 |page=e.T15954A160698029}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wadwimadalkadepa70&quot;&gt;{{Cite web|url = http://www.lankadeepa.lk/encyclopedia/%E0%B7%81%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BB%E0%B7%93-%E0%B6%BD%E0%B6%82%E0%B6%9A%E0%B7%8F%E0%B7%80%E0%B7%9A-%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B7%82%E0%B7%93%E0%B6%BB%E0%B6%B4%E0%B7%8F%E0%B6%BA%E0%B7%93-%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B7%81%E0%B7%9A%E0%B7%82-29%E0%B6%9A%E0%B7%8A-%E0%B6%AD%E0%B6%BB%E0%B7%8A%E0%B6%A2%E0%B6%B1%E0%B6%BA%E0%B6%A7-%E0%B6%BD%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B7%80%E0%B7%96-%E0%B6%BD%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B7%83%E0%B7%8A%E0%B6%AD%E0%B7%94%E0%B7%80%E0%B6%A7/17-514056|title = ශ්‍රී ලංකාවේ ක්ෂීරපායී විශේෂ 29ක් තර්ජනයට ලක්වූ ලයිස්තුවට|website=ලංකාදීප |publisher = ලංකාදීප |access-date= ජුනි 18, 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==ලක්ෂණ==
[[File:Sri-lankan-leopard-yala-casey-klebba.jpg|left|thumb|කොටි දෙනක්, [[යාල ජාතික වනෝද්‍යානය]]]]ශ්‍රී ලංකා කොටියාගේ සම තැඹිලි-කහ පැහැති සම මත කළු පුල්ලි සහිතයි. [[ඉන්දියානු කොටියා]]ට වඩා කුඩා පුල්ලි ඇත. පාද ආසන්නයේ දී සම සුදු පැහැයට හුරු වේ. සාමාන්‍ය පිරිමි සත්වයෙකු කි.ගෑ. 56 (රාත්තල් 124) බරින් යුක්ත ය. උපරිම වශයෙන් එය කි.ගෑ. 77(රාත්තල් 170) බරින් යුක්ත වේ. දිග සාමාන්‍යයෙන් මිටර් 1.27(අඩි 4 අඟල් 7) වේ. වලිගය සෙ.මී.86(අඩි 2 අඟල් 10) දිගින් යුක්තයි. සාමන්‍ය ගැහැණු සත්වයෙකු  බර කි.ගෑ. 29) රාත්තල් 64) පමණ වේ. දිගින් මිටර් 1.04(අඩි 3 අඟල් 5) පමණ වේ. වලිගය සෙ.මී. 77(අඩි 2 අඟල් 6) පමණ වේ.
ශ්‍රී ලංකා කොටියා අතීත විශාල කොටින්ගෙන් උප විශේෂයක් ලෙස පැවත එයි. මක්නිසාද යත් ලංකාවේ සිටින එකම විශාලතම බළල් පවුලේ සාමාජිකයා වන්නේ කොටියා ය. කි.ගෑ 100 ඉක්මවු කොටියන් ද වාර්තා වන්නේ ද මේනිසා ය.&lt;ref name=Pocock1939&gt;{{cite book|last=Pocock |first=R.I.|year=1939 |chapter=''Panthera pardus'' (Linnaeus). The Leopard or Panther |chapterurl=https://archive.org/stream/PocockMammalia1/pocock1#page/n285/mode/2up |title=The Fauna of British India, including Ceylon and Burma. Mammalia. |volume=1 |publisher=Taylor and Francis |location=London |pages=222–231}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBCEarth2014&quot;&gt;{{cite news |publisher=[[BBC Earth]] |title=Yala's giant leopards |url=http://www.bbc.com/earth/story/20141013-encounters-with-the-giant-leopards-of-yala |date=2014 |accessdate=2018-01-16}}&lt;/ref&gt; [[මෙලනින් වර්ණකය]] වෙනසක් සහිත [[මෙලනිකෘත]] කොටියන් ද වර්තමාන වනවිට වනාන්තර තුළ වාර්තාවේ. මෙය ඉතා කාලාතුරකින් දැකිය හැකි දෙයකි. සමහරුන් මෙය කොටින්ගේ වෙනම විශේෂයක් ලෙස වරදවා වටහාගනි. නමුත් මෙය ජානමය හේතුවක් නිසා කොටි ගහණයක් තුල කාලාතුරකින් දකින්න ලැබෙන දෙයකි. ජගුවර් සත්වයන්ගේ මෙන්ම මොවුන්ට ද සමේ වර්ණය නිසා රාත්‍රී කාලයේ දී අනෙක් සමාජිකයන්ට වඩා වාසී සැලසේ. කෙසේ වුවත් මොවුන් වාර්තා වන්නේ සතර දෙනෙක් පමණි. මාවලදෙනිය, පිටාදෙනිය සහ නල්ලතැන්න ප්‍රදේශ වලින් 2019 වර්ෂයේදී වානජිවි කාර්යංශය මගින් වනයේ අටවන ලද කැමරා පද්ධති මඟින් රාත්‍රී කාලයේ දී ඡායාරූප ගතකිරීමට හැකිවිණි. එහි එක් පිරිමි සත්වයෙකු, ගැහැණු සත්වයෙකු සහ කුඩා පැටවුන් දෙදෙනකු සහිතවයි. නමුත් නුවරඑලිය අවටින් 2020 මාර්තු සහ මැයි මස අසන්න වකවානුවක මිනිසුන් විසින් වල් ඌරන් සඳහා අටවන ලද මඳු වලට හසුවී දෙදෙනකු ජීවිතක්ෂයට පත්විය. මේ මඟින් තහවුරු වන්නේ කළු කොටින්, කොටි ගහණ තුල වර්තමානය වන විට විරල නොවන බවයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.dinamina.lk/2020/01/20/%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B7%80%E0%B6%AD%E0%B7%8A/88530/%E0%B7%80%E0%B6%B3%E0%B7%80%E0%B7%93-%E0%B6%9C%E0%B7%92%E0%B6%BA-%E0%B6%9A%E0%B7%85%E0%B7%94-%E0%B6%9A%E0%B7%9C%E0%B6%A7%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%8F-%E0%B6%BA%E0%B7%85%E0%B7%92-%E0%B6%B8%E0%B6%AD%E0%B7%94-%E0%B7%80%E0%B7%99%E0%B6%BA%E0%B7%92 |title=වඳවී ගිය කළු කොටියා යළි මතු වෙයි |website= දිනමිණ |access-date=2020-01-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lankadipakotiya4&quot;&gt;{{Cite web|url = http://www.lankadeepa.lk/thaksalawa/%E0%B7%83%E0%B7%92%E0%B6%BB%E0%B7%92%E0%B6%B4%E0%B7%8F-%E0%B6%85%E0%B6%A9%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%99%E0%B6%B1%E0%B7%8A-%E0%B7%84%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B7%80%E0%B7%96--%E0%B6%9A%E0%B7%85%E0%B7%94-%E0%B6%9A%E0%B7%9C%E0%B6%A7%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%8F/55-564775|title = සිරිපා අඩවියෙන් හමුවූ කළු කොටියා |website=ලංකාදීප |publisher = ලංකාදීප |access-date= ජනවාරි  25, 2020 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==ව්‍යාප්තිය==
[[File:Sri Lankan leopard lounging in a tree - (Heavenly Home).jpg|thumb|ගසක් උඩ ලැග සිටින කොටියෙක්]]
[[Image:Leopard at Wilpattu National Park.jpg|thumb|[[විල්පත්තු ජාතික වනෝද්‍යානයේ]] නිදැල්ලේ වෙසෙන කොටියෙක්]]
ශ්‍රී ලංකා කොටියා අතීතයේ ලංකාව පුරා ව්‍යාප්ත වී පැවතිනි. නමුත් වර්තමානය වනවිට වියළි කලාපය තුල බහුල වශයෙන් ජිවත් වේ. නමුත් සුළු ප්‍රමාණයක් [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ වනය]], [[සමනොළ කන්ද වන රක්ෂිතය]] තුළ මෙන්ම [[නුවරඑළිය|නුවරඑලිය]] [[තේ]] වතු ආශ්‍රිතවත් වාසස්ථාන කරගෙන ජීවත් වේ. ශ්‍රී ලංකා තුළ කොටින් බහු ලෙස ජීවත් වන්නේ [[විල්පත්තු ජාතික වන උද්‍යානය|විල්පත්තු අභයභූමිය]] තුළයි. එය මුළු කොටි ගහණයෙන් 60-70% පමණ වේ.&lt;ref name=&quot;udratakoti&quot;&gt;{{Cite web|url = http://www.lankadeepa.lk/rasawitha/%E0%B7%80%E0%B7%85%E0%B7%8F%E0%B6%9A%E0%B7%94%E0%B7%85%E0%B7%94--%E0%B7%80%E0%B6%B1%E0%B7%8F%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%AD%E0%B6%BB%E0%B6%BA%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B7%80%E0%B7%96--%E0%B6%9A%E0%B7%92%E0%B6%BB%E0%B7%92%E0%B6%9C%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%B4%E0%B7%9C%E0%B6%AD%E0%B7%8A%E0%B6%AD--%E0%B6%9A%E0%B6%B3%E0%B7%94-%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B6%AF%E0%B7%94%E0%B6%B1/57-535598|title = වළාකුළු වනාන්තරයක්වූ කිරිගල්පොත්ත කඳු මුදුන |website=ලංකාදීප |publisher = ලංකාදීප |access-date= සැප්තැම්බර් 1, 2018 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==හැසිරීම==
යාල ජාතික වනෝද්‍යානයේ කරන ලද අධ්‍යයනයකින් හෙළි වී ඇත්තේ ශ්‍රී ලංකාවේ කොටියන් වෙනත් කොටි උප විශේෂයන්ට වඩා සමාජශීලී නොවන බවයි. මොවුන් හුදකලා දඩයම්කරුවන් වන අතර තරුණ ගැහැණු සතුන් පමණක් ස්ත්‍රීන් කිහිප දෙනෙකු සමඟ දඩයම් කරයි. මොවුන් රාත්‍රියේ දඩයම් කිරීමට කැමැත්තක් දක්වන නමුත් උදේ සහ සවස් කාලයේ සහ දිවා කාලයේ වේලාවන්හි ද ක්‍රියාකාරී වේ. ඔවුන් ඔවුන්ගේ දඩයම් කරන ලද සතුන් ගස් මතට ගෙන යයි, එයට හේතුව තරඟකාරිත්ව සහ ගොදුරු හිඟ වීමයි. කොටියා ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම විලෝපිකයා බැවින් ගොදුරු වෙනත් සතුන්ගෙන් ආරක්ෂා  කර ගැනීමට අවශ්‍ය නොවේ. 2001 සිට 2002 දක්වා ශ්‍රී ලංකාවේ ගිණිකොනදිග වෙරළ කලාපයේ [[යාල ජාතික වනෝද්‍යානය|යාල ජාතික වනෝද්‍යානයේ]] I වන කොටසෙහි වැඩිහිටි කොටින්ගේ ගහණ ඝනත්වය කිලෝමීටර 100 කට (වර්ග සැතපුම් 39) සතුන් 17.9 ක් ලෙස ගණන් බලා ඇත. මෙම කොටස වර්ග කිලෝමීටර 140 (වර්ග සැතපුම් 54) කින් සමන්විත වන අතර වෙරළබඩ තැනිතලා සහ ස්ථිර වැව් සහ ස්වාභාවික ජල තටාක අඩංගු වේ.
ශ්‍රී ලාංකික කොටියා දඩයම් කරන්නේ නිහඬව ව තම ගොදුර පසුපස හඹා යමින්, එය වේගයෙන් ලුහුබඳිමින් වේගයෙන් ගොදුරු අඩපණ කරයි. ගොදුර සාමාන්‍යයෙන් බෙල්ල සාපාකෑම මඟින් අඩපණ කරනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;ahara555&quot;&gt;{{Cite web|url = http://www.lankadeepa.lk/features/%E0%B7%80%E0%B6%B1-%E0%B7%83%E0%B6%AD%E0%B7%94%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%9C%E0%B7%9A-%E0%B6%86%E0%B7%84%E0%B7%8F%E0%B6%BB-%E0%B6%BB%E0%B6%A7%E0%B7%8F%E0%B7%80/2-322668|title = වන සතුන්ගේ ආහාර රටාව |website=ලංකාදීප |publisher = ලංකාදීප |access-date=  ජුනි 5, 2015 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; බොහෝ මුවන්, මීගවයින්, වල් ඌරන් වැනි විශාල සතුන් මෙන්ම ගොදුරු හිඟ වු විට කුඩා ක්ෂීරපායින්, කුරුල්ලන්, උරගයින් ද දඩයම් කරයි. වැඩි වශයෙන් මුවන් ආහාර ලෙස යොදා ගන්නේ මොවුන් වියළි කලාපය තුල බහුල වීම නිසා ය.&lt;ref name=&quot;bbckoti56&quot;&gt;{{Cite web|url = https://www.bbc.com/sinhala/world-39832149|title = කොටියා ගොදුරු රැගෙන ගස් නගින්නේ ඇයි? |website=bbc සිංහල |publisher = bbc |access-date= මැයි 7, 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;සාමාන්‍යයෙන් කොටින්ට විශේෂ අභිජනන කාලක් නැත. වසර පුරා එය සිදු ව්පැඑ.සාමාන්‍යයෙන් වරකට  පැටවුන් දෙදෙනෙකු හෝ හතර දෙනෙකු බිහිකරයි. බිහිවන පැටවුන් හොඳින් වැඩෙන තුරු මව් සත්වයා ඇතුළු කුඩා ගහණය තුල ජීවත් වේ. වැඩුණු පිරිමි සතුන් හුදෙකලා වී දඩයම් කර ජීවත් වේ. සතුන් බිහිකරන වකවානුවේදී පමණක් රැලට එකතුවේ.

==තර්ජන==
වාසස්ථාන අහිමිවීම හා ඛණ්ඩනය වීම හේතුවෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ කොටින්ගේ පැවැත්මට තර්ජනය එල්ල වී ඇත. මිට අමතරව මූලික වශයෙන් යම් මට්ටමක සම්, දත් ලබාගැනීමට දඩයම් කිරීම් සහ සෘජු හා වක්‍ර ලෙස මිනිස් උගුල් වලට හසුවීම නිසා කොටියන් මරණයට පත්වේ. [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ සංරක්ෂණ ප්‍රදේශයේදී]] උගුල් අටවා කොටියන් තිදෙනෙකු මිය ගිය අතර, ඉන් එක් අයෙකු [[ගිරිතලේ වනජීවී කෞතුකාගාරයේ]] තැන්පත් කර ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. 2020 මැයි මාසයේදී හැටන්හි නල්ලතන්නියේ හි තේ වත්තක් ආශ්‍රිතව දී තුවාල ලැබූ තවත් දිවියෙකු සොයාගෙන බේරා ගන්නා ලදී. පසුව එය ප්‍රතිකාර සඳහා [[රන්දෙනිගල සත්ව රෝහලට]] ගෙන යන ලදී. පසුව මෙම සත්වයා එහිදී ප්‍රතිකාර ලබන අතරතුර මිය ගියේය. උගුරේ හා බෙල්ලට දැඩි ලෙස තුවාල වී ඇත. 2020 වර්ෂය තුළ ද වැඩි වශයෙන් මිනිස් ක්‍රියාකාරකම් නිසා කොටියන් සැළකියයුතු සංඛ්‍යාවක් මියගියහ. වැඩි වශයෙන් සිදුවිම් වාර්තා වන්නේ තේ වතු ආශ්‍රිතවයි. ඊට හේතුව තේ නිෂ්පාදනය සඳහා වනාන්තර එළිපෙහෙළි කිරීමයි. තේ වතු ආශ්‍රිතවත පවතින්නේ ද ජෛව විවිධත්වය ඉහළ ප්‍රදේශයක ය.&lt;ref name=&quot;lepobl3&quot;&gt;{{Cite web|url = http://www.dinamina.lk/2020/06/01/%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B7%80%E0%B6%AD%E0%B7%8A/96380/%E0%B6%9A%E0%B7%9E%E0%B6%AD%E0%B7%94%E0%B6%9A%E0%B7%8F%E0%B6%9C%E0%B7%8F%E0%B6%BB%E0%B6%BA%E0%B6%A7-%E0%B6%BA%E0%B6%B1-%E0%B6%AF%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%8A%E0%B6%BD%E0%B6%B7-%E0%B6%9A%E0%B7%85%E0%B7%94-%E0%B6%9A%E0%B7%9C%E0%B6%A7%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%8F|title = කෞතුකාගාරයට යන දුර්ලභ කළු කොටියා |website= දිනමිණ|publisher =  දිනමිණ |access-date= ජුනි 1, 2020 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==සංරක්ෂණය==
[[File:SriLankaLeopard-ZOO-Jihlava.jpg|thumb|සත්වෝද්‍යානයේ සිටින කොටියෙක්]]
[[වනජීවී සංරක්‍ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව|වනෝද්‍යාන හා වනජීවී සංරක්ෂණ භාරය]] යටතේ කොටියන් ව්‍යාපෘතිය [[ශ්‍රී ලංකා රජය]] සමඟ සමීපව කටයුතු කරයි. [[වනජීවී සංරක්ෂණය|ශ්‍රී ලංකා වනජීවී සංරක්ෂණ සංගමය]] ද අධ්‍යයන කිහිපයක් සිදු කරනු ඇත. කොටින්ගේ වාසස්ථාන කැබලි කිරීම වේගයෙන් සිදුවන මධ්‍යම කඳුකරයේ ඉලක්කගත වැඩ කටයුතු කරමින් පවතී. කෙසේ වුවත් ලංකාව තුල විතැන් සංරක්ෂණ කොටින් සඳහා භාවිතා නොකරයි. බහුල වශයෙන් [[යාල ජාතික වනෝද්‍යානය|යාල ජාතිකවනෝද්‍යානය]] සහ [[විල්පත්තු ජාතික වන උද්‍යානය|විල්පත්තු ජාතික වනෝද්යානය]] මඟින් කොටින් සංරක්ෂණයට සැලකියයුතු මෙහෙවරක් ඉටු කරයි. කෙසේ වුවද 2011 දෙසැම්බර් වන විට ලොව පුරා සත්වෝද්‍යානවල සත්ව උද්‍යානවල සිටින ශ්‍රී ලාංකික කොටින් සංඛ්‍යාව 75 කට වැඩිය. [[යුරෝපීය වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති විශේෂ වැඩසටහන]] යටතේ පිරිමි සතුන් 27 ක්, ගැහැණු සතුන් 29 ක් සහ තෝරා නොගත් සතුන් 8 දෙනෙකු සංරක්ෂණ කටයුතු සිදු කරයි.&lt;ref name=&quot;llkon8&quot;&gt;{{Cite web|url = http://www.silumina.lk/2018/09/01/%E0%B7%83%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%B4%E0%B7%92%E0%B6%BD/%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%B4%E0%B6%AD%E0%B7%8A%E0%B6%AD%E0%B7%94-%E0%B6%9A%E0%B7%9C%E0%B6%A7%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%8F-%E0%B7%83%E0%B6%82%E0%B6%BB%C2%AD%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B7%82%E0%B6%AB%E0%B6%BA%E0%B6%A7-lolc-%E0%B6%85%E0%B6%B1%E0%B7%94%C2%AD%E0%B6%9C%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BB%C2%AD%E0%B7%84%E0%B6%BA|title =විල්පත්තු කොටියා සංර­ක්ෂණය |website=සිළුමිණ |publisher =සිළුමිණ |access-date= සැප්තැම්බර්  01,2018 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== ජන සමාජයේ වැරදි වැටහීම් ==

මේ වැරදි ව්‍යවහාරය 1980 දශකයේ අග භාගයේ සහ 1990 මුල භාගයේ  &quot;LTTE&quot; සංවිධානයේ ක්‍රියාකාරිතවත් සමග සමාජ ගත වී ඇත. එම සංවිධානය විසින් තමාගෙ ලාංඡනය ලෙස භාවිතා කරනු ලැබුවේ ව්‍යාඝ්‍රයෙක් වන අතර &quot;Liberation Tigers of Tamil Elam&quot; ලෙස හඳුන්වන ලදී. මෙය &quot;[[දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි|දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටිසංවිධානය]]&quot; වැරදි ලෙස සිංහලට පරිවර්තනය කර ඇති අතර ඉන් පසු tiger යන වචනයේ සිංහල අරුත කොටියා ලෙස වැරදියට ජනගත විය.&lt;ref name=Pocock1939/&gt;[[ගොනුව:Tamil Tiger flag.png|180px|right|thumb|[[දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි|දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටිසංවිධාන]] ලාංඡනය]]

පුරාණ ප්‍රස්ථාව පිරුළක් වන &quot;කැළේ මාරු වුනත් කොටියාගේ පුල්ලි මාරු වෙන්නේ නැත&quot; යන්න නිවැරදි සිංහල ව්‍යවහාරයට අනුව කොටියා සතුව පවතින්නේ පුල්ලි බවත් ඉරි පවතින්නේ ව්‍යාඝ්‍රයාට බවත් තහවුරු කරයි. එසේම &quot;කොටි වලිගය අල්ලගත්ත වගේ&quot; ප්‍රස්ථාව පිරුළ සහ &quot;කොටියාකුඹුර&quot; වැනි ස්ථාන නාම කීපයක්ම සිංහල ජන වහරේ පැවතීම අනුව කොටියා යනු ශ්‍රී ලංකාව තුල වාසය කරන සත්ත්වයෙක් බව පැහැදිලි වේ.

&quot;Panthera pardus kotiya&quot; යන නාමය ශ්‍රී ලංකාව තුල වෙසෙන උප විශේෂයේ විද්‍යාත්මක නාමය වේ. මෙය 1956 වසරේදී පී.ඊ.පී. දැරණියගල මහතා විසින් යොදන ලදී. ඒ මහතා විද්‍යාත්මක නාමයට &quot;කොටියා [kotiya]&quot; යන්න යෙදීම මගින්ද ද මෙම සත්ත්වයාගේ නිවැරදි නම කොටියා යන්න තහවුරු වේ.
== ආශ්‍රිත ලිපි ==
* [[ඉන්දියානු කොටියා]]
* [[අප්‍රිකානු කොටියා]]
* [[ජාවා කොටියා]]
* බෙඩ්රොක් කොටියා
* [[පර්සියානු කොටියා]]
* [[ජගුවරා]]
* [[ශ්‍රී ලංකාවේ හඳුන් දිවියා]]
* [[ශ්‍රී ලංකාවේ වල් බළලා]]
*

== සටහන් ==
* Species portrait [http://www.catsg.org/index.php?id=557 ''Panthera pardus'' in Asia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180623113337/http://www.catsg.org/index.php?id=557 |date=2018-06-23 }} and short portrait [http://www.catsg.org/index.php?id=562 ''P. pardus kotiya''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191117131634/http://www.catsg.org/index.php%3Fid%3D562 |date=2019-11-17 }}; IUCN/SSC Cat Specialist Group
* [http://www.wwct.org/theleopardproject.aspx The Wilderness and Wildlife Conservation Trust, Sri Lanka: ''The Leopard Project''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120314141941/http://www.wwct.org/theleopardproject.aspx |date=2012-03-14 }}
* [https://web.archive.org/web/20080725063918/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Panthera_pardus_kotiya/ ARKive: Images and movies of the Sri Lankan leopard]
* [http://www.sundaytimes.lk/970921/plus15.html Biggest claimed Sri Lankan leopard] ({{convert|250|lbs|kg|abbr=on}}) from the valley of [[Gal Oya National Park|Gal Oya]]

== මූලාශ්‍ර ==</text>
      <sha1>ifmrtzx493b1vlb80ha5o1vffr2c6b3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>බෞද්ධ කොඩිය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17462</id>
    <revision>
      <id>796425</id>
      <parentid>795651</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T17:16:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>796425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50818" sha1="1a36se7xdfsj3drd0tqsdxozc0txe53" xml:space="preserve">
{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
[[ගොනුව:Flag of Buddhism.svg|thumb|200px|right|මදටිය වර්ණය වෙනුවට තැඹිලි වර්ණය භාවිතා වන වර්තමාන බෞද්ධ කොඩිය]]
|-
! colspan=&quot;1&quot; bgcolor=&quot;#0000FF&quot; align=&quot;left&quot;| &lt;font color=&quot;white&quot;&gt;'''නීල (නිල්) :  බුද්ධ ශරීරයේ කෙස්‌ ලොම් ආදියෙන් විහිදී ගිය වර්ණය.'''&lt;/font&gt;
|-
! colspan=&quot;1&quot; bgcolor=&quot;#FFFF00&quot; align=&quot;left&quot;| '''පීත (කහ)  :  බුද්ධ ශරීරයේ සම තුළින් විහිද ගිය වර්ණය.'''
|-
! colspan=&quot;1&quot; bgcolor=&quot;#FF0000&quot; align=&quot;left&quot;|  '''ලෝහිත (රතු) : බුද්ධ ශරීරයේ ලේ මස්‌ ආදිය තුළින් විහිදී ගිය වර්ණය.''''
|-
! colspan=&quot;1&quot;  align=&quot;left&quot;| ''' ඕදාත (සුදු) : බුද්ධ ශරීරයේ ඇට සහ දත් තුළින් විහිද ගිය වර්ණය.'''
|-
! colspan=&quot;1&quot; bgcolor=&quot;#A52A2A&quot; align=&quot;left&quot;| '''මාංඡේෂ්ඨ (මදටිය) :  බුද්ධ ශරීරයේ අතුල්ල පතුල්ල තොල් වලින් විහිද ගිය වර්ණය.'''
|-
! colspan=&quot;1&quot;bgcolor=&quot;#FFF4B0&quot; align=&quot;left&quot;| &lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''ප්‍රභාෂ්වර :මේ සියලු වර්ණ සමූහය නිරූපණය වන වර්ණය&lt;/font&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(මෙහි ඇති වර්ණය උපකල්පිත වර්ණයකි)&lt;/small&gt;
|}

== ඉතිහාසය ==

ක්‍රි.ව. 1885 අප්‍රේල්  මස 28 දින (අධි වෙසක් පසලොස්වක)ෂඩ් වර්ණයන්ගෙන් යුත් බෞද්ධ කොඩිය ප්‍රථම වතාවට එසවිණි. මෙය නිල වශයෙන් සිදුවූයේ [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවෙදීය]]. අධිරාජ්‍යවාදීන්ගේ නානාවිධ තාඩනපීඩනයන්ට සම්බුද්ධ ශාසනයත්, බෞද්ධ සංස්කෘතියත්, බෞද්ධ චින්තනයත්, සමස්ත රටත් අනුවේදනීයත්වයට පත් වූ බව අමුතුවෙන් පැහැදිලි කළ යුත්තක් නොවේ. මෙවැනි තත්ත්වයන්ට පත් වූ සෑම අවස්ථාවක ම භික්‍ෂූන් වහන්සේගේ අකලංක පරමාදර්ශී නායකත්වය සමස්ත සමාජයේ ම සමුන්නතියට හේතු වූ බව සුප්‍රකට සත්‍යයකි. ඒ අනුව බලන විට බෞද්ධ ඉතිහාසයේත්, ලාංකේය ඉතිහාසයේත්, සදානුස්මරණීය අවස්ථා පරිහානීය යුගයන් හි දී බිහි වීම විශේෂ ලක්‍ෂණයක් වශයෙන් ද පෙන්වා දිය හැකි ය.

සංකේතාත්මක සන්නිවේදනයේ මාධ්‍යයක් වශයෙන් දුරාතීතයේ සිට ම භාවිතා කළ කොඩියේ පරමාර්ථ අතිශය පුළුල් පරාශයක යෙදේ. ඒ පිළිබඳ විවරණයක් සපයන සිංහල විශ්ව කෝෂයේ ‘ජන කොට්ඨාසයක්, සංවිධානයක්, ආගමක්, විශේෂ ජයග්‍රහනයක් හෝ ශෝකාත්මක අවස්ථාවක් පිළිබිඹු කිරීමට ද ඓශ්චර්යය, සෞභාග්‍ය, ආරක්‍ෂාව අභියෝගය, අවනත භාවය, අභිමානය, ගෞරවය, පක්‍ෂපාතීත්වය හා අපේක්‍ෂා යන විවිධාර්ථ ප්‍රකාශ කිරීම පිණිස [[කොඩිය]] හෙවත් ධ්වජය භාවිතා කෙරේ.’ යනුවෙන් අන්තර්ගතය. ඒ අනුව බෞද්ධ කොඩිය බිහි වූයේ [[බුදු දහම]], [[බෞද්ධ සමාජය]], [[බොදු හැදියාව]], [[බෞද්ධත්වය]] කොටින්ම බෞද්ධ සංස්කෘතියේ අනන්‍යතාව පිළිබිඹු කිරීම පිණිසයි.ලෝකයේ ඇති එකම උතුම් ආගම ලෙසද විදහා දක්වයි .

== කෝලාහලයක් ==

බෞද්ධ ධජය බිහි වීමට සාධක වූ ඉතිහාසයේ පසුබිම් ද කෙටියෙන් හෝ විමසීම ද වැදගත් වේ. ඒ කෙසේ ද? යත්, කොටහේනේ දීපදුත්තාරාම විහාරස්ථානයේ නේත්‍රප්‍රතිෂ්ඨාපනය කිරීමේ පින්කමක් 1883 මාර්තු 25 දින සිදු කිරීමට සංවිධානය කර තිබුණි.[[පානදුරාවාදය]] ජය ගැනීමත් සමඟ පැවැත්වීමට නියමිත එම පින්කම සඳහා බොරැල්ලේ සිට දීපදුත්තාරාමයට පෙරහරක් පැමිණීමට [[මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමි|මොහොට්ටිවත්තේ ගුණානන්ද හිමි]]යෝ සංවිධානය කළහ. පෙරහර පැවැත්වීම පිළිබඳ යම් යම් දූෂමාන ආරංචි පැතිර ගොස් තිබූ බැවින් [[ක්‍රිස්තියානි]] පොලිස් නිලධාරීන් විසින් ඒ පිළිබඳ පූර්ව පරීක්‍ෂණයක් සිදු කොට පෙරහර පැවැත්වීමට අවසර දෙන ලදී.

රාත්‍රී 1.30 ට පමණ බොරැල්ලෙන් පිටත් වූ එම පෙරහර කොටහේනට ළඟා වන විට පල්ලිවල සීනු නාද කරනවාත් සමඟ අවි ආයුධ රැගත් විශාල මැර පිරිස් කොටහේනේ [[ශාන්ත ලුසියා දෙව් මැදුර|ශාන්ත ලුෂියා දෙව් මැදුර]] අසලට ළඟා වූහ. පෙරහරේ ගමන් ගත් නිරායුධ අහිංසක බොදු උවසු උවැසියන්ට දාමරිකයන් විසින් පහර දෙන ලදී. එම අවස්ථාවේ දී බෞද්ධයෙකු මිය ගිය අතර තිස් දෙනෙක් පමණ බරපතල තුවාල ලැබ රෝහල් ගත කළහ. පසුව මේ සිද්ධිය පිළිබඳ බෞද්ධයන්ගේ බලවත් ඉල්ලීම පරිදි කොමිෂන් සභාවක් පත් කොට පරීක්‍ෂණයක් කළ නමුත් වැරැදිකරුවන් අධිකරණයට ඉදිරිපත් කිරීමට හෝ දඬුවම් දීමට හෝ පියවර නොගත් අතර මින් පසු [[බෞද්ධ පෙරහර]] පැවැත්වීම සපුරා තහනම් කරන ලදී.මෙයින් පැහැදිලි වන්නෙ ක්‍රිස්තියානි කතෝලික මිනිස්සුන් බෞද්ධ ජනයාවෙත සහ බෞද්ධ භික්ෂුන්වහන්සේලා වෙත එල්ල කල තාඩන පීඩනයි. 

== බෞද්ධාරක්‍ෂක සභාවක් ==

[[බ්‍රිතාන්‍ය]] පාලනය යටතේ හුදු බෞද්ධ ජනතාවට මුහුණ පාන්නට වන මෙවැනි ශෝචනීය තත්ත්වයන් පිළිබඳ සාකච්ඡා කොට තීරණයකට එළඹීම පිණිස [[හික්කඩුවේ ශ්‍රී සුමංගල හිමි]]යෝ, ප්‍රධාන පෙළේ බෞද්ධ නායකයන් කිහිප දෙනෙකු [[කොළඹ]රරරර] – මරදානේ මාලිගාකන්දේ විද්‍යෝදය පිරිවෙණට කැඳවූහ. එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් 1884 ජනවාරි 28 දි “බෞද්ධාරක්‍ෂක සභාව“ නමින් නව සංවිධානයක් බිහි විය. 1940 දී පළ වූ පරම විඥානාර්ථ සංගමයේ වජ්‍ර ජයන්ති සමරු කලාපයේ බෞද්ධාරක්‍ෂක සභාවේ සමාරම්භක රැස්වීමේ වාර්තාවෙන් උපුටා ගත් පහත ඡේදයෙන් එම සංවිධානය පිළිබඳ අවබෝධයක් ලැබේ. එනම්,

“බෞද්ධයන්ටත් ඔවුන්ගේ ආගමට සහ දේපොලවලටත් පසුගිය පාස්කු ඉරිදා ආගමික කෝලාහලයේ දී සිදු වූ අලාභ හානිවලට වන්දි ලබා ගැනීම සඳහාත් නීත්‍යානුකූල හා සාධාරණ බෞද්ධ අයිතිවාසිකම් වරින් වර දිනා ගැනීමට සහ වැඩි දියුණු කිරීමට බෞද්ධාරක්‍ෂක කමිටුව නමින් සංවිධානයක් පිහිටුවීමටත්, පහත නම් සඳහන් මහතුන් එහි සාමාජිකයන් වශයෙන් පත් කිරීමටත්, සාමාජිකත්වය පුළුල් කිරීමේ බලය ද එම කමිටුවට පැවැරීමටත් තීරණය විය. [[විලියම් ද ආබ්‍රෙව්]],[[දොන් කරෝලිස්]], [[මුහන්දිරම් දොන් ඩේවිඩ් අභයරත්න]], [[ජේ.පී. ජයතිලක]], [[ජේ.ආර්.ද. සිල්වා]], [[සයිමන් පෙරේරා]], [[ධර්ම ගුණවර්ධනආරච්චි]], [[බී.එච්. කුරේ]]. [[සේදිරිස් සිල්වා]], [[ආර්.ඒ. මිරැන්ඩෝ]], [[නීතීඥ චාර්ලස් ඇලෙස් සැන්ඩර් ද සිල්වා]], [[සී.පී. ගුණවර්ධන]] යන අය ආරම්භක කමිටු සාමාජිකයෝ වූහ.”

එවකට මදුරාසියේ සිටි [[හෙන්රි ස්ටීල් ඕල්කට්]] මහතා මෙම කමිටුවට ඇතුළත් කර ගැනීමටත්, කමිටුවේ නියෝජිතයා ලෙස ඔහු එංගලන්තයට යැවීමටත් හික්කඩුවේ ශ්‍රී සුමංගල හිමියන්ගේ උපදෙස් පරිදි [[දොන් කරෝලිස් හේවාවිතාරණ]] [[එච්.ඒ. ප්‍රනාන්දු]] යන මහත්වරුන්ගේ යෝජනා ස්ථිරත්වයෙන් තීරණය විය. ඒ අනුව තත් සභාවේ ඉල්ලීම පරිදි මදුරාසියේ සිට ඕල්කට් මහතා 1884 ජනවාරි 27 දින ලංකාවට පැමිණ ඊට පසු දින පැවැත් වූ කමිටු රැස්වීමට සහභාගී විය. එහි දී බෞද්ධාරක්‍ෂක සභාවේ ප්‍රධාන සභාපති වශයෙන් ඒ.පී. ධර්ම ගුණවර්ධන මුහන්දිරම් මහතා ද, සී.පී. ගුණවර්ධන මහතා ලේකම් වශයෙන් ද, එච්. ඒ. ප්‍රනාන්දු මහතා භාණ්ඩාගාරික වශයෙන් ද සම්මත වූහ.

සිංහල බෞද්ධයන්ට සිදුවන අසාධාරණකම් හා තාඩන පීඩන සම්බන්ධයෙන් ගත යුතු ක්‍රියාමාර්ග පිළිබඳ මෙම කමිටුව විසින් සකස් කරන ලද සංදේශයක්, 1884 මැයි 17 දින ඕල්කට්තුමා අතර යටත් විජිත භාර මහලේකම් [[ඩර්බ් සාමි]] වෙත යවන ලදී. එම සංදේශයෙහි පහත සඳහන් කරුණු සය ප්‍රධානකොට ප්‍රශ්න විසඳා ගැනීම පිණිස ඉදිරිපත් කර ඇත.

* 1. කොටහේනේ කලකෝලාහලයට සම්බන්ධ වූවන් අධිකරණය වෙත ඉදිරිපත් කිරීම.
* 2. ආගම පිළිබඳ උපේක්‍ෂාවාදී ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කිරීම හෝ සිංහල බෞද්ධයිනට තමන්ගේ ආගමික අයිතිවාසිකම් හා වරප්‍රසාද සහතික කිරීම.
* 3. වෙසක් පොහෝ දින රජයේ නිවාඩු දිනයක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කිරීම. 
* 4. ජාතික හා ආගමික තූර්ය භාණ්ඩ භාවිතය පිළිබඳ පනවා තිබූ තහංචි ඉවත් කිරීම හා චිරාත් කාලයක සිට බෞද්ධයින් විසින් පවත්වා ගෙන ආ ආගමික පෙරහර පැවැත්වීමට අවසර ගැනීම. 
* 5. බෞද්ධ ගම්වලට බෞද්ධ විවාහ ලියාපදිංචිය සඳහා බෞද්ධ රෙජිස්ට්‍රාර්වරුන් පත් කිරීම. 
* 6. 1856 අංක 10 දරන බෞද්ධ විහාර දේවාලගම් ආඥාපනත හා ගැටළු විසඳා ගැනීම.

== වෙසක් නිවාඩුව ==

[[මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ]] ලක්දිවට බුදුදහම ගෙන ආ සමයේ සිට පොහෝ දිනය රාජ්‍ය මට්ටමෙන් නිවාඩු දිනයක් වශයෙන් සම්මතව පැවැති බව මූලාශ්‍රය ග්‍රන්ථයෝ දෙස් දෙති. බොදු ජනයා මෙසේ අවුරුදු දහස් ගණනක් පුරා අවිච්ඡින්නව භුක්ති විඳි පොහෝය නිවාඩුව, 1770 දී [[ඕලන්ද]] ජාතික පෝක් නම් ආණ්ඩුකාරයාගේ කාලයේ දී අවලංගු කොට ඒ වෙනුවට [[ඉරිදා]] දින නිවාඩු දිනයක් වශයෙන් නීතිගත කොට තිබේ. නීතිය කුමක් වූවද, බෞද්ධ ජනයා පොහෝ දිනයන් හි ආගමික වතාවන් හි නිරත වූ බව ඉතිහාසය විපරම් කිරීමේ දී ප්‍රකට වේ. මේ නිසා සුද්දන් අප රට යටත් කොට ගත් කල්හි එනම් බ්‍රවුන්රිග් ආණ්ඩුකාර සමයෙහි 1817 අංක 5 දරන ආඥා පනත යටතේ පොහෝ නිවාඩු දිනය අහෝසි කොට ඉරිදා දිනය රජයේ නිවාඩු දිනයක් වශයෙන් ප්‍රකාශයට පත් කොට තිබේ.

මේ අනුව බෞද්ධාරක්‍ෂක සභාවේ ඉල්ලීම පරිදි ඕල්කට්තුමා විසින් [[එංගලන්තය]]ට ගෙන යන ලද සංදේශයෙහි අන්තර්ගත වෙසක් පොහෝ දිනය රජයේ නිවාඩු දවසක් කළ යුතුයි, යන ඉල්ලීම සලකා බලා ඊට අනුමැතිය ලබා දීමට තීන්දු විය. ඒ අනුව 1885 මාර්තු 27 දින ලංකාණ්ඩුවේ ගැසට් පත්‍රයෙහි වෙසක් පොහෝ දින මින් පසු රජයේ නිවාඩු දිනයක් වශයෙන් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. මෙයින් පී‍්‍රති ප්‍රමෝද්‍යයට පත් බෞද්ධාරක්‍ෂක සභාව එම වර්ෂයේ එළඹෙන [[වෙසක්]] පුරපසළොස්වක දින අති උත්කර්ෂවත් ලෙස පැවැත්වීමට තීරණය කොට එය සංවිධානය කිරීම පිණිස දස දෙනෙකුගෙන් සමන්විතකමිටුවක් පත් කළේ ය.

එම කමිටුව මෙසේ ය.

* 1. පූජ්‍ය [[හික්කඩුවේ සුමංගල හිමි]]
* 2.පූජ්‍ය [[මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමි]]
* 3. [[දොන් කරෝලිස් හේවාවිතාරණ]] මහතා
* 4. [[ඒ.පී. ධර්ම ගුණවර්ධන]] මහතා
* 5. [[විලියම් ද ආබ්‍රෙව්]] මහතා
* 6. [[සී.පී. ගුණවර්ධන]] මහතා
* 7. [[චාර්ලස් ඒ. ද සිල්වා]]මහතා
* 8.[[ඇන්. ඇස්. ප්‍රනාන්දු]] මහතා
* 9.[[පීටර් ද ආබ්‍රෙව්]] මහතා
* 10. [[එච්. විලියම් ප්‍රනාන්දු]] මහතා

1885 වර්ෂයේ වෙසක් පුරපසළොස්වක දිනය යෙදී තිබුණේ අපේ‍්‍රල් 28 වන දිනයටයි. එදිනට එසවීම සඳහා බෞද්ධ කොඩියක් නිර්මාණය කළ යුතු යි. මෙම උක්ත කමිටුවේ අදහස විය. මේ සඳහා ඊට සුදුසු කොඩියක් නිර්මාණය කිරීම පිණිස කමිටු සාමාජිකයන්ට පැවැරිණි. ඔවුන් විසින් විවිධ කොඩි ඉදිරිපත් කරන ලදී. ඉදිරිපත් වූ කොඩි සමාලෝචනයෙන් ෂඩ් වර්ණ බුද්ධ රශ්මිය විදහාපාන කොඩියක් නිර්මාණය කොට බෞද්ධත්වය සංකේතවත් කිරීම සඳහා සම්මත වන්නට ඇතැයි තොරතුරුවලින් හෙළි වේ. සම්මත වූ ධ්වජය පිළිබඳ හාපුරා කියා ප්‍රසිද්ධ කළේ 1885 අප්‍රෙල් මස 17 දින සරසවි සඳරැස් පත්‍රයෙනි. එම වාර්තාව මෙසේ ය.

''''සරසවි සඳරැස වර්ෂ 1885 ක් වූ අපේ‍්‍රල් මස 17 වෙනි සිකුරාදා කොළඹදීය

බෞද්ධයන් විසින් ඔසවන්නට ව්‍යවස්ථා කරගෙන තිබෙන කොඩියක්

සර්වඥයන් වහන්සේ ලෝපහළ වූ දින ප්‍රකාශ කරන සලකුණක් වශයෙන්ද ගෞරවයක් වශයෙන්ද බුද්ධ රශ්මියේ වර්ණ සය ප්‍රකාශකරන කොඩියක් එසවීමට කොළඹ වැසි බෞද්ධයන් විසින් සම්මතයක් කරගෙන තිබෙයි, මේ කොඩිය මේ මස විසිඅටවෙනිදාට පැමිණෙන වෙසඟපුර පසළොස්වක් දිනදී කොළඹ මාලිගාකන්දේ පිරිවෙණේ සහ කොටහේනේ දීපදුත්තම විහාරස්ථානයෙහිද තවත් මේ අසල විහාරස්ථානවලද ඔසවන්ට ව්‍යවස්ථාකරගෙණ තිබෙයි. මේක ලක් දිව්වැසි සියළු බෞද්ධයන් විසින් අදෘශ්‍යයවනගතයුතු යහපත් වැඩක් මෙයින් අඟයන්නේ සර්වඥයන් වහන්සේ ජීවමාන කාලයෙහි උන්වහන්සේගේ ශරීරයෙන් නික්මුණු  
* (1) නීල
* (2) පීත
* (3) ලෝහිත 
* (4) ඕදාත
* (5) මාංජෙෂ්ට 
* (6) ප්‍රභාස්වර යන වර්ණ සයයි. 
සර්වඥයන් වහන්සේ ජීවමාණ කාලයෙහි උන්වහන්සේගේ කේශධාතු ආදී නීලවර්ණ අවයවවලින් නීල වර්ණය ද දන්තධාතු ආදී ශේවතවර්ණ වූ අවයවවලින් සුදු පැහැද යනාදි වශයෙන් ෂඩ් වර්ණයන බුද්ධර්ශ්මීන් විහිදුන බව පොත්පත්වල ලියා තිබෙයි. එබැවින් මේ සය වර්ණ සහ ප්‍රකාශ කරණ කොඩියක් උන්වහන්සේ ලෝපහළ වූ දවසේ එසවීම යහපත් ආර්ථියක් අඟවන ක්‍රියාවකි. මේ වැඩේ කල්පනා කළ බෞද්ධයන්ට ස්තුති කරමින් සියලුම බෞද්ධයන් විසින් මේ ක්‍රියාව පැවැත්විය යුතු බව මතක් කරම්හ.''''

== නිර්මාතෘ? ==
මෙහි නිර්මාතෘ බුදුරජාණන් වහන්සේ යි. උන්වහන්සේ ගේ ශරීරයෙන් පිටවූ ආලෝකය මෙයවේ. මෙය ක්‍රි.ව. 2019  වනවිට බු.ව.2562 ඉතා පැරණි වේ. මෙය &quot;සීහල දීප&quot; වැසි භික්ෂුන් වහන්සේ ලා  විසින් නිර්මාය කර ධජයක් වශයෙන් ගරු බුහුමන් කරන ලදී. ෂඩ් වර්ණයෙන් හෙබි බෞද්ධ ධ්වජයේ නිර්මාණෘවරයා පිළිබඳ මත භේද පවතියි. කොඩිය පිළිබඳ ප්‍රථමවතාවට කරුණු ප්‍රසිද්ධ කළ සරසවි සඳරැස පත්‍රයේ හෝ ඒ කාලයේ පළ වූ වෙනත් වාර්තාවක හෝ බෞද්ධ කොඩියේ නිර්මාතෘවරයා පිළිබඳ සඳහන් කිරීමක් නොමැත. දස දෙනෙකුගෙන් සමන්විත ඉහත දැක් වූ වෙසක් උත්සව කමිටුවේ උතුමන්ගේ අදහස් හා සැලසුම්වල සමෝධානයෙන් ෂඩ් වර්ණයෙන් සුසැදි කොඩිය නිර්මාණය කොට සම්මත වී ඇත. ඒ අනුව දශවර්ගික වෙසක් උත්සව කමිටුවට ම ෂඩ් වර්ණයෙන් යුත් බෞද්ධ කොඩියේ නිර්මාතෘවය හිමිවන්නේ යැයි නිගමනය කිරීම යුක්ති යුක්ත වන්නේ ය.

වෙසක් උත්සව කමිටුවේ ලේකම් ධූරිණ පූජිත ගුණවර්ධන මහතා බෞද්ධ කොඩියේ නිර්මාතෘ වශයෙන් පශ්චාත්කාලීන ලේඛනවල සඳහන් වේ. ඒ සඳහා මූලාශ්‍රය සපයා ඇත්තේ මෙම කොඩිය නිර්මාණය වී වසර 43 ක් පමණ ගත වූ කල් හි පළ වූ ‘සුදනමිණ’ මාසික සඟරාවයි. ඇන්. චාර්ලිස් මහතාගේ කර්තෘත්වයෙන් ආරම්භ වූ සුදනමිණ 1928 මැයි කලාපයෙහි බෞද්ධ කොඩියක් උවමනා යයි නියම කරගත් උතුමන් සැම දෙනාම නොයෙක් අන්දමේ සැලැස්මවල් (ප්ලෑන්) සැපයු නමුත්, ෂඩ් වර්ණ බෞද්ධ රශ්මිය මුල්කරගෙන සී.පී. ගුණවර්ධන මහත්මයා විසින් සාදන ලද කොඩිය වඩා සුදුසු යැයි සම්මත විය. යනුවෙන් සඳහන් ය. මෙය පාදක කොට බෞද්ධ කොඩිය පිළිබඳ ප්‍රකාශයට පත් ආචාර්ය කේ.සී. ජී. විමලසේන මහතාගේ ‘ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ පුනරුදය’ පුස්තකයෙත්, ‘වෙසක් නිවාඩුව හා බෞද්ධ කොඩිය’ යන [[ගෝනහේනේ ජොතිපාල හිමි]]යන්ගේ පුස්තකයත් ආදී කොට ඇති ලේඛනයන් හි කොඩියේ කර්තෘත්වය බෞද්ධ පුනරුදයේ යෝධයෙකු වූ [[පූජිත ගුණවර්ධන]] සුධීන් යැයි නිගමනය කොට ඇත. මෙතුමා වෙසක් උත්සව කමිටුවේ ලේකම්වරයා ය. සභාවක යම් කරුණක් පිළිබඳ විවිධ මත ගොඩනැගුණු කල් හි ඒවා සමෝධානය කොට සභාවට ඉදිරිපත් කිරීම සභාවේ ලේකම්වරයාගේ වගකීම් ය. ඒ නයින් සැලකූ® විට ඉහත සඳහන්ද දෙනාගේ විවිධ සැලසුම් සමෝධානය කොට ගුණවර්ධන මහතා ෂඩ්වර්ණ රශ්මියෙන් යුත් බෞද්ධ කොඩිය ඉදිරිපත් කරන ලදුව සභා සම්මත වන්නට ඇත. ඒ කාරුණින්ම කොඩියේ නිර්මාණය ගුණවර්ධන මහතා වෙත පිරිනැමීම සෙසු සාමාජිකයන්ට කරණ අයුක්තියක් විය හැකි ය. හෑගොඩ ඛේමානන්ද නාහිමියන් 1985 දිනමිණ පුවත්පතට මේ පිළිබඳ ලිපියක් සපයමින් ‘කමිටුවේ සෑම කෙනෙකුන් ම කොඩියේ සැලැස්ම පිළිබඳ බොහෝ අදහස් ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, සමිති සමාගම්වල චිරාගත සම්ප්‍රදාය අනුව ඒවා ලේකම්වරයාට භාර කොට සුදුසු ලෙස කොඩියේ සැලැසුම සකස් කරණ ලෙස නියම වී ඇත. ඒ අනුව ලේකම් මහතා විසින් ෂඩ් වර්ණයෙන් යුත් බෞද්ධ කොඩිය සකස් කරණ ලදුව කොමිටිය විසින් එය මැනවින් පිළිගෙන ප්‍රකාශයට පත්කර ඇත’ යනුවෙන් කර්තෘත්වය පිළිබඳ අදහස් දක්වා ඇත.

බෞද්ධ කොඩියේ නිර්මාතෘවරයා [[හෙන්රි ස්ටීල් ඕල්කට්]] මහතා යැයි තවත් ප්‍රචලිත මතයකි. එහෙත් ඒ මතය කිසිසේත් පිළිගත නොහැකි සේ ම ඒ මහතා ම ස්වකීය දින පොත් සටහන්වලින් ඒ මතය බැහැරව කොට තිබේ. කොඩිය නිර්මාණය වී ප්‍රථමවතාවට එය ඔසවන විට ඕල්කට් මහතා සිටියේ දිවයිනෙන් බැහැරව ය. බෞද්ධාරක්ෂක සභාවේ ඉල්ලීම පරිදි 1884 ජනවාරි මස 27 දින මදුරාසියේ සිට ලංකාවට එතුමා පැමිණියේ ය. බෞද්ධාරක්ෂක සභාවේ පූර්ණ බල සහිත නියෝජිතයා වශයෙන් ලිපියක් රැගෙන 1884 අපේ‍්‍රල් මාසයේ අප රටෙන් පිටත්ව එංගලන්තයට ගියේ ය. නැවත 1886 ජනවාරි මස 28 දින පැමිණියේ ය. එමනිසා මේ වන විට බෞද්ධ කොඩිය නිර්මාණය වී ප්‍රසිද්ධ කොට අවසන් ය. ඒ අනුව කොඩිය නිර්මාණයෙහිලා එතුමාගේ දායකත්වයක් කිසිසේත් ම පිළිගත නොහැකි ය.

1892 ඩාර්ජලින් නුවර පැවැත් වූ බෞද්ධ සම්මේලනයට [[අනගාරික ධර්මපාලතුමා]] ෂඩ්වර්ණ බෞද්ධ කොඩියක් ද රැගෙන ගියේ ය. සම්මේලනය පිළිබඳ ‘තියෝසොපිස්ට්’ නම් සඟරාවට වාර්තාවක් සැප යූ [[හෙන්රිටා මුලර්]] මෙනවිය ඕල්කට්තුමා බෞද්ධ කොඩියේ නිර්මාතෘ වශයෙන් සදහන් කොට තිබුණි. එය නිවැරැදි කරමින් ඕල්කට් මහතා ස්වකිය දින පොතෙහි ‘ මා බෞද්ධ කොඩිය සැලසුම් කළ බව කියන මුලර්ගේ වාර්තාව වැරදියි. එහි ගෞරවය හිමිවිය යුත්තේ කොළඹ පරම විඥානාර්ථ සමාගමේ සාමාජිකයන්ටයි’ මා කළ එකම දෙය නම් හැඩය වෙනස් කිරීම යෝජනා කිරීම පමණයි’ යනුවෙන් සඳහන් කරයි.

ඕල්කට් මහතා ලංකාවට පැමිණි අවස්ථාවේ ෂඩ් වර්ණ බෞද්ධ කොඩිය දැක අතිශය පී‍්‍රතියට පත්විය. අපේ පුරාණ කොඩි අනුව යමින් දිගටි හැඩේට නිර්මාණය කර තිබූ බෞද්ධ කොඩිය, [[ඉංගී‍්‍රසි කොඩිය]] අනුව යමින් දිග පළල සම කළ නැතහොත් සෘජුකෝණාස්‍රකාරව සකස් ඛ්ලමට යෝජනා කළ බැවින් එය සම්මත විය. මෙසේ සම්මත වූ කොඩිය 1886 අපේ‍්‍රල් 9 දින සරසවි සඳරැස පත්‍රයේ පළ කොට තිබේ.

== වර්ණ සංයෝජනය ==

බෞද්ධ කොඩිය නිර්මාණය වී ඇත්තේ නීල (නිල්) පීත (කහපාට) ලෝහිත (රතු පාට) ඔදාත (සුදු පාට) මාංජෂ්ට (මදටිය පාට) ප්‍රභාස්වර (සියලු පාටයන්ගේ එකතුව) යන වර්ණයන්ගෙන් යුත් තීරු සයකිනි. [[බුදුරජාණන්වහන්සේ]]ට ඇති වන අතිමාත්‍ර පී‍්‍රති සහගත අවස්ථාවන්හි බුදු සිරුරින් සවනක් රැස් විහිදෙයි. එම රැස් පදනම් කොට ඉහත සඳහන් වර්ණ හෙවත් පාට භාවිතා කොට ඇත. එම නිසා බෞද්ධ කොඩියෙන් පිළිබිඹු වන්නේ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සිරුරෙන් නික්මුණ රශ්මි මාලා ය.

බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශරීරයෙන් ප්‍රථම වතාවට රැස් විහිදුනේ සිව්වන සතියේ රුවන් ගෙයි වැඩ වසමින් සුවිසි ප්‍රත්‍යය මෙනෙහි කරද්දී ය. අභිධර්ම පිටකයට අයත් ධම්මසංගණීප්පකරණ ග්‍රන්ථයේ අටුවාව වන අත්ථසාලිනි නම් වූ ධම්මසංගණීප්පකරණට්ඨ කථාව බුද්ධ රශ්මිය පිළිබඳ සඳහන් වන පැරණිම මූලාශ්‍රය වේ. එහි (1940 සංස්කරණය කළ හේවාවිතාරණ අටුවා පෙළෙහි) 11 වන පිටුවෙහි මෙසේ සඳහන් වේ එනම්,

'සත්ථු එවං ලද්ධොකාසෙන සබ්බඤ්ඤුත ඤාණෙන යථා සුඛං සණ්හ සුඛුම ධම්මං සම්මසන්තස්ස සරීරතො නීල පීත ලොහිතොදාත මඤ්ජෙට්ඨපභස්සර වසෙන ඡබ්බණ්ණ රස්මියො නික්ඛමිංසු’ එහි අර්ථය නම්, මෙසේ ශාස්තෘන් වහන්සේ ලද අවකාශයෙන් සර්වඥතා ඥානයෙන් ඉතා සියුම් වූ ධර්මය සුව සේ විමසා බලත්ම උන්වහන්සේගේ ශරීරයෙන් නීල, පීත, ලෝහිත, ඕදාත, මාංජෙෂ්ඨ - ප්‍රභාස්වර වශයෙන් සය වැදෑරුම් රශ්මි නික්මුණ හ.

බුද්ධ ශරීරයේ ඒ ඒ ස්ථානයන්ගෙන් එනම් කෙස් සහ නේත්‍රයන්හි නීල ස්ථානයන්ගෙන් නිල්වන් රශ්මීහු ද ශරීර සිවියෙන් ද නේත්‍රයන් හි රන්වන් ස්ථානයන්ගෙන් ද, කහවන් රශ්මිහූ ද, මාංශ ලෝහිතයන් ගෙන් ද, නේත්‍රයන්ගේ රක්ත ස්ථානයන්ගෙන් ද රක්ත වර්ණ රශ්මීහු ද, අස්ථින්ගෙන් ද, දන්තයන්ගෙන් ද, නේත්‍රයන්හි සුදු ස්ථානයන්ගෙන් ද ශ්වේතවර්ණ රශ්මීහු ද, මදටිය වන් වූ ද,, ප්‍රභාස්වරවන් ද,, රශ්මීහු ශරීරයේ ඒ ඒ ප්‍රදේශයන්ගෙන්ද නික්මුණ හ. යනුවෙන් දීර්ඝ විස්තරයක් එහි අන්තර්ගත වේ.

ලෝක බෞද්ධ ඉතිහාසයේ ප්‍රථම වතාවට 1885 අපේ‍්‍රල් මස 28 වන දිනට යෙදි තිබූ වෙසක් පුරපසලොස්වක දිනයේ දී ෂඩ්වර්ණයෙන් යුත් බෞද්ධ කොඩි [[කොටහේනේ දීපදුත්තාරාම විහාරස්ථානය]], [[මාලිගාකන්දේ විද්‍යෝදය පිරිවෙණ]], [[කොළඹ හුණුපිටියේ ගංගාරාමය]], [[කැලණි රජමහ විහාරය]], [[කොළඹ පරම විඥානාර්ථ බෞද්ධ සංගම් මූලස්ථානය]] යන ස්ථානයන්හි දී ඔසවන ලදී. ඓතිහාසික වූ උත්සවය පැවැත්වූ අන්දම පිළිබඳ දීර්ඝ වාර්තාවක් 1885 මැයි 1 දින සරසවි සඳරැස් පුවත පතෙහි ‘වෙසක් මස පුර පසලොස්වක් දින සහ කර්නල් එච්. ඇස්. ඕල්කට් තුමා’ යන හිසින් පළ විය. එයින් උපුටා ගත් කොටස් කීහිපයක් මෙසේ ය.

''''කලින් ප්‍රකාශ කර තිබුණු පරිද්දෙන් වෙසඟ පුර පසළොස්වක් දවස වූ ගිය මස විසි අට වෙනිදා සර්වඥයන් වහන්සේ ලෝ පහළ වූ දින සලකා ආණ්ඩුවේ සියළුම උසාවි කච්චේරි ආදිය වසා දමා නිවාඩු දවසක් කරන ලද්දේයි.

සර්වඥ යන් වහන්සේ ලෝ පහළ වූ මෙම පුර පසළොස්වක දින කොයි කාලවලත් බෞද්ධයින් විසින් පාප ක්‍රියාවලින් දුරුව විවිධ පුණ්‍ය ක්‍රියාවල යෙදෙන දවසකි. නමුත් මේ පසුගිය වෙසක්පුර පසළොස්වක් දවස ආණ්ඩුව විසින් නිවාඩු දිනයක් කළ බැවින් ඒ පී‍්‍රතිය කරණ කොට ගෙන අතිශයින් ම ලක්දිව නානාදිග්භාග වාසී බෞද්ධයන් විසින් නොයෙක් පුණ්‍යකර්ම කිරීමෙන් හා මහත් පී‍්‍රතියෙන් කල්ගත කළ බව දැන ගතිමු.''''

කොළඹ පරමවිඥානාර්ථ බෞද්ධ සමාගමේ සාමාජිකයින් විසින් කලින් ව්‍යවස්ථා කරගෙන මේ පත්‍ර මාර්ගයෙන් ප්‍රකාශ කළ ෂඩ්වර්ණ සර්වඥ රශ්මිය ප්‍රකාශ කරන කොඩිය කොළඹ විද්‍යෝදය පිරිවෙණෙහි ද කොටහේනේ දීපදුත්තම විහාරස්ථානයෙහි ද බොරැල්ල හුණුපිටිය ආදී කොළඹ පිහිටි අන්‍ය විහාරස්ථාවල ද, කැලණි විහාරය ආදී ස්ථානවල ද මනොහර ලෙස ඔසවන ලද්දේ යි. කොළඹ පරමවිඥානාර්ථ බෞද්ධ සභා ශාලාවේදී කොඩියක් නගන ලදී.

බොරැල්ලේ පටන් විසිතුරු පෙළහරක් කොටහේනේ දීපදුත්ත විහාරයට ගෙනයන ලද්දේ යි. පංචිකාවත්තේ පටන් බොරැල්ලේ පන්සලට පෙළහරක් ගෙන යන ලද්දේ යි. කොම්පඤ්ඤ වීදියේ සිට පෙළහරක් විද්‍යෝදය පිරිවෙණට ගෙනයන ලද්දේ යි. ලුණු පොකුණ පළාතේ සිටන් කොටහේනට පෙළහරක් ගෙන යන ලදී.

‘රාත්‍රී භාගයේ කොටහේනේ දීපදුත්තාරාම විහාරස්ථානයෙහි [[මොහොට්ටිවත්තේ ගුණානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ]] විසින් ධර්ම දේශනාවක් කරන ලද්දේ යි. [[සිද්ධාර්ථ කුමාරයා]]ණන්ගේ උප්පත්තිය සහ මේ නිවාඩු දවස සම්බන්ධ වැදගත් කරුණු මේ දේශනාවේ සඳහන් විය. දවස මුළුල්ලේ ම විද්‍යෝදය පිරිවෙණේ ධර්ම දේශනා පවත්වන ලදී. රාත්‍රී භාගයෙහි දී සිප්කඩුවේ නායක ස්වාමීන්වහන්සේ සිද්ධාර්ථ ගෞතම කුමාරයාණන් ලෝ පහළ වූ ආකාර, සර්වඥ පද ප්‍රාප්ත වූ ආකාර ආදිය ප්‍රකාශ කරන ධර්ම දේශනාවක් කළේ ය.
{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
! colspan=&quot;1&quot; bgcolor=&quot;#0000FF&quot; align=&quot;left&quot;| &lt;font color=&quot;white&quot;&gt;'''නීල :  බුද්ධ ශරීරයේ කෙස්‌ ලොම් ආදියෙන් විහිදී ගිය වර්ණය.'''&lt;/font&gt;
|-
! colspan=&quot;1&quot; bgcolor=&quot;#FFFF00&quot; align=&quot;left&quot;| '''පීත  :  බුද්ධ ශරීරයේ සම තුළින් විහිද ගිය වර්ණය.'''
|-
! colspan=&quot;1&quot; bgcolor=&quot;#FF0000&quot; align=&quot;left&quot;|  '''ලෝහිත : බුද්ධ ශරීරයේ ලේ මස්‌ ආදිය තුළින් විහිදී ගිය වර්ණය.''''
|-
! colspan=&quot;1&quot;  align=&quot;left&quot;| ''' ඕදාත : බුද්ධ ශරීරයේ ඇට සහ දත් තුළින් විහිද ගිය වර්ණය.'''
|-
! colspan=&quot;1&quot; bgcolor=&quot;orange&quot; align=&quot;left&quot;| '''මාංඡේෂ්ඨ :  බුද්ධ ශරීරයේ අතුල්ල පතුල්ල තොල් වලින් විහිද ගිය වර්ණය.'''
|-
! colspan=&quot;1&quot;bgcolor=&quot;#0000FF&quot; align=&quot;left&quot;| &lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''ප්‍රභාෂ්වර :මේ සියලු වර්ණයන්ගේ එකතුව'''&lt;/font&gt;
|}
== ප්‍රමිතිය ==

අප රටේ දී නිර්මාණය වී භාවිතයට පත් බෞද්ධ කොඩිය 1956 වර්ෂයේ කොළඹ දී පැවැත් වූ ලෝක බෞද්ධ සංගමයේ ආරම්භක රැස්වීමේ දී ලෝක බෞද්ධ ප්‍රජාවගේ ම කොඩිය වශයෙන් ඒකඡන්දයෙන් සම්මත විය. 1987 දී ප්‍රමිති ගත වූ කෙටුම්පතෙහි සම්මත වූ බෞද්ධ කොඩිය අන්තර්ජාතික කොඩියක් වශයෙන් ධජ විශේෂඥයන් විසින් අනුමත කරන ලදී.

‘බෞද්ධ කොඩිය පිළිබඳ ශ්‍රී ලංකා ප්‍රමිති පිරිවිතර’ කෙටුම් පතෙහි කොඩියේ සැළසුම දැක්වෙන්නේ මෙසේය.

* 3.1 කොඩියේ හැඩ සෘජුකෝණාස්‍රාකාර විය යුතු ය.

* 3.2 කොඩියේ පළල හා දිග අතර අනුපාතය 2:3 විය යුතු ය. දිග මැනිය යුත්තේ කොඩිය එසවීමට යොදා ඇති කොපුව ඇතුළත් නොවන ලෙස ය. කොඩිවල ප්‍රමාණ සඳහා නිර්දේශිත මාන සමහරක් ‘ආ’ පරිශිෂ්ඨයේ දී තිබේ.

* 3.3 කොඩිය, සමාන සිරස් තීරු හයකින් විය යුතු ය. කොඩිය ඔසවන කෙළවරේ සිට පිළිවෙල විය යුත්තේ නීල = නිල්, පීත = කහ, ලෝහිත = රතු, ඔදාත = සුදු සහ මාංජ්‍යෙෂ්ඨ = රතු මිශ්‍ර කහ යනුවෙනි. ප්‍රභාස්වර ලෙස හැඳින්වෙන හය වන තීරුවෙහි මෙම වර්ණ පහ තිරස්ව එකක් යට එකක් පිහිටන සේ සමාන ප්‍රමාණවලින් මෙම පිළිවෙළට ම තිබිය යුතු අතර නිල් වර්ණය උඩ කෙළවරෙන් තිබිය යුතු ය.

* 4.1 පියවි ඇසින් පරීක්ෂා කළ විට කොඩියේ වර්ණ හා මන්සෙල් ක්‍රමයෙන් දක්වා ඇති 1 වන වගුවේ සඳහන් අදාල වර්ණ අතර දෘශ්‍යමාන වන වෙනසක් නොතිබිය යුතු ය.

* 4.2 කොඩියේ වර්ණ පිළිබඳ මත භේදයක් ඇති වුන අවස්ථාවක දි එය වර්ණ මනින උපකරණයක් භාවිතයෙන් නිර්ණය කළ යුතු ය.

* 5.0 නිර්මාණය

* 5.1 දාර, තීරු එකතු කර මැසීම හා කොපුව මැසීම ආදී යන්ත්‍ර මගින් සිදු කරන සියලු මැසීම් සඳහා අගුල් මැස්ම යෙදිය යුතුය. මිලිමීටර් 10 ක තිබිය යුතු මැහුම් ගණන 4කට වඩා නො අඩු විය යුතුය.

* 5.2 කොඩියේ නිල් සිරස් තීරුව ඇති පැත්තේ කොපුවක් මසා තිබිය යුතු ය. මෙම කොපුවෙහි පළල සිරස් තිරුවක පළලින් තුනෙන් පංගුවක් නොඉක්ම විය යුතුය.

* 5.3 එළිමහන් භාවිතය සඳහා නිෂ්පාදනය කරනු ලබන කොඩිවල කොපුව දෙකෙළවර ගිරිවර දෙකක් (කොඩිය ඔසවන්නට රඳවන කොටස් ) තිබිය යුතු ය. මල නොබැඳෙන ද්‍රව්‍යයකින් ගිරිවරය සෑදිය යුතුය.

තොග වශයෙන් නිෂ්පාදනය කරන අවස්ථාවලදී භාවිතා ක්‍රමවේද ආදිය මෙහි සඳහන් කොට තිබේ.

‘බෞද්ධ කොඩිය පිළිබඳව ශ්‍රී‍්‍ර ලංකා ප්‍රමිති පිරිවිතරයෙහි’ ද අත්‍යවශ්‍යම සාධකයක් වූ බෞද්ධ කොඩියේ භාවිතය පිළිබඳ කිසිදු සඳහනක් නොමැත. එම නිසා ඒ ආදී කරුණු සංශෝධන කර නැවත කෙටුම්පත් කිරීමට කාලය එළඹ ඇත.

== මූලාශ්‍රයයෝ ==

* (1) 1885 - 86 [[සරසවි සඳරැස]]
* (2) වෙසක් නිවාඩුව හා බෞද්ධ කොඩිය
* (3) ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ පුනරුදය
* (4) ධම්මසංඝණීප්පකරණට්ඨ කථාව
* (5) [[දිනමිණ]] - 1985 .2.8
* (6) [[සිංහල විශ්ව කෝෂය]] - 8 කාණ් ඩය
* (7) බෞද්ධ කොඩිය පිළිබඳ ශ්‍රී ලංකා ප්‍රමිති පිරිවිතර
* (8) සිංහල පුවත්පත් සඟරා ඉතිහාසය - 7

== බාහිර සම්බන්ධ ==
{{commons|Buddhist flag}}
* [http://www.fotw.net/flags/buddhism.html Buddhist flag at] [[ලෝකයේ කොඩි]]
* [http://viewonbuddhism.org/general_symbols_buddhism.html General Buddhist symbols]

&lt;!--Categories--&gt;

[[ප්‍රවර්ගය:බුදු දහම]]</text>
      <sha1>1a36se7xdfsj3drd0tqsdxozc0txe53</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>796426</id>
      <parentid>796425</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T17:18:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* වර්ණ සංයෝජනය */</comment>
      <origin>796426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49567" sha1="0mcyjifa0nt4ssx0ssxuwwdoa4i34hz" xml:space="preserve">
{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
[[ගොනුව:Flag of Buddhism.svg|thumb|200px|right|මදටිය වර්ණය වෙනුවට තැඹිලි වර්ණය භාවිතා වන වර්තමාන බෞද්ධ කොඩිය]]
|-
! colspan=&quot;1&quot; bgcolor=&quot;#0000FF&quot; align=&quot;left&quot;| &lt;font color=&quot;white&quot;&gt;'''නීල (නිල්) :  බුද්ධ ශරීරයේ කෙස්‌ ලොම් ආදියෙන් විහිදී ගිය වර්ණය.'''&lt;/font&gt;
|-
! colspan=&quot;1&quot; bgcolor=&quot;#FFFF00&quot; align=&quot;left&quot;| '''පීත (කහ)  :  බුද්ධ ශරීරයේ සම තුළින් විහිද ගිය වර්ණය.'''
|-
! colspan=&quot;1&quot; bgcolor=&quot;#FF0000&quot; align=&quot;left&quot;|  '''ලෝහිත (රතු) : බුද්ධ ශරීරයේ ලේ මස්‌ ආදිය තුළින් විහිදී ගිය වර්ණය.''''
|-
! colspan=&quot;1&quot;  align=&quot;left&quot;| ''' ඕදාත (සුදු) : බුද්ධ ශරීරයේ ඇට සහ දත් තුළින් විහිද ගිය වර්ණය.'''
|-
! colspan=&quot;1&quot; bgcolor=&quot;#A52A2A&quot; align=&quot;left&quot;| '''මාංඡේෂ්ඨ (මදටිය) :  බුද්ධ ශරීරයේ අතුල්ල පතුල්ල තොල් වලින් විහිද ගිය වර්ණය.'''
|-
! colspan=&quot;1&quot;bgcolor=&quot;#FFF4B0&quot; align=&quot;left&quot;| &lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''ප්‍රභාෂ්වර :මේ සියලු වර්ණ සමූහය නිරූපණය වන වර්ණය&lt;/font&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(මෙහි ඇති වර්ණය උපකල්පිත වර්ණයකි)&lt;/small&gt;
|}

== ඉතිහාසය ==

ක්‍රි.ව. 1885 අප්‍රේල්  මස 28 දින (අධි වෙසක් පසලොස්වක)ෂඩ් වර්ණයන්ගෙන් යුත් බෞද්ධ කොඩිය ප්‍රථම වතාවට එසවිණි. මෙය නිල වශයෙන් සිදුවූයේ [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවෙදීය]]. අධිරාජ්‍යවාදීන්ගේ නානාවිධ තාඩනපීඩනයන්ට සම්බුද්ධ ශාසනයත්, බෞද්ධ සංස්කෘතියත්, බෞද්ධ චින්තනයත්, සමස්ත රටත් අනුවේදනීයත්වයට පත් වූ බව අමුතුවෙන් පැහැදිලි කළ යුත්තක් නොවේ. මෙවැනි තත්ත්වයන්ට පත් වූ සෑම අවස්ථාවක ම භික්‍ෂූන් වහන්සේගේ අකලංක පරමාදර්ශී නායකත්වය සමස්ත සමාජයේ ම සමුන්නතියට හේතු වූ බව සුප්‍රකට සත්‍යයකි. ඒ අනුව බලන විට බෞද්ධ ඉතිහාසයේත්, ලාංකේය ඉතිහාසයේත්, සදානුස්මරණීය අවස්ථා පරිහානීය යුගයන් හි දී බිහි වීම විශේෂ ලක්‍ෂණයක් වශයෙන් ද පෙන්වා දිය හැකි ය.

සංකේතාත්මක සන්නිවේදනයේ මාධ්‍යයක් වශයෙන් දුරාතීතයේ සිට ම භාවිතා කළ කොඩියේ පරමාර්ථ අතිශය පුළුල් පරාශයක යෙදේ. ඒ පිළිබඳ විවරණයක් සපයන සිංහල විශ්ව කෝෂයේ ‘ජන කොට්ඨාසයක්, සංවිධානයක්, ආගමක්, විශේෂ ජයග්‍රහනයක් හෝ ශෝකාත්මක අවස්ථාවක් පිළිබිඹු කිරීමට ද ඓශ්චර්යය, සෞභාග්‍ය, ආරක්‍ෂාව අභියෝගය, අවනත භාවය, අභිමානය, ගෞරවය, පක්‍ෂපාතීත්වය හා අපේක්‍ෂා යන විවිධාර්ථ ප්‍රකාශ කිරීම පිණිස [[කොඩිය]] හෙවත් ධ්වජය භාවිතා කෙරේ.’ යනුවෙන් අන්තර්ගතය. ඒ අනුව බෞද්ධ කොඩිය බිහි වූයේ [[බුදු දහම]], [[බෞද්ධ සමාජය]], [[බොදු හැදියාව]], [[බෞද්ධත්වය]] කොටින්ම බෞද්ධ සංස්කෘතියේ අනන්‍යතාව පිළිබිඹු කිරීම පිණිසයි.ලෝකයේ ඇති එකම උතුම් ආගම ලෙසද විදහා දක්වයි .

== කෝලාහලයක් ==

බෞද්ධ ධජය බිහි වීමට සාධක වූ ඉතිහාසයේ පසුබිම් ද කෙටියෙන් හෝ විමසීම ද වැදගත් වේ. ඒ කෙසේ ද? යත්, කොටහේනේ දීපදුත්තාරාම විහාරස්ථානයේ නේත්‍රප්‍රතිෂ්ඨාපනය කිරීමේ පින්කමක් 1883 මාර්තු 25 දින සිදු කිරීමට සංවිධානය කර තිබුණි.[[පානදුරාවාදය]] ජය ගැනීමත් සමඟ පැවැත්වීමට නියමිත එම පින්කම සඳහා බොරැල්ලේ සිට දීපදුත්තාරාමයට පෙරහරක් පැමිණීමට [[මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමි|මොහොට්ටිවත්තේ ගුණානන්ද හිමි]]යෝ සංවිධානය කළහ. පෙරහර පැවැත්වීම පිළිබඳ යම් යම් දූෂමාන ආරංචි පැතිර ගොස් තිබූ බැවින් [[ක්‍රිස්තියානි]] පොලිස් නිලධාරීන් විසින් ඒ පිළිබඳ පූර්ව පරීක්‍ෂණයක් සිදු කොට පෙරහර පැවැත්වීමට අවසර දෙන ලදී.

රාත්‍රී 1.30 ට පමණ බොරැල්ලෙන් පිටත් වූ එම පෙරහර කොටහේනට ළඟා වන විට පල්ලිවල සීනු නාද කරනවාත් සමඟ අවි ආයුධ රැගත් විශාල මැර පිරිස් කොටහේනේ [[ශාන්ත ලුසියා දෙව් මැදුර|ශාන්ත ලුෂියා දෙව් මැදුර]] අසලට ළඟා වූහ. පෙරහරේ ගමන් ගත් නිරායුධ අහිංසක බොදු උවසු උවැසියන්ට දාමරිකයන් විසින් පහර දෙන ලදී. එම අවස්ථාවේ දී බෞද්ධයෙකු මිය ගිය අතර තිස් දෙනෙක් පමණ බරපතල තුවාල ලැබ රෝහල් ගත කළහ. පසුව මේ සිද්ධිය පිළිබඳ බෞද්ධයන්ගේ බලවත් ඉල්ලීම පරිදි කොමිෂන් සභාවක් පත් කොට පරීක්‍ෂණයක් කළ නමුත් වැරැදිකරුවන් අධිකරණයට ඉදිරිපත් කිරීමට හෝ දඬුවම් දීමට හෝ පියවර නොගත් අතර මින් පසු [[බෞද්ධ පෙරහර]] පැවැත්වීම සපුරා තහනම් කරන ලදී.මෙයින් පැහැදිලි වන්නෙ ක්‍රිස්තියානි කතෝලික මිනිස්සුන් බෞද්ධ ජනයාවෙත සහ බෞද්ධ භික්ෂුන්වහන්සේලා වෙත එල්ල කල තාඩන පීඩනයි. 

== බෞද්ධාරක්‍ෂක සභාවක් ==

[[බ්‍රිතාන්‍ය]] පාලනය යටතේ හුදු බෞද්ධ ජනතාවට මුහුණ පාන්නට වන මෙවැනි ශෝචනීය තත්ත්වයන් පිළිබඳ සාකච්ඡා කොට තීරණයකට එළඹීම පිණිස [[හික්කඩුවේ ශ්‍රී සුමංගල හිමි]]යෝ, ප්‍රධාන පෙළේ බෞද්ධ නායකයන් කිහිප දෙනෙකු [[කොළඹ]රරරර] – මරදානේ මාලිගාකන්දේ විද්‍යෝදය පිරිවෙණට කැඳවූහ. එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් 1884 ජනවාරි 28 දි “බෞද්ධාරක්‍ෂක සභාව“ නමින් නව සංවිධානයක් බිහි විය. 1940 දී පළ වූ පරම විඥානාර්ථ සංගමයේ වජ්‍ර ජයන්ති සමරු කලාපයේ බෞද්ධාරක්‍ෂක සභාවේ සමාරම්භක රැස්වීමේ වාර්තාවෙන් උපුටා ගත් පහත ඡේදයෙන් එම සංවිධානය පිළිබඳ අවබෝධයක් ලැබේ. එනම්,

“බෞද්ධයන්ටත් ඔවුන්ගේ ආගමට සහ දේපොලවලටත් පසුගිය පාස්කු ඉරිදා ආගමික කෝලාහලයේ දී සිදු වූ අලාභ හානිවලට වන්දි ලබා ගැනීම සඳහාත් නීත්‍යානුකූල හා සාධාරණ බෞද්ධ අයිතිවාසිකම් වරින් වර දිනා ගැනීමට සහ වැඩි දියුණු කිරීමට බෞද්ධාරක්‍ෂක කමිටුව නමින් සංවිධානයක් පිහිටුවීමටත්, පහත නම් සඳහන් මහතුන් එහි සාමාජිකයන් වශයෙන් පත් කිරීමටත්, සාමාජිකත්වය පුළුල් කිරීමේ බලය ද එම කමිටුවට පැවැරීමටත් තීරණය විය. [[විලියම් ද ආබ්‍රෙව්]],[[දොන් කරෝලිස්]], [[මුහන්දිරම් දොන් ඩේවිඩ් අභයරත්න]], [[ජේ.පී. ජයතිලක]], [[ජේ.ආර්.ද. සිල්වා]], [[සයිමන් පෙරේරා]], [[ධර්ම ගුණවර්ධනආරච්චි]], [[බී.එච්. කුරේ]]. [[සේදිරිස් සිල්වා]], [[ආර්.ඒ. මිරැන්ඩෝ]], [[නීතීඥ චාර්ලස් ඇලෙස් සැන්ඩර් ද සිල්වා]], [[සී.පී. ගුණවර්ධන]] යන අය ආරම්භක කමිටු සාමාජිකයෝ වූහ.”

එවකට මදුරාසියේ සිටි [[හෙන්රි ස්ටීල් ඕල්කට්]] මහතා මෙම කමිටුවට ඇතුළත් කර ගැනීමටත්, කමිටුවේ නියෝජිතයා ලෙස ඔහු එංගලන්තයට යැවීමටත් හික්කඩුවේ ශ්‍රී සුමංගල හිමියන්ගේ උපදෙස් පරිදි [[දොන් කරෝලිස් හේවාවිතාරණ]] [[එච්.ඒ. ප්‍රනාන්දු]] යන මහත්වරුන්ගේ යෝජනා ස්ථිරත්වයෙන් තීරණය විය. ඒ අනුව තත් සභාවේ ඉල්ලීම පරිදි මදුරාසියේ සිට ඕල්කට් මහතා 1884 ජනවාරි 27 දින ලංකාවට පැමිණ ඊට පසු දින පැවැත් වූ කමිටු රැස්වීමට සහභාගී විය. එහි දී බෞද්ධාරක්‍ෂක සභාවේ ප්‍රධාන සභාපති වශයෙන් ඒ.පී. ධර්ම ගුණවර්ධන මුහන්දිරම් මහතා ද, සී.පී. ගුණවර්ධන මහතා ලේකම් වශයෙන් ද, එච්. ඒ. ප්‍රනාන්දු මහතා භාණ්ඩාගාරික වශයෙන් ද සම්මත වූහ.

සිංහල බෞද්ධයන්ට සිදුවන අසාධාරණකම් හා තාඩන පීඩන සම්බන්ධයෙන් ගත යුතු ක්‍රියාමාර්ග පිළිබඳ මෙම කමිටුව විසින් සකස් කරන ලද සංදේශයක්, 1884 මැයි 17 දින ඕල්කට්තුමා අතර යටත් විජිත භාර මහලේකම් [[ඩර්බ් සාමි]] වෙත යවන ලදී. එම සංදේශයෙහි පහත සඳහන් කරුණු සය ප්‍රධානකොට ප්‍රශ්න විසඳා ගැනීම පිණිස ඉදිරිපත් කර ඇත.

* 1. කොටහේනේ කලකෝලාහලයට සම්බන්ධ වූවන් අධිකරණය වෙත ඉදිරිපත් කිරීම.
* 2. ආගම පිළිබඳ උපේක්‍ෂාවාදී ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කිරීම හෝ සිංහල බෞද්ධයිනට තමන්ගේ ආගමික අයිතිවාසිකම් හා වරප්‍රසාද සහතික කිරීම.
* 3. වෙසක් පොහෝ දින රජයේ නිවාඩු දිනයක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කිරීම. 
* 4. ජාතික හා ආගමික තූර්ය භාණ්ඩ භාවිතය පිළිබඳ පනවා තිබූ තහංචි ඉවත් කිරීම හා චිරාත් කාලයක සිට බෞද්ධයින් විසින් පවත්වා ගෙන ආ ආගමික පෙරහර පැවැත්වීමට අවසර ගැනීම. 
* 5. බෞද්ධ ගම්වලට බෞද්ධ විවාහ ලියාපදිංචිය සඳහා බෞද්ධ රෙජිස්ට්‍රාර්වරුන් පත් කිරීම. 
* 6. 1856 අංක 10 දරන බෞද්ධ විහාර දේවාලගම් ආඥාපනත හා ගැටළු විසඳා ගැනීම.

== වෙසක් නිවාඩුව ==

[[මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ]] ලක්දිවට බුදුදහම ගෙන ආ සමයේ සිට පොහෝ දිනය රාජ්‍ය මට්ටමෙන් නිවාඩු දිනයක් වශයෙන් සම්මතව පැවැති බව මූලාශ්‍රය ග්‍රන්ථයෝ දෙස් දෙති. බොදු ජනයා මෙසේ අවුරුදු දහස් ගණනක් පුරා අවිච්ඡින්නව භුක්ති විඳි පොහෝය නිවාඩුව, 1770 දී [[ඕලන්ද]] ජාතික පෝක් නම් ආණ්ඩුකාරයාගේ කාලයේ දී අවලංගු කොට ඒ වෙනුවට [[ඉරිදා]] දින නිවාඩු දිනයක් වශයෙන් නීතිගත කොට තිබේ. නීතිය කුමක් වූවද, බෞද්ධ ජනයා පොහෝ දිනයන් හි ආගමික වතාවන් හි නිරත වූ බව ඉතිහාසය විපරම් කිරීමේ දී ප්‍රකට වේ. මේ නිසා සුද්දන් අප රට යටත් කොට ගත් කල්හි එනම් බ්‍රවුන්රිග් ආණ්ඩුකාර සමයෙහි 1817 අංක 5 දරන ආඥා පනත යටතේ පොහෝ නිවාඩු දිනය අහෝසි කොට ඉරිදා දිනය රජයේ නිවාඩු දිනයක් වශයෙන් ප්‍රකාශයට පත් කොට තිබේ.

මේ අනුව බෞද්ධාරක්‍ෂක සභාවේ ඉල්ලීම පරිදි ඕල්කට්තුමා විසින් [[එංගලන්තය]]ට ගෙන යන ලද සංදේශයෙහි අන්තර්ගත වෙසක් පොහෝ දිනය රජයේ නිවාඩු දවසක් කළ යුතුයි, යන ඉල්ලීම සලකා බලා ඊට අනුමැතිය ලබා දීමට තීන්දු විය. ඒ අනුව 1885 මාර්තු 27 දින ලංකාණ්ඩුවේ ගැසට් පත්‍රයෙහි වෙසක් පොහෝ දින මින් පසු රජයේ නිවාඩු දිනයක් වශයෙන් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. මෙයින් පී‍්‍රති ප්‍රමෝද්‍යයට පත් බෞද්ධාරක්‍ෂක සභාව එම වර්ෂයේ එළඹෙන [[වෙසක්]] පුරපසළොස්වක දින අති උත්කර්ෂවත් ලෙස පැවැත්වීමට තීරණය කොට එය සංවිධානය කිරීම පිණිස දස දෙනෙකුගෙන් සමන්විතකමිටුවක් පත් කළේ ය.

එම කමිටුව මෙසේ ය.

* 1. පූජ්‍ය [[හික්කඩුවේ සුමංගල හිමි]]
* 2.පූජ්‍ය [[මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමි]]
* 3. [[දොන් කරෝලිස් හේවාවිතාරණ]] මහතා
* 4. [[ඒ.පී. ධර්ම ගුණවර්ධන]] මහතා
* 5. [[විලියම් ද ආබ්‍රෙව්]] මහතා
* 6. [[සී.පී. ගුණවර්ධන]] මහතා
* 7. [[චාර්ලස් ඒ. ද සිල්වා]]මහතා
* 8.[[ඇන්. ඇස්. ප්‍රනාන්දු]] මහතා
* 9.[[පීටර් ද ආබ්‍රෙව්]] මහතා
* 10. [[එච්. විලියම් ප්‍රනාන්දු]] මහතා

1885 වර්ෂයේ වෙසක් පුරපසළොස්වක දිනය යෙදී තිබුණේ අපේ‍්‍රල් 28 වන දිනයටයි. එදිනට එසවීම සඳහා බෞද්ධ කොඩියක් නිර්මාණය කළ යුතු යි. මෙම උක්ත කමිටුවේ අදහස විය. මේ සඳහා ඊට සුදුසු කොඩියක් නිර්මාණය කිරීම පිණිස කමිටු සාමාජිකයන්ට පැවැරිණි. ඔවුන් විසින් විවිධ කොඩි ඉදිරිපත් කරන ලදී. ඉදිරිපත් වූ කොඩි සමාලෝචනයෙන් ෂඩ් වර්ණ බුද්ධ රශ්මිය විදහාපාන කොඩියක් නිර්මාණය කොට බෞද්ධත්වය සංකේතවත් කිරීම සඳහා සම්මත වන්නට ඇතැයි තොරතුරුවලින් හෙළි වේ. සම්මත වූ ධ්වජය පිළිබඳ හාපුරා කියා ප්‍රසිද්ධ කළේ 1885 අප්‍රෙල් මස 17 දින සරසවි සඳරැස් පත්‍රයෙනි. එම වාර්තාව මෙසේ ය.

''''සරසවි සඳරැස වර්ෂ 1885 ක් වූ අපේ‍්‍රල් මස 17 වෙනි සිකුරාදා කොළඹදීය

බෞද්ධයන් විසින් ඔසවන්නට ව්‍යවස්ථා කරගෙන තිබෙන කොඩියක්

සර්වඥයන් වහන්සේ ලෝපහළ වූ දින ප්‍රකාශ කරන සලකුණක් වශයෙන්ද ගෞරවයක් වශයෙන්ද බුද්ධ රශ්මියේ වර්ණ සය ප්‍රකාශකරන කොඩියක් එසවීමට කොළඹ වැසි බෞද්ධයන් විසින් සම්මතයක් කරගෙන තිබෙයි, මේ කොඩිය මේ මස විසිඅටවෙනිදාට පැමිණෙන වෙසඟපුර පසළොස්වක් දිනදී කොළඹ මාලිගාකන්දේ පිරිවෙණේ සහ කොටහේනේ දීපදුත්තම විහාරස්ථානයෙහිද තවත් මේ අසල විහාරස්ථානවලද ඔසවන්ට ව්‍යවස්ථාකරගෙණ තිබෙයි. මේක ලක් දිව්වැසි සියළු බෞද්ධයන් විසින් අදෘශ්‍යයවනගතයුතු යහපත් වැඩක් මෙයින් අඟයන්නේ සර්වඥයන් වහන්සේ ජීවමාන කාලයෙහි උන්වහන්සේගේ ශරීරයෙන් නික්මුණු  
* (1) නීල
* (2) පීත
* (3) ලෝහිත 
* (4) ඕදාත
* (5) මාංජෙෂ්ට 
* (6) ප්‍රභාස්වර යන වර්ණ සයයි. 
සර්වඥයන් වහන්සේ ජීවමාණ කාලයෙහි උන්වහන්සේගේ කේශධාතු ආදී නීලවර්ණ අවයවවලින් නීල වර්ණය ද දන්තධාතු ආදී ශේවතවර්ණ වූ අවයවවලින් සුදු පැහැද යනාදි වශයෙන් ෂඩ් වර්ණයන බුද්ධර්ශ්මීන් විහිදුන බව පොත්පත්වල ලියා තිබෙයි. එබැවින් මේ සය වර්ණ සහ ප්‍රකාශ කරණ කොඩියක් උන්වහන්සේ ලෝපහළ වූ දවසේ එසවීම යහපත් ආර්ථියක් අඟවන ක්‍රියාවකි. මේ වැඩේ කල්පනා කළ බෞද්ධයන්ට ස්තුති කරමින් සියලුම බෞද්ධයන් විසින් මේ ක්‍රියාව පැවැත්විය යුතු බව මතක් කරම්හ.''''

== නිර්මාතෘ? ==
මෙහි නිර්මාතෘ බුදුරජාණන් වහන්සේ යි. උන්වහන්සේ ගේ ශරීරයෙන් පිටවූ ආලෝකය මෙයවේ. මෙය ක්‍රි.ව. 2019  වනවිට බු.ව.2562 ඉතා පැරණි වේ. මෙය &quot;සීහල දීප&quot; වැසි භික්ෂුන් වහන්සේ ලා  විසින් නිර්මාය කර ධජයක් වශයෙන් ගරු බුහුමන් කරන ලදී. ෂඩ් වර්ණයෙන් හෙබි බෞද්ධ ධ්වජයේ නිර්මාණෘවරයා පිළිබඳ මත භේද පවතියි. කොඩිය පිළිබඳ ප්‍රථමවතාවට කරුණු ප්‍රසිද්ධ කළ සරසවි සඳරැස පත්‍රයේ හෝ ඒ කාලයේ පළ වූ වෙනත් වාර්තාවක හෝ බෞද්ධ කොඩියේ නිර්මාතෘවරයා පිළිබඳ සඳහන් කිරීමක් නොමැත. දස දෙනෙකුගෙන් සමන්විත ඉහත දැක් වූ වෙසක් උත්සව කමිටුවේ උතුමන්ගේ අදහස් හා සැලසුම්වල සමෝධානයෙන් ෂඩ් වර්ණයෙන් සුසැදි කොඩිය නිර්මාණය කොට සම්මත වී ඇත. ඒ අනුව දශවර්ගික වෙසක් උත්සව කමිටුවට ම ෂඩ් වර්ණයෙන් යුත් බෞද්ධ කොඩියේ නිර්මාතෘවය හිමිවන්නේ යැයි නිගමනය කිරීම යුක්ති යුක්ත වන්නේ ය.

වෙසක් උත්සව කමිටුවේ ලේකම් ධූරිණ පූජිත ගුණවර්ධන මහතා බෞද්ධ කොඩියේ නිර්මාතෘ වශයෙන් පශ්චාත්කාලීන ලේඛනවල සඳහන් වේ. ඒ සඳහා මූලාශ්‍රය සපයා ඇත්තේ මෙම කොඩිය නිර්මාණය වී වසර 43 ක් පමණ ගත වූ කල් හි පළ වූ ‘සුදනමිණ’ මාසික සඟරාවයි. ඇන්. චාර්ලිස් මහතාගේ කර්තෘත්වයෙන් ආරම්භ වූ සුදනමිණ 1928 මැයි කලාපයෙහි බෞද්ධ කොඩියක් උවමනා යයි නියම කරගත් උතුමන් සැම දෙනාම නොයෙක් අන්දමේ සැලැස්මවල් (ප්ලෑන්) සැපයු නමුත්, ෂඩ් වර්ණ බෞද්ධ රශ්මිය මුල්කරගෙන සී.පී. ගුණවර්ධන මහත්මයා විසින් සාදන ලද කොඩිය වඩා සුදුසු යැයි සම්මත විය. යනුවෙන් සඳහන් ය. මෙය පාදක කොට බෞද්ධ කොඩිය පිළිබඳ ප්‍රකාශයට පත් ආචාර්ය කේ.සී. ජී. විමලසේන මහතාගේ ‘ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ පුනරුදය’ පුස්තකයෙත්, ‘වෙසක් නිවාඩුව හා බෞද්ධ කොඩිය’ යන [[ගෝනහේනේ ජොතිපාල හිමි]]යන්ගේ පුස්තකයත් ආදී කොට ඇති ලේඛනයන් හි කොඩියේ කර්තෘත්වය බෞද්ධ පුනරුදයේ යෝධයෙකු වූ [[පූජිත ගුණවර්ධන]] සුධීන් යැයි නිගමනය කොට ඇත. මෙතුමා වෙසක් උත්සව කමිටුවේ ලේකම්වරයා ය. සභාවක යම් කරුණක් පිළිබඳ විවිධ මත ගොඩනැගුණු කල් හි ඒවා සමෝධානය කොට සභාවට ඉදිරිපත් කිරීම සභාවේ ලේකම්වරයාගේ වගකීම් ය. ඒ නයින් සැලකූ® විට ඉහත සඳහන්ද දෙනාගේ විවිධ සැලසුම් සමෝධානය කොට ගුණවර්ධන මහතා ෂඩ්වර්ණ රශ්මියෙන් යුත් බෞද්ධ කොඩිය ඉදිරිපත් කරන ලදුව සභා සම්මත වන්නට ඇත. ඒ කාරුණින්ම කොඩියේ නිර්මාණය ගුණවර්ධන මහතා වෙත පිරිනැමීම සෙසු සාමාජිකයන්ට කරණ අයුක්තියක් විය හැකි ය. හෑගොඩ ඛේමානන්ද නාහිමියන් 1985 දිනමිණ පුවත්පතට මේ පිළිබඳ ලිපියක් සපයමින් ‘කමිටුවේ සෑම කෙනෙකුන් ම කොඩියේ සැලැස්ම පිළිබඳ බොහෝ අදහස් ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, සමිති සමාගම්වල චිරාගත සම්ප්‍රදාය අනුව ඒවා ලේකම්වරයාට භාර කොට සුදුසු ලෙස කොඩියේ සැලැසුම සකස් කරණ ලෙස නියම වී ඇත. ඒ අනුව ලේකම් මහතා විසින් ෂඩ් වර්ණයෙන් යුත් බෞද්ධ කොඩිය සකස් කරණ ලදුව කොමිටිය විසින් එය මැනවින් පිළිගෙන ප්‍රකාශයට පත්කර ඇත’ යනුවෙන් කර්තෘත්වය පිළිබඳ අදහස් දක්වා ඇත.

බෞද්ධ කොඩියේ නිර්මාතෘවරයා [[හෙන්රි ස්ටීල් ඕල්කට්]] මහතා යැයි තවත් ප්‍රචලිත මතයකි. එහෙත් ඒ මතය කිසිසේත් පිළිගත නොහැකි සේ ම ඒ මහතා ම ස්වකීය දින පොත් සටහන්වලින් ඒ මතය බැහැරව කොට තිබේ. කොඩිය නිර්මාණය වී ප්‍රථමවතාවට එය ඔසවන විට ඕල්කට් මහතා සිටියේ දිවයිනෙන් බැහැරව ය. බෞද්ධාරක්ෂක සභාවේ ඉල්ලීම පරිදි 1884 ජනවාරි මස 27 දින මදුරාසියේ සිට ලංකාවට එතුමා පැමිණියේ ය. බෞද්ධාරක්ෂක සභාවේ පූර්ණ බල සහිත නියෝජිතයා වශයෙන් ලිපියක් රැගෙන 1884 අපේ‍්‍රල් මාසයේ අප රටෙන් පිටත්ව එංගලන්තයට ගියේ ය. නැවත 1886 ජනවාරි මස 28 දින පැමිණියේ ය. එමනිසා මේ වන විට බෞද්ධ කොඩිය නිර්මාණය වී ප්‍රසිද්ධ කොට අවසන් ය. ඒ අනුව කොඩිය නිර්මාණයෙහිලා එතුමාගේ දායකත්වයක් කිසිසේත් ම පිළිගත නොහැකි ය.

1892 ඩාර්ජලින් නුවර පැවැත් වූ බෞද්ධ සම්මේලනයට [[අනගාරික ධර්මපාලතුමා]] ෂඩ්වර්ණ බෞද්ධ කොඩියක් ද රැගෙන ගියේ ය. සම්මේලනය පිළිබඳ ‘තියෝසොපිස්ට්’ නම් සඟරාවට වාර්තාවක් සැප යූ [[හෙන්රිටා මුලර්]] මෙනවිය ඕල්කට්තුමා බෞද්ධ කොඩියේ නිර්මාතෘ වශයෙන් සදහන් කොට තිබුණි. එය නිවැරැදි කරමින් ඕල්කට් මහතා ස්වකිය දින පොතෙහි ‘ මා බෞද්ධ කොඩිය සැලසුම් කළ බව කියන මුලර්ගේ වාර්තාව වැරදියි. එහි ගෞරවය හිමිවිය යුත්තේ කොළඹ පරම විඥානාර්ථ සමාගමේ සාමාජිකයන්ටයි’ මා කළ එකම දෙය නම් හැඩය වෙනස් කිරීම යෝජනා කිරීම පමණයි’ යනුවෙන් සඳහන් කරයි.

ඕල්කට් මහතා ලංකාවට පැමිණි අවස්ථාවේ ෂඩ් වර්ණ බෞද්ධ කොඩිය දැක අතිශය පී‍්‍රතියට පත්විය. අපේ පුරාණ කොඩි අනුව යමින් දිගටි හැඩේට නිර්මාණය කර තිබූ බෞද්ධ කොඩිය, [[ඉංගී‍්‍රසි කොඩිය]] අනුව යමින් දිග පළල සම කළ නැතහොත් සෘජුකෝණාස්‍රකාරව සකස් ඛ්ලමට යෝජනා කළ බැවින් එය සම්මත විය. මෙසේ සම්මත වූ කොඩිය 1886 අපේ‍්‍රල් 9 දින සරසවි සඳරැස පත්‍රයේ පළ කොට තිබේ.

== වර්ණ සංයෝජනය ==

බෞද්ධ කොඩිය නිර්මාණය වී ඇත්තේ නීල (නිල්) පීත (කහපාට) ලෝහිත (රතු පාට) ඔදාත (සුදු පාට) මාංජෂ්ට (මදටිය පාට) ප්‍රභාස්වර (සියලු පාටයන්ගේ එකතුව) යන වර්ණයන්ගෙන් යුත් තීරු සයකිනි. [[බුදුරජාණන්වහන්සේ]]ට ඇති වන අතිමාත්‍ර පී‍්‍රති සහගත අවස්ථාවන්හි බුදු සිරුරින් සවනක් රැස් විහිදෙයි. එම රැස් පදනම් කොට ඉහත සඳහන් වර්ණ හෙවත් පාට භාවිතා කොට ඇත. එම නිසා බෞද්ධ කොඩියෙන් පිළිබිඹු වන්නේ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සිරුරෙන් නික්මුණ රශ්මි මාලා ය.

බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශරීරයෙන් ප්‍රථම වතාවට රැස් විහිදුනේ සිව්වන සතියේ රුවන් ගෙයි වැඩ වසමින් සුවිසි ප්‍රත්‍යය මෙනෙහි කරද්දී ය. අභිධර්ම පිටකයට අයත් ධම්මසංගණීප්පකරණ ග්‍රන්ථයේ අටුවාව වන අත්ථසාලිනි නම් වූ ධම්මසංගණීප්පකරණට්ඨ කථාව බුද්ධ රශ්මිය පිළිබඳ සඳහන් වන පැරණිම මූලාශ්‍රය වේ. එහි (1940 සංස්කරණය කළ හේවාවිතාරණ අටුවා පෙළෙහි) 11 වන පිටුවෙහි මෙසේ සඳහන් වේ එනම්,

'සත්ථු එවං ලද්ධොකාසෙන සබ්බඤ්ඤුත ඤාණෙන යථා සුඛං සණ්හ සුඛුම ධම්මං සම්මසන්තස්ස සරීරතො නීල පීත ලොහිතොදාත මඤ්ජෙට්ඨපභස්සර වසෙන ඡබ්බණ්ණ රස්මියො නික්ඛමිංසු’ එහි අර්ථය නම්, මෙසේ ශාස්තෘන් වහන්සේ ලද අවකාශයෙන් සර්වඥතා ඥානයෙන් ඉතා සියුම් වූ ධර්මය සුව සේ විමසා බලත්ම උන්වහන්සේගේ ශරීරයෙන් නීල, පීත, ලෝහිත, ඕදාත, මාංජෙෂ්ඨ - ප්‍රභාස්වර වශයෙන් සය වැදෑරුම් රශ්මි නික්මුණ හ.

බුද්ධ ශරීරයේ ඒ ඒ ස්ථානයන්ගෙන් එනම් කෙස් සහ නේත්‍රයන්හි නීල ස්ථානයන්ගෙන් නිල්වන් රශ්මීහු ද ශරීර සිවියෙන් ද නේත්‍රයන් හි රන්වන් ස්ථානයන්ගෙන් ද, කහවන් රශ්මිහූ ද, මාංශ ලෝහිතයන් ගෙන් ද, නේත්‍රයන්ගේ රක්ත ස්ථානයන්ගෙන් ද රක්ත වර්ණ රශ්මීහු ද, අස්ථින්ගෙන් ද, දන්තයන්ගෙන් ද, නේත්‍රයන්හි සුදු ස්ථානයන්ගෙන් ද ශ්වේතවර්ණ රශ්මීහු ද, මදටිය වන් වූ ද,, ප්‍රභාස්වරවන් ද,, රශ්මීහු ශරීරයේ ඒ ඒ ප්‍රදේශයන්ගෙන්ද නික්මුණ හ. යනුවෙන් දීර්ඝ විස්තරයක් එහි අන්තර්ගත වේ.

ලෝක බෞද්ධ ඉතිහාසයේ ප්‍රථම වතාවට 1885 අපේ‍්‍රල් මස 28 වන දිනට යෙදි තිබූ වෙසක් පුරපසලොස්වක දිනයේ දී ෂඩ්වර්ණයෙන් යුත් බෞද්ධ කොඩි [[කොටහේනේ දීපදුත්තාරාම විහාරස්ථානය]], [[මාලිගාකන්දේ විද්‍යෝදය පිරිවෙණ]], [[කොළඹ හුණුපිටියේ ගංගාරාමය]], [[කැලණි රජමහ විහාරය]], [[කොළඹ පරම විඥානාර්ථ බෞද්ධ සංගම් මූලස්ථානය]] යන ස්ථානයන්හි දී ඔසවන ලදී. ඓතිහාසික වූ උත්සවය පැවැත්වූ අන්දම පිළිබඳ දීර්ඝ වාර්තාවක් 1885 මැයි 1 දින සරසවි සඳරැස් පුවත පතෙහි ‘වෙසක් මස පුර පසලොස්වක් දින සහ කර්නල් එච්. ඇස්. ඕල්කට් තුමා’ යන හිසින් පළ විය. එයින් උපුටා ගත් කොටස් කීහිපයක් මෙසේ ය.

''''කලින් ප්‍රකාශ කර තිබුණු පරිද්දෙන් වෙසඟ පුර පසළොස්වක් දවස වූ ගිය මස විසි අට වෙනිදා සර්වඥයන් වහන්සේ ලෝ පහළ වූ දින සලකා ආණ්ඩුවේ සියළුම උසාවි කච්චේරි ආදිය වසා දමා නිවාඩු දවසක් කරන ලද්දේයි.

සර්වඥ යන් වහන්සේ ලෝ පහළ වූ මෙම පුර පසළොස්වක දින කොයි කාලවලත් බෞද්ධයින් විසින් පාප ක්‍රියාවලින් දුරුව විවිධ පුණ්‍ය ක්‍රියාවල යෙදෙන දවසකි. නමුත් මේ පසුගිය වෙසක්පුර පසළොස්වක් දවස ආණ්ඩුව විසින් නිවාඩු දිනයක් කළ බැවින් ඒ පී‍්‍රතිය කරණ කොට ගෙන අතිශයින් ම ලක්දිව නානාදිග්භාග වාසී බෞද්ධයන් විසින් නොයෙක් පුණ්‍යකර්ම කිරීමෙන් හා මහත් පී‍්‍රතියෙන් කල්ගත කළ බව දැන ගතිමු.''''

කොළඹ පරමවිඥානාර්ථ බෞද්ධ සමාගමේ සාමාජිකයින් විසින් කලින් ව්‍යවස්ථා කරගෙන මේ පත්‍ර මාර්ගයෙන් ප්‍රකාශ කළ ෂඩ්වර්ණ සර්වඥ රශ්මිය ප්‍රකාශ කරන කොඩිය කොළඹ විද්‍යෝදය පිරිවෙණෙහි ද කොටහේනේ දීපදුත්තම විහාරස්ථානයෙහි ද බොරැල්ල හුණුපිටිය ආදී කොළඹ පිහිටි අන්‍ය විහාරස්ථාවල ද, කැලණි විහාරය ආදී ස්ථානවල ද මනොහර ලෙස ඔසවන ලද්දේ යි. කොළඹ පරමවිඥානාර්ථ බෞද්ධ සභා ශාලාවේදී කොඩියක් නගන ලදී.

බොරැල්ලේ පටන් විසිතුරු පෙළහරක් කොටහේනේ දීපදුත්ත විහාරයට ගෙනයන ලද්දේ යි. පංචිකාවත්තේ පටන් බොරැල්ලේ පන්සලට පෙළහරක් ගෙන යන ලද්දේ යි. කොම්පඤ්ඤ වීදියේ සිට පෙළහරක් විද්‍යෝදය පිරිවෙණට ගෙනයන ලද්දේ යි. ලුණු පොකුණ පළාතේ සිටන් කොටහේනට පෙළහරක් ගෙන යන ලදී.

‘රාත්‍රී භාගයේ කොටහේනේ දීපදුත්තාරාම විහාරස්ථානයෙහි [[මොහොට්ටිවත්තේ ගුණානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ]] විසින් ධර්ම දේශනාවක් කරන ලද්දේ යි. [[සිද්ධාර්ථ කුමාරයා]]ණන්ගේ උප්පත්තිය සහ මේ නිවාඩු දවස සම්බන්ධ වැදගත් කරුණු මේ දේශනාවේ සඳහන් විය. දවස මුළුල්ලේ ම විද්‍යෝදය පිරිවෙණේ ධර්ම දේශනා පවත්වන ලදී. රාත්‍රී භාගයෙහි දී සිප්කඩුවේ නායක ස්වාමීන්වහන්සේ සිද්ධාර්ථ ගෞතම කුමාරයාණන් ලෝ පහළ වූ ආකාර, සර්වඥ පද ප්‍රාප්ත වූ ආකාර ආදිය ප්‍රකාශ කරන ධර්ම දේශනාවක් කළේ ය.

== ප්‍රමිතිය ==

අප රටේ දී නිර්මාණය වී භාවිතයට පත් බෞද්ධ කොඩිය 1956 වර්ෂයේ කොළඹ දී පැවැත් වූ ලෝක බෞද්ධ සංගමයේ ආරම්භක රැස්වීමේ දී ලෝක බෞද්ධ ප්‍රජාවගේ ම කොඩිය වශයෙන් ඒකඡන්දයෙන් සම්මත විය. 1987 දී ප්‍රමිති ගත වූ කෙටුම්පතෙහි සම්මත වූ බෞද්ධ කොඩිය අන්තර්ජාතික කොඩියක් වශයෙන් ධජ විශේෂඥයන් විසින් අනුමත කරන ලදී.

‘බෞද්ධ කොඩිය පිළිබඳ ශ්‍රී ලංකා ප්‍රමිති පිරිවිතර’ කෙටුම් පතෙහි කොඩියේ සැළසුම දැක්වෙන්නේ මෙසේය.

* 3.1 කොඩියේ හැඩ සෘජුකෝණාස්‍රාකාර විය යුතු ය.

* 3.2 කොඩියේ පළල හා දිග අතර අනුපාතය 2:3 විය යුතු ය. දිග මැනිය යුත්තේ කොඩිය එසවීමට යොදා ඇති කොපුව ඇතුළත් නොවන ලෙස ය. කොඩිවල ප්‍රමාණ සඳහා නිර්දේශිත මාන සමහරක් ‘ආ’ පරිශිෂ්ඨයේ දී තිබේ.

* 3.3 කොඩිය, සමාන සිරස් තීරු හයකින් විය යුතු ය. කොඩිය ඔසවන කෙළවරේ සිට පිළිවෙල විය යුත්තේ නීල = නිල්, පීත = කහ, ලෝහිත = රතු, ඔදාත = සුදු සහ මාංජ්‍යෙෂ්ඨ = රතු මිශ්‍ර කහ යනුවෙනි. ප්‍රභාස්වර ලෙස හැඳින්වෙන හය වන තීරුවෙහි මෙම වර්ණ පහ තිරස්ව එකක් යට එකක් පිහිටන සේ සමාන ප්‍රමාණවලින් මෙම පිළිවෙළට ම තිබිය යුතු අතර නිල් වර්ණය උඩ කෙළවරෙන් තිබිය යුතු ය.

* 4.1 පියවි ඇසින් පරීක්ෂා කළ විට කොඩියේ වර්ණ හා මන්සෙල් ක්‍රමයෙන් දක්වා ඇති 1 වන වගුවේ සඳහන් අදාල වර්ණ අතර දෘශ්‍යමාන වන වෙනසක් නොතිබිය යුතු ය.

* 4.2 කොඩියේ වර්ණ පිළිබඳ මත භේදයක් ඇති වුන අවස්ථාවක දි එය වර්ණ මනින උපකරණයක් භාවිතයෙන් නිර්ණය කළ යුතු ය.

* 5.0 නිර්මාණය

* 5.1 දාර, තීරු එකතු කර මැසීම හා කොපුව මැසීම ආදී යන්ත්‍ර මගින් සිදු කරන සියලු මැසීම් සඳහා අගුල් මැස්ම යෙදිය යුතුය. මිලිමීටර් 10 ක තිබිය යුතු මැහුම් ගණන 4කට වඩා නො අඩු විය යුතුය.

* 5.2 කොඩියේ නිල් සිරස් තීරුව ඇති පැත්තේ කොපුවක් මසා තිබිය යුතු ය. මෙම කොපුවෙහි පළල සිරස් තිරුවක පළලින් තුනෙන් පංගුවක් නොඉක්ම විය යුතුය.

* 5.3 එළිමහන් භාවිතය සඳහා නිෂ්පාදනය කරනු ලබන කොඩිවල කොපුව දෙකෙළවර ගිරිවර දෙකක් (කොඩිය ඔසවන්නට රඳවන කොටස් ) තිබිය යුතු ය. මල නොබැඳෙන ද්‍රව්‍යයකින් ගිරිවරය සෑදිය යුතුය.

තොග වශයෙන් නිෂ්පාදනය කරන අවස්ථාවලදී භාවිතා ක්‍රමවේද ආදිය මෙහි සඳහන් කොට තිබේ.

‘බෞද්ධ කොඩිය පිළිබඳව ශ්‍රී‍්‍ර ලංකා ප්‍රමිති පිරිවිතරයෙහි’ ද අත්‍යවශ්‍යම සාධකයක් වූ බෞද්ධ කොඩියේ භාවිතය පිළිබඳ කිසිදු සඳහනක් නොමැත. එම නිසා ඒ ආදී කරුණු සංශෝධන කර නැවත කෙටුම්පත් කිරීමට කාලය එළඹ ඇත.

== මූලාශ්‍රයයෝ ==

* (1) 1885 - 86 [[සරසවි සඳරැස]]
* (2) වෙසක් නිවාඩුව හා බෞද්ධ කොඩිය
* (3) ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ පුනරුදය
* (4) ධම්මසංඝණීප්පකරණට්ඨ කථාව
* (5) [[දිනමිණ]] - 1985 .2.8
* (6) [[සිංහල විශ්ව කෝෂය]] - 8 කාණ් ඩය
* (7) බෞද්ධ කොඩිය පිළිබඳ ශ්‍රී ලංකා ප්‍රමිති පිරිවිතර
* (8) සිංහල පුවත්පත් සඟරා ඉතිහාසය - 7

== බාහිර සම්බන්ධ ==
{{commons|Buddhist flag}}
* [http://www.fotw.net/flags/buddhism.html Buddhist flag at] [[ලෝකයේ කොඩි]]
* [http://viewonbuddhism.org/general_symbols_buddhism.html General Buddhist symbols]

&lt;!--Categories--&gt;

[[ප්‍රවර්ගය:බුදු දහම]]</text>
      <sha1>0mcyjifa0nt4ssx0ssxuwwdoa4i34hz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ආවර්තිතා වගුව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17481</id>
    <revision>
      <id>796431</id>
      <parentid>764390</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T04:46:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>796431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23030" sha1="09hoop0ae1007d117uaiuw3c3hqbp6f" xml:space="preserve">[[File:Simple Periodic Table Chart-blocks.svg|right|435x435px]]

මූලද්‍රව්‍යයක රසායනික ලක්ෂණ ප්‍රධාන වශයෙන්ම එම මූලද්‍රව්‍ය‍පරමාණුවක ඉලෙක්ට්‍රෝන වින්‍යාසය මත පදනම් වන අතර ඒ අතරින් ද සංයුජතා කවචයේ ඉලෙක්ට්‍රෝන ඉතාම වැදගත් වේ. උදාහරණයක් ලෙස p උප ශක්ති මට්ටමේ සංයුජතා ඉලෙක්ට්‍රෝන 4ක් දරන එකිනෙකට වෙනස් මූලද්‍රව්‍ය පරමාණු කිහිපයක් අතර රසායනික වශයෙන් පොදු ලක්ෂණ දැකගත හැක. ආවර්තිතා වගුවේ කිසියම් මූලද්‍රව්‍ය‍යක් අඩංගු වන ගොණුව එම මූලද්‍රව්‍ය පරමාණුවක සංයුජතා ඉලෙක්ට්‍රෝන අයත් වන උප ශක්ති මට්ටම් මත තීරණය වන අතර මූලද්‍රව්‍ය අයත් කාණ්ඩය ඉලෙක්ට්‍රෝන සංඛ්‍යාව මත තීරණය වේ.

[[ගොනුව:Periodic table monument.jpg|thumb|300px|ආවර්තිතා වගුවෙහි වක්‍රාකාර වින්‍යාස සැළැස්ම නිරෑපනය වන ප්‍රතිමා නිර්මාණය, මෙහි මැද  [[දිමත්‍රී මෙන්ඩලීව්|දිමිත්‍රි මෙන්ඩලිව්]] ගේ චිත්‍රය ඇත.]]

== ආකෘතිය ==
{{ආවර්තිතා වගුව}}

== විලෝමය ප්‍රවාචය ==
මූලද්‍රව්‍ය පරමාණුවක ඇති ශක්ති මට්ටම් සංඛ්‍යාව අනුව එය අයත් වන ආවර්තය නිර්ණය කෙරේ. මෙම ශක්ති මට්ටම් නැවත උප ශක්ති මට්ටම්වලට බෙදා දක්වන අතර පරමාණුක ක්‍රමාංකයේ වැඩිවීමත් සමග එම උප ශක්ති මට්ටම් පිරී යන අනුපිළිවෙල පහත දැක්වේ.

&lt;div style=&quot;float:right; margin:5px;&quot;&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
|- style=&quot;background:#ccc;&quot;
| උප කබොළ||S||G||F||D||P
|-
| style=&quot;background:#ddd;&quot;| Period||  ||  ||  ||  ||
|-
| style=&quot;background:#ddd;&quot;| 1 ||1s||  ||  ||  ||
|-
| style=&quot;background:#ddd;&quot;| 2 ||2s||  ||  ||  ||2p
|-
| style=&quot;background:#ddd;&quot;| 3 ||3s||  ||  ||  ||3p
|-
| style=&quot;background:#ddd;&quot;| 4 ||4s||  ||  ||3d||4p
|-
| style=&quot;background:#ddd;&quot;| 5 ||5s||  ||  ||4d ||5p
|-
| style=&quot;background:#ddd;&quot;| 6 ||6s||  ||4f||5d||6p
|-
| style=&quot;background:#ddd;&quot;| 7 ||7s||  ||5f||6d||7p
|-
| style=&quot;background:#ddd;&quot;| 8 ||8s||5g||6f||7d||8p
|}&lt;/div&gt;

මේ අනුව මූලද්‍රව්‍යයක රසායනික ලක්ෂණ සංයුජතා කවචයේ ඉලෙක්ට්‍රෝන සංඛ්‍යාව මත තීරණය වන බැවින් සංයුජතා කවචයේ සමාන ඉලෙක්ට්‍රෝන සංඛ්‍යා ඇති මූලද්‍රව්‍යය එකම කාණ්ඩය යටතේ වර්ග කිරීමෙන් ආවර්තිතා වගුවෙහි මූලික සැලැස්ම ලබාගත හැක.

ආවර්තිතා වගුවේ කාණ්ඩයක් ඔස්සේ සැහැල්ලුතම මූලද්‍රව්‍යයේ සිට බරින් වැඩිම මූලද්‍රව්‍ය දක්වා ගමන් කරන විට එම සියළුම මූලද්‍රව්‍යයන්හි බාහිරම කවචයේ ඉලෙක්ට්‍රෝන හෙවත් සංයුජතා ඉලෙක්ට්‍රෝන එකම හැඩයෙන් යුත් හා එකම වර්ගයේ උප ශක්ති මට්ටම්වලට අයත් එහෙත් වෙනස් ශක්ති මට්ටම්වල පිහිටි කාක්ෂිකවලට අයත් වන බව නිරීක්ෂණය කළ හැක. මේ අනුව කාණ්ඩයක් ඔස්සේ පහළට යත්ම සංයුජතා ඉලෙක්ට්‍රෝන හා න්‍යෂ්ටිය අතර මධ්‍යයක දුර ප්‍රමාණය ද එම ඉලෙක්ට්‍රෝන සතු ශක්තිය ද ක්‍රමයෙන් වැඩි වේ. (සංයුජතා ඉලෙක්ට්‍රෝන යනු පරමාණුවක ඇති රසායනික ප්‍රතික්‍රියාවකට සහභාගී විය හැකි ඉලෙක්ට්‍රෝන වේ) මොහොතකට ආවර්තිතා වගුවේ පළමු කාණ්ඩය අධ්‍යයනය කිරීමෙන් මෙම රටාව වඩාත් පහසුවෙන් හඳුනාගත හැක. පළමු කාණ්ඩයේ ආරම්භක සාමාජිකයා වන හයිඩ්‍රජන් සිට අවසාන සාමාජිකයා වන [[ෆ්‍රැන්සියම්]] දක්වා සියළු මූලද්‍රව්‍ය පරමාණුවල බාහිරම ශක්ති මට්ටමේ s කාක්ෂිකයට අයත් සංයුජතා ඉලෙක්ට්‍රෝනයක් දරයි. හයිඩ්‍රජන්හි s ඉලෙක්ට්‍රෝනය න්‍යෂ්ටියේ ඉතාම ආසන්නයේ පිහිටන අතර ෆැන්සියම්හි එම ඉලෙක්ට්‍රෝන න්‍යෂ්ටියේ වඩාත් ඈතින් එනම් 7 වැනි ශක්ති මට්ටමේ පිහිටයි. මේ අනුව හයිඩ්‍රජන්හි s ඉලෙක්ට්‍රෝනය ආවර්තිතා වගුවේ මූලද්‍රව්‍යයක් දරණ ඉලෙක්ට්‍රෝන අතුරින් වඩාත් පහළම ශක්ති මට්ටමට අයත් ඉලෙක්ට්‍රෝනයේ වන අතර [[ෆ්රැන්සියම්]] සැලකීමේ දී එහි s කාක්ෂිකයට අයත් ඉලෙක්ට්‍රෝනයට ඇතුළතින් එයට වඩා අඩු ශක්ති මට්ටම් දරණ ඉලෙක්ට්‍රෝන සමූහයක් පවතී. මෙම ලක්ෂණය සියලුම කාණ්ඩ ‍සඳහා පොදු වේ. (උදා - 4 වැනි කාණ්ඩයට අයත් කාබන් හා ඊයම් යන මූලද්‍රව්‍ය යුගලම සංයුජතා ඉලෙක්ට්‍රෝන 4ක් දරයි)

පරමාණු ක්‍රමාංකයේ / න්‍යෂ්ටික ආරෝපණයේ වැඩිවීමත් සමගම පරමාණුක න්‍යෂ්ටිය හා ඉලෙක්ට්‍රෝන අතර සිදුවන භ්‍රමණ කාක්ෂික යුගලනය ක්‍රමයෙන් වැඩිවන බැවින් එක් එක් පරමාණුක කාක්ෂිකය එකිනෙකින් ස්වායත්තව සලකනු ලබන කාක්ෂික නිර්ණය කිරීමේ ක්වොන්ටම් යාන්ත්‍රික අනුරුවේ නිරවද්‍යභාවය ක්‍රමයෙන් අඩුවන බව සැලකිය යුතුය.

මූලද්‍රව්‍ය පරමාණුවක අවසාන කවචයේ ඉලෙක්ට්‍රෝන අයත් වන උප කාක්ෂිකය එම මූලද්‍රව්‍යය s, p, d ආදී ලෙසට ගොණුවලට අයත් ලෙස සැලකේ. මෙම කාණ්ඩ ආවර්තිතා වගුවේ පැහැදිලිව හඳුනාගත හැකි අතර අවසාන කවචයේ ඉලෙක්ට්‍රෝන රසායනික ලක්ෂණ තීරණය කිරීමට මූලික වන හෙයින් මෙසේ වර්ගීකරණය කිරීම ඉතා වැදගත් වේ.

ආවර්තිතා වගුවේ අවසාන ප්‍රදේශවල පිහිටි උන්උන්බියම් , උන්උන්ට්‍රියම් , උන්උන්ක්ටැඩියම් යනාදී ලෙසට නම් කර ඇති මූලද්‍රව්‍ය ඉතා මෑතකදී සොයාගන්නා ලද නිල වශයෙන් නම් නොකෙරුණු මූලද්‍රව්‍ය වේ.

== ඉතිහාසය ==
පුරාණ ග්‍රීසියෙහි විසූ බලවත් ග්‍රීක දාර්ශනිකයෙකු වූ ඇරිස්ටෝටල් ප්‍රධාන මූලද්‍රව්‍ය 4ක් ඇති බවට යෝජනා කරන ලදී. ඒවා නම් සුළඟ, ජලය , පස හා ගින්දරයි. මෙම මූලද්‍රව්‍ය සියල්ල ප්‍රතික්‍රියා කොට වෙනත් ද්‍රව්‍ය සෑදේ. උදාහරණ :- පස හා ගින්දර එකතු වී ලාවා සෑදේ. කෙසේ වෙතත් නියම රසායනික මූලද්‍රව්‍ය සොයා ගැනීම ඇරඹීමත් සමඟම මෙම මතය බැහැර කෙරිණි. විද්‍යාඥයින්ට මෙම මූලද්‍රව්‍යවල තොරතුරු පහසුවෙන් වාර්තා කර තබා ගත හැකි, පහසුවෙන් නැවත ලබා ගත හැකි හොඳින් සංවිධානය වූ දත්ත ගබඩාවක් අවශ්‍ය විය. මෙය ආවර්තිතා වගුව නම් විය.
මුල්ම ආවර්තිතා වගුව සකසන ලද්දේ උප පරමාණුක අංශු හෝ පරමාණුක ව්‍යුහ පිළිබඳ නූතන ක්වොන්ටම් යාන්ත්‍ර විද්‍යාවේ සිද්ධාන්ත සොයා ගැනීමට පෙරයි. මෙම මූලද්‍රව්‍ය පරමාණුක ස්කන්ධයේ ආකාරයට පෙළ ගස්වා, ඒවායේ අනෙක් නිෂ්චිත ගුණාංග පරමාණුක ස්කන්ධයට එදිරිව ප්‍රස්තාරගත කළ විට පරමාණුක ස්කන්ධයේ ශ්‍රිතයක් ලෙස මෙම ගුණාංගවල ක්‍රමානුකූල උච්චාවචනයක් හෝ ආවර්තයක් දැකිය හැකිය. මෙම ක්‍රමානුකූලභාවය මුලින්ම හඳුනාගත්තේ ජර්මන් රසායනඥයෙකු වන ජොහැන් වුල්ෆ් ගැන්ග් ඩර්බරයිනර්ය. 1829 දී ඔහු සමාන ගතිගුණ දරන මූලද්‍රව්‍ය ත්‍රික කිහිපයක් හඳුනාගන්නා ලදී.
1829 දී ඩර්බරයිනර් ඔහුගේ ත්‍රික පිළිබඳ නියමය යෝජනා කළේය. ත්‍රිකයේ මැද ඇති මූලද්‍රව්‍යයේ පරමාණු ස්කන්ධය ත්‍රිකයේ ඇති අනෙක් මූලද්‍රව්‍ය දෙකෙහි පරමාණුක ස්කන්ධවල මධ්‍යන්‍ය අගයට සමාන වේ. සමහර ත්‍රික වල ඝනත්වයන්ද එම රටාව අනුගමනය කරයි. නමුත් වැඩි කල් නොගොස් අනෙක් විද්‍යාඥයින් විසින් මෙම මූලද්‍රව්‍ය ත්‍රිකවලින් ඔබ්බට ගිය සම්බන්ධතාවයක් මූලද්‍රව්‍ය අතර පවතින බව සොයා ගන්නා ලදී. Cl/Br/I කාණ්ඩයට F එක් කරන ලදී. S, O, Se , හා Te තවත් එක් කාණ්ඩයක් යටතට ගොනු කරන ලදී. N, P, As , Sb හා Bi ද තවත් කාණ්ඩයකට ගොනු කරන ලදී.
   
'''සමහර ත්‍රික කිහිපයක්'''
{|
|මූලද්‍රව්‍ය	
|මවුලික ස්කන්ධය(g/mol)	
|ඝනත්වය(g/cm³)
|-	   
|ක්ලෝරීන්	
|35.453	
|0.0032	
|-   
|බ්‍රෝමීන්	
|79.904	
|3.1028	
|-   
|අයඩීන්	
|126.90447	
|4.933	  
|- 
 	   
|කැල්සියම්	
|40.078	
|1.55	
|-   
|ස්ට්‍රොන්ටියම්
|87.62	
|2.54
|-	   
|බේරියම්	
|137.327	
|3.594	
|-
|} 

මෙම සංකල්පය අනුව ගමන් කළ ඉංග්‍රීසි ජාතික ජෝන් නිව්ලන්ඩ්ස් විසින් 1865 දී හඳුනාගන්නා ලද පරිදි, පරමාණුක ස්කන්ධය වැඩි වන පිළිවෙලට මූලද්‍රව්‍ය සකස් කළ විට මූලද්‍රව්‍ය අටෙන් අටට සමාන රසායනික හා භෞතික ගුණ අඩංගු මූලද්‍රව්‍ය ආවර්තනය බව පෙණිනි. ඔහු මෙය සංගීතයේ අඩංගු අෂ්ටකවලට සම කළ අතර, ඔහුගේ මෙම අෂ්ටක නියමය ඔහුගේ සමකාලීන විද්‍යාඥයින් විසින් හාස්‍යයට බඳුන් කෙරිනි. මෙම නියමය මූලද්‍රව්‍ය සමහරක් සමඟ හොඳින් ගැලපුණ ද ප්‍රධාන හේතු දෙකක් නිසා අසාර්ථක විය.
#	එය Ca ට ඉහල පරමාණුක ස්කන්ධය ඇති මූලද්‍රව්‍ය සඳහා වලංගු නොවීය.
#	උච්ච වායු වැනි මූලද්‍රව්‍ය (He, Ne, Ar) තවදුරටත් සොයා ගැනීමත් සමඟම ඒවා ඔහුගේ ආවර්තිතා වගුවේ ඇතුළත් කළ නොහැකි විය.
අවසානයේ දී 1869 දී රුසියානු ජාතික රසායන විද්‍යා මහාචාර්යවරයෙකු වූ දිමිත්‍රි මෙන්ඩලියෙව් හා ඊට මාස හතරකට පසුව ජර්මන් ජාතික ජූලියස් ලෝ ද මේයර් එකිනෙකාගෙන් ස්වාධීනව, මූලද්‍රව්‍ය ස්කන්ධය අනුව සකස් කිරීම මඟින් මුල්ම ආවර්තිතා වගුව නිර්මාණය කරන ලදී. කෙසේ වෙතත් මෙන්ඩලියෙව් මූලද්‍රව්‍ය කිහිපයක් ඒවායේ ස්කන්ධ අනුක්‍රමයට විරුද්ධ ව හා ඒවායේ යාබද මූලද්‍රව්‍යවල ගුණවලට වඩාත් ගැලපෙන පරිදි වගුවට ඇතුළත් කර, සමහර මූලද්‍රව්‍යවල පරමාණුක ස්කන්ධය ගණනය කිරීමේ වැරදි නිවැරදි කළ අතර ඔහුගේ වගුවේ හිස් කොටුවල පැමිණිය යුතු මූලද්‍රව්‍ය හා ඒවා ගුණ පිළිබඳ අනාවැකි පළ කිරීමක් ද සිදු කළේය. මෙන්ඩලීයෙව්ගේ මෙම වගුව නිවැරදි බව 19 වන ශත වර්ෂයේ අගභාගයේ හා 20 වන ශත වර්ෂයේ මුල් භාගයේ දී මූලද්‍රව්‍යවල ඉලෙක්ට්‍රෝන සැකැස්ම සොයා ගැනීමත් සමඟම තහවුරු විය.
මුල් කාලයේ දී මූලද්‍රව්‍ය ඒවායේ අන්තර් සම්බන්ධතා මත පෙළ ගැස්වීම සඳහා පදනම් කර ගන්නා ලද්දේ (උදාහරණයක් වශයෙන් නිව්ලන්ඩ්ස්) පරමාණුක ස්කන්ධයයි. ආවර්තිතා වගුව සකස් කිරීමේ දී මෙන්ඩලියෙව්ගේ ප්‍රධාන පරමාර්ථය වූයේ මූලද්‍රව්‍යවල පුනරාවර්තී රසායනික ලක්ෂණ ඉස්මතු වන පරිදි ආවර්තිතා වගුව සකස් කර (මෙහිදී සමහර මූලද්‍රව්‍ය ඒවායේ සක්න්ධ අනුපිළිවෙලට නොගැලපිණි) සොයා නොගත් මුලද්‍රව්‍යයන්ට එහි ඉඩ වෙන් කිරීමයි. මෙන්ඩලියෙව් ඔහුගේ ආවර්තිතා වගුව මඟින් මෙම සොයා නොගත් මූලද්‍රව්‍ය පිළිබඳ අනාවැකි පළ කළ අතර පසුව ඒවා සත්‍ය වශයෙන්ම සොයා ගන්නා ලද අතර ඒ සම්බන්ධයෙන් පළ කළ අනාවැකි සමඟ නිවැරදිව ගැලපුණි. 
පරමාණුක ව්‍යුහය සම්බන්ධ සිද්ධාන්ත වල වැඩි දියුණු වීමත් සමඟ (උදාහරණයක් වශයෙන් හෙන්රි මෝස්ලිගේ සොයා ගැනීම්) මෙන්ඩලියෙව් සිය ආවර්තිතා වගුවේ මූලද්‍රව්‍ය සකස් කර ඇත්තේ වැඩි වන පරමාණුක ක්‍රමාංකයේ අනුපිළිවෙලට බව පැහැදිලි විය.(එනම් පරමාණුවේ න්‍යෂ්ටියෙහි ශුද්ධ ධන ආරෝපනයයි.) මෙම අනුපිළිවෙල වැඩිවන පරමාණුක ස්කන්ධයටද ආසන්න වශයෙන් ගැලපේ.
මූලද්‍රව්‍යවල ගුණාංගවල පුනරාවර්තනය විදහා දැක්වීම සඳහා මෙන්ඩලියෙව් විසින් සිය ආවර්තිතා වගුවේ නව තීරු ආරම්භ කළ අතර එමඟින් සමාන ගුණ ඇති මූලද්‍රව්‍ය එකම සිරස් පේළි (කාණ්ඩ) වලට ඇතුළත් විය.
නූතන ක්වොන්ටම් යාන්ත්‍ර විද්‍යාවේ ඉලෙක්ට්‍රෝන වින්‍යාසය පිළිබඳ සිද්ධාන්තවල දියුණුවත් සමඟ වගුවේ සෑම තිරස් තීරුවක්ම (ආවර්තයක්) ක්වොන්ටම් කවචයක ඉලෙක්ට්‍රෝන පිරීමට අනුරූප වන බව පැහැදිලි විය. මෙන්ඩලියෙව්ගේ මුල් ආවර්තිතා වගුවේ සෑම ආවර්තයක්ම සමාන දිගින් යුක්ත විය. නූතන ආවර්තිතා වගුවල කාණ්ඩයේ පහළටයත්ම ක්‍රමයෙන් ආවර්ත ක්‍රමයෙන් දිගින් වැඩි වන අතර ඉලෙක්ට්‍රෝන වින්‍යාසය පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබා ගැනීම සඳහා s&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;, p&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;, d&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt; හා f&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt; යන ගොනුවලට මෙම මූලද්‍රව්‍ය වෙන් කර ඇත.
1940 දී ග්ලේන් ටී. සීබෝග් විසින් සොයා ගන්නා ලද යුරේනියම් වැනි ඉහළ පරමාණුක ක්‍රමාංකයක් ඇති ලැන්තනයිඩ් හා ඇක්ටිනයිඩ් ශ්‍රේණි‍යට අයත් මූලද්‍රව්‍ය වගුව තුළ හෝ වගුවට පහළින් තැබිය හැකිය.

== බාහිර සබැදුම් ==
* [http://www.ptable.com/ Interactive periodic table]
* [http://www.webelements.com/ WebElements] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140104110225/http://webelements.com/ |date=2014-01-04 }}
* [http://www.iupac.org/reports/periodic_table/index.html IUPAC periodic table]
* [http://www.periodicvideos.com 118 elements]: [[The Periodic Table of Videos]] made by Brady Haran, featuring [[Martyn Poliakoff]] and others, at the [[University of Nottingham]].
* A [http://www.meta-synthesis.com/webbook/35_pt/pt_database.php catalog of various forms of the periodic table]
&lt;!-- interwiki --&gt;

[[ප්‍රවර්ගය:ආවර්තිතා වගුව| ]]
[[ප්‍රවර්ගය:වර්ගීකරණ පද්ධති]]
[[ප්‍රවර්ගය:රුසියානු නව නිපැයුම්]]
[[ප්‍රවර්ගය:රසායන විද්‍යාව]]</text>
      <sha1>09hoop0ae1007d117uaiuw3c3hqbp6f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මිරර්ස් (ගීතය)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61503</id>
    <revision>
      <id>796410</id>
      <parentid>767288</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T13:49:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sujaya Randiya</username>
        <id>46756</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>796410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13959" sha1="q6dk64dmp8x5g5eaxkvov374zs6gd4e" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව ඒකල ගායනය
| Name = Mirrors
| Cover = JTMirrorsCover.png
| Border = yes
| Artist = [[Justin Timberlake]]
| Album = [[The 20/20 Experience]]
| Released = {{Start date|2013|02|11}}
| Recorded = June 2012; Larrabee Studios ([[North Hollywood, Los Angeles|North Hollywood]])
| B-side = &quot;[[Suit &amp; Tie]]&quot;
| Format = {{flatlist|
* [[CD single]]
* [[Music download|digital download]]
}}
| Genre = {{flatlist|
* [[Pop music|Pop]]
* [[Contemporary R&amp;B|R&amp;B]]
}}
| Length = {{Duration|m=8|s=05}} {{small|(album version)}}&lt;br /&gt;{{Duration|m=4|s=37}} {{small|(radio edit)}}
| Label = [[RCA Records|RCA]]
| Writer = {{flatlist|
* Justin Timberlake
* [[Timbaland|Timothy Mosley]]
* [[Jerome &quot;J-Roc&quot; Harmon]]
* [[James Fauntleroy]]
}}
| Producer = {{flatlist|
* [[Timbaland]]
* Justin Timberlake
* Jerome &quot;J-Roc&quot; Harmon
}}
| Last single = &quot;[[Suit &amp; Tie]]&quot;&lt;br /&gt;(2013)
| This single = &quot;'''Mirrors'''&quot;&lt;br /&gt;(2013)
| Next single = &quot;[[Tunnel Vision (song)|Tunnel Vision]]&quot;&lt;br /&gt;(2013)
|Misc=Three mirrors with golden frames are hung on a black wall, all partially cropped out. The letters &quot;J&quot; and &quot;T&quot; are far apart on each side with the smaller text saying &quot;mirrors&quot; on the bottom all capitalized.}}

'''මිරර්ස්''' යනු ඇමරිකානු ගායක-ගීත රචක ජස්ටින් ටිම්බර්ලේක් විසින් ඔහුගේ තුන්වන ස්ටුඩියෝ ඇල්බමය වන ද 20/20 එක්ස්පීරියන්ස් (2013) සඳහා පටිගත කරන ලද ගීතයකි. 2009 දී ප්‍රථම වරට සංකල්පනය කරන ලද මෙම ගීතය ජෙසිකා බීල් සමඟ ඔහුගේ සම්බන්ධතාවය සහ ඔහුගේ සීයා සහ සීයා සහ සීයා විවාහ වීමෙන් ආභාෂය ලැබීය. එය මිනිත්තු අටක් දිග මැද-ටෙම්පෝ පොප්, ප්‍රගතිශීලී ආත්මය සහ R&amp;B බැලඩ් එකකි. ටිම්බර්ලේක් විසින් ටිම්බලන්ඩ් සහ ජෙරොම් &quot;ජේ-රොක්&quot; හාර්මන් සමඟ ගීතය ලියා නිෂ්පාදනය කරන ලද අතර, ජේම්ස් ෆවුන්ට්ලරෝයිගේ අමතර ලිවීම් සමඟින් ෆ්ලෝරියා සිගිස්මොන්ඩි විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද සංගීත වීඩියෝව 2013 මාර්තු මාසයේදී නිකුත් කරන ලද අතර දශක ගණනාවක් පුරා පෙම්වතුන් දෙදෙනෙකුගේ කතාවක් නිරූපණය කරයි.

{{listen
| pos         = right
| filename    = Justin Timberlake_-_Mirrors.ogg
| title       = &quot;Mirrors&quot; (2013)
| description = A 29 second sample of &quot;Mirrors&quot;, a mid-tempo [[pop music|pop]] ballad and an [[Contemporary R&amp;B|R&amp;B]] song. It features [[emo]] [[power ballad]] guitar strobes, [[Hand Clapping|hand-claps]], orchestral [[Flare (scratch)|flares]], electro blips, chipmunk synth chirps accompanied with &quot;vocoder-squawk [[backing vocals]]&quot;.
| format      = [[Ogg]]
}}

[[ප්‍රවර්ගය:ඉංග්‍රීසි ගීත]]

== නිෂ්පාදනය සහ ලිවීම ==

&quot;මිරර්ස්&quot; රචනා කර නිෂ්පාදනය කරන ලද්දේ ජස්ටින් ටිම්බර්ලේක්, ටිම්බලන්ඩ් සහ ජෙරොම් &quot;ජේ-රොක්&quot; හාර්මන් විසිනි, අතිරේක රචනය ජේම්ස් ෆවුන්ට්ලරෝයි විසිනි.  ''බිල්බෝඩ්'' සඟරාව සමඟ සම්මුඛ සාකච්ඡාවකදී, 2009 දී ටිම්බලන්ඩ්ගේ තුන්වන ස්ටුඩියෝ ඇල්බමය වන ''Shock Value II'' (2009) පටිගත කිරීමේ සැසිවලදී, ගීතය සංකල්පනය වූ ආකාරය හාර්මන් සිහිපත් කළේ, &quot;ඔහු [ටිම්බර්ලේක්] කිව්වා, 'මම මේක ගන්නම්, මේක මගේ ඇල්බමයට යනවා' කියලා. ඔහු එය කවදා එළියට දායිද කියලා අපි කවදාවත් දැනගෙන හිටියේ නැහැ. - අපි කිව්වා 'අනේ මචං, උඹ දැන් චිත්‍රපටවල ඉන්න එකෙක්!' අපිට තව අවුරුදු 10ක්, 15ක් බලාගෙන ඉන්න වෙයි කියල හිතුවෙ. නමුත්  ඔහු පසුගිය වසරේ අපව පුදුමයට පත් කරමින් ඔහු සූදානම් බව පැවසූ අතර, ඔහු ['මිරර්ස්'] ඒක ප්‍රොජෙක්ට්ස් වලටත් ගෙනාවා.&quot; 

&quot;මිරර්ස්&quot; හි අවසාන අනුවාදය මිනිත්තු අටක් දිගු වුවද, වඩාත් R&amp;B නැඹුරු දෙවන භාගය ( [[රොක් සංගීතය|රොක්]] සංගීතවත් පළමු භාගයට සාපේක්ෂව ) වසර ගණනාවකට පසුව සහ මුල් ධාවන පථයෙන් ස්වාධීනව නිර්මාණය කරන ලද්දක් බව හාර්මන් ප්‍රකාශ කළේය, &quot;අපි එක් එක් කොටස තවත් ගීතයකට යාමට සැලැස්වීමු, එබැවින් ඔබ එය වෙන් කළහොත්, 'මිරර්ස්' හි එම දෙවන කොටස වෙනම ගීතයක් වැනිය. [ටිම්බර්ලේක්] ඔහුගේ ඇල්බමයේ ඔහුට අවශ්‍යව සිටි සියලුම ගීත ලැබුණු පසු, අපි සියල්ල එකට එකතු කිරීමට පටන් ගත් අතර, දෙවන කොටස පිළිවෙලකට වැටුණි.&quot; 

&quot;මිරර්ස්&quot; නිර්මාණය කරන ලද්දේ ක්‍රිස් ගොඩ්බේ හා අලෙහන්ද්‍රෝ බයිමාගේ සහාය ඇතිවයි. ටිම්බර්ලේක් ඔහුගේ ගායනය සකස් කර නිෂ්පාදනය කළ අතර එය කැලිෆෝනියාවේ උතුරු හොලිවුඩයේ ලාරාබී චිත්‍රාගාරයේදී පටිගත කරන ලදී. ගීතය ලාරාබී Studios හිදී ජිමී ඩග්ලස්, ගොඩ්බේ සහ ටිම්බර්ලේක් විසින් සංස්කරණය කරන ලදී. ගීතය සඳහා යතුරුපුවරු සපයන ලද්දේ හාර්මන් වන අතර, එලියට් අයිව්ස් විසින් [[ගිටාරය|ගිටාර]] ඛණ්ඩ සැපයූහ. ගීතයේ තත් වාදනය කරන ලද්දේ බෙන්ජමින් රයිට් සහ බෙන්ජමින් රයිට් වාද්‍ය වෘන්දය විසිනි. 

ඔහුගේ ''Hindsight'' (2018) කෘතියෙහි, Timberlake ඔහුගේ බිරිඳ Jessica Biel වෙනුවෙන් ගීතය ලිවීම ගැන විස්තර කළේය, &quot;අපි ඒ කාලේ එකට ජීවත් වුණා. අපි තවම විවාහ ගිවිසගෙන හිටියේ නැහැ. ඇත්ත වශයෙන්ම, මම යෝජනා කරන්න වසර ගණනාවකට පෙර... වීඩියෝව මගේ ආච්චිලා සීයලාට කැප කිරීමක් බවට පත් වුණා. මම ඔවුන්ගෙන් දිගුකාලීන ආදරය ගැන ඉගෙන ගත්තා. මගේ බිරිඳ සමඟ මට තියෙන්නේ ඒක කියලා මම දන්නවා... ඇය මාව වෙනස් කළා. ඇය මගේ ජීවිතය වෙනස් කළා. ඒ සියල්ල &quot;Mirrors&quot; හි තියෙනවා. විස්තර වශයෙන් නොවේ. නමුත් මගේ ජීවිතය ඇය විසින් ස්පර්ශ කිරීමට ලැබීම දැනුණු ආකාරය...&quot;

== නිකුතුව ==

2013 පෙබරවාරි 11 වන දින, ඔහුගේ ඇල්බමය වන ''The 20/20 Experience'' හි දෙවන ගීතය ලෙස &quot;Mirrors&quot; ලොව පුරා ඩිජිටල් ආකාරයෙන් නිකුත් කරන ලදී. &lt;ref name=&quot;DD&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Mirrors - Justin Timberlake |url=http://ca.7digital.com/artist/justin-timberlake/release/mirrors |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130903044412/http://ca.7digital.com/artist/justin-timberlake/release/mirrors |archive-date=September 3, 2013 |access-date=September 2, 2013 |publisher=[[7digital]] (CA)}}&lt;/ref&gt; ටිම්බර්ලේක් පෙර දින ඔහුගේ [[ට්විටර්]] ගිණුමේ නිකුතුව නිවේදනය කර තිබුණි. &lt;ref name=&quot;11 HRS&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=November 17, 2011 |title=Justin Timberlake Releases 'Mirrors' After Grammys |url=http://www.hollywoodreporter.com/earshot/justin-timberlake-releases-mirrors-grammys-420305 |access-date=February 11, 2013 |website=[[The Hollywood Reporter]]}}&lt;/ref&gt; පාරිභෝගිකයෙකු ඇල්බමය පෙර-ඇණවුම් කළ විට එය ස්වාධීන ධාවන පථයක් ලෙස හෝ &quot;ක්ෂණික බාගත කිරීමක්&quot; ලෙස ලබා ගත හැකි විය.  මාර්තු 1 වන දින එය ජර්මනියේදී සංයුක්ත තැටියක් ලෙස නිකුත් කරන ලද අතර, එහි &quot; සූට් ඇන්ඩ් ටයි &quot; ඇල්බමයේ ප්‍රධාන ගීතය ද අඩංගු විය.  මෙම ගීතයේ රේඩියෝ සංස්කරණය මාර්තු 13 වන දින ප්‍රංශය, &lt;ref name=&quot;fr edit&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Mirrors: Justin Timberlake |url=https://www.amazon.fr/gp/product/B00BVFSJ06 |access-date=September 2, 2013 |language=fr}}&lt;/ref&gt; ස්පාඤ්ඤය &lt;ref name=&quot;es edit&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Mirrors: Justin Timberlake: Amazon.es: Tienda MP3 |url=https://www.amazon.es/gp/product/B00BWNK34W |access-date=June 17, 2013 |language=es}}&lt;/ref&gt; සහ එක්සත් ජනපදය තුළ ඩිජිටල් බාගත කිරීම සඳහා නිකුත් කරන ලදී. &lt;ref name=&quot;us edit&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Mirrors: Justin Timberlake |url=https://www.amazon.com/gp/product/B00CBXKRUC |access-date=September 2, 2013 |website=Amazon}}&lt;/ref&gt; අප්‍රේල් 16 වන දින, එය එක්සත් ජනපදයේ සමකාලීන ජනප්‍රිය &lt;ref name=&quot;contemporary&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=R&amp;R:: Going For Adds:: CHR/Top 40 |url=http://gfa.radioandrecords.com/publishGFA/GFANextPage.asp?sDate=04/16/2013&amp;Format=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140814151957/http://gfa.radioandrecords.com/publishGFA/GFANextPage.asp?sDate=04%2F16%2F2013&amp;Format=1 |archive-date=August 14, 2014 |access-date=September 2, 2013 |publisher=[[Radio and Records]]}}&lt;/ref&gt; සහ රිද්මයානුකූල ගුවන් විදුලි නාලිකා වෙත වෙන්ව තිබුණි. &lt;ref name=&quot;rhythmic&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=R&amp;R:: Going For Adds:: Rhythmic |url=http://gfa.radioandrecords.com/publishGFA/GFANextPage.asp?sDate=04/16/2013&amp;Format=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140814151957/http://gfa.radioandrecords.com/publishGFA/GFANextPage.asp?sDate=04%2F16%2F2013&amp;Format=1 |archive-date=August 14, 2014 |access-date=September 2, 2013 |publisher=Radio and Records}}&lt;/ref&gt; ඊට අමතරව, &quot;මිරර්ස්&quot; අප්‍රේල් 22 වන දින වැඩිහිටි සමකාලීන ගුවන් විදුලියට &lt;ref name=&quot;adult&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Future Releases |url=http://www.allaccess.com/hot-modern-ac/future-releases |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130425165719/http://www.allaccess.com/hot-modern-ac/future-releases |archive-date=April 25, 2013 |access-date=September 2, 2013 |publisher=All Access}}&lt;/ref&gt; සහ මැයි 14 වන දින නාගරික සමකාලීන ගුවන් විදුලියට ද ඉල්ලීම් කර තිබුණි. &lt;ref name=&quot;urban&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Future Releases |url=http://www.allaccess.com/urban/future-releases |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510234734/http://www.allaccess.com/urban/future-releases |archive-date=May 10, 2013 |access-date=September 2, 2013 |publisher=All Access}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>q6dk64dmp8x5g5eaxkvov374zs6gd4e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>796411</id>
      <parentid>796410</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T13:54:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sujaya Randiya</username>
        <id>46756</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>796411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14300" sha1="1b5nefqjvcp7moklf91jj8o715fh9vm" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව ඒකල ගායනය
| Name = Mirrors
| Cover = JTMirrorsCover.png
| Border = yes
| Artist = [[Justin Timberlake]]
| Album = [[The 20/20 Experience]]
| Released = {{Start date|2013|02|11}}
| Recorded = June 2012; Larrabee Studios ([[North Hollywood, Los Angeles|North Hollywood]])
| B-side = &quot;[[Suit &amp; Tie]]&quot;
| Format = {{flatlist|
* [[CD single]]
* [[Music download|digital download]]
}}
| Genre = {{flatlist|
* [[Pop music|Pop]]
* [[Contemporary R&amp;B|R&amp;B]]
}}
| Length = {{Duration|m=8|s=05}} {{small|(album version)}}&lt;br /&gt;{{Duration|m=4|s=37}} {{small|(radio edit)}}
| Label = [[RCA Records|RCA]]
| Writer = {{flatlist|
* Justin Timberlake
* [[Timbaland|Timothy Mosley]]
* [[Jerome &quot;J-Roc&quot; Harmon]]
* [[James Fauntleroy]]
}}
| Producer = {{flatlist|
* [[Timbaland]]
* Justin Timberlake
* Jerome &quot;J-Roc&quot; Harmon
}}
| Last single = &quot;[[Suit &amp; Tie]]&quot;&lt;br /&gt;(2013)
| This single = &quot;'''Mirrors'''&quot;&lt;br /&gt;(2013)
| Next single = &quot;[[Tunnel Vision (song)|Tunnel Vision]]&quot;&lt;br /&gt;(2013)
|Alt=කළු පැහැති බිත්තියක් මත රන් පැහැති රාමු සහිත අර්ධ වශයෙන් කැපී ගිය කැඩපත් තුනක් එල්ලා ඇත. එහි දෙපස ප්‍රමුඛව &quot;J&quot; සහ &quot;T&quot; යන අක්ෂර ඈතින් පිහිටා ඇති අතර, පහතින් කුඩා ප්‍රමාණයේ කැපිටල් අක්ෂරවලින් &quot;MIRRORS&quot; යන වචනය සඳහන් කර ඇත.}}

'''මිරර්ස්''' යනු ඇමරිකානු ගායක-ගීත රචක ජස්ටින් ටිම්බර්ලේක් විසින් ඔහුගේ තුන්වන ස්ටුඩියෝ ඇල්බමය වන ද 20/20 එක්ස්පීරියන්ස් (2013) සඳහා පටිගත කරන ලද ගීතයකි. 2009 දී ප්‍රථම වරට සංකල්පනය කරන ලද මෙම ගීතය ජෙසිකා බීල් සමඟ ඔහුගේ සම්බන්ධතාවය සහ ඔහුගේ සීයා සහ සීයා සහ සීයා විවාහ වීමෙන් ආභාෂය ලැබීය. එය මිනිත්තු අටක් දිග මැද-ටෙම්පෝ පොප්, ප්‍රගතිශීලී ආත්මය සහ R&amp;B බැලඩ් එකකි. ටිම්බර්ලේක් විසින් ටිම්බලන්ඩ් සහ ජෙරොම් &quot;ජේ-රොක්&quot; හාර්මන් සමඟ ගීතය ලියා නිෂ්පාදනය කරන ලද අතර, ජේම්ස් ෆවුන්ට්ලරෝයිගේ අමතර ලිවීම් සමඟින් ෆ්ලෝරියා සිගිස්මොන්ඩි විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද සංගීත වීඩියෝව 2013 මාර්තු මාසයේදී නිකුත් කරන ලද අතර දශක ගණනාවක් පුරා පෙම්වතුන් දෙදෙනෙකුගේ කතාවක් නිරූපණය කරයි.

{{listen
| pos         = right
| filename    = Justin Timberlake_-_Mirrors.ogg
| title       = &quot;Mirrors&quot; (2013)
| description = A 29 second sample of &quot;Mirrors&quot;, a mid-tempo [[pop music|pop]] ballad and an [[Contemporary R&amp;B|R&amp;B]] song. It features [[emo]] [[power ballad]] guitar strobes, [[Hand Clapping|hand-claps]], orchestral [[Flare (scratch)|flares]], electro blips, chipmunk synth chirps accompanied with &quot;vocoder-squawk [[backing vocals]]&quot;.
| format      = [[Ogg]]
}}

[[ප්‍රවර්ගය:ඉංග්‍රීසි ගීත]]

== නිෂ්පාදනය සහ ලිවීම ==

&quot;මිරර්ස්&quot; රචනා කර නිෂ්පාදනය කරන ලද්දේ ජස්ටින් ටිම්බර්ලේක්, ටිම්බලන්ඩ් සහ ජෙරොම් &quot;ජේ-රොක්&quot; හාර්මන් විසිනි, අතිරේක රචනය ජේම්ස් ෆවුන්ට්ලරෝයි විසිනි.  ''බිල්බෝඩ්'' සඟරාව සමඟ සම්මුඛ සාකච්ඡාවකදී, 2009 දී ටිම්බලන්ඩ්ගේ තුන්වන ස්ටුඩියෝ ඇල්බමය වන ''Shock Value II'' (2009) පටිගත කිරීමේ සැසිවලදී, ගීතය සංකල්පනය වූ ආකාරය හාර්මන් සිහිපත් කළේ, &quot;ඔහු [ටිම්බර්ලේක්] කිව්වා, 'මම මේක ගන්නම්, මේක මගේ ඇල්බමයට යනවා' කියලා. ඔහු එය කවදා එළියට දායිද කියලා අපි කවදාවත් දැනගෙන හිටියේ නැහැ. - අපි කිව්වා 'අනේ මචං, උඹ දැන් චිත්‍රපටවල ඉන්න එකෙක්!' අපිට තව අවුරුදු 10ක්, 15ක් බලාගෙන ඉන්න වෙයි කියල හිතුවෙ. නමුත්  ඔහු පසුගිය වසරේ අපව පුදුමයට පත් කරමින් ඔහු සූදානම් බව පැවසූ අතර, ඔහු ['මිරර්ස්'] ඒක ප්‍රොජෙක්ට්ස් වලටත් ගෙනාවා.&quot; 

&quot;මිරර්ස්&quot; හි අවසාන අනුවාදය මිනිත්තු අටක් දිගු වුවද, වඩාත් R&amp;B නැඹුරු දෙවන භාගය ( [[රොක් සංගීතය|රොක්]] සංගීතවත් පළමු භාගයට සාපේක්ෂව ) වසර ගණනාවකට පසුව සහ මුල් ධාවන පථයෙන් ස්වාධීනව නිර්මාණය කරන ලද්දක් බව හාර්මන් ප්‍රකාශ කළේය, &quot;අපි එක් එක් කොටස තවත් ගීතයකට යාමට සැලැස්වීමු, එබැවින් ඔබ එය වෙන් කළහොත්, 'මිරර්ස්' හි එම දෙවන කොටස වෙනම ගීතයක් වැනිය. [ටිම්බර්ලේක්] ඔහුගේ ඇල්බමයේ ඔහුට අවශ්‍යව සිටි සියලුම ගීත ලැබුණු පසු, අපි සියල්ල එකට එකතු කිරීමට පටන් ගත් අතර, දෙවන කොටස පිළිවෙලකට වැටුණි.&quot; 

&quot;මිරර්ස්&quot; නිර්මාණය කරන ලද්දේ ක්‍රිස් ගොඩ්බේ හා අලෙහන්ද්‍රෝ බයිමාගේ සහාය ඇතිවයි. ටිම්බර්ලේක් ඔහුගේ ගායනය සකස් කර නිෂ්පාදනය කළ අතර එය කැලිෆෝනියාවේ උතුරු හොලිවුඩයේ ලාරාබී චිත්‍රාගාරයේදී පටිගත කරන ලදී. ගීතය ලාරාබී Studios හිදී ජිමී ඩග්ලස්, ගොඩ්බේ සහ ටිම්බර්ලේක් විසින් සංස්කරණය කරන ලදී. ගීතය සඳහා යතුරුපුවරු සපයන ලද්දේ හාර්මන් වන අතර, එලියට් අයිව්ස් විසින් [[ගිටාරය|ගිටාර]] ඛණ්ඩ සැපයූහ. ගීතයේ තත් වාදනය කරන ලද්දේ බෙන්ජමින් රයිට් සහ බෙන්ජමින් රයිට් වාද්‍ය වෘන්දය විසිනි. 

ඔහුගේ ''Hindsight'' (2018) කෘතියෙහි, Timberlake ඔහුගේ බිරිඳ Jessica Biel වෙනුවෙන් ගීතය ලිවීම ගැන විස්තර කළේය, &quot;අපි ඒ කාලේ එකට ජීවත් වුණා. අපි තවම විවාහ ගිවිසගෙන හිටියේ නැහැ. ඇත්ත වශයෙන්ම, මම යෝජනා කරන්න වසර ගණනාවකට පෙර... වීඩියෝව මගේ ආච්චිලා සීයලාට කැප කිරීමක් බවට පත් වුණා. මම ඔවුන්ගෙන් දිගුකාලීන ආදරය ගැන ඉගෙන ගත්තා. මගේ බිරිඳ සමඟ මට තියෙන්නේ ඒක කියලා මම දන්නවා... ඇය මාව වෙනස් කළා. ඇය මගේ ජීවිතය වෙනස් කළා. ඒ සියල්ල &quot;Mirrors&quot; හි තියෙනවා. විස්තර වශයෙන් නොවේ. නමුත් මගේ ජීවිතය ඇය විසින් ස්පර්ශ කිරීමට ලැබීම දැනුණු ආකාරය...&quot;

== නිකුතුව ==

2013 පෙබරවාරි 11 වන දින, ඔහුගේ ඇල්බමය වන ''The 20/20 Experience'' හි දෙවන ගීතය ලෙස &quot;Mirrors&quot; ලොව පුරා ඩිජිටල් ආකාරයෙන් නිකුත් කරන ලදී. &lt;ref name=&quot;DD&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Mirrors - Justin Timberlake |url=http://ca.7digital.com/artist/justin-timberlake/release/mirrors |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130903044412/http://ca.7digital.com/artist/justin-timberlake/release/mirrors |archive-date=September 3, 2013 |access-date=September 2, 2013 |publisher=[[7digital]] (CA)}}&lt;/ref&gt; ටිම්බර්ලේක් පෙර දින ඔහුගේ [[ට්විටර්]] ගිණුමේ නිකුතුව නිවේදනය කර තිබුණි. &lt;ref name=&quot;11 HRS&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=November 17, 2011 |title=Justin Timberlake Releases 'Mirrors' After Grammys |url=http://www.hollywoodreporter.com/earshot/justin-timberlake-releases-mirrors-grammys-420305 |access-date=February 11, 2013 |website=[[The Hollywood Reporter]]}}&lt;/ref&gt; පාරිභෝගිකයෙකු ඇල්බමය පෙර-ඇණවුම් කළ විට එය ස්වාධීන ධාවන පථයක් ලෙස හෝ &quot;ක්ෂණික බාගත කිරීමක්&quot; ලෙස ලබා ගත හැකි විය.  මාර්තු 1 වන දින එය ජර්මනියේදී සංයුක්ත තැටියක් ලෙස නිකුත් කරන ලද අතර, එහි &quot; සූට් ඇන්ඩ් ටයි &quot; ඇල්බමයේ ප්‍රධාන ගීතය ද අඩංගු විය.  මෙම ගීතයේ රේඩියෝ සංස්කරණය මාර්තු 13 වන දින ප්‍රංශය, &lt;ref name=&quot;fr edit&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Mirrors: Justin Timberlake |url=https://www.amazon.fr/gp/product/B00BVFSJ06 |access-date=September 2, 2013 |language=fr}}&lt;/ref&gt; ස්පාඤ්ඤය &lt;ref name=&quot;es edit&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Mirrors: Justin Timberlake: Amazon.es: Tienda MP3 |url=https://www.amazon.es/gp/product/B00BWNK34W |access-date=June 17, 2013 |language=es}}&lt;/ref&gt; සහ එක්සත් ජනපදය තුළ ඩිජිටල් බාගත කිරීම සඳහා නිකුත් කරන ලදී. &lt;ref name=&quot;us edit&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Mirrors: Justin Timberlake |url=https://www.amazon.com/gp/product/B00CBXKRUC |access-date=September 2, 2013 |website=Amazon}}&lt;/ref&gt; අප්‍රේල් 16 වන දින, එය එක්සත් ජනපදයේ සමකාලීන ජනප්‍රිය &lt;ref name=&quot;contemporary&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=R&amp;R:: Going For Adds:: CHR/Top 40 |url=http://gfa.radioandrecords.com/publishGFA/GFANextPage.asp?sDate=04/16/2013&amp;Format=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140814151957/http://gfa.radioandrecords.com/publishGFA/GFANextPage.asp?sDate=04%2F16%2F2013&amp;Format=1 |archive-date=August 14, 2014 |access-date=September 2, 2013 |publisher=[[Radio and Records]]}}&lt;/ref&gt; සහ රිද්මයානුකූල ගුවන් විදුලි නාලිකා වෙත වෙන්ව තිබුණි. &lt;ref name=&quot;rhythmic&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=R&amp;R:: Going For Adds:: Rhythmic |url=http://gfa.radioandrecords.com/publishGFA/GFANextPage.asp?sDate=04/16/2013&amp;Format=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140814151957/http://gfa.radioandrecords.com/publishGFA/GFANextPage.asp?sDate=04%2F16%2F2013&amp;Format=1 |archive-date=August 14, 2014 |access-date=September 2, 2013 |publisher=Radio and Records}}&lt;/ref&gt; ඊට අමතරව, &quot;මිරර්ස්&quot; අප්‍රේල් 22 වන දින වැඩිහිටි සමකාලීන ගුවන් විදුලියට &lt;ref name=&quot;adult&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Future Releases |url=http://www.allaccess.com/hot-modern-ac/future-releases |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130425165719/http://www.allaccess.com/hot-modern-ac/future-releases |archive-date=April 25, 2013 |access-date=September 2, 2013 |publisher=All Access}}&lt;/ref&gt; සහ මැයි 14 වන දින නාගරික සමකාලීන ගුවන් විදුලියට ද ඉල්ලීම් කර තිබුණි. &lt;ref name=&quot;urban&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Future Releases |url=http://www.allaccess.com/urban/future-releases |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510234734/http://www.allaccess.com/urban/future-releases |archive-date=May 10, 2013 |access-date=September 2, 2013 |publisher=All Access}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>1b5nefqjvcp7moklf91jj8o715fh9vm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>796412</id>
      <parentid>796411</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T14:00:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sujaya Randiya</username>
        <id>46756</id>
      </contributor>
      <origin>796412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14857" sha1="b9hppx21qs49ytbhivsxvcw78hajfdo" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව ඒකල ගායනය
| Name = Mirrors
| Cover = JTMirrorsCover.png
| alt = කළු පැහැති බිත්තියක් මත රන් පැහැති රාමු සහිත අර්ධ වශයෙන් කැපී ගිය කැඩපත් තුනක් එල්ලා ඇත. එහි දෙපස ප්‍රමුඛව &quot;J&quot; සහ &quot;T&quot; යන අක්ෂර ඈතින් පිහිටා ඇති අතර, පහතින් කුඩා ප්‍රමාණයේ කැපිටල් අක්ෂරවලින් &quot;MIRRORS&quot; යන වචනය සඳහන් කර ඇත.
| Border = yes
| Artist = [[Justin Timberlake]]
| Album = [[The 20/20 Experience]]
| Released = {{Start date|2013|02|11}}
| Recorded = June 2012; Larrabee Studios ([[North Hollywood, Los Angeles|North Hollywood]])
| B-side = &quot;[[Suit &amp; Tie]]&quot;
| Format = {{flatlist|
* [[CD single]]
* [[Music download|digital download]]
}}
| Genre = {{flatlist|
* [[Pop music|Pop]]
* [[Contemporary R&amp;B|R&amp;B]]
}}
| Length = {{Duration|m=8|s=05}} {{small|(album version)}}&lt;br /&gt;{{Duration|m=4|s=37}} {{small|(radio edit)}}
| Label = [[RCA Records|RCA]]
| Writer = {{flatlist|
* Justin Timberlake
* [[Timbaland|Timothy Mosley]]
* [[Jerome &quot;J-Roc&quot; Harmon]]
* [[James Fauntleroy]]
}}
| Producer = {{flatlist|
* [[Timbaland]]
* Justin Timberlake
* Jerome &quot;J-Roc&quot; Harmon
}}
| Last single = &quot;[[Suit &amp; Tie]]&quot;&lt;br /&gt;(2013)
| This single = &quot;'''Mirrors'''&quot;&lt;br /&gt;(2013)
| Next single = &quot;[[Tunnel Vision (song)|Tunnel Vision]]&quot;&lt;br /&gt;(2013)
|Alt=කළු පැහැති බිත්තියක් මත රන් පැහැති රාමු සහිත අර්ධ වශයෙන් කැපී ගිය කැඩපත් තුනක් එල්ලා ඇත. එහි දෙපස ප්‍රමුඛව &quot;J&quot; සහ &quot;T&quot; යන අක්ෂර ඈතින් පිහිටා ඇති අතර, පහතින් කුඩා ප්‍රමාණයේ කැපිටල් අක්ෂරවලින් &quot;MIRRORS&quot; යන වචනය සඳහන් කර ඇත.}}

'''මිරර්ස්''' යනු ඇමරිකානු ගායක-ගීත රචක ජස්ටින් ටිම්බර්ලේක් විසින් ඔහුගේ තුන්වන ස්ටුඩියෝ ඇල්බමය වන ද 20/20 එක්ස්පීරියන්ස් (2013) සඳහා පටිගත කරන ලද ගීතයකි. 2009 දී ප්‍රථම වරට සංකල්පනය කරන ලද මෙම ගීතය ජෙසිකා බීල් සමඟ ඔහුගේ සම්බන්ධතාවය සහ ඔහුගේ සීයා සහ සීයා සහ සීයා විවාහ වීමෙන් ආභාෂය ලැබීය. එය මිනිත්තු අටක් දිග මැද-ටෙම්පෝ පොප්, ප්‍රගතිශීලී ආත්මය සහ R&amp;B බැලඩ් එකකි. ටිම්බර්ලේක් විසින් ටිම්බලන්ඩ් සහ ජෙරොම් &quot;ජේ-රොක්&quot; හාර්මන් සමඟ ගීතය ලියා නිෂ්පාදනය කරන ලද අතර, ජේම්ස් ෆවුන්ට්ලරෝයිගේ අමතර ලිවීම් සමඟින් ෆ්ලෝරියා සිගිස්මොන්ඩි විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද සංගීත වීඩියෝව 2013 මාර්තු මාසයේදී නිකුත් කරන ලද අතර දශක ගණනාවක් පුරා පෙම්වතුන් දෙදෙනෙකුගේ කතාවක් නිරූපණය කරයි.

{{listen
| pos         = right
| filename    = Justin Timberlake_-_Mirrors.ogg
| title       = &quot;Mirrors&quot; (2013)
| description = A 29 second sample of &quot;Mirrors&quot;, a mid-tempo [[pop music|pop]] ballad and an [[Contemporary R&amp;B|R&amp;B]] song. It features [[emo]] [[power ballad]] guitar strobes, [[Hand Clapping|hand-claps]], orchestral [[Flare (scratch)|flares]], electro blips, chipmunk synth chirps accompanied with &quot;vocoder-squawk [[backing vocals]]&quot;.
| format      = [[Ogg]]
}}

[[ප්‍රවර්ගය:ඉංග්‍රීසි ගීත]]

== නිෂ්පාදනය සහ ලිවීම ==

&quot;මිරර්ස්&quot; රචනා කර නිෂ්පාදනය කරන ලද්දේ ජස්ටින් ටිම්බර්ලේක්, ටිම්බලන්ඩ් සහ ජෙරොම් &quot;ජේ-රොක්&quot; හාර්මන් විසිනි, අතිරේක රචනය ජේම්ස් ෆවුන්ට්ලරෝයි විසිනි.  ''බිල්බෝඩ්'' සඟරාව සමඟ සම්මුඛ සාකච්ඡාවකදී, 2009 දී ටිම්බලන්ඩ්ගේ තුන්වන ස්ටුඩියෝ ඇල්බමය වන ''Shock Value II'' (2009) පටිගත කිරීමේ සැසිවලදී, ගීතය සංකල්පනය වූ ආකාරය හාර්මන් සිහිපත් කළේ, &quot;ඔහු [ටිම්බර්ලේක්] කිව්වා, 'මම මේක ගන්නම්, මේක මගේ ඇල්බමයට යනවා' කියලා. ඔහු එය කවදා එළියට දායිද කියලා අපි කවදාවත් දැනගෙන හිටියේ නැහැ. - අපි කිව්වා 'අනේ මචං, උඹ දැන් චිත්‍රපටවල ඉන්න එකෙක්!' අපිට තව අවුරුදු 10ක්, 15ක් බලාගෙන ඉන්න වෙයි කියල හිතුවෙ. නමුත්  ඔහු පසුගිය වසරේ අපව පුදුමයට පත් කරමින් ඔහු සූදානම් බව පැවසූ අතර, ඔහු ['මිරර්ස්'] ඒක ප්‍රොජෙක්ට්ස් වලටත් ගෙනාවා.&quot; 

&quot;මිරර්ස්&quot; හි අවසාන අනුවාදය මිනිත්තු අටක් දිගු වුවද, වඩාත් R&amp;B නැඹුරු දෙවන භාගය ( [[රොක් සංගීතය|රොක්]] සංගීතවත් පළමු භාගයට සාපේක්ෂව ) වසර ගණනාවකට පසුව සහ මුල් ධාවන පථයෙන් ස්වාධීනව නිර්මාණය කරන ලද්දක් බව හාර්මන් ප්‍රකාශ කළේය, &quot;අපි එක් එක් කොටස තවත් ගීතයකට යාමට සැලැස්වීමු, එබැවින් ඔබ එය වෙන් කළහොත්, 'මිරර්ස්' හි එම දෙවන කොටස වෙනම ගීතයක් වැනිය. [ටිම්බර්ලේක්] ඔහුගේ ඇල්බමයේ ඔහුට අවශ්‍යව සිටි සියලුම ගීත ලැබුණු පසු, අපි සියල්ල එකට එකතු කිරීමට පටන් ගත් අතර, දෙවන කොටස පිළිවෙලකට වැටුණි.&quot; 

&quot;මිරර්ස්&quot; නිර්මාණය කරන ලද්දේ ක්‍රිස් ගොඩ්බේ හා අලෙහන්ද්‍රෝ බයිමාගේ සහාය ඇතිවයි. ටිම්බර්ලේක් ඔහුගේ ගායනය සකස් කර නිෂ්පාදනය කළ අතර එය කැලිෆෝනියාවේ උතුරු හොලිවුඩයේ ලාරාබී චිත්‍රාගාරයේදී පටිගත කරන ලදී. ගීතය ලාරාබී Studios හිදී ජිමී ඩග්ලස්, ගොඩ්බේ සහ ටිම්බර්ලේක් විසින් සංස්කරණය කරන ලදී. ගීතය සඳහා යතුරුපුවරු සපයන ලද්දේ හාර්මන් වන අතර, එලියට් අයිව්ස් විසින් [[ගිටාරය|ගිටාර]] ඛණ්ඩ සැපයූහ. ගීතයේ තත් වාදනය කරන ලද්දේ බෙන්ජමින් රයිට් සහ බෙන්ජමින් රයිට් වාද්‍ය වෘන්දය විසිනි. 

ඔහුගේ ''Hindsight'' (2018) කෘතියෙහි, Timberlake ඔහුගේ බිරිඳ Jessica Biel වෙනුවෙන් ගීතය ලිවීම ගැන විස්තර කළේය, &quot;අපි ඒ කාලේ එකට ජීවත් වුණා. අපි තවම විවාහ ගිවිසගෙන හිටියේ නැහැ. ඇත්ත වශයෙන්ම, මම යෝජනා කරන්න වසර ගණනාවකට පෙර... වීඩියෝව මගේ ආච්චිලා සීයලාට කැප කිරීමක් බවට පත් වුණා. මම ඔවුන්ගෙන් දිගුකාලීන ආදරය ගැන ඉගෙන ගත්තා. මගේ බිරිඳ සමඟ මට තියෙන්නේ ඒක කියලා මම දන්නවා... ඇය මාව වෙනස් කළා. ඇය මගේ ජීවිතය වෙනස් කළා. ඒ සියල්ල &quot;Mirrors&quot; හි තියෙනවා. විස්තර වශයෙන් නොවේ. නමුත් මගේ ජීවිතය ඇය විසින් ස්පර්ශ කිරීමට ලැබීම දැනුණු ආකාරය...&quot;

== නිකුතුව ==

2013 පෙබරවාරි 11 වන දින, ඔහුගේ ඇල්බමය වන ''The 20/20 Experience'' හි දෙවන ගීතය ලෙස &quot;Mirrors&quot; ලොව පුරා ඩිජිටල් ආකාරයෙන් නිකුත් කරන ලදී. &lt;ref name=&quot;DD&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Mirrors - Justin Timberlake |url=http://ca.7digital.com/artist/justin-timberlake/release/mirrors |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130903044412/http://ca.7digital.com/artist/justin-timberlake/release/mirrors |archive-date=September 3, 2013 |access-date=September 2, 2013 |publisher=[[7digital]] (CA)}}&lt;/ref&gt; ටිම්බර්ලේක් පෙර දින ඔහුගේ [[ට්විටර්]] ගිණුමේ නිකුතුව නිවේදනය කර තිබුණි. &lt;ref name=&quot;11 HRS&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=November 17, 2011 |title=Justin Timberlake Releases 'Mirrors' After Grammys |url=http://www.hollywoodreporter.com/earshot/justin-timberlake-releases-mirrors-grammys-420305 |access-date=February 11, 2013 |website=[[The Hollywood Reporter]]}}&lt;/ref&gt; පාරිභෝගිකයෙකු ඇල්බමය පෙර-ඇණවුම් කළ විට එය ස්වාධීන ධාවන පථයක් ලෙස හෝ &quot;ක්ෂණික බාගත කිරීමක්&quot; ලෙස ලබා ගත හැකි විය.  මාර්තු 1 වන දින එය ජර්මනියේදී සංයුක්ත තැටියක් ලෙස නිකුත් කරන ලද අතර, එහි &quot; සූට් ඇන්ඩ් ටයි &quot; ඇල්බමයේ ප්‍රධාන ගීතය ද අඩංගු විය.  මෙම ගීතයේ රේඩියෝ සංස්කරණය මාර්තු 13 වන දින ප්‍රංශය, &lt;ref name=&quot;fr edit&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Mirrors: Justin Timberlake |url=https://www.amazon.fr/gp/product/B00BVFSJ06 |access-date=September 2, 2013 |language=fr}}&lt;/ref&gt; ස්පාඤ්ඤය &lt;ref name=&quot;es edit&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Mirrors: Justin Timberlake: Amazon.es: Tienda MP3 |url=https://www.amazon.es/gp/product/B00BWNK34W |access-date=June 17, 2013 |language=es}}&lt;/ref&gt; සහ එක්සත් ජනපදය තුළ ඩිජිටල් බාගත කිරීම සඳහා නිකුත් කරන ලදී. &lt;ref name=&quot;us edit&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Mirrors: Justin Timberlake |url=https://www.amazon.com/gp/product/B00CBXKRUC |access-date=September 2, 2013 |website=Amazon}}&lt;/ref&gt; අප්‍රේල් 16 වන දින, එය එක්සත් ජනපදයේ සමකාලීන ජනප්‍රිය &lt;ref name=&quot;contemporary&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=R&amp;R:: Going For Adds:: CHR/Top 40 |url=http://gfa.radioandrecords.com/publishGFA/GFANextPage.asp?sDate=04/16/2013&amp;Format=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140814151957/http://gfa.radioandrecords.com/publishGFA/GFANextPage.asp?sDate=04%2F16%2F2013&amp;Format=1 |archive-date=August 14, 2014 |access-date=September 2, 2013 |publisher=[[Radio and Records]]}}&lt;/ref&gt; සහ රිද්මයානුකූල ගුවන් විදුලි නාලිකා වෙත වෙන්ව තිබුණි. &lt;ref name=&quot;rhythmic&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=R&amp;R:: Going For Adds:: Rhythmic |url=http://gfa.radioandrecords.com/publishGFA/GFANextPage.asp?sDate=04/16/2013&amp;Format=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140814151957/http://gfa.radioandrecords.com/publishGFA/GFANextPage.asp?sDate=04%2F16%2F2013&amp;Format=1 |archive-date=August 14, 2014 |access-date=September 2, 2013 |publisher=Radio and Records}}&lt;/ref&gt; ඊට අමතරව, &quot;මිරර්ස්&quot; අප්‍රේල් 22 වන දින වැඩිහිටි සමකාලීන ගුවන් විදුලියට &lt;ref name=&quot;adult&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Future Releases |url=http://www.allaccess.com/hot-modern-ac/future-releases |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130425165719/http://www.allaccess.com/hot-modern-ac/future-releases |archive-date=April 25, 2013 |access-date=September 2, 2013 |publisher=All Access}}&lt;/ref&gt; සහ මැයි 14 වන දින නාගරික සමකාලීන ගුවන් විදුලියට ද ඉල්ලීම් කර තිබුණි. &lt;ref name=&quot;urban&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Future Releases |url=http://www.allaccess.com/urban/future-releases |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510234734/http://www.allaccess.com/urban/future-releases |archive-date=May 10, 2013 |access-date=September 2, 2013 |publisher=All Access}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>b9hppx21qs49ytbhivsxvcw78hajfdo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>796413</id>
      <parentid>796412</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T14:06:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sujaya Randiya</username>
        <id>46756</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Infobox layout</comment>
      <origin>796413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14250" sha1="cvb3e3echiwi7bs36xqshxlmznvine9" xml:space="preserve">{{Infobox song
| name       = Mirrors
| cover      = JTMirrorsCover.png
| alt        = කළු පැහැති බිත්තියක් මත රන් පැහැති රාමු සහිත අර්ධ වශයෙන් කැපී ගිය කැඩපත් තුනක් එල්ලා ඇත. එහි දෙපස ප්‍රමුඛව &quot;J&quot; සහ &quot;T&quot; යන අක්ෂර ඈතින් පිහිටා ඇති අතර, පහතින් කුඩා ප්‍රමාණයේ කැපිටල් අක්ෂරවලින් &quot;MIRRORS&quot; යන වචනය සඳහන් කර ඇත.
| border     = yes
| type       = single
| artist     = [[Justin Timberlake]]
| album      = [[The 20/20 Experience]]
| B-side     = &quot;[[Suit &amp; Tie]]&quot;
| released   = {{Start date|2013|02|11}}
| studio     = [[Larrabee Sound Studios|Larrabee]] ([[North Hollywood]])
| genre      = 
* [[Pop music|Pop]]
* [[progressive pop]]
* [[Contemporary R&amp;B|R&amp;B]]
* [[Ballad (music)|ballad]]
| length     = 
* 8:05 (album version)
* 4:37 (radio edit)
| label      = [[RCA Records|RCA]]
| writer     = 
* Justin Timberlake
* [[Timothy &quot;Timbaland&quot; Mosley]]
* [[Jerome &quot;J-Roc&quot; Harmon]]
* [[James Fauntleroy]]
| producer   = 
* [[Timbaland]]
* Justin Timberlake
* Jerome &quot;J-Roc&quot; Harmon
| prev_title = [[Suit &amp; Tie]]
| prev_year  = 2013
| next_title = [[Tunnel Vision (Justin Timberlake song)|Tunnel Vision]]
| next_year  = 2013
| misc       = {{External music video|1={{YouTube|uuZE_IRwLNI|&quot;Mirrors&quot;}}}}
}}

'''මිරර්ස්''' යනු ඇමරිකානු ගායක-ගීත රචක ජස්ටින් ටිම්බර්ලේක් විසින් ඔහුගේ තුන්වන ස්ටුඩියෝ ඇල්බමය වන ද 20/20 එක්ස්පීරියන්ස් (2013) සඳහා පටිගත කරන ලද ගීතයකි. 2009 දී ප්‍රථම වරට සංකල්පනය කරන ලද මෙම ගීතය ජෙසිකා බීල් සමඟ ඔහුගේ සම්බන්ධතාවය සහ ඔහුගේ සීයා සහ සීයා සහ සීයා විවාහ වීමෙන් ආභාෂය ලැබීය. එය මිනිත්තු අටක් දිග මැද-ටෙම්පෝ පොප්, ප්‍රගතිශීලී ආත්මය සහ R&amp;B බැලඩ් එකකි. ටිම්බර්ලේක් විසින් ටිම්බලන්ඩ් සහ ජෙරොම් &quot;ජේ-රොක්&quot; හාර්මන් සමඟ ගීතය ලියා නිෂ්පාදනය කරන ලද අතර, ජේම්ස් ෆවුන්ට්ලරෝයිගේ අමතර ලිවීම් සමඟින් ෆ්ලෝරියා සිගිස්මොන්ඩි විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද සංගීත වීඩියෝව 2013 මාර්තු මාසයේදී නිකුත් කරන ලද අතර දශක ගණනාවක් පුරා පෙම්වතුන් දෙදෙනෙකුගේ කතාවක් නිරූපණය කරයි.

{{listen
| pos         = right
| filename    = Justin Timberlake_-_Mirrors.ogg
| title       = &quot;Mirrors&quot; (2013)
| description = A 29 second sample of &quot;Mirrors&quot;, a mid-tempo [[pop music|pop]] ballad and an [[Contemporary R&amp;B|R&amp;B]] song. It features [[emo]] [[power ballad]] guitar strobes, [[Hand Clapping|hand-claps]], orchestral [[Flare (scratch)|flares]], electro blips, chipmunk synth chirps accompanied with &quot;vocoder-squawk [[backing vocals]]&quot;.
| format      = [[Ogg]]
}}

[[ප්‍රවර්ගය:ඉංග්‍රීසි ගීත]]

== නිෂ්පාදනය සහ ලිවීම ==

&quot;මිරර්ස්&quot; රචනා කර නිෂ්පාදනය කරන ලද්දේ ජස්ටින් ටිම්බර්ලේක්, ටිම්බලන්ඩ් සහ ජෙරොම් &quot;ජේ-රොක්&quot; හාර්මන් විසිනි, අතිරේක රචනය ජේම්ස් ෆවුන්ට්ලරෝයි විසිනි.  ''බිල්බෝඩ්'' සඟරාව සමඟ සම්මුඛ සාකච්ඡාවකදී, 2009 දී ටිම්බලන්ඩ්ගේ තුන්වන ස්ටුඩියෝ ඇල්බමය වන ''Shock Value II'' (2009) පටිගත කිරීමේ සැසිවලදී, ගීතය සංකල්පනය වූ ආකාරය හාර්මන් සිහිපත් කළේ, &quot;ඔහු [ටිම්බර්ලේක්] කිව්වා, 'මම මේක ගන්නම්, මේක මගේ ඇල්බමයට යනවා' කියලා. ඔහු එය කවදා එළියට දායිද කියලා අපි කවදාවත් දැනගෙන හිටියේ නැහැ. - අපි කිව්වා 'අනේ මචං, උඹ දැන් චිත්‍රපටවල ඉන්න එකෙක්!' අපිට තව අවුරුදු 10ක්, 15ක් බලාගෙන ඉන්න වෙයි කියල හිතුවෙ. නමුත්  ඔහු පසුගිය වසරේ අපව පුදුමයට පත් කරමින් ඔහු සූදානම් බව පැවසූ අතර, ඔහු ['මිරර්ස්'] ඒක ප්‍රොජෙක්ට්ස් වලටත් ගෙනාවා.&quot; 

&quot;මිරර්ස්&quot; හි අවසාන අනුවාදය මිනිත්තු අටක් දිගු වුවද, වඩාත් R&amp;B නැඹුරු දෙවන භාගය ( [[රොක් සංගීතය|රොක්]] සංගීතවත් පළමු භාගයට සාපේක්ෂව ) වසර ගණනාවකට පසුව සහ මුල් ධාවන පථයෙන් ස්වාධීනව නිර්මාණය කරන ලද්දක් බව හාර්මන් ප්‍රකාශ කළේය, &quot;අපි එක් එක් කොටස තවත් ගීතයකට යාමට සැලැස්වීමු, එබැවින් ඔබ එය වෙන් කළහොත්, 'මිරර්ස්' හි එම දෙවන කොටස වෙනම ගීතයක් වැනිය. [ටිම්බර්ලේක්] ඔහුගේ ඇල්බමයේ ඔහුට අවශ්‍යව සිටි සියලුම ගීත ලැබුණු පසු, අපි සියල්ල එකට එකතු කිරීමට පටන් ගත් අතර, දෙවන කොටස පිළිවෙලකට වැටුණි.&quot; 

&quot;මිරර්ස්&quot; නිර්මාණය කරන ලද්දේ ක්‍රිස් ගොඩ්බේ හා අලෙහන්ද්‍රෝ බයිමාගේ සහාය ඇතිවයි. ටිම්බර්ලේක් ඔහුගේ ගායනය සකස් කර නිෂ්පාදනය කළ අතර එය කැලිෆෝනියාවේ උතුරු හොලිවුඩයේ ලාරාබී චිත්‍රාගාරයේදී පටිගත කරන ලදී. ගීතය ලාරාබී Studios හිදී ජිමී ඩග්ලස්, ගොඩ්බේ සහ ටිම්බර්ලේක් විසින් සංස්කරණය කරන ලදී. ගීතය සඳහා යතුරුපුවරු සපයන ලද්දේ හාර්මන් වන අතර, එලියට් අයිව්ස් විසින් [[ගිටාරය|ගිටාර]] ඛණ්ඩ සැපයූහ. ගීතයේ තත් වාදනය කරන ලද්දේ බෙන්ජමින් රයිට් සහ බෙන්ජමින් රයිට් වාද්‍ය වෘන්දය විසිනි. 

ඔහුගේ ''Hindsight'' (2018) කෘතියෙහි, Timberlake ඔහුගේ බිරිඳ Jessica Biel වෙනුවෙන් ගීතය ලිවීම ගැන විස්තර කළේය, &quot;අපි ඒ කාලේ එකට ජීවත් වුණා. අපි තවම විවාහ ගිවිසගෙන හිටියේ නැහැ. ඇත්ත වශයෙන්ම, මම යෝජනා කරන්න වසර ගණනාවකට පෙර... වීඩියෝව මගේ ආච්චිලා සීයලාට කැප කිරීමක් බවට පත් වුණා. මම ඔවුන්ගෙන් දිගුකාලීන ආදරය ගැන ඉගෙන ගත්තා. මගේ බිරිඳ සමඟ මට තියෙන්නේ ඒක කියලා මම දන්නවා... ඇය මාව වෙනස් කළා. ඇය මගේ ජීවිතය වෙනස් කළා. ඒ සියල්ල &quot;Mirrors&quot; හි තියෙනවා. විස්තර වශයෙන් නොවේ. නමුත් මගේ ජීවිතය ඇය විසින් ස්පර්ශ කිරීමට ලැබීම දැනුණු ආකාරය...&quot;

== නිකුතුව ==

2013 පෙබරවාරි 11 වන දින, ඔහුගේ ඇල්බමය වන ''The 20/20 Experience'' හි දෙවන ගීතය ලෙස &quot;Mirrors&quot; ලොව පුරා ඩිජිටල් ආකාරයෙන් නිකුත් කරන ලදී. &lt;ref name=&quot;DD&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Mirrors - Justin Timberlake |url=http://ca.7digital.com/artist/justin-timberlake/release/mirrors |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130903044412/http://ca.7digital.com/artist/justin-timberlake/release/mirrors |archive-date=September 3, 2013 |access-date=September 2, 2013 |publisher=[[7digital]] (CA)}}&lt;/ref&gt; ටිම්බර්ලේක් පෙර දින ඔහුගේ [[ට්විටර්]] ගිණුමේ නිකුතුව නිවේදනය කර තිබුණි. &lt;ref name=&quot;11 HRS&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=November 17, 2011 |title=Justin Timberlake Releases 'Mirrors' After Grammys |url=http://www.hollywoodreporter.com/earshot/justin-timberlake-releases-mirrors-grammys-420305 |access-date=February 11, 2013 |website=[[The Hollywood Reporter]]}}&lt;/ref&gt; පාරිභෝගිකයෙකු ඇල්බමය පෙර-ඇණවුම් කළ විට එය ස්වාධීන ධාවන පථයක් ලෙස හෝ &quot;ක්ෂණික බාගත කිරීමක්&quot; ලෙස ලබා ගත හැකි විය.  මාර්තු 1 වන දින එය ජර්මනියේදී සංයුක්ත තැටියක් ලෙස නිකුත් කරන ලද අතර, එහි &quot; සූට් ඇන්ඩ් ටයි &quot; ඇල්බමයේ ප්‍රධාන ගීතය ද අඩංගු විය.  මෙම ගීතයේ රේඩියෝ සංස්කරණය මාර්තු 13 වන දින ප්‍රංශය, &lt;ref name=&quot;fr edit&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Mirrors: Justin Timberlake |url=https://www.amazon.fr/gp/product/B00BVFSJ06 |access-date=September 2, 2013 |language=fr}}&lt;/ref&gt; ස්පාඤ්ඤය &lt;ref name=&quot;es edit&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Mirrors: Justin Timberlake: Amazon.es: Tienda MP3 |url=https://www.amazon.es/gp/product/B00BWNK34W |access-date=June 17, 2013 |language=es}}&lt;/ref&gt; සහ එක්සත් ජනපදය තුළ ඩිජිටල් බාගත කිරීම සඳහා නිකුත් කරන ලදී. &lt;ref name=&quot;us edit&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Mirrors: Justin Timberlake |url=https://www.amazon.com/gp/product/B00CBXKRUC |access-date=September 2, 2013 |website=Amazon}}&lt;/ref&gt; අප්‍රේල් 16 වන දින, එය එක්සත් ජනපදයේ සමකාලීන ජනප්‍රිය &lt;ref name=&quot;contemporary&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=R&amp;R:: Going For Adds:: CHR/Top 40 |url=http://gfa.radioandrecords.com/publishGFA/GFANextPage.asp?sDate=04/16/2013&amp;Format=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140814151957/http://gfa.radioandrecords.com/publishGFA/GFANextPage.asp?sDate=04%2F16%2F2013&amp;Format=1 |archive-date=August 14, 2014 |access-date=September 2, 2013 |publisher=[[Radio and Records]]}}&lt;/ref&gt; සහ රිද්මයානුකූල ගුවන් විදුලි නාලිකා වෙත වෙන්ව තිබුණි. &lt;ref name=&quot;rhythmic&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=R&amp;R:: Going For Adds:: Rhythmic |url=http://gfa.radioandrecords.com/publishGFA/GFANextPage.asp?sDate=04/16/2013&amp;Format=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140814151957/http://gfa.radioandrecords.com/publishGFA/GFANextPage.asp?sDate=04%2F16%2F2013&amp;Format=1 |archive-date=August 14, 2014 |access-date=September 2, 2013 |publisher=Radio and Records}}&lt;/ref&gt; ඊට අමතරව, &quot;මිරර්ස්&quot; අප්‍රේල් 22 වන දින වැඩිහිටි සමකාලීන ගුවන් විදුලියට &lt;ref name=&quot;adult&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Future Releases |url=http://www.allaccess.com/hot-modern-ac/future-releases |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130425165719/http://www.allaccess.com/hot-modern-ac/future-releases |archive-date=April 25, 2013 |access-date=September 2, 2013 |publisher=All Access}}&lt;/ref&gt; සහ මැයි 14 වන දින නාගරික සමකාලීන ගුවන් විදුලියට ද ඉල්ලීම් කර තිබුණි. &lt;ref name=&quot;urban&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Future Releases |url=http://www.allaccess.com/urban/future-releases |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510234734/http://www.allaccess.com/urban/future-releases |archive-date=May 10, 2013 |access-date=September 2, 2013 |publisher=All Access}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>cvb3e3echiwi7bs36xqshxlmznvine9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මහා යුදෙව් සංහාරය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75904</id>
    <revision>
      <id>796414</id>
      <parentid>765319</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T15:02:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lalith Manage</username>
        <id>252</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Terminology and scope&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1365265700|The Holocaust]]&quot;</comment>
      <origin>796414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10674" sha1="3xb50t4d7ak5p9a3n5mn75kpb3zl1lk" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව සිවිල්වැසියනට ප්‍රහාර
| title       = මහා යුදෙව් සංහාරය
| partof      = [[දෙවන ලෝක යුද්ධය]]
| image       = ගොනුව:Selection on the ramp at Auschwitz-Birkenau, 1944 (Auschwitz Album) 1b.jpg
| image_size  = 
| alt         = 


|type=* [[වර්ග සංහාරය]]
* [[ජනවාර්ගික පවිත්‍රණය]]
* [[සමූලඝාතන|සමූලඝාතනය]]|date=1941-1945|location=[[නාසි ජර්මනිය]] සහ [[නාසි ජර්මනිය විසින් අල්ලාගත් යුරෝපයේ ප්‍රදේශ]]|fatalities=යුදෙව්වන් මිලියන 6 ක් පමණ|perpetrators=* [[ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර්]]
* [[නාසි ජර්මනිය]] සහ එහි සහයෝගකරුවන්|motive=* [[යුදෙව් විරෝධීවාදය]]
* [[ජාතිවාදය]]
* [[ජර්මානුවාදය]]|caption=1944 මැයි මස, [[පෝලන්ත අධිවාසය (1939–45)|ජර්මනිය විසින් යටත් කරගත් පෝලන්තයෙහි]] පිහිටි [[අවුෂ්විට්ස්_සිර_කඳවුර#අවුෂ්විට්ස්_2_(බිර්කෙනාවු)|අවුෂ්විට්ස් II]] සමූලනාශක කඳවුරු වෙත යුදෙව්වන් රැගෙන ඒම. ඔවුන්ගෙන් බහුතරයක් [[ගෑස් කාමර]] තුලට යැවුනි.}}

'''මහා යුදෙව් සංහාරය''' යනු [[ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර්|ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර්ගේ]] [[නාසි ජර්මනිය]] විසින් සහ එහි සහයෝගකරුවන් විසින් [[යුදෙවුවෝ|යුදෙව්වන්]] මිලියන හයක් පමණ මරා දැමුණු [[වර්ග සංහාරය|වර්ග සංහාරයකි]]. ප්‍රධාන වශයෙන් [[අවුෂ්විට්ස් සිර කඳවුර|අවුෂ්විට්ස්-බර්කනෝ]], [[ට්‍රෙබ්ලින්කා සමූලනාශක කඳවුර|ට්‍රෙබ්ලින්කා]], [[බෙල්සෙක් සමූලනාශක කඳවුර|බෙල්සෙක්]], [[සොබිබෝර් සමූලනාශක කඳවුර|සොබිබෝර්]] සහ [[චෙල්ම්නෝ]] නමැති [[සමූලනාශක කඳවුර|සමූලනාශක කඳවුරු]] වලදී වෙඩි තැබීමෙන් හෝ විෂ වායු ආඝ්‍රහනය කරවීමෙන් ඝාතන සිදු කෙරුනි. 

යුදෙව්වන්ට අමතරව [[නාසි වාදය|නාසිවාදීන්]] විසින් පහත් යැයි සළකන ලද [[ස්ලාව් ජාතිකයෝ|ස්ලාව් ජාතිකයින්]], [[සමසමාජවාදය|කොමියුනිස්ට්වාදීන්]], [[රෝමා ජනතාව|රෝමා (ජිප්සී) ජනතාව]], [[ආබාධිතතාවය|ආබාධිත පුද්ගලයින්]], [[සමලිංගිකතාව|සමලිංගිකයන්]] සහ [[යෙහෝවාගේ සාක්ෂිකරුවෝ|යෙහෝවාගේ සාක්ෂිකරුවන්]] මිලියන ගණනක් ද මරණයට පත් කෙරුනි. 

{{Authority control}}

[[ප්‍රවර්ගය:මහා යුදෙව් සංහාරය]]

== පාරිභාෂිතය සහ විෂය පථය ==

Localized exception with key rest-parsoid-error

== Terminology and scope ==

' දවන ලද පූජාව ' යන අර්ථය ඇති ග්‍රීක වචනයකින් උපුටා ගත් ''හොලොකෝස්ට්'' (''holocaust'') යන පදය, {{Sfn|Gerlach|2016}} සියවස් ගණනාවක් පුරා සාමාන්‍ය ඉංග්‍රීසි වචනයක් වූ අතර එහි අර්ථය 'ගින්නෙන් විනාශ කිරීම හෝ පූජා කිරීම' හෝ සංකේතාත්මකව 'සංහාරය' යන්නයි. 1950 ගණන්වලදී, එය සංඥා නාම පදයක් බවට පත්වීමට පටන් ගත් අතර, නාසි යුදෙව්වන් සමූලඝාතනය කිරීම විස්තර කිරීමට ඉංග්‍රීසි සහ තවත් බොහෝ භාෂාවලින් භාවිතා කරන වඩාත් පොදු වචනය බවට පත්වන්නට පටන් ගත්තා.  නාසීන් ඉලක්ක කළ අනෙකුත් කණ්ඩායම්, {{විස්තරාත්මක සටහන්|{{harvnb|King|2023|pp=26–27}}: &quot;Rather than one big thing, the Holocaust might now be described as an array of event categories. In [[Christopher Browning]]'s terms, the Holocaust involved three separate &quot;clusters of genocidal projects&quot;: euthanasia and &quot;racial purification&quot; directed against the disabled and Sinti and Roma (at the time referred to collectively as &quot;Gypsies&quot;) within the Third Reich; the eradication of Slavic populations living in countries east of Germany; and the Final Solution proper—that is, the attempted mass murder of every Jew residing anywhere within Germany's sphere of influence (Browning 2010, 407). (The list of persecuted categories—people targeted by the Nazis in ways short of genocide—would of course be longer.)&quot;&lt;br&gt;
{{harvnb|Engel|2021|p=6}}: &quot;Echoing this view, some have contended that the expression 'the Holocaust' ought to refer not only to the encounter between the Third Reich and the Jews but also to 'the horrors that Poles, other Slavs, and Gypsies endured at the hands of the Nazis' (Lukas, 1986: 220). Others have extended the term to encompass the Third Reich's treatment of homosexuals, the mentally ill or infrm, and Jehovah's Witnesses, speaking of 11 or 12 million victims of the Holocaust, half of whom were Jews. Still others have employed the word 'holocaust' also when referring to cases of mass murder not perpetrated by the Third Reich.&quot;&lt;br /&gt;
{{harvnb|Kay|2021|pp=1–2}}: &quot;For perhaps the first time, all major victim groups where the death tolls reached at least into the tens of thousands will be considered together: Jewish and non-Jewish .... [I]t makes a great deal of sense to consider the different strands of Nazi mass killing together rather than in isolation from one another. This of course means going against the grain of most scholarship on the subject by examining the genocide of the European Jews alongside other Nazi mass-murder campaigns.&quot;&lt;br /&gt;
{{harvnb|Gerlach|2016|pp=14–15}}: &quot;There are a number of words I will try to avoid because of the serious misconceptions they might lead to. The terms ''Holocaust'' and {{lang|he-Latn|Shoah}} are not useful since neither has any analytical value. 'Holocaust' (derived from the Greek {{lang|Grc-Latn|holókauton}}, or 'burned sacrifice') has a religious connotation unbefitting of the event it is supposed to refer to, and users of this term may mean by it either the persecution and murder of Jews alone, or Nazi German violence against any group more generally .... Importantly, ''Holocaust'' and {{lang|he-Latn|Shoah}} have also been criticized as 'teleological and anachronistic' terms that convey a retrospective view that makes complex processes appear 'as a single event.{{'&quot;}}&lt;br /&gt;
{{harvnb|Niewyk|Nicosia|2000|p=51}}: &quot;The authors of this volume have adopted the third approach to a working definition: The Holocaust—that is, Nazi genocide—was the systematic, state-sponsored murder of entire groups determined by heredity. This applied to Jews, Gypsies, and the handicapped. This section also makes it clear that other definitions are defended by scholars who deserve a respectful hearing.&quot;}} විශේෂයෙන් ජීව විද්‍යාත්මක පදනමක් මත ඉලක්ක කරගත් අය, විශේෂයෙන් රෝමා සහ සින්ටි, මෙන්ම සෝවියට් යුද සිරකරුවන් සහ [[පෝලන්ත ජාතියට එරෙහි නාසි අපරාධ|පෝලන්ත]] සහ සෝවියට් සිවිල් වැසියන් ඇතුළු අනෙකුත් කණ්ඩායම්වලට එල්ල කරන ලද මරා දැමීම් ඇතුළු හිංසා පීඩා හැඳින්වීමට ''හොලොකෝස්ට්'' යන පදය සමහර විට භාවිතා වේ . {{Sfn|Cesarani|2016}} {{Sfn|Niewyk|Nicosia|2000}} {{Sfn|Peck|Berenbaum|2002}} කෙසේ වෙතත්, මෙම සියලු කණ්ඩායම් විවිධ හේතූන් මත ඉලක්ක කර ගන්නා ලදී.  1970 ගණන් වන විට, ''යුදෙව්'' යන විශේෂණ පදය අනවශ්‍ය ලෙස සලකා ඉවත් කරන ලද අතර, අද කැපිටල් ඉංග්‍රිසි අකුරින් ලියා ඇති හොලොකෝස්ට් යන වචනය (Holocaust), යුරෝපීය යුදෙව්වන් විනාශ කිරීම සඳහා  පූර්ව නිශ්චිත යෙදුම (සුපුරුදු ) බවට පත්විය. {{Sfn|Calimani|2018}} , ව්‍යසනකාරී විනාශය යන අරුත ඇති ''ෂෝආ'' ('&lt;nowiki/&gt;''{{අක්ෂරපරිවර්තනය|he|Shoah}}''&lt;nowiki/&gt;') යන හීබෲ වචනය යුදෙව් වින්දිතයින් සඳහා ම පමණක් යෙදේ {{Sfn|Hayes|Roth|2010}} {{Sfn|Beorn|2018}} {{Sfn|Cesarani|2016}} අපරාධකරුවන් යුදෙව් සංහාරය සඳහා &quot; [[අවසාන විසඳුම]] &quot; (Final Solution) යන වාක්‍ය ඛණ්ඩය සුහද වචනයක් ලෙස භාවිතා කළහ. {{Sfn|Gerlach|2016}}</text>
      <sha1>3xb50t4d7ak5p9a3n5mn75kpb3zl1lk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>796418</id>
      <parentid>796414</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T15:20:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41838-53</username>
        <id>80215</id>
      </contributor>
      <comment>සංස්කරණය</comment>
      <origin>796418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10719" sha1="cnivpjz5qk6vaa2ljrj2l3i4o0booiq" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව සිවිල්වැසියනට ප්‍රහාර
| title       = මහා යුදෙව් සංහාරය
| partof      = [[දෙවන ලෝක යුද්ධය|දෙවන ලෝක යුද්ධයෙ]]
| image       = ගොනුව:Selection on the ramp at Auschwitz-Birkenau, 1944 (Auschwitz Album) 1b.jpg
| image_size  = 
| alt         = 


|type=* [[වර්ග සංහාරය]]
* [[ජනවාර්ගික පවිත්‍රණය]]
* [[සමූලඝාතන|සමූලඝාතනය]]|date=1941-1945|location=[[නාසි ජර්මනිය]] සහ [[නාසි ජර්මනිය විසින් අල්ලාගත් යුරෝපයේ ප්‍රදේශ]]|fatalities=යුදෙව්වන් මිලියන 6 ක් පමණ|perpetrators=* [[ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර්]]
* [[නාසි ජර්මනිය]] සහ එහි සහයෝගකරුවන්|motive=* [[යුදෙව් විරෝධීවාදය]]
* [[ජාතිවාදය]]
* [[ජර්මානුවාදය]]|caption=1944 මැයි මස, [[පෝලන්ත අධිවාසය (1939–45)|ජර්මනිය විසින් යටත් කරගත් පෝලන්තයෙහි]] පිහිටි [[අවුෂ්විට්ස්_සිර_කඳවුර#අවුෂ්විට්ස්_2_(බිර්කෙනාවු)|අවුෂ්විට්ස් II]] සමූලනාශක කඳවුරු වෙත යුදෙව්වන් රැගෙන ඒම. ඔවුන්ගෙන් බහුතරයක් [[ගෑස් කාමර]] තුලට යැවුනි.}}

'''මහා යුදෙව් සංහාරය''' යනු [[ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර්|ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර්ගේ]] [[නාසි ජර්මනිය]] විසින් සහ එහි සහයෝගකරුවන් විසින් [[යුදෙවුවෝ|යුදෙව්වන්]] මිලියන හයක් පමණ මරා දැමුණු [[වර්ග සංහාරය|වර්ග සංහාරයකි]]. ප්‍රධාන වශයෙන් [[අවුෂ්විට්ස් සිර කඳවුර|අවුෂ්විට්ස්-බර්කනෝ]], [[ට්‍රෙබ්ලින්කා සමූලනාශක කඳවුර|ට්‍රෙබ්ලින්කා]], [[බෙල්සෙක් සමූලනාශක කඳවුර|බෙල්සෙක්]], [[සොබිබෝර් සමූලනාශක කඳවුර|සොබිබෝර්]] සහ [[චෙල්ම්නෝ]] නමැති [[සමූලනාශක කඳවුර|සමූලනාශක කඳවුරු]] වලදී වෙඩි තැබීමෙන් හෝ විෂ වායු ආඝ්‍රහනය කරවීමෙන් ඝාතන සිදු කෙරුනි. 

යුදෙව්වන්ට අමතරව [[නාසි වාදය|නාසිවාදීන්]] විසින් පහත් යැයි සළකන ලද [[ස්ලාව් ජාතිකයෝ|ස්ලාව් ජාතිකයින්]], [[සමසමාජවාදය|කොමියුනිස්ට්වාදීන්]], [[රෝමා ජනතාව|රෝමා (ජිප්සී) ජනතාව]], [[ආබාධිතතාවය|ආබාධිත පුද්ගලයින්]], [[සමලිංගිකතාව|සමලිංගිකයන්]] සහ [[යෙහෝවාගේ සාක්ෂිකරුවෝ|යෙහෝවාගේ සාක්ෂිකරුවන්]] මිලියන ගණනක් ද මරණයට පත් කෙරුනි. 

{{Authority control}}

[[ප්‍රවර්ගය:මහා යුදෙව් සංහාරය]]

== පාරිභාෂිතය සහ විෂය පථය ==

Localized exception with key rest-parsoid-error

== Terminology and scope ==

' දවන ලද පූජාව ' යන අර්ථය ඇති ග්‍රීක වචනයකින් උපුටා ගත් ''හොලොකෝස්ට්'' (''holocaust'') යන පදය, {{Sfn|Gerlach|2016}} සියවස් ගණනාවක් පුරා සාමාන්‍ය ඉංග්‍රීසි වචනයක් වූ අතර එහි අර්ථය 'ගින්නෙන් විනාශ කිරීම හෝ පූජා කිරීම' හෝ සංකේතාත්මකව 'සංහාරය' යන්නයි. 1950 ගණන්වලදී, එය සංඥා නාම පදයක් බවට පත්වීමට පටන් ගත් අතර, නාසි යුදෙව්වන් සමූලඝාතනය කිරීම විස්තර කිරීමට ඉංග්‍රීසි සහ තවත් බොහෝ භාෂාවලින් භාවිතා කරන වඩාත් පොදු වචනය බවට පත්වන්නට පටන් ගත්තා.  නාසීන් ඉලක්ක කළ අනෙකුත් කණ්ඩායම්, {{විස්තරාත්මක සටහන්|{{harvnb|King|2023|pp=26–27}}: &quot;Rather than one big thing, the Holocaust might now be described as an array of event categories. In [[Christopher Browning]]'s terms, the Holocaust involved three separate &quot;clusters of genocidal projects&quot;: euthanasia and &quot;racial purification&quot; directed against the disabled and Sinti and Roma (at the time referred to collectively as &quot;Gypsies&quot;) within the Third Reich; the eradication of Slavic populations living in countries east of Germany; and the Final Solution proper—that is, the attempted mass murder of every Jew residing anywhere within Germany's sphere of influence (Browning 2010, 407). (The list of persecuted categories—people targeted by the Nazis in ways short of genocide—would of course be longer.)&quot;&lt;br&gt;
{{harvnb|Engel|2021|p=6}}: &quot;Echoing this view, some have contended that the expression 'the Holocaust' ought to refer not only to the encounter between the Third Reich and the Jews but also to 'the horrors that Poles, other Slavs, and Gypsies endured at the hands of the Nazis' (Lukas, 1986: 220). Others have extended the term to encompass the Third Reich's treatment of homosexuals, the mentally ill or infrm, and Jehovah's Witnesses, speaking of 11 or 12 million victims of the Holocaust, half of whom were Jews. Still others have employed the word 'holocaust' also when referring to cases of mass murder not perpetrated by the Third Reich.&quot;&lt;br /&gt;
{{harvnb|Kay|2021|pp=1–2}}: &quot;For perhaps the first time, all major victim groups where the death tolls reached at least into the tens of thousands will be considered together: Jewish and non-Jewish .... [I]t makes a great deal of sense to consider the different strands of Nazi mass killing together rather than in isolation from one another. This of course means going against the grain of most scholarship on the subject by examining the genocide of the European Jews alongside other Nazi mass-murder campaigns.&quot;&lt;br /&gt;
{{harvnb|Gerlach|2016|pp=14–15}}: &quot;There are a number of words I will try to avoid because of the serious misconceptions they might lead to. The terms ''Holocaust'' and {{lang|he-Latn|Shoah}} are not useful since neither has any analytical value. 'Holocaust' (derived from the Greek {{lang|Grc-Latn|holókauton}}, or 'burned sacrifice') has a religious connotation unbefitting of the event it is supposed to refer to, and users of this term may mean by it either the persecution and murder of Jews alone, or Nazi German violence against any group more generally .... Importantly, ''Holocaust'' and {{lang|he-Latn|Shoah}} have also been criticized as 'teleological and anachronistic' terms that convey a retrospective view that makes complex processes appear 'as a single event.{{'&quot;}}&lt;br /&gt;
{{harvnb|Niewyk|Nicosia|2000|p=51}}: &quot;The authors of this volume have adopted the third approach to a working definition: The Holocaust—that is, Nazi genocide—was the systematic, state-sponsored murder of entire groups determined by heredity. This applied to Jews, Gypsies, and the handicapped. This section also makes it clear that other definitions are defended by scholars who deserve a respectful hearing.&quot;}} විශේෂයෙන් ජීව විද්‍යාත්මක පදනමක් මත ඉලක්ක කරගත් අය, විශේෂයෙන් රෝමා සහ සින්ටි, මෙන්ම සෝවියට් යුද සිරකරුවන් සහ [[පෝලන්ත ජාතියට එරෙහි නාසි අපරාධ|පෝලන්ත]] සහ සෝවියට් සිවිල් වැසියන් ඇතුළු අනෙකුත් කණ්ඩායම්වලට එල්ල කරන ලද මරා දැමීම් ඇතුළු හිංසා පීඩා හැඳින්වීමට ''හොලොකෝස්ට්'' යන පදය සමහර විට භාවිතා වේ . {{Sfn|Cesarani|2016}} {{Sfn|Niewyk|Nicosia|2000}} {{Sfn|Peck|Berenbaum|2002}} කෙසේ වෙතත්, මෙම සියලු කණ්ඩායම් විවිධ හේතූන් මත ඉලක්ක කර ගන්නා ලදී.  1970 ගණන් වන විට, ''යුදෙව්'' යන විශේෂණ පදය අනවශ්‍ය ලෙස සලකා ඉවත් කරන ලද අතර, අද කැපිටල් ඉංග්‍රිසි අකුරින් ලියා ඇති හොලොකෝස්ට් යන වචනය (Holocaust), යුරෝපීය යුදෙව්වන් විනාශ කිරීම සඳහා  පූර්ව නිශ්චිත යෙදුම (සුපුරුදු ) බවට පත්විය. {{Sfn|Calimani|2018}} , ව්‍යසනකාරී විනාශය යන අරුත ඇති ''ෂෝආ'' ('&lt;nowiki/&gt;''{{අක්ෂරපරිවර්තනය|he|Shoah}}''&lt;nowiki/&gt;') යන හීබෲ වචනය යුදෙව් වින්දිතයින් සඳහා ම පමණක් යෙදේ {{Sfn|Hayes|Roth|2010}} {{Sfn|Beorn|2018}} {{Sfn|Cesarani|2016}} අපරාධකරුවන් යුදෙව් සංහාරය සඳහා &quot; [[අවසාන විසඳුම]] &quot; (Final Solution) යන වාක්‍ය ඛණ්ඩය සුහද වචනයක් ලෙස භාවිතා කළහ. {{Sfn|Gerlach|2016}}</text>
      <sha1>cnivpjz5qk6vaa2ljrj2l3i4o0booiq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>796419</id>
      <parentid>796418</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T15:24:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lalith Manage</username>
        <id>252</id>
      </contributor>
      <comment>/* Terminology and scope */</comment>
      <origin>796419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10773" sha1="rh18qr04054ju9bm6fvkq8q0rnz4l6g" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව සිවිල්වැසියනට ප්‍රහාර
| title       = මහා යුදෙව් සංහාරය
| partof      = [[දෙවන ලෝක යුද්ධය|දෙවන ලෝක යුද්ධයෙ]]
| image       = ගොනුව:Selection on the ramp at Auschwitz-Birkenau, 1944 (Auschwitz Album) 1b.jpg
| image_size  = 
| alt         = 


|type=* [[වර්ග සංහාරය]]
* [[ජනවාර්ගික පවිත්‍රණය]]
* [[සමූලඝාතන|සමූලඝාතනය]]|date=1941-1945|location=[[නාසි ජර්මනිය]] සහ [[නාසි ජර්මනිය විසින් අල්ලාගත් යුරෝපයේ ප්‍රදේශ]]|fatalities=යුදෙව්වන් මිලියන 6 ක් පමණ|perpetrators=* [[ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර්]]
* [[නාසි ජර්මනිය]] සහ එහි සහයෝගකරුවන්|motive=* [[යුදෙව් විරෝධීවාදය]]
* [[ජාතිවාදය]]
* [[ජර්මානුවාදය]]|caption=1944 මැයි මස, [[පෝලන්ත අධිවාසය (1939–45)|ජර්මනිය විසින් යටත් කරගත් පෝලන්තයෙහි]] පිහිටි [[අවුෂ්විට්ස්_සිර_කඳවුර#අවුෂ්විට්ස්_2_(බිර්කෙනාවු)|අවුෂ්විට්ස් II]] සමූලනාශක කඳවුරු වෙත යුදෙව්වන් රැගෙන ඒම. ඔවුන්ගෙන් බහුතරයක් [[ගෑස් කාමර]] තුලට යැවුනි.}}

'''මහා යුදෙව් සංහාරය''' යනු [[ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර්|ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර්ගේ]] [[නාසි ජර්මනිය]] විසින් සහ එහි සහයෝගකරුවන් විසින් [[යුදෙවුවෝ|යුදෙව්වන්]] මිලියන හයක් පමණ මරා දැමුණු [[වර්ග සංහාරය|වර්ග සංහාරයකි]]. ප්‍රධාන වශයෙන් [[අවුෂ්විට්ස් සිර කඳවුර|අවුෂ්විට්ස්-බර්කනෝ]], [[ට්‍රෙබ්ලින්කා සමූලනාශක කඳවුර|ට්‍රෙබ්ලින්කා]], [[බෙල්සෙක් සමූලනාශක කඳවුර|බෙල්සෙක්]], [[සොබිබෝර් සමූලනාශක කඳවුර|සොබිබෝර්]] සහ [[චෙල්ම්නෝ]] නමැති [[සමූලනාශක කඳවුර|සමූලනාශක කඳවුරු]] වලදී වෙඩි තැබීමෙන් හෝ විෂ වායු ආඝ්‍රහනය කරවීමෙන් ඝාතන සිදු කෙරුනි. 

යුදෙව්වන්ට අමතරව [[නාසි වාදය|නාසිවාදීන්]] විසින් පහත් යැයි සළකන ලද [[ස්ලාව් ජාතිකයෝ|ස්ලාව් ජාතිකයින්]], [[සමසමාජවාදය|කොමියුනිස්ට්වාදීන්]], [[රෝමා ජනතාව|රෝමා (ජිප්සී) ජනතාව]], [[ආබාධිතතාවය|ආබාධිත පුද්ගලයින්]], [[සමලිංගිකතාව|සමලිංගිකයන්]] සහ [[යෙහෝවාගේ සාක්ෂිකරුවෝ|යෙහෝවාගේ සාක්ෂිකරුවන්]] මිලියන ගණනක් ද මරණයට පත් කෙරුනි. 

{{Authority control}}

[[ප්‍රවර්ගය:මහා යුදෙව් සංහාරය]]

== පාරිභාෂිතය සහ විෂය පථය ==

Localized exception with key rest-parsoid-error

== පාරිභාෂිතය සහ විෂය පථය ==

' දවන ලද පූජාව ' යන අර්ථය ඇති ග්‍රීක වචනයකින් උපුටා ගත් ''හොලොකෝස්ට්'' (''holocaust'') යන පදය, {{Sfn|Gerlach|2016}} සියවස් ගණනාවක් පුරා සාමාන්‍ය ඉංග්‍රීසි වචනයක් වූ අතර එහි අර්ථය 'ගින්නෙන් විනාශ කිරීම හෝ පූජා කිරීම' හෝ සංකේතාත්මකව 'සංහාරය' යන්නයි. 1950 ගණන්වලදී, එය සංඥා නාම පදයක් බවට පත්වීමට පටන් ගත් අතර, නාසි යුදෙව්වන් සමූලඝාතනය කිරීම විස්තර කිරීමට ඉංග්‍රීසි සහ තවත් බොහෝ භාෂාවලින් භාවිතා කරන වඩාත් පොදු වචනය බවට පත්වන්නට පටන් ගත්තා.  නාසීන් ඉලක්ක කළ අනෙකුත් කණ්ඩායම්, {{විස්තරාත්මක සටහන්|{{harvnb|King|2023|pp=26–27}}: &quot;Rather than one big thing, the Holocaust might now be described as an array of event categories. In [[Christopher Browning]]'s terms, the Holocaust involved three separate &quot;clusters of genocidal projects&quot;: euthanasia and &quot;racial purification&quot; directed against the disabled and Sinti and Roma (at the time referred to collectively as &quot;Gypsies&quot;) within the Third Reich; the eradication of Slavic populations living in countries east of Germany; and the Final Solution proper—that is, the attempted mass murder of every Jew residing anywhere within Germany's sphere of influence (Browning 2010, 407). (The list of persecuted categories—people targeted by the Nazis in ways short of genocide—would of course be longer.)&quot;&lt;br&gt;
{{harvnb|Engel|2021|p=6}}: &quot;Echoing this view, some have contended that the expression 'the Holocaust' ought to refer not only to the encounter between the Third Reich and the Jews but also to 'the horrors that Poles, other Slavs, and Gypsies endured at the hands of the Nazis' (Lukas, 1986: 220). Others have extended the term to encompass the Third Reich's treatment of homosexuals, the mentally ill or infrm, and Jehovah's Witnesses, speaking of 11 or 12 million victims of the Holocaust, half of whom were Jews. Still others have employed the word 'holocaust' also when referring to cases of mass murder not perpetrated by the Third Reich.&quot;&lt;br /&gt;
{{harvnb|Kay|2021|pp=1–2}}: &quot;For perhaps the first time, all major victim groups where the death tolls reached at least into the tens of thousands will be considered together: Jewish and non-Jewish .... [I]t makes a great deal of sense to consider the different strands of Nazi mass killing together rather than in isolation from one another. This of course means going against the grain of most scholarship on the subject by examining the genocide of the European Jews alongside other Nazi mass-murder campaigns.&quot;&lt;br /&gt;
{{harvnb|Gerlach|2016|pp=14–15}}: &quot;There are a number of words I will try to avoid because of the serious misconceptions they might lead to. The terms ''Holocaust'' and {{lang|he-Latn|Shoah}} are not useful since neither has any analytical value. 'Holocaust' (derived from the Greek {{lang|Grc-Latn|holókauton}}, or 'burned sacrifice') has a religious connotation unbefitting of the event it is supposed to refer to, and users of this term may mean by it either the persecution and murder of Jews alone, or Nazi German violence against any group more generally .... Importantly, ''Holocaust'' and {{lang|he-Latn|Shoah}} have also been criticized as 'teleological and anachronistic' terms that convey a retrospective view that makes complex processes appear 'as a single event.{{'&quot;}}&lt;br /&gt;
{{harvnb|Niewyk|Nicosia|2000|p=51}}: &quot;The authors of this volume have adopted the third approach to a working definition: The Holocaust—that is, Nazi genocide—was the systematic, state-sponsored murder of entire groups determined by heredity. This applied to Jews, Gypsies, and the handicapped. This section also makes it clear that other definitions are defended by scholars who deserve a respectful hearing.&quot;}} විශේෂයෙන් ජීව විද්‍යාත්මක පදනමක් මත ඉලක්ක කරගත් අය, විශේෂයෙන් රෝමා සහ සින්ටි, මෙන්ම සෝවියට් යුද සිරකරුවන් සහ [[පෝලන්ත ජාතියට එරෙහි නාසි අපරාධ|පෝලන්ත]] සහ සෝවියට් සිවිල් වැසියන් ඇතුළු අනෙකුත් කණ්ඩායම්වලට එල්ල කරන ලද මරා දැමීම් ඇතුළු හිංසා පීඩා හැඳින්වීමට ''හොලොකෝස්ට්'' යන පදය සමහර විට භාවිතා වේ . {{Sfn|Cesarani|2016}} {{Sfn|Niewyk|Nicosia|2000}} {{Sfn|Peck|Berenbaum|2002}} කෙසේ වෙතත්, මෙම සියලු කණ්ඩායම් විවිධ හේතූන් මත ඉලක්ක කර ගන්නා ලදී.  1970 ගණන් වන විට, ''යුදෙව්'' යන විශේෂණ පදය අනවශ්‍ය ලෙස සලකා ඉවත් කරන ලද අතර, අද කැපිටල් ඉංග්‍රිසි අකුරින් ලියා ඇති හොලොකෝස්ට් යන වචනය (Holocaust), යුරෝපීය යුදෙව්වන් විනාශ කිරීම සඳහා  පූර්ව නිශ්චිත යෙදුම (සුපුරුදු ) බවට පත්විය. {{Sfn|Calimani|2018}} , ව්‍යසනකාරී විනාශය යන අරුත ඇති ''ෂෝආ'' ('&lt;nowiki/&gt;''{{අක්ෂරපරිවර්තනය|he|Shoah}}''&lt;nowiki/&gt;') යන හීබෲ වචනය යුදෙව් වින්දිතයින් සඳහා ම පමණක් යෙදේ {{Sfn|Hayes|Roth|2010}} {{Sfn|Beorn|2018}} {{Sfn|Cesarani|2016}} අපරාධකරුවන් යුදෙව් සංහාරය සඳහා &quot; [[අවසාන විසඳුම]] &quot; (Final Solution) යන වාක්‍ය ඛණ්ඩය සුහද වචනයක් ලෙස භාවිතා කළහ. {{Sfn|Gerlach|2016}}
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>rh18qr04054ju9bm6fvkq8q0rnz4l6g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>796420</id>
      <parentid>796419</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T15:27:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lalith Manage</username>
        <id>252</id>
      </contributor>
      <comment>/* පාරිභාෂිතය සහ විෂය පථය */</comment>
      <origin>796420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10656" sha1="89j3ciwvwmgij1twxz41co84e1o3xb6" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව සිවිල්වැසියනට ප්‍රහාර
| title       = මහා යුදෙව් සංහාරය
| partof      = [[දෙවන ලෝක යුද්ධය|දෙවන ලෝක යුද්ධයෙ]]
| image       = ගොනුව:Selection on the ramp at Auschwitz-Birkenau, 1944 (Auschwitz Album) 1b.jpg
| image_size  = 
| alt         = 


|type=* [[වර්ග සංහාරය]]
* [[ජනවාර්ගික පවිත්‍රණය]]
* [[සමූලඝාතන|සමූලඝාතනය]]|date=1941-1945|location=[[නාසි ජර්මනිය]] සහ [[නාසි ජර්මනිය විසින් අල්ලාගත් යුරෝපයේ ප්‍රදේශ]]|fatalities=යුදෙව්වන් මිලියන 6 ක් පමණ|perpetrators=* [[ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර්]]
* [[නාසි ජර්මනිය]] සහ එහි සහයෝගකරුවන්|motive=* [[යුදෙව් විරෝධීවාදය]]
* [[ජාතිවාදය]]
* [[ජර්මානුවාදය]]|caption=1944 මැයි මස, [[පෝලන්ත අධිවාසය (1939–45)|ජර්මනිය විසින් යටත් කරගත් පෝලන්තයෙහි]] පිහිටි [[අවුෂ්විට්ස්_සිර_කඳවුර#අවුෂ්විට්ස්_2_(බිර්කෙනාවු)|අවුෂ්විට්ස් II]] සමූලනාශක කඳවුරු වෙත යුදෙව්වන් රැගෙන ඒම. ඔවුන්ගෙන් බහුතරයක් [[ගෑස් කාමර]] තුලට යැවුනි.}}

'''මහා යුදෙව් සංහාරය''' යනු [[ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර්|ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර්ගේ]] [[නාසි ජර්මනිය]] විසින් සහ එහි සහයෝගකරුවන් විසින් [[යුදෙවුවෝ|යුදෙව්වන්]] මිලියන හයක් පමණ මරා දැමුණු [[වර්ග සංහාරය|වර්ග සංහාරයකි]]. ප්‍රධාන වශයෙන් [[අවුෂ්විට්ස් සිර කඳවුර|අවුෂ්විට්ස්-බර්කනෝ]], [[ට්‍රෙබ්ලින්කා සමූලනාශක කඳවුර|ට්‍රෙබ්ලින්කා]], [[බෙල්සෙක් සමූලනාශක කඳවුර|බෙල්සෙක්]], [[සොබිබෝර් සමූලනාශක කඳවුර|සොබිබෝර්]] සහ [[චෙල්ම්නෝ]] නමැති [[සමූලනාශක කඳවුර|සමූලනාශක කඳවුරු]] වලදී වෙඩි තැබීමෙන් හෝ විෂ වායු ආඝ්‍රහනය කරවීමෙන් ඝාතන සිදු කෙරුනි. 

යුදෙව්වන්ට අමතරව [[නාසි වාදය|නාසිවාදීන්]] විසින් පහත් යැයි සළකන ලද [[ස්ලාව් ජාතිකයෝ|ස්ලාව් ජාතිකයින්]], [[සමසමාජවාදය|කොමියුනිස්ට්වාදීන්]], [[රෝමා ජනතාව|රෝමා (ජිප්සී) ජනතාව]], [[ආබාධිතතාවය|ආබාධිත පුද්ගලයින්]], [[සමලිංගිකතාව|සමලිංගිකයන්]] සහ [[යෙහෝවාගේ සාක්ෂිකරුවෝ|යෙහෝවාගේ සාක්ෂිකරුවන්]] මිලියන ගණනක් ද මරණයට පත් කෙරුනි. 

{{Authority control}}

[[ප්‍රවර්ගය:මහා යුදෙව් සංහාරය]]

== පාරිභාෂිතය සහ විෂය පථය ==

' දවන ලද පූජාව ' යන අර්ථය ඇති ග්‍රීක වචනයකින් උපුටා ගත් ''හොලොකෝස්ට්'' (''holocaust'') යන පදය, {{Sfn|Gerlach|2016}} සියවස් ගණනාවක් පුරා සාමාන්‍ය ඉංග්‍රීසි වචනයක් වූ අතර එහි අර්ථය 'ගින්නෙන් විනාශ කිරීම හෝ පූජා කිරීම' හෝ සංකේතාත්මකව 'සංහාරය' යන්නයි. 1950 ගණන්වලදී, එය සංඥා නාම පදයක් බවට පත්වීමට පටන් ගත් අතර, නාසි යුදෙව්වන් සමූලඝාතනය කිරීම විස්තර කිරීමට ඉංග්‍රීසි සහ තවත් බොහෝ භාෂාවලින් භාවිතා කරන වඩාත් පොදු වචනය බවට පත්වන්නට පටන් ගත්තා.  නාසීන් ඉලක්ක කළ අනෙකුත් කණ්ඩායම්, {{විස්තරාත්මක සටහන්|{{harvnb|King|2023|pp=26–27}}: &quot;Rather than one big thing, the Holocaust might now be described as an array of event categories. In [[Christopher Browning]]'s terms, the Holocaust involved three separate &quot;clusters of genocidal projects&quot;: euthanasia and &quot;racial purification&quot; directed against the disabled and Sinti and Roma (at the time referred to collectively as &quot;Gypsies&quot;) within the Third Reich; the eradication of Slavic populations living in countries east of Germany; and the Final Solution proper—that is, the attempted mass murder of every Jew residing anywhere within Germany's sphere of influence (Browning 2010, 407). (The list of persecuted categories—people targeted by the Nazis in ways short of genocide—would of course be longer.)&quot;&lt;br&gt;
{{harvnb|Engel|2021|p=6}}: &quot;Echoing this view, some have contended that the expression 'the Holocaust' ought to refer not only to the encounter between the Third Reich and the Jews but also to 'the horrors that Poles, other Slavs, and Gypsies endured at the hands of the Nazis' (Lukas, 1986: 220). Others have extended the term to encompass the Third Reich's treatment of homosexuals, the mentally ill or infrm, and Jehovah's Witnesses, speaking of 11 or 12 million victims of the Holocaust, half of whom were Jews. Still others have employed the word 'holocaust' also when referring to cases of mass murder not perpetrated by the Third Reich.&quot;&lt;br /&gt;
{{harvnb|Kay|2021|pp=1–2}}: &quot;For perhaps the first time, all major victim groups where the death tolls reached at least into the tens of thousands will be considered together: Jewish and non-Jewish .... [I]t makes a great deal of sense to consider the different strands of Nazi mass killing together rather than in isolation from one another. This of course means going against the grain of most scholarship on the subject by examining the genocide of the European Jews alongside other Nazi mass-murder campaigns.&quot;&lt;br /&gt;
{{harvnb|Gerlach|2016|pp=14–15}}: &quot;There are a number of words I will try to avoid because of the serious misconceptions they might lead to. The terms ''Holocaust'' and {{lang|he-Latn|Shoah}} are not useful since neither has any analytical value. 'Holocaust' (derived from the Greek {{lang|Grc-Latn|holókauton}}, or 'burned sacrifice') has a religious connotation unbefitting of the event it is supposed to refer to, and users of this term may mean by it either the persecution and murder of Jews alone, or Nazi German violence against any group more generally .... Importantly, ''Holocaust'' and {{lang|he-Latn|Shoah}} have also been criticized as 'teleological and anachronistic' terms that convey a retrospective view that makes complex processes appear 'as a single event.{{'&quot;}}&lt;br /&gt;
{{harvnb|Niewyk|Nicosia|2000|p=51}}: &quot;The authors of this volume have adopted the third approach to a working definition: The Holocaust—that is, Nazi genocide—was the systematic, state-sponsored murder of entire groups determined by heredity. This applied to Jews, Gypsies, and the handicapped. This section also makes it clear that other definitions are defended by scholars who deserve a respectful hearing.&quot;}} විශේෂයෙන් ජීව විද්‍යාත්මක පදනමක් මත ඉලක්ක කරගත් අය, විශේෂයෙන් රෝමා සහ සින්ටි, මෙන්ම සෝවියට් යුද සිරකරුවන් සහ [[පෝලන්ත ජාතියට එරෙහි නාසි අපරාධ|පෝලන්ත]] සහ සෝවියට් සිවිල් වැසියන් ඇතුළු අනෙකුත් කණ්ඩායම්වලට එල්ල කරන ලද මරා දැමීම් ඇතුළු හිංසා පීඩා හැඳින්වීමට ''හොලොකෝස්ට්'' යන පදය සමහර විට භාවිතා වේ . {{Sfn|Cesarani|2016}} {{Sfn|Niewyk|Nicosia|2000}} {{Sfn|Peck|Berenbaum|2002}} කෙසේ වෙතත්, මෙම සියලු කණ්ඩායම් විවිධ හේතූන් මත ඉලක්ක කර ගන්නා ලදී.  1970 ගණන් වන විට, ''යුදෙව්'' යන විශේෂණ පදය අනවශ්‍ය ලෙස සලකා ඉවත් කරන ලද අතර, අද කැපිටල් ඉංග්‍රිසි අකුරින් ලියා ඇති හොලොකෝස්ට් යන වචනය (Holocaust), යුරෝපීය යුදෙව්වන් විනාශ කිරීම සඳහා  පූර්ව නිශ්චිත යෙදුම (සුපුරුදු ) බවට පත්විය. {{Sfn|Calimani|2018}} , ව්‍යසනකාරී විනාශය යන අරුත ඇති ''ෂෝආ'' ('&lt;nowiki/&gt;''{{අක්ෂරපරිවර්තනය|he|Shoah}}''&lt;nowiki/&gt;') යන හීබෲ වචනය යුදෙව් වින්දිතයින් සඳහා ම පමණක් යෙදේ {{Sfn|Hayes|Roth|2010}} {{Sfn|Beorn|2018}} {{Sfn|Cesarani|2016}} අපරාධකරුවන් යුදෙව් සංහාරය සඳහා &quot; [[අවසාන විසඳුම]] &quot; (Final Solution) යන වාක්‍ය ඛණ්ඩය සුහද වචනයක් ලෙස භාවිතා කළහ. {{Sfn|Gerlach|2016}}
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>89j3ciwvwmgij1twxz41co84e1o3xb6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>796428</id>
      <parentid>796420</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T03:46:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shwetha</username>
        <id>6574</id>
      </contributor>
      <comment>සංස්කරණය</comment>
      <origin>796428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10747" sha1="680y5ye78vudgyb0s15qjbnoyjcr7jw" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව සිවිල්වැසියනට ප්‍රහාර
| title       = මහා යුදෙව් සංහාරය
| partof      = [[දෙවන ලෝක යුද්ධය|දෙවන ලෝක යුද්ධයෙ]]
| image       = ගොනුව:Selection on the ramp at Auschwitz-Birkenau, 1944 (Auschwitz Album) 1b.jpg
| image_size  = 
| alt         = 


|type=* [[වර්ග සංහාරය]]
* [[ජනවාර්ගික පවිත්‍රණය]]
* [[සමූලඝාතන|සමූලඝාතනය]]|date=1941-1945|location=[[නාසි ජර්මනිය]] සහ [[නාසි ජර්මනිය විසින් අල්ලාගත් යුරෝපයේ ප්‍රදේශ]]|fatalities=යුදෙව්වන් මිලියන 6 ක් පමණ|perpetrators=* [[ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර්]]
* [[නාසි ජර්මනිය]] සහ එහි සහයෝගකරුවන්|motive=* [[යුදෙව් විරෝධීවාදය]]
* [[ජාතිවාදය]]
* [[ජර්මානුවාදය]]|caption=1944 මැයි මස, [[පෝලන්ත අධිවාසය (1939–45)|ජර්මනිය විසින් යටත් කරගත් පෝලන්තයෙහි]] පිහිටි [[අවුෂ්විට්ස්_සිර_කඳවුර#අවුෂ්විට්ස්_2_(බිර්කෙනාවු)|අවුෂ්විට්ස් II]] සමූලනාශක කඳවුරු වෙත යුදෙව්වන් රැගෙන ඒම. ඔවුන්ගෙන් බහුතරයක් [[ගෑස් කාමර]] තුලට යැවුනි.}}

'''මහා යුදෙව් සංහාරය''' යනු [[ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර්|ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර්ගේ]] [[නාසි ජර්මනිය]] විසින් සහ එහි සහයෝගකරුවන් විසින් [[යුදෙවුවෝ|යුදෙව්වන්]] මිලියන හයක් පමණ මරා දැමුණු [[වර්ග සංහාරය|වර්ග සංහාරයකි]]. ප්‍රධාන වශයෙන් [[අවුෂ්විට්ස් සිර කඳවුර|අවුෂ්විට්ස්-බර්කනෝ]], [[ට්‍රෙබ්ලින්කා සමූලනාශක කඳවුර|ට්‍රෙබ්ලින්කා]], [[බෙල්සෙක් සමූලනාශක කඳවුර|බෙල්සෙක්]], [[සොබිබෝර් සමූලනාශක කඳවුර|සොබිබෝර්]] සහ [[චෙල්ම්නෝ]] නමැති [[සමූලනාශක කඳවුර|සමූලනාශක කඳවුරු]] වලදී වෙඩි තැබීමෙන් හෝ විෂ වායු ආඝ්‍රහනය කරවීමෙන් ඝාතන සිදු කෙරුනි. 

යුදෙව්වන්ට අමතරව [[නාසි වාදය|නාසිවාදීන්]] විසින් පහත් යැයි සළකන ලද [[ස්ලාව් ජාතිකයෝ|ස්ලාව් ජාතිකයින්]], [[සමසමාජවාදය|කොමියුනිස්ට්වාදීන්]], [[රෝමා ජනතාව|රෝමා (ජිප්සී) ජනතාව]], [[ආබාධිතතාවය|ආබාධිත පුද්ගලයින්]], [[සමලිංගිකතාව|සමලිංගිකයන්]] සහ [[යෙහෝවාගේ සාක්ෂිකරුවෝ|යෙහෝවාගේ සාක්ෂිකරුවන්]] මිලියන ගණනක් ද මරණයට පත් කෙරුනි. 

== ශබ්ද මාලාව සහ විෂය පථය==
{{ප්‍රධාන|මහා යුදෙව් සංහාරයෙහි නම් }}

' දවන ලද පූජාව ' යන අර්ථය ඇති ග්‍රීක වචනයකින් උපුටා ගත් ''හොලොකෝස්ට්'' (''holocaust'') යන පදය, {{Sfn|Gerlach|2016}} සියවස් ගණනාවක් පුරා සාමාන්‍ය ඉංග්‍රීසි වචනයක් වූ අතර එහි අර්ථය 'ගින්නෙන් විනාශ කිරීම හෝ පූජා කිරීම' හෝ සංකේතාත්මකව 'සංහාරය' යන්නයි. 1950 ගණන්වලදී, එය සංඥා නාම පදයක් බවට පත්වීමට පටන් ගත් අතර, නාසි යුදෙව්වන් සමූලඝාතනය කිරීම විස්තර කිරීමට ඉංග්‍රීසි සහ තවත් බොහෝ භාෂාවලින් භාවිතා කරන වඩාත් පොදු වචනය බවට පත්වන්නට පටන් ගත්තා.  නාසීන් ඉලක්ක කළ අනෙකුත් කණ්ඩායම්, {{විස්තරාත්මක සටහන්|{{harvnb|King|2023|pp=26–27}}: &quot;Rather than one big thing, the Holocaust might now be described as an array of event categories. In [[Christopher Browning]]'s terms, the Holocaust involved three separate &quot;clusters of genocidal projects&quot;: euthanasia and &quot;racial purification&quot; directed against the disabled and Sinti and Roma (at the time referred to collectively as &quot;Gypsies&quot;) within the Third Reich; the eradication of Slavic populations living in countries east of Germany; and the Final Solution proper—that is, the attempted mass murder of every Jew residing anywhere within Germany's sphere of influence (Browning 2010, 407). (The list of persecuted categories—people targeted by the Nazis in ways short of genocide—would of course be longer.)&quot;&lt;br&gt;
{{harvnb|Engel|2021|p=6}}: &quot;Echoing this view, some have contended that the expression 'the Holocaust' ought to refer not only to the encounter between the Third Reich and the Jews but also to 'the horrors that Poles, other Slavs, and Gypsies endured at the hands of the Nazis' (Lukas, 1986: 220). Others have extended the term to encompass the Third Reich's treatment of homosexuals, the mentally ill or infrm, and Jehovah's Witnesses, speaking of 11 or 12 million victims of the Holocaust, half of whom were Jews. Still others have employed the word 'holocaust' also when referring to cases of mass murder not perpetrated by the Third Reich.&quot;&lt;br /&gt;
{{harvnb|Kay|2021|pp=1–2}}: &quot;For perhaps the first time, all major victim groups where the death tolls reached at least into the tens of thousands will be considered together: Jewish and non-Jewish .... [I]t makes a great deal of sense to consider the different strands of Nazi mass killing together rather than in isolation from one another. This of course means going against the grain of most scholarship on the subject by examining the genocide of the European Jews alongside other Nazi mass-murder campaigns.&quot;&lt;br /&gt;
{{harvnb|Gerlach|2016|pp=14–15}}: &quot;There are a number of words I will try to avoid because of the serious misconceptions they might lead to. The terms ''Holocaust'' and {{lang|he-Latn|Shoah}} are not useful since neither has any analytical value. 'Holocaust' (derived from the Greek {{lang|Grc-Latn|holókauton}}, or 'burned sacrifice') has a religious connotation unbefitting of the event it is supposed to refer to, and users of this term may mean by it either the persecution and murder of Jews alone, or Nazi German violence against any group more generally .... Importantly, ''Holocaust'' and {{lang|he-Latn|Shoah}} have also been criticized as 'teleological and anachronistic' terms that convey a retrospective view that makes complex processes appear 'as a single event.{{'&quot;}}&lt;br /&gt;
{{harvnb|Niewyk|Nicosia|2000|p=51}}: &quot;The authors of this volume have adopted the third approach to a working definition: The Holocaust—that is, Nazi genocide—was the systematic, state-sponsored murder of entire groups determined by heredity. This applied to Jews, Gypsies, and the handicapped. This section also makes it clear that other definitions are defended by scholars who deserve a respectful hearing.&quot;}} විශේෂයෙන් ජීව විද්‍යාත්මක පදනමක් මත ඉලක්ක කරගත් අය, විශේෂයෙන් රෝමා සහ සින්ටි, මෙන්ම සෝවියට් යුද සිරකරුවන් සහ [[පෝලන්ත ජාතියට එරෙහි නාසි අපරාධ|පෝලන්ත]] සහ සෝවියට් සිවිල් වැසියන් ඇතුළු අනෙකුත් කණ්ඩායම්වලට එල්ල කරන ලද මරා දැමීම් ඇතුළු හිංසා පීඩා හැඳින්වීමට ''හොලොකෝස්ට්'' යන පදය සමහර විට භාවිතා වේ . {{Sfn|Cesarani|2016}} {{Sfn|Niewyk|Nicosia|2000}} {{Sfn|Peck|Berenbaum|2002}} කෙසේ වෙතත්, මෙම සියලු කණ්ඩායම් විවිධ හේතූන් මත ඉලක්ක කර ගන්නා ලදී.  1970 ගණන් වන විට, ''යුදෙව්'' යන විශේෂණ පදය අනවශ්‍ය ලෙස සලකා ඉවත් කරන ලද අතර, අද කැපිටල් ඉංග්‍රිසි අකුරින් ලියා ඇති හොලොකෝස්ට් යන වචනය (Holocaust), යුරෝපීය යුදෙව්වන් විනාශ කිරීම සඳහා  පූර්ව නිශ්චිත යෙදුම (සුපුරුදු ) බවට පත්විය. {{Sfn|Calimani|2018}} , ව්‍යසනකාරී විනාශය යන අරුත ඇති ''ෂෝආ'' ('&lt;nowiki/&gt;''{{අක්ෂරපරිවර්තනය|he|Shoah}}''&lt;nowiki/&gt;') යන හීබෲ වචනය යුදෙව් වින්දිතයින් සඳහා ම පමණක් යෙදේ {{Sfn|Hayes|Roth|2010}} {{Sfn|Beorn|2018}} {{Sfn|Cesarani|2016}} අපරාධකරුවන් යුදෙව් සංහාරය සඳහා &quot; [[අවසාන විසඳුම]] &quot; (Final Solution) යන වාක්‍ය ඛණ්ඩය සුහද වචනයක් ලෙස භාවිතා කළහ. {{Sfn|Gerlach|2016}}
&lt;references /&gt;

{{Authority control}}

[[ප්‍රවර්ගය:මහා යුදෙව් සංහාරය]]</text>
      <sha1>680y5ye78vudgyb0s15qjbnoyjcr7jw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>796429</id>
      <parentid>796428</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T04:05:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shwetha</username>
        <id>6574</id>
      </contributor>
      <comment>සංස්කරණය</comment>
      <origin>796429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10915" sha1="ns0y56n1y7gyka54t9utm1u9cnaaw88" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව සිවිල්වැසියනට ප්‍රහාර
| title       = මහා යුදෙව් සංහාරය
| partof      = [[දෙවන ලෝක යුද්ධය|දෙවන ලෝක යුද්ධයෙ]]
| image       = ගොනුව:Selection on the ramp at Auschwitz-Birkenau, 1944 (Auschwitz Album) 1b.jpg
| image_size  = 
| alt         = 


|type=* [[වර්ග සංහාරය]]
* [[ජනවාර්ගික පවිත්‍රණය]]
* [[සමූලඝාතන|සමූලඝාතනය]]|date=1941-1945|location=[[නාසි ජර්මනිය]] සහ [[නාසි ජර්මනිය විසින් අල්ලාගත් යුරෝපයේ ප්‍රදේශ]]|fatalities=යුදෙව්වන් මිලියන 6 ක් පමණ|perpetrators=* [[ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර්]]
* [[නාසි ජර්මනිය]] සහ එහි සහයෝගකරුවන්|motive=* [[යුදෙව් විරෝධීවාදය]]
* [[ජාතිවාදය]]
* [[ජර්මානුවාදය]]|caption=1944 මැයි මස, [[පෝලන්ත අධිවාසය (1939–45)|ජර්මනිය විසින් යටත් කරගත් පෝලන්තයෙහි]] පිහිටි [[අවුෂ්විට්ස්_සිර_කඳවුර#අවුෂ්විට්ස්_2_(බිර්කෙනාවු)|අවුෂ්විට්ස් II]] සමූලනාශක කඳවුරු වෙත යුදෙව්වන් රැගෙන ඒම. ඔවුන්ගෙන් බහුතරයක් [[ගෑස් කාමර]] තුලට යැවුනි.}}

'''මහා යුදෙව් සංහාරය''' යනු [[ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර්|ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර්ගේ]] [[නාසි ජර්මනිය]] විසින් සහ එහි සහයෝගකරුවන් විසින් [[යුදෙවුවෝ|යුදෙව්වන්]] මිලියන හයක් පමණ මරා දැමුණු [[වර්ග සංහාරය|වර්ග සංහාරයකි]]. ප්‍රධාන වශයෙන් [[අවුෂ්විට්ස් සිර කඳවුර|අවුෂ්විට්ස්-බර්කනෝ]], [[ට්‍රෙබ්ලින්කා සමූලනාශක කඳවුර|ට්‍රෙබ්ලින්කා]], [[බෙල්සෙක් සමූලනාශක කඳවුර|බෙල්සෙක්]], [[සොබිබෝර් සමූලනාශක කඳවුර|සොබිබෝර්]] සහ [[චෙල්ම්නෝ]] නමැති [[සමූලනාශක කඳවුර|සමූලනාශක කඳවුරු]] වලදී වෙඩි තැබීමෙන් හෝ විෂ වායු ආඝ්‍රහනය කරවීමෙන් ඝාතන සිදු කෙරුනි. 

යුදෙව්වන්ට අමතරව [[නාසි වාදය|නාසිවාදීන්]] විසින් පහත් යැයි සළකන ලද [[ස්ලාව් ජාතිකයෝ|ස්ලාව් ජාතිකයින්]], [[සමසමාජවාදය|කොමියුනිස්ට්වාදීන්]], [[රෝමා ජනතාව|රෝමා (ජිප්සී) ජනතාව]], [[ආබාධිතතාවය|ආබාධිත පුද්ගලයින්]], [[සමලිංගිකතාව|සමලිංගිකයන්]] සහ [[යෙහෝවාගේ සාක්ෂිකරුවෝ|යෙහෝවාගේ සාක්ෂිකරුවන්]] මිලියන ගණනක් ද මරණයට පත් කෙරුනි. 

== ශබ්ද මාලාව සහ විෂය පථය==
{{ප්‍රධාන|මහා යුදෙව් සංහාරයෙහි නම් }}

' දවන ලද පූජාව ' යන අර්ථය ඇති ග්‍රීක වචනයකින් උපුටා ගත් ''හොලොකෝස්ට්'' (''holocaust'') යන පදය, {{Sfn|Gerlach|2016}} සියවස් ගණනාවක් පුරා සාමාන්‍ය ඉංග්‍රීසි වචනයක් වූ අතර එහි අර්ථය 'ගින්නෙන් විනාශ කිරීම හෝ පූජා කිරීම' හෝ සංකේතාත්මකව 'සංහාරය' යන්නයි. 1950 ගණන්වලදී, එය සංඥා නාම පදයක් බවට පත්වීමට පටන් ගත් අතර, නාසි යුදෙව්වන් සමූලඝාතනය කිරීම විස්තර කිරීමට ඉංග්‍රීසි සහ තවත් බොහෝ භාෂාවලින් භාවිතා කරන වඩාත් පොදු වචනය බවට පත්වන්නට පටන් ගත්තා.  නාසීන් ඉලක්ක කළ අනෙකුත් කණ්ඩායම්, {{දිඅස|{{harvnb|King|2023|pp=26–27}}: &quot;Rather than one big thing, the Holocaust might now be described as an array of event categories. In [[Christopher Browning]]'s terms, the Holocaust involved three separate &quot;clusters of genocidal projects&quot;: euthanasia and &quot;racial purification&quot; directed against the disabled and Sinti and Roma (at the time referred to collectively as &quot;Gypsies&quot;) within the Third Reich; the eradication of Slavic populations living in countries east of Germany; and the Final Solution proper—that is, the attempted mass murder of every Jew residing anywhere within Germany's sphere of influence (Browning 2010, 407). (The list of persecuted categories—people targeted by the Nazis in ways short of genocide—would of course be longer.)&quot;&lt;br&gt;
{{හාවඩ් වරහන් නොමැති|එංගල්|2021|පි=6}}: &quot;Echoing this view, some have contended that the expression 'the Holocaust' ought to refer not only to the encounter between the Third Reich and the Jews but also to 'the horrors that Poles, other Slavs, and Gypsies endured at the hands of the Nazis' (Lukas, 1986: 220). Others have extended the term to encompass the Third Reich's treatment of homosexuals, the mentally ill or infrm, and Jehovah's Witnesses, speaking of 11 or 12 million victims of the Holocaust, half of whom were Jews. Still others have employed the word 'holocaust' also when referring to cases of mass murder not perpetrated by the Third Reich.&quot;&lt;br /&gt;
{{harvnb|Kay|2021|pp=1–2}}: &quot;For perhaps the first time, all major victim groups where the death tolls reached at least into the tens of thousands will be considered together: Jewish and non-Jewish .... [I]t makes a great deal of sense to consider the different strands of Nazi mass killing together rather than in isolation from one another. This of course means going against the grain of most scholarship on the subject by examining the genocide of the European Jews alongside other Nazi mass-murder campaigns.&quot;&lt;br /&gt;
{{harvnb|Gerlach|2016|pp=14–15}}: &quot;There are a number of words I will try to avoid because of the serious misconceptions they might lead to. The terms ''Holocaust'' and {{lang|he-Latn|Shoah}} are not useful since neither has any analytical value. 'Holocaust' (derived from the Greek {{lang|Grc-Latn|holókauton}}, or 'burned sacrifice') has a religious connotation unbefitting of the event it is supposed to refer to, and users of this term may mean by it either the persecution and murder of Jews alone, or Nazi German violence against any group more generally .... Importantly, ''Holocaust'' and {{lang|he-Latn|Shoah}} have also been criticized as 'teleological and anachronistic' terms that convey a retrospective view that makes complex processes appear 'as a single event.{{'&quot;}}&lt;br /&gt;
{{harvnb|Niewyk|Nicosia|2000|p=51}}: &quot;The authors of this volume have adopted the third approach to a working definition: The Holocaust—that is, Nazi genocide—was the systematic, state-sponsored murder of entire groups determined by heredity. This applied to Jews, Gypsies, and the handicapped. This section also makes it clear that other definitions are defended by scholars who deserve a respectful hearing.&quot;}} විශේෂයෙන් ජීව විද්‍යාත්මක පදනමක් මත ඉලක්ක කරගත් අය, විශේෂයෙන් රෝමා සහ සින්ටි, මෙන්ම සෝවියට් යුද සිරකරුවන් සහ [[පෝලන්ත ජාතියට එරෙහි නාසි අපරාධ|පෝලන්ත]] සහ සෝවියට් සිවිල් වැසියන් ඇතුළු අනෙකුත් කණ්ඩායම්වලට එල්ල කරන ලද මරා දැමීම් ඇතුළු හිංසා පීඩා හැඳින්වීමට ''හොලොකෝස්ට්'' යන පදය සමහර විට භාවිතා වේ . {{Sfn|Cesarani|2016}} {{Sfn|Niewyk|Nicosia|2000}} {{Sfn|Peck|Berenbaum|2002}} කෙසේ වෙතත්, මෙම සියලු කණ්ඩායම් විවිධ හේතූන් මත ඉලක්ක කර ගන්නා ලදී.  1970 ගණන් වන විට, ''යුදෙව්'' යන විශේෂණ පදය අනවශ්‍ය ලෙස සලකා ඉවත් කරන ලද අතර, අද කැපිටල් ඉංග්‍රිසි අකුරින් ලියා ඇති හොලොකෝස්ට් යන වචනය (Holocaust), යුරෝපීය යුදෙව්වන් විනාශ කිරීම සඳහා  පූර්ව නිශ්චිත යෙදුම (සුපුරුදු ) බවට පත්විය. {{Sfn|Calimani|2018}} , ව්‍යසනකාරී විනාශය යන අරුත ඇති ''ෂෝආ'' ('&lt;nowiki/&gt;''{{අක්ෂරපරිවර්තනය|he|Shoah}}''&lt;nowiki/&gt;') යන හීබෲ වචනය යුදෙව් වින්දිතයින් සඳහා ම පමණක් යෙදේ {{Sfn|Hayes|Roth|2010}} {{Sfn|Beorn|2018}} {{Sfn|Cesarani|2016}} අපරාධකරුවන් යුදෙව් සංහාරය සඳහා &quot; [[අවසාන විසඳුම]] &quot; (Final Solution) යන වාක්‍ය ඛණ්ඩය සුහද වචනයක් ලෙස භාවිතා කළහ. {{Sfn|Gerlach|2016}}
&lt;references /&gt;

==සටහන්==
{{සටහන්ලැයිස්තුව}}

==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව|20em}}
{{Authority control}}

[[ප්‍රවර්ගය:මහා යුදෙව් සංහාරය]]</text>
      <sha1>ns0y56n1y7gyka54t9utm1u9cnaaw88</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>796432</id>
      <parentid>796429</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T06:30:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shwetha</username>
        <id>6574</id>
      </contributor>
      <comment>සංස්කරණය</comment>
      <origin>796432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18071" sha1="l5mqurxgziftvdpffghpcabfc5y20dn" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව සිවිල්වැසියනට ප්‍රහාර
| title       = මහා යුදෙව් සංහාරය
| partof      = [[දෙවන ලෝක යුද්ධය|දෙවන ලෝක යුද්ධයෙ]]
| image       = ගොනුව:Selection on the ramp at Auschwitz-Birkenau, 1944 (Auschwitz Album) 1b.jpg
| image_size  = 
| alt         = 


|type=* [[වර්ග සංහාරය]]
* [[ජනවාර්ගික පවිත්‍රණය]]
* [[සමූලඝාතන|සමූලඝාතනය]]|date=1941-1945|location=[[නාසි ජර්මනිය]] සහ [[නාසි ජර්මනිය විසින් අල්ලාගත් යුරෝපයේ ප්‍රදේශ]]|fatalities=යුදෙව්වන් මිලියන 6 ක් පමණ|perpetrators=* [[ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර්]]
* [[නාසි ජර්මනිය]] සහ එහි සහයෝගකරුවන්|motive=* [[යුදෙව් විරෝධීවාදය]]
* [[ජාතිවාදය]]
* [[ජර්මානුවාදය]]|caption=1944 මැයි මස, [[පෝලන්ත අධිවාසය (1939–45)|ජර්මනිය විසින් යටත් කරගත් පෝලන්තයෙහි]] පිහිටි [[අවුෂ්විට්ස්_සිර_කඳවුර#අවුෂ්විට්ස්_2_(බිර්කෙනාවු)|අවුෂ්විට්ස් II]] සමූලනාශක කඳවුරු වෙත යුදෙව්වන් රැගෙන ඒම. ඔවුන්ගෙන් බහුතරයක් [[ගෑස් කාමර]] තුලට යැවුනි.}}

'''මහා යුදෙව් සංහාරය''' යනු [[ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර්|ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර්ගේ]] [[නාසි ජර්මනිය]] විසින් සහ එහි සහයෝගකරුවන් විසින් [[යුදෙවුවෝ|යුදෙව්වන්]] මිලියන හයක් පමණ මරා දැමුණු [[වර්ග සංහාරය|වර්ග සංහාරයකි]]. ප්‍රධාන වශයෙන් [[අවුෂ්විට්ස් සිර කඳවුර|අවුෂ්විට්ස්-බර්කනෝ]], [[ට්‍රෙබ්ලින්කා සමූලනාශක කඳවුර|ට්‍රෙබ්ලින්කා]], [[බෙල්සෙක් සමූලනාශක කඳවුර|බෙල්සෙක්]], [[සොබිබෝර් සමූලනාශක කඳවුර|සොබිබෝර්]] සහ [[චෙල්ම්නෝ]] නමැති [[සමූලනාශක කඳවුර|සමූලනාශක කඳවුරු]] වලදී වෙඩි තැබීමෙන් හෝ විෂ වායු ආඝ්‍රහනය කරවීමෙන් ඝාතන සිදු කෙරුනි. 

යුදෙව්වන්ට අමතරව [[නාසි වාදය|නාසිවාදීන්]] විසින් පහත් යැයි සළකන ලද [[ස්ලාව් ජාතිකයෝ|ස්ලාව් ජාතිකයින්]], [[සමසමාජවාදය|කොමියුනිස්ට්වාදීන්]], [[රෝමා ජනතාව|රෝමා (ජිප්සී) ජනතාව]], [[ආබාධිතතාවය|ආබාධිත පුද්ගලයින්]], [[සමලිංගිකතාව|සමලිංගිකයන්]] සහ [[යෙහෝවාගේ සාක්ෂිකරුවෝ|යෙහෝවාගේ සාක්ෂිකරුවන්]] මිලියන ගණනක් ද මරණයට පත් කෙරුනි. 

== ශබ්ද මාලාව සහ විෂය පථය==
{{ප්‍රධාන|මහා යුදෙව් සංහාරයෙහි නම් }}

' දවන ලද පූජාව ' යන අර්ථය ඇති ග්‍රීක වචනයකින් උපුටා ගත් ''හොලොකෝස්ට්'' (''holocaust'') යන පදය, {{Sfn|Gerlach|2016}} සියවස් ගණනාවක් පුරා සාමාන්‍ය ඉංග්‍රීසි වචනයක් වූ අතර එහි අර්ථය 'ගින්නෙන් විනාශ කිරීම හෝ පූජා කිරීම' හෝ සංකේතාත්මකව 'සංහාරය' යන්නයි. 1950 ගණන්වලදී, එය සංඥා නාම පදයක් බවට පත්වීමට පටන් ගත් අතර, නාසි යුදෙව්වන් සමූලඝාතනය කිරීම විස්තර කිරීමට ඉංග්‍රීසි සහ තවත් බොහෝ භාෂාවලින් භාවිතා කරන වඩාත් පොදු වචනය බවට පත්වන්නට පටන් ගත්තා.  නාසීන් ඉලක්ක කළ අනෙකුත් කණ්ඩායම්, {{දිඅස|
{{හාවඩ් වරහන් නොමැති|බාරටොව් |2023a |පිටු=18–19}}: &quot;මෙම විවාදයෙහි අතිශයින් කොටසක්  කුතූහලය දනවන ලෙසින් සංක්ෂිප්ත වන්නේ විශේෂිත ඓතිහාසික ප්‍රශ්නයක් වෙතටයි, එනම්, ඔවුන්ගේ පාලනය යටතේ සිටි වෙනයම් කණ්ඩායමකට ඔවුන් සැලකූ ආකාරයට වෙනස් ආකාරයකින් නාසිවරුන් යුදෙව්වන් ඉලක්ක කොට සැලකුවාද? ... There can be little doubt that the Jews played a singular role in the Nazi {{lang|fr|imaginaire}} and that German Jewish policies distinguished them within the Nazi universe of murder and fantasy; but other groups clearly have been similarly targeted in other genocides ... 'the extent of the 'final solution' was ... shaped by an antisemitism that was colored by a different element over and above the racism and ethno-nationalism that explains the murder of other groups by Nazi Germany—that element being the view of 'the Jews' as an implacable, collective world enemy.' To be sure, this makes the Holocaust unique only within the context of the Nazi empire ....&quot;&lt;br /&gt;
{{harvnb |Smith |2023 |p=36}}: &quot;The Holocaust is particular to Jews and yet has had increasing relevance for those who do not identify as Jewish. ... All Jews everywhere were to be murdered because of their racial heritage was 'put into state policy' on January 20, 1942 at the Wannsee conference.... Witness to the genocide of the Jews is a uniquely Jewish experience, because only Jews were targeted by that policy, even if other groups were targeted for genocide under other policies. The Nazi regime committed genocide against the Roma and Sinti, governed by separate policies. They also committed war crimes against Soviet Prisoners of War under other policies. So too the mass murder of disabled and the mentally ill had their own policies. The Nazis committed multiple genocides and crimes against humanity, at the same time, sometimes in the same place, governed by different laws, policies, and practices. It is not correct to say that there were many victim types during 'the Holocaust,' if by 'the Holocaust' we mean the genocide of the Jews.&quot;&lt;br /&gt;
{{harvnb |Stone |2023 |loc=&quot;Introduction: What is the Holocaust?&quot;&lt;!-- search &quot;homosexuals&quot; --&gt;}}: &quot;This is why the focus here is on the Jews. Roma, the disabled, Soviet POWs, homosexuals and other groups were victims of the Nazis, and it is entirely legitimate to study their fate alongside one another. But using the term 'Holocaust' to encompass all of these groups with the aim of being inclusive and not prioritizing one group's suffering, actually does a disservice to groups other than Jews. For the Nazis persecuted these groups for different reasons, reasons we fail to appreciate if we collapse them all together.&quot;&lt;br /&gt;
{{harvnb |Engel |2021 |pp=3, 5}}: &quot;This book is about an encounter between two sets of human beings: on one hand, the people who acted on behalf of the German state, its agencies, or its almost 66 million citizens between 30 January 1933 and 8 May 1945; on the other, the more than 9 million Jews ....&quot; And: &quot;Those discoveries about the encounter between the Third Reich and the Jews made that encounter stand out in the minds of many from other instances of Nazi persecution and encouraged observers to assign it its own special name.&quot;&lt;br /&gt;
{{harvnb |Jackson |2021 |pp=199–200}}: &quot;The Nazis killed some people almost exclusively due to their supposed genetic inferiority (the mentally and physically handicapped, Slavs, Roma); they killed others almost exclusively due to their perceived cultural decadence (communists, democrats, modernist authors and artists); but only the Jews were indicted on both grounds simultaneously and with equal vigor. ... This is not to say that Roma, communists, and others were not hated and murdered by the Nazis, but it is to note that the Jews were unique in being despised and assaulted in every dimension of their identity, corporeal and psychic.&quot;&lt;br /&gt;
{{harvnb |Sahlstrom |2021 |p=291}}: &quot;the established understanding of the Holocaust today as the genocide of six million Jews&quot;.&lt;br /&gt;
{{harvnb|Bartrop|2019|p=50}}: &quot;it must always be remembered that the Holocaust was a premeditated action by the Nazis to permanently eradicate a Jewish presence in Europe. Others—the disabled, Roma, Poles and other Slavs, Jehovah's Witnesses, homosexuals, dissenting clergy, communists, socialists, 'asocials,' and political opponents of all sorts—were also persecuted and in many cases murdered in huge numbers; however, it was the campaign against the Jews that was the ideological 'ground zero' for Nazi racial ideology. Others besides Jews were murdered, often on a genocidal scale, and should be remembered and acknowledged: but it was only the Jews who were all to be killed as part of a calculated policy of genocide.&quot;&lt;br /&gt;
{{harvnb|Beorn|2018|p=4}}: &quot;I will use the term 'Holocaust' to refer mainly to the Nazi attempt to murder the Jews of Europe; however, I will also use the more inclusive term 'Nazi genocidal project' to capture the larger murderous vision of which the Jews were such a large part. This includes Sinti/Roma (gypsies), the handicapped, political 'enemies,' Soviet prisoners of war, and—particularly in the East—entire ethnic groups such as the Slavs. One cannot understand the Holocaust in Eastern Europe without placing it in the context of this larger Nazi genocidal project that foresaw murder and demographic engineering on a colossal scale.&quot;&lt;br /&gt;
{{harvnb|Cesarani|2016|p=xxxix}}: &quot;This book deals with the fate of the Jews, not of 'other victims' of Nazi political repression and racial-biological policies. Several other groups endured social exclusion, incarceration in concentration camps, and mass murder. However, the rationale for the persecution of these groups differed radically from the intentions that underlay anti-Jewish policy. Even though homosexual men and women, Germans of African descent, and the severely mentally and physically disabled were all disparaged in Nazi racial thinking, and depicted as a threat to the strength and purity of the Volk, only the Jews were characterized as an implacable, powerful, global enemy that had to be fought at every turn and finally eliminated.&quot;&lt;br /&gt;
{{harvnb|Hayes|2015|p=xiii}}: &quot;This book also reflects another of its editor's convictions: the Holocaust was National Socialist Germany's assault on the Jews of Europe. Nazism attacked many groups, but none for the same reason that it attacked the Jews, none with the same urgency, and none to the same extent.&quot;&lt;br /&gt;
{{harvnb|Hayes|Roth|2010|p=2}}:&lt;br /&gt; &quot;Other groups—for example, Sinti and Roma, homosexuals, and Slavs—were swept up in the maelstrom of the Holocaust, but not for the same reasons as Jews and not with the same consequences .... In none of these cases, however, was the target group considered dangerous or coherent enough to warrant complete or immediate extirpation. This circumstance constitutes a significant difference from policies pursued toward the Jews, a difference that helps to clarify and define the Holocaust itself.&quot;&lt;br /&gt;
{{harvnb|Stone|2010|pp=1–2}}: &quot;For the purpose of this book, the Holocaust is understood as the genocide of the Jews .... 'Holocaust', then, refers to the genocide of the Jews, which by no means excludes an understanding that other groups—notably Romanies and Slavs—were victims of genocide.&quot;&lt;br /&gt;
{{harvnb|Bloxham|2009|p=1}}: &quot;Between 5,100,000 and 6,200,000 Jews were murdered during the Second World War, an episode the Nazis called the 'final solution of the Jewish question'. The world today knows it as the Holocaust.&quot;&lt;br /&gt;
{{harvnb|Niewyk|Nicosia|2000|pp=45, 51}}: &quot;The Holocaust is commonly defined as the mass murder of more than 5,000,000 Jews by the Germans during World War II. Not everyone finds this a fully satisfactory definition.&quot; And: &quot;the traditional view that it was the genocide of the Jews alone&quot;}}  
The term ''Holocaust'' is sometimes used to refer to the persecution of other groups that the Nazis targeted,{{efn|
{{harvnb|King|2023|pp=26–27}}: &quot;Rather than one big thing, the Holocaust might now be described as an array of event categories. In [[Christopher Browning]]'s terms, the Holocaust involved three separate &quot;clusters of genocidal projects&quot;: euthanasia and &quot;racial purification&quot; directed against the disabled and Sinti and Roma (at the time referred to collectively as &quot;Gypsies&quot;) within the Third Reich; the eradication of Slavic populations living in countries east of Germany; and the Final Solution proper—that is, the attempted mass murder of every Jew residing anywhere within Germany's sphere of influence (Browning 2010, 407). (The list of persecuted categories—people targeted by the Nazis in ways short of genocide—would of course be longer.)&quot;&lt;br /&gt;
{{harvnb|Engel|2021|p=6}}: &quot;Echoing this view, some have contended that the expression 'the Holocaust' ought to refer not only to the encounter between the Third Reich and the Jews but also to 'the horrors that Poles, other Slavs, and Gypsies endured at the hands of the Nazis' (Lukas, 1986: 220). Others have extended the term to encompass the Third Reich's treatment of homosexuals, the mentally ill or infrm, and Jehovah's Witnesses, speaking of 11 or 12 million victims of the Holocaust, half of whom were Jews. Still others have employed the word 'holocaust' also when referring to cases of mass murder not perpetrated by the Third Reich.&quot;&lt;br /&gt;
{{harvnb|Kay|2021|pp=1–2}}: &quot;For perhaps the first time, all major victim groups where the death tolls reached at least into the tens of thousands will be considered together: Jewish and non-Jewish .... [I]t makes a great deal of sense to consider the different strands of Nazi mass killing together rather than in isolation from one another. This of course means going against the grain of most scholarship on the subject by examining the genocide of the European Jews alongside other Nazi mass-murder campaigns.&quot;&lt;br /&gt;
{{harvnb|Gerlach|2016|pp=14–15}}: &quot;There are a number of words I will try to avoid because of the serious misconceptions they might lead to. The terms ''Holocaust'' and {{lang|he-Latn|Shoah}} are not useful since neither has any analytical value. 'Holocaust' (derived from the Greek {{lang|Grc-Latn|holókauton}}, or 'burned sacrifice') has a religious connotation unbefitting of the event it is supposed to refer to, and users of this term may mean by it either the persecution and murder of Jews alone, or Nazi German violence against any group more generally .... Importantly, ''Holocaust'' and {{lang|he-Latn|Shoah}} have also been criticized as 'teleological and anachronistic' terms that convey a retrospective view that makes complex processes appear 'as a single event.{{'&quot;}}&lt;br /&gt;
{{harvnb|Niewyk|Nicosia|2000|p=51}}: &quot;The authors of this volume have adopted the third approach to a working definition: The Holocaust—that is, Nazi genocide—was the systematic, state-sponsored murder of entire groups determined by heredity. This applied to Jews, Gypsies, and the handicapped. This section also makes it clear that other definitions are defended by scholars who deserve a respectful hearing.&quot;
}} especially those targeted on a biological basis, in particular the [[Romani Holocaust|Roma and Sinti]], as well as [[German atrocities committed against Soviet prisoners of war|Soviet prisoners of war]] and [[Nazi crimes against the Polish nation|Polish]] and [[World War II casualties of the Soviet Union|Soviet civilians]].{{sfn|Cesarani|2016|p=xxix}}{{sfn|Niewyk|Nicosia|2000|pp=45–52}}{{sfn|Peck|Berenbaum|2002|p=311}} All of these groups, however, were targeted for different reasons.{{sfn|Stone|2023|loc=Introduction: What is the Holocaust?&lt;!-- search &quot;homosexuals&quot; --&gt;}} By the 1970s, the adjective ''Jewish'' was dropped as redundant and Holocaust, now capitalized, became the default term for the destruction of European Jews.{{sfn|Calimani|2018|pp=70–100, 78–79, 86–87, 94–95, xxix}} The Hebrew word {{translit|he|Shoah}} ('catastrophic destruction') exclusively refers to Jewish victims.{{sfn|Hayes|Roth|2010|p=2}}{{sfn|Beorn|2018|p=4}}{{sfn|Cesarani|2016|p=xxix}} The perpetrators used the phrase &quot;[[Final Solution]]&quot; as a euphemism for their genocide of Jews.{{sfn|Gerlach|2016|p=15}}

==සටහන්==
{{සටහන්ලැයිස්තුව}}

==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව|20em}}
{{Authority control}}

[[ප්‍රවර්ගය:මහා යුදෙව් සංහාරය]]</text>
      <sha1>l5mqurxgziftvdpffghpcabfc5y20dn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>796433</id>
      <parentid>796432</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T07:23:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shwetha</username>
        <id>6574</id>
      </contributor>
      <comment>සංස්කරණය</comment>
      <origin>796433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18343" sha1="2nwdad7ujuexiq6bdindpnkzdrgk09i" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව සිවිල්වැසියනට ප්‍රහාර
| title       = මහා යුදෙව් සංහාරය
| partof      = [[දෙවන ලෝක යුද්ධය|දෙවන ලෝක යුද්ධයෙ]]
| image       = ගොනුව:Selection on the ramp at Auschwitz-Birkenau, 1944 (Auschwitz Album) 1b.jpg
| image_size  = 
| alt         = 


|type=* [[වර්ග සංහාරය]]
* [[ජනවාර්ගික පවිත්‍රණය]]
* [[සමූලඝාතන|සමූලඝාතනය]]|date=1941-1945|location=[[නාසි ජර්මනිය]] සහ [[නාසි ජර්මනිය විසින් අල්ලාගත් යුරෝපයේ ප්‍රදේශ]]|fatalities=යුදෙව්වන් මිලියන 6 ක් පමණ|perpetrators=* [[ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර්]]
* [[නාසි ජර්මනිය]] සහ එහි සහයෝගකරුවන්|motive=* [[යුදෙව් විරෝධීවාදය]]
* [[ජාතිවාදය]]
* [[ජර්මානුවාදය]]|caption=1944 මැයි මස, [[පෝලන්ත අධිවාසය (1939–45)|ජර්මනිය විසින් යටත් කරගත් පෝලන්තයෙහි]] පිහිටි [[අවුෂ්විට්ස්_සිර_කඳවුර#අවුෂ්විට්ස්_2_(බිර්කෙනාවු)|අවුෂ්විට්ස් II]] සමූලනාශක කඳවුරු වෙත යුදෙව්වන් රැගෙන ඒම. ඔවුන්ගෙන් බහුතරයක් [[ගෑස් කාමර]] තුලට යැවුනි.}}

'''මහා යුදෙව් සංහාරය''' යනු [[ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර්|ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර්ගේ]] [[නාසි ජර්මනිය]] විසින් සහ එහි සහයෝගකරුවන් විසින් [[යුදෙවුවෝ|යුදෙව්වන්]] මිලියන හයක් පමණ මරා දැමුණු [[වර්ග සංහාරය|වර්ග සංහාරයකි]]. ප්‍රධාන වශයෙන් [[අවුෂ්විට්ස් සිර කඳවුර|අවුෂ්විට්ස්-බර්කනෝ]], [[ට්‍රෙබ්ලින්කා සමූලනාශක කඳවුර|ට්‍රෙබ්ලින්කා]], [[බෙල්සෙක් සමූලනාශක කඳවුර|බෙල්සෙක්]], [[සොබිබෝර් සමූලනාශක කඳවුර|සොබිබෝර්]] සහ [[චෙල්ම්නෝ]] නමැති [[සමූලනාශක කඳවුර|සමූලනාශක කඳවුරු]] වලදී වෙඩි තැබීමෙන් හෝ විෂ වායු ආඝ්‍රහනය කරවීමෙන් ඝාතන සිදු කෙරුනි. 

යුදෙව්වන්ට අමතරව [[නාසි වාදය|නාසිවාදීන්]] විසින් පහත් යැයි සළකන ලද [[ස්ලාව් ජාතිකයෝ|ස්ලාව් ජාතිකයින්]], [[සමසමාජවාදය|කොමියුනිස්ට්වාදීන්]], [[රෝමා ජනතාව|රෝමා (ජිප්සී) ජනතාව]], [[ආබාධිතතාවය|ආබාධිත පුද්ගලයින්]], [[සමලිංගිකතාව|සමලිංගිකයන්]] සහ [[යෙහෝවාගේ සාක්ෂිකරුවෝ|යෙහෝවාගේ සාක්ෂිකරුවන්]] මිලියන ගණනක් ද මරණයට පත් කෙරුනි. 

== ශබ්ද මාලාව සහ විෂය පථය==
{{ප්‍රධාන|මහා යුදෙව් සංහාරයෙහි නම් }}

යුදෙව් සංහාරය ලෙසින් සිංහලයෙහි භාවිතාවන  ''හෝලොකෝස්ට්'', යන ඉංග්‍රීසි භාෂා පදය, '[[අග්නිහෝමය (යාගය)| අග්නිහෝමය]]' යන අර්ථය සහිත ග්‍රීක භාෂා පදයකින් ව්‍යුත්පන්න කර ගෙන,{{කෙඅස|ගර්ලැක්|2016|p=14}} සියවස් ගණනාවක් පුරාවටම 'ගින්නෙන් විනාශ කිරීම හෝ පුද කිරීම' හෝ, රූපකාර්ථ ලෙසින්, ' සංහතික සංහාරයයක්' යන අර්ථය සහිත සාමාන්‍ය ඉංග්‍රීසි පදයක් විය. 1950 ගණන්වලදී, එය සංඥා නාම පදයක් බවට පත්වීමට පටන් ගත් අතර, නාසි යුදෙව්වන් සමූලඝාතනය කිරීම විස්තර කිරීමට ඉංග්‍රීසි සහ තවත් බොහෝ භාෂාවලින් භාවිතා කරන වඩාත් පොදු වචනය බවට පත්වන්නට පටන් ගත්තා.  නාසීන් ඉලක්ක කළ අනෙකුත් කණ්ඩායම්, {{දිඅස|
{{හාවඩ් වරහන් නොමැති|බාරටොව් |2023a |පිටු=18–19}}: &quot;මෙම විවාදයෙහි අතිශයින් කොටසක්  කුතූහලය දනවන ලෙසින් සංක්ෂිප්ත වන්නේ විශේෂිත ඓතිහාසික ප්‍රශ්නයක් වෙතටයි, එනම්, ඔවුන්ගේ පාලනය යටතේ සිටි වෙනයම් කණ්ඩායමකට ඔවුන් සැලකූ ආකාරයට වෙනස් ආකාරයකින් නාසිවරුන් යුදෙව්වන් ඉලක්ක කොට සැලකුවාද? ... There can be little doubt that the Jews played a singular role in the Nazi {{lang|fr|imaginaire}} and that German Jewish policies distinguished them within the Nazi universe of murder and fantasy; but other groups clearly have been similarly targeted in other genocides ... 'the extent of the 'final solution' was ... shaped by an antisemitism that was colored by a different element over and above the racism and ethno-nationalism that explains the murder of other groups by Nazi Germany—that element being the view of 'the Jews' as an implacable, collective world enemy.' To be sure, this makes the Holocaust unique only within the context of the Nazi empire ....&quot;&lt;br /&gt;
{{harvnb |Smith |2023 |p=36}}: &quot;The Holocaust is particular to Jews and yet has had increasing relevance for those who do not identify as Jewish. ... All Jews everywhere were to be murdered because of their racial heritage was 'put into state policy' on January 20, 1942 at the Wannsee conference.... Witness to the genocide of the Jews is a uniquely Jewish experience, because only Jews were targeted by that policy, even if other groups were targeted for genocide under other policies. The Nazi regime committed genocide against the Roma and Sinti, governed by separate policies. They also committed war crimes against Soviet Prisoners of War under other policies. So too the mass murder of disabled and the mentally ill had their own policies. The Nazis committed multiple genocides and crimes against humanity, at the same time, sometimes in the same place, governed by different laws, policies, and practices. It is not correct to say that there were many victim types during 'the Holocaust,' if by 'the Holocaust' we mean the genocide of the Jews.&quot;&lt;br /&gt;
{{harvnb |Stone |2023 |loc=&quot;Introduction: What is the Holocaust?&quot;&lt;!-- search &quot;homosexuals&quot; --&gt;}}: &quot;This is why the focus here is on the Jews. Roma, the disabled, Soviet POWs, homosexuals and other groups were victims of the Nazis, and it is entirely legitimate to study their fate alongside one another. But using the term 'Holocaust' to encompass all of these groups with the aim of being inclusive and not prioritizing one group's suffering, actually does a disservice to groups other than Jews. For the Nazis persecuted these groups for different reasons, reasons we fail to appreciate if we collapse them all together.&quot;&lt;br /&gt;
{{harvnb |Engel |2021 |pp=3, 5}}: &quot;This book is about an encounter between two sets of human beings: on one hand, the people who acted on behalf of the German state, its agencies, or its almost 66 million citizens between 30 January 1933 and 8 May 1945; on the other, the more than 9 million Jews ....&quot; And: &quot;Those discoveries about the encounter between the Third Reich and the Jews made that encounter stand out in the minds of many from other instances of Nazi persecution and encouraged observers to assign it its own special name.&quot;&lt;br /&gt;
{{harvnb |Jackson |2021 |pp=199–200}}: &quot;The Nazis killed some people almost exclusively due to their supposed genetic inferiority (the mentally and physically handicapped, Slavs, Roma); they killed others almost exclusively due to their perceived cultural decadence (communists, democrats, modernist authors and artists); but only the Jews were indicted on both grounds simultaneously and with equal vigor. ... This is not to say that Roma, communists, and others were not hated and murdered by the Nazis, but it is to note that the Jews were unique in being despised and assaulted in every dimension of their identity, corporeal and psychic.&quot;&lt;br /&gt;
{{harvnb |Sahlstrom |2021 |p=291}}: &quot;the established understanding of the Holocaust today as the genocide of six million Jews&quot;.&lt;br /&gt;
{{harvnb|Bartrop|2019|p=50}}: &quot;it must always be remembered that the Holocaust was a premeditated action by the Nazis to permanently eradicate a Jewish presence in Europe. Others—the disabled, Roma, Poles and other Slavs, Jehovah's Witnesses, homosexuals, dissenting clergy, communists, socialists, 'asocials,' and political opponents of all sorts—were also persecuted and in many cases murdered in huge numbers; however, it was the campaign against the Jews that was the ideological 'ground zero' for Nazi racial ideology. Others besides Jews were murdered, often on a genocidal scale, and should be remembered and acknowledged: but it was only the Jews who were all to be killed as part of a calculated policy of genocide.&quot;&lt;br /&gt;
{{harvnb|Beorn|2018|p=4}}: &quot;I will use the term 'Holocaust' to refer mainly to the Nazi attempt to murder the Jews of Europe; however, I will also use the more inclusive term 'Nazi genocidal project' to capture the larger murderous vision of which the Jews were such a large part. This includes Sinti/Roma (gypsies), the handicapped, political 'enemies,' Soviet prisoners of war, and—particularly in the East—entire ethnic groups such as the Slavs. One cannot understand the Holocaust in Eastern Europe without placing it in the context of this larger Nazi genocidal project that foresaw murder and demographic engineering on a colossal scale.&quot;&lt;br /&gt;
{{harvnb|Cesarani|2016|p=xxxix}}: &quot;This book deals with the fate of the Jews, not of 'other victims' of Nazi political repression and racial-biological policies. Several other groups endured social exclusion, incarceration in concentration camps, and mass murder. However, the rationale for the persecution of these groups differed radically from the intentions that underlay anti-Jewish policy. Even though homosexual men and women, Germans of African descent, and the severely mentally and physically disabled were all disparaged in Nazi racial thinking, and depicted as a threat to the strength and purity of the Volk, only the Jews were characterized as an implacable, powerful, global enemy that had to be fought at every turn and finally eliminated.&quot;&lt;br /&gt;
{{harvnb|Hayes|2015|p=xiii}}: &quot;This book also reflects another of its editor's convictions: the Holocaust was National Socialist Germany's assault on the Jews of Europe. Nazism attacked many groups, but none for the same reason that it attacked the Jews, none with the same urgency, and none to the same extent.&quot;&lt;br /&gt;
{{harvnb|Hayes|Roth|2010|p=2}}:&lt;br /&gt; &quot;Other groups—for example, Sinti and Roma, homosexuals, and Slavs—were swept up in the maelstrom of the Holocaust, but not for the same reasons as Jews and not with the same consequences .... In none of these cases, however, was the target group considered dangerous or coherent enough to warrant complete or immediate extirpation. This circumstance constitutes a significant difference from policies pursued toward the Jews, a difference that helps to clarify and define the Holocaust itself.&quot;&lt;br /&gt;
{{harvnb|Stone|2010|pp=1–2}}: &quot;For the purpose of this book, the Holocaust is understood as the genocide of the Jews .... 'Holocaust', then, refers to the genocide of the Jews, which by no means excludes an understanding that other groups—notably Romanies and Slavs—were victims of genocide.&quot;&lt;br /&gt;
{{harvnb|Bloxham|2009|p=1}}: &quot;Between 5,100,000 and 6,200,000 Jews were murdered during the Second World War, an episode the Nazis called the 'final solution of the Jewish question'. The world today knows it as the Holocaust.&quot;&lt;br /&gt;
{{harvnb|Niewyk|Nicosia|2000|pp=45, 51}}: &quot;The Holocaust is commonly defined as the mass murder of more than 5,000,000 Jews by the Germans during World War II. Not everyone finds this a fully satisfactory definition.&quot; And: &quot;the traditional view that it was the genocide of the Jews alone&quot;}}  
The term ''Holocaust'' is sometimes used to refer to the persecution of other groups that the Nazis targeted,{{efn|
{{harvnb|King|2023|pp=26–27}}: &quot;Rather than one big thing, the Holocaust might now be described as an array of event categories. In [[Christopher Browning]]'s terms, the Holocaust involved three separate &quot;clusters of genocidal projects&quot;: euthanasia and &quot;racial purification&quot; directed against the disabled and Sinti and Roma (at the time referred to collectively as &quot;Gypsies&quot;) within the Third Reich; the eradication of Slavic populations living in countries east of Germany; and the Final Solution proper—that is, the attempted mass murder of every Jew residing anywhere within Germany's sphere of influence (Browning 2010, 407). (The list of persecuted categories—people targeted by the Nazis in ways short of genocide—would of course be longer.)&quot;&lt;br /&gt;
{{harvnb|Engel|2021|p=6}}: &quot;Echoing this view, some have contended that the expression 'the Holocaust' ought to refer not only to the encounter between the Third Reich and the Jews but also to 'the horrors that Poles, other Slavs, and Gypsies endured at the hands of the Nazis' (Lukas, 1986: 220). Others have extended the term to encompass the Third Reich's treatment of homosexuals, the mentally ill or infrm, and Jehovah's Witnesses, speaking of 11 or 12 million victims of the Holocaust, half of whom were Jews. Still others have employed the word 'holocaust' also when referring to cases of mass murder not perpetrated by the Third Reich.&quot;&lt;br /&gt;
{{harvnb|Kay|2021|pp=1–2}}: &quot;For perhaps the first time, all major victim groups where the death tolls reached at least into the tens of thousands will be considered together: Jewish and non-Jewish .... [I]t makes a great deal of sense to consider the different strands of Nazi mass killing together rather than in isolation from one another. This of course means going against the grain of most scholarship on the subject by examining the genocide of the European Jews alongside other Nazi mass-murder campaigns.&quot;&lt;br /&gt;
{{harvnb|Gerlach|2016|pp=14–15}}: &quot;There are a number of words I will try to avoid because of the serious misconceptions they might lead to. The terms ''Holocaust'' and {{lang|he-Latn|Shoah}} are not useful since neither has any analytical value. 'Holocaust' (derived from the Greek {{lang|Grc-Latn|holókauton}}, or 'burned sacrifice') has a religious connotation unbefitting of the event it is supposed to refer to, and users of this term may mean by it either the persecution and murder of Jews alone, or Nazi German violence against any group more generally .... Importantly, ''Holocaust'' and {{lang|he-Latn|Shoah}} have also been criticized as 'teleological and anachronistic' terms that convey a retrospective view that makes complex processes appear 'as a single event.{{'&quot;}}&lt;br /&gt;
{{harvnb|Niewyk|Nicosia|2000|p=51}}: &quot;The authors of this volume have adopted the third approach to a working definition: The Holocaust—that is, Nazi genocide—was the systematic, state-sponsored murder of entire groups determined by heredity. This applied to Jews, Gypsies, and the handicapped. This section also makes it clear that other definitions are defended by scholars who deserve a respectful hearing.&quot;
}} especially those targeted on a biological basis, in particular the [[Romani Holocaust|Roma and Sinti]], as well as [[German atrocities committed against Soviet prisoners of war|Soviet prisoners of war]] and [[Nazi crimes against the Polish nation|Polish]] and [[World War II casualties of the Soviet Union|Soviet civilians]].{{sfn|Cesarani|2016|p=xxix}}{{sfn|Niewyk|Nicosia|2000|pp=45–52}}{{sfn|Peck|Berenbaum|2002|p=311}} All of these groups, however, were targeted for different reasons.{{sfn|Stone|2023|loc=Introduction: What is the Holocaust?&lt;!-- search &quot;homosexuals&quot; --&gt;}} By the 1970s, the adjective ''Jewish'' was dropped as redundant and Holocaust, now capitalized, became the default term for the destruction of European Jews.{{sfn|Calimani|2018|pp=70–100, 78–79, 86–87, 94–95, xxix}} The Hebrew word {{translit|he|Shoah}} ('catastrophic destruction') exclusively refers to Jewish victims.{{sfn|Hayes|Roth|2010|p=2}}{{sfn|Beorn|2018|p=4}}{{sfn|Cesarani|2016|p=xxix}} The perpetrators used the phrase &quot;[[Final Solution]]&quot; as a euphemism for their genocide of Jews.{{sfn|Gerlach|2016|p=15}}

==සටහන්==
{{සටහන්ලැයිස්තුව}}

==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව|20em}}
{{Authority control}}

[[ප්‍රවර්ගය:මහා යුදෙව් සංහාරය]]</text>
      <sha1>2nwdad7ujuexiq6bdindpnkzdrgk09i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ශ්‍රී ලංකාවේ E ශ්‍රේණියේ මාර්ග</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104964</id>
    <revision>
      <id>796430</id>
      <parentid>556552</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T04:45:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41852-41</username>
        <id>80228</id>
      </contributor>
      <comment>/* අධිවේගී මාර්ග */ update ed</comment>
      <origin>796430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10875" sha1="rrz7w6kf5yf7u21oo26k4c2lgbq94st" xml:space="preserve">{{infobox highway system
|country=LKA
|type=E
|title= Expressways in Sri Lanka
|shields={{Expressway code (Sri Lanka)|}}
|caption=Expressway network as of February, 2021
|map= 
|map_alt=
|map_notes=
|formed={{start date|2011|11|27|df=yes}}
|length_km=311.95
|length_ref= 
|notes=Length by 2022
|label1=Expressways:
|field1=Expressway  XX (E XX)
}}
[[ශ්‍රී ලංකාව]] සතුව [[controlled-access highway|අධිවේගී මාර්ග]] (E ශ්‍රේණියේ මාර්ග) ලෙස නම් කරන ලද මාර්ග {{convert|271|km|mi}} ඉක්මවා පවතියි.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.exway.rda.gov.lk/index.php?page=user_guide|title=EOM&amp;M Division|website=www.exway.rda.gov.lk|language=en-US|access-date=2017-05-13}}&lt;/ref&gt;

== අධිවේගී මාර්ග ==

{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|- 
! scope=&quot;col&quot; | අංකය
! scope=&quot;col&quot; | නම
! scope=&quot;col&quot; | දිග (km)
! scope=&quot;col&quot; class=unsortable | ආරම්භක කෙළවර
! scope=&quot;col&quot; class=unsortable | අවසාන කෙළවර
! scope=&quot;col&quot; | ආරම්භක ආණ්ඩුව 
! scope=&quot;col&quot; | අවසන් කළ ආණ්ඩුව 
! scope=&quot;col&quot; | අවසන් කළ දිනය
! scope=&quot;col&quot; class=unsortable | සටහන්
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{Expressway code (Sri Lanka)|01}} [[E01 expressway (Sri Lanka)|E01]]
| [[Southern Expressway|දක්ෂිණ අධිවේගී මාර්ගය]] සමස්ත අදියර
| 200.45 km
| [[කඩවත]]
| [[මත්තල]]
| [[චන්ද්‍රිකා බණ්ඩාරනායක]]
| [[මහින්ද රාජපක්ෂ]],[[ගෝඨාභය රාජපක්ෂ]]
| 2020
| Kottawa–Galle in 2011; Galle-Matara in 2014; Matara-Hambantota in 2020.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title = National Highways (Class A, B &amp; E Roads) |url = https://www.rda.gov.lk/source/rda_roads.htm |url-status = live }}&lt;/ref&gt; 
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{Expressway code (Sri Lanka)|02}} [[E02 expressway (Sri Lanka)|E02]]
| [[Outer Circular Expressway|පිටත වටරවුම අධිවේගී මාර්ගය]]
| 28.8 km
| [[කොට්ටාව]]   
| [[කෙරවලපිටිය]]
| [[චන්ද්‍රිකා බණ්ඩාරනායක]]
| [[මහින්ද රාජපක්ෂ]],[[මෛත්‍රීපාල සිරිසේන]]
| 2019
| Kottawa–Kaduwela in 2014; Kaduwela–Kadawatha in 2015; Kadawatha-Kerawalapitiya in 2019&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;  
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{Expressway code (Sri Lanka)|03}} [[E03 expressway (Sri Lanka)|E03]]
| [[Colombo-Katunayake Expressway|කොළඹ - කටුනායක අධිවේගී මාර්ගය]]
| 25.8 km
| [[කටුනායක බණ්ඩාරනායක ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපල]]
|[[නව කැළණි පාලම]]
| [[චන්ද්‍රිකා බණ්ඩාරනායක]]
| [[මහින්ද රාජපක්ෂ]]
| 2013
| {{convert|5.3|km|mi|abbr=on}} extension to [[Colombo International Financial City|Colombo Port City]] is under construction and is expected to be completed in 2022. New interchanges will be added at Ingurukade and Orugodawatta.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; data-sort-value=&quot;E04A&quot; &lt;!--dummy value for sorting purposes--&gt;| {{Expressway code (Sri Lanka)|04}} [[E04 expressway (Sri Lanka)|E04]]
| [[මධ්‍යම අධිවේගී මාර්ගය (E04)]] (අදියර II)
| 40.9 km
| [[මීරිගම]]
| [[කුරුණෑගල]]
| [[මෛත්‍රීපාල සිරිසේන]]
| [[ගෝඨාභය රාජපක්ෂ]]
| 2022
| Partial project completion in 2022&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title = Central Expressway |url = http://www.cep.rda.gov.lk/index.php |url-status = live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; data-sort-value=&quot;E04A&quot; &lt;!--dummy value for sorting purposes--&gt;| {{Expressway code (Sri Lanka)|04}} [[E04 expressway (Sri Lanka)|E04]]
| [[මධ්‍යම අධිවේගී මාර්ගය (E04)]] (අදියර I)
| km
| [[කඩවත]]
| [[මීරිගම]]
| [[මෛත්‍රීපාල සිරිසේන]]
| තවම නොමැත
| Exept 2028
| &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title = Central Expressway |url = http://www.cep.rda.gov.lk/index.php |url-status = live }}&lt;/ref&gt;

|-
! scope=&quot;row&quot; data-sort-value=&quot;E04A&quot; &lt;!--dummy value for sorting purposes--&gt;| {{Expressway code (Sri Lanka)|04}} [[E04 expressway (Sri Lanka)|E04]]
| [[මධ්‍යම අධිවේගී මාර්ගය (E04)]] (අදියර III පළමු කොටස)
| km
| [[පොතුහැර]]
| [[රඹුක්කන]]
| [[මෛත්‍රීපාල සිරිසේන]]
| නොදනී 
| expect 2027
| &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title = Central Expressway |url = http://www.cep.rda.gov.lk/index.php |url-status = live }}&lt;/ref&gt;

|-
! scope=&quot;row&quot; data-sort-value=&quot;E04A&quot; &lt;!--dummy value for sorting purposes--&gt;| {{Expressway code (Sri Lanka)|04}} [[E04 expressway (Sri Lanka)|E04]]
| [[මධ්‍යම අධිවේගී මාර්ගය (E04)]] (අදියර III දෙවන කොටස)
| km
| [[රඹුක්කන]]
| [[ගලගෙදර]]
| [[අනුර කුමාර දිසානායක ]]
| නොදනී
| නොදනී
| Partial project completion in 2022&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title = Central Expressway |url = http://www.cep.rda.gov.lk/index.php |url-status = live }}&lt;/ref&gt;

|-
! scope=&quot;row&quot; data-sort-value=&quot;E04A&quot; &lt;!--dummy value for sorting purposes--&gt;| {{Expressway code (Sri Lanka)|04}} [[E04 expressway (Sri Lanka)|E04]]
| [[මධ්‍යම අධිවේගී මාර්ගය (E04)]] (අදියර IV)
| km
| [[කුරුණෑගල]]
| [[දඹුල්ල]]
| තවම ඇරඹී නොමැත
| තවම ඇරඹී නොමැත
| නොදනි
| Partial project completion in 2022&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title = Central Expressway |url = http://www.cep.rda.gov.lk/index.php |url-status = live }}&lt;/ref&gt;

|- 
bgcolor=#ffdead
! scope=&quot;row&quot; data-sort-value=&quot;E04B&quot; &lt;!--dummy value for sorting purposes--&gt;| {{Expressway code (Sri Lanka)|04}} [[E04 expressway (Sri Lanka)|E04]]
| [[මධ්‍යම අධිවේගී මාර්ගය (E04)]] (සියලු අදියර)
| 137.1 km
| [[කඩවත]] 
| [[දඹුල්ල]] 
| [[මෛත්‍රීපාල සිරිසේන]]
| නොදනී
| —
|''Under construction.'' Stage 2 was opened in early 2022. Project completion up to [[Kandy]] in 2024&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | {{Expressway code (Sri Lanka)|06}} [[E06 expressway (Sri Lanka)|E06]]
| [[මාගම්පුර අධිවේගී මාර්ගය (E06)]]
| {{convert|16.5|km|mi|disp=table}}
|  අන්දරවැව 
|  [[හම්බන්තොට]] 
| [[මහින්ද රාජපක්ෂ]]
| [[මෛත්‍රීපාල සිරිසේන]],[[ගෝඨාභය රාජපක්ෂ]]
| 2019
| Completed in 2019&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|- bgcolor=#ffdead
! scope=&quot;row&quot; | {{Expressway code (Sri Lanka)|09}} [[E09 expressway (Sri Lanka)|E09]]
| [[වරාය නගර පිවිසුම් අධිවේගී මාර්ගය]]
| 5.3 km
| නව කැළණි පාලම
| වරාය නගරය
| [[මෛත්‍රීපාල සිරිසේන]]
| නොදනී
| —
| Expet 2027&lt;ref&gt;{{Cite web |title = Port Access Elevated Highway Project |url = https://www.rda.gov.lk/supported/project_progress_pmu/elevated_highway/port-access.html |url-status = live }}&lt;/ref&gt;

|- bgcolor=#ffdead
! scope=&quot;row&quot; data-sort-value=&quot;E10&quot;&lt;!--dummy value for sorting purposes--&gt; |
| [[රුවන්පුර අධිවේගී මාර්ගය (E05)]] අදියර I
| 
|  [[කහතුඩුව]] 
|  [[ඉංගිරිය]] 
| [[අනුර කුමාර දිසානායක]] ප්‍රසම්පාදන ආරම්භය
| නොදනී
| —
| තවම වැඩ ඇරඹී නොමැත&lt;ref&gt;{{Cite web |title = Ruwanpura Expressway Project |url = https://www.rda.gov.lk/supported/project_progress_pmu/ruwanpura/ruwanpura.html |url-status = live }}&lt;/ref&gt;

|- bgcolor=#ffdead
! scope=&quot;row&quot; data-sort-value=&quot;E10&quot;&lt;!--dummy value for sorting purposes--&gt; |
| [[රුවන්පුර අධිවේගී මාර්ගය (E06)]] සමස්ත අදියර
| 73.9 km
|  [[කහතුඩුව]] 
|  [[පැල්මඩුල්ල]] 
| [[අනුර කුමාර දිසානායක]] ප්‍රසම්පාදන ආරම්භය 
| —
| තවම වැඩ ඇරඹී නොමැත&lt;ref&gt;{{Cite web |title = Ruwanpura Expressway Project |url = https://www.rda.gov.lk/supported/project_progress_pmu/ruwanpura/ruwanpura.html |url-status = live }}&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=#ffdead
! scope=&quot;row&quot; data-sort-value=&quot;E11&quot;&lt;!--dummy value for sorting purposes--&gt; |
| NKB-Athurugiriya Elevated Highway
| {{convert|17.3|km|mi|disp=table}}
|[[Kelaniya|New Kelani Bridge]], Colombo
|  Athurugiriya 
|
|
| —
| ''Under construction.'' Expected completion in 2025&lt;ref&gt;{{Cite web |title = Elevated Highway Project (New Kelani Bridge to Athurugiriya) |url = https://www.rda.gov.lk/supported/project_progress_pmu/elevated_highway/nkb-athurugiriya.html |url-status = live }}&lt;/ref&gt;
{{routelist bottom|keys=proposed}}

== ගැලරිය ==
===දක්ෂිණ අධිවේගී මාර්ගය (E01)===
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:Galle Expressway.JPG|Southern Expressway [[E01 expressway (Sri Lanka)|(E01)]]
File:Southern Expressway (E01) in Sri Lanka.jpg|Southern Expressway toll plaza
&lt;/gallery&gt;
{{clear}}

===කටුනායක (E03)===
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:The-Expressway at Ja-ela.jpg|Katunayake Expressway [[E03 expressway (Sri Lanka)|(E03)]]
File:Birds-Eye Shot of CKE.jpg|Birds-Eye Shot of CKE

File:CKE at night.jpg|CKE at night

File:CKE EO3.jpg|CKE

File:Colombo Katunayake Expressway declared open.jpg|Colombo Katunayake Expressway declared open

File:Display Sign on CKE.jpg|Display Sign on CKE

File:Electronic Display Sign - CKE.jpg|Electronic Display Sign - CKE

File:A road sign in Colombo - Katunayake Expressway, Sri Lanka.jpg|A road sign
File:Elevated section of the CKE.jpg|Elevated section of the CKE
&lt;/gallery&gt;
{{clear}}

==ආශ්‍රිත==
{{portal|Roads|ශ්‍රී ලංකාව}}
* [[Transport in Sri Lanka]]
{{-}}

== මූලාශ්‍ර ==
{{Reflist}}

== භාහිර සබැඳි ==
*{{Commons category-inline|Expressways in Sri Lanka}}

{{National Road Network in Sri Lanka|state=expanded}}
{{Motorways in Asia}}
{{Economy of Sri Lanka}}

[[Category:Highways in Sri Lanka| E]]
[[Category:Lists of roads by country|Sri Lanka]]
[[Category:Sri Lanka transport-related lists|Expressways]]</text>
      <sha1>rrz7w6kf5yf7u21oo26k4c2lgbq94st</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173841</id>
    <revision>
      <id>796427</id>
      <parentid>795768</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T17:23:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* වර්තමාන ප්‍රතිසංස්කරණ */</comment>
      <origin>796427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35527" sha1="qoqr16vb34oecjraq6l0v9qx1zk4ll1" xml:space="preserve">{{Infobox religious building
| building_name         = සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය&lt;br&gt; ( තිස්සමහාවිහාරය )
| native_name           = 
| image                 = Seruwila stupa.jpg
| image_size            = 
| alt                   = සේරුවාවිල මංගල රාජමහා විහාරය
| caption               = සේරුවිල මංගල මහා සෑය 
| map_type              = ශ්‍රී ලංකාව
| map_size              = 
| location              = සේරුවිල, [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| coordinates           = {{coord|8|22|15|N|81|19|09.8|E|display=inline,title}}
| religious_affiliation = ථේරවාද බුදුදහම
| sect                  =
 ●පරිපාලනය:[[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|අමරපුර ශ්‍රී කලයාණිවංශ පාර්ශවය]]&lt;br&gt; ●අනුබද්ධිත:[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] &lt;ref group=&quot;සවිස්තර&quot;&gt;මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයට අයත් අසපු ශාඛාවක් නොවේ.අනුබද්ධිත විහාරයක් පමණි.සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරයේ සම්පූර්ණ පරිපාලනය අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ පාර්ශවය සතු වේ.&lt;/ref&gt;
| region                = 
| state                 = සේරුවාවිල
| province              = [[නැගෙනහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|නැගෙනහිර පළාත]]
| territory             = 
| prefecture            = 
| sector                = 
| district              = [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය|ත්‍රිකුණාමලය]]
| cercle                = 
| municipality          = 
| consecration_year     = 
| status                = 
| functional_status     = 
| heritage_designation  = 
| leadership            = විහාරාධිපති පූජ්‍ය අලුදෙණියේ සුබෝධි ස්ථවිර
| website               = 
| architecture          = yes
| architect             = 
| architecture_type     = පුරාණ [[බෞද්ධ විහාර]] - මුල් අනුරාධපුර යුගය
| architecture_style    = මහා විහාර සම්ප්‍රදාය 
| founded_by            = [[කාවන්තිස්ස රජු]]
| general_contractor    = 
| facade_direction      = 
| groundbreaking        = 
| year_completed        = ක්‍රි.පූ. 2 වන සියවස
| construction_cost     = 
| specifications        = 
| capacity              = 
| length                = 
| width                 = 
| width_nave            = 
| height_max            = 
| dome_quantity         = 
| dome_height_outer     = 
| dome_height_inner     = 
| dome_dia_outer        = 
| dome_dia_inner        = 
| minaret_quantity      = 
| minaret_height        = 
| spire_quantity        = 
| spire_height          = 
| materials             = 
| nrhp                  = 
| added                 = 
| refnum                = 
| designated            = 
| designation1          =APMSL 
| designation1_offname  = [[File:පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තු ලාංඡනය.jpg|thumb|center|80px]]&lt;br&gt;සේරුවිල පුරාවිද්‍යා ස්ථානය 
| designation1_date     = &lt;ref name=&quot;Archaeological&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.archaeology.gov.lk/web/index.phpoption=com_content&amp;view=article&amp;id=104:seruwila&amp;catid=51:sites&amp;Itemid=99&amp;lang=en|date=|title=Seruwila 
|publisher=[[පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]|accessdate=29 March 2016}}&lt;/ref&gt; 
| designation1_type     = පැරණි බෞද්ධ ආරාම 
| designation1_criteria = මහා විහාර සම්ප්‍රදාය 
| designation1_number   = 
| designation1_free1name = 
| designation1_free1value = 
| designation1_free2name = 
| designation1_free2value = 
}}

'''සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය''' යනු නැගෙනහිර පළාතේ [[ත්‍රිකුණාමලය]] දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි පුරාණ [[බෞද්ධ]] විහාරස්ථානයක් වන අතර එය ශ්‍රී ලංකාවේ ඇති පාරිශුද්ධ වූ බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන වන ([[සොළොස්මස්ථාන|සොලොස්මස්ථාන]]) 16 අතරින් 9 වන ස්ථානය වන '''තිස්සමහාවිහාරය''' ලෙස හදුන්වන විහාරය වේ.

එය [[ගෞතම බුදුන් වහන්සේ|ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ]] ලලාට ධාතුන් වහන්සේ (පූජනීය නළල් ධාතුව) හා කේශ ධාතු තැන්පත් කර [[කාවන්තිස්ස රජ|කාවන්තිස්ස මහ රජු]] (ක්‍රි.පූ. 2 වන සියවස) විසින් ඉදිකරන ලද්දකි.

ගොඩබිමෙන් සහ මුහුදෙන් විහාරය වෙත ළඟා විමට හැකි අතර මුහුදු මාර්ගය [[ත්‍රිකුණාමලය|ත්‍රිකුණාමලයේ]] සිට මුතූර් දක්වා බෝට්ටුවකින් ආරම්භ වන අතර තවත් කිලෝමීටර් 16 ක දුරක් අතුරු මාර්ග වලින් ගමන් කළ යුතුය.ගොඩබිම් මාර්ගය [[කන්තලේ]] හරහා අල්ලයි මාර්ගය ඔස්සේ වන අතර එහි ආසන්න වශයෙන් කිලෝමීටර 45 ක් පමණ ගමන් කළ යුතුය.මීට අමතරව සෝමාවතියේ සිට ඝන වනාන්තරය හරහා වැටී ඇති සෝමාවතිය-සේරුවිල මාර්ගය ද සේරුවාවිල මංගල රජ මහා විහාරය වෙත ළගා විය හැකි තවත් මාර්ගයකි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Seruwila Mangala Raja Maha Vihara |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/ |publisher=UNESCO |accessdate=2011-09-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WIJEYA&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=ඓතිහාසික සේරුවාවිල මංගල රජ මහා විහාරය |url=https://www.wijeya.lk/features/11302/210-11302 |last=සෙනෙවිරත්න |first=තිලක් |date=10 අගෝස්තු 2017 |access-date=3 අගෝස්තු 2025 |website=විජය}}&lt;/ref&gt;

==සුවිශේෂත්වය==
*බුදුරජාණන් වහන්සේ,උන්වහන්සේගේ තුන්වන ලංකාගමනයේදී පන්සියක් මහරහතන් වහන්සේල සමග මේ බිමට වැඩමකර නිරෝධසමාපත්තියට සුලු මොහොතක් සමවැදී සිටි පාරිශුද්ධ පින්බිමකි.
*එසේම ඒ අවස්ථාවේ බුදුරජාණන් වහන්සේ සමග සේරුවාවිලට පැමිණ සිටි සමිද්ධිසුමන නා රජු විසින් බුදුරජුන් හට ලබා දුන් සපුමල් උන්වහන්සේ මේ භූමිය වෙත ඉස පූජා කල බව ධාතුවංශය තුල වේ.එවන් සිදුවීමක් පිලිබදව සදහන්ව ඇත්තේ මෙය පමණකි.
*බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධාතුන් වහන්සේලා අතර විශාලතම ධාතූන් වහන්සේ වන ලලාට ධාතූන් වහන්සේ තැන්පත්ව ඇති එකම ස්ථානයයි.
*එසේම තපස්සු භල්ලුක වෙලද දෙබෑයන්ට බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ජීවමාන සමයේ ලැබුණු කේශ ධාතු කොටසක් පසුව භූමින්දර නාගභවනේ ජයසේන නම් නාරජු වෙත හිමිවූ අතර සිව නම් මහරහතන් වහන්සේ භූමින්දර නාගභවනට වැඩම කොට නැවත මනුලොවට වැඩම කරවූ අතර එම කේෂ ධාතූන් වහන්සේල සේරුවාවිල ස්තූපය තුල නිධන්ව ඇති බවට සඳහන් වේ.
*සේරුවාවිල පුදබිම අතීතයේ මහරහතන් වහන්සේල 500 ක් වාසය කල බවට මූලාශ්‍ර සාධක වේ.සමහර පුරාවිද්‍යාඥයන් 12000 ක් මහරහතන් වහන්සේල වැඩසිටි මූලාශ්‍ර තුල සදහන් තිස්සමහාරාමය මෙය බවටද පිලිගනී.

==භෞතික ලක්ෂණ==

==ඉතිහාසය==
බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් පසුව බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධාතූන් වහන්සේල ද්‍රෝණ බමුණා විසින් ප්‍රදේශ 8 ක සිට පැමිණි රජවරු වෙත බෙදා දුන් අතර එසේ එක් ද්‍රෝණයක් ධාතූන් වහන්සේල කුසිනාරා නුවර මල්ල රජදරුවන්ට ලැබුණු බව සදහන්වේ.
ඒ ධාතු කොටස තුල ලලාට ධාතූන් වහන්සේ වැඩසිටි අතර බුදුසසුනේ තෘතීය ශ්‍රාවක වූ ධුතාංගධාරී මහාකාශ්‍යප මහරහතන් වහන්සේ විසින් එම ධාතූන් වහන්සේ මල්ල රජදරුවන්ගෙන් ඉල්ලා ගනු ලැබීය.ඒ ලලාට ධාතූන් වහන්සේ පිළිබඳව බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් සිදුකල බුද්ධ අධිෂ්ඨානය දන්වා සිටීමෙනි.

එම බුද්ධ අධිෂ්ඨානය තුල අනාගතයේ ලක්දිව මහාවාලුකා නදියේ දකුණුතෙර,සේරු නම් විල් කෙළවර, වරාහ සොණ්ඩ නම් ගල් කෙමිය සමීපයෙහි කාවන්තිස්ස නම් මහරජෙකු විසින් ලලාට ධාතුන් වහන්සේ නිධන් කර දාගැබයක් කරවන බව සදහන්ව තිබුණු බව මූලාශ්‍ර තුල දැක්වේ.

ඒ අනුව මහාකාශ්‍යප මහරහතන් වහන්සේට ලලාට ධාතුව මල්ල රජදරුවන්ගෙන් ලබාගෙන අනාගත වාක්‍යය පවසා එය තම ශිෂ්‍ය නන්ද තෙරුන් වහන්සේට ලබාදුන් බවත් උන්වහන්සේ ලලාට ධාතුව විශාලා මහනුවර කූඨාගාර ශාලාවේ බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩසිටි ගන්ධකුටිය තුල තැන්පත් කර පුදසත්කාර පවත්වූ බවත් සදහන් වේ.කල්ගතවන විට නන්ද තෙරුන් අරහත්වය ලබා මහලු වියේදී පරිනිවීමට ආසන්න වූ විට උන්වහන්සේගේ ශිෂ්‍ය චන්ද්‍රගුප්ත මහරහතන් වහන්සේට ඉතිහාස කතාව පවසා ලලාට ධාතු බාරදුන් අතර උන්වහන්සේ එම ධාතූන් වහන්සේ සැවැත්නුවර ගන්ධකුටියේ තැන්පත් කර පුදසත්කාර පැවැත්වීය.පසුව පිලිවෙලින් භද්‍රසේන,ජයසේන,සංඝරක්ඛිත හා මහාදේව යන මහරහතන් වහන්සේලට ශිෂ්‍යානු ශිෂ්‍ය පරම්පරාවෙන් හිමි වූ අතර උන්වහන්සේල ද ලලාට ධාතුව දඹදිව පිහිටි බුදුරජුන්ගේ විවිධ ගන්ධකුටි තුල තැන්පත් කර පුදසත්කාර කල බව සදහන්වේ.&lt;ref name= ඉතිහාසය&gt;{{Cite news|title=ඓතිහාසික සේරුවාවිල රජමහා විහාරය|url=https://archive.roar.media/sinhala/main/history/historic-seruwawila|last=|first=|date=29 නොවැම්බර් 2017|work=Roar Media|access-date=3 අගෝස්තු 2025}}&lt;/ref&gt;

අවසාන වශයෙන් හිමි වූ මහාදේව මහරහතන් වහන්සේ ලක්දිව බුදුසසුන පිහිටි පසු සුදුසු කල රුහුණ පාලනය කල මහානාග රජ සමයේ (අනුරාධපුරය දේවානම්පියතිස්ස මහරජ පාලනය කල සමය) රුහුණේ  හත්ථොට්ඨ ජනපදයේ වනය තුළට තම ශිෂ්‍යයන් සමග වැඩම කල බවත් සදහන්වේ.එහිදී ධාතූන් වහන්සේ තුලින් සතර පෝයට රාත්‍රී කාලයේ වනාන්තරය තුලින් ඉහලට සුදු රැස් විහිදුණු බවත් එය දුටු මහාකාල නම් උපාසකයෙකු ධාතූන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදි ධාතුගරයක් සදා දුන් බවත් පසුව එය රුහුණු රට පාලනය කල මහානාග යුවරජ වෙත දැන් වූ බවත් සදහන් වේ.පසුව මහානාග රජු විසින් ලලාට ධාතුන් වහන්සේ මාළිගය වෙත වඩමවා තම භාරකාරත්වය යටතේ තබාගත් බවත් එතුමාගෙන් පසුව යටාලතිස්ස, ගෝඨාභය රජුටත් පරපුරෙන් පරපුර හිමි වූ අතර ගෝඨාභය රජුගෙන් එය [[කාවන්තිස්ස රජු]] වෙත හිමි විය.

ඉන්පසුව රජු අනාගත වාක්‍ය පරිදි විහාරමහාදේවියගේ සොහොයුරකු වූ චුල්ලපිණ්ඩපාතික තිස්ස මහරහතන් වහන්සේගේ සහ තිස්ස විහාරීය(වංශකතාවල සදහන් දකුණු පලාතේ ඇති දැනට නිවැරදිව හදුනාගෙන නොමැති තිස්ස විහාරය) සාගල මහරහතන් වහන්සේගේ උපදෙස් මත 
සේරුවාවිල ප්‍රදේශයේ වරාහසොණ්ඩ නම් ගල්කෙම අසබඩ ස්තූපය කරවූ බව සදහන් වේ.එසේම ස්තූපය ඉදිකිරීම උදෙසා ඊට ආසන්නව පිහිටි,දකුණු දළදා වහන්සේ නිධාපිත සේරුවිල සෝමනුවර සෝමාවතී විහාරයේ(වර්තමාන [[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]]) මහා මහින්ද නම් මහරහතන් වහන්සේ සහ 50 නමක් වූ උන්වහන්සේගේ ශිෂ්‍ය පිරිසේත්,සේරුනුවර පාලනය කල ප්‍රාදේශීය රජකු වූ සිව රජුගේත්,සෝමනුවර ගිරිඅභා රජුගේත්,ලෝණ නුවර රජුගේත් නොමද සහය ලැබුණු බව සදහන් වේ.&lt;ref&gt;http://amazinglanka.com/wp/seruwila/&lt;/ref&gt;

පසුව,ස්ථූපයේ ධාතුගර්භය මනරම්ව නිර්මාණය කර එහි පිහිටි රන් බුද්ධ ප්‍රතිමාවේ නළල් තලය මත ලලාට ධාතුව තැන්පත් කල අතර (රජුගේ අධිෂ්ඨානයක් මත වූ බව කියැවේ) රහතන් වහන්සේල විසින් නා ලොවින් ගෙනෙන ලද කේශ ධාතු ද එසේ ප්‍රතිමාවේ ශීර්ෂයේ පිහිටුවා වදාළ බව දැක්වේ.

වැඩ නිමකරන ලද සේරුවාවිල ලලාට ධාතු ස්ථූපය චුල්ලපිණ්ඩපාතික තිස්ස මහරහතන් වහන්සේ හා සාගල මහරහතන් වහන්සේ ප්‍රධාන සඝ පිරිස වෙත පැවරූ බවද,රජු විසින් ස්ථූපයේ සිට තුන්යොදුනක් 
මානයේ ගම් බිම් විහාරයට පූජා කල බවත් වංශකතා තුල සදහන් වේ.&lt;ref name=&quot;WIJEYA&quot;/&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite news|title=සේරුවාවිල මහසෑය ගැන ඉතිහාසයෙන් තොරතුරු බිඳක්|url=https://archive.roar.media/sinhala/main/history/seruwila-stupa|last=ලියනගෙදර|first=නදුන්|date=10 පෙබරවාරි 2021|work=Roar Media|access-date=3 අගෝස්තු 2025}}&lt;/ref&gt;

==වර්තමාන ප්‍රතිසංස්කරණ==
ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1215 දී පමණ සිදු වූ කාලිංග මාඝ ආක්‍රමණ සමග මේ පුදබිම් ගරා වැටුණු අතර 1921 දී පමණ කැලෑවෙන් වැසී තිබූ මේ පුදබිම නැවත සොයාගනු ලැබුවේ අමරපුර ශ්‍රී කලයාණිවංශ පාර්ශවයේ මහානායක ධුරන්ධරව වැඩවිසූ [[දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර මහානායක හිමි|දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර මහානායක හිමියන්]] විසිනි.

ඒ ,ඒ වනවිටත් ලලාට ධාතු ස්ථූපය ලෙස දකුණු පලාතේ විහාරයක් තිස්සමහාරාමය ලෙස හදුන්වාගෙන තිබූ පසුබිමක සුමේධංකර හිමයන් ධාතුවංශය කියවා නිවැරදි ස්ථානය දැන ගාල්ල,දොඩන්දූව වරායෙන් දායකපරිසක් සමග නැව්නැග ත්‍රිකුණාමලයට පැමිණ
ඝන කැලෑව තුල සේරුවාවිල පුදබිම සොයාගැනීමත් සමගිනි.සේරුවිල පුදබිම සොයාගන්නා විට උන්වහන්සේ යොවුන්ස්වා වියේ පසුවූ ලබාල ස්වාමීන් වහන්සේ නමක් විය.

සේරුවිල ස්ථූපය සොයාගෙන වර්ෂ දෙකකට පමණ පසු චෛත්‍යය වර්ධන සමිතිය නම් සමිතියක් පිහිටුවා ස්ථූපයේ ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු ඇරඹුණු අතර වසර 6 කින් වැඩ නිම කරනු ලැබීය.උන්වහන්වසේ 1984 දී අපවත් වුණු අතර ඉන්පසුව උතුරු - නැගෙනහිර පැවති කොටි ත්‍රස්‌තවාදය හමුවේ විහාරය රැකගෙන විහාරාධිපතිත්වය දරන ලද්දේ සේරුවිල සරණකිත්ති අනුනාහිමියන් විසිනි.&lt;ref&gt;https://www.budusarana.lk/budusarana/2011/08/13/tmp.asp?ID=temp01&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://mahamegha.lk/2015/08/02/seruwawila/&lt;/ref&gt;

ස්තූපය සොයාගෙන ප්‍රතිසංස්කරණයෙන් අනතුරුව බදාම තට්ටුව ඉරිතැලීම් ආදිය වැනි කරුණු මත 2012 දී [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි|කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්]] ඇතුලු [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|මහමෙව්නාව අසපුව සංචිතයේ]] 
දායකත්වයෙන් ස්ථූපයේ අවසන් වරට ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු සිදුවිය.

2016 දී [[සේරුවිල සරණකිත්ති හිමි|සේරුවිල සරණකිත්ති අනුනාහිමියන්ගේ]] අපවත් වීමෙන් පසුව මුංහේනේ මෙත්තාරාම නා හිමි විහාරාධිපති ධූරයට පත් විය. 2021 දී මුංහේනේ මෙත්තාරාම නා හිමියන්ගේ අපවත්වීමෙන් පසුව උන්වහන්සේගේ හා [[සේරුවිල සරණකිත්ති හිමි|සේරුවිල සරණකිත්ති අනුනාහිමියන්ගේ]] ශිෂ්‍ය නමක් වන අලුදෙණියේ සුබෝධි නා හිමි විහාරාධිපති ධූරයට පත් විය. උන්වහන්සේගේ ධර්මාචාර්යයන් වහන්සේ වන්නේ  [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි|කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්]] ය.මේ වන විට සේරුවාවිල මංගල රාජමහා විහාරය උන්වහන්සේගේ විහාරාධිපතිත්වය යටතේ[[අමරපුර නිකාය| අමරපුර ශ්‍රී කලයාණිවංශ පාර්ශවයේ]] ප්‍රධානතම විහාරස්ථානයක් ලෙස පවත්වාගෙන එනු ලබයි.

==පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක==
අවධි කිහිපයක පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක හමුවන අතර විහාරය මුල් අනුරාධපුර යුගයට අයත් වේ.සේරුවාවිල ගිරි ලිපිය තුල මෙම විහාරය '''තිස්සමහාවිහාරය''' ලෙස හදුන්වා තිබෙන අතර,ධාතුවංශය තුල ද මේ විහාරය තිස්සමහාවිහාරය ලෙස හදුන්වා තිබේ.

නයිපෙන නවයකින් සහ හතකින් ආවරණය ලත් බුද්ධ 
ප්‍රතිමා 3 ක් හමුව තිබේ.
මීට අමතරව කටාරම් කොටන ලද ගල් ගුහා කිහිපයක් ද,ඉපැරණි බෝධිඝරයක්,වරාහ සොණ්ඩ නම් ගල්කෙම,ආරාමික නටඹුන්,ශෛලමය මල් ආසන සහ ශෛලමය පොකුණු දැකගත හැකිවේ.

ලංකාවේ කිසිදු විහාරයක දක්නට නොලැබෙන ගඩොල් වාහල්කඩ සතරක් ද ස්තූප මලුවේ වේ.

==වන්දනා ගාථාව==
&lt;blockquote&gt;'''ලංකාවධූ පියපති සිරිකාකවණ්ණ&lt;br&gt;තිස්සව්හයේන මුණිරාජ ලලාට ධාතුං&lt;br&gt;ගබ්භේ නිධාපිය සුණිම්මිත ඡාරූරූපං&lt;br&gt;වන්දාමි මංගල මහං ථුල ථූපරාජං&lt;br&gt;සේරුනාම සරාසංන්නේ සාරථි සරඨානගං&lt;br&gt;වන්දේ කාරිතතිස්සේන ලලාට ධාතු චේතියං'''&lt;/blockquote&gt;

==සේරු නම් විල==
මෙම ප්‍රදේශයේ සේරුවිල නම් විලක් පිහිටා ඇති අතර එය අතීතයේ අක්කර 12000 කට වඩා විශාල විලක් වූ බවටත් එය ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම ස්වභාවික ජලාශය වූ බවටත් වාර්තා තිබේ.පසුව ඇතිවූ ස්වභාවික ව්‍යසන නිසා විලට හානි වූ අතර 1980 වැනි පසුකාලයේ සිට විලේ විල්ලු ප්‍රදේශ මිනිසුන් වගා කටයුතු සහ වෙනත් කටයුතු අත්පත් කරගනිමින් ගොඩ කිරීම වැනි කරුණු නිසා වර්තමානයේ අක්කර 1000 කටත් වඩා අඩු භූමි ප්‍රදේශයක් බවට පත් වී තිබේ.අද ද සේරු නැමැති පක්ෂීන් රංචු වශයෙන් දැකිය හැකි මෙහි, වර්තමානයේ සේරුවිල ජලාශය යන නම වෙනුවට අල්ලායි ජලාශය යන නම භාවිතා වේ.

==සේරුවාවිල ප්‍රදේශය==
මූලාශ්‍ර ගත තොරතුරු අනුව මෙම ප්‍රදේශයේ පිහිටා ඇති සේරුවිල නම් විල (වර්තමාන අල්ලායි ජලාශය ලෙස දැක්වේ) නිසා සේරුවාවිල නම ලැබී තිබේ.මෙම විලට නිතර සේරු නම් පක්ෂීන් විශාල ප්‍රමාණයක් පැමිණි බැවින් එසේ නිර්මාණය වූ බවට මතයක් පවතී.

ඊට අමතරව සේරුවාවිල ආශ්‍රිතව විශාල විහාරය විහාර ගණනක් පවති අතර (කොට්ටියාරම් පත්තුවට අයත් ප්‍රදේශයකි-කොට්ටියාරම් යනු කෝටියක් ආරාම පැවති බවට අදහසක් දෙන වදනකි) ඈත අතීතයේ මේ ආශ්‍රිතව විශාල භික්ෂු පිරිසක් විසූ බවට තොරතුරු වේ.විශේෂයෙන්ම මේ ආශ්‍රිතව තිබෙන සේරුවාවිල මංගල රජ මහා විහාරය(තිස්සමහාවිහාරය) සහ වර්තමානයේ [[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]]&lt;ref&gt;https://amazinglanka.com/wp/nelumgama-wilgamvehera/&lt;/ref&gt; ලෙස හදුන්වන පැරණි සෝමාවතී විහාරය නිසා ඒ ආශ්‍රිතවම විශාල සඝ පිරිසක් විසූ බවට තොරතුරු තිබේ.නිරන්තරයෙන් භික්ෂූන් වහන්සේලා පැන් පහසු වීමට මෙම විලට පැමිණි බවත් ඒ අරුතින් &quot;සිවුරු ආ විල&quot; සේරුවාවිල වූ බවට මතයක් ද පවතී.අදට සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය මෙම විලට පසෙකින් පිහිටා තිබේ.

[[රිචඩ් ලෙස්ලි බ්‍රෝහියර්|රිචඩ් ලෙස්ලි බ්‍රෝහියර්ට]] අනුව සේරුවිල ප්‍රදේශය මහවැලි ගඟේ ගංවතුර ජලය එක්රැස් වූ විශාල වගුරු බිමක් හෝ විල්ලුවක් විය. මෙම විල්ලුව සංක්‍රමණික කාලවලදී විශාල තේල් (සේරු) රැළගේ නිවහන විය. එම ස්ථානය සේරුවාවිල ලෙස හඳුන්වනු ලැබුවේ එසේ විය හැකි බව විද්වතෙක් ලෙස එතුමාගේ මතයකි.&lt;ref&gt;''Seeing Ceylon'' by R. L. Brohier&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

මීට අමතරව සේරුවාවිල ආශ්‍රිතව තිබූ කිලවෙඩ්ඩි ශ්‍රී වර්ධන බෝධිය සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරයට අයත් ව තිබූ දෙතිස්ඵලරැහ බෝධීන් වහන්සේ වූ බවට විද්වතුන් විශ්වාස කරයි.වර්තමානයේ ඒ බෝධීන් වහන්සේ දක්නට නොලැබෙන අතර 1970 දශකයේ හින්දු භක්තිකයන් විසින් බෝධීන් වහන්සේ අපවත්කර ඒ ස්ථානය මත කෝවිලක් ඉදිකර ඇත.&lt;ref name=&quot;WIJEYA&quot;/&gt;
==යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම පොරොත්තු ලේඛනය==
සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරයේ පවතින ඓතිහාසික හා පුරවිද්‍යාත්මක වටිනාකම සලකා එය යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුලත් කිරීම උදෙසා වන ඉල්ලීම් සිදු කිරීමට ශ්‍රී ලංකා රජය කටයුතු සම්පාදනය කළ අතර වර්ෂ 2006 දී එය ලෝක උරුමයක් ලෙස නම් කිරීමේ බලාපොරොත්තු ඇතිව ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම පොරොත්තු ලේඛනය(tentative list) වෙත ඇතුලත් කරනු ලැබීය.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|title=Seruwila Mangala Raja Maha Vihara|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;සවිස්තර&quot;&gt;සේරුවිල විහාරය තවමත් යුනෙස්කෝ ලෝක උරුමයක් නොවේ.එය ඇතුලත් වී ඇත්තේ ලෝක උරුමයක් වීම සදහා අවශ්‍ය නිර්ණායක සලකා බලනු ලබන යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම පොරොත්තු ලේඛනය වෙත පමණකි.&lt;/ref&gt;

== සවිස්තරාත්මක සටහන් ==
&lt;references group=&quot;සවිස්තර&quot;/&gt;

==වෙනත් ලිපි==
*[[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය|සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී රජ මහා විහාරය]]
*[[වෙල්ගම් වෙහෙර]]
*[[ගෞතම බුදුන්ගේ ධාතූන්]]
*[[රුවන්වැලිසෑය]]
*[[සොළොස්මස්ථාන]]
* [[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව]]

==මූලාශ්‍ර==
{{Reflist}}
== වැඩිදුර කියවීම ==
* ''ඓතිහාසික සේරුවිල ({{Lang-en|Historic Seruwila}})'': ප්‍රකාශයට පත් නොකළ M.A. නිබන්ධනයක් P.D. රත්නසිරි කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ පුරාවිද්‍යා පශ්චාත් උපාධි විභාගයට ඉදිරිපත් කළේ ය. 2002 මැයි මාසයේ දී ඉදිරිපත් කරන ලදී.

== බාහිර සබැඳි ==
*[http://www.cultural.gov.lk/ නිල වෙබ් අඩවිය - සංස්කෘතික හා කලා අමාත්‍යාංශය, ශ්‍රී ලංකාව] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220622192630/https://www.cultural.gov.lk/ |date=2022-06-22 }}

{{DEFAULTSORT:සේරුවාවිල මංගල රජ මහා විහාරය}}
[[ප්‍රවර්ගය:ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කයේ බෞද්ධ විහාරස්ථාන]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ස්තූප]]
[[ප්‍රවර්ගය:ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරක]]
[[ප්‍රවර්ගය:රජමහා විහාර]]</text>
      <sha1>qoqr16vb34oecjraq6l0v9qx1zk4ll1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>දම් පැහැති මුහුණැති ලැන්ගර්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176531</id>
    <revision>
      <id>796435</id>
      <parentid>781428</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T09:28:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42149-75</username>
        <id>80230</id>
      </contributor>
      <comment>/* වාසස්ථාන සහ තත්ත්වය */</comment>
      <origin>796435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36500" sha1="33ftjcq1r0jinx6hdfof1i0n4vhftek" xml:space="preserve">{{Speciesbox
| name = කළු වදුරා &lt;br /&gt; &lt;small&gt; දම් පැහැති මුහුණැති ලැන්ගර් &lt;/small&gt;
| image = Purple-faced langur (Semnopithecus vetulus vetulus).jpg
| image_caption = ''Semnopithecus vetulus vetulus''
| status = EN
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = &lt;ref name=iucn&gt;{{Cite journal | author = Dittus, W. | author2 = Molur, S. | author3 = Nekaris, A. | name-list-style = amp | title = ''Trachypithecus vetulus'' | journal = [[The IUCN Red List of Threatened Species]] | volume = 2008 | page = e.T22042A9350371 | date = 2008 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2008.RLTS.T22042A9350371.en | doi-access = free }}&lt;/ref&gt;
| genus = සෙම්නොපිතෙකස්
| species = vetulus&lt;ref name=Roos2014 /&gt;
| authority = ([[ජොහාන් ක්‍රිස්ටියන් පොලිකාප් අර්ක්ස්ලෙබෙන්|අර්ක්ස්ලෙබෙන්]], 1777)
| range_map = Purple-faced Langur area.png
| range_map_caption = දම් පාට මුහුණැති ලැන්ගර් පරාසය
| synonyms = ''Trachypithecus vetulus''
}}

'''දම් පැහැති මුහුණැති ලැන්ගර්''' ({{Lang-en|Semnopithecus vetulu}}),&lt;ref name=&quot;Roos20142&quot;&gt;{{Cite journal|last=Roos, C.|last2=Boonratana, R.|last3=Supriatna, J.|last4=Fellowes, J.R.|last5=Groves, C.P.|last6=Nash, S.D.|last7=Rylands, A.B.|last8=Mittermeier, R.A.|year=2014|title=An updated taxonomy and conservation status review of Asian primates|journal=Asian Primates Journal|volume=4|issue=1|pages=2−38}}&lt;/ref&gt; '''දම් පැහැති මුහුණැති කොළ වඳුරා''' ලෙස ද හැඳින්වේ, එය [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවට]] [[ආවේණික]] පැරණි ලෝක වඳුරන්ගේ විශේෂයකි. මෙම සත්වයා දිගු වලිග සහිත වෘක්ෂලතා විශේෂයක් වන අතර, බොහෝ දුරට දුඹුරු පැහැති පෙනුමක්, අඳුරු මුහුණක් (සුදුමැලි පහත් මුහුණක් සහිත) සහ ඉතා ලැජ්ජාශීලී ස්වභාවයකින් හඳුනාගෙන ඇත. මෙම විශේෂය වරෙක ඉතා බහුල වූ අතර, [[කොළඹ]] තදාසන්න ප්‍රදේශවල සහ &quot;තෙත් කලාපීය&quot; ගම්මානවල (වසර පුරා අධික උෂ්ණත්වය සහ අධික ආර්ද්‍රතාවය සහිත ප්‍රදේශ, මෝසම් කාලවල දී වැසි [[wiktionary:deluge|ගංවතුර]] ඇති වන අතර),&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Post-Disaster Housing Coordination Project |date=August 2007 |title=Introduction |url=http://www.unhabitat.lk/downloads/COLOMBO.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221213001/http://www.unhabitat.lk/downloads/COLOMBO.pdf |archive-date=21 February 2016 |access-date=28 April 2012 |website=UN-HABITAT: United Nations Human Settlements Programme – Sri Lanka District Housing Profile (Colombo District) |publisher=UNICEF |page=3}}&lt;/ref&gt; නමුත් වේගවත් [[නාගරීකරණය|නාගරීකරණයට]] හේතු වී ඇත. වඳුරන්ගේ ජනගහන මට්ටමේ සැලකිය යුතු අඩුවීමක්. &lt;ref&gt;{{Cite journal|date=October 14, 2008|title=Conservation news|journal=Oryx|publisher=Cambridge University Press|volume=42|issue=4|pages=481–488|doi=10.1017/S0030605308423141|issn=0030-6053|eissn=1365-3008|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; එය සාම්ප්‍රදායිකව ''ට්‍රැචිපිතෙකස්''  ({{Lang-en|Trachypithecus}}) කුලය තුළ වර්ගීකරණය කර ඇති නමුත් එය [[අළු පැහැති ලන්ගුර්ස්]] සමඟ වඩාත් සමීපව සම්බන්ධ වී ඇති බව පෙන්නුම් කරන [[ඩී.එන්.ඒ.]] සාක්ෂි මත පදනම්ව ''සෙම්නොපිතෙකස්''  ({{Lang-en|Semnopithecus}}) ගණයට ගෙන යන ලදී.

[[සිංහල භාෂාව|සිංහලෙන්]] එය ශ්‍රී ලංකා කළු වඳුරා ලෙස හැඳින්වේ.

== විස්තරය ==
දම්පාට මුහුණැති ලැංගූර්හි පිරිමි සත්ත්වයන් සාමාන්‍යයෙන් ගැහැනු සත්ත්වයන්ට වඩා විශාලය. පිරිමි සත්ත්වයන්ගේ ප්‍රමාණය {{Convert|50|to|67.1|cm|abbr=on}} වේ. වලිගයක් සහිත හිස-ශරීරයේ දිග {{Convert|67|to|85.1|cm|in|abbr=on}} වේ. ගැහැනු සත්ත්වයන්ගේ හිස-ශරීර දිග {{Convert|44.7|to|60|cm|in|abbr=on}} පමණ සහ වලිගය දිග {{Convert|58.9|to|82|cm|in|abbr=on}} වේ.&lt;ref&gt;Roonwal, M.L. &amp; Mohnot, S.M. (1977).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Purple-faced Langur |url=https://www.arkive.org/purple-faced-langur/trachypithecus-vetulus/image-G18741.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150915033743/http://www.arkive.org/purple-faced-langur/trachypithecus-vetulus/image-G18741.html |archive-date=2015-09-15 |access-date=2018-10-02 |publisher=Arkive.org}}&lt;/ref&gt; පැල්ලම සාමාන්‍යයෙන් කළු පැහැයේ සිට අළු පැහැය දක්වා වෙනස් විය හැක. මෙම විශේෂයට සුදු පැහැති සිට අළු දක්වා කෙටි 'කලිසම්' වටකුරු දම්-කළු මුහුණු වලින් සුදු පැති පිළිස්සුම් ඇත. පිටුපස කොටසක් සුදු පැහැති ලොම් වලින් ආවරණය වී ඇති අතර වලිගය කළු සහ සුදු මිශ්‍ර වර්ණවලින් ලොම් ද ඇත. පාද සහ අත් ද දම්-කළු වර්ණයෙන් යුක්ත වේ. උප විශේෂ අතර ප්‍රමාණය වෙනස් වේ. සාමාන්‍යයෙන් වැඩිහිටි සත්ත්වයන්ගේ බර {{Convert|3.1|and|11.4|kg|lb|abbr=on}} අතර වේ, සාමාන්‍යය {{Convert|7.08|kg|lb|abbr=on}} පමණ වේ.&lt;ref name=&quot;Vandercone&quot;&gt;Vandercone, R. (2011).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;de Magalhaes, J. P., and Costa, J. (2009) ''A database of vertebrate longevity records and their relation to other life-history traits''.&lt;/ref&gt; කුඩාම උප විශේෂය (''S. v. nestor'') සාමාන්යයෙන් බර {{Convert|3.8|and|6|kg|lb|abbr=on}} අතර වේ.&lt;ref&gt;Dela, J. D. (2007).&lt;/ref&gt; අනෙකුත් උප විශේෂවල සාමාන්‍ය බර {{Convert|7.8|kg|lb|abbr=on}} දක්වා වාර්තා වී ඇත. ගැහැනු සත්ත්වයන්ගේ {{Convert|8.5|kg|lb|abbr=on}} හෝ සමහර විට {{Convert|18|kg|lb|abbr=on}} දක්වා බරින් යුත් විශාල ලැන්ගර් සහිත පිරිමි සත්ත්වයන් තුළ ය.&lt;ref&gt;Harvey, P.H., Martin, R.D., and Clutton-Brock, T.H. (1987).&lt;/ref&gt; ශ්‍රී ලංකාවේ වෙසෙන ප්‍රයිමේටස් අතර, දම් පැහැති මුහුණැති ලැන්ගර් කාණ්ඩයේ ප්‍රමුඛ පිරිමි සත්ත්වයන් බොහෝ විට වාසස්ථානවල එකට ජීවත් වූ ටෆ්ටඩ් අළු ලැන්ගර්ට වඩා විශාල වුවද, එය ටෆ්ටඩ් අළු ලැන්ගර්ට වඩා තරමක් කුඩා ය. &quot;වලස් වඳුරා&quot; (''S. v. monitcola'') ලෙස හැඳින්වෙන උප විශේෂවල සාමාන්යයෙන් තද පැහැති කබායක් ඇති අතර සාමාන්යයෙන් බර උඩු රැවුලකින් යුක්ත වේ. මෙම විශේෂය තුළ, ඔටුන්නෙහි හිසකෙස් දිගේ පිටුපසට යොමු කර ඇත, විකිරණ නොවේ. එය ටෆ්ටඩ් අළු ලැන්ගර් වල ලාංඡනය නොමැති අතර ඔටුන්න මත පන්සල් සහ නේප් මත වඩා දිගු කෙස් ඇත. දම්පාට මුහුණැති ලැන්ගර් වල පිරිසිදු සුදු හෝ සුදු පැහැති අළු පැහැයක් ඇත.

=== උප විශේෂ ===
[[ශ්‍රී ලංකාවේ ක්ෂීරපායින් (පොත)|ශ්‍රී ලංකාවේ ක්ෂීරපායීන්ට]] අනුව උප විශේෂ 4 පහත පරිදි හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත|location=Colombo|page=1012}}&lt;/ref&gt;

* කුණු පහතරට තෙත් කලාපය දම් පාට මුහුණැති ලැන්ගර්, ''සෙම්නොපිතෙකස් වෙටුලස් වෙටුලස්'' - &quot;වර්ණය බොහෝ සෙයින් වෙනස් වේ. කළු උඩු කඳ, ලා දුඹුරු පැහැති තොප්පිය, හොඳින් නිර්වචනය කරන ලද රිදී පැහැයෙන් යුත් පැල්ලම කකුල් දක්වා විහිදේ. කැපී පෙනෙන සුදු රැවුල් ගස්, වලිගය ද සුදු ය මෙම උප විශේෂයේ ඒවා සම්පූර්ණයෙන්ම සුදු සිට අර්ධ වශයෙන් [[Leucism|සුදු]] විය හැකිය.
* බටහිර දම්-මුහුණු ලැන්ගර් හෝ උතුරු පහතරට තෙත් කලාපය දම්-මුහුණු ලැන්ගර්, ''Semnopithecus vetulus nestor'' - &quot;එය සියලුම උප විශේෂවලින් කුඩාම වේ. ඉහළ කඳ තද අළු දුඹුරු ලා අළු දුඹුරු පැහැ ලප, තද අළු දුඹුරු කකුල් සහ සුදු තොප්පිය.&quot;
* ඩ්‍රයිසෝන් දම් පැහැති මුහුණක් සහිත ලැන්ගර්, ''සෙම්නොපිතෙකස් වෙටුලස් ෆිල්බ්‍රික්කි'' - &quot;විශාලතම උප විශේෂය. අළු දුඹුරු කඳ, වැරදි ලෙස අර්ථ දක්වා ඇති අළු පැහැති කම්මුල් පැල්ලම, තද තොප්පිය. තුඩ සහිත කැපී පෙනෙන සුදු කම්මුල්. සුවිශේෂී ලෙස දිගු සෙවල වලිගය.&quot;
* මොන්ටේන් දම් පැහැති මුහුණක් සහිත ලැන්ගර් හෝ වලස් වඳුරා, ''සෙම්නොපිතෙකස් වෙටුලස් මොන්ටිකෝලා'' - &quot;තද අළු දුඹුරු පැහැති කබාය. විශාල නමුත් වැරදි ලෙස අර්ථ දක්වා ඇති අළු පැහැති ලප පැල්ලම. කැපී පෙනෙන සුදු කම්මුල්, ලා දුඹුරු අළු තොප්පිය. ලොම් දිග සහ වාසස්ථානය නිසා ඔවුන් ජීවත් වන වාසස්ථාන සීතලයි.&quot;

හඳුනාගත හැකි උප විශේෂ හතරම විවිධ හිස්කබල සහ pelage ලක්ෂණ මෙන්ම ශරීර ප්‍රමාණය ද ප්‍රදර්ශනය කරයි. බටහිර දම් පාට මුහුණැති ලැන්ගර් යනු ලෝකයේ වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති ප්‍රයිමේටාවන් 25 න් එකකි.&lt;ref name=&quot;Parker 2008 29–36&quot;&gt;{{Cite journal|last=Parker|first=L|last2=V. Nijman|last3=K. A. I. Nekaris|date=5 August 2008|title=When there is no forest left: fragmentation, local extinction, and small population sizes in the Sri Lankan western purple-faced langur|journal=Endangered Species Research|volume=5|pages=29–36|doi=10.3354/esr00107|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; බොහෝ ලන්ගුර් කණ්ඩායම් වල ඇත්තේ එක් වැඩිහිටි පිරිමියෙක් පමණි.&lt;ref name=&quot;Rudran 2007 139–144&quot;&gt;{{Cite journal|last=Rudran|first=Rasanayagam|date=January 2007|title=A survey of Sri Lanka's endangered and endemic western purple-faced langur (''Trachypithecus vetulus nestor'')|journal=Primate Conservation|volume=22|pages=139–144|doi=10.1896/052.022.0115|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Eschmann 2008&quot;&gt;{{Cite journal|last=Eschmann|first=C|last2=R. Moore|last3=K.A.I. Nekaris|year=2008|title=Calling patterns of Western purple-faced langurs (Mammalia: Primates: Cercopithecidea: ''Trachypithecus vetulus nestor'') in a degraded human landscape in Sri Lanka|url=http://dpc.uba.uva.nl/ctz/vol77/nr02/art01|journal=Contributions to Zoology|volume=81|issue=77}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

''Semnopithecus vetulus harti'' නම් විය හැකි උප විශේෂයක් හඳුනාගෙන ඇත, නමුත් තවමත් වලංගු භාවය ලබා දී නොමැත. මෙම උප විශේෂය [[යාපනය]] අර්ධද්වීපයෙන් සහ [[වවුනියාව|වවුනියාවට]] උතුරින් හමු වූ සමහර හම්වලින් හඳුනාගෙන ඇත. අද්විතීය ලෙස, මෙම උප විශේෂයේ හිස්කබලේ කහ පැහැති රන්වන් හිසකෙස් සහ ලොම් වලට රන්වන් පැහැයක් ඇත. මෙම වෙනස්කම් හැර, ව්‍යුහ විද්‍යාව සහ අනෙකුත් සියලුම අංග ''Semnopithecus vetulus philbricki'' ට සමාන වේ.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Purple-faced Langur &amp;#124; All in Sri Lanka &amp;#124; Dilmah Conservation |url=http://www.dilmahconservation.org/animal-profiles/purple-faced-langur/}}&lt;/ref&gt;

රූප විද්‍යාත්මක සමානකම් මත පදනම්ව ''ට්‍රැචිපිතෙකස්'' කුලය තුළ සම්ප්‍රදායිකව වර්ගීකරණය කර ඇතත්, [[ඩී.එන්.ඒ.]] සහ වාචික සාක්ෂිවලින් පෙනී යන්නේ දම් පැහැති මුහුණැති ලැන්ගර් ඇත්ත වශයෙන්ම ''සෙම්නොපිතෙකස්'' කුලයට අයත් අළු ලැන්ගර් සමඟ වඩාත් සමීපව සම්බන්ධ වන බවයි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;itis&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Semnopithecus vetulus |url=https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&amp;search_value=944269#null |access-date=2018-08-27 |publisher=ITIS}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Osterholz, Martin|last2=Walter, Lutz|last3=Roos, Christian|year=2008|title=Phylogenetic position of the langur genera Semnopithecus and Trachypithecus among Asian colobines, and genus affiliations of their species groups|journal=BMC Evolutionary Biology|volume=8|issue=58|page=58|doi=10.1186/1471-2148-8-58|pmc=2268674|pmid=18298809|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Brandon–Jones, D.|display-authors=etal|year=2004|title=Asian Primate Classification|journal=International Journal of Primatology|volume=25|issue=1|pages=97–164|citeseerx=10.1.1.694.7983|doi=10.1023/B:IJOP.0000014647.18720.32}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Xiao Ping Wang|display-authors=etal|date=April 27, 2012|title=Phylogenetic Relationships among the Colobine Monkeys Revisited: New Insights from Analyses of Complete mt Genomes and 44 Nuclear Non-Coding Markers|journal=PLOS ONE|volume=7|issue=4|pages=e36274|bibcode=2012PLoSO...736274W|doi=10.1371/journal.pone.0036274|pmc=3338693|pmid=22558416|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Karanth, K. Praveen|display-authors=etal|year=2008|title=Molecular phylogeny and biogeography of langurs and leaf monkeys of South Asia (Primates: Colobinae)|url=http://wgbis.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2008/theme1_08.pdf|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|volume=46|issue=2|pages=683–694|doi=10.1016/j.ympev.2007.11.026|pmid=18191589|access-date=2018-08-30}}&lt;/ref&gt;

== වාසස්ථාන සහ තත්ත්වය ==
දම් පැහැති මුහුණක් සහිත ලැංගූර් ශ්‍රී ලංකාවේ කඳුකරයේ සහ &quot;තෙත් කලාපය&quot; ලෙස හඳුන්වන රටේ නිරිතදිග කොටසේ සංවෘත වියන් වනාන්තරවල දක්නට ලැබේ. ශ්‍රී ලංකාවෙන් වනාන්තර සහිත ප්‍රදේශවලින් සමන්විත වන්නේ 19% ක් පමණි. මෙම වාසස්ථානය 1980 දී 80% සිට 2001 දී ~25% දක්වා අඩු වී&lt;ref name=&quot;Parker 2008 29–362&quot;&gt;{{Cite journal|last=Parker|first=L|last2=V. Nijman|last3=K. A. I. Nekaris|date=5 August 2008|title=When there is no forest left: fragmentation, local extinction, and small population sizes in the Sri Lankan western purple-faced langur|journal=Endangered Species Research|volume=5|pages=29–36|doi=10.3354/esr00107|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; වර්තමානයේ මෙම පරාසය 3% ට වඩා අඩු වී ඇත. මෙම පරාසය ශ්‍රී ලංකාවේ වඩාත්ම ජනාකීර්ණ පහතරට වැසි වනාන්තර ප්‍රදේශ වලින් සමන්විත වේ. වන විනාශයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ලැංගුර්ස් නිවාස පරාසය සෘජු හිරු එළියට නිරාවරණය වීමට හේතු වී ඇත. දම් පාට මුහුණැති ලැන්ගර් බොහෝ විට කුඩා හා පුළුල් ලෙස විසිරී ඇති කණ්ඩායම් වල දක්නට ලැබේ. ලැන්ගර් පරාසයෙන් සියයට අනූවක්, දැන් මිනිස් ජනාකීර්ණ ප්‍රදේශවලින් සමන්විත වේ. අඩවි තුළ සහ ඒවා අතර ජනගහනය විවේචනාත්මක ලෙස අඩුය. මෙම විශේෂයට ඇති තර්ජන අතරට වගාබිම් මගින් පරාසය උල්ලංඝනය කිරීම, තෘණ වගාව, කෘෂිකර්මාන්තය වෙනස් කිරීම, මාර්ග නිෂ්පාදනය, පාංශු විනාශය/ඛාදනය සහ වන විනාශය, බෝග වැටලීම් වැලැක්වීමෙන් විෂ වීම සහ ඖෂධ සහ ආහාර සඳහා දඩයම් කිරීම ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;Rudran 2007 139–1442&quot;&gt;{{Cite journal|last=Rudran|first=Rasanayagam|date=January 2007|title=A survey of Sri Lanka's endangered and endemic western purple-faced langur (''Trachypithecus vetulus nestor'')|journal=Primate Conservation|volume=22|pages=139–144|doi=10.1896/052.022.0115|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Eschmann 20082&quot;&gt;{{Cite journal|last=Eschmann|first=C|last2=R. Moore|last3=K.A.I. Nekaris|year=2008|title=Calling patterns of Western purple-faced langurs (Mammalia: Primates: Cercopithecidea: ''Trachypithecus vetulus nestor'') in a degraded human landscape in Sri Lanka|url=http://dpc.uba.uva.nl/ctz/vol77/nr02/art01|journal=Contributions to Zoology|volume=81|issue=77}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

[[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජය]], [[කිතුල්ගල]], [[කණ්ඩලම]], [[මිහින්තලය|මිහින්තලේ]], [[හෝර්ටන් තැන්න ජාතික උද්‍යානය|හෝර්ටන්තැන්න ජාතික වනෝද්‍යානයේ]] කඳුකරයේ,හෝමාගම දියගම වනාන්තරයේ, කළුතර හා [[ගාල්ල|ගාලු]] නගරයට ආසන්න වැසි වනාන්තරවල තවමත් දැකගත හැකි වුව ද මිනිස් ආක්‍රමණය හමුවේ එහි පරාසය විශාල ලෙස සංකෝචනය වී ඇත.

== හැසිරීම සහ පරිසරය ==

=== ආහාර පාලනය ===
දම්පාට මුහුණැති ලැංගුර් බොහෝ විට කොළ භක්ෂක වේ, නමුත් පලතුරු, මල් සහ බීජ ද පෝෂණය කරයි. ඔවුන් සාමාන්‍යයෙන් මිනිස් වාසයෙන් වැළකී සිටින අතර, [[කොස්]] (''Artocarpus heterophyllus''), [[රඹුටන්]] (''Nephelium lappaceum''), [[කෙසෙල්]] (''Musa balbisiana'') සහ [[අඹ]] (''Mangifera indica'') වැනි පලතුරු වගා කරන ප්‍රදේශවල ඔවුන්ගේ ආහාර වේලට 50% දක්වා දායක විය හැක. &lt;ref name=&quot;Parker 2008 29–363&quot;&gt;{{Cite journal|last=Parker|first=L|last2=V. Nijman|last3=K. A. I. Nekaris|date=5 August 2008|title=When there is no forest left: fragmentation, local extinction, and small population sizes in the Sri Lankan western purple-faced langur|journal=Endangered Species Research|volume=5|pages=29–36|doi=10.3354/esr00107|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; වනයේ දී ''Dimocarpus longan'' සහ ''[[වීර]]'' පලතුරු වැනි ආහාර ගනු ලැබේ. දම් පැහැති මුහුණැති ලැන්ගර් ආහාර දිරවීම විශේෂිත ආමාශ බැක්ටීරියා ආධාරයෙන්, කොළවල ඇති [[කාබෝහයිඩ්‍රේට|සංකීර්ණ කාබෝහයිඩ්‍රේට්]] වලින් අවශ්‍ය පෝෂ්‍ය පදාර්ථ සහ ශක්තියෙන් බහුතරයක් ලබා ගැනීමට අනුවර්තනය වේ.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Bauchop|first=T.|last2=Martucci, R. W.|year=1968|title=The ruminant-like digestion of the langur monkey.|journal=Science|volume=161|issue=3842|pages=698–700|bibcode=1968Sci...161..698B|doi=10.1126/science.161.3842.698|pmid=4969750}}&lt;/ref&gt; විශේෂයේ ආහාර දැනට වගා කරන ලද පලතුරු මත දැඩි ලෙස රඳා පවතින විට, ප්රමාණවත් පෝෂණය ලබා ගැනීමේ හැකියාව දුර්වල විය හැක.&lt;ref name=&quot;Parker 2008 29–363&quot; /&gt; පලතුරු සෘතුමය වශයෙන් ලබා ගැනීම මෙම බලපෑම වැඩි කිරීමට උපකාරී වේ.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Primate Ecology and Behavior Project |url=http://www.primatesceylon.org/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518070722/http://www.primatesceylon.org/index.html |archive-date=2015-05-18 |access-date=1 May 2015 |publisher=Rajnish Vandercone, Arun Bandara, Gihan Jayaweera}}&lt;/ref&gt;

''Semnopithecus vetulus,'' ''S. priam'' වලට වඩා අඩු විවිධත්වයක් සහිත ආහාර වේලක්, කොළ විශාල ප්‍රමාණයක් සමඟ පෝෂණය කරයි. ''Holoptelea integrifolia'', ''Hydnocarpus venenata'', ''Macaranga peltata'', ''[[පලු ගස්]]'', ''Mikania scandens'', ''Mishodon zeylanica'', ''Pterospermum suberifolium'', ''Tetrameles nudiflora'', ''Vitex'', Witex, ''Witex'' &lt;ref name=&quot;diet&quot;&gt;{{Cite journal|last=Rajnish P. Vandercone|last2=Chameera Dinadh|last3=Gayan Wijethunga|last4=Kitsiri Ranawana|last5=David T. Rasmussen|year=2012|title=Dietary Diversity and Food Selection in Hanuman Langurs (''Semnopithecus entellus'') and Purple-Faced Langurs (''Trachypithecus vetulus'') in the Kaludiyapokuna Forest Reserve in the Dry Zone of Sri Lanka|journal=International Journal of Primatology|volume=33|issue=6|pages=1382–1405|doi=10.1007/s10764-012-9629-9}}&lt;/ref&gt; දම් පැහැති මුහුණැති ලැන්ගර් මිශ්‍ර පෝෂණ කණ්ඩායම්වල ටෆ්ටඩ් අළු ලන්ගුර් විසින් ආධිපත්‍යය දරන බව සොයා ගන්නා ලදී.&lt;ref name=&quot;Vandercone2&quot;&gt;Vandercone, R. (2011).&lt;/ref&gt;

=== සන්නිවේදනය ===
තනි දම් පාට මුහුණැති ලැන්ගර් අතර වෙනස හඳුනා ගැනීමට බොහෝ විට ශබ්ද නගා ඇමතුම් භාවිතා කරයි. ඇමතුමක මූලද්‍රව්‍ය වර්ග තුනකට වැටේ: රළු පොත්ත, හූප් සහ අවශේෂ. ඇමතුමක් තුළ ඇති වාක්‍ය ඛණ්ඩ සහ අවශේෂ සංඛ්‍යාව අනුව පුද්ගලයන් වෙන්කර හඳුනාගත හැකිය. ඇමතුම් බොහෝ විට සිදුවන්නේ උදෑසන බොහෝ විට අසල්වැසි කණ්ඩායම් සහ භෞමික සටන් මගින් උත්තේජනය වීමෙනි. වලාකුළු සහිත කාලයට වඩා වැඩි ඇමතුම් අව්ව සහිත කාලවලදී සිදු වේ. අඩුම ඇමතුම් සවස් වරුවේ සිදු වේ. දිවා කාලයේ ඇමතුම් සාමාන්‍යයෙන් නිවාස පරාසයන් ආරක්ෂා කිරීමට උපකාරී වේ. විශේෂයෙන් උස්බිම් ස්වරූපයේ ඝෝෂාකාරී බුරන හඬ, [[කොටියා|දිවියෙකු]] වැනි විලෝපිකයෙකුගේ ගර්ජනාවක් ලෙස වරදවා වටහා ගත හැකිය. දම් පාට මුහුණැති ලැන්ගර්ගේ ඇමතුම් ඕනෑම උප විශේෂයකට වඩා වෙනස් වේ. පාරිසරික චරිත ඇමතුම් වේලාවන් මෙන්ම [[පරිසරයට මානව බලපෑම|මානව කැළඹීම් වලට ද]] බලපායි. විලෝපිකයන්ගේ සාමාජිකයින් දැනුවත් කිරීමට, සහකරුවන් ආකර්ෂණය කර ගැනීමට, භූමිය ආරක්ෂා කිරීමට සහ කණ්ඩායම් සාමාජිකයින් සොයා ගැනීමට කටහඬ භාවිතා කළ හැකිය. විශේෂයෙන්ම ඒවා සෘජුවම නිරීක්ෂණය කිරීම ඉතා අපහසු නිසා සංරක්ෂණය සඳහා භාවිතා කිරීම සඳහා හඬ නැගීම අතිශයින් වැදගත් වේ. වැඩිහිටි පිරිමින් සමස්ත කණ්ඩායම අතර වඩාත් වාචික වේ. තීව්‍ර දෘෂ්‍ය සහ දුම්රිය එන්ජින් සංදර්ශක සමඟ ආරක්‍ෂක හූපින් ඇමතුම් ද ඇත. වර්ගීකරණ හඳුනාගැනීම නිර්ණය කිරීමේදී කටහඬ ද උපකාරී වේ.&lt;ref name=&quot;Eschmann 20083&quot;&gt;{{Cite journal|last=Eschmann|first=C|last2=R. Moore|last3=K.A.I. Nekaris|year=2008|title=Calling patterns of Western purple-faced langurs (Mammalia: Primates: Cercopithecidea: ''Trachypithecus vetulus nestor'') in a degraded human landscape in Sri Lanka|url=http://dpc.uba.uva.nl/ctz/vol77/nr02/art01|journal=Contributions to Zoology|volume=81|issue=77}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; මේවාට ප්‍රතිචාර වශයෙන් නිකුත් කරන ලද අනතුරු ඇඟවීමේ ඇමතුම් සහ සමාන ටෆ්ටඩ් අළු ලැන්ගර්ගේ දන්නා විලෝපිකයන් මත පදනම්ව, මෙම විශේෂයේ ප්‍රධාන විභව විලෝපිකයන් [[කොටියා|දිවියන්]] විය හැකිය, සමහර විට ඉන්දියානු පිඹුරන් සහ [[හැල කිඹුලා|හැල කිඹුලන්]] විසින් කලාතුරකින් අනුගමනය කරනු ලැබේ. තරුණ හෝ දුර්වල ලැන්ගර් සඳහා, [[කළු රාජාලියා|කළු රාජාලීන්]], [[ලප-බඩ රාජාලි-බකමූණා|ලප-බඩ රාජාලි-බකමූණෝ]] සහ සමහර විට වෙනත් විශාල ගොදුරු පක්ෂීන් කලාතුරකින් තර්ජනයක් නොවේ. මොනිටර් කටුස්සන් දම් පැහැති මුහුණක් ඇති ලැන්ගර් ද පෝෂණය කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;diet2&quot;&gt;{{Cite journal|last=Rajnish P. Vandercone|last2=Chameera Dinadh|last3=Gayan Wijethunga|last4=Kitsiri Ranawana|last5=David T. Rasmussen|year=2012|title=Dietary Diversity and Food Selection in Hanuman Langurs (''Semnopithecus entellus'') and Purple-Faced Langurs (''Trachypithecus vetulus'') in the Kaludiyapokuna Forest Reserve in the Dry Zone of Sri Lanka|journal=International Journal of Primatology|volume=33|issue=6|pages=1382–1405|doi=10.1007/s10764-012-9629-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Karunarathna, S., Surasinghe, T., Dissanayake, D., Botejue, M., Gabadage, D., &amp; Madawale, M. (2017).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Hart, D. L. (2000).&lt;/ref&gt;

== සංරක්ෂණය ==
සමහර සංරක්ෂණ උපාය මාර්ග දැනටමත් ආරක්ෂිත ප්‍රදේශ කළමනාකරණය වැඩිදියුණු කිරීම මෙන්ම පරාසයන් තුළ නව ප්‍රදේශ සහ කොරිඩෝව ස්ථානගත කිරීම සහ ආරක්ෂා කිරීම සමන්විත වේ. ජනගහනය වැඩි කිරීමට උපකාර කිරීමට දරන උත්සාහයන් පැවැත්මට උපකාර විය හැක. මානව-ලංගුර් ගැටුම් අඩු කිරීමට එය ප්රයෝජනවත් වනු ඇත. ලැන්ගර් සඳහා ආරක්ෂිතව පරාසයන් අතර ගමන් කිරීම සඳහා ලණු පාලම් ස්ථාපිත කළ හැකි අතර එමඟින් විදුලි රැහැන් සහ මාර්ග හරස් කිරීම අඩු විය හැකිය. මෙම ලැන්ගර් විසින් සූරාකන ලද දේශීය විශේෂ සමඟ [[පයින්]] වගාවන් නැවත වගා කිරීම, එහි කැමති වාසස්ථාන ද වැඩි කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;Eschmann 20084&quot;&gt;{{Cite journal|last=Eschmann|first=C|last2=R. Moore|last3=K.A.I. Nekaris|year=2008|title=Calling patterns of Western purple-faced langurs (Mammalia: Primates: Cercopithecidea: ''Trachypithecus vetulus nestor'') in a degraded human landscape in Sri Lanka|url=http://dpc.uba.uva.nl/ctz/vol77/nr02/art01|journal=Contributions to Zoology|volume=81|issue=77}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; දයානුකම්පාව සහ කරුණාව අවධාරණය කරමින් දේශීය ජනතාවට සංරක්ෂණය පිළිබඳ පොදු අධ්‍යාපනය මෙන්ම සමස්ත ජෛව විවිධත්වය සඳහා මෙම ක්ෂීරපායීන්ගේ වැදගත්කම සහ අවශ්‍යතාවය පැහැදිලි කිරීම.&lt;ref name=&quot;Rudran 2007 139–1443&quot;&gt;{{Cite journal|last=Rudran|first=Rasanayagam|date=January 2007|title=A survey of Sri Lanka's endangered and endemic western purple-faced langur (''Trachypithecus vetulus nestor'')|journal=Primate Conservation|volume=22|pages=139–144|doi=10.1896/052.022.0115|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

== පින්තූර ගැලරිය ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180px&quot;&gt;
ගොනුව:Purple-faced_langur_(Semnopithecus_vetulus_vetulus)_head.jpg|alt=S.v.vetulus|''ස්වෙටුලස්''
ගොනුව:Purple_faced_langur.jpg|alt=S.v.nestor|''ස්වනෙස්ටෝර්''
ගොනුව:Weissbartlangur.jpg|alt=S.v.monticola|''ස්ව්මොන්ටිකෝලා''
ගොනුව:Semnopithèque_blanchâtre_mâle.JPG|alt=S. v. philbricki|''S. v. ෆිල්බ්‍රික්කි''
&lt;/gallery&gt;
== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist}}

== බාහිර සබැඳි ==

* {{කොමන්ස් ප්‍රවර්ගය-පේළිගත|Trachypithecus vetulus}}
* {{Wikispecies-inline|Trachypithecus vetulus|Purple-faced langur}}
* ARKive – [https://web.archive.org/web/20151117032911/http://www.arkive.org/purple-faced-langur/trachypithecus-vetulus/ images and movies of the purple-faced langur ''(Trachypithecus vetulus)'']
* [https://www.youtube.com/watch?v=qcRiTVGVqyU Video of Purple-faced leaf langur Monkey roaming in Buddhist Hermitage]
{{Taxonbar}}

[[ප්‍රවර්ගය:සෙම්නොපිතෙකස්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික සත්ත්ව විශේෂ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ක්ෂීරපායින්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ආසියාවේ වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති සත්ත්ව විශේෂ]]
[[ප්‍රවර්ගය:1777 දී විස්තර කරන ලද ක්ෂීරපායින්]]</text>
      <sha1>33ftjcq1r0jinx6hdfof1i0n4vhftek</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>අපරාධ චිත්‍රපට</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194302</id>
    <revision>
      <id>796423</id>
      <parentid>790852</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T16:10:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sujaya Randiya</username>
        <id>46756</id>
      </contributor>
      <origin>796423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81632" sha1="15l4muz9h0irwxhbu8kwfi8yqr3zms4" xml:space="preserve">{{ill|Crime Film|en|අපරාධ චිත්‍රපට}}

[[ගොනුව:James_Cagney_Humphrey_Bogart_The_Roaring_Twenties_Still.jpg|thumb|ජේම්ස් කැග්නි සහ හම්ෆ්‍රි බොගාර්ට්, ''ද රෝරින් ට්වෙන්ටීස්'' (1939) නම් අපරාධ චිත්‍රපටයේ ප්‍රවර්ධන චිත්‍රපටයක.]]
අපරාධ චිත්‍රපට යනු අපරාධ ප්‍රබන්ධ සාහිත්‍ය ප්‍රභේදයට අයත් චිත්‍රපට වේ. සාමාන්‍යයෙන් මෙම ප්‍රභේදයේ චිත්‍රපට අපරාධවල විවිධ පැතිකඩයන්ගෙන් සමන්විත වේ. ශෛලීමය වශයෙන් ගත් කල, මෙම ප්‍රභේදය නාට්‍යමය (Drama) හෝ මැර කල්ලි (Gangster) චිත්‍රපට වැනි තවත් බොහෝ ප්‍රභේදයන් සමඟ මුසු විය හැකි අතර,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |title=Metasearch Search Engine |url=https://www.search.com/ |access-date=2019-01-18 |website=search.com |language=en}}&lt;/ref&gt; හාස්‍යෝත්පාදක (Comedy) අංග ද මෙයට ඇතුළත් විය හැකිය. තවද මෙය අභිරහස් (Mystery), සැකසංකා සහිත (Suspense) හෝ නොයර් (Noir) වැනි බොහෝ අනු-ප්‍රභේදවලට ද බෙදා දැක්විය හැකිය.

තිර රචකයෙකු සහ විද්වතෙකු වන එරික් ආර්. විලියම්ස් (Eric R. Williams), සිය 'තිර රචක වර්ගීකරණය' (Screenwriters Taxonomy) තුළ අපරාධ චිත්‍රපට ප්‍රධාන ප්‍රභේද (Super-genres) එකොළහෙන් එකක් ලෙස හඳුන්වා දෙයි. ඔහු පවසන්නේ සියලුම වෘත්තාන්ත චිත්‍රපට මෙම ප්‍රධාන ප්‍රභේද යටතේ වර්ග කළ හැකි බවයි. අනෙක් ප්‍රධාන ප්‍රභේද දහය වන්නේ ක්‍රියාදාම (Action), මනඃකල්පිත (Fantasy), භීෂණ (Horror), ප්‍රේමවෘත්තාන්ත (Romance), විද්‍යා ප්‍රබන්ධ (Science fiction), එදිනෙදා ජීවිතය (Slice of life), ක්‍රීඩා (Sports), ත්‍රාසජනක (Thriller), යුද්ධ (War) සහ බටහිර (Western) යන්නයි.&lt;ref&gt;Williams, Eric R. (2017). ''The screenwriters taxonomy : a roadmap to collaborative storytelling''. New York, NY: Routledge Studies in Media Theory and Practice. {{ISBN|978-1-315-10864-3}}. {{OCLC|993983488}}. P. 21&lt;/ref&gt; විලියම්ස් මෙහිදී 'නාට්‍යමය' (Drama) යන්න 'චිත්‍රපට වර්ගය' (Film type) ලෙසත්, 'අභිරහස්' (Mystery) සහ 'කුතුහලය' (Suspense) යන්න 'මහා-ප්‍රභේද' (Macro-genres) ලෙසත්, 'නොයර්' (Film noir) යන්න 'තිර රචක මාවතක්' (Screenwriter's pathway) ලෙසත් හඳුනා ගනී. මෙම ප්‍රභේද එකිනෙක බැහැර කරන ඒවා නොව, එකිනෙකට එකතු කළ හැකි ඒවා බව ඔහු පැහැදිලි කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Williams |first=Eric R. |title=How to View and Appreciate Great Movies |url=https://www.thegreatcourses.com/courses/how-to-view-and-appreciate-great-movies.html |access-date=2020-06-07 |website=English |language=en}}&lt;/ref&gt; උදාහරණයක් ලෙස 'Chinatown' චිත්‍රපටය, නාට්‍යමය (Film type) අපරාධ (Super-genre) චිත්‍රපටයක් වන අතරම, එය නොයර් (Pathway) අභිරහස් (Macro-genre) චිත්‍රපටයක් ද වේ.

== ලක්ෂණ ==
අපරාධ චිත්‍රපටයක් යනු කුමක්ද යන්න නිර්වචනය කිරීම සරල නැත. අපරාධ විද්‍යාඥ නිකෝල් හාන් රැෆ්ටර් පවසන පරිදි, මෙම විෂයෙහි ඇති සංකීර්ණ ස්වභාවය නිසා චිත්‍රපට විද්වතුන් අපරාධ චිත්‍රපට සමස්තයක් ලෙස අධ්‍යයනය කිරීමට අතීතයේදී මැලිකමක් දක්වා ඇත. කාර්ලෝස් ක්ලැරන්ස් තම &quot;Crime Movies&quot; (1980) නම් ග්‍රන්ථයෙහි අපරාධ චිත්‍රපටයක් යනු අපරාධකරුවන්, නීතිය සහ සමාජය පිළිබඳ සංකේතාත්මක නිරූපණයක් ලෙස විස්තර කළේය. ඔහුට අනුව මෙම චිත්‍රපට සංස්කෘතිකමය හා සදාචාරාත්මක වශයෙන් අසාමාන්‍ය දේ විස්තර කරන අතර, පුද්ගලික මනෝවිද්‍යාත්මක තත්ත්වයන් කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන 'ත්‍රාසජනක' චිත්‍රපටවලට වඩා වෙනස් වේ.

තෝමස් ෂාට්ස් අපරාධ චිත්‍රපටය යන්න තනි ප්‍රභේදයක් ලෙස හඳුන්වන්නේ නැත; ඒ වෙනුවට ඔහු පවසන්නේ 'නගරබද අපරාධ' සූත්‍රයට අයත් මැර කල්ලි සහ රහස් පරීක්ෂක චිත්‍රපට එකිනෙකට වෙනස් වූ අනන්‍ය ආකෘතීන් බවයි. තෝමස් ලීච් පවසන්නේ අපරාධය යනු කම්පන සහගත මෙන්ම පූර්ණ වශයෙන් සාමාන්‍ය දෙයක් ලෙස සලකන 'අපරාධ සංස්කෘතියක්' මෙම චිත්‍රපටවලින් නිරූපණය වන බවයි. රැෆ්ටර් යෝජනා කරන්නේ මෙම සංකීර්ණතා මඟහරවා ගැනීම සඳහා, අපරාධය සහ එහි ප්‍රතිඵල කෙරෙහි මූලිකවම අවධානය යොමු කරන චිත්‍රපට 'අපරාධ චිත්‍රපට' ලෙස හැඳින්විය යුතු බවයි. ඇය පවසන පරිදි මෙය කපටි මංකොල්ල (Caper), රහස් පරීක්ෂක, මැර කල්ලි, පොලිස්, සිරගෙදර සහ අධිකරණමය නාට්‍ය වැනි බොහෝ ප්‍රභේද ඇතුළත් වන 'කුඩයක් වැනි' (Umbrella term) පොදු නාමයකි.

මෙම ප්‍රභේදයේ සෑම චිත්‍රපටයකම අඩංගු අපරාධමය ක්‍රියාවන් මඟින් සමාජ හෝ ආයතනික පද්ධතිය පිළිබඳ පුළුල් විවේචනයක් ඉදිරිපත් කෙරේ. එය යම් චරිතයක දෘෂ්ටිකෝණයකින් හෝ සමස්ත චිත්‍රපටයේ කථා වින්‍යාසය හරහා සිදු විය හැකිය. එමෙන්ම මෙම චිත්‍රපට, අපරාධ සම්බන්ධයෙන් ප්‍රේක්ෂකයා තුළ පවතින දෙගිඩියාව මත ද රඳා පවතී. මෙහිදී ප්‍රධාන අපරාධකරුවන් දුරාචාර සම්පන්න වුවද ආකර්ෂණීය පුද්ගලයන් ලෙස නිරූපණය කරන අතර, ස්වාධීන මතධාරී පොලිස් නිලධාරීන් (Maverick officers) අපරාධකරුවන් ඇල්ලීම සඳහා නීතිය කඩ කරන අයුරු පෙන්වයි. තෝමස් ලීච් මෙය චිත්‍රපටයක තීරණාත්මක සාධකයක් ලෙස හඳුන්වයි. ඔහු පවසන්නේ අපරාධ චිත්‍රපට යනු අපරාධකරුවන්, අපරාධ විසඳන්නන් සහ වින්දිතයන් අතර පවතින සීමාවන් නිරන්තරයෙන් බිඳ වැටීම සහ නැවත ගොඩනැගීම පිළිබඳව බවයි; 'මෙම පරස්පර විරෝධී ස්වභාවය (Paradox) සියලු අපරාධ චිත්‍රපටවල හදවත බඳු ය' යන්න ඔහුගේ නිගමනයයි. රැෆ්ටර් ද මෙම ප්‍රකාශ අනුමත කරමින් පවසන්නේ, අපරාධ චිත්‍රපට නිර්වචනය කළ යුත්තේ සමාජය සමඟ ඒවා පවත්වන සබඳතාව පදනම් කරගෙන බවයි.


ලීච් ලියා ඇති පරිදි, අපරාධ චිත්‍රපට මඟින් ප්‍රේක්ෂකයන් අතර පවතින ජනප්‍රිය සමාජ විශ්වාසයන් තහවුරු කරයි. එනම්, 'නිරයට යන මාවත සැකසී ඇත්තේ යහපත් චේතනාවන්ගෙනි' (Road to hell is paved with good intentions), 'නීතිය පුද්ගලයාට වඩා ඉහළින් පවතී' සහ 'අපරාධයෙන් කිසිදු ඵලක් නැත' (Crime does not pay) වැනි මතයන් ය. සාමාන්‍යයෙන් මෙම ප්‍රභේදයේ අවසානයන් මඟින් සදාචාරාත්මක නිරපේක්ෂත්වයන් (Moral absolutes) තහවුරු කරයි. එහිදී අහිංසක වින්දිතයෙකු, තර්ජනාත්මක අපරාධකරුවෙකු සහ රහස් පරීක්ෂකයෙකු මෙන්ම ඔවුන්ව මෙහෙයවන සදාචාරධර්ම ද පෙන්වයි. මෙහිදී ඔවුන්ගේ වීරත්වයේ හෝ අසරණභාවයේ තත්ත්වය, අධිකරණ පද්ධතියේ සදාචාරාත්මක බලය මෙන්ම වැරදිකරුවන් ලෙස පෙනෙන අහිංසකයන් සහ අහිංසකයන් ලෙස පෙනෙන වැරදිකරුවන් ඉදිරිපත් කරමින් ප්‍රශ්න කිරීම් සිදු කෙරේ.

අපරාධයකට සම්බන්ධ පාර්ශව තුනෙන් ඕනෑම අයෙකු කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන සියලුම චිත්‍රපට 'අපරාධ චිත්‍රපට' ගණයට ඇතුළත් වේ. එම පාර්ශවයන් වන්නේ: අපරාධකරු, වින්දිතයන් සහ පළිගන්නන් (Avengers) ය. මෙහිදී එක් පාර්ශවයකට අනෙක් පාර්ශව දෙක සමඟ ඇති සබඳතාව ගවේෂණය කෙරේ. මේ නිසා 'Wall Street' (1987) වැනි ව්‍යාපාරික චිත්‍රපටවල සිට 'The Asphalt Jungle' (1950) වැනි මංකොල්ලකෑමේ චිත්‍රපට සහ 'Brute Force' (1947) සිට 'The Shawshank Redemption' (1994) දක්වා වූ බන්ධනාගාර චිත්‍රපට වැනි පුළුල් පරාසයක නිර්මාණ මෙයට ඇතුළත් කළ හැකිය. බටහිර (Western) චිත්‍රපට මෙන් නොව, අපරාධ චිත්‍රපට ඒවායේ 'මිසොන්සෙන්' (Mise-en-scene) හෙවත් දෘශ්‍ය පසුබිම මඟින් පමණක් නිර්වචනය කළ නොහැක. මන්ද ඒවාට බටහිර චිත්‍රපටවලට ඇති ක්ෂණිකව හඳුනාගත හැකි සුවිශේෂී දෘශ්‍ය ලක්ෂණ හෝ 'පැරඩි' (Parody) චිත්‍රපටවලට ඇති සුවිශේෂී අරමුණක් නොමැති බැවිනි.

අපරාධයක් කේන්ද්‍ර කරගත් සෑම චිත්‍රපටයක්ම 'අපරාධ චිත්‍රපටයක්' ලෙස හැඳින්වීම ප්‍රායෝගික නොවන බව ලීච් සහ රැෆ්ටර් යන දෙදෙනාම පවසති. ලීච් උදාහරණයක් දක්වමින් පවසන්නේ 'The Great Train Robbery' (1903) සිට 'Unforgiven' (1992) දක්වා වූ බොහෝ බටහිර චිත්‍රපටවල අපරාධ සහ දඬුවම් පිළිබඳ කථා පවතින නමුත්, ඒවා සාමාන්‍යයෙන් අපරාධ චිත්‍රපට ලෙස හඳුන්වනු නොලබන බවයි. 'Winchester 73' (1950) වැනි චිත්‍රපටවල අපරාධ සහ දඬුවම් තේමාවන් තිබුණද, ඒවායේ කථා වස්තුවට වඩා පසුබිම් පරිසරය ප්‍රමුඛ වන බැවින් ඒවා 'Westerns' ලෙස වර්ග කෙරේ. ඇලයින් සිල්වර් සහ ජේම්ස් උර්සිනි තර්ක කරන්නේ බොහෝ බටහිර චිත්‍රපට අපරාධ චිත්‍රපට බව නිසැක වුවත්, ඒවායේ මූලික ප්‍රභේද හඳුනා ගැනීම වෙනස් වන බවයි. රැෆ්ටර් ද යෝජනා කරන්නේ බටහිර චිත්‍රපට අපරාධ චිත්‍රපට ලෙස සැලකිය හැකි වුවද, එසේ කිරීම සංකල්පීය වශයෙන් පැහැදිලි බව විනාශ කරන (Muddying conceptual waters) ක්‍රියාවක් බවයි.

== ඉතිහාසය ==
 

=== නිහඬ යුගය ===
1940 ට පෙර අපරාධ චිත්‍රපට ඉතිහාසය දෙස බැලීමේදී, අපරාධ සහ අපරාධකරුවන් කෙරෙහි සමාජයේ පැවති ආකල්පවල වෙනස්වීම් ඒවායින් නිරූපණය විය. 20 වන සියවසේ මුල් දශක දෙක තුළ ඇමරිකානු සමාජය දැඩි සමාජ ප්‍රතිසංස්කරණවලට ලක් වූ අතර, නගර වේගයෙන් ව්‍යාප්ත වීමත් සමඟ සමාජ නොසන්සුන්තාව සහ වීදි අපරාධ ඉහළ ගොස් අපරාධ කල්ලි බිහි විය. මෙම මුල් නිහඬ සිනමා යුගයේදී, නීතිය ක්‍රියාත්මක කරන්නන්ට වඩා අපරාධකරුවන් තිරය මත කැපී පෙනුණි. ඩී. ඩබ්ලිව්. ග්‍රිෆිත්ගේ 'The Musketeers of Pig Alley' (1912) මෙයට එක් උදාහරණයකි. රාඕල් වොල්ෂ්ගේ 'Regeneration' (1915) චිත්‍රපටය, සමාජ සේවිකාවකගේ මැදිහත් වීමෙන් අපරාධ ජීවිතයෙන් මුදවා ගන්නා මැරයෙකු පිළිබඳ මුල්කාලීන වෘත්තාන්ත චිත්‍රපටයකි. 'Outside the Law' (1920) වැනි චිත්‍රපටවල එන මැරයන් 'දැඩි සදාචාරාත්මක පද්ධතියකට යටත් වූවන්' ලෙස විද්වතුන් හඳුන්වයි. ස්ටුවර්ට් කමින්ස්කිට අනුව, 1931 දී 'Little Caesar' චිත්‍රපටය පැමිණීමට පෙර අපරාධ චිත්‍රපටවල මැර චරිත මූලික වශයෙන් 'ප්‍රේමවෘත්තාන්ත' (Romances) ස්වභාවයක් ගත්තේය.

පළමු ලෝක යුද්ධයෙන් පසු යුරෝපීය සංස්කෘතිය පිළිබිඹු කරමින්, නිහඬ යුගයේ යුරෝපීය චිත්‍රපට හොලිවුඩ් නිෂ්පාදනවලට වඩා හාත්පසින්ම වෙනස් විය. යුරෝපීයයන් වඩාත් අඳුරු කථා නිර්මාණය කිරීමට පෙළඹුණු අතර ප්‍රේක්ෂකයන් ද ඒවා වැළඳ ගැනීමට සූදානමින් සිටියහ. ලුවී ෆුයිලේඩ්ගේ 'Fantômas' (1913) චිත්‍රපට මාලාවේ සාර්ථකත්වයත් සමඟ බොහෝ යුරෝපීය නිහඬ චිත්‍රපට අපරාධකාරී චරිතවල පවතින ගුප්ත ආකර්ෂණය (Mystique) ගවේෂණය කළේය.

හොලිවුඩ් චිත්‍රපටයක සාමාන්‍ය පිරිවැය 1914 දී ඩොලර් 20,000 සිට 1924 වන විට ඩොලර් 300,000 දක්වා ඉහළ ගියේය. ඔස්ට්‍රියානු සංක්‍රමණික අධ්‍යක්ෂ ජෝසෆ් වොන් ස්ටර්න්බර්ග්ගේ 'Underworld' (1927) වැනි චිත්‍රපට, අපරාධකාරී හැසිරීම් වලට හේතු පෙන්වීම වෙනුවට අපරාධකරුවන් කෙරෙහි පමණක් අවධානය යොමු කළ අතර, එය 1930 දශකයේ ජනප්‍රිය වූ මැර කල්ලි චිත්‍රපටවල පෙරනිමියක් බඳු විය.

=== 1930 දශකය ===
1930 දශකයේ මුල් භාගයේ මැර කල්ලි (Gangster) චිත්‍රපට සඳහා පදනම වැටුණේ 1920 දශකයේ මුල් භාගයේදීය. එකල ලාභදායී ලී පල්ප් කඩදාසි (Wood-pulp paper) භාවිතය නිසා ජනප්‍රිය ප්‍රකාශන ක්ෂේත්‍රයේ විශාල පිබිදීමක් ඇති විය. පුවත්පත් මඟින් 'අල් කැපෝන්' (Al Capone) වැනි හොර මත්පැන් ජාවාරම්කරුවන් ජනප්‍රිය වීරයන් බවට පත් කළ අතර, 'Black Mask' (1920) වැනි 'පල්ප් සඟරා' (Pulp magazines), කැරොල් ජෝන් ඩාලිගේ 'රේස් විලියම්ස්' වැනි රළු රහස් පරීක්ෂක කතා ප්‍රකාශයට පත් කළ 'The Smart Set' වැනි උසස් මට්ටමේ සඟරා පවත්වාගෙන යාමට සහය විය.

මැර කල්ලි චිත්‍රපටවල මෙම මුල් රැල්ල, හොලිවුඩ් නිෂ්පාදන සඳහා එවැනි කතාවලින් බොහෝ දේ උකහා ගත් අතර, 'Little Caesar' (1931), 'The Public Enemy' (1931), සහ 'Scarface' (1932) වැනි චිත්‍රපට හරහා මෙම ප්‍රභේදය නිශ්චිතව අර්ථ දක්වන ලදී. නිහඬ සිනමා යුගයේ මුල් චිත්‍රපටවල සිටි 'යහපත් හදවතක් ඇති, යහමඟට ගත හැකි' අපරාධකරුවා වෙනුවට, 1930 දශකයේ චිත්‍රපට මඟින් 'කිසිදු පසුතැවීමක් නැති දරුණු මිනීමරුවෙකු' නිර්මාණය කළ බව ලීච් විස්තර කරයි.

වෘත්තීය අපරාධකරුවන් සිනමාව තුළ නිරූපණය කිරීම සීමා කරන ලෙස මහජන උනන්දුවක් දක්වන කණ්ඩායම්වලින් එල්ල වූ නිරන්තර පීඩනය නිසා, 1931 තරම් මුල් කාලයකදී ජැක් එල්. වෝනර් (Jack L. Warner) ප්‍රකාශ කළේ 'Warner Bros.' සමාගම එවැනි චිත්‍රපට නිෂ්පාදනය නතර කරන බවයි. 'Scarface' චිත්‍රපටයේ ප්‍රචණ්ඩත්වය සහ සහෝදර-සහෝදරියන් අතර පවතින අනුරාගී සබඳතා (Incest) පිළිබඳ ගැටලු නිසා එහි අධ්‍යක්ෂ හොවාර්ඩ් හියුස් (Howard Hughes) හට 'නිෂ්පාදන කේත කාර්යාලය' (Production Code Office) සමඟ සාකච්ඡා කිරීමට සිදු වූ අතර, එම නිසා චිත්‍රපටය තිරගත වීම වසරකට වඩා ප්‍රමාද විය.

1934 දී ආරම්භ වූ නව අපරාධ චිත්‍රපට රැල්ලක් සමඟ, අපරාධකරුවන් මෙන්ම ආකර්ෂණීය සහ පෞරුෂවත් නීතිය ක්‍රියාත්මක කරන්නන් තිරය මත නිර්මාණය විය. මධ්‍යම විමර්ශන කාර්යාංශයේ (FBI) අධ්‍යක්ෂ ජේ. එඩ්ගර් හූවර්, 'මැෂින් ගන් කෙලී' සහ 'ජෝන් ඩිලින්ජර්' වැනි සැබෑ ලෝකයේ මැරයන්ට එරෙහිව දියත් කළ ප්‍රසිද්ධ මෙහෙයුම් හරහා තම ආයතනයට වැඩි ප්‍රතිපාදන සහ ප්‍රසිද්ධියක් ලබා ගත්තේය. හූවර්ගේ මෙම ප්‍රබන්ධගත වීරක්‍රියා 'G Men' (1935) වැනි චිත්‍රපට හරහා උත්කර්ෂයට නැංවිණි.

1930 දශකය පුරා ඇමරිකානු චිත්‍රපට අපරාධකරුවන්ව ආකර්ෂණීය ලෙස පෙන්වූවද, දශකය අවසන් වන විට හොලිවුඩ් නිෂ්පාදන අපරාධකරුවන් දෙස බලන ආකාරය වඩාත් සංකීර්ණ සහ පරස්පර විරෝධී විය. 1936 දී හම්ප්‍රි බෝගාර්ට් විසින් 'The Petrified Forest' හි රඟපෑ ඩියුක් මැන්ටිගේ චරිතය, හොලිවුඩයේ පළමු 'සංකේතාත්මක මැර චරිතය' ලෙස හැඳින්වේ. ජේම්ස් කැග්නි වැනි නළුවන්ගේ රංගනය සෘජු සහ බාහිර ස්වභාවයක් ගත්තද, බෝගාර්ට්ගේ රංගනයෙන් ලෝකය පිළිබඳ කලකිරීම් සහ 'විනාශ වීමට නියමිත අපරාධකරුවෙකුගේ රොමැන්ටික් ගුප්ත බව' (Romantic mystique) මැනවින් නිරූපණය විය.

=== 1940 දශකය ===
1940 දශකය වන විට අපරාධකරුවන් වීරයන් ලෙස නිරූපණය කිරීම සම්බන්ධයෙන් ප්‍රේක්ෂකයන් තුළ දෙගිඩියාවක් (Ambivalence) ඇති විය. ලීච් පවසන පරිදි, මෙම වෙනසට ප්‍රධාන හේතු වූයේ 1933 දී මත්පැන් තහනම අහෝසි කිරීමත් සමඟ සංවිධානාත්මක අපරාධවල පිරිහීම සහ FBI ආයතනය ලැබූ ප්‍රසිද්ධ සාර්ථකත්වයයි. 1930 දශකයේ අපරාධ චිත්‍රපට මෙන් නොව, 1940 දශකයේ චිත්‍රපට වඩාත් ප්‍රබන්ධ කතා මත පදනම් විය. 'Angel on My Shoulder' (1946) චිත්‍රපටයේ පෝල් මියුනි සහ 'White Heat' (1949) හි ජේම්ස් කැග්නි විසින් නිරූපණය කළ මැර චරිත, හිතාමතාම එළඹී තිබූ නවීන යුගයට නොගැලපෙන, කාලානුරූපී නොවන (Anachronistic) ස්වභාවයක් ගත්තේය.

නාසිවාදය වර්ධනය වීමත් සමඟ යුරෝපයෙන් පලා ආ සිනමාකරුවන් 1930 දශකයේ අගභාගයේ සහ 1940 දශකයේ අපරාධ චිත්‍රපට නිර්මාණය කළ අතර, පසුකාලීනව ප්‍රංශ විචාරකයන් විසින් ඒවා 'ෆිල්ම් නොයර්' (Film noir) ලෙස හඳුන්වනු ලැබීය. ෆ්‍රිට්ස් ලැන්ග්, රොබට් සියෝඩ්මැක් සහ බිලී වයිල්ඩර් වැනි අධ්‍යක්ෂවරුන් මෙයට අයත් වේ. 1944 දී නිකුත් වූ 'The Woman in the Window', 'Laura', 'Murder, My Sweet' සහ 'Double Indemnity' වැනි චිත්‍රපට මෙම චිත්‍රපට රැල්ල ආරම්භ කළ අතර, මෙම නිර්මාණ 1950 දශකයේ මැද භාගය දක්වා පැවතුණි. 'The House on 92nd Street' (1945) වැනි ත්‍රාසජනක චිත්‍රපට මඟින් හඳුන්වා දුන් 'අර්ධ-වෘත්තාන්ත' (Semi-documentary) ප්‍රවේශය, ෆිල්ම් නොයර් ශෛලියට එරෙහිව ඇති වූ ප්‍රතික්‍රියාවක් විය. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 'Kiss of Death' (1947) සහ 'The Naked City' (1948) වැනි වඩාත් යථාර්ථවාදී අපරාධ චිත්‍රපට බිහි විය.

දශකය අවසන් වන විට, පාකර් ටයිලර් සහ රොබට් වෝර්ෂෝ වැනි ඇමරිකානු විචාරකයන් විසින් හොලිවුඩ් සිනමාව, දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු ඇමරිකානු සංස්කෘතිය තුළ පැවති යටපත් වූ බිය සහ කාංසාවන් (Cultural anxieties) නිරූපණය කරන වේදිකාවක් ලෙස සලකනු ලැබීය. මෙය 'Brute Force' වැනි බන්ධනාගාර චිත්‍රපටවලින් මනාව දැකගත හැකිය. එහි එන බන්ධනාගාරය යනු ලීච් විස්තර කළ පරිදි 'අර්ථ විරහිත, අතිශය අසාධාරණ ක්‍රියාකාරකම්වල චක්‍රයක්' ලෙස දිස්වන පැවැත්ම පිළිබඳ සමාජ රූපකයක් වේ.

=== 1950 දශකය ===
1950 වන විට, අපරාධ චිත්‍රපට නීතිය සහ සමාජ පිළිවෙළ කෙරෙහි වෙනස් වන ආකල්ප අනුව හැඩගැසුණි. බොහෝ චිත්‍රපට 1934 දී පැවති ප්‍රචණ්ඩත්වයට හෝ ලිංගිකත්වයට වඩා වැඩි පැහැදිලි බවකින් යුක්ත නොවීය. 'White Heat' (1949) චිත්‍රපටය පරමාණු බෝම්බයේ සර්ව ව්‍යාපී අනතුර පිළිබඳ කතා කරන අපරාධ චිත්‍රපට රැල්ලක් ආරම්භ කළේය. එහි ප්‍රධාන මැර චරිතය වන ජොඩි ජැරට්, තාක්ෂණික බියකරු සිහිනවලට (Technological nightmares) මුහුණ දීමේදී 'ගින්දරට ගින්දරෙන්' පිළිතුරු දෙන ආකාරය නිරූපණය විය. මෙම තේමාවන් 1950 දශකයේ තවත් ප්‍රධාන චිත්‍රපට දෙකක් හරහා ගෝලීය මට්ටමේ සිට සමාජ උප-සංස්කෘතික මට්ටම දක්වා ගෙන එන ලදී: 'The Big Heat' (1953) සහ 'Kiss Me Deadly' (1955) යන චිත්‍රපටවල ව්‍යසනකාරී රූපක (Apocalyptical imagery) භාවිතා කරමින් අනතුර හඟවන ලදී. පළමු චිත්‍රපටය පාලනය කළ නොහැකි විනාශකාරී බලය සහ පරමාණුක සමූල ඝාතනයක 'කම්පන සහගත ප්‍රතිවිපාක' සමඟ සම්බන්ධ වූ අතර, 'Kiss Me Deadly' චිත්‍රපටයේ හොලිවුඩ් මලල ක්‍රීඩා සමාජයක ලොකරයක් තුළ සඟවා තිබූ පරමාණුක බෝම්බයක් සෘජුවම දර්ශනය විය.

''The Asphalt Jungle'' (1950) චිත්‍රපටය මඟින් අපරාධ උපසංස්කෘතිය (criminal subculture), ඇමරිකානු සංස්කෘතියේම කැඩපතක් ලෙස අර්ථ දැක්වීමේ ප්‍රවණතාව තහවුරු කරන ලදී. සොරකම් හෝ මංකොල්ලකෑම් තේමා කරගත් චිත්‍රපට මාලාවන්ගේ (caper films) පෙරනිමිති ''The Killers'' (1946) සහ ''Criss Cross'' (1949) වැනි චිත්‍රපටවලින් පෙන්නුම් කළ අතර, පසුව එය ''The Killing'' (1956) සහ ''Odds Against Tomorrow'' (1959) වැනි නිර්මාණ දක්වා වර්ධනය විය. ලීච් ලියා ඇති පරිදි, මෙම චිත්‍රපට මඟින් ජීවිතයේ ඇති &quot;පැහැදිලි කළ නොහැකි අතාර්කික බව&quot; (irreducible unreasonableness of life) නාට්‍යනුසාරයෙන් නිරූපණය කිරීම සඳහා මංකොල්ලයක සැලසුම්කරණය සහ ක්‍රියාත්මක වීම භාවිත කරන ලදී.

මෙහි අන්තර්ගත පැවැත්ම පිළිබඳ බලාපොරොත්තු සුන්වීම (existential despair) යන තේමාවන් නිසා මෙම චිත්‍රපට යුරෝපීය සිනමාකරුවන් අතර බෙහෙවින් ජනප්‍රිය වූ අතර, ඔවුන් ද ''Rififi'' (1955) සහ ''Il bidone'' (1955) වැනි ස්වයංව නිර්මාණය කරන ලද මංකොල්ලකෑම් තේමා කරගත් චිත්‍රපට (heist films) බිහි කිරීමට පෙළඹුණි. පසුව පැමිණි 'ප්‍රංශ නව රැල්ල' (French New Wave) සිනමා ව්‍යාපාරයේ සිනමාකරුවන්, ''Elevator to the Gallows'' (1958), ''Breathless'' (1960) සහ ''Shoot the Piano Player'' (1960) වැනි පසුකාලීන චිත්‍රපට හරහා මෙම අපරාධ චිත්‍රපට, අතීතකාමය (nostalgia) සහ විවේචනය (critique) මුසු වූ සංකීර්ණ නිර්මාණ බවට තවදුරටත් පුළුල් කරන ලදී.

=== 1960 දශකය ===
1940 සිට 1958 දක්වා පැවති සම්භාව්‍ය 'නුවාර්' සිනමා යුගයෙන් (classical noir period) පසුව, පසුගිය දශක දෙකක කාලය තුළ පැවති ප්‍රචණ්ඩත්වය වෙත නැවතත් නැඹුරු වීමක් දක්නට ලැබුණි. 1960 වන විට, ජනමාධ්‍ය විනෝදාස්වාදයේ ප්‍රධානතම මාධ්‍යය ලෙස පැවති සිනමාවේ ජනප්‍රියතාව රූපවාහිනිය හමුවේ ගිලිහෙමින් පැවතුණි. අපරාධ ගණයේ චිත්‍රපට (crime films) මෙයට ප්‍රතිචාර දැක්වූයේ රූපවාහිනිය ඔස්සේ පෙන්වීමට සුදුසු නොවන අන්තර්ගතයන් සැපයීම මඟිනි. එහි පළමු පියවර වූයේ තිරය මත වැඩි ප්‍රචණ්ඩත්වයක් (onscreen violence) පෙන්වීමයි. ''Psycho'' (1960) සහ ''Black Sunday'' (1960) වැනි චිත්‍රපට සිනමාවේ තිරය මත පෙන්වන ප්‍රචණ්ඩත්වයේ කැපී පෙනෙන වර්ධනයක් සනිටුහන් කළේය.

මෙම චිත්‍රපටවලට පෙර, බ්‍රිතාන්‍ය චිත්‍රපට සෙන්සර් මණ්ඩලය (British Board of Film Censors) විසින් හැමර් සිනමා නිෂ්පාදනවල (Hammer film productions) අඩංගු වූ ප්‍රචණ්ඩකාරී සහ වඩාත් ලේ වැගිරෙන දර්ශන කපා හැරීමට හෝ ඒවා බොහෝ දුරට කථනය (narration) මඟින් පමණක් ප්‍රකාශ කිරීමට කටයුතු කර තිබුණි. 1960 දශකයේ අගභාගය වන විට සිනමාහල්වල ආදායම් වාර්තා නැවතත් ශක්තිමත් ලෙස වර්ධනය වීමට පටන් ගත්තේය. හොලිවුඩයේ පැවති 'හේස් කේත' (Hays Code) ප්‍රමිතීන් බිඳවැටීම/අහෝසි වීම නිසා, තවදුරටත් ප්‍රචණ්ඩකාරී, සදාචාරාත්මකව අවදානම් සහගත (risqué) සහ ලේ වැගිරෙන (gory) චිත්‍රපට නිර්මාණය කිරීමට මඟ පෑදුණි.

කැලිෆෝනියා විශ්වවිද්‍යාලය (බර්ක්ලි) සහ කොලොම්බියා විශ්වවිද්‍යාලයේ විද්‍යාලීය සිසුන් වාර්ගික අසාධාරණයට සහ වියට්නාම යුද්ධයට එරෙහිව උද්ඝෝෂණය කරද්දී, හොලිවුඩය සාමාන්‍යයෙන් ''The Green Berets'' (1968) වැනි සිනමාපට කිහිපයක් හැරුණු කොට, තම කථා පුවත් තුළින් මෙම යුද්ධය මඟහැර සිටියේය. කෙසේ වෙතත්, ''Bonnie and Clyde'' (1967) නැමැති අපරාධ චිත්‍රපටය මැර/ගැන්ග්ස්ටර් චිත්‍රපට ප්‍රභේදය (gangster film genre) නැවත පණ ගැන්වූ අතර, එවකට පැවති පාලන විරෝධී හෝ පොදු සම්මතයන්ට විරුද්ධ ආකල්පය (antiestablishment tone) මැනවින් ග්‍රහණය කරගත්තේය. එමෙන්ම, බලහත්කාරයෙන් හමුදාවට බඳවා ගැනීමේ (draft) සදාචාරාත්මක අසාධාරණයට පහර දීම සඳහා ඇමරිකානු රාජ්‍ය ආයතන දුෂ්ටයන් ලෙස පෙන්වීමේ (demonizing) තේමාවන් උපයෝගී කරගනිමින්, මෙම චිත්‍රපටය තිරය මත පෙන්වන ප්‍රචණ්ඩත්වය සම්බන්ධයෙන් නව ප්‍රමිතීන් බිහි කළේය. තිරය මත ප්‍රචණ්ඩත්වය මෙලෙස ඉහළ යාම ''Point Blank'' (1967) වැනි අනෙකුත් අපරාධ චිත්‍රපටවලින් ද පිළිබිඹු විය.

ලීච් (Leitch) නිරීක්ෂණය කළ පරිදි, පවතින පාලන පද්ධතියට/පද්ධතීන්ට එරෙහිව සමාජය තුළ වර්ධනය වෙමින් පැවති දැඩි කෝපය, පොලිසිය නිරූපණය කරන ආකාරය කෙරෙහි ද ගලා ආවේය. මීට කදිම උදාහරණයක් වූයේ සංවිධානාත්මක අපරාධ කල්ලිවල ඝාතකයන් (mob killers) සහ නිර්දcommit දේශපාලනඥයන් අතර මැදි වූ පොලිස් නිලධාරියෙකු වටා ගෙතුණු ''Bullitt'' (1968) වැනි චිත්‍රපටයි. එමෙන්ම, වාර්ගික සමානාත්මතාවය (racial equality) වෙනුවෙන් හඬ නැඟූ ''In the Heat of the Night'' (1967) චිත්‍රපටය, හොඳම චිත්‍රපටය සඳහා වන ඇකඩමි සම්මානය (ඔස්කාර් සම්මානය) දිනාගත් පළමු අපරාධ චිත්‍රපටය බවට පත් විය.

=== 1970 දශකය ===
''The French Connection'' (1971) චිත්‍රපටය, ''Bullitt'' චිත්‍රපටයේ සිටි උදාර වීරයාගේ (noble hero) ස්වභාවය අත්හරිමින්, ජිමී &quot;පොපායි&quot; ඩොයිල් (Jimmy &quot;Popeye&quot; Doyle) නැමැති චරිතය කරළියට ගෙන ආවේය. ලීච් ඔහුව විස්තර කළේ නීතියේ සීමාවන් හෝ ඔහුගේ ඉහළ නිලධාරීන්ගේ නියෝග පිළිබඳව කිසිදු තැකීමක් නොකරන, &quot;නොසැලෙන, කුරිරු, දරුණු සහ උදාසීන&quot; චරිතයක් ලෙසය. මෙම චිත්‍රපටය ඇකඩමි සම්මාන (ඔස්කාර්) කිහිපයක්ම දිනාගත් අතර බොක්ස් ඔෆිස් වාර්තා තබමින් ඉහළ ආදායමක් ද උපයා ගත්තේය.

මීට පසුව, විචාරක පැසසුමට මෙන්ම වාණිජමය වශයෙන් ද ඉහළම සාර්ථකත්වයක් ලැබූ ''The Godfather'' (1972) චිත්‍රපටය තිරගත විය. එය ද හොඳම චිත්‍රපටයට හිමි ඇකඩමි සම්මානය දිනාගත් අතර ''The French Connection'' චිත්‍රපටයටත් වඩා ඉහළ බොක්ස් ඔෆිස් ආදායමක් ලැබීමට සමත් විය. මෙම චිත්‍රපටයේ සහ එහි දෙවන කොටස වූ ''The Godfather Part II'' (1974) හි සාර්ථකත්වය, මැර/ගැන්ග්ස්ටර් චිත්‍රපට ප්‍රභේදයේ ප්‍රමිතිගත තත්ත්වය තවදුරටත් ශක්තිමත් කළේය. මෙම ප්‍රවණතාව ''Scarface'' (1983), ''Once Upon a Time in America'' (1984), ''The Untouchables'' (1987), ''Goodfellas'' (1990) සහ ''Donnie Brasco'' (1997) වැනි චිත්‍රපට හරහා 1990 දශකය දක්වාම අඛණ්ඩව ඉදිරියට ගියේය.

''Dirty Harry'' (1971) චිත්‍රපටය පොලිස් චිත්‍රපටවල (police film) නවතම ආකෘතියක් නිර්මාණය කළේය. එහිදී ඉන්ස්පෙක්ටර් කැලහන් ලෙස ක්ලින්ට් ඊස්ට්වුඩ් දැක්වූ රංගනය, සිනමා විචාරක පෝලීන් කේල් විසින් විස්තර කළේ &quot;මනෝ ව්‍යාධිත (පිරිහුණු) පෞරුෂයක් (psychopathic personality) ඇති අයෙකු මෙන් කිසිදු හැඟීමකින් තොරව ජීවත් වන සහ මිනී මරන, හැඟීම් විරහිත වීරයෙකු&quot; ලෙසය. ''Shots in the Mirror: Crime Films and Society'' කෘතියෙහි ඩෲ ටොඩ් මෙම චරිතය විස්තර කරමින් කියා සිටියේ, 1940 සහ 1950 දශකවල කැරලිකාර චරිත ඇතුළත් වූ චිත්‍රපටවලට වඩා මෙය වෙනස් බවයි; මෙහි එන චරිතයේ කෝපය සෘජුවම එල්ල වන්නේ රජය වෙත වන අතර, එය තමා විසින්ම නීතිය අතට ගෙන යුක්තිය පසිඳලීමේ මනඃකල්පිතයන් (vigilante justice) සමඟ මුසු වී ඇත.

''Dirty Harry'', ''The French Connection'' සහ ''Straw Dogs'' (1971) වැනි චිත්‍රපට මඟින් ප්‍රචණ්ඩකාරී ලෙස තමා විසින්ම නීතිය ක්‍රියාත්මක කරන්නෙකු (vigilante) ගැලවුම්කරුවෙකු ලෙස සමාජය ඉදිරියේ තැබීය. 1970 දශකයේ මැද භාගය වන විට, කඩවසම් පෙනුම, ශාරීරික ශක්තිය සහ නිර්භීතකම ඇති සාම්ප්‍රදායික ප්‍රධාන නළුවා (traditional lead) වෙනුවට, ටොඩ් විසින් &quot;වෛරයෙන් පිරුණු සහ ක්ෂණිකව ප්‍රචණ්ඩ වන, මානසිකව රෝගී වූ සමාජයෙන් කොන් වූවෙකු&quot; (pathological outcast) ලෙස විස්තර කරන ලද චරිත ආදේශ විය.
[[ගොනුව:Richard_Roundtree_1973.JPG|thumb|1973 දී රිචඩ් රවුන්ඩ්ට්‍රී ජෝන් ෂාෆ්ට් ලෙස.]]
හොලිවුඩ් නිෂ්පාදන ආයතන, 'බ්ලැක්ස්ප්ලොයිටේෂන්' (blaxploitation) චිත්‍රපට හරහා නව ප්‍රේක්ෂක පිරිසක් ආකර්ෂණය කර ගැනීමේ අරමුණින්, සුදු ජාතික ඇමරිකානුවන් විසින් නිෂ්පාදනය කර වෙළඳපොළට නිකුත් කරන ලද චිත්‍රපට කෙරෙහි උනන්දුවක් දැක්වීමට (නැඹුරු වීමට) පටන් ගත්තේය. ''Shaft'' (1971) චිත්‍රපටයේ සාර්ථකත්වයෙන් පසුව බිහි වූ මෙම චිත්‍රපට සියල්ලම පාහේ අපරාධ ගණයේ චිත්‍රපට (crime films) වූ අතර, එහි ජනප්‍රියත්වය හඹා යමින් ''Super Fly'' (1972), ''Black Caesar'' (1973), ''Coffy'' (1973) සහ ''The Black Godfather'' (1974) වැනි චිත්‍රපට කඩිනමින් නිර්මාණය කිරීමට චිත්‍රාගාර (studios) පෙළඹුණි.

මෙම චිත්‍රපට බොහෝ විට පෙර බිහි වූ චිත්‍රපට ඇසුරින් ප්‍රතිනිර්මාණය කරන ලද (derivations) ඒවා විය. උදාහරණ ලෙස, ''The Asphalt Jungle'' චිත්‍රපටයේ ප්‍රතිනිර්මාණයක් වූ ''Cool Breeze'' (1972), ''Get Carter'' (1971) හි ප්‍රතිනිර්මාණයක් වූ ''Hit Man'' (1972), සහ ''The Defiant Ones'' (1958) හි ප්‍රතිනිර්මාණයක් වූ ''Black Mama, White Mama'' (1973) දැක්විය හැකිය. මෙම චිත්‍රපට රැල්ලේ (cycle) වේගය සාමාන්‍යයෙන් 1970 දශකයේ මැද භාගය වන විට මන්දගාමී විය.

බන්ධනාගාර පසුබිම් කරගත් චිත්‍රපට (Prison films), අතීතයේ බිහි වූ චිත්‍රපටවල සම්මත ආකෘතීන්/සූත්‍රයන් ඒ අයුරින්ම අනුගමනය කළ අතර, ඒවායේ අසභ්‍ය වචන භාවිතය (profanity), ප්‍රචණ්ඩත්වය සහ ලිංගික දර්ශන ඉහළ මට්ටමකින් අන්තර්ගත විය. ''Cool Hand Luke'' (1967) චිත්‍රපටය මෙම ප්‍රභේදයේ නැවත පිබිදීම ආරම්භ කළ අතර, ඉන්පසු 1970 දශකය තුළ ''Papillon'' (1973), ''Midnight Express'' (1978) සහ ''Escape from Alcatraz'' (1979) වැනි චිත්‍රපට අඛණ්ඩව බිහි විය.

=== 1980 සහ 1990 දශක ===
1980 දී රොනල්ඩ් රේගන් (Ronald Reagan) ජනාධිපති වීමත් සමඟ ඔහු රට තුළ කොන්සර්වේටිව් හෙවත් ගේනුවාදී/සම්ප්‍රදායික යුගයක් (conservative era) ආරම්භ කළේය. අපරාධ ගණයේ චිත්‍රපට (crime films) සඳහා මෙයින් විවිධ ප්‍රතිචාර හිමි වූ අතර, රජයේ නිල ප්‍රතිපත්ති සහ පුරවැසියන්ගේ දේශපාලනික උදාසීනත්වය (political apathy) විවේචනයට ලක් කළ දේශපාලන තේමාවන් සහිත චිත්‍රපට ද ඒ අතර විය. ''Missing'' (1982), ''Silkwood'' (1983) සහ ''No Way Out'' (1987) වැනි චිත්‍රපට මීට ඇතුළත් විය. එමෙන්ම, ''Kiss of the Spider Woman'' (1985) සහ ''Cry Freedom'' (1987) වැනි චිත්‍රපට සමඟින් බන්ධනාගාර පසුබිම් කරගත් චිත්‍රපට (prison films) සහ අධිකරණමය නාට්‍යමය චිත්‍රපට (courtroom dramas) ද දේශපාලනික වශයෙන් දැඩි සංවේදී (politically charged) ස්වභාවයක් ගත්තේය.

''M'' (1931) සහ ''Peeping Tom'' (1960) වැනි මුල් කාලීන සිනමාපටවල ද දාම ඝාතකයන් (serial killers) පිළිබඳ තේමාවන් අන්තර්ගත වුවද, 1980 දශකයේදී ඔවුන් සිදු කරන අපරාධවල ඇති &quot;දාම හෝ අඛණ්ඩ ස්වභාවය&quot; (serial nature) කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු වූ අතර, ඇතැම් මිනීමැරුම්වල පවතින පුනරාවර්තී ස්වභාවය (repetitive nature) පිළිබඳව අවධානය යොමු කළ චිත්‍රපට විශාල ප්‍රමාණයක් බිහි විය. මෙම චිත්‍රපටවලින් බොහොමයක් යෞවනයන් ඉලක්ක කරගත් නිර්මාණ (teen-oriented pictures) වුවද, ඒ අතරට ''Dressed to Kill'' (1980) සහ ''Henry: Portrait of a Serial Killer'' (1986) වැනි සිනමාපට ද ඇතුළත් විය. මෙම ප්‍රවණතාව ''Seven'' (1995), ''Kiss the Girls'' (1997) සහ ''American Psycho'' (2000) වැනි චිත්‍රපට සමඟින් 2000 දශකය දක්වාම අඛණ්ඩව ඉදිරියට ගියේය.

ජෝන් ජී. කවෙල්ටි විසින් &quot;Chinatown and Generic Transformations in Recent American Films&quot; (1979) යන තේමාවෙන් ලියන ලද ලිපියක, ''Chinatown'' (1974) සහ ''The Wild Bunch'' (1969) වැනි චිත්‍රපට මඟින් සනිටුහන් වූ වෙනසක් ඔහු නිරීක්ෂණය කළේය. එහිදී ඔහු පෙන්වා දුන්නේ පැරණි සිනමා ප්‍රභේදයන්, අතීතකාමය (nostalgia) වර්ධනය කිරීම සහ එම අදාළ ප්‍රභේදයන් විසින්ම ගොඩනඟා තිබූ මිථ්‍යාවන් විවේචනය කිරීම (critique of myths) හරහා පරිවර්තනයකට ලක් වෙමින් පවතින බවයි. ඩෲ ටොඩ් නිරීක්ෂණය කළ පරිදි, මෙම ප්‍රවණතාව 1980 දශකයේ 'පශ්චාත්-නූතන' (post-modern) ලෙස හැඳින්විය හැකි අපරාධ චිත්‍රපට වෙත ද ගලා ආවේය. ඔහුට අනුව එහිදී &quot;ප්‍රභේදයන් එකිනෙක මුසු වන අතර (genres blur), පැස්ටිෂ් හෙවත් අනුකරණ කලාව රජයන අතර (pastiche prevails), කාලය සහ අර්ථය වැනි එක් කලෙක ස්ථාවරව පැවති පරමාදර්ශයන් උඩුයටිකුරු කරමින් අස්ථාවර කරනු ලබයි.&quot;

මෙම තත්ත්වය, රේඛීය නොවන කථා කීමේ රටාවන් (linear storytelling) සහ හරි වැරැද්ද අතර පවතින වෙනස්කම් ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට පටන් ගත් ඇමරිකානු අපරාධ චිත්‍රපට සඳහා ද අදාළ විය. බ්‍රයන් ඩි පැල්මා අධ්‍යක්ෂණය කළ ''Dressed to Kill'' සහ ''Scarface'' වැනි නිර්මාණ ද, කෝවන් සහෝදරයන් සහ ඩේවිඩ් ලින්ච් වැනි අධ්‍යක්ෂවරුන්ගේ නිර්මාණ ද මීට උදාහරණ වේ. ටොඩ් විසින් ඔවුන්ගේ සිනමාව විස්තර කළේ, &quot;සිහිනමය ස්වභාවයන් මතු කරවන, ශෛලිගත කළ, එහෙත් රළු සහ වියළි හාස්‍යයකින් යුත් නිර්මාණ&quot; (stylized yet gritty and dryly humorous pictures evoking dream states) ලෙසය. ''Blood Simple'' (1984) සහ ''Blue Velvet'' (1986) වැනි චිත්‍රපට මීට අයත් වූ අතර, එය 1990 දශකය තුළ ''Wild at Heart'' (1990) වැනි චිත්‍රපට හරහා තවදුරටත් ඉදිරියට ගියේය.

ක්වෙන්ටින් ටැරන්ටිනෝ 1990 දශකයේදී ප්‍රචණ්ඩත්වය සහ අපරාධ ඉතා සැහැල්ලුවෙන් සලකන (treated lightly) ''Reservoir Dogs'' (1992), ''Pulp Fiction'' (1994) සහ ''Natural Born Killers'' (1994) වැනි චිත්‍රපට හරහා මෙම සිනමා රැල්ල තවදුරටත් ඉදිරියට ගෙන ගියේය. ඒ අතරම ලින්ච් සහ කෝවන් සහෝදරයන් ද ''Fargo'' (1996) සහ ''Lost Highway'' (1997) වැනි නිර්මාණ බිහි කළහ. කෙසේ වෙතත්, මාටින් ස්කෝසෙසි (Martin Scorsese) සහ සිඩ්නි ලුමෙට් (Sidney Lumet) වැනි අනෙකුත් අධ්‍යක්ෂවරුන් ''Goodfellas'', ''Prince of the City'' (1980), ''Q &amp; A'' (1990) සහ ''Casino'' (1995) වැනි නිර්මාණ හරහා වඩාත් සාම්ප්‍රදායික අපරාධ චිත්‍රපට (traditional crime films) ශෛලිය අඛණ්ඩව ඉදිරියට ගෙන යාමට කටයුතු කළහ.

1990 දශකයේ පැවති අනෙකුත් ප්‍රවණතාවන්, අපරාධ චිත්‍රපටවල පරාසයන්/සීමාවන් තවදුරටත් පුළුල් කිරීමට සමත් විය. එහිදී ප්‍රධාන චරිත ලෙස කාන්තාවන් හෝ සුළුතර ප්‍රජාවන් (minorities) නිරූපණය කෙරුණු අතර, ''Thelma and Louise'' (1991), ''Swoon'' (1991), ''Devil in a Blue Dress'' (1995), ''Bound'' (1996) සහ ''Dolores Claiborne'' (1996) වැනි චිත්‍රපට මීට කදිම උදාහරණ වේ.

== උප ප්‍රභේද ==
සෑම ප්‍රභේදයක්ම පුළුල් ප්‍රභේදයක උප ප්‍රභේදයක් වන අතර එහි සන්දර්භයන්ගෙන් තමන්ගේම සම්මුතීන් ඒවායේ අර්ථය ලබා ගනී, මැර කල්ලි චිත්‍රපටය තමන්ගේම නියමයන් අනුව ප්‍රභේදයක් ලෙසත් අපරාධ චිත්‍රපටයේ උප ප්‍රභේදයක් ලෙසත් සිතීම අර්ථවත් කරයි.

=== මැර / ගැන්ග්ස්ටර් චිත්‍රපට ===
{{ප්‍රධාන ලිපිය|Gangster film}}
මෙම චිත්‍රපටවල, ගැන්ග්ස්ටර්වරුන් සහ ඔවුන්ගේ සාරධර්ම/ප්‍රමිති දශක ගණනාවක පුනරාවර්තනය සහ සංශෝධනය (reiteration and revision) හරහා සමාජය තුළ තදින් මුල් බැස තිබේ. මේවා සාමාන්‍යයෙන් පුරුෂාධිපත්‍යය හෝ පිරිමි ස්වරූපයක් (masculine style) ගන්නා අතර, එහිදී තීරණාත්මක ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියා මඟින් ඔවුන්ගේ චර්යාධර්ම පද්ධතීන් (codes of behavior) විස්තරාත්මකව නිරූපණය කිරීම ප්‍රධාන අවධානයට ලක්වන කරුණ වේ.

මේ සඳහා මුල්ම ආදර්ශය සැපයූ (archetypal) ගැන්ග්ස්ටර් චිත්‍රපටය වූයේ හොලිවුඩ් නිෂ්පාදනයක් වූ ''Little Caesar'' (1931) චිත්‍රපටයයි. ''Little Caesar'' ට පසුව නිකුත් වූ මුල් කාලීන ගැන්ග්ස්ටර් චිත්‍රපට නිසා සමාජය තුළ සදාචාරාත්මක භීතියක් (moral panic) ඇති වූ අතර, මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 1935 දී 'නිෂ්පාදන කේත පරිපාලනය' (Production Code Administration) ස්ථාපිත කරමින් එහි පළමු ප්‍රධාන චිත්‍රපට රැල්ල අවසන් කිරීමට කටයුතු කෙරුණි. 1939 තරම් ඈත අතීතයේදීම, සාම්ප්‍රදායික ගැන්ග්ස්ටර්වරයා යනු අතීතකාමී (nostalgic) චරිතයක් බවට පත්ව තිබූ ආකාරය ''The Roaring Twenties'' (1939) වැනි චිත්‍රපටවලින් පැහැදිලි විය. 1950 දශකයේදී මෙම සෙන්සර් කේතයන් ලිහිල් කිරීම සහ 1966 දී එය මුළුමනින්ම අහෝසි කිරීම (abolition) හේතුවෙන් වෘත්තීය අපරාධකරුවන් පිළිබඳ ඇමරිකානු චිත්‍රපට නිර්මාණය කිරීමට නැවත අවස්ථාව උදා විය. නිෂ්පාදන කේතයන් බිඳවැටීමෙන් පසුව බිහි වූ එකම හෝ පළමු ගැන්ග්ස්ටර් චිත්‍රපටය නොවූවත්, ''The Godfather'' (1972) චිත්‍රපටය අතිශය ජනප්‍රියත්වයට පත් වූ අතර මෙම සිනමා ශෛලියේ මහා පරිමාණ නැවත පිබිදීමක් ආරම්භ කළේය. මෙම චිත්‍රපටය, මෙම ප්‍රභේදයේ පැරණි තේමාවන් අනුගමනය කරන අතරතුර, මාෆියාවේ ඇති සංකීර්ණ ලෝකය, එහි පරිමාණය සහ බරපතළකම කෙරෙහි නව අවධාරණයක් එක් කරමින්, මෙම ප්‍රභේදය සඳහා නව මානයන්/පරාමිතීන් ස්ථාපිත කළේය.

=== මංකොල්ලකෑම් තේමා කරගත් චිත්‍රපට ===
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Hatnote/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{ප්‍රධාන ලිපිය|Heist film}}
&quot;බිග් කේපර්&quot; (big caper) චිත්‍රපට ලෙස ද හැඳින්වෙන 'හයිස්ට්' (heist) චිත්‍රපට යනු සිනමාත්මක පූර්වගාමීන් (cinematic precursors) දෙදෙනෙකුගෙන්, එනම් මැර/ගැන්ග්ස්ටර් චිත්‍රපට (gangster film) සහ මහත්මා සොර චිත්‍රපට (gentleman thief film) යන ආකෘතිවලින් බිහි වූ අපරාධ චිත්‍රපට ශෛලියකි. මෙම චිත්‍රපටවල අත්‍යවශ්‍යම අංගය වන්නේ, අවම වශයෙන් මතුපිට මට්ටමින් හෝ විශාල මූල්‍යමය වටිනාකමක් ඇති තනි අපරාධයක් සිදු කිරීම කෙරෙහි කථා වස්තුව කේන්ද්‍රගත වීමයි. මෙම චිත්‍රපටවල කථා පුවත්, අපරාධකරුගේ මනෝවිද්‍යාවට (criminal psychology) වඩා හෝ ඊට සමාන මට්ටමකින්, එම අපරාධය ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය වටා ගෙතී පවතී. එමෙන්ම බොහෝ විට මොන්ටාජ් (montage) ශිල්ප ක්‍රම සහ දිගු දර්ශන ඛණ්ඩ (extended sequences) හරහා අපරාධය දිග හැරෙන ආකාරය අවධාරණය කිරීම මෙහි ප්‍රධාන ලක්ෂණයකි.

මෙම චිත්‍රපට ප්‍රභේදය හැඳින්වීම සඳහා සමහර අවස්ථාවලදී &quot;කේපර්&quot; (caper) යන පදය ද එකිනෙකට හුවමාරු කරගත හැකි පරිදි භාවිත කෙරේ. 1950 දශකයේ බිහි වූ වඩාත් නාට්‍යමය (dramatic) චිත්‍රපට සඳහා මෙම පදය භාවිත වූ අතර, 1960 දශකය වන විට ''The Thomas Crown Affair'' (1968) සහ ''Topkapi'' (1964) වැනි චිත්‍රපටවලින් පෙනෙන පරිදි, වඩාත් සෙල්ලක්කාර මෙන්ම රොමැන්ටික් ප්‍රහසන (romantic comedy) අංග ද මෙයට ප්‍රබල ලෙස ඇතුළත් විය.

=== දෙමුහුන් ප්‍රභේද ===
ලීච් (Leitch) සිනමා ප්‍රභේදයන් එකිනෙක ඒකාබද්ධ කිරීම ගැටලුකාරී ක්‍රියාවක් ලෙස විස්තර කළේය. තිරනාටක රචකයෙකු මෙන්ම ශාස්ත්‍රාලිකයෙකු ද වන ජූල් සෙල්බෝ (Jule Selbo) මෙම අදහස තවදුරටත් පුළුල් කරමින් කියා සිටියේ, චිත්‍රපටයක් &quot;අපරාධ/ක්‍රියාදාම&quot; (crime/action) හෝ &quot;ක්‍රියාදාම/අපරාධ&quot; (action/crime) හෝ වෙනත් දෙමුහුන් වර්ගයක් ලෙස හැඳින්වීම &quot;හුදෙක් වාග්විද්‍යාත්මක අභ්‍යාසයක්&quot; (semantic exercise) පමණක් වන බවයි; මන්ද කථා වස්තුවක් ගොඩනැඟීමේ අදියරේදී (construction phase) මෙම ප්‍රභේද දෙකම එක හා සමානව වැදගත් වන බැවිනි. ''A Companion to Film Noir'' කෘතියෙහි මාර්ක් බෝල්ඩ් ප්‍රකාශ කළේ, චිත්‍රපට විචාරවලදී මෙලෙස බහුවිධ ප්‍රභේද ලේබලයන් (generic genre labels) භාවිත කර වර්ගීකරණය කිරීම ඉතා සාමාන්‍ය දෙයක් බවයි. එහෙත් එමඟින් චිත්‍රපටයේ ආකෘතිය, අන්තර්ගතය සහ මෙම අංගයන් එකිනෙක මුසු වන ආකාරය පිළිබඳව නිවැරදි වැටහීමක් ලබා දෙන සංක්ෂිප්ත විස්තර කිරීමක් සිදුවන්නේ කලාතුරකිනි.

== ප්‍රතිචාරය ==
ලීච් (Leitch) ප්‍රකාශ කළ පරිදි, සිනමාවේ ශබ්ද සහිත යුගයේ (sound era) ආරම්භයේ සිටම අපරාධ චිත්‍රපට ප්‍රභේදය අතිශය ජනප්‍රිය වී ඇත. අර්සීනි (Ursini) සහ සිල්වර් (Silver) පෙන්වා දෙන්නේ, බටහිර කව්බෝයි චිත්‍රපට (Western), භීෂණ චිත්‍රපට (horror film) හෝ යුද චිත්‍රපට (war film) මෙන් නොව, අපරාධ සිනමාවේ (crime cinema) පවතින ජනප්‍රියත්වය කිසි කලෙකත් අඩු වී හෝ ගිලිහී ගොස් නොමැති බවයි.

== මෙයද බලන්න ==

* අපරාධ ජෑස්
* කොල්ලකරුවන්ගේ චිත්‍රපට
* මුම්බායි පාතාල චිත්‍රපට
* පූර්ව-නීති අපරාධ චිත්‍රපට
* යකුසා චිත්‍රපටය

=== මූලාශ්‍ර ===

* {{උපන්‍යාස පොත |last=Bould |first=Mark |title=A Companion to Film Noir |publisher=[[Wiley-Blackwell|Blackwell Publishing Ltd.]] |year=2013 |isbn=9781444336276 |editor-last=Spicer |editor-first=A. |chapter=Genre, Hybridity, Heterogeneity or the Noir-SF-Vampire-Zombie-Splatter-Romance-Comedy-Action-Thriller Problem |editor-last2=Hanson |editor-first2=H}}
* {{උපන්‍යාස පොත |last=Clarens |first=Carlos |title=Crime Movies |publisher=[[Da Capo Press]] |year=1997 |isbn=0306807688 |edition=2}}
* {{උපන්‍යාස පොත |last=Curti |first=Roberto |title=Italian Gothic Horror Films, 1957–1969 |publisher=[[McFarland &amp; Company]] |year=2015 |isbn=978-1-4766-1989-7}}
* {{උපන්‍යාස පොත |last=Hampton |first=Benjamin B. |title=A History of the Movies |publisher=Covici-Friede Publishers |year=1970}}
* {{උපන්‍යාස පොත |last=Kaminsky |first=Stuart M. |title=American Film Genres |publisher=Pflaum Publishing |year=1974 |isbn=978-0-8278-0277-3}}
* {{උපන්‍යාස පොත |last=Langford |first=Barry |title=Film Genre: Hollywood and Beyond |publisher=Edinburgh University Press |year=2005 |isbn=1474470130}}
* {{උපන්‍යාස පොත |last=Lee |first=Daryl |title=The Heist Film: Stealing with Style |publisher=Wallflower Press |year=2014 |isbn=978-0-231-16969-1}}
* {{උපන්‍යාස පොත |last=Leitch |first=Thomas |title=Crime Films |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=2004 |isbn=0-521-64106-3}}
* {{උපන්‍යාස පොත |last=Rafter |first=Nicole Hahn |title=Shots in the Mirror: Crime Films and Society |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2006 |isbn=0-19-512982-2 |editor-last=Rafter |editor-first=Nicole |edition=2nd |chapter=Introduction}}
* {{උපන්‍යාස පොත |last=Rubin |first=Martin |title=Thrillers |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=1999 |isbn=0-521-58183-4}}
* {{උපන්‍යාස පොත |last=Schatz |first=Thomas |title=Hollywood Genres: Formulas, Filmmaking, and the Studio System |publisher=[[Random House]] |year=1981 |isbn=0-394-32255-X}}
* {{උපන්‍යාස පොත |last=Silver |first=Alain |title=A Companion to Crime Fiction |last2=Ursini |first2=James |publisher=[[Wiley (publisher)|John Wiley &amp; Sons]] |year=2020 |isbn=978-1119675778 |editor-last=Rzepka |editor-first=Charles J. |chapter=Crime and Mass Media |editor-last2=Horsley |editor-first2=Lee}}
* {{උපන්‍යාස පොත |last=Spina |first=Ferdinando |title=The Oxford Encyclopedia of Crime, Media, and Popular Culture |publisher=Oxford University Press |year=2018 |isbn=9780190494674 |editor-last=Rafter |editor-first=Nicole |chapter=Crime Films |editor-last2=Brown |editor-first2=Michelle}}
* {{උපන්‍යාස පොත |last=Selbo |first=Jule |title=Film Genre for the Screenwriter |publisher=[[Taylor &amp; Francis]] |year=2014 |isbn=978-1-317-69568-4}}
* {{Cite journal|last=Staiger|first=Janet|year=1997|title=Hybrid or Inbred: The Purity Hypothesis and Hollywood Genre History|url=http://www.jstor.org/stable/44018896|journal=Film Criticism|volume=22|issue=1|pages=5–20|jstor=44018896|access-date=June 18, 2024}}
* {{උපන්‍යාස පොත |last=Todd |first=Drew |title=Shots in the Mirror: Crime Films and Society |publisher=Oxford University Press |year=2006 |isbn=0-19-512982-2 |editor-last=Rafter |editor-first=Nicole |edition=2nd |chapter=The History of Crime Films}}

== තවදුරටත් කියවීම් ==

* [http://criminology.oxfordre.com/view/10.1093/acrefore/9780190264079.001.0001/acrefore-9780190264079-e-30 අපරාධ විද්‍යාව සහ අපරාධ යුක්තිය]
* කැවෙන්ඩර්, ග්‍රේ සහ නැන්සි සී. ජුරික්. &quot;අවදානම් සහිත ව්‍යාපාර: ආයතනික අපරාධ චිත්‍රපටවල දෘශ්‍ය නිරූපණයන්.&quot;'' රූට්ලෙජ් ජාත්‍යන්තර දෘශ්‍ය අපරාධ විද්‍යාව පිළිබඳ අත්පොත'' (2017): 215–228.
* හියුස්, හොවාර්ඩ්. ''අපරාධ රැල්ල: මහා අපරාධ චිත්‍රපට සඳහා චිත්‍රපට නරඹන්නන්ගේ මාර්ගෝපදේශය'' (2006) [https://www.amazon.com/Crime-Wave-Filmgoers-Guide-Movies/dp/1845112199/ උපුටා ගැනීම.]
* කැඩ්ලෙක්, කොලීන් සහ ඇලෙක්සැන්ඩර් එම්. හොල්සින්ගර්. &quot; අපරාධ චිත්‍රපට ඉගැන්වීම පිළිබඳ 'ඉදිරිදර්ශන දෙකක්'.&quot; ''අපරාධ යුක්තිය පිළිබඳ අධ්‍යාපන සඟරාව'' 29.2 (2018): 178–197. [https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/10511253.2017.1372501online]
* කිං, නීල්, රයාන් ස්ට්‍රීටර් සහ තලිතා රෝස්. &quot;චිත්‍රපටයේ සහ රූපවාහිනියේ අපරාධ අධ්‍යයනයට සංස්කෘතික අධ්‍යයන ප්‍රවේශයන්.&quot; ''අපරාධ විද්‍යාව සහ අපරාධ යුක්තිය පිළිබඳ ඔක්ස්ෆර්ඩ් පර්යේෂණ විශ්වකෝෂය'' (2016). [https://oxfordre.com/criminology/view/10.1093/acrefore/9780190264079.001.0001/acrefore-9780190264079-e-41 මාර්ගගතව] .
* ලීච්, තෝමස් එම්. ''අපරාධ චිත්‍රපට'' . (කේම්බ්‍රිජ් යූපී, 2002), 
* ලෙන්ස්, තිමෝති ඕ. ''චිත්‍රපට සහ රූපවාහිනී අපරාධ කතා වල නීතියේ ප්‍රතිරූප වෙනස් කිරීම'' (Lang, 2003)
* ලිච්ටන්ෆෙල්ඩ්, එරික්. ''ක්‍රියාදාමය වඩාත් ශබ්ද නඟා කතා කරයි: ප්‍රචණ්ඩත්වය, දර්ශන සහ ඇමරිකානු ක්‍රියාදාම චිත්‍රපටය'' (වෙස්ලියන් විශ්ව විද්‍යාල මුද්‍රණාලය, 2007).
* මේයර්, ජෙෆ්. ''අපරාධ චිත්‍රපට පිළිබඳ ඓතිහාසික ශබ්දකෝෂය'' (ස්කේක්‍රෝ ප්‍රෙස්, 2012). [https://books.google.com/books?id=g1Va-fZwdsUC&amp;dq=crime+film++France&amp;pg=PR7 මාර්ගගතව] .
* රැෆ්ටර්, නිකොල්. &quot;අපරාධ, චිත්‍රපට සහ අපරාධ විද්‍යාව: මෑත කාලීන ලිංගික අපරාධ චිත්‍රපට.&quot; ''න්‍යායාත්මක අපරාධ විද්‍යාව'' 11.3 (2007): 403–420.
* රාෆ්ටර්, නිකොල් හාන් සහ මිෂෙල් බ්‍රවුන්. ''අපරාධ විද්‍යාව චිත්‍රපටවලට යයි: අපරාධ න්‍යාය සහ ජනප්‍රිය සංස්කෘතිය'' (NYU මුද්‍රණාලය, 2011).
* රාමේකර්, පෝල්. &quot;යථාර්ථවාදය, සංශෝධනවාදය සහ දෘශ්‍ය විලාසය: ප්‍රංශ සම්බන්ධතාවය සහ නව හොලිවුඩ් පොලිස් නිලධාරියා.&quot; ''චිත්‍රපට සහ රූපවාහිනී අධ්‍යයන 8.2 (2010) පිළිබඳ නව සමාලෝචනය'' : 144–163. [https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/17400301003700236 මාර්ගගතව]
* සිම්ප්සන්, පිලිප් එල්. ''මනෝ මාර්ග: සමකාලීන ඇමරිකානු චිත්‍රපට සහ ප්‍රබන්ධ හරහා අනුක්‍රමික ඝාතකයා සොයා යාම'' (දකුණු ඉලිනොයිස් විශ්ව විද්‍යාල මුද්‍රණාලය, 2000).
* මැතිව්, සොරෙන්ටෝ. ''ද නිව් ඇමෙරිකන් ක්‍රයිම් ෆිල්ම්'' (2012) [https://www.amazon.com/New-American-Crime-Film/dp/0786459204/ උපුටා ගැනීම]
* ස්පිනා, ෆර්ඩිනැන්ඩෝ. &quot;අපරාධ චිත්‍රපට&quot;. ''ඔක්ස්ෆර්ඩ් පර්යේෂණ අපරාධ විද්‍යාව පිළිබඳ විශ්වකෝෂය'' (ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්ව විද්‍යාල මුද්‍රණාලය, 2017)
* වේල්ස්, ඇන්ඩෲ, තෝමස් ෆ්ලෙමින් සහ කෙනත් ඩව්ලර්. &quot;චිත්‍රපටය මත අපරාධ සහ යුක්තිය ගොඩනැගීම: සිනමාවේ අර්ථය සහ පණිවිඩය.&quot; ''සමකාලීන යුක්තිය සමාලෝචනය'' 14.4 (2011): 457–476. [https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/10282580.2011.616376 මාර්ගගතව]

=== යුරෝපීය ===

* බැස්චියෙරා, ස්ටෙෆානෝ. &quot;යුරෝපීය අපරාධ සිනමාව සහ කතුවරයා.&quot; ''යුරෝපීය සමාලෝචනය'' 29.5 (2021): 588–600.
* චිබ්නාල්, ස්ටීව් සහ රොබට් මර්ෆි. ''බ්‍රිතාන්‍ය අපරාධ සිනමාව'' (රූට්ලෙජ්, 2005).
* ඩේවිස්, ඈන්. &quot;සමකාලීන අපරාධ ත්‍රාසජනක චිත්‍රපටය ස්පාඤ්ඤ විය හැකිද?&quot; ''යුරෝපීය සිනමාව පිළිබඳ අධ්‍යයන'' 2.3 (2005). [[doi:10.1386/seci.2.3.173/1|මාර්ගගතව]]
* ෆෝර්ෂෝ, බැරී. ''බ්‍රිතාන්‍ය අපරාධ චිත්‍රපටය: සමාජ පිළිවෙල කඩාකප්පල් කිරීම'' (ස්ප්‍රින්ගර්, 2012).
* ෆෝර්ෂෝ, බැරී. ''යුරෝ නොයාර්: යුරෝපීය අපරාධ ප්‍රබන්ධ, චිත්‍රපට සහ රූපවාහිනිය සඳහා පොකට් අත්‍යවශ්‍ය මාර්ගෝපදේශය'' (2014) [https://www.amazon.com/Euro-Noir-Essential-European-Fiction/dp/1843442450/ උපුටා ගැනීම]
* ගර්හාර්ඩ්ස්, සාෂා. &quot;අයදුම් කිරීමේ අනන්‍යතාවය: 1960 ගණන්වල ජර්මානු අපරාධ ප්‍රභේදය සහ එඩ්ගර් වොලස් නිෂ්පාදන ප්‍රවණතාවය.&quot; ''ජර්මානු සිනමාවේ සාමාන්‍ය ඉතිහාසය: ප්‍රභේදය සහ එහි අපගමනය'' (කැම්ඩන් හවුස්, 2013) පිටු: 133–155.
* හැන්සන්, කිම් ටොෆ්ට්, ස්ටීවන් පීකොක් සහ සූ ටර්න්බුල්, සංස්. ''යුරෝපීය රූපවාහිනී අපරාධ නාට්‍ය සහ ඉන් ඔබ්බට'' (චෑම්: පැල්ග්‍රේව් මැක්මිලන්, 2018).
* මාර්ලෝ-මන්, ඇලෙක්ස්. &quot;ආතතියේ උපාය මාර්ග: එන්සෝ ජී. කැස්ටෙලාරිගේ ද බිග් රැකට් සහ ඉතාලි අපරාධ චිත්‍රපටයේ නැවත අර්ථකථනයක් කරා.&quot; ''ජනප්‍රිය ඉතාලි සිනමා'' (2013) පිටු: 133–146.
* පීකොක්, ස්ටීවන්. ''ස්වීඩන් අපරාධ ප්‍රබන්ධ: නවකතාව, චිත්‍රපටය, රූපවාහිනිය'' (මැන්චෙස්ටර් විශ්ව විද්‍යාල මුද්‍රණාලය, 2015).
* Reisinger, Deborah Sreifford. ''සමකාලීන ප්‍රංශයේ අපරාධ සහ මාධ්‍ය'' (Purdue University Press, 2007).
* ටොෆ්ට් හැන්සන්, කිම්, ස්ටීවන් පීකොක් සහ සූ ටර්න්බුල්. &quot;මෙම යුරෝපීය මධ්‍යම වීදි පහළට: යුරෝපීය රූපවාහිනී අපරාධ නාට්‍යයේ සමකාලීන ගැටළු.&quot; ''යුරෝපීය රූපවාහිනී අපරාධ නාට්‍ය සහ ඉන් ඔබ්බට'' (2018) පිටු: 1–19. [https://vbn.aau.dk/files/348223734/hansen_peacock_turnbull_euronoir.pdf මාර්ගගතව]
* විල්සන්, ඩේවිඩ් සහ ෂෝන් ඕ'සලිවන්. ''සිරගත කිරීමේ රූප: චිත්‍රපට සහ රූපවාහිනියේ බන්ධනාගාර නියෝජනය'' (වෝටර්සයිඩ් ප්‍රෙස්, 2004), බ්‍රිතාන්‍ය අවධාරණය.
{{Film genres}}{{Films by genre}}{{අධිකාරී පාලනය}}
[[ප්‍රවර්ගය:අපරාධ චිත්‍රපට]]</text>
      <sha1>15l4muz9h0irwxhbu8kwfi8yqr3zms4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>A-මුහුණත සහ B-මුහුණත</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196040</id>
    <revision>
      <id>796415</id>
      <timestamp>2026-07-28T15:08:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sujaya Randiya</username>
        <id>46756</id>
      </contributor>
      <comment>'{{Short description|Two sides of phonograph records and cassettes}} {{Redirect-several|dab=n|A-Sides (disambiguation)|B-Sides (disambiguation)}} {{Redirect|Side A|the Filipino pop band|Side A (group)|the Christian theological positions|Side A, Side B, Side X, Side Y (theological views)}} {{Use American English|date=April 2024}}  {{Use dmy dates|date=April 2024}} {{Multiple image|caption_align=center|header_align=center...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>796415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12659" sha1="64bopmfqxzi2yttn24jmhoeg1fx2sdd" xml:space="preserve">{{Short description|Two sides of phonograph records and cassettes}}
{{Redirect-several|dab=n|A-Sides (disambiguation)|B-Sides (disambiguation)}}
{{Redirect|Side A|the Filipino pop band|Side A (group)|the Christian theological positions|Side A, Side B, Side X, Side Y (theological views)}}
{{Use American English|date=April 2024}}

{{Use dmy dates|date=April 2024}}
{{Multiple image|caption_align=center|header_align=center
| direction = vertical
| width = 200
| image1 = 17929A-Lucia di Lammermoor.jpg
| alt1 = A-side
| image2 = 17929B-Fantasia.jpg
| alt2 = B-side
| footer = [[Victor Talking Machine Company|Victor]] 17929-A and 17929-B
}}
[[File:Compactcassette.jpg|thumb|A [[cassette tape]]]]

A-පැත්ත (A-side) සහ B-පැත්ත (B-side) යනු වයිනයිල් තැටි (Vinyl records) සහ කැසට් පට (Cassettes) යන දෙපැත්ත හැඳින්වීමට භාවිත වන යෙදුම් වේ. පටිගත කිරීමේ සහ ධාවනය කිරීමේ තාක්ෂණික පැත්තෙන් මෙම දෙපැත්ත අතර කිසිදු වෙනසක් හෝ විශේෂත්වයක් නොමැති වුවද, ද්විපාර්ශ්වික සංගීත පටිගත කිරීම්වල ලේබල මත මෙම පද නිතර මුද්‍රණය කර ඇත. තනි ගීතයක් (Single) නිකුත් කිරීමේදී එහි 'A-පැත්ත' සඳහා සාමාන්‍යයෙන් තෝරාගනු ලබන්නේ අදාළ ශිල්පියා, නිෂ්පාදකයා හෝ තැටි සමාගම විසින් ප්‍රචාරණ කටයුතු සහ ගුවන්විදුලි ප්‍රචාරය සඳහා ප්‍රධාන වශයෙන් අවධානය යොමු කිරීමටත්, ජනප්‍රිය ගීතයක් (Hit record) බවට පත් කිරීමටත් බලාපොරොත්තු වන නිර්මාණයයි. 'B-පැත්ත' (හෝ 'අනෙක් පස') යනු සාපේක්ෂව අඩු අවධානයක් ලබන ද්විතීයික පටිගත කිරීමකි. කෙසේ වෙතත්, ඇතැම් B-පැත්තේ ගීත, A-පැත්තේ ගීත තරම්ම හෝ ඊටත් වඩා සාර්ථකත්වයට පත්වූ අවස්ථා ද පවතී

==History==
1960 දශකයේ මුල් භාගයේදී පැවති සම්ප්‍රදායන්ගේ වෙනසක් සිදු විය. එතැන් සිට, ඇල්බමවලට සාපේක්ෂව ආදායම් උපැයීම අතින් 45&amp;nbsp;rpm තනි තැටි (&quot;45s&quot;) වෙළෙඳපොළෙහි වැඩි ආධිපත්‍යයක් දැරූ බැවින්, ගුවන්විදුලි නාලිකාවල ප්‍රචාරය කිරීමට අවශ්‍ය වූ විශේෂිත ගීතය A-පැත්ත (side A) ලෙස නම් කිරීමට තැටි සමාගම් පෙලඹුණි. එම දශකය පුරාම, නව සංගීත නිකුත් කිරීම සඳහා වූ ක්ෂේත්‍රය ක්‍රමයෙන් ඇල්බම මූලික කරගත් ක්‍රමවේදයක් වෙත සංක්‍රමණය විය. ඒ අනුව එක්සත් රාජධානිය තුළ ඒකක නිෂ්පාදනය අතින් ඇල්බම සංඛ්‍යාව, තනි තැටි (singles) සංඛ්‍යාව අභිබවා ගියේ 1968 වසරේදීය.&lt;ref&gt;MacDonald, p. 296&lt;/ref&gt;

වර්තමානය වන විට, සංගීත නිර්මාණ අතිබහුතරයක් භෞතික මාධ්‍යයකින් තොරව, වෙන වෙනම නිර්මාණ ලෙස නිකුත් කිරීම සහ ශ්‍රවණය කිරීම සිදු වන බැවින්, සාම්ප්‍රදායික A-පැත්ත/B-පැත්ත වෙනස්කම වර්තමානය වන විට අහෝසි වී ඇත (අභාවිතයට ගොස් ඇත). එසේ වුවද, ඇතැම් වර්තමාන ශිල්පීන් තනි ගීත නිකුතු සඳහා රූපකමය &quot;B-පැත්තක්&quot; (metaphorical B-side) හෝ &quot;අතිරේක ගීතයක්&quot; (bonus track) ලෙස දෙවන ගීතයක් ද එකතු කිරීමට පෙලඹී ඇත. මෙය ඔවුන්ගේ නිර්මාණාත්මක සෞන්දර්යාත්මක තේරීමක් මෙන්ම ප්‍රචාරණ උපක්‍රමයක් ලෙස ද භාවිත වේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Plasketes |first=George |title=B-Sides, Undercurrents and Overtones: Peripheries to Popular in Music, 1960 to the Present |publisher=Ashgate Publishing |date=2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Return Of The B-Side Single |url=https://www.vinylmeplease.com/blogs/magazine/return-b-side-single |archive-url=https://web.archive.org/web/20211021075725/https://www.vinylmeplease.com/blogs/magazine/return-b-side-single |archive-date=2021-10-21 |access-date=2024-10-21 |website=Vinyl Me, Please}}&lt;/ref&gt;

==Double A-side==
''ද්විත්ව A-පැත්ත'', ''AA-පැත්ත'' හෝ ''ද්විත්ව තනි තැටිය'' යනු, B-පැත්තක් නොමැතිව දෙපැත්තම A-පැත්ත ලෙස නම් කරනු ලබන තනි තැටියකි (Single). එනම්, එහි දෙපැත්තෙහිම ඇති ගීත දෙකම ජනප්‍රිය වීමේ හැකියාව සහිත ප්‍රධාන ගීත වන අතර, එක් ගීතයකට වඩා අනෙක් ගීතය ප්‍රචාරණය කිරීමක් සිදු නොකෙරේ. 1949 වසරේදී Savoy Records ආයතනය විසින් තම ශිල්පියෙකු වූ පෝල් විලියම්ස්ගේ &quot;House Rocker&quot; සහ &quot;He Knows How to Hucklebuck&quot; යන ගීත ද්විත්වය සහිත තනි තැටිය, &quot;නව ද්විත්ව පැති ජනප්‍රිය නිර්මාණය - දෙපැත්තම 'A' පැති වේ&quot; යනුවෙන් ප්‍රචාරණය කරන ලදී. පසුව 1965 වසරේදී Billboard සඟරාව වාර්තා කළේ, බීට්ල්ස් කණ්ඩායමේ &quot;We Can Work It Out&quot; සහ &quot;Day Tripper&quot; යන ගීත අඩංගු තනි තැටියෙන් ප්‍රචාරණ කටයුතු සඳහා A-පැත්ත ලෙස සැලකිය යුත්තේ කුමක්දැයි EMI සමාගම සහ ජෝන් ලෙනන් අතර ඇති වූ මතභේදයක් හේතුවෙන්, &quot;EMI සමාගම බ්‍රිතාන්‍යයට අනන්‍ය වූ ද්විත්ව පැති ප්‍රචාරණ ව්‍යාපාරයක් සඳහා එකඟ වූ බවයි.&quot;

ඩිජිටල් බාගත කිරීම් (digital downloads) ආරම්භ වීමට පෙර, එක්සත් රාජධානියේ සංගීත වර්ගීකරණ සටහන් (singles chart) සම්පූර්ණයෙන්ම සකස් කරනු ලැබුවේ භෞතික අලෙවිය (physical sales) පදනම් කරගෙන බැවින්, එහිදී A-පැති දෙකටම එකම සටහන් ශ්‍රේණිගත කිරීමක් (chart position) හිමි විය. එක්සත් රාජධානියේ පුණ්‍යාධාර නොවන අරමුණකින් නිකුත් වී වැඩිම අලෙවියක් වාර්තා කළ සර්වකාලීන තනි තැටිය ද්විත්ව A-පැත්තක් වූ අතර, ඒ 1977 වසරේදී පිටපත් මිලියන දෙකට වඩා අලෙවි වූ Wings කණ්ඩායමේ &quot;Mull of Kintyre&quot;/&quot;Girls' School&quot; නිකුතුවයි. එය එම වසරේ එක්සත් රාජධානියේ නත්තල් සමයේ අංක 1 ගීතය ද විය. එමෙන්ම Nirvana කණ්ඩායම 1993 වසරේදී &quot;All Apologies&quot; සහ &quot;Rape Me&quot; යන ගීත ද්විත්ව A-පැත්තක් ලෙස නිකුත් කළ අතර, එම ගීත දෙකම එක්සත් රාජධානියේ සහ අයර්ලන්තයේ සංගීත වර්ගීකරණ සටහන්වල (Singles Chart) ජනප්‍රිය ගීත ලෙස නිල වශයෙන් සටහන් විය.

== &lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;backed_with&quot;&gt;&lt;/span&gt; B/W ==
{{Redirect|b/w|the shortened form of &quot;black and white&quot;|black-and-white|other uses|B&amp;W (disambiguation){{!}}B&amp;W}}

The term &quot;b/w&quot;, an abbreviation of &quot;backed with&quot;, is often used in listings to indicate the B-side of a record. The term &quot;c/w&quot;, for &quot;coupled with&quot;, is used similarly.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Straight Dope: In the record business, what do &quot;b/w&quot; and &quot;c/w&quot; mean? |date=15 October 1999 |url=http://www.straightdope.com/columns/read/1352/in-the-record-business-what-do-b-w-and-c-w-mean |access-date=12 January 2009 |archive-date=4 October 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081004001903/http://www.straightdope.com/columns/read/1352/in-the-record-business-what-do-b-w-and-c-w-mean |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==Characteristics==
B-sides are often considered to be [[Filler (media)|filler]] material: songs of lower quality. However, pop artists such as [[Prince (musician)|Prince]], [[New Order (band)|New Order]], [[Pet Shop Boys]], [[Def Leppard]], [[The Cure (band)|the Cure]], [[Tori Amos]], [[Bon Jovi]], [[Oasis (band)|Oasis]], and [[the Beatles]] have been particularly known for releasing strong material on B-sides.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Beaumont |first1=Mark |author1-link=Mark Beaumont (journalist) |title=It's time for a return of the good, old-fashioned B-side – and Sam Fender's leading the charge |url=https://www.nme.com/features/opinion/time-for-a-return-of-the-b-side-and-sam-fender-2996652 |website=NME |access-date=24 May 2023 |date=19 July 2021 |archive-date=9 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309005906/https://www.nme.com/features/opinion/time-for-a-return-of-the-b-side-and-sam-fender-2996652 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Petridis |first1=Alexis |author1-link=Alexis Petridis |title=Oasis's greatest songs – ranked! |url=https://www.theguardian.com/music/2020/mar/05/oasis-greatest-songs-ranked |website=[[The Guardian]] |access-date=24 May 2023 |date=5 March 2020 |archive-date=17 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240517170322/https://www.theguardian.com/music/2020/mar/05/oasis-greatest-songs-ranked |url-status=live }}&lt;/ref&gt; B-sides have often been compiled on [[Special edition|expanded or &quot;deluxe&quot; editions of albums]] or may be compiled into a B-side compilation album across multiple periods of an artist's career.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Evanson |first=Keith |title=The Return Of The B-Side Single |url=https://www.vinylmeplease.com/blogs/magazine/return-b-side-single |website=Vinyl Me, Please |access-date=24 May 2023 |archive-date=24 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524191354/https://www.vinylmeplease.com/blogs/magazine/return-b-side-single |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==B-side compilations==
{{Main list|List of B-side compilation albums}}

==See also==
* [[B movie]]

==Notes==
{{Reflist}}

===References===
{{Refbegin}}
* MacDonald, Ian. ''[[Revolution in the Head: The Beatles' Records and the Sixties]]'' – {{ISBN|1-84413-828-3}}
* &quot;A History of the 45rpm record&quot; Martland, Peter. ''EMI: The First 100 Years'' – {{ISBN|0-7134-6207-8}}
{{Refend}}

{{Music topics}}

[[Category:Audio storage]]
[[Category:Music industry]]</text>
      <sha1>64bopmfqxzi2yttn24jmhoeg1fx2sdd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>796416</id>
      <parentid>796415</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T15:17:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sujaya Randiya</username>
        <id>46756</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Sujaya Randiya විසින් [[A-side and B-side]] සිට [[A-මුහුණත සහ B-මුහුණත]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී: Misspelled title</comment>
      <origin>796415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12659" sha1="64bopmfqxzi2yttn24jmhoeg1fx2sdd" xml:space="preserve">{{Short description|Two sides of phonograph records and cassettes}}
{{Redirect-several|dab=n|A-Sides (disambiguation)|B-Sides (disambiguation)}}
{{Redirect|Side A|the Filipino pop band|Side A (group)|the Christian theological positions|Side A, Side B, Side X, Side Y (theological views)}}
{{Use American English|date=April 2024}}

{{Use dmy dates|date=April 2024}}
{{Multiple image|caption_align=center|header_align=center
| direction = vertical
| width = 200
| image1 = 17929A-Lucia di Lammermoor.jpg
| alt1 = A-side
| image2 = 17929B-Fantasia.jpg
| alt2 = B-side
| footer = [[Victor Talking Machine Company|Victor]] 17929-A and 17929-B
}}
[[File:Compactcassette.jpg|thumb|A [[cassette tape]]]]

A-පැත්ත (A-side) සහ B-පැත්ත (B-side) යනු වයිනයිල් තැටි (Vinyl records) සහ කැසට් පට (Cassettes) යන දෙපැත්ත හැඳින්වීමට භාවිත වන යෙදුම් වේ. පටිගත කිරීමේ සහ ධාවනය කිරීමේ තාක්ෂණික පැත්තෙන් මෙම දෙපැත්ත අතර කිසිදු වෙනසක් හෝ විශේෂත්වයක් නොමැති වුවද, ද්විපාර්ශ්වික සංගීත පටිගත කිරීම්වල ලේබල මත මෙම පද නිතර මුද්‍රණය කර ඇත. තනි ගීතයක් (Single) නිකුත් කිරීමේදී එහි 'A-පැත්ත' සඳහා සාමාන්‍යයෙන් තෝරාගනු ලබන්නේ අදාළ ශිල්පියා, නිෂ්පාදකයා හෝ තැටි සමාගම විසින් ප්‍රචාරණ කටයුතු සහ ගුවන්විදුලි ප්‍රචාරය සඳහා ප්‍රධාන වශයෙන් අවධානය යොමු කිරීමටත්, ජනප්‍රිය ගීතයක් (Hit record) බවට පත් කිරීමටත් බලාපොරොත්තු වන නිර්මාණයයි. 'B-පැත්ත' (හෝ 'අනෙක් පස') යනු සාපේක්ෂව අඩු අවධානයක් ලබන ද්විතීයික පටිගත කිරීමකි. කෙසේ වෙතත්, ඇතැම් B-පැත්තේ ගීත, A-පැත්තේ ගීත තරම්ම හෝ ඊටත් වඩා සාර්ථකත්වයට පත්වූ අවස්ථා ද පවතී

==History==
1960 දශකයේ මුල් භාගයේදී පැවති සම්ප්‍රදායන්ගේ වෙනසක් සිදු විය. එතැන් සිට, ඇල්බමවලට සාපේක්ෂව ආදායම් උපැයීම අතින් 45&amp;nbsp;rpm තනි තැටි (&quot;45s&quot;) වෙළෙඳපොළෙහි වැඩි ආධිපත්‍යයක් දැරූ බැවින්, ගුවන්විදුලි නාලිකාවල ප්‍රචාරය කිරීමට අවශ්‍ය වූ විශේෂිත ගීතය A-පැත්ත (side A) ලෙස නම් කිරීමට තැටි සමාගම් පෙලඹුණි. එම දශකය පුරාම, නව සංගීත නිකුත් කිරීම සඳහා වූ ක්ෂේත්‍රය ක්‍රමයෙන් ඇල්බම මූලික කරගත් ක්‍රමවේදයක් වෙත සංක්‍රමණය විය. ඒ අනුව එක්සත් රාජධානිය තුළ ඒකක නිෂ්පාදනය අතින් ඇල්බම සංඛ්‍යාව, තනි තැටි (singles) සංඛ්‍යාව අභිබවා ගියේ 1968 වසරේදීය.&lt;ref&gt;MacDonald, p. 296&lt;/ref&gt;

වර්තමානය වන විට, සංගීත නිර්මාණ අතිබහුතරයක් භෞතික මාධ්‍යයකින් තොරව, වෙන වෙනම නිර්මාණ ලෙස නිකුත් කිරීම සහ ශ්‍රවණය කිරීම සිදු වන බැවින්, සාම්ප්‍රදායික A-පැත්ත/B-පැත්ත වෙනස්කම වර්තමානය වන විට අහෝසි වී ඇත (අභාවිතයට ගොස් ඇත). එසේ වුවද, ඇතැම් වර්තමාන ශිල්පීන් තනි ගීත නිකුතු සඳහා රූපකමය &quot;B-පැත්තක්&quot; (metaphorical B-side) හෝ &quot;අතිරේක ගීතයක්&quot; (bonus track) ලෙස දෙවන ගීතයක් ද එකතු කිරීමට පෙලඹී ඇත. මෙය ඔවුන්ගේ නිර්මාණාත්මක සෞන්දර්යාත්මක තේරීමක් මෙන්ම ප්‍රචාරණ උපක්‍රමයක් ලෙස ද භාවිත වේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Plasketes |first=George |title=B-Sides, Undercurrents and Overtones: Peripheries to Popular in Music, 1960 to the Present |publisher=Ashgate Publishing |date=2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Return Of The B-Side Single |url=https://www.vinylmeplease.com/blogs/magazine/return-b-side-single |archive-url=https://web.archive.org/web/20211021075725/https://www.vinylmeplease.com/blogs/magazine/return-b-side-single |archive-date=2021-10-21 |access-date=2024-10-21 |website=Vinyl Me, Please}}&lt;/ref&gt;

==Double A-side==
''ද්විත්ව A-පැත්ත'', ''AA-පැත්ත'' හෝ ''ද්විත්ව තනි තැටිය'' යනු, B-පැත්තක් නොමැතිව දෙපැත්තම A-පැත්ත ලෙස නම් කරනු ලබන තනි තැටියකි (Single). එනම්, එහි දෙපැත්තෙහිම ඇති ගීත දෙකම ජනප්‍රිය වීමේ හැකියාව සහිත ප්‍රධාන ගීත වන අතර, එක් ගීතයකට වඩා අනෙක් ගීතය ප්‍රචාරණය කිරීමක් සිදු නොකෙරේ. 1949 වසරේදී Savoy Records ආයතනය විසින් තම ශිල්පියෙකු වූ පෝල් විලියම්ස්ගේ &quot;House Rocker&quot; සහ &quot;He Knows How to Hucklebuck&quot; යන ගීත ද්විත්වය සහිත තනි තැටිය, &quot;නව ද්විත්ව පැති ජනප්‍රිය නිර්මාණය - දෙපැත්තම 'A' පැති වේ&quot; යනුවෙන් ප්‍රචාරණය කරන ලදී. පසුව 1965 වසරේදී Billboard සඟරාව වාර්තා කළේ, බීට්ල්ස් කණ්ඩායමේ &quot;We Can Work It Out&quot; සහ &quot;Day Tripper&quot; යන ගීත අඩංගු තනි තැටියෙන් ප්‍රචාරණ කටයුතු සඳහා A-පැත්ත ලෙස සැලකිය යුත්තේ කුමක්දැයි EMI සමාගම සහ ජෝන් ලෙනන් අතර ඇති වූ මතභේදයක් හේතුවෙන්, &quot;EMI සමාගම බ්‍රිතාන්‍යයට අනන්‍ය වූ ද්විත්ව පැති ප්‍රචාරණ ව්‍යාපාරයක් සඳහා එකඟ වූ බවයි.&quot;

ඩිජිටල් බාගත කිරීම් (digital downloads) ආරම්භ වීමට පෙර, එක්සත් රාජධානියේ සංගීත වර්ගීකරණ සටහන් (singles chart) සම්පූර්ණයෙන්ම සකස් කරනු ලැබුවේ භෞතික අලෙවිය (physical sales) පදනම් කරගෙන බැවින්, එහිදී A-පැති දෙකටම එකම සටහන් ශ්‍රේණිගත කිරීමක් (chart position) හිමි විය. එක්සත් රාජධානියේ පුණ්‍යාධාර නොවන අරමුණකින් නිකුත් වී වැඩිම අලෙවියක් වාර්තා කළ සර්වකාලීන තනි තැටිය ද්විත්ව A-පැත්තක් වූ අතර, ඒ 1977 වසරේදී පිටපත් මිලියන දෙකට වඩා අලෙවි වූ Wings කණ්ඩායමේ &quot;Mull of Kintyre&quot;/&quot;Girls' School&quot; නිකුතුවයි. එය එම වසරේ එක්සත් රාජධානියේ නත්තල් සමයේ අංක 1 ගීතය ද විය. එමෙන්ම Nirvana කණ්ඩායම 1993 වසරේදී &quot;All Apologies&quot; සහ &quot;Rape Me&quot; යන ගීත ද්විත්ව A-පැත්තක් ලෙස නිකුත් කළ අතර, එම ගීත දෙකම එක්සත් රාජධානියේ සහ අයර්ලන්තයේ සංගීත වර්ගීකරණ සටහන්වල (Singles Chart) ජනප්‍රිය ගීත ලෙස නිල වශයෙන් සටහන් විය.

== &lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;backed_with&quot;&gt;&lt;/span&gt; B/W ==
{{Redirect|b/w|the shortened form of &quot;black and white&quot;|black-and-white|other uses|B&amp;W (disambiguation){{!}}B&amp;W}}

The term &quot;b/w&quot;, an abbreviation of &quot;backed with&quot;, is often used in listings to indicate the B-side of a record. The term &quot;c/w&quot;, for &quot;coupled with&quot;, is used similarly.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Straight Dope: In the record business, what do &quot;b/w&quot; and &quot;c/w&quot; mean? |date=15 October 1999 |url=http://www.straightdope.com/columns/read/1352/in-the-record-business-what-do-b-w-and-c-w-mean |access-date=12 January 2009 |archive-date=4 October 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081004001903/http://www.straightdope.com/columns/read/1352/in-the-record-business-what-do-b-w-and-c-w-mean |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==Characteristics==
B-sides are often considered to be [[Filler (media)|filler]] material: songs of lower quality. However, pop artists such as [[Prince (musician)|Prince]], [[New Order (band)|New Order]], [[Pet Shop Boys]], [[Def Leppard]], [[The Cure (band)|the Cure]], [[Tori Amos]], [[Bon Jovi]], [[Oasis (band)|Oasis]], and [[the Beatles]] have been particularly known for releasing strong material on B-sides.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Beaumont |first1=Mark |author1-link=Mark Beaumont (journalist) |title=It's time for a return of the good, old-fashioned B-side – and Sam Fender's leading the charge |url=https://www.nme.com/features/opinion/time-for-a-return-of-the-b-side-and-sam-fender-2996652 |website=NME |access-date=24 May 2023 |date=19 July 2021 |archive-date=9 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309005906/https://www.nme.com/features/opinion/time-for-a-return-of-the-b-side-and-sam-fender-2996652 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Petridis |first1=Alexis |author1-link=Alexis Petridis |title=Oasis's greatest songs – ranked! |url=https://www.theguardian.com/music/2020/mar/05/oasis-greatest-songs-ranked |website=[[The Guardian]] |access-date=24 May 2023 |date=5 March 2020 |archive-date=17 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240517170322/https://www.theguardian.com/music/2020/mar/05/oasis-greatest-songs-ranked |url-status=live }}&lt;/ref&gt; B-sides have often been compiled on [[Special edition|expanded or &quot;deluxe&quot; editions of albums]] or may be compiled into a B-side compilation album across multiple periods of an artist's career.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Evanson |first=Keith |title=The Return Of The B-Side Single |url=https://www.vinylmeplease.com/blogs/magazine/return-b-side-single |website=Vinyl Me, Please |access-date=24 May 2023 |archive-date=24 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524191354/https://www.vinylmeplease.com/blogs/magazine/return-b-side-single |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==B-side compilations==
{{Main list|List of B-side compilation albums}}

==See also==
* [[B movie]]

==Notes==
{{Reflist}}

===References===
{{Refbegin}}
* MacDonald, Ian. ''[[Revolution in the Head: The Beatles' Records and the Sixties]]'' – {{ISBN|1-84413-828-3}}
* &quot;A History of the 45rpm record&quot; Martland, Peter. ''EMI: The First 100 Years'' – {{ISBN|0-7134-6207-8}}
{{Refend}}

{{Music topics}}

[[Category:Audio storage]]
[[Category:Music industry]]</text>
      <sha1>64bopmfqxzi2yttn24jmhoeg1fx2sdd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>796421</id>
      <parentid>796416</parentid>
      <timestamp>2026-07-28T15:45:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sujaya Randiya</username>
        <id>46756</id>
      </contributor>
      <origin>796421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12680" sha1="kow62xz1drau6n0yap9ns12x4mdeo5r" xml:space="preserve">[[A-side and B-side]]{{Short description|Two sides of phonograph records and cassettes}}
{{Redirect-several|dab=n|A-Sides (disambiguation)|B-Sides (disambiguation)}}
{{Redirect|Side A|the Filipino pop band|Side A (group)|the Christian theological positions|Side A, Side B, Side X, Side Y (theological views)}}
{{Use American English|date=April 2024}}

{{Use dmy dates|date=April 2024}}
{{Multiple image|caption_align=center|header_align=center
| direction = vertical
| width = 200
| image1 = 17929A-Lucia di Lammermoor.jpg
| alt1 = A-side
| image2 = 17929B-Fantasia.jpg
| alt2 = B-side
| footer = [[Victor Talking Machine Company|Victor]] 17929-A and 17929-B
}}
[[File:Compactcassette.jpg|thumb|A [[cassette tape]]]]

A-පැත්ත (A-side) සහ B-පැත්ත (B-side) යනු වයිනයිල් තැටි (Vinyl records) සහ කැසට් පට (Cassettes) යන දෙපැත්ත හැඳින්වීමට භාවිත වන යෙදුම් වේ. පටිගත කිරීමේ සහ ධාවනය කිරීමේ තාක්ෂණික පැත්තෙන් මෙම දෙපැත්ත අතර කිසිදු වෙනසක් හෝ විශේෂත්වයක් නොමැති වුවද, ද්විපාර්ශ්වික සංගීත පටිගත කිරීම්වල ලේබල මත මෙම පද නිතර මුද්‍රණය කර ඇත. තනි ගීතයක් (Single) නිකුත් කිරීමේදී එහි 'A-පැත්ත' සඳහා සාමාන්‍යයෙන් තෝරාගනු ලබන්නේ අදාළ ශිල්පියා, නිෂ්පාදකයා හෝ තැටි සමාගම විසින් ප්‍රචාරණ කටයුතු සහ ගුවන්විදුලි ප්‍රචාරය සඳහා ප්‍රධාන වශයෙන් අවධානය යොමු කිරීමටත්, ජනප්‍රිය ගීතයක් (Hit record) බවට පත් කිරීමටත් බලාපොරොත්තු වන නිර්මාණයයි. 'B-පැත්ත' (හෝ 'අනෙක් පස') යනු සාපේක්ෂව අඩු අවධානයක් ලබන ද්විතීයික පටිගත කිරීමකි. කෙසේ වෙතත්, ඇතැම් B-පැත්තේ ගීත, A-පැත්තේ ගීත තරම්ම හෝ ඊටත් වඩා සාර්ථකත්වයට පත්වූ අවස්ථා ද පවතී

==History==
1960 දශකයේ මුල් භාගයේදී පැවති සම්ප්‍රදායන්ගේ වෙනසක් සිදු විය. එතැන් සිට, ඇල්බමවලට සාපේක්ෂව ආදායම් උපැයීම අතින් 45&amp;nbsp;rpm තනි තැටි (&quot;45s&quot;) වෙළෙඳපොළෙහි වැඩි ආධිපත්‍යයක් දැරූ බැවින්, ගුවන්විදුලි නාලිකාවල ප්‍රචාරය කිරීමට අවශ්‍ය වූ විශේෂිත ගීතය A-පැත්ත (side A) ලෙස නම් කිරීමට තැටි සමාගම් පෙලඹුණි. එම දශකය පුරාම, නව සංගීත නිකුත් කිරීම සඳහා වූ ක්ෂේත්‍රය ක්‍රමයෙන් ඇල්බම මූලික කරගත් ක්‍රමවේදයක් වෙත සංක්‍රමණය විය. ඒ අනුව එක්සත් රාජධානිය තුළ ඒකක නිෂ්පාදනය අතින් ඇල්බම සංඛ්‍යාව, තනි තැටි (singles) සංඛ්‍යාව අභිබවා ගියේ 1968 වසරේදීය.&lt;ref&gt;MacDonald, p. 296&lt;/ref&gt;

වර්තමානය වන විට, සංගීත නිර්මාණ අතිබහුතරයක් භෞතික මාධ්‍යයකින් තොරව, වෙන වෙනම නිර්මාණ ලෙස නිකුත් කිරීම සහ ශ්‍රවණය කිරීම සිදු වන බැවින්, සාම්ප්‍රදායික A-පැත්ත/B-පැත්ත වෙනස්කම වර්තමානය වන විට අහෝසි වී ඇත (අභාවිතයට ගොස් ඇත). එසේ වුවද, ඇතැම් වර්තමාන ශිල්පීන් තනි ගීත නිකුතු සඳහා රූපකමය &quot;B-පැත්තක්&quot; (metaphorical B-side) හෝ &quot;අතිරේක ගීතයක්&quot; (bonus track) ලෙස දෙවන ගීතයක් ද එකතු කිරීමට පෙලඹී ඇත. මෙය ඔවුන්ගේ නිර්මාණාත්මක සෞන්දර්යාත්මක තේරීමක් මෙන්ම ප්‍රචාරණ උපක්‍රමයක් ලෙස ද භාවිත වේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Plasketes |first=George |title=B-Sides, Undercurrents and Overtones: Peripheries to Popular in Music, 1960 to the Present |publisher=Ashgate Publishing |date=2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Return Of The B-Side Single |url=https://www.vinylmeplease.com/blogs/magazine/return-b-side-single |archive-url=https://web.archive.org/web/20211021075725/https://www.vinylmeplease.com/blogs/magazine/return-b-side-single |archive-date=2021-10-21 |access-date=2024-10-21 |website=Vinyl Me, Please}}&lt;/ref&gt;

==Double A-side==
''ද්විත්ව A-පැත්ත'', ''AA-පැත්ත'' හෝ ''ද්විත්ව තනි තැටිය'' යනු, B-පැත්තක් නොමැතිව දෙපැත්තම A-පැත්ත ලෙස නම් කරනු ලබන තනි තැටියකි (Single). එනම්, එහි දෙපැත්තෙහිම ඇති ගීත දෙකම ජනප්‍රිය වීමේ හැකියාව සහිත ප්‍රධාන ගීත වන අතර, එක් ගීතයකට වඩා අනෙක් ගීතය ප්‍රචාරණය කිරීමක් සිදු නොකෙරේ. 1949 වසරේදී Savoy Records ආයතනය විසින් තම ශිල්පියෙකු වූ පෝල් විලියම්ස්ගේ &quot;House Rocker&quot; සහ &quot;He Knows How to Hucklebuck&quot; යන ගීත ද්විත්වය සහිත තනි තැටිය, &quot;නව ද්විත්ව පැති ජනප්‍රිය නිර්මාණය - දෙපැත්තම 'A' පැති වේ&quot; යනුවෙන් ප්‍රචාරණය කරන ලදී. පසුව 1965 වසරේදී Billboard සඟරාව වාර්තා කළේ, බීට්ල්ස් කණ්ඩායමේ &quot;We Can Work It Out&quot; සහ &quot;Day Tripper&quot; යන ගීත අඩංගු තනි තැටියෙන් ප්‍රචාරණ කටයුතු සඳහා A-පැත්ත ලෙස සැලකිය යුත්තේ කුමක්දැයි EMI සමාගම සහ ජෝන් ලෙනන් අතර ඇති වූ මතභේදයක් හේතුවෙන්, &quot;EMI සමාගම බ්‍රිතාන්‍යයට අනන්‍ය වූ ද්විත්ව පැති ප්‍රචාරණ ව්‍යාපාරයක් සඳහා එකඟ වූ බවයි.&quot;

ඩිජිටල් බාගත කිරීම් (digital downloads) ආරම්භ වීමට පෙර, එක්සත් රාජධානියේ සංගීත වර්ගීකරණ සටහන් (singles chart) සම්පූර්ණයෙන්ම සකස් කරනු ලැබුවේ භෞතික අලෙවිය (physical sales) පදනම් කරගෙන බැවින්, එහිදී A-පැති දෙකටම එකම සටහන් ශ්‍රේණිගත කිරීමක් (chart position) හිමි විය. එක්සත් රාජධානියේ පුණ්‍යාධාර නොවන අරමුණකින් නිකුත් වී වැඩිම අලෙවියක් වාර්තා කළ සර්වකාලීන තනි තැටිය ද්විත්ව A-පැත්තක් වූ අතර, ඒ 1977 වසරේදී පිටපත් මිලියන දෙකට වඩා අලෙවි වූ Wings කණ්ඩායමේ &quot;Mull of Kintyre&quot;/&quot;Girls' School&quot; නිකුතුවයි. එය එම වසරේ එක්සත් රාජධානියේ නත්තල් සමයේ අංක 1 ගීතය ද විය. එමෙන්ම Nirvana කණ්ඩායම 1993 වසරේදී &quot;All Apologies&quot; සහ &quot;Rape Me&quot; යන ගීත ද්විත්ව A-පැත්තක් ලෙස නිකුත් කළ අතර, එම ගීත දෙකම එක්සත් රාජධානියේ සහ අයර්ලන්තයේ සංගීත වර්ගීකරණ සටහන්වල (Singles Chart) ජනප්‍රිය ගීත ලෙස නිල වශයෙන් සටහන් විය.

== &lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;backed_with&quot;&gt;&lt;/span&gt; B/W ==
{{Redirect|b/w|the shortened form of &quot;black and white&quot;|black-and-white|other uses|B&amp;W (disambiguation){{!}}B&amp;W}}

The term &quot;b/w&quot;, an abbreviation of &quot;backed with&quot;, is often used in listings to indicate the B-side of a record. The term &quot;c/w&quot;, for &quot;coupled with&quot;, is used similarly.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Straight Dope: In the record business, what do &quot;b/w&quot; and &quot;c/w&quot; mean? |date=15 October 1999 |url=http://www.straightdope.com/columns/read/1352/in-the-record-business-what-do-b-w-and-c-w-mean |access-date=12 January 2009 |archive-date=4 October 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081004001903/http://www.straightdope.com/columns/read/1352/in-the-record-business-what-do-b-w-and-c-w-mean |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==Characteristics==
B-sides are often considered to be [[Filler (media)|filler]] material: songs of lower quality. However, pop artists such as [[Prince (musician)|Prince]], [[New Order (band)|New Order]], [[Pet Shop Boys]], [[Def Leppard]], [[The Cure (band)|the Cure]], [[Tori Amos]], [[Bon Jovi]], [[Oasis (band)|Oasis]], and [[the Beatles]] have been particularly known for releasing strong material on B-sides.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Beaumont |first1=Mark |author1-link=Mark Beaumont (journalist) |title=It's time for a return of the good, old-fashioned B-side – and Sam Fender's leading the charge |url=https://www.nme.com/features/opinion/time-for-a-return-of-the-b-side-and-sam-fender-2996652 |website=NME |access-date=24 May 2023 |date=19 July 2021 |archive-date=9 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309005906/https://www.nme.com/features/opinion/time-for-a-return-of-the-b-side-and-sam-fender-2996652 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Petridis |first1=Alexis |author1-link=Alexis Petridis |title=Oasis's greatest songs – ranked! |url=https://www.theguardian.com/music/2020/mar/05/oasis-greatest-songs-ranked |website=[[The Guardian]] |access-date=24 May 2023 |date=5 March 2020 |archive-date=17 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240517170322/https://www.theguardian.com/music/2020/mar/05/oasis-greatest-songs-ranked |url-status=live }}&lt;/ref&gt; B-sides have often been compiled on [[Special edition|expanded or &quot;deluxe&quot; editions of albums]] or may be compiled into a B-side compilation album across multiple periods of an artist's career.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Evanson |first=Keith |title=The Return Of The B-Side Single |url=https://www.vinylmeplease.com/blogs/magazine/return-b-side-single |website=Vinyl Me, Please |access-date=24 May 2023 |archive-date=24 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524191354/https://www.vinylmeplease.com/blogs/magazine/return-b-side-single |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==B-side compilations==
{{Main list|List of B-side compilation albums}}

==See also==
* [[B movie]]

==Notes==
{{Reflist}}

===References===
{{Refbegin}}
* MacDonald, Ian. ''[[Revolution in the Head: The Beatles' Records and the Sixties]]'' – {{ISBN|1-84413-828-3}}
* &quot;A History of the 45rpm record&quot; Martland, Peter. ''EMI: The First 100 Years'' – {{ISBN|0-7134-6207-8}}
{{Refend}}

{{Music topics}}

[[Category:Audio storage]]
[[Category:Music industry]]</text>
      <sha1>kow62xz1drau6n0yap9ns12x4mdeo5r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>A-side and B-side</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196041</id>
    <redirect title="A-මුහුණත සහ B-මුහුණත" />
    <revision>
      <id>796417</id>
      <timestamp>2026-07-28T15:17:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sujaya Randiya</username>
        <id>46756</id>
      </contributor>
      <comment>Sujaya Randiya විසින් [[A-side and B-side]] සිට [[A-මුහුණත සහ B-මුහුණත]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී: Misspelled title</comment>
      <origin>796417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="ov07tg55o5o7jejk9feh0ghpv48k50z" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[A-මුහුණත සහ B-මුහුණත]]</text>
      <sha1>ov07tg55o5o7jejk9feh0ghpv48k50z</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>