විකිපීඩියා siwiki https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B6%BD%E0%B7%8A_%E0%B6%B4%E0%B7%92%E0%B6%A7%E0%B7%94%E0%B7%80 MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter මාධ්‍යය විශේෂ සාකච්ඡාව පරිශීලක පරිශීලක සාකච්ඡාව විකිපීඩියා විකිපීඩියා සාකච්ඡාව ගොනුව ගොනුව සාකච්ඡාව මාධ්‍යවිකි මාධ්‍යවිකි සාකච්ඡාව සැකිල්ල සැකිලි සාකච්ඡාව උදවු උදවු සාකච්ඡාව ප්‍රවර්ගය ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව ද්වාරය ද්වාරය සාකච්ඡාව MOS MOS talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 7085 797914 780963 2026-08-22T02:56:55Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 797914 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව රට | conventional_long_name = කසක්ස්තාන ජනරජය | common_name = කසක්සතානය | native_name = {{ubl|{{native name|kk|Қазақстан Республикасы|italics=off}}<br />{{smaller|{{lang|kk-Latn|Qazaqstan Respublikasy}}}}|{{native name|ru|Республика Казахстан|italics=off}}<br />{{smaller|{{transliteration|ru|Respublika Kazakhstan}}}}}} | image_flag = Flag of Kazakhstan.svg | image_coat = Emblem of Kazakhstan latin.svg | symbol_type = Emblem | national_motto = | national_anthem = {{native name|kk|Менің Қазақстаным|italics=off|nolink=yes}}<br />{{transliteration|kk|[[Menıñ Qazaqstanym]]}}<br />"My Kazakhstan"{{parabr}}{{center|[[File:Kazakhstan National Anthem 2012.ogg]]}} | image_map = Kazakhstan (orthographic projection).svg | map_caption = | capital = [[Nur-Sultan]]<br />{{Coord|51|10|N|71|26|E|type:city}} | largest_city = [[අල්මාටි]]<br />{{Coord|43|16|39|N|76|53|45|E|type:city}} | official_languages = [[කසාක් භාෂාව]] | languages_type = Co-official | languages_sub = yes | languages = [[රුසියානු භාෂාව|රුසියානු]]{{efn|name=co-official_languages|Apart from Kazakh, Russian has equal official status for all levels of administrative and institutional purposes.<ref>[http://adilet.zan.kz/eng/docs/K950001000_ "Constitution of the Republic of Kazakhstan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714143253/http://adilet.zan.kz/eng/docs/K950001000_ |date=14 July 2014 }}. zan.kz.</ref>}} | languages2_type = [[Spoken language]]s | languages2 = [[කසාක් භාෂාව|කසාක්]] • [[රුසියානු භාෂාව|රුසියානු]] • [[උස්බෙකිස්ථානු භාෂාව|උස්බෙක්]] • [[Uyghur language|Uyghur]] • [[Turkmen language|Turkmen]] • [[Ukrainian language|Ukrainian]] • [[Azerbaijani language|Azerbaijani]] • [[Tatar language|Tatar]] and [[Languages of Kazakhstan|Others]] | ethnic_groups = {{unbulleted list | 68.5% [[කසාක්]] | 18.9% [[රුසියානු]] | 3.3% [[Uzbeks in Kazakhstan|Uzbek]] | 1.5% [[Uyghurs in Kazakhstan|Uyghur]] | 1.4% [[Ukrainians in Kazakhstan|Ukrainian]] | 1.1% [[Tatars in Kazakhstan|Tatar]] | 1.0% [[Germans in Kazakhstan|German]] | 4.5% [[Ethnic demography of Kazakhstan|Others]] }} | ethnic_groups_ref = <ref name="KZ2020">{{Cite web |title=Численность населения Республики Казахстан по отдельным этносам на начало 2020 года |url=https://www.stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT355258 |access-date=6 August 2020 |archive-date=27 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527204929/https://www.stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT355258 |url-status=live }}</ref> | ethnic_groups_year = 2020 | religion = {{ublist|item_style=white-space:nowrap;|72.0% [[Islam in Kazakhstan|Islam]] |23.1% [[Christianity in Kazakhstan|Christianity]] |5.0% [[Religion in Kazakhstan|Others]] |4.0% [[Irreligion in Kazakhstan|No religion]]}} | religion_ref = <ref name="RLG2020">{{Cite web|url=http://www.globalreligiousfutures.org/countries/kazakhstan#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2020&region_name=All%20Countries&restrictions_year=2016|title=Religion in Kazakhstan; GRF|website=www.globalreligiousfutures.org|access-date=11 December 2013|archive-date=13 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161113175038/http://www.globalreligiousfutures.org/countries/kazakhstan#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2020&region_name=All%20Countries&restrictions_year=2016|url-status=live}}</ref> | religion_year = 2020 | demonym = Kazakhstani{{efn|Kazakhstani includes all citizens, in contrast to Kazakh, which is the demonym for ethnic [[Kazakhs]].<ref>{{cite book|last1=Schneider|first1=Johann F.|last2=Larsen|first2=Knud S.|last3=Krumov|first3=Krum|last4=Vazow|first4=Grigorii|title=Advances in International Psychology: Research Approaches and Personal Dispositions, Socialization Processes and Organizational Behavior|date=2013|publisher=Kassel university press GmbH|isbn=978-3-86219-454-4|page=164|url=https://books.google.com/books?id=p_TauaCvBdUC|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227164424/https://books.google.co.uk/books?id=p_TauaCvBdUC|archive-date=27 February 2018}}</ref>}}<ref name="CIA">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kazakhstan/ Kazakhstan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109132304/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kazakhstan |date=9 January 2021 }} . ''CIA World Factbook''.</ref> | government_type = [[Unitary state|Unitary]] [[dominant-party system|dominant-party]] [[Presidential system|presidential]] [[republic]] | leader_title1 = [[President of Kazakhstan|President]] | leader_name1 = [[Kassym-Jomart Tokayev]] | leader_title2 = [[Prime Minister of Kazakhstan|Prime Minister]] | leader_name2 = [[Alihan Smaiylov]] | legislature = [[Parliament of Kazakhstan|Parliament]] | upper_house = [[Senate of Kazakhstan|Senate]] | lower_house = [[Mazhilis]] | sovereignty_type = [[History of Kazakhstan|Formation]] | established_event1 = [[Kazakh Khanate]] | established_date1 = 1465 | established_event2 = [[Alash Autonomy]] | established_date2 = 13 December 1917 | established_event3 = [[Kirghiz Autonomous Socialist Soviet Republic (1920–25)|Kirghiz ASSR]] | established_date3 = 26 August 1920 | established_event4 = [[Kazakh Autonomous Socialist Soviet Republic|Kazakh ASSR]] | established_date4 = {{nowrap|19 June 1925}} | established_event5 = [[Kazakh Soviet Socialist Republic|Kazakh SSR]] | established_date5 = 5 December 1936 | established_event6 = Declaration of Sovereignty | established_date6 = 25 October 1990 | established_event7 = Reconstituted as the Republic of Kazakhstan | established_date7 = 10 December 1991 | established_event8 = Independence from [[Soviet Union|USSR]] | established_date8 = 16 December 1991 | established_event9 = [[Alma-Ata Protocol|CIS Accession]] | established_date9= 21 December 1991 | established_event10 = [[Dissolution of the Soviet Union|Recognised]] | established_date10 = {{nowrap|26 December 1991}} | established_event11 = [[United Nations Security Council Resolution 732|Admitted to the]] [[United Nations|UN]] | established_date11 = 2 March 1992 | established_event12 = {{nowrap|[[Constitution of Kazakhstan|Current constitution]]}} | established_date12 = 30 August 1995 | area_km2 = 2,724,900 | area_rank = 9th | area_sq_mi = 1,052,085 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 1.7 | population_estimate = {{IncreaseNeutral}} 19,082,467<ref>{{cite web| url = https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/nazvana-chislennost-naseleniya-kazahstana-na-1-noyabrya-455604/| title = The number of the population of Kazakhstan as of November 1| date = 3 December 2021| access-date = 3 December 2021| archive-date = 3 December 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20211203061742/https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/nazvana-chislennost-naseleniya-kazahstana-na-1-noyabrya-455604/| url-status = live}}</ref> | population_estimate_year = 2021 | population_estimate_rank = 64th | population_density_km2 = 7 | population_density_sq_mi = 18 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 236th | GDP_PPP = {{increase}} $569.813&nbsp;billion<ref name=IMF>{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=56&pr.y=6&sy=2017&ey=2024&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=916&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title=World Economic Outlook Database, October 2019 |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |access-date=29 January 2020 |archive-date=20 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200620033234/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=56&pr.y=6&sy=2017&ey=2024&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=916&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC&grp=0&a= |url-status=live }}</ref> | GDP_PPP_year = 2020 | GDP_PPP_rank = 41st | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $30,178<ref name=IMF /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 53rd | GDP_nominal = {{increase}} $179.332&nbsp;billion<ref name=IMF /> | GDP_nominal_year = 2020 | GDP_nominal_rank = 55th | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $9,686<ref name=IMF /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 69th | Gini = 27.5 <!--number only--> | Gini_year = 2017 | Gini_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name=WB1>{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=KZ |title=GINI index (World Bank estimate) |publisher=[[World Bank]] |website=data.worldbank.org |access-date=7 May 2019 |archive-date=18 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518140724/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=KZ |url-status=live }}</ref> | HDI = 0.825 <!--number only--> | HDI_year = 2019<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|title=Human Development Report 2020|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=15 December 2020|access-date=15 December 2020|archive-date=15 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201215063955/http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|url-status=live}}</ref> | HDI_rank = 51st | currency = [[Kazakhstani tenge|Tenge]] (₸) | currency_code = KZT | time_zone = [[Time in Kazakhstan|West{{\}}East]] | utc_offset = [[UTC+05:00|+5]]{{\}}[[UTC+06:00|+6]] | time_zone_DST = | date_format = yyyy.dd.mm{{efn|dd.mm.yyyy in Russian.}} | drives_on = right | calling_code = +7-6xx, +7-7xx | cctld = {{unbulleted list |[[.kz]] |[[.қаз]]}} | today = }} නිල වශයෙන් '''කසක්ස්තාන සමූහාණ්ඩුව''' යනුවෙන් හඳුන්වන '''කසක්ස්තානය''' යනු රුසියාවට දකුණු දෙසට වන්නට පිහිටි ‍ලෝකයේ 9 වන විශාලතම රාජ්‍යයයි. වර්ග කි.මි. 2,727,300 වන මෙය බටහිර යුරෝපයට වඩා විශාලය.එහි අසල්වැසියන් වන්නේ උතුරින් පිහිටි රුසියාව, චීනය, කිර්ගිස්ථානය, උස්බෙකිස්ථානය සහ ටර්ක්මෙනිස්ථානය ය. මෙහි ජනගහනය ලෝකයේ 62 වන තැනට විශාල ජනගහනය වන අතර ජන ඝනත්වය වර්ග කි.මී. 1 කට 6 දෙනෙක් සිටිති. වර්තමාන කසකස්ථානයේ භූමිය, පෙර නෝමන් වරුන් විසූ ප්‍රදේශය විය. 19 වන ශතවර්ෂය වන විට කසකස්ථානය රුසියානු අධිරාජයේ කොටසක් විය. 1936 එය කසක් සොවියට් සමූහාණ්ඩුව විය. 1991 දෙසැම්බර් 16 වෙනිදා නිදහස ලැබීය. එහි ජනාධිපති ලෙස නර්සුල්තාන් නසාර්බසෙව් පත්විය. මෙහි හයිස්‍රොනබන් කර්මාන්තයේ දියුණුවක් ඇති විය. මෙය සමාජිකත්වය දරන්නේ එක්සත් ජාතින්ගේ සංවිධානය, නෝමෝ, පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලය හා ෂැංග්හයි සංවිධානයේ වේ. මෙහි ජාතීන් වශයෙන් 131 වන අතර කසාක් රුසියානු, යුක්රේනියන්, අස්බෙන් හා ටාටාය මෙහි ජනගහනය මිලියන 16.0 වන අතර 63% කසාක් වරුන්ය. මෙය රාජ්‍ය ආගම් නිදහස අගය කරන අතර ඉස්ලාම් මූලික ආගම වේ. රාජ්‍ය භාෂාව වන්නේ කසාක්ය. == ආශ්‍රිත == {{Portal|Asia|Europe}} * [[Outline of Kazakhstan]] * [[Index of Kazakhstan-related articles]] == සටහන් == {{Notelist}} == මූලාශ්‍ර == {{Reflist}} {{refbegin}} {{Free-content attribution | title = UNESCO Science Report: towards 2030 | author = UNESCO | publisher = UNESCO Publishing | page numbers = 365–387 | source = | documentURL = http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002354/235406e.pdf | license statement URL = | license = CC BY-SA IGO 3.0 }} {{refend}} == භාහිර සබැඳි == {{Sister project links|Kazakhstan|voy=Kazakhstan}} <!-------- Only add links that are related -directly- to the article. Other external links should be added to their corresponding article/s, e.g. Culture of Kazakhstan, History of Kazakhstan, etc. ---------> '''General''' * [https://web.archive.org/web/20160101051159/https://repository.library.georgetown.edu/handle/10822/552643 Caspian Pipeline Controversy] from the [https://web.archive.org/web/20160115205405/https://repository.library.georgetown.edu/handle/10822/552494 Dean Peter Krogh Foreign Affairs Digital Archives] * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/country_profiles/1298071.stm Country Profile] from [[BBC News]]. * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kazakhstan/ Kazakhstan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109132304/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kazakhstan |date=2021-01-09 }}. ''[[The World Factbook]]''. [[Central Intelligence Agency]]. * [https://2009-2017.state.gov/p/sca/ci/kz/ Kazakhstan] information from the [[United States Department of State]] * [https://web.archive.org/web/20100309085822/http://www.loc.gov/rr/international/amed/kazakhstan/kazakhstan.html Portals to the World] from the United States [[Library of Congress]]. * [https://web.archive.org/web/20160304053245/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/kazakhstan.htm Kazakhstan] at ''UCB Libraries GovPubs''. * [http://mfa.kz/ Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Kazakhstan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110929145154/http://mfa.kz/ |date=29 September 2011 }} * [https://web.archive.org/web/20110929170237/http://www.worldbank.org.kz/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/ECAEXT/KAZAKHSTANEXTN/0,,contentMDK:20212143~menuPK:361895~pagePK:1497618~piPK:217854~theSitePK:361869,00.html World Bank Data & Statistics for Kazakhstan] * [http://en.encyclopedia.kz/ Kazakhstan Internet Encyclopedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210222042315/http://en.toikazan.kz/index.php/Main_Page |date=2021-02-22 }} * [http://www.economist.com/node/21541853 Kazakhstan at 20 years of independence, The Economist, 17 December 2011] * [https://www.economist.com/blogs/banyan/2011/12/unrest-kazakhstan "Blowing the lid off" – Unrest in Kazakhstan, The Economist, 20 December 2011] * [https://web.archive.org/web/20181104065103/http://theregionaltourism.org/ The Region Initiative (TRI)] * {{curlie|Regional/Asia/Kazakhstan}} * {{Wikiatlas|Kazakhstan}} * {{osmrelation-inline|214665}} * [http://www.kazakhstandiscovery.com/kazakhstan-facts.html Country Facts] from [http://www.kazakhstandiscovery.com/ Kazakhstan Discovery] * [https://web.archive.org/web/20090226175009/http://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2008/sca/119135.htm 2008 Human Rights Report: Kazakhstan. Department of State; Bureau of Democracy, Human Rights and Labor] * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=KZ Key Development Forecasts for Kazakhstan] from [[International Futures]]. '''Government''' * [http://www.mfa.kz/ Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Kazakhstan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110929145154/http://www.mfa.kz/ |date=29 September 2011 }} * [http://e.gov.kz/wps/portal?lang=en E-Government of the Republic of Kazakhstan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130126100131/http://e.gov.kz/wps/portal?lang=en |date=2013-01-26 }} * [https://www.gov.kz/ Government of Kazakhstan] * [https://web.archive.org/web/20130917225116/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-k/kazakhstan.html Chief of State and Cabinet Members] '''Trade''' * [http://wits.worldbank.org/CountryProfile/Country/KAZ/Year/2012/Summary World Bank Summary Trade Statistics Kazakhstan] {{Kazakhstan topics}} {{Navboxes |list = {{Sovereign states of Europe}} {{Countries of Asia}} {{OSCE}} {{Economic Cooperation Organization}} {{Commonwealth of Independent States (CIS)}} {{Eurasian Economic Community (EURASEC)}} {{Organisation of Islamic Cooperation |collapsed}} {{Shanghai Cooperation Organisation}} {{TURKSOY}} {{Organization of Turkic States}} {{NATO partners}} }} {{Authority control}} {{Coord|48|N|68|E|scale:20000000_source:GNS|display=title}} [[ප්‍රවර්ගය:කසක්ස්තානය| ]]<!-- Please leave the empty space as per WP:EPONYMOUS. --> [[Category:1991 establishments in Asia]] [[Category:1991 establishments in Europe]] [[Category:Central Asian countries]] [[ප්‍රවර්ගය:ආසියාව තුළ රටවල්]] [[ප්‍රවර්ගය:යුරෝපය තුළ රටවල්]] [[Category:Eurasian Steppe]] [[Category:Landlocked countries]] [[Category:Member states of the Commonwealth of Independent States]] [[Category:Member states of the Organisation of Islamic Cooperation]] [[Category:Member states of the Organization of Turkic States]] [[Category:Member states of the Shanghai Cooperation Organisation]] [[ප්‍රවර්ගය:Member states of the Eurasian Economic Union]] [[ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජික රාජ්‍ය]] [[ප්‍රවර්ගය:Member states of the Collective Security Treaty Organization]] [[Category:Members of the International Organization of Turkic Culture]] [[Category:Republics]] [[Category:Russian-speaking countries and territories]] [[Category:States and territories established in 1991]] [[Category:Transcontinental countries]] [[ප්‍රවර්ගය:මධ්‍යම ආසියානු රටවල්]] 7sa67pa58gpygjsi3ag7r9zrdutswg3 0 13594 797932 779600 2026-08-22T07:54:21Z PK ADVERTIISMENT 80660 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 797932 wikitext text/x-wiki {{mergewith|මහින්ද තෙරණුවෝ}} [http://දේවානම්පියතිස්‌ස දේවානම්පියතිස්‌ස]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} රජුගේ රාජ්‍ය කාලයේදී [http://මිහිඳු%20මා%20හිමියන් මිහිඳු මා හිමියන්]{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ලංකාවට වැඩම කළ බව නොදන්නේ කවරහුද? ඇත්තටම මුටසීව රජුගේ දෙවැනි පුත්‍රයා වූ "දේවානම්පියතිස්‌ස" රජතුමාගේ කාලයේදී මහින්දාගමනය සිදුවීද? මුළුමහත් සිංහල බෞද්ධ ශිෂ්ටාචාරයේම පදනම වන්නේ දේවානම්පියතිස්‌ස රාජ්‍ය කාලයේදී සිදුවූ බව කියන මහින්දාගමනයයි. එහෙත් ඇත්ත වශයෙන්ම මහින්දාගමනය සිදුවූයේ එකී දේවානම්පියතිස්‌ස යුගයේදී ද? මහින්දාගමනය පිළිබඳව සාහිත්‍යමය කරුණු හා පුරාවිද්‍යාත්මක කරුණු තුලනාත්මකව පරීක්‍ෂා කළ විට එය තිස්‌ස රජුගේ කාලයේ සිදු වී ඇති බවට මානව තහවුරු වන තොරතුරුද හමුවිය. මේ සටහන එම [http://වංශකතා වංශකතා]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} මූලාශ්‍රවල තොරතුරු සහ ශිලා ලේඛනවල තොරතුරු තුලනාත්මකව සැසඳීමෙන් මහින්දාගමනයේ සැබෑම තත්ත්වය හෙළිකිරීම පිණිසයි. වංශකතා සහ ශිලා ලේඛන යන මූලාශ්‍ර වර්ග දෙකින්ම තිස්‌ස රජු හෝ වෙනත් රජ කෙනකු මහින්දාගමනයට සම්බන්ධ රජු ලෙස තහවුරු වේද, ඔහු සැබවින්ම මහින්දාගමනයට සම්බන්ධ රජු ලෙස පිළිගත හැකිය. එබැවින් අප තහවුරු කරගත යුත්තේ, 01. වංශකතා අනුව [http://මහින්දාගමනය මහින්දාගමනය]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}ට සම්බන්ධ රජු කවුද? 02. ශිලා ලේඛන අනුව මහින්දාගමනයට සම්බන්ධ රජු කවුද? එලෙස සාහිත්‍යමය මූලාශ්‍ර සහ පුරාවිද්‍යා මූලාශ්‍ර වෙන් වෙන්ව සහ තුලනාත්මකව විග්‍රහ කර නිගමනයකට පැමිණිය යුතුය. 01. වංශකතා අනුව මහින්දාගමනයට සම්බන්ධ රජු කවුද? පැරැණිම වංශකතාවල මහින්දාගමනය වන විට ලංකාවේ සිටි පාලකයා කවුද? දැනට හඳුනාගෙන ඇති පැරැණිම වංශකතා දෙක වූ [[දීපවංශය]]ේ සහ මහාවංශයේ මිහිඳු මා හිමියන් වඩින විට ලංකාවේ සිටි රජු ලෙස සහ ශිලා ලිපි වල අදාළ යුගයේ පාලකයා එක්‌ අයෙක්‌දැයි බලමු. මහින්දාගමනය සිදුවන විට ලංකාවේ සිටි පාලකයා මුටසීව රජුගේ අනුප්‍රාත්තිකයා වූද, මහින්දාගමනයට පෙර දෙවැනි වරද අභිෂේක වූද, මිහින්තලේ ඇටසැට ලෙන් පූජා කළා වූද, මහා විහාරය පූජා කළා වූද, දෙවනපිය නමැති විරුද පදයක්‌ මුලින්ම භාවිත කළ රජුය. එසේනම් අප කළ යුත්තේ මේ එක්‌ එක්‌ කාර්යන් කළ රජු වංශකතාවලින් හඳුනාගෙන ඔහු සහ දේවානම්පියතිස්‌ස රජු එක්‌ අයෙක්‌ දැයි බැලීමයි. ද්විතීය අභිෂේකය පවත්වා ඇත්තේ කුමන රජුටද? දීපවංශය, "දුතියං අභිසිඤත්ථ රාජානං දේවානමපියං - අභිසත්තෝ දුතියාභිසෙකො විසාඛමාසේ උපොසථෙ (දීපවංශය ( 11 පරි ( 40 ගාථාව) අදහස, මෙසේ දෙවැනි වරද ලක්‌දිව්හි "දෙවනපිය" අභිෂේක කළේය. වෙසක්‌ මස පෞර්ණමී පෞෂිත දිනයෙහි උහු ද්විතීයාභිෂෙක කරන ලද්දේයෑයි දත යුතුය. මහාවංශය, "දේවානම්පිය යන උපපද නම්කොට ඇති ජනයාට සැප දෙන්නා වූ ඒ නරේන්ද්‍රයා වෙසක්‌ මස පුණු පොහෝදා ලක්‌දිවිහි ඉතා ප්‍රසිද්ධ සම්පූර්ණ උත්සවයකදී මෙසේ තමන් (නැවත) අභිෂේක කළේය. (මහාවංශය 11( පරි( 42 ගාථාව) දීපවංශය අනුව, දෙවන වරද "දෙවනපිය" අභිෂේක කළ බව සඳහන්ය. මහාවංශයේ "දේවානම්පිය" යන උපපද නම් කර ඇති ලෙස අදාළ රජු හඳුන්වා ඇත. උපපද යනු විරුදයකි. අභිධ්‍යානයකි. කෙනකුගේ නමක්‌ නොවේ. වංශකතා අනුව දීපවංශයේ සහ මහාවංශයේ බුදු දහම වැළඳ ගැනීම සම්බන්ධ රජුට දෙවනපිය අභිධානය ලබා දී ඇත්තේ වෙසක්‌ පොහෝ දිනෙක විශේෂ උත්සවයකදීය. මහාවංශයේ ඉතාමත් පැහැදිලිවම දෙවනවර අභිෂේකය ලැබූ රජු "දේවානම්පිය යන උපපද නම් කොට ඇති" බව කීමෙන් දෙවනපිය කිසියම් කෙනකුගේ පුද්ගල නමක්‌ නොවන බව වැඩිදුරටත් තහවුරු වෙයි. මේ පරිච්ඡේදයේ දේවානම්පියතිස්ස රජු ගැන බව පරිච්ඡේදය ආරම්භයේ සඳහන් වන බැවින් මේ දෙවනපිය අභිධානය ලබා දුන්නේ දේවානම්පියතිස්ස රජුට බව තහවුරු වෙයි. "දේවානම්පිය" යන්නෙහිම "තිස්‌ස" අන්තර්ගත බවත් රජු පින්කම්හි ඇලුනෙකු බැවින් මහජනයා ඔහු දේවත්වයට ළඟා කර තිස්‌ස යන නාමය අතහැර දෙවනපිය රජු ලෙස හැඳින්වූ බව ටීකාවේ අදහසයි. රජු අසීමිත ලෙස බුදු දහමට අනුග්‍රහ කළ නිසා ඔහුගේ පුද්ගල නාමය කුමක්‌ වුවත්, එය අතහැර උප පදය හෙවත් අභිෂේකයේදී ලැබුණු නිල නාමය (විරුදය) වූ දෙවනපිය රජු ලෙස හඳුන්වා ඇත. මහින්දාගමනයෙන් වසර හයසියකට වඩා පසුව වංශකතා ලියා ඇති නමුත්, ශිලා ලේඛන එම යුගයේදීම ලියන ලද්දක්‌ නිසාත්, වරින් වර වෙනස්‌ නොකර ඇති නිසාත් වඩාත් විශ්වසනීය මූලාශ්‍රය වෙයි. ක්‍රි. පූ. 3 වැනි සියවසට අයත් බ්‍රාහ්මී ශිලා ලිපිවලද "දෙවනපිය" නමැති නිර්නාමික රජ කෙනකු පිළිබඳව සඳහන්ය. මේ මිහින්තලෙන් හමුවූ එවැනි එක්‌ ශිලා ලිපියකි. මේ සෙල් ලිපිය පිළිබඳව විමර්ශනය කරන [[සෙනරත් පරණවිතාන]] මහතා සිය Inscription of ceylon volume one කෘතියේ මේ පැහැදිලිවම දේවානම්පියතිස්ස ලෙස වංශකතා වල හදුන්වන රජු බවට තහවුරු කරයි. මේ දෙවනපිය නමැති විරුද පදයෙන් හඳුන්වන ලද පාලකයා කවුද? මුටසීව රජුගේ පුත් තිස්‌සද? නැතිනම් වෙනත් අයෙක්‌ද? 03. ශිලා ලේඛන අනුව <ref>මහින්දාගමනය</ref>ට සම්බන්ධ රජු කවුද? "දෙවනපිය" යනු කුමක්‌ද? අතීත ලංකාවේ රජවරු "ගාමිණී මහරජ", මහරජ ගාමිණී දෙවනපිය "බුද්ධදාස, ත්‍රී සිංහලේශ්වර ආදී විවිධ විරුද පද භාවිත කර ඇත. "දෙවනපිය" ආදී වචන පුද්ගල නමට මුලින් යෙදූ ගෞරවාන්විත පද මිස රජවරුන්ගේ පුද්ගලික නම් නොවේ. දෙවනපිය" ලෙස අප දන්නා සුප්‍රකට දේවනපිය තිස්‌ස රජු වුවත් උත්තිය රජුගේ සිට අමණ්‌ඩ ගාමිණී අභය" රජු දක්‌වා රජවරු විශාල ගණනක්‌ "දෙවනපිය" පදය විරුද පදයක්‌ ලෙස පුද්ගල නමට එකතු කර භාවිත කර ඇති බවට බ්‍රාහ්මී ශිලා ලේඛන වලින්ම තහවුරු වෙයි. රජවරුන් භාවිත කළ විරුද නැතහොත් ගෞරවනාම පදවල ඉතිහාසය පරීක්‍ෂා කළ විට විරුද පද භාවිතයේ ප්‍රධාන පරිණාමීය අවධි කීපයකි. ඒවා ඉපැරැණි ආර්ය ජනාවාස නාගරීකරණය වී රාජ්‍යයන් ලෙස ක්‍රමයෙන් දේශපාලන සංකල්ප දියුණු වීමට සමාන්තරව විරුද පද සංවර්ධනය වීම සිදු වී තිබේ. මෙකී විරුද පදවල සංවර්ධනය පරීක්‍ෂා කර "දෙවනපිය" විරුදය ආරම්භ කළ රජු හෙවත් මිහිඳු හිමි වඩින විට සිටි ලංකාවේ පාලකයා හඳුනාගත හැකිය. එනම් අශෝක රජුගේ සමාන්තර කාලයේ ලංකාව පාලනය කළ දේවානම්පියතිස්ස රජු බවත් දෙවන පිය යන අභිධානය පමණක් අශෝක රජු අනුගමනය කරමින් භාවිත කළ රජු බවත් මහාචාර්ය සෙනරත් පරණ විතාන මහතා සඳහන් කරයි. එනම් දෙවනපිය අභිධානය පළමුව භාවිතා කළ දෙවනපෑතිස් රජු පමණක් එම අභිධානය සමග මහරජ ලෙස සෙල් ලිපිවල හඳුන්වා ඇති බවයි. අනුරාධපුර රජු පමණක්‌ ගාමිණී මහ රජ ලෙස හඳුන්වා ඇති බව ශිලා ලේඛන මගින් තහවුරු වෙයි. එම නිසා විරුද පදවලින් රජවරුන්ගේ බලවත්කම කොතෙක්‌දැයි නිරූපණය කරයි. දෙවියන්ට ප්‍රිය යන අරුතින් "දෙවනපිය" අශෝක අධිරාජ්‍යයා විසින් භාවිත කළ විරුද පදය ලංකාවට හඳුන්වා දී ඇත්තේ මිහිඳු හිමියන්ය. ධාර්මික රජු මහජනයා සතුටින් තබන බැවින් ඔහු දෙවියන්ට ප්‍රියවෙයි. වංශකතා අනුව "දෙවනප්‍රිය" විරුදය මහින්දාගමනය හා සම්බන්ධ රජතුමා පළමුවරට භාවිත කළ බව නොඅනුමානය. මහාචූලී මහ රජුගේ ශිලා ලිපිවල එතුමා හඳුන්වා ඇත්තේ තමන් "දෙවනපිය කුලයෙන් පැවත එන බවයි. ලඡ්ජිතිස්‌ස, භාතිකාභය, අමණ්‌ඩගාමිණී අභය වැනි රජවරුන්ගේ ලිපිවල ඔවුන්ගේත්, පිය රජවරුන්ගේත් නම් සමඟ දෙවනපිය විරුදය ලියා ඇත. මේ නිසා ඔවුන්ගේ එකම ශිලා ලේඛනයේ "දෙවනපිය" රජවරු දෙදෙනකුගේ නම් දක්‌නට ඇත. එසේම දෙවනපිය විරුදය යම් රජ කෙනකු ආරම්භ කළේද, එය එතැන් සිට අමණ්‌ඩගාමිණී රජ දක්‌වා අඛණ්‌ඩව භාවිත කළ බවට ශිලා ලේඛනමය සාධක ඇත. මෙලෙස විරුද පද සංවර්ධනය වීමේ ඉතිහාසය අනුව මහින්දාගමනය සිදු වූ කාලය මෙරට සිටි පාලකයාද සහ මුල්වරට දෙවනපිය විරුදය භාවිත කළ පාලකයා ද එක්‌ අයකු විය යුතුය. කෙසේද යත්, "දෙවනපිය" විරුදය හඳුන්වා දීමට පෙර [[අනුරාධපුර]] රජු භාවිත කළ ඉහළම විරුදය වූයේ "ගාමිණී මහරජ" නමැති විරුදයයි. එබැවින් "ගාමිණී මහරජ" විරුදය පමණක්‌ භාවිත කළ අවසන් රජතුමා සහ "දෙවනපිය" විරුදය මුලින්ම භාවිත කළ යම් රජෙක්‌ වේද, එම රජුගේ කාලයේදී මහින්දාගමනය සිදු වී තිsබිය යුතුය. ගාමිණී මහරජ" විරුදය අවසානයට භාවිත කළ රජුත්, "දෙවනපිය" පළමුවෙන්ම භාවිත කළ රජුත්, වංශකතාවල මහින්දාගමනයට සම්බන්ධ "දෙවනපිය" රජුත් එක්‌ අයකු විය යතුය. එනම් දෙවනපිය ගාමනී තිස ලෙස හඳුන්වා ඇත්තේ ද දෙවනපිය මහරජ ලෙස හඳුන්වා ඇත්තේ ද දේවානම්පියතිස්ස රජු බව තහවුරු වන බව සෙනරත් පරණවිතාන මහතා සඳහන් කරයි. මෙම කරුණු අනුව ලක්දිවට බුදු දහම ගෙන එන සමයේ ලක්දිව පාලනය කළේ දේවානම්පියතිස්ස රජු බව සෙල් ලිපි හා වංශකතා සාධක අනුව තහවුරු වෙයි. ==මිහින්තලා ඉතිහාසය== ==භෞතික වශයන් මිහින්තලයේ වැදගත්කම== භෞතික වශයෙන් මිහින්තලය අපට ඉතා වැදගත් වේ.සිංහල බෞද්ධයාගේ ඓතිහාසික උරුමයන් එමෙන්ම සිංහල කලා ශිල්පියා ගේ හැකියා දක්ෂතා නැණ නුවණ විදහා දක්වන ස්ථානයක් වශයෙන් ද මිහින්තලය දැක්විය හැකය.මිහින්තලා පුඡා භුමියේ පිහිටි ගොඩනැඟිලි ගත්විට ඒවා කොටස් කර අධ්‍යනය කිරිම ඉතාමත් පහසු වේ.මූර්ති,පොකුණු,චෛත්‍ය ද ඊට අමතරව වෙනත් මූර්ති හා කැටයම් ද දක්නට ලැබේ.මේ සියල්ල අපට මහින්දාගමනය තුලින් ලැබුණු සංස්කෘතික දායාදයක් වේ. ===ගෘහ නිර්මාණ=== මිහින්තලයේ ගෘහ නිර්මාණ අතර ආරාම ද ඉඳිකර තිබුණි.වෙදහලටත් කඳු පාමුල පියගැට පෙළටත් අතර ප්‍රාකාරයකින් සමන්විත වු පැරණි ආරාම ගොඩනැඟිල්ලක නෂ්ටාවශේෂ දක්නට පුළුවන.චතුරාශ්‍රකාර මෙම ආරාම ගොඩනැඟිල්ල වර්ග අඩි 125ක් පමණ ‍වේ. මෙම චතුරශ්‍රය මැද ප්‍රාසාදයකි. එයට නිරිත හා ගිණිකොන දිගින් තවත් අතුරු ප්‍රාසාද දෙකකි. ආරාමයට ඇතුළු වන තැන දොරටු පාල රූප ,මකර කොරවක්ගල හා නාග ‍දොරටුපාල රූප සහිත සෝපාන මාලාවෙන් සමන්විතය එමෙන්ම පාරේ වම්පසද එවැනි ආරාම ගොඩනැඟිල්ලක නෂ්ටාවශේෂ හමුවේ. මෙම ආරාම සිමාමැද පිළිම ගෙයක් හා ඒ පිළිබඳ ගෙයි සතරකොණ පිරිවෙන් සතරක්ද දක්නට පුළුවන.මේ අයුරින් ආරාම කිහිපයක් ද මිහින්තලා ගෘහ නිර්මාණ අතර දක්නට ලැබේ. පුරාණ ලංකාවේ භික්ෂුන් වහන්සේ ජිවත් වු ආරාමවල කටයුතු සංවිධානය හා භික්ෂු ජිවිතයට අදළ වෙනත් පොදු කරුණු ද සාකච්ඡා කිරිම පිණිස සංඝයා වහන්සේ එක්තැන් වු ස්ථානය සන්නිපාත ශාලාව නම් විය.එය නුතන රැස්විම් ශාලාවක ස්වරුපය ගත්තේය.සන්නිපාත ශාලාව පිහිටියේ මිහින්තලා විහාරයේ මැද කාහටත් පහසුවෙන් ළාගාවිය හැකි භුමි භාගයකය.සමචතුරාශ්‍රාකාර එම ගොඩනැඟිල්ල එක් පැත්තකින් අඩි 63ක් පමණ වේ.මෙම ශාලාව ස්වරුපය ගත්තේය. දාගෙය නම් චතුරාශාකාර ගොඩනැඟිල්ලක් ඇත.එය සමහර විටක ඉහළ මාලයකින් ද සමන්විත වුවා විය හැක.එසේ නම් ඉහළ මාළය දැවෙන් නිර්මිතව තබි කාලයාගේ ඈවැමෙන් විනාශවී යන්නට ඇත.එම මාලය දරා සිටි ගල් කණුවලින් කිහිපයක් හෝ අද දින දැක ගත හැකිය.දාගෙයි පහත මාලය පිළිම ගෙයක් වශයෙන් සකස් වී ඇත.දාගෙය ද මිහින්තලා ගෘහ නිර්මාණ අතර විශේෂ ස්ථානයක් ගනී. මිහින්තලයේ 2වෙනි සේන රඡු විසින් ආරෝග්‍ය ශාලාවක් කරවු බව මහාවංශයේ සඳහන් වෙයි.5වෙනි කාශ්‍යප රඡු හා සේන නැමැති අමාත්‍යවරයෙකු විසින් තවත් ආරෝග්‍ය ශාලා දෙකක් කරවු බවද කිය වේ.අනුරාධපුර යුගයේ දී ආරෝග්‍යශාලා සේවය හා වෛද්‍ය වෘත්තිය ඉතාම උස්සව පැවති බව මිහින්තලයේ දක්නට ලැබුණු මෙම ආරෝග්‍යශාලාවේ මිනිසෙකුගේ ප්‍රමාණයේ බෙහෙත් ඔරුවක් දක්නට ලැබේ මෙම ආරෝග්‍යශාලාව විහාරයට ගිණිකාණින් පිහිටා ඇත.මෙහි දිග 6ක්ද වෙයි.පිටතින් තාප්පයක් දිගේ එක හා සමාන කාමර 27ක් තිබු බව පේනේ. [[ගොනුව:Mihinthalaya dagoba.jpg|200|right|thumb|මිස්සක දාගැබ]] ===‍චෛත්‍ය=== මිහින්තලය නම් වු ඇති උත්තම ස්ථානයේ චෛත්‍ය කිහිපයක්ද පිහිටා ඇත.ඒ අතර කණ්ඨක චේතිය,මහා සෑය,මිහිඳු සෑය ,ඇත්වෙහෙර,ඉඳිකටු සෑය ආදී චෛත්‍ය ප්‍රධාන තැනක් ගනී.මිහින්තලයේ පළමුවෙනි පඩි පේළිය අවසන් වු තැන දකුණු පසින්වු විසිතුරු සේවනේ මෙම කණ්ඨක ථුපය පිහිටා ඇත.මෙම ථුපය කිරිබඩපවු දාගැබ නමින්ද ව්‍යවහාරයේ පැවති ඇත.මෙම ථුපයේ බාහිර බැම්මට තරමක් දුරින් ඇතුළු බැම්ම පිහිටා තිබු අතර තවත් හරස් බැම්ද පිහිටා ඇත.මෙම ථුපය ඉතා වැදගත් වන්නේමෙහි පිහිටා ඇති වාහල්කඩ හේතුවෙනි.දැනට හමු වී ඇති ඉතා සුරක්ෂිතම වාහල්කඩ වේ මේ අයුරින් කණ්ඨක චේතිය පෞරානික වශයෙන් අපට ඉතා වැදගත්වේ. මිහින්තලා කඳු මුදුනේ සුදෝ සුදට බැබළෙන මහා සෑය නෙතට හමුවන්නේ ඈත සිටය.මිහින්තලාව හඳුනාගත හැකි සංකේතය මහා සෑයයි. මහාදාඨික මහානගරඡු විසින්මෙම ස්ථුපය ගොඩනඟන ලදී.ජන විශ්වාසය අනුව බුදුන්වහන්සේගේ ඌර්ණ රෝම ධාතුන් වහන්සේ නිදන්කොට බඳනා ලදැයි කියන මෙම මහාසෑය පුඡාවලියේ හා සතරවන මිහිදුරඡුගේ මිහිදු පුවරු ලිපියේද හැඳින්වෙන්නේ අම්බුළු දාගැබ් පාදයේ විශ්කම්භය අඩි 136ක්වන අතර,උස අඩි 45ක් පමණවේ.ස්තූපයේ පේසා වළලු තුනකි.සුදෝ සුදට බැබළෙන මෙම මහා සෑය නෙතට හමුවෙත්ම සිංහල බෞද්ධයා ගේ සිත ශ්‍රද්ධාවෙන් පිරි ඉතිරි යන්නෙය. මිහින්තලයේ හමු වු චෛත්‍ය අතර තවත් වැදගත් චෛත්‍යයක් වන්නේ ඉඳිකටු සෑයයි.මෙය ලංකාවේ දක්නට ලැබෙන ඉතාම දුර්ලභ ගනයේ ථුපයකි.මෙම ථුපය දිගටි ගර්භයකින් යුතු එකකි.මෙහි පාදමේ ශෛලමය නෙළුම් පෙති බොරදම් යොදා තිබේ.මෙහි පාදම අටපට්ටම් එකකි.පැත්තක දිග අඩි දහයයි අඟල් හයකි විෂ්කම්භය අඩි විසිහතයි අඟල් හයකි අඩිතාලම බොරදම් සහිතව ගලින් නිමවා ඇති අතර ගර්භවල පාදය තනි කළු ගලින් නිමවා ඇති බව දක්නට ලැබේ. [[ගොනුව:Mihinthalaya2.jpg|200px|right|thumb|කඑදිය පොකුණ]] ගල්බැම් බැඳ නයි පෙන පහකින් අලංකාර කොට ඉහළ කඳු මතින් ගලා එන දියපාර එක්රැස් කළ මෙම පොකුණ හඳුන්වන්නේ නාග පොකුණ නමිනි එය වංශ කථාවේ නාග සොන්චි කියා හැදින්වේ.මිහිඳුමාහිමියන් අනුරාධපුරයේ සිට වස් වැසිම පිණිස සෑගිරියට පැමිණ මොහොතේ මෙම පොකු‍ණේන් නාගත් බව මහාවංශය කියයි නාග පොකුණ ප්‍රමාණයෙන් මිටර් දොළහක් පමණ දිගවන අතර පළලින් එය මිටර් පහක් පමණ වේ. [[රාජගිරිය]] ලෙණෙන් නැගෙනහිර පැත්තට වන්නට කඑ දිය පොකුණ පිහිටා ඇත.නිසංසල පරිසරයක පිහිටි මෙම පොකුණ අවට ඇත්තේ ගල්ලෙන් ස්නානාගාර,භාවනා ශාලා,දාගැබ් පිරිවෙන් ආදියෙන් පිරි පුරාණ ආරාමයක නටබුන්ය.මෙම පොකු‍ණේ දිය කඑ පාට නිසාම මේ නම ලැබි ඇති බව පෙනේ.බැඩි කල කන්දෙන් ගලන දිය එකතු කොට සැදු මෙම පොකුණ පරිසරයට අමුතුම සිරියාවක් ගෙනදෙයි.අඩි 200ක් පමණ දිගින්ද අඩි 70ක් පමණ පළලින්ද යුත් කඑ දිය පොකුණ නිමවා ඇති අයුරින් පරිසරය ස්වාභාවික ලක්ෂණ වඩාත් ඔපවත් වෙයි. [[ගොනුව:මිහින්තලය.jpg|200px|right]] ==අභෞතික වශයෙන් මිහින්තලයේ වැදගත්කම == මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ ලක්දිවට පැමිණ මුල්ම ධර්මදුත මෙහය ආරම්භ කරනු ලැබුවේ මිහින්තලා කදු මුදුනෙදිය ඒ බැවින් සිංහල බෞද්ධයාට මිහින්තලය ඉතා වැදගත් ස්ථානයක් වන්නේය.මේ අනුව මිහින්තලා පුඡා භුමිය අභෞතික වශයෙන්ද අපට ඉතා වැදගත්වේ.දඹදිව ආශෝක මහා අධිරාඡයාගේ රාඡ්‍ය කාලයේ පැවති තුන්වෙනි ධර්ම සංගායනාව අවසානයේ ද විවිධ ප්‍රදේශවලට ධර්ම දුතයන් වහන්සේලා යන ලද බව සඳහන් වේ.මේ අනුව අශෝක අධිරාඡයාගේ පුත්‍ර මිහිදු මහරහතන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ දුත පිරිස ලක්දිව මිහින්තලා කඳු මුදුනට වැඩම කළහ.එහිදි මිහිදු මහරහතන් වහන්සේට දේවානම්පියතිස්ස රඡතුමා හමුවුහ. මහ රඡාණෙනි අපි ධර්ම රාඡානන්වු බුදුන් සචි ශ්‍රමණයම්හ තොපට අනුකම්පා පිණිසම දඹදිවින් මෙහි ආම්හ මිහිදු මහරහතන් වහන්සේ ගේ බස අසා රඡතෙමේ පහ වු බිය ඇතිව තම යහඑ ධාර්මාශෝක මහ රඡුගේ හසුන් මෙනෙහි කොට ශ්‍රමණයෝයි විනිශ්චය කරන ලද්දේය.දෙදෙනා අතර කෙටි පිළිසදරකින් පසුව මහණුවණැති ස්ථවිර තෙමේ රඡු පණ්ඩිත යැයි දැන රඡහට චුල්ලහත්ථිපදෝම සුත්‍රය දේශනා කළ සේක.දේශනා කෙළවර රඡතෙමේ තිසරණ ශිලයෙහි පිහිටියේය.මෙම අවස්ථාවේ සිට සිංහල ශිෂ්ටාචාරයේ නව උදාවක් ඇතිවුවේය.සිංහලයින්ට සියලු සංස්කෘතික දායාදයන් හිමිවුයේ මහින්දාගමනය ඇසුරෙනි. මිහිදුහිමියන්ගේ ලංකාගමනෙන් සිදු වු ප්‍රතිඵලය ඉතා විශිෂ්ටය.ඒ පිළිබඳ ඉතිහාසඥායින් සඳහන් කරන්නේ "බුදු සමයෙහි ආභාසයට ලක්වුයේ සිංහල ජනයාගේ හුදු ආගමික ඡිවිතය පමණක් නොවේ.එහි බලපෑම ඊට බෙහෙවින් තියුණු එකක් විය. බුදු සමය සිංහල ජනයාගේ සංස්කෘතික ජිවිතයේ පැවති විශාල අඩුවක් පිරිමසාලිය.එබැවින් එය බලපෑම කලාත්මක හා සාහාත්‍ය කෘතින්ද පිළිබිඹු විය.සිංහලයින්ට අලුත් ජිවන මාර්ගයක් ද ජිවත්විවේ අලුත් පරමාර්ථයක්ද බුදු සමය නිසා ලැබුනේය. ==සබැඳි පිටු== [[මිහින්තලය]] ==ආශ්‍රිත ග්‍රන්ථ නාමාවලිය== 01.දිසානායක ඡෙ.බි - මිහින්තලේ මුද්‍රණය 2001 ගොඩගේ සහ සහෝදරයෝ 02.උදය මල්ලවාරච්චි - මිහිදු සංස්කෘතිය හා මිහින්තලය 03.සුරවිර ඒ.බි. - කතිකාවත හා භික්ෂු සමාඡය 04.විඡෙතුංග නවනැලියේ - අපේ දායාද rmuq0mc8f4k58g7p6y6gits7k2uk5mp 0 20311 797936 792835 2026-08-22T07:59:32Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 797936 wikitext text/x-wiki {{පිටපත සංස්කරණය|date=අගෝස්තු 2023}} [[File:Badia fiorentina, campanile, veduta da, duomo 01.jpg|thumb|[[Florence]], birthplace of the Italian Renaissance. The [[Perspective (graphical)|architectural perspective]] and new systems of [[bank]]ing and [[accounting]] were introduced during the time.|265x265px]] {{Renaissance}} '''පුනරුදය''' ({{en|Renaissance}}) යන්නෙහි නැවත ඉපදීම යන අරුත ඇතතේය. මෙය පළමුව ඉතාලියෙන් ඇරඹි බටහිර යුරෝපය පුරා පැතිරිණි. මෙය පළමුව සංස්කෘතික ප්‍රවාහයක් ලෙස 14 වන ශතවර්ෂයේ දී ඇරඹිණි. මෙය පසුව සමාජ තලයේ වෙනස්කම් රැසක් ඇති කරන ලදි. 'පුනරුද මිනිසුන්' යන නාමය [[ලියනා‍‍ඩෝ ඩාවින්චි]] හා [[මයිකල් ආන්ජලෝ]] යන කලාකරුවන් විසින් පට බැඳිනි. සංස්කෘතික පුනර්ජීවයේ කැපී පෙනෙන මං සලකුණු ලෙස නැවතත් දාර්ශනික මුලාශ්‍ර ‍ඉගෙනීමට යෑම චිත්‍ර කලාව, අධ්‍යාපන පුනරැදය දැක්විය හැකිය. පසුව මෙය කලාකාමී පුනරුදයක සිට බුද්ධිමය පුනරුදයකට තාක්ෂණික විප්ලවයකට කෘෂිකර්මාන්තයේ දැවැන්ත පෙර උයනට හේතු විය. බොහෝ මිනිසුන් තම ඉඩම් හැර නග‍රයේ පදිංචි වුහ. පුනරුදයේ උච්චතම අවස්ථාව උදාවුයේ 15 වන ශතවර්ෂයේ සිදු වූ සංසිද්ධියත් සමග ය. එනම් ඔටෝමාන් තුර්කිවරුන් විසින් කොන්ස්තන්තිනෝපලය බිඳ දැමීම හා විශ්වවිද්‍යාලය වසා දැමීම නිසා දහස් ගණන් ග්‍රීක උගතුන් ඉතාලියට පලා ගියෝය. ඔවුන් ඒ සමග ම විශාල වශයෙන් ග්‍රීක රෝම සාහිත්‍ය නීති පොත් ඉතාලියට ගෙන ගියහ. මධ්‍යකාලීන චින්තනයට හා ක්‍රියාමාර්ගයන්ට දැඩි පහරක් පුනරුදය හේතුවෙන් එල්ල විණි. ඒ සමගම නව යුගය උදාවිණි. == සමස්තාවලෝකනය == පුනරුදය යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ මුල් නූතන අවධියේ යුරෝපියානු ශාස්ත්‍රීය ජීවිතය කෙරෙහි අතිමහත් බලපෑමක් එල්ල කළ සංස්කෘතික ව්‍යාපාරයකි. ඉතාලියේ ඇරඹී 16වන සියවස වනවිට යුරෝපයේ සෙසු ප්‍රදේශ කරා ව්‍යාප්ත වුණු එහි ආභාෂය සාහිත්‍ය, දර්ශනය, කලාව, සංගීතය, දේශපාලනය, විද්‍යාව, ආගම සහ ඥාණ ගවේෂණයේ අනෙකුත් අංශයන් කෙරෙහි ද දක්නට ලැබුණි. පුනරුද සමයේ විද්‍යාර්ථීහු මානවවාදී ක්‍රමවේදය අධ්‍යයනය පිණිස වහල් කරගත් අතර කලාව තුළින් යථාර්ථවාදී දැක්මක් සහ මිනිස් හැඟීම් පිළිබඳ ගවේෂණයක් අපේක්ෂා කළහ. <ref name="perry-humanities">Perry, M. [http://college.hmco.com/humanities/perry/humanities/1e/students/summaries/ch13.html Humanities in the Western Tradition], Ch. 13</ref> කොන්ස්තන්තිනෝපලයේ බිඳවැටීම විසින් ග්‍රීක විද්‍යාර්ථීන් විශාල පිරිසක් අපරදිග කලාපයේ අප්‍රකට ව තිබූ මාහැඟි අත්පිටපත් ද සමග වෙනත් රටවලට සංක්‍රමණය වූ අතරතුර පොගියෝ බ්රැසියොලිනි වැනි පුනරුද සමයේ මානවවාදීන් යුරෝපයේ ආශ්‍රම පුස්තකාලයන්හි පෞරාණික ලතින් සාහිත්‍යයික, ඓතිහාසික සහ ආගමික රචනාවන් පිළිබඳ ව අධ්‍යයනය කළහ. සාහිථ්‍යමය සහ ඓතිහාසික ලේඛන සම්බන්ධයෙන් පුනරුද ශාස්ත්‍රඥයන්ගේ වූ නැඹුරුව; ස්වභාවික විද්‍යාව, දර්ශනය, සහ ගණිතය පිළිබඳ ව වූ ග්‍රීක සහ අරාබි කෘති දෙසට සිය අධ්‍යයනය යොමුකළ මධ්‍යකාලීන ශාස්ත්‍රඥයන්ගෙන් ඔවුන් ව දැඩි ලෙස වෙනස්වීමට බලපෑවේ ය. නව ප්ලැතෝනික පුනර්ජීවනයේ දී පුනරුද මානවවාදීන් ක්‍රිස්තියානිත්වය ප්‍රතික්ශේප නොකළ අතර ඉඳුරා ම ඊට පටහැනි ලෙස පුනරුදයේ උත්කෘෂ්ඨ කෘතීන් බොහොමයක් ම ඒ වෙනුවෙන් කැපවුණු සේම පල්ලිය ද බොහෝ පුනරුද කලාකෘතීන්ට අනුග්‍රහ දැක්වීය. එහෙත් සංස්කෘතික ජීවිතයේ බොහෝ අංශවල මෙන් ආගම කරා ද බුද්ධිමතුන් යොමු වූ ආකාරයේ සියුම් පෙරැළියක් දක්නට ලැබුණි. <ref name="openuni">Open University, ''[http://www.open.ac.uk/Arts/renaissance2/religion.htm Looking at the Renaissance: Religious Context in the Renaissance]'' (Retrieved May 10, 2007)</ref>එමෙන් ම ග්‍රීක නව තෙස්තමේන්තුව ඇතුළු බොහෝ ග්‍රීක ක්‍රිස්තියානි කෘතීන් බයිසැන්තියමෙන් පෙරළා බටහිර යුරෝපයට රැගෙන ආ අතර පුරාතන අවධියෙන් පසු ප්‍රථම වරට අපරදිග විද්‍යාර්ථින්ට මුණගැසුණි. ග්‍රීක ක්‍රිස්තියානි කෘතීන් සමග ඇතිකරගත් මෙම නව සබඳතාවයත් වෙසෙසින් ම ලොරෙන්සෝ වල්ලා සහ ඉරාස්මස් යන මානවවාදීන් විසින් සැපයූ නව තෙස්තමේන්තුවේ ග්‍රීක මුල් කෘතිය වෙත වූ යළික නැඹුරුවත් ප්‍රොතෙස්තන්ත ප්‍රතිසංවිධානය සඳහා මග සැලසීමට උපකාරී විය. නිකොලෝ පිසානෝගේ මූර්තීන් තුළත් මැසසියෝ විසින් මෙහෙයවන ලද පර්යාලෝකය සහ එළිය-අඳුර වඩාත් ස්වාභාවික ව දැක්වීමේ ක්‍රම ගවේෂණය කරමින් මානව ස්වරූපය වඩාත් යථාර්ථවාදී ව නිරූපණයට උත්සහ දැරූ ෆ්ලොරන්ටියානු සිත්තරුන් තුළත් සම්භාව්‍යත්වය කෙරෙහි මුල් ම කලාත්මක යොමුව ආදර්ශනය වී තිබුණි. දේශපාලන දාර්ශනිකයන්; වඩාත් ප්‍රචලිත නිදසුනක් වශයෙන් නිකොලායි මැකියාවේලි වැන්නන් දේශපාලනයේ සැබෑ ස්වභාවය එළිදක්වමින් ඒ තාර්කික ව අවබෝධ කිරීමට උත්සහ කළහ. තාර්කිකත්වයට එරෙහි චෝදනාවන් ඛණ්ඩනය කරමින් දර්ශනය, ස්වාභාවික චින්තනය, ලබ්ධිය සහ ඉන්ද්‍රජාලිකත්වය යන මාතෘකාවන් පිළිබඳ රචනා එකතුවක් වූ ජියොවානි පිකෝ ඩෙලා මිරැන්ඩොලාගේ ඩි හොමිනිස් ඩිග්නිටේට් ඉතාලියානු පුනරුද මානවවාදයට කළ විශිෂ්ඨ සම්මාදමක් විය. සම්භාව්‍ය ග්‍රීක සහ ලතින් භාෂාධ්‍යයනයට සීමා නොවුණු පුනරුද යුගයේ ගත්කතුවරුන් පොදුජන ව්‍යවහාරයන් භාවිතයට ද යොමු වුණි. මුද්‍රණය සමග මේ අත්වැල් බැඳගැනීම විසින් ග්‍රන්ථ වෙසෙසින් ම බයිබලය බහුජනතාවට සමීප කෙරුණි. <ref>Open University, [http://www.open.ac.uk/Arts/renaissance2/economic.htm#urban ''Looking at the Renaissance: Urban economy and government''] (Retrieved May 15, 2007)</ref> පූර්ණ වශයෙන් පුනරුදය යනු පුරාණ මතීන් යළි කැඳවීමෙන් මෙන් ම නව චින්තාවන් ද තුළින් ඓහිකත්වය සහ ලෞකිකත්වය හඳුනාගැනීමට සහ වැඩිදියුණු කිරීමට බුද්ධිමතුන් විසින් ගත් ප්‍රයාමයක් වශයෙන් දැකිය හැකි ය. == ආශ්‍රිත ලිපි == {{Portal|Society|Arts}} * [[Index of Renaissance articles]] * [[Outline of the Renaissance]] * [[List of Renaissance figures]] * [[List of Renaissance structures]] * [[Roman Renaissance]] * [[Venetian Renaissance]] == මූලාශ්‍ර == === සවිස්තරාත්මක සටහන් === {{notelist|30em}} === උපහරණ === {{Reflist}} == භාහිර සබැඳි == {{commons category|Renaissance}} {{Wikisource|The Civilization of the Renaissance in Italy}} {{wikiquote}} {{wiktionary|Renaissance}} * [https://www.bbc.co.uk/programmes/p00546tq "The Renaissance"] ''In Our Time'', BBC Radio 4 discussion with Francis Ames-Lewis, Peter Burke and Evelyn Welch (June 8, 2000). * [http://www.vam.ac.uk/vastatic/microsites/british_galleries/bg_styles/Style01a/index.html Renaissance Style Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120803210220/http://www.vam.ac.uk/vastatic/microsites/british_galleries/bg_styles/Style01a/index.html |date=2012-08-03 }} * {{cite EB1911 |wstitle=Renaissance, The |volume=23 |pages=83–93 |first=John Addington |last=Symonds |short=1}} * [http://www.iep.utm.edu/renaissa/ Renaissance Philosophy] entry in the [[Internet Encyclopedia of Philosophy]] '''Interactive resources''' * [http://www.compart-multimedia.com/virtuale/us/florence/florence.htm Florence: 3D Panoramas of Florentine Renaissance Sites(English/Italian)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050702080745/http://www.compart-multimedia.com/virtuale/us/florence/florence.htm |date=2005-07-02 }} * [https://web.archive.org/web/20081218130540/http://renaissancethorne.wetpaint.com/ Interactive Glossary of Terms Relating to the Renaissance] * [http://www.renaissanceconnection.org/main.cfm Multimedia Exploration of the Renaissance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210312030623/http://www.renaissanceconnection.org/main.cfm |date=March 12, 2021 }} * [http://interconnected.org/home/more/davinci/ RSS News Feed: Get an entry from Leonardo's Journal delivered each day] * [http://www.activehistory.co.uk/Miscellaneous/free_stuff/renaissance/frameset.htm Virtual Journey to Renaissance Florence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190915151119/http://www.activehistory.co.uk/Miscellaneous/free_stuff/renaissance/frameset.htm |date=2019-09-15 }} * [http://www.learner.org/interactives/renaissance/ Exhibits Collection – Renaissance] '''Lectures and galleries''' * [http://www.elrelojdesol.com/leonardo-da-vinci/gallery-english/index.htm Leonardo da Vinci, Gallery of Paintings and Drawings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171005094258/http://www.elrelojdesol.com/leonardo-da-vinci/gallery-english/index.htm |date=2017-10-05 }} * [http://www.museobagattivalsecchi.org/ The Bagatti Valsecchi Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130622143839/http://www.museobagattivalsecchi.org/ |date=2013-06-22 }} * [http://www.all-art.org/history214_contents_Renaissance.html Renaissance in the "History of Art"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210312030613/http://www.all-art.org/history214_contents_Renaissance.html |date=March 12, 2021 }} * [http://www.rensoc.org.uk/ The Society for Renaissance Studies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060925131214/http://www.rensoc.org.uk/ |date=2006-09-25 }} * [http://www.nga.gov/content/ngaweb/education/teachers/teaching-packets/ie-european-renaissance.html/ Inquiring Eye: European Renaissance Art] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170222112232/http://www.nga.gov/content/ngaweb/education/teachers/teaching-packets/ie-european-renaissance.html/ |date=2017-02-22 }} {{Renaissance navbox}} {{Early Modern Europe}} {{History of Europe}}{{Historiography}}{{Western culture}} {{Westernart}} {{Authority control}} [[ප්‍රවර්ගය:පුනරුදය]] [[Category:14th century in Europe]] [[Category:15th century in Europe]] [[Category:16th century in Europe]] [[Category:17th century in Europe]] [[Category:Christendom]] [[Category:Early modern period]] [[Category:Historical eras]] [[ප්‍රවර්ගය:කාල පරිච්ඡේදය අනුව යුරෝපයේ ඉතිහාසය]] [[Category:Medieval philosophy]] [[ප්‍රවර්ගය:බටහිර සංස්කෘතිය]] [[ප්‍රවර්ගය:යුරෝපා ඉතිහාසය]] fmgoyimn0iuysj9ats1ib2s5puk0kco 0 20479 797912 797253 2026-08-22T01:36:48Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 797912 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = ඉතියෝපියාවේ ෆෙඩරල් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය | common_name = ඉතියෝපියාව | native_name = {{native name|am|የኢትዮጵያ ፌደራላዊ ዴሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ}} | image_flag = Flag of Ethiopia.svg | image_coat = Emblem of Ethiopia.svg | symbol_type = රාජ්‍ය ලාංඡනය | national_anthem = <br />{{lang|am|ወደፊት ገስግሺ ፣ ውድ እናት ኢትዮጵያ|bold=yes}}<br />({{Lang-en|"[[March Forward, Dear Mother Ethiopia]]"}})<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">{{center|[[File:Wedefit Gesgeshi Widd Innat Ittyoppya.ogg]]}}</div> | image_map = Ethiopia (Africa orthographic projection).svg | capital = [[ඇඩිස් අබාබා]] | coordinates = {{Coord|9|1|N|38|45|E|type:city}} | largest_city = capital | official_languages = [[අෆාර් භාෂාව]] <br /> [[අම්හාරික්]] <br /> [[ඔරොමෝ භාෂාව]] <br /> [[සෝමාලි භාෂාව]]<br /> [[ටිග්‍රින්‍යා]]<ref name="Ventures" /><ref name="Nazret" /><ref name="africanews.com" /> | languages_type = {{nowrap|'''කලාපීය භාෂා'''}}<ref name="africa.upenn.edu">{{Cite web|url=https://www.africa.upenn.edu/Hornet/Ethiopian_Constitution.html|title=Ethiopian Constitution|website=www.africa.upenn.edu}}</ref> | languages_sub = yes | languages = {{Flatlist| * [[හරාරි භාෂාව]] * [[සිඩමෝ භාෂාව]] * [[ඉතියෝපියාවේ භාෂා]] <!-- includes only languages officially recognized by a region as the working language --> }} | languages2_type = විදේශීය භාෂා | languages2 = | ethnic_groups = {{plainlist| * 34.5% [[ඔරොමෝ]] * 26.9% [[අම්හාරා]] * 6.2% [[සෝමාලි]] * 6.1% [[ටයිග්‍රේයන්]] * 4.0% [[සිදමා]] * 2.5% [[ගුරාජ්]] * 2.3% [[වෙලයිටා]] * 1.7% [[හදියා]] * 1.7% [[දුර]] * 1.5% [[ගැමෝ]] * 12.6% [[වෙනත්]]}} | ethnic_groups_year = 2007 සංගණනය<ref name="CSA">{{cite web|title=Table 2.2 Percentage distribution of major ethnic groups: 2007|page=16|url=http://www.csa.gov.et/pdf/Cen2007_firstdraft.pdf|work=Summary and Statistical Report of the 2007 Population and Housing Census Results|publisher=Population Census Commission|access-date=14 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325050115/http://www.csa.gov.et/pdf/Cen2007_firstdraft.pdf|archive-date=25 March 2009}}</ref><ref name="2007Census" /> | religion = {{ublist |item_style=white-space; 67.3% ක්‍රිස්තියානි -- 43.8% ඉතියෝපියානු ඕතඩොක්ස් -- 22.8% පෙන්ටේ -- 0.7% වෙනත් කිතුනුවන් |31.3% ඉස්ලාම් |0.6% සාම්ප්‍රදායික ඇදහිලි |0.8% අනාගමික }} | demonym = ඉතියෝපියානුවන් | government_type = ෆෙඩරල් පාර්ලිමේන්තු ජනරජය<ref>{{Cite web|url=https://globalafrica.isp.msu.edu/files/5015/5916/5319/TedVestal.pdf|title=Zenawism as ethnic-federalism}}</ref> | leader_title1 = ජනාධිපති | leader_name1 = සහලේ-වර්ක් සෙව්ඩේ | leader_title2 = අගමැති | leader_name2 = අබි අහමඩ් | legislature = ෆෙඩරල් පාර්ලිමේන්තු සභාව | upper_house = සම්මේලන මන්දිරය | lower_house = මහජන නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලය | sovereignty_type = පිහිටුවීම | established_event1 = ඉතියෝපියන් අධිරාජ්‍යය | established_date1 = 1270 | established_event2 = සෙමෙන් මෙසාෆින්ට් | established_date2 = 1769 මැයි 7 | established_event3 = නැවත එක්වීම | established_date3 = 1855 පෙබරවාරි 11 | established_event4 = මධ්‍යගත කිරීම | established_date4 = 1904 | established_event5 = ඉතාලි නැගෙනහිර අප්‍රිකාවට ඈඳා ගැනීම | established_date5 = 1936 මැයි 9 | established_event6 = ඇන්ග්ලෝ-ඉතියෝපියානු ගිවිසුම | established_date6 = 1942 ජනවාරි 31 | established_event7 = ඩර්ග් | established_date7 = 1974 සැප්තැම්බර් 12 | established_event8 = මහජන ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය | established_date8 = 1987 පෙබරවාරි 22 | established_event9 = සංක්‍රාන්ති රජය | established_date9 = 1991 මැයි 28 | established_event10 = වත්මන් ව්‍යවස්ථාව | established_date10 = 1995 අගෝස්තු 21 | area_km2 = 1,112,000<ref>{{cite web | url=https://ethiopianembassy.org/overview-about-ethiopia/ | title=Overview About Ethiopia - Embassy of Ethiopia | date=25 January 2019 }}</ref> | area_rank = 26 වෙනි <!-- Should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | area_sq_mi = 429,346 <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> | percent_water = 0.7 | population_estimate = 126,527,060<ref>https://www.worldometers.info/world-population/ethiopia-population/#google_vignette</ref> | population_census = 73,750,932<ref name="2007Census"<ref name="2007Census" /> | population_estimate_year = 2023 | population_estimate_rank = 13 වෙනි | population_census_year = 2007 | population_density_km2 = 92.7 | population_density_sq_mi = 240.1 <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> | population_density_rank = 123 වෙනි | GDP_PPP = {{increase}} ඇ.ඩො. බිලියන 393.297<ref name="IMFWEO.ET">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=644,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2020&ey=2028&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, October 2023 Edition. (Ethiopia) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |date=10 October 2023 |access-date=12 October 2023}}</ref> | GDP_PPP_year = 2023 | GDP_PPP_rank = 55 වෙනි | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $3,719<ref name="IMFWEO.ET" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 159 වෙනි | GDP_nominal = {{increase}} ඇ.ඩො. බිලියන 155.804<ref name="IMFWEO.ET" /> | GDP_nominal_year = 2023 | GDP_nominal_rank = 59 වෙනි | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ඇ.ඩො. 1,473<ref name="IMFWEO.ET" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 159 වෙනි | Gini = 35.0 <!--number only--> | Gini_year = 2015 | Gini_change = වැඩිවීම<!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="wb-gini">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |title=Gini Index coefficient |publisher=CIA World Factbook |access-date=16 July 2021}}</ref> | HDI = 0.498 <!-- number only --> | HDI_year = 2021<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year --> | HDI_change = වැඩිවීම <!-- increase/decrease/steady --> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|title=Human Development Report 2021/2022|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=September 8, 2022|access-date=September 8, 2022}}</ref> | HDI_rank = 175 වෙනි | currency = ඉතියෝපියානු බර් | currency_code = ETB | time_zone = [[East Africa Time|EAT]] | utc_offset = +3 | utc_offset_DST = | time_zone_DST = | drives_on = දකුණ | calling_code = [[+251]] | cctld = [[.et]] | religion_year = 2016<ref>{{cite web |title=Ethiopia- The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ethiopia/#people-and-society |website=www.cia.gov/the-world-factbook/ |publisher=Central Intelligence Agency (CIA) |access-date=19 July 2021}}</ref> }} '''ඉතියෝපියාව''',{{Efn|{{lang-am|ኢትዮጵያ|Ītyōṗṗyā}} {{IPA|am|i.tjo.p’ja|pron}}, {{lang-om|Itiyoophiyaa}}, {{lang-so|Itoobiya}}, {{lang-ti|ኢትዮጵያ|Ítiyop'iya}}, {{lang-aa|Itiyoppiya}}|group=lower-alpha}} නිල වශයෙන් '''ඉතියෝපියාවේ ෆෙඩරල් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය''', නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ හෝන් ඔෆ් අප්‍රිකා (අප්‍රිකානු අග) ප්‍රදේශයේ පිහිටි ගොඩබිම් වලින් වටවූ රටකි.<ref>{{Cite web |last=Cummey |first=Donald |date=30 July 2023 |title=Ethiopia |url=https://www.britannica.com/place/Ethiopia |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230721195539/https://www.britannica.com/place/Ethiopia |archive-date=Jul 21, 2023 |website=Britianica}}</ref> එය උතුරින් එරිත්‍රියාව, ඊසාන දෙසින් ජිබුටි, නැගෙනහිරින් සහ ගිනිකොන දෙසින් සෝමාලියාව, දකුණින් කෙන්යාව, බටහිරින් දකුණු සුඩානය සහ වයඹ දෙසින් සුඩානය සමඟ මායිම් බෙදා ගනී.{{efn|It is also bordered to the northeast by the unrecognised state of [[Somaliland]], which is recognised internationally as a ''de jure'' autonomous region of Somalia.}}<ref>{{Cite web |last=Ethiopia |first=Embassy Of |date=30 July 2023 |title=Overview Of Ethiopia |url=https://ethiopianembassy.org/overview-about-ethiopia/ |website=Embassy Of Ethiopia Washington}}</ref> භූමි ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර් 1,112,000 (වර්ග සැතපුම් 472,000).<ref>{{Cite web |last=Ethiopia |first=Embassy Of Ethiopia |date=30 July 2023 |title=About Ethiopia |url=https://ethiopianembassy.org/overview-about-ethiopia/ |website=Embassy Of Ethiopia Washington}}</ref> 2023 වන විට, එය මිලියන 126.5 ක ජනගහනයක් වාසය කරයි, එය ලෝකයේ 13 වන වැඩිම ජනගහනය සහිත රට බවට පත් කරයි, නයිජීරියාවට පසු අප්‍රිකාවේ 2 වන වැඩිම ජනගහනය සහ පෘථිවියේ වඩාත්ම ජනාකීර්ණ ගොඩබිම් සහිත රට වේ.<ref name="csa2">{{cite web |title=Population Projections for Ethiopia 2007–2037 |url=http://www.csa.gov.et/census-report/population-projections/category/368-population-projection-2007-2037?download=936:population-projection-2007-2037 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200803052731/http://www.csa.gov.et/census-report/population-projections/category/368-population-projection-2007-2037?download=936:population-projection-2007-2037 |archive-date=3 August 2020 |access-date=25 September 2020 |website=www.csa.gov.et}}</ref><ref name="ReferenceB">{{Cite CIA World Factbook|country=Ethiopia|access-date=24 September 2022}}</ref> ජාතික අගනුවර සහ විශාලතම නගරය වන ඇඩිස් අබාබා පිහිටා ඇත්තේ නැගෙනහිර අප්‍රිකානු රිෆ්ට් ප්‍රදේශයට කිලෝමීටර් කිහිපයක් බටහිරින් වන අතර එමඟින් රට අප්‍රිකානු සහ සෝමාලියානු භූ තැටි වලට බෙදී ඇත.<ref name="CIA22">{{cite web |title=Ethiopia |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ethiopia/ |access-date=5 April 2021 |work=The World Factbook |publisher=CIA}}</ref> ව්‍යුහ විද්‍යාත්මකව නූතන මානවයන් නූතන ඉතියෝපියාවෙන් මතු වූ අතර මධ්‍ය පැලියොලිතික් යුගයේදී ආසන්න පෙරදිග සහ වෙනත් ප්‍රදේශවලට පිටත් විය.<ref>{{Cite book|last=Kessler|first=David F.|title=The Falashas : a Short History of the Ethiopian Jews|date=2012|publisher=Routledge|isbn=978-1-283-70872-2|oclc=819506475}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Hopkin|first=Michael|date=16 February 2005|title=Ethiopia is top choice for cradle of ''Homo sapiens''|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|doi=10.1038/news050214-10}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Li|first1=J.Z.|last2=Absher|first2=D.M.|last3=Tang|first3=H.|last4=Southwick|first4=A.M.|last5=Casto|first5=A.M.|last6=Ramachandran|first6=S.|last7=Cann|first7=H.M.|last8=Barsh|first8=G.S.|last9=Feldman|first9=M.|last10=Cavalli-Sforza|first10=L.L.|last11=Myers|first11=R.M.|year=2008|title=Worldwide Human Relationships Inferred from Genome-Wide Patterns of Variation|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=319|issue=5866|pages=1100–04|bibcode=2008Sci...319.1100L|doi=10.1126/science.1153717|pmid=18292342|s2cid=53541133}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=awJVkvnk8KjM|title=Humans Moved From Africa Across Globe, DNA Study Says|date=21 February 2008|access-date=16 March 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629125652/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=awJVkvnk8KjM|archive-date=29 June 2011|publisher=[[Bloomberg News]]|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |last=Kaplan |first=Karen |date=21 February 2008 |title=Around the world from Addis Ababa |url=http://www.startribune.com/world/15860017.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130603122801/http://www.startribune.com/world/15860017.html |archive-date=3 June 2013 |access-date=16 March 2009 |work=[[Los Angeles Times]]}}</ref> නිරිතදිග ඉතියෝපියාව ඇෆ්රෝසියාටික් භාෂා පවුලේ විය හැකි නිජබිම ලෙස යෝජනා කර ඇත.<ref name="Blench2006">{{Cite book|last=Blench|first=Roger|title=Archaeology, Language, and the African Past|publisher=AltaMira Press|year=2006|isbn=978-0759104662|pages=150–163|language=English}}</ref> ඉතියෝපියාව අප්‍රිකාවේ පැරණිතම ස්වාධීන රට වන අතර ලෝකයේ පැරණිතම රටකි.<ref>{{cite web |date=November 2023 |title=Ethiopia |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ethiopia/#government}}</ref><ref>{{cite web |date=31 October 2023 |title=Ethiopia &#124; People, Flag, Religion, Capital, Map, Population, War, & Facts &#124; Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Ethiopia}}</ref> ක්‍රිපූ 980 දී, ඩිමිට් රාජධානිය එරිත්‍රියාව සහ ඉතියෝපියාවේ උතුරු ප්‍රදේශය පුරා සිය රාජ්‍යය ව්‍යාප්ත කළ අතර, අක්සුම් රාජධානිය වසර 900 ක් පුරා එම ප්‍රදේශයේ එක්සත් ශිෂ්ටාචාරයක් පවත්වාගෙන ගියේය. 330 දී ක්‍රිස්තියානි ධර්මය රාජධානිය විසින් වැළඳ ගන්නා ලදී,<ref>{{Cite journal|last=Moore|first=Dale H.|date=1936|title=Christianity in Ethiopia|url=https://www.jstor.org/stable/3160789|journal=Church History|volume=5|issue=3|pages=271–284|doi=10.2307/3160789|issn=0009-6407|jstor=3160789|s2cid=162029676}}</ref> සහ ඉස්ලාම් ආගම පැමිණියේ 615 හි පළමු හිජ්රා විසිනි.<ref>{{Cite journal|last=Abbink|first=Jon|date=1998|title=An Historical-Anthropological Approach to Islam in Ethiopia: Issues of Identity and Politics|url=https://www.jstor.org/stable/1771876|journal=Journal of African Cultural Studies|volume=11|issue=2|pages=109–124|doi=10.1080/13696819808717830|issn=1369-6815|jstor=1771876|hdl-access=free|hdl=1887/9486}}</ref> 960 දී අක්සුම් බිඳවැටීමෙන් පසු, ඉතියෝපියාවේ දේශයේ විවිධ රාජධානි, බොහෝ දුරට ගෝත්‍රික සංගම් පැවතුනි. ඉතියෝපියානු අධිරාජ්‍යය සහ සොලමොනික් රාජවංශය ආරම්භ කරමින් 1270 දී යෙකුනෝ අම්ලාක් විසින් පෙරලා දමන තෙක් සග්වේ රාජවංශය උතුරු-මැද කොටස් පාලනය කළ අතර, බයිබලානුකුල සොලමන් සහ ෂෙබා රැජිනගෙන් පැවත එන ඔවුන්ගේ පුත් I වන මෙනෙලික්ය. 14 වන සියවස වන විට, එම්පිරේ, භෞමික ව්‍යාප්තිය සහ යාබද ප්‍රදේශවලට එරෙහිව සටන් කිරීම තුළින් කීර්තිය වර්ධනය වී තිබුණි; වඩාත්ම කැපී පෙනෙන ලෙස, ඉතියෝපියානු-ආඩාල් යුද්ධය (1529-1543) අධිරාජ්‍යය ඛණ්ඩනය වීමට දායක වූ අතර, එය අවසානයේ 18 වන සියවසේ මැද භාගයේදී සෙමෙන් මෙසාෆින්ට් ලෙස හැඳින්වෙන විමධ්‍යගතකරණයක් යටතට පත් විය. 1855 දී ඉතියෝපියාව යලි ඒකාබද්ධ කිරීම සහ නවීකරණය කිරීම සනිටුහන් කරමින් II වන ටෙවුඩ්‍රොස් අධිරාජ්‍යයා සෙමෙන් මෙසාෆින්ට් ඔහුගේ පාලන සමය ආරම්භයේදී අවසන් කළේය.<ref>{{Cite web |date=12 April 2022 |title=Ethnicity and Power in Ethiopia |url=https://era.ed.ac.uk/bitstream/id/1299/Vaughanphd.pdf}}</ref> 1878 සිට දෙවන මෙනෙලික් අධිරාජ්‍යයා විසින් මෙනෙලික්ගේ ව්‍යාප්ති ලෙස හැඳින්වෙන ජයග්‍රහණ මාලාවක් දියත් කළ අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඉතියෝපියාවේ වත්මන් දේශසීමාව නිර්මාණය විය. බාහිරව, 19 වැනි සියවසේ අගභාගයේදී, ඉතියෝපියාව ඊජිප්තුව සහ ඉතාලිය ඇතුළු විදේශීය ආක්‍රමණවලට එරෙහිව ආරක්ෂා විය; එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන්, අප්‍රිකාව සඳහා වූ පොරබැදීමේදී ඉතියෝපියාව සහ ලයිබීරියාව තම ස්වෛරීභාවය රැකගත්හ. 1935 දී, ඉතියෝපියාව ෆැසිස්ට් ඉතාලිය විසින් අත්පත් කර ගන්නා ලද අතර, ඉතාලිය සතු වූ එරිත්‍රියාව සහ සෝමාලිලන්තය සමඟ ඈඳා, පසුව ඉතාලි නැගෙනහිර අප්‍රිකාව පිහිටුවන ලදී. 1941 දී, දෙවන ලෝක සංග්‍රාමයේදී, එය බ්‍රිතාන්‍ය හමුදාව විසින් අත්පත් කර ගන්නා ලද අතර, මිලිටරි පරිපාලන කාලයකින් පසුව 1944 දී එහි පූර්ණ ස්වෛරීභාවය ප්‍රතිස්ථාපනය කරන ලදී. සෝවියට් පිටුබලය ලත් මිලිටරි ජුන්ටාවක් වන ඩර්ග්, 1974 දී හයිල් සෙලාසි අධිරාජ්‍යයා සහ සොලමොනික් රාජවංශය නෙරපා හැරීමෙන් පසු බලය ලබා ගත් අතර ඉතියෝපියානු සිවිල් යුද්ධය මධ්‍යයේ වසර 17 කට ආසන්න කාලයක් රට පාලනය කළේය. 1991 දී ඩර්ග් විසුරුවා හැරීමෙන් පසුව, ඉතියෝපියානු මහජන විප්ලවවාදී ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පෙරමුණ (ඊපීආර්ඩීඑෆ්) නව ව්‍යවස්ථාවක් සහ වාර්ගික පදනමක් සහිත ෆෙඩරල්වාදයක් සමඟ රට තුළ ආධිපත්‍යය දැරීය. එතැන් සිට, ඉතියෝපියාව දීර්ඝ කාලීන සහ නොවිසඳුණු අන්තර් වාර්ගික ගැටුම්වලින් සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පසුබෑම මගින් සලකුණු කරන ලද දේශපාලන අස්ථාවරත්වයකින් පීඩා විඳිති. 2018 සිට, ප්‍රාදේශීය සහ වාර්ගික වශයෙන් පදනම් වූ කොටස් ඉතියෝපියාව පුරා පවතින බහුවිධ යුද්ධවලදී සන්නද්ධ ප්‍රහාර එල්ල කළහ.<ref name="BBC1120">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-54787034|title=Ethiopia attack: Dozens 'rounded up and killed' in Oromia state|author=BBC Staff|date=3 November 2020|work=BBC|access-date=25 May 2021|language=en}}</ref> තියෝපියාව යනු විවිධ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් 80කට අධික සංඛ්‍යාවක් සිටින බහු වාර්ගික රාජ්‍යයකි. ඉස්ලාම් අනුගාමිකයන්ගෙන් සැලකිය යුතු සුළුතරයක් සහ සාම්ප්‍රදායික ඇදහිලි සඳහා කුඩා ප්‍රතිශතයක් සිටින ක්‍රිස්තියානි ධර්මය රට තුළ වඩාත් පුළුල් ලෙස ප්‍රකාශ කරන ඇදහිල්ලයි. මෙම ස්වෛරී රාජ්‍යය UN, 24 කණ්ඩායම, නොබැඳි ව්‍යාපාරය, 77 කණ්ඩායම සහ අප්‍රිකානු එකමුතුවේ සංවිධානයේ ආරම්භක සාමාජිකයෙකි. ඇඩිස් අබාබා යනු අප්‍රිකානු සංගමයේ මූලස්ථානය, පෑන් අප්‍රිකානු වාණිජ හා කර්මාන්ත මණ්ඩලය, අප්‍රිකාව සඳහා එක්සත් ජාතීන්ගේ ආර්ථික කොමිසම, අප්‍රිකානු පොරොත්තු බලකාය සහ අප්‍රිකාව කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන ගෝලීය රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන බොහොමයකි. ඉතියෝපියාව BRICS හා සම්බන්ධ වීමට ආරාධනා කර ඇති අතර 2024 ජනවාරි 1 සිට පූර්ණ සාමාජිකයෙකු වනු ඇත.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/business/2023/aug/24/five-brics-nations-announce-admission-of-six-new-countries-to-bloc|title=Brics to more than double with admission of six new countries|last1=Borger|first1=Julian|date=24 August 2023|newspaper=The Guardian}}</ref> ඉතියෝපියාව අඩුම සංවර්ධිත රටවලින් එකක් වන නමුත් සමහර විට නැගී එන බලවතෙකු ලෙස සැලකේ,<ref>{{Cite web |date=6 September 2019 |title=5 reasons why Ethiopia could be the next global economy to watch |url=https://www.weforum.org/agenda/2019/09/5-reasons-why-ethiopia-could-be-the-next-global-economy-to-watch/ |access-date=10 March 2022 |website=World Economic Forum |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Africa |first=Somtribune |date=29 August 2020 |title=Ethiopia Can Be Africa's Next Superpower |url=https://www.somtribune.com/2020/08/29/ethiopia-can-be-africas-next-superpower/ |access-date=10 March 2022 |website=SomTribune |language=en-GB}}</ref> කෘෂිකාර්මික හා නිෂ්පාදන කර්මාන්ත ව්‍යාප්ත කිරීම සඳහා සෘජු විදේශ ආයෝජන හේතුවෙන් උප සහරා අප්‍රිකානු රටවල වේගවත්ම ආර්ථික වර්ධනයක් ඇත;<ref>{{Cite web |title=Overview |url=https://www.worldbank.org/en/country/ethiopia/overview |access-date=2022-06-13 |website=World Bank |language=en}}</ref> කෘෂිකර්මාන්තය 2020 වන විට දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 36% ක් වන රටේ විශාලතම ආර්ථික අංශය වේ.<ref>{{Cite web |date=16 June 2022 |title=Agriculture in Ethiopia: data shows for a large part Agriculture still retained its majority share of the economy. |url=https://lekreports.com/agriculture-in-ethiopia-data-shows-for-a-large-part-agriculture-still-retained-its-majority-share-of-the-economy/ |website=The Low Ethiopian Reports}}</ref> කෙසේ වෙතත්, ඒක පුද්ගල ආදායම සහ මානව සංවර්ධන දර්ශකය අනුව,<ref>{{Cite web |title=Overview |url=https://www.worldbank.org/en/country/ethiopia/overview |access-date=23 December 2021 |website=World Bank |language=en}}</ref> ඉහළ දරිද්‍රතා අනුපාත අනුව රට දුප්පත් ලෙස සලකනු ලැබේ,<ref>{{Cite web |title=Ethiopia Poverty Assessment |url=http://www.worldbank.org/en/topic/poverty/publication/ethiopia-poverty-assessment |access-date=17 December 2018 |website=World Bank |language=en}}</ref> මානව හිමිකම් සඳහා දුර්වල ගෞරවය, පුළුල් වාර්ගික වෙනස්කම් කිරීම් සහ සාක්ෂරතා අනුපාතය 49% ක් පමණි. == නිරුක්තිය == ග්‍රීක නාමය Αἰθιοπία (Αἰθίοψ, Aithiops, "ඉතියෝපියානු ජාතිකයෙකු") යනු සංයුක්ත වචනයකි, පසුව එය αἴθω සහ ὤψ (aithō "I burn" + ōps යන ග්‍රීක වචන වලින් ව්‍යුත්පන්න වූ පරිදි විස්තර කරන ලදී. Liddell-Scott Jones ග්‍රීක-ඉංග්‍රීසි ශබ්දකෝෂයට අනුව නම් කිරීම නාම පදයෙන් පිළිස්සුණු මුහුණ ලෙසත් නාමවිශේෂණ ආකාරයෙන් රතු-දුඹුරු ලෙසත් නිසි ලෙස පරිවර්තනය වේ.<ref>{{cite encyclopedia |title=A Greek-English Lexicon |publisher=Perseus |url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%232329&redirect=true |access-date=16 March 2009 |last2=Scott |first2=Robert |contribution=Aithiops |first1=Henry George |last1=Liddell}}</ref> ඉතිහාසඥ හෙරොඩෝටස් විසින් අප්‍රිකාවේ සහරාවට දකුණින් පිහිටි එම ප්‍රදේශ දැක්වීමට මෙම අභියාචනය භාවිතා කළ අතර ඒවා එවකට එක්‍යුමීන් (වාසය සුදුසු ලෝකය) තුළ ප්‍රසිද්ධ විය.<ref name="Herodotus1">For all references to Ethiopia in Herodotus, see: [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/nebrowser?query=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126&id=tgn%2C7000489 this list] at the [[Perseus Project]].</ref> මෙම පදය පිළිබඳ මුල්ම සඳහනක් හෝමර්ගේ කෘතිවල දක්නට ලැබෙන අතර, එය පුද්ගල කණ්ඩායම් දෙකක් හැඳින්වීමට භාවිතා කරයි, එකක් අප්‍රිකාවේ සහ නැගෙනහිරින් එකක් නැගෙනහිර තුර්කියේ සිට ඉන්දියාව දක්වා.<ref>Homer, ''Odyssey'' 1.22–4.</ref> මෙම ග්‍රීක නාමය අම්හාරික් භාෂාවෙන් ලබාගෙන ඇත්තේ ኢትዮጵያ, ʾĪtyōṗṗyā ලෙසිනි. බොහෝ විට Αἰθιοπία ව්‍යුත්පන්න වී ඇත්තේ ඉතියෝපියාව වැදගත් මූලාශ්‍රයක් වූ ዕጣን (ʿəṭan, සුවඳ දුම්) යන ස්වදේශීය වචනයකිනි.{{citation needed|date=April 2023}} ග්‍රීක-රෝම අභිලේඛනවල, ඉතියෝපියාව යනු පුරාණ නුබියාව සඳහා වූ විශේෂිත නාමයකි.<ref name="Hatke">{{cite book|last1=Hatke|first1=George|title=Aksum and Nubia: Warfare, Commerce, and Political Fictions in Ancient Northeast Africa|date=2013|publisher=NYU Press|isbn=978-0-8147-6066-6|pages=52–53|url=https://books.google.com/books?id=PA4UCgAAQBAJ&pg=PA52}}</ref> අඩුම තරමින් ආ. 850,<ref>[[Etymologicum Genuinum]] s.v. Αἰθιοπία; see also [[Aethiopia]]</ref> එතියෝපියාව යන නම ද පැරණි ගිවිසුමේ බොහෝ පරිවර්තනවල නුබියා වෙත යොමු කෙරේ. පුරාණ හෙබ්‍රෙව් ග්‍රන්ථ නුබියාව වෙනුවට කුෂ් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත.<ref>Cp. Ezekiel 29:10</ref> කෙසේ වෙතත්, නව ගිවිසුමේ, අයිතියෝප්ස් යන ග්‍රීක යෙදුම පැමිණෙන්නේ, කුෂ් හි රැජින වන කන්දකේගේ සේවකයෙකු ගැන සඳහන් කරමින්ය.<ref>Acts 8:27</ref> හෙලනික් සහ බයිබලානුකුල සම්ප්‍රදායන් අනුගමනය කරමින්, ඇක්සුමයිට් අධිරාජ්‍යයට අයත් 3 වන සියවසේ ශිලා ලේඛනයක් වන ඇඩුලිටනම් ස්මාරකය, පෙන්නුම් කරන්නේ අක්සුම් ගේ පාලකයා බටහිරින් ඉතියෝපියාව සහ සසු යන ප්‍රදේශයට වට වූ ප්‍රදේශයක් පාලනය කළ බවයි. අක්සුමයිට් රජු එසානා අවසානයේ නුබියාව යටත් කර ගත් අතර පසුව අක්සුමිට්වරු ඔවුන්ගේම රාජධානිය සඳහා "ඉතියෝපියානුවන්" යන නාමය ලබා ගත්හ. එසානා සෙල්ලිපියේ ගීස් අනුවාදයේ, Aἰθίοπες නොපැහැදිලි Ḥbšt සහ Ḥbśt (Ḥbashat) සමඟ සමාන කර ඇති අතර, ප්‍රථම වරට අක්සුම්හි උස්බිම් වැසියන් ලෙස දක්වයි. මෙම නව යක්ෂ නාමය පසුව සබයික් භාෂාවෙන් ḥbs ('Aḥbāsh) ලෙසත් අරාබි භාෂාවෙන් ฤbasha ලෙසත් පරිවර්තනය කරන ලදී.<ref name="Hatke" /> 15 වන ශතවර්ෂයේ ඇක්සම් ගීස් පොත හි, මෙම නම Ityopp'is නම් පුරාවෘත්ත පුද්ගලයාට ආරෝපණය කර ඇත. ඔහු ඇක්සම් නගරය ආරම්භ කළ බව පැවසෙන හාම්ගේ පුත් කුෂ්ගේ බයිබලානුකුල නොවන පුත්‍රයෙකි.<ref name="Agrvt2">{{cite book|title=Africa Geoscience Review, Volume 10|date=2003|publisher=Rock View International|page=366|url=https://books.google.com/books?id=QWBPAQAAIAAJ|access-date=9 August 2014}}</ref> ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන්, සහ සාමාන්‍යයෙන් ඉතියෝපියාවෙන් පිටත, රට ඓතිහාසික වශයෙන් අබිසීනියාව ලෙස හැඳින්විණි. මෙම නාම නාමය පැරණි හබාෂ්හි ලතින් භාෂාවෙන් ව්‍යුත්පන්න විය.<ref>{{cite book|last1=Schoff|first1=Wilfred Harvey|title=The Periplus of the Erythraean Sea: travel and trade in the Indian Ocean|date=1912|publisher=Longmans, Green, and Co.|page=62|url=https://archive.org/stream/periplusoferythr00schouoft#page/62/mode/2up|access-date=28 September 2016}}</ref> == ඉතිහාසය == === පූර්ව ඉතිහාසය === [[File:Homo_Sapiens_Idaltu.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Homo_Sapiens_Idaltu.JPG|thumb|හෝමෝ සේපියන්ස් ඉඩාල්ටු හොමිනිඩ්හිස් කබල]] වැදගත් සොයාගැනීම් කිහිපයක් ඉතියෝපියාව සහ අවට ප්‍රදේශය පාෂාණ විද්‍යාවේ ප්‍රමුඛස්ථානයට ගෙන ගොස් ඇත. ඉතියෝපියාවෙන් මේ දක්වා සොයා ගත් පැරණිතම හොමිනිඩ් වර්ගය වන්නේ 1994 දී ටිම් ඩී. වයිට් විසින් සොයා ගන්නා ලද වසර මිලියන 4.2 ක් පැරණි ආර්ඩිපිතෙකස් රමිඩස් (Ardi) ය.<ref name="OldestHuman">{{cite news|url=http://www.cnn.com/2009/TECH/science/10/01/oldest.human.skeleton/index.html|title=Oldest human skeleton offers new clues to evolution|last=Ansari|first=Azadeh|date=7 October 2009|newspaper=CNN.com/technology|access-date=2 March 2011}}</ref> වඩාත්ම ප්‍රසිද්ධ හොමිනිඩ් සොයාගැනීම වන්නේ ඔස්ට්‍රලෝපිතෙකස් ඇෆරෙන්සිස් (ලුසි) ය. ඩින්කිනේෂ් ලෙස දේශීයව හඳුන්වනු ලබන මෙම නිදර්ශකය 1974 දී ඩොනල්ඩ් ජොහැන්සන් විසින් අෆාර් කලාපයේ අවාෂ් නිම්නයේ තිබී සොයා ගන්නා ලද අතර එය මෙතෙක් අනාවරණය කර ගෙන ඇති වඩාත්ම සම්පූර්ණ සහ හොඳින් සංරක්ෂණය කර ඇති වැඩිහිටි ඔස්ට්‍රලෝපිතේසීන් පොසිල වලින් එකකි. ලුසීගේ වර්ගීකරණ නාමයෙන් අදහස් කරන්නේ සොයා ගැනීම සිදු කළ කලාපයයි. මෙම හොමිනිඩ් වසර මිලියන 3.2 කට පෙර ජීවත් වූ බවට ගණන් බලා ඇත.<ref>{{cite web |title=Mother of man – 3.2&nbsp;million years ago |url=http://www.bbc.co.uk/sn/prehistoric_life/human/human_evolution/mother_of_man1.shtml |access-date=16 March 2009 |publisher=Bbc.co.uk}}</ref><ref name="Dinkinesh">{{cite book|title=Lucy's Legacy: The Quest for Human Origins|last2=Wong|first2=Kate|date=2010|publisher=Crown Publishing Group|isbn=978-0-307-39640-2|pages=8–9|last1=Johanson|first1=Donald C.}}</ref><ref name="iho1">{{cite web |date=15 June 2016 |title=Institute of Human Origins: Lucy's Story |url=https://iho.asu.edu/about/lucys-story |access-date=23 March 2017}}</ref> ඉතියෝපියාව ව්‍යුහ විද්‍යාත්මකව නූතන මානවයන් වන හෝමෝ සේපියන්ස් බිහි වූ මුල්ම ස්ථානවලින් එකක් ලෙසද සැලකේ. මෙම දේශීය ෆොසිල සොයාගැනීම්වලින් පැරණිතම, ඔමෝ අවශේෂ, නිරිතදිග ඔමෝ කිබිෂ් ප්‍රදේශයේ කැණීම් කරන ලද අතර, වසර 200,000 කට පමණ පෙර මධ්‍යම පැලියොලිතික් යුගයට අයත් වේ.<ref name="Mcdougall2005">{{Cite journal|last1=Mcdougall|first1=I.|last2=Brown|first2=H.|last3=Fleagle|first3=G.|date=Feb 2005|title=Stratigraphic placement and age of modern humans from Kibish, Ethiopia|url=http://doc.rero.ch/record/15078/files/PAL_E2238.pdf|journal=Nature|volume=433|issue=7027|pages=733–36|bibcode=2005Natur.433..733M|doi=10.1038/nature03258|pmid=15716951|s2cid=1454595}}</ref> මීට අමතරව, හෝමෝ සේපියන්ස් ඉඩාල්ටුගේ ඇටසැකිලි මැද අවාෂ් නිම්නයේ ස්ථානයක තිබී හමු විය. ආසන්න වශයෙන් වසර 160,000කට පෙර කාල නිර්ණය කරන ලද, ඔවුන් හෝමෝ සේපියන්ස්ගේ වඳ වී ගිය උප විශේෂයක් හෝ ව්‍යුහ විද්‍යාත්මකව නූතන මිනිසුන්ගේ ආසන්නතම මුතුන් මිත්තන් නියෝජනය කළ හැකිය.<ref>{{Cite journal|last1=White|first1=T.D.|last2=Asfaw|first2=B.|last3=Degusta|first3=D.|last4=Gilbert|first4=H.|last5=Richards|first5=G.D.|last6=Suwa|first6=G.|last7=Clark Howell|first7=F.|year=2003|title=Pleistocene Homo sapiens from Middle Awash, Ethiopia|journal=Nature|volume=423|issue=6941|pages=742–47|bibcode=2003Natur.423..742W|doi=10.1038/nature01669|pmid=12802332|s2cid=4432091}}</ref> මොරොක්කෝවේ ජෙබෙල් ඉර්හවුඩ් අඩවියේ කැණීම් කරන ලද පුරාවිද්‍යා හෝමෝ සේපියන්ස් පොසිල මීට වසර 300,000කට පමණ පෙර කාල නිර්ණය කර ඇත,<ref>{{cite journal|last=Callaway|first=Ewan|date=7 June 2017|title=Oldest ''Homo sapiens'' fossil claim rewrites our species' history|url=http://www.nature.com/news/oldest-homo-sapiens-fossil-claim-rewrites-our-species-history-1.22114|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|doi=10.1038/nature.2017.22114|access-date=5 July 2017}}</ref> දකුණු ඉතියෝපියාවේ ඔමෝ-කිබිෂ් I (ඔමෝ I) දැනට පවතින පැරණිතම ව්‍යුහ විද්‍යාත්මක නවීන හෝමෝ සේපියන්ස් ඇටසැකිල්ල වේ.<ref>{{Cite journal|last1=Hammond|first1=Ashley S.|last2=Royer|first2=Danielle F.|last3=Fleagle|first3=John G.|date=Jul 2017|title=The Omo-Kibish I pelvis|journal=Journal of Human Evolution|volume=108|pages=199–219|doi=10.1016/j.jhevol.2017.04.004|issn=1095-8606|pmid=28552208|doi-access=free}}</ref> සමහර වාග් විද්‍යාඥයින්ට අනුව, ප්‍රථම ඇෆ්‍රොඒෂියා-කතා කරන ජනගහන කලාපයට පැමිණියේ ඊළඟ නවශිලා යුගයේදී නයිල් නිම්නයේ,<ref name="Zarins">{{cite journal|last=Zarins|first=Juris|year=1990|title=Early Pastoral Nomadism and the Settlement of Lower Mesopotamia|journal=Bulletin of the American Schools of Oriental Research|volume=280|issue=280|pages=31–65|doi=10.2307/1357309|jstor=1357309|s2cid=163491760}}</ref> හෝ ආසන්න පෙරදිග පවුලේ යෝජිත උර්හයිමාට් ("මුල් නිජබිම") සිටය. අද බොහෝ විද්වතුන් යෝජනා කරන්නේ ඊසානදිග අප්‍රිකාවේ ඇෆ්‍රොඒෂියාටික් පවුල වර්ධනය වූයේ එම ප්‍රදේශයේ ඇති ඉහළ විවිධත්වය නිසා, භාෂාමය සම්භවය පිළිබඳ විස්තරාත්මක ලකුණකි.<ref name="Blench143144">{{cite book|last1=Blench|first1=R.|title=Archaeology, Language, and the African Past|date=2006|publisher=Rowman Altamira|isbn=978-0-7591-0466-2|pages=143–44|url=https://books.google.com/books?id=esFy3Po57A8C}}</ref><ref>{{Cite book|last=Güldemann|first=Tom|title=The Languages and Linguistics of Africa|publisher=De Gruyter Mouton|year=2018|isbn=9783110426069|pages=311|language=EN}}</ref><ref>{{Cite book|last=Campbell|first=Lyle|title=Historical Linguistics, Fourth Edition|publisher=The MIT Press|year=2021|isbn=978-0262542180|pages=399–400|language=English}}</ref> 2019 දී පුරාවිද්‍යාඥයින් විසින් මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර 3,469 (අඩි 11,381) ක උන්නතාංශයක පිහිටි බේල් කඳුකරයේ ෆින්චා හබෙරා අඩවියේ වසර 30,000 ක් පැරණි මධ්‍ය ගල් යුගයේ පාෂාණ වාසස්ථානයක් සොයා ගන්නා ලදී. මෙම ඉහළ උන්නතාංශයේදී, මිනිසුන් හයිපොක්සියා සහ ආන්තික කාලගුණය යන දෙකටම ගොදුරු වේ. සයන්ස් සඟරාවේ ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද අධ්‍යයනයකට අනුව, මෙම වාසස්ථානය මෙතෙක් සොයාගෙන ඇති ඉහළ උන්නතාංශයක මුල්ම ස්ථිර මානව වාඩිලෑම පිළිබඳ සාක්ෂියකි. සත්ව ඇටකටු දහස් ගණනක්, ගල් ආයුධ සිය ගණනක් සහ පුරාණ ගිනි නිවන ස්ථාන සොයා ගන්නා ලද අතර, යෝධ මවුල මීයන් සහිත ආහාර වේලක් හෙළිදරව් කරන ලදී.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/08/08/science/humans-high-altitude-ethiopia.html|title=In the Ethiopian Mountains, Ancient Humans Were Living the High Life|last=Zimmer|first=Carl|date=8 August 2019|work=[[The New York Times]]|access-date=16 August 2019|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web |last=Katz |first=Brigit |title=Archaeologists Uncover Evidence of an Ancient High-Altitude Human Dwelling |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/found-earliest-evidence-high-altitude-home-humans-180972878/ |access-date=16 August 2019 |website=Smithsonian |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Smith |first=Kiona N. |date=9 August 2019 |title=The first people to live at high elevations snacked on giant mole rats |url=https://arstechnica.com/science/2019/08/ethiopia-provides-the-earliest-evidence-of-people-living-at-altitude/ |access-date=16 August 2019 |website=Ars Technica |language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web |last=History |first=Charles Q. Choi 2019-08-09T12:59:10Z |date=9 August 2019 |title=Earliest Evidence of Human Mountaineers Found in Ethiopia |url=https://www.livescience.com/earliest-evidence-human-mountaineers.html |access-date=16 August 2019 |website=livescience.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Dvorsky |first=George |date=9 August 2019 |title=This Rock Shelter in Ethiopia May Be the Earliest Evidence of Humans Living in the Mountains |url=https://gizmodo.com/this-rock-shelter-in-ethiopia-may-be-the-earliest-evide-1837104167 |access-date=16 August 2019 |website=Gizmodo |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Earliest evidence of high-altitude living found in Ethiopia |url=https://www.upi.com/Science_News/2019/08/09/Earliest-evidence-of-high-altitude-living-found-in-Ethiopia/9561565318908/ |access-date=16 August 2019 |website=UPI |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Miehe|first1=Georg|last2=Opgenoorth|first2=Lars|last3=Zech|first3=Wolfgang|last4=Woldu|first4=Zerihun|last5=Vogelsang|first5=Ralf|last6=Veit|first6=Heinz|last7=Nemomissa|first7=Sileshi|last8=Negash|first8=Agazi|last9=Nauss|first9=Thomas|date=9 August 2019|title=Middle Stone Age foragers resided in high elevations of the glaciated Bale Mountains, Ethiopia|journal=Science|language=en|volume=365|issue=6453|pages=583–587|bibcode=2019Sci...365..583O|doi=10.1126/science.aaw8942|issn=0036-8075|pmid=31395781|s2cid=199505803}}</ref> පැරණිතම ගල් තුඩ සහිත ප්‍රක්ෂේපණ ආයුධ (හෝමෝ සේපියන්ස්ගේ ලාක්ෂණික මෙවලමක්) පිළිබඳ සාක්ෂි, හෙල්ල හෝ හෙල්ල විසි කිරීමේ ගල් ඉඟි 2013 දී ඉතියෝපියාවේ ගදෙමොට්ටා අඩවියෙන් සොයා ගන්නා ලද අතර එය වසර 279,000 කට පමණ පෙර දිව යයි.<ref name="SahlePLOS1">{{Cite journal|last1=Sahle|first1=Y.|last2=Hutchings|first2=W. K.|last3=Braun|first3=D. R.|last4=Sealy|first4=J. C.|last5=Morgan|first5=L. E.|last6=Negash|first6=A.|last7=Atnafu|first7=B.|year=2013|editor1-last=Petraglia|editor1-first=Michael D|title=Earliest Stone-Tipped Projectiles from the Ethiopian Rift Date to >279,000 Years Ago|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=11|pages=e78092|bibcode=2013PLoSO...878092S|doi=10.1371/journal.pone.0078092|pmc=3827237|pmid=24236011|doi-access=free}}</ref> 2019 දී, වසර 100,000-80,000 කට පෙර, හෙල්ල විසි කරන්නන් විසින් නිකුත් කරන ලද ඊතලවලට අයත් යැයි සැලකෙන ලක්ෂ්‍ය ස්වරූපයෙන්, ඇඩුමාහිදී අතිරේක මධ්‍ය ගල් යුගයේ ප්‍රක්ෂේපණ ආයුධ සොයා ගන්නා ලදී.<ref name="Sahle">{{Cite journal|vauthors=Sahle Y, Brooks AS|year=2018|title=Assessment of complex projectiles in the early Late Pleistocene at Aduma, Ethiopia|journal=PLOS ONE|volume=14|issue=5|pages=e0216716|doi=10.1371/journal.pone.0216716|pmc=6508696|pmid=31071181|doi-access=free}}</ref> === පෞරාණිකත්වය === [[File:KingEndybisEthiopia227-235CE.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:KingEndybisEthiopia227-235CE.jpg|thumb|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ ඇති අක්සුමයිට් රජුගේ අක්සුමයිට් මුදල් එන්ඩුබිස්, 227-35{{Efn|The inscriptions in [[Ancient Greek]] read "ΑΧΩΜΙΤΩ ΒΑΣΙΛΕΥΣ" ("King of Axum") and "ΕΝΔΥΒΙΣ ΒΑΣΙΛΕΥΣ" ("King Endubis"); Greek was the ''[[lingua franca]]'' by that time, so its use in coins simplified foreign trade.}}]][[File:The_Kingdom_of_Aksum.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_Kingdom_of_Aksum.png|thumb|6 වන සියවසේදී ඇක්සම් අධිරාජ්‍යය එහි උච්චතම අවස්ථාවයි.]] ක්‍රිපූ 980 දී, ඩිම්ට් වර්තමාන එරිත්‍රියාවේ සහ ඉතියෝපියාවේ ටයිග්‍රේ ප්‍රදේශයේ පිහිටුවන ලද අතර එය පුන්ට්ගේ අනුප්‍රාප්තික රාජ්‍යය ලෙස පුළුල් ලෙස විශ්වාස කෙරේ. මෙම දේශපාලනයේ අගනුවර පිහිටා තිබුණේ වර්තමානයේ උතුරු ඉතියෝපියාවේ යේහා හි ය. බොහෝ නූතන ඉතිහාසඥයින් මෙම ශිෂ්ටාචාරය ස්වදේශික ඉතියෝපියානු ශිෂ්ටාචාරයක් ලෙස සලකයි, නමුත් පෙර කාලයේ බොහෝ දෙනෙක් යෝජනා කළේ එය රතු මුහුදේ ආධිපත්‍යය නිසා එය සබේන්-ආභාසයට ලක් වූවක් බවයි.<ref name="Munro-Hay57">[[Ethiopia#Munro-Hay|Munro-Hay]], p. 57</ref> අනෙකුත් විද්වතුන් ඩිම්ට් සලකන්නේ කුෂිටික් සහ සෙමිටික් ශාඛාවල ඇෆ්‍රොඒසියාටික් කතා කරන සංස්කෘතීන්ගේ එකමුතුවක ප්‍රතිඵලයක් ලෙසය. එනම්, ප්‍රාදේශීය අගාව් ජනයා සහ දකුණු අරාබියෙන් පැමිණි සබේවරුන් ය. කෙසේ වෙතත්, ඉතියෝපියාවේ පැරණි සෙමිටික් භාෂාව වන ගීස්, සබේන් භාෂාවෙන් ස්වාධීනව වර්ධනය වී ඇතැයි සැලකේ. ක්‍රිපූ 2000 තරම් මුල් කාලයේ, අනෙකුත් සෙමිටික් කථිකයන් ගීස් දියුණු වූ ඉතියෝපියාවේ සහ එරිත්‍රියාවේ ජීවත් වූහ.<ref>Tamrat, Taddesse (1972) ''Church and State in Ethiopia: 1270–1527''. London: Oxford University Press, pp. 5–13.</ref><ref>Uhlig, Siegbert (ed.) (2005) ''[[Encyclopaedia Aethiopica]]'', "Ge'ez". Wiesbaden: Harrassowitz Verlag, p. 732.</ref> සබේන් බලපෑම කුඩා වූ බවත්, ප්‍රදේශ කිහිපයකට සීමා වූ බවත්, දශක කිහිපයකට හෝ සියවසකට පසු අතුරුදහන් වූ බවත් දැන් සැලකේ. එය ඉතියෝපියානු ශිෂ්ටාචාරය වන ඩිම්ට් හෝ වෙනත් ප්‍රෝටෝ-ඇක්සුමයිට් රාජ්‍යය සමඟ සන්ධානගත වූ වෙළඳ හෝ මිලිටරි යටත් විජිතයක් විය හැකිය.<ref name="Munro-Hay57" /> ක්‍රි.පූ. 4 වැනි සියවසේදී ඩිම්ට් වැටීමෙන් පසු, ඉතියෝපියානු සානුව කුඩා අනුප්‍රාප්තික රාජධානි විසින් ආධිපත්‍යයට පත් විය. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1 වන සියවසේදී, දැන් ටයිග්‍රේ ප්‍රදේශයේ සහ එරිත්‍රියාවේ අක්සුම් රාජධානිය බිහි විය. මධ්‍යකාලීන අක්සුම් පොතට අනුව, රාජධානියේ පළමු අගනුවර වන මැසබර්, කුෂ්ගේ පුත් ඉටියෝපිස් විසින් ඉදිකරන ලදී.<ref name="Agrvt">{{cite book|title=Africa Geoscience Review, Volume 10|date=2003|publisher=Rock View International|page=366|url=https://books.google.com/books?id=QWBPAQAAIAAJ|access-date=9 August 2014}}</ref> අක්සුම් පසුව ඇතැම් විට රතු මුහුදේ අනෙක් පැත්තේ යේමනය දක්වා සිය පාලනය ව්‍යාප්ත කරනු ඇත.<ref>{{cite book|first=David W.|last=Phillipson|title=Ancient Ethiopia. Aksum: Its Antecedents and Successors|url=https://archive.org/details/ancientethiopia0000dwph|publisher=The British Museum Press|year=1998|pages=[https://archive.org/details/ancientethiopia0000dwph/page/7 7], 48–50|isbn=978-0-7141-2763-7}}</ref> පර්සියානු අනාගතවක්තෘ මනි විසින් 3 වන සියවසේදී ඔහුගේ යුගයේ මහා බලවතුන් හතරෙන් එකක් ලෙස රෝමය, පර්සියාව සහ චීනය සමඟ ඇක්සම් ලැයිස්තුගත කර ඇත.<ref>[[Ethiopia#Munro-Hay|Munro-Hay]], p. 13</ref> ඊජිප්තු සහ ඉතියෝපියානු පල්ලි අතර සම්බන්ධයක් පැවති බව ද විශ්වාස කෙරේ. අක්සුමිවරුන් ඔවුන්ගේ රාජකීය සෙල්ලිපිය හරහා ෂෙබා රැජින සමඟ සම්බන්ධ වූ බවට කුඩා සාක්ෂි තිබේ.<ref name=":5">{{Cite web |title=Solomonic Descent in Ethiopian History |url=https://www.worldhistory.org/article/1875/solomonic-descent-in-ethiopian-history/ |access-date=20 December 2021 |website=World History Encyclopedia |language=en}}</ref> ක්‍රිස්තු වර්ෂ 316 දී පමණ, ටයර්හි සිට ෆ්රුමෙන්ටියස් සහ ඔහුගේ සහෝදරයා එඩීසියස් ඔවුන්ගේ මාමා සමඟ ඉතියෝපියාවට මුහුදු ගමනක් ගියහ. යාත්‍රාව රතු මුහුදේ වරායක නතර වූ විට, ස්වදේශිකයන් වහලුන් ලෙස උසාවියට ගෙන ගිය සහෝදරයන් දෙදෙනා හැර අනෙකුත් සියලුම සංචාරකයින් මරා දැමූහ. ඔවුන්ට රාජාණ්ඩුව විසින් විශ්වාසනීය තනතුරු ලබා දුන් අතර, ඔවුන් රාජකීය මළුවෙහි සාමාජිකයන් ක්‍රිස්තියානි ආගමට හරවා ගත්හ. ෆ්රුමෙන්ටියස් අක්සුම් හි පළමු රදගුරුවරයා බවට පත් විය.<ref name="isbn0-313-32273-2">{{cite book|author=Adejumobi, Saheed A.|title=The history of Ethiopia|publisher=Greenwood Press|location=Westport, CN|year=2007|page=171|isbn=978-0-313-32273-0|url=https://books.google.com/books?id=3Un6_LGIEyQC&pg=PA171}}</ref> 324 දක්වා දිවෙන කාසියකින් පෙන්නුම් කරන්නේ ක්‍රිස්තියානි ධර්මය නිල වශයෙන් පිළිගත් දෙවන රට ඉතියෝපියාව බවයි (ආර්මේනියාව 301 දී එසේ කිරීමෙන් පසුව), එම ආගම මුලින් උසාවි කවයට පමණක් සීමා වන්නට ඇත; එය එසේ කළ පළමු මහා බලවතා විය. අක්සුමයිට්වරු ග්‍රීක-රෝම බලපෑමේ ක්ෂේත්‍රයට හුරුවී සිටි නමුත්, ඉන්දියානු උප මහද්වීපය සහ රෝම අධිරාජ්‍යය අතර සේද මාවත හරහා සැලකිය යුතු සංස්කෘතික සබඳතා සහ වෙළඳ සබඳතා ආරම්භ කළ අතර, මූලික වශයෙන් ඇත්දළ, ඉබ්බා කටුව, රත්‍රන් සහ මරකත අපනයනය කිරීම සහ සේද සහ කුළු බඩු ආනයනය කිරීම සිදු කලහ.<ref name=":5" /><ref name="britishmuseum.org">{{cite web |last1=The British Museum |last2=The CarAf Centre |title=The wealth of Africa – The kingdom of Aksum – Teachers' notes |url=https://www.britishmuseum.org/pdf/KingdomOfAksum_TeachersNotes.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20191104191259/https://www.britishmuseum.org/pdf/KingdomOfAksum_TeachersNotes.pdf |archive-date=4 November 2019 |website=BritishMuseum.org}}</ref> === මධ්‍යතන යුගය === 4 වන සියවසේ එසානාගේ පාලන සමයේදී රාජධානිය "ඉතියෝපියාව" යන නම ලබා ගත්තේය. 330 දී කුෂ් රාජධානිය යටත් කර ගැනීමෙන් පසු, 5 වන සහ 6 වන සියවස් අතර අක්සුමයිට් ප්‍රදේශය එහි උච්චතම අවස්ථාවට ළඟා විය.<ref name="Munro-Hay57" /> හිමයාරයිට් රාජධානියේ යුදෙව් ධූ නුවාස් සහ අක්සුමයිට්-පර්සියානු යුද්ධ ඇතුළුව, දකුණු අරාබි ආරක්ෂක ප්‍රදේශයට ආක්‍රමණ කිහිපයක් නිසා මෙම කාල පරිච්ඡේදය බාධා විය. 575 දී, එහි ආණ්ඩුකාර සෙයිෆ් ඉබ්න් ධී යසාන් ඝාතනය කිරීමෙන් පසු අක්සුමිත්වරු සනා වටලා නැවත අත්පත් කර ගත්හ. 8 වැනි සියවසේදී අරාබි මුස්ලිම්වරුන් විසින් අදුලිස් වරාය නගරය කොල්ලකන ලදී. ආපසු හැරවිය නොහැකි භූමි හායනය සමඟ, දේශගුණික විපර්යාස සහ 730 සිට 760 දක්වා වරින් වර වර්ෂාපතන ලැබෙන ලදී,<ref>Karl W. Butzer, "Rise and Fall of Axum, Ethiopia: A Geo-Archaeological Interpretation", ''American Antiquity'' 46, (July 1981), p. 495</ref> රාජධානිය එහි බලය සහ වැදගත් වෙළඳ මාර්ගය ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට ඉඩ ඇති බව පැවසු අතර, රතු මුහුද 646 දී රෂිඩුන් කැලිෆේට් වෙත ඉතිරි විය.<ref name="Munro-Hay57" /><ref name=":12">{{Cite web |title=Kingdom of Abyssinia |url=https://www.worldhistory.org/Kingdom_of_Abyssinia/ |access-date=9 January 2022 |website=World History Encyclopedia |language=en}}</ref> 960 දී ගුඩිත් රැජින අක්සුම්හි අවසන් රජු පරාජය කිරීමත් සමඟ අක්සුම් අවසන් විය.<ref>{{Cite web |date=9 January 2022 |title=A New History Changes the Balance of Power Between Ethiopia and Medieval Europe |url=https://www.smithsonianmag.com/history/new-history-changes-balance-power-between-ethiopia-and-medieval-europe-180978084/}}</ref> ඊට ප්‍රතිචාර වශයෙන්, අක්සුමයිට් ජනගහනයේ ඉතිරි කොටස දකුණු ප්‍රදේශයට මාරු වී සග්වේ රාජවංශය පිහිටුවීමට, එහි අගනුවර ලලිබෙලා ලෙස වෙනස් කළේය.<ref>{{Cite web |title=Ethiopia The Zagwe Dynasty – Flags, Maps, Economy, History, Climate, Natural Resources, Current Issues, International Agreements, Population, Social Statistics, Political System |url=https://photius.com/countries/ethiopia/society/ethiopia_society_the_zagwe_dynasty.html |access-date=16 December 2021 |website=photius.com}}</ref> අම්හාරා වංශාධිපතියෙකු වූ යෙකුනෝ අම්ලාක් යෙට්බරක් රජුට එරෙහිව කැරලි ගසා ඉතියෝපියානු අධිරාජ්‍යය ("ඇබිසීනියා" යන නාමයෙන් හඳුන්වනු ලබන) පිහිටුවීමත් සමඟ සග්වේගේ පාලනය අවසන් විය. ඉතියෝපියානු අධිරාජ්‍යය I ඇම්ඩා සේයොන් ගේ නායකත්වය යටතේ භෞමික ව්‍යාප්තිය ආරම්භ කළේය. ඔහු තම මුස්ලිම් විරුද්ධවාදීන්ට එරෙහිව නැගෙනහිර දෙසට ව්‍යාපාර දියත් කළේය, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඉදිරි සියවස් දෙක තුළ කිතුනුවන්ට පක්ෂව බල තුලනයේ සැලකිය යුතු වෙනසක් ඇති විය. ඇම්ඩා සේයොන් ගේ සාර්ථක පෙරදිග ව්‍යාපාරවලින් පසුව, අප්‍රිකාවේ අං ප්‍රදේශයේ මුස්ලිම් ප්‍රාන්ත බොහොමයක් ඉතියෝපියානු අධිරාජ්‍යයේ ආධිපත්‍යය යටතට පත් විය. මෙම මුස්ලිම් ආයතන අතර ඉෆාත් සුල්තාන් රාජ්‍යය ද විය. සාරා යාකොබ් අධිරාජ්‍යයාගේ පාලන සමයේදී ඉතියෝපියානු අධිරාජ්‍යය එහි උච්චතම ස්ථානයට පැමිණියේය. ඔහුගේ පාලනය සනිටුහන් වූයේ පෙර සිටි පාලකයන්ගෙන් භෞමික අත්පත් කර ගැනීම් තහවුරු කිරීම, පල්ලි සහ ආරාම රාශියක් ඉදිකිරීමේ අධීක්‍ෂණය, සාහිත්‍යය සහ කලාව ක්‍රියාකාරී ප්‍රවර්ධනය සහ මධ්‍යම අධිරාජ්‍ය අධිකාරිය ශක්තිමත් කිරීමෙනි.<ref>{{cite book|title=UNESCO General History of Africa|date=3 November 1992|publisher=University of California Press|page=283|isbn=9780520066984|url=https://books.google.com/books?id=YeKwW3vzQMUC&q=amda+seyon+victory+ifat&pg=PA283}}</ref><ref name=":3b">{{Cite book|last=Abir|first=Mordechai|url=https://books.google.com/books?id=7fArBgAAQBAJ&pg=PA11|title=Ethiopia and the Red Sea: The Rise and Decline of the Solomonic Dynasty and Muslim European Rivalry in the Region|date=2013-10-28|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-28090-0|pages=22–70|language=en}}</ref>{{sfn|Connel|Killion|2011|p=160}} ඉෆට්ගේ අනුප්‍රාප්තිකයා වූ ඇඩල් සුල්තාන්වරයා,<ref>{{cite book|last1=Mohammed|first1=Abdul Kader|title=The Saho of Eritrea: Ethnic Identity and National Consciousness|year=2013|publisher=LIT Verlag Münster|page=170|isbn=9783643903327|url=https://books.google.com/books?id=jwjX_yVT7AoC&q=adal+sultanate&pg=PA170}}</ref> ඉතියෝපියානු-ආඩාල් යුද්ධයේදී ඉතියෝපියාව යටත් කර ගැනීමට උත්සාහ කළ නමුත් අවසානයේ 1543 වේනා ඩගා සටනේදී පරාජයට පත් විය.<ref>Fortunes of Africa: A 5,000 Year History of Wealth, Greed and Endeavour By Martin Meredith, In the Land of Prestor John, chapter 11</ref> 16 වන සියවස වන විට, වාර්ගික ඔරොමෝ විසින් කලාපයේ උතුරු ප්‍රදේශවලට සංක්‍රමණය වීම නිසා අධිරාජ්‍යයේ බලය ඛණ්ඩනය විය. වර්තමාන ගුජි සහ බොරෙනා කලාපයෙන් ආරම්භ වූ ඔරොමෝස් බොහෝ දුරට ජනප්‍රවාදාත්මක සංකල්ප කිහිපයකින් පෙළඹී ඇත - මොග්ගාසා<ref>{{Cite book|last=Hassen|first=Mohammed|url=https://www.worldcat.org/oclc/962017017|title=The Oromo and the Christian Kingdom of Ethiopia, 1300–1700|date=2017|publisher=James Currey|isbn=978-1-84701-161-9|language=English|oclc=962017017}}</ref> සහ ලිකිම්සා වලින් ආරම්භ විය - ඔවුන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් ඔවුන්ගේ වැටලීම්වලට සම්බන්ධ වූහ. මෙය මෙස්ලේ ගඩා තෙක් පැවතුනි.{{sfn|Pankhurst|1997|p=301}}<ref name=":8">{{Cite web |title=Ethiopia: The Trials of the Christian Kingdom and the Decline of Imperial Power ~a HREF="/et_00_00.html#et_01_02" |url=http://memory.loc.gov/frd/etsave/et_01_02.html |access-date=31 December 2021 |website=memory.loc.gov}}</ref> අබ්බා බහරේ ට අනුව, මුල්ම ව්‍යාප්තිය සිදු වූයේ II වන ඩේවිට් අධිරාජ්‍යයා යටතේ (ලුබා මෙල්බා), ඔවුන් ආඩාල් සුල්තාන් ආක්‍රමණය කිරීමට පෙර බේල් වෙත ආක්‍රමණය කළ විටය.<ref name="Reference">{{Cite web |title=Oromo: Migration and Expansion: Sixteenth and Seventeenth Centuries |url=http://www.worldhistory.biz/sundries/32403-oromo-migration-and-expansion-sixteenth-and-seventeenth-centuries.html}}</ref> ඉතියෝපියාව 17 වන සියවසේ සිට පෘතුගාලය සමඟ ප්‍රධාන රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා දුටුවේ, ප්‍රධාන වශයෙන් ආගමට සම්බන්ධය. 1555 සිට<ref>{{Cite book|last=Cohen|first=Leonardo|url=https://books.google.com/books?id=4Zs3CcC2eLoC&q=the+jesuit+in+ethiopia+1555|title=The Missionary Strategies of the Jesuits in Ethiopia (1555–1632)|date=2009|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|isbn=978-3-447-05892-6|language=en}}</ref> පෘතුගීසි ජේසු නිකායිකවරුන් රෝමානු කතෝලික ධර්මය රාජ්‍ය ආගම ලෙස වර්ධනය කිරීමට උත්සාහ කළහ. අසාර්ථක වීම් කිහිපයකින් පසුව, ඔවුන් 1603 දී වඩාත් බලගතු, ස්පාඤ්ඤ ජේසුයිට් පේද්‍රෝ පේස් ඇතුළු මිෂනාරිවරුන් කිහිප දෙනෙකු යවන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Latin Letters of Jesuits -Wendy Laura Belcher |url=https://wendybelcher.com/african-literature/latin-letters-of-jesuits/ |access-date=4 February 2022 |website=wendybelcher.com}}</ref> I වන සුසෙනියෝස් අධිරාජ්‍යයා යටතේ, රෝමානු කතෝලික ධර්මය 1622 දී ඉතියෝපියානු අධිරාජ්‍යයේ රාජ්‍ය ආගම බවට පත් විය.<ref name="Parfitt2019">{{cite book|first=Rose|last=Parfitt|date=17 January 2019|title=The Process of International Legal Reproduction: Inequality, Historiography, Resistance|publisher=Cambridge University Press|pages=225–|isbn=978-1-316-51519-8|url=https://books.google.com/books?id=JOeADwAAQBAJ&pg=PA225}}</ref> මෙම තීරණය ඕතඩොක්ස් ජනයාගේ නැගිටීමක් ඇති කළේය.<ref name="berndl2005">{{Cite book|last=Berndl|first=Klaus|url=https://archive.org/details/nationalgeograph0000unse_m8x7/page/333/mode/2up|title=National Geographic Visual History of the World|publisher=National Geographic Society|year=2005|isbn=978-0-7922-3695-5|pages=333|language=en}}</ref> === මුල් නූතන යුගය (1632-1855) === [[File:Fasil_Ghebbi_IV_(23869587160).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Fasil_Ghebbi_IV_(23869587160).jpg|thumb|ෆාසිල් ගෙබ්බි යනු ගොන්ඩරින් යුගයේ වැදගත්ම බලකොටුවකි.]] 1632 දී ෆාසිලයිඩ් අධිරාජ්‍යයා රෝමානු කතෝලික රාජ්‍ය පරිපාලනය සාර්ථක ලෙස නවතා ඕතඩොක්ස් ටෙවාහෙඩෝ රාජ්‍ය ආගම ලෙස ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කළේය.<ref name="Parfitt2019" /> ෆාසිලයිඩ්ස්ගේ පාලන සමය අධිරාජ්‍ය බලය ඝණ වීමට තුඩු දුන් අතර 1636 දී අගනුවර ගොන්ඩාර් වෙත ගෙන ගිය අතර එය "ගොන්ඩරින් යුගය" ලෙස හැඳින්වෙන සංක්‍රාන්ති කාල පරිච්ඡේදයක් ආරම්භ විය.<ref>See the discussion in Solomon Getamun, ''History of the City of Gondar'' (Africa World Press, 2005), pp.1–4</ref> ඔහු සන්තකයේ තිබූ ඉඩම් නැවත ලබාගෙන ඒවා ෆ්‍රෙමෝනා වෙත මුදා හැරීමෙන් ජේසු නිකායන් නෙරපා හැරියේය. ඔහුගේ පාලන සමයේදී, ඔහු වඩාත් කැපී පෙනෙන රාජකීය බලකොටුවක් වන ෆාසිල් ගෙබ්බි ගොඩනඟා, පල්ලි හතළිස් හතරක් ඉදිකරන ලද අතර<ref>Getamun, ''City of Gondar'', p. 5</ref> ඉතියෝපියානු කලාව පුනර්ජීවනය විය. නිල් නයිල් ගඟ හරහා ගල් පාලම් හතක් ඉදිකිරීමේ ගෞරවය ද ඔහු සතු විය.<ref>There are many lists of these seven bridges; an example can be found in Richard Pankhurst, ''Economic History of Ethiopia'' (Addis Ababa: Haile Selassie University Press, 1968), pp. 297f</ref> බොහෝ අධිරාජ්‍යයන් දේශපාලනයේ වියදම් කරනවාට වඩා සුඛෝපභෝගී ජීවිතයක් ගත කිරීමට කැමැත්තක් දැක්වූ නිසා 1706 දී I වන ඉයසු ගේ මරණයෙන් පසුව ගොන්ඩාර් ගේ බලය සහ කීර්තිය පිරිහී ගියේය. 1755 දී II වන ඉයසු මරණයෙන් පසු, මෙන්ටෙව්බ් අධිරාජිනිය ඇගේ සොහොයුරා වන රාස් වෝල්ඩ් ලියුල් ව ගොන්ඩාර් වෙත ගෙන්වා ඔහු රාස් බිට්වාඩ් බවට පත් කළ අතර, මෙන්ටෙව්බ් ගේ ක්වාරෙග්නොක් සහ වොලෝ කණ්ඩායම අතර වුබිට් විසින් නායකත්වය දෙන ලද රාජ්‍ය ගැටුමක් ඇති විය. 1767 දී, ටයිග්රේ පළාතේ රීජන්ට්වරයෙකු වූ රාස් මිකායෙල් සෙහුල්, ගොන්ඩාර් අල්ලාගෙන, 1769 දී එවකට අධිරාජ්‍යයා වූ I වන ඉයසු දරුවා ඝාතනය කර, 70 හැවිරිදි II වන යොහානස් පත් කළේය.<ref>{{Cite web |title=Gondar Period |url=https://ethiopianhistory.com/Gondar_Period/ |access-date=2022-06-05 |website=ethiopianhistory.com}}</ref> 1769 සහ 1855 අතර ඉතියෝපියාව සෙමෙන් මෙසාෆින්ට් හෝ "කුමාරවරුන්ගේ යුගය" ලෙස හඳුන්වන හුදකලා කාල පරිච්ඡේදයක් අත්විඳින ලදී. අධිරාජ්‍යයන් ප්‍රාදේශීය අධිපතීන් සහ රාස් මයිකල් සෙහුල්, ටයිග්‍රේහි රාස් වෝල්ඩ් සෙලාසි වැනි වංශාධිපතියන් විසින් සහ යෙජ්ජුහි රස් ගුග්සා වැනි වරා ෂෙහ්හි යෙජ්ජු ඔරොමෝ රාජවංශය විසින් පාලනය කරන ලද ප්‍රධානීන් බවට පත් විය. සෙමෙන් මෙසාෆින්ට්ට පෙර I වන අයියෝස් අධිරාජ්‍යයා අම්හාරික් භාෂාව වෙනුවට ඔරොමෝ භාෂාව (අෆාන් ඔරොමෝ) හඳුන්වා දී ඇත.<ref>{{cite book|author=Pankhurst, Richard|title=The Ethiopian Royal Chronicles|location=London|publisher=Oxford University Press|year=1967|pages=139–143}}</ref><ref>{{cite web |date=23 April 1996 |title=Political Program of the Oromo People's Congress (OPC) |url=http://gargaaraoromopc.org/OPC_Program.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090307213227/http://gargaaraoromopc.org/OPC_Program.aspx |archive-date=7 March 2009 |access-date=16 March 2009 |publisher=Gargaaraoromopc.org}}</ref> === අධිරාජ්‍යවාදයේ යුගය (1855-1916) === [[File:Téwodros_II_-_2.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:T%C3%A9wodros_II_-_2.jpg|thumb|II වන ටෙවෝඩ්රොස් අධිරාජ්‍යයා]] ඉතියෝපියානු හුදකලාවාදය ජාතීන් දෙක අතර සන්ධානයකින් අවසන් වූ බ්‍රිතාන්‍ය මෙහෙයුමකින් පසුව අවසන් වූ නමුත් අධිරාජ්‍යයාගේ බලය ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කිරීමෙන් පසු උතුරු ඉතියෝපියාවේ අම්හාරා රාජධානි (ගොන්දාර්, ගොජ්ජම් සහ ෂෙවා) II වන ටෙවෝඩ්රොස් ගේ පාලන සමය සමඟ කෙටි කලකට එක්සත් විය.<ref name="Middleton2015">{{cite book|first=John|last=Middleton|date=1 June 2015|title=World Monarchies and Dynasties|publisher=Routledge|pages=39–|isbn=978-1-317-45158-7|url=https://books.google.com/books?id=R63ACQAAQBAJ&pg=PA39}}</ref><ref>{{Cite book|chapter-url=https://oxfordre.com/africanhistory/view/10.1093/acrefore/9780190277734.001.0001/acrefore-9780190277734-e-279|chapter=Ethiopia in the Nineteenth Century|last=Tibebu|first=Teshale|date=June 2018|title=Oxford Research Encyclopedia of African History|doi=10.1093/acrefore/9780190277734.013.279|isbn=9780190277734}}</ref> II වන ටෙවෝඩ්රොස් ඒකාබද්ධ කිරීමේ, මධ්‍යගත කිරීමේ සහ රාජ්‍ය ගොඩනැගීමේ ක්‍රියාවලියක් ආරම්භ කළ අතර එය අනුප්‍රාප්තික අධිරාජ්‍යයන් විසින් දිගටම කරගෙන යනු ඇත. මෙම ක්‍රියාවලිය ප්‍රාදේශීය පාලකයන්ගේ බලය අඩු කර, අධිරාජ්‍යයේ පරිපාලනය ප්‍රතිව්‍යුහගත කර, වෘත්තීය හමුදාවක් නිර්මාණය කළේය. මෙම වෙනස්කම් ඉතියෝපියානු රාජ්‍යයේ ඵලදායි ස්වෛරීභාවය සහ භෞමික අඛණ්ඩතාව ස්ථාපිත කිරීමේ පදනම නිර්මාණය කළේය.<ref>{{cite book|last1=Keller|first1=Edmond J.|editor1-last=Laremont|editor1-first=Ricardo René|title=Borders, Nationalism, and the African State|date=2005|publisher=Lynne Rienner Publishers|isbn=9781588263407|pages=89–92|url=https://www.sscnet.ucla.edu/polisci/faculty/keller/papers/SelectedPub/EthiopiaState.pdf|chapter=Making and Remaking State and Nation in Ethiopia}}{{dead link|date=February 2023|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> 1875 සහ 1876 දී, ඔටෝමාන් සහ ඊජිප්තු හමුදා, බොහෝ යුරෝපීය සහ ඇමරිකානු උපදේශකයින් සමඟ එක්ව, දෙවරක් ඇබිසීනියාව ආක්‍රමණය කළ නමුත් මුලදී පරාජයට පත් විය.<ref>[http://vislardica.com/VisImperica/Wars/vi_egypt_abyssinia.htm The Egyptians in Abyssinia] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111226155100/http://vislardica.com/VisImperica/Wars/vi_egypt_abyssinia.htm|date=26 December 2011}}. Vislardica.com. Retrieved on 3 March 2012.</ref> 1885 සිට 1889 දක්වා (IV වන යොහානස් යටතේ), ඉතියෝපියාව සුඩාන මහඩිස්ට් රාජ්‍යයට එරෙහිව බ්‍රිතාන්‍යය, තුර්කිය සහ ඊජිප්තුව සමඟ මිත්‍ර වූ මහඩිස්ට් යුද්ධයට සම්බන්ධ විය. 1887 දී, ෂෙවාහි රජු වූ දෙවන මෙනෙලික්, චෙලෙන්කෝ සටනේ ජයග්‍රහණයෙන් පසු හරාර් එමීර් රාජ්‍යය ආක්‍රමණය කළේය.<ref>{{cite journal|last1=CAULK|first1=RICHARD|year=1971|title=The Occupation of Harar: January 1887|journal=Journal of Ethiopian Studies|volume=9|issue=2|pages=1–20|jstor=41967469}}</ref> 1889 මාර්තු 10 වන දින, ගල්ලබත් සටනේදී ඔහුගේ හමුදාව මෙහෙයවමින් සිටියදී, සුඩාන කලීෆා අබ්දුල්ලාගේ හමුදාව විසින් IV වන යොහානස් ඝාතනය කරන ලදී.<ref>{{Cite book|title=Dictionary of African historical biography|url=https://archive.org/details/dictionaryofafri0000mark|last=Lipschutz|first=Mark|date=1986|publisher=University of California Press|others=Rasmussen, R. Kent|isbn=978-0-520-06611-3|edition=2nd ed., expanded and updated|location=Berkeley|page=[https://archive.org/details/dictionaryofafri0000mark/page/1 1]|oclc=14069361}}</ref> ඉතියෝපියාව, දළ වශයෙන් එහි වර්තමාන ස්වරූපයෙන්, 1889 සිට 1913 දී ඔහුගේ මරණය දක්වා අධිරාජ්‍යයා වූ දෙවන මෙනෙලික්ගේ පාලන සමයේදී ආරම්භ විය. මධ්‍යම පළාතේ ෂෙවා හි පිහිටි ඔහුගේ කඳවුරේ සිට, මෙනෙලික් දකුණට, නැගෙනහිරට සහ ප්‍රදේශ ඈඳා ගැනීමට පිටත් විය. බටහිර<ref name="ReferenceA">{{Cite journal|last1=Young|first1=J.|year=1998|title=Regionalism and democracy in Ethiopia|journal=Third World Quarterly|volume=19|issue=2|pages=191–204|doi=10.1080/01436599814415|jstor=3993156}}</ref> - ඔරොමෝ, සිදාමා, ගුරාජ්, වෙලයිටා සහ අනෙකුත් ජනයා වාසය කරන ප්‍රදේශ.<ref name="igg">International Crisis Group, "Ethnic Federalism and its Discontents". Issue 153 of ''ICG Africa'' report (4 September 2009) p. 2; Italy lost over 4,600 nationals in this battle.</ref> අහමඩ් ඉබ්‍රාහිම් අල්-ගාසිගේ යුද්ධයෙන් පසු අල්ලාගෙන නොතිබූ ඉඩම් මෙන්ම කිසිදා ඉතියෝපියානු පාලනයට යටත් නොවූ අනෙකුත් ප්‍රදේශ අත්පත් කරගත් රස් ගෝබනා ඩැචේගේ ෂෙවාන් ඔරොමෝ මිලීෂියාවේ සහාය ඇතිව ඔහු මෙය සාක්ෂාත් කර ගත්තේය.<ref>{{cite journal|author=Keefer, Edward C.|year=1973|title=Great Britain and Ethiopia 1897–1910: Competition for Empire|journal=International Journal of African Studies|volume=6|issue=3|pages=468–74|doi=10.2307/216612|jstor=216612}}</ref> ඔහුගේ නායකත්වය සඳහා, සමාජයේ වඩාත් සාම්ප්‍රදායික අංගවල විරුද්ධත්වය නොතකා, දෙවන මෙනෙලික් ජාතික වීරයෙකු ලෙස ප්‍රකාශ කරන ලදී. ඔහු 1889 මැයි මාසයේදී ඉතාලිය සමඟ වුචලේ ගිවිසුම අත්සන් කර ඇති අතර, ඉතාලියට ඉතියෝපියාවට උතුරින් පිහිටි ප්‍රදේශයක් (දැන් නූතන එරිත්‍රියාවේ කොටසක්) පාලනය කළ හැකි තාක් දුරට ඉතාලිය ඉතියෝපියාවේ ස්වෛරීභාවය පිළිගනු ඇත. ඒ වෙනුවට, ඉතාලිය මෙනෙලික්ට ආයුධ ලබා දී අධිරාජ්‍යයා ලෙස ඔහුට සහාය විය. ඉතාලියානුවන් ඔවුන්ගේ භෞමික හිමිකම් පුළුල් කිරීම සඳහා ගිවිසුම අත්සන් කිරීම සහ ඉතාලි රජය විසින් එය අනුමත කිරීම අතර කාලය භාවිතා කළහ. මෙම පළමු ඉතාලි-ඉතියෝපියානු යුද්ධය 1896 මාර්තු 1 වන දින ඇඩ්වා සටනින් අවසන් වූ අතර, ඉතාලියේ යටත් විජිත හමුදා ඉතියෝපියානුවන් විසින් පරාජය කරන ලදී.<ref name="igg" /><ref>Negash, Tekeste. [https://books.google.com/books?id=txsoS39UplMC Eritrea and Ethiopia : The Federal Experience]. Uppsala, Sweden: Nordiska Afrikainstitutet (2005) {{ISBN|1-56000-992-6}} pp. 13–14</ref> මෙම කාලය තුළ ජනගහනයෙන් තුනෙන් එකක් පමණ මහා ඉතියෝපියානු සාගතයෙන් (1888 සිට 1892 දක්වා) මිය ගියහ.<ref>[https://web.archive.org/web/20090211211756/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,966291-3,00.html "Famine Hunger stalks Ethiopia once again – and aid groups fear the worst"]. ''[[Time (magazine)|Time]]''. 21 December 1987.</ref><ref>{{Cite journal|last1=Pankhurst|first1=R.|year=1966|title=The Great Ethiopian Famine of 1888–1892: A New Assessment|journal=Journal of the History of Medicine and Allied Sciences|volume=21|issue=2|pages=95–124|doi=10.1093/jhmas/XXI.2.95|pmid=5326887}}</ref> === I වන හේලි සෙලාසි යුගය (1916-1974) === [[File:Ethiopian_Soldiers_Korean_War.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ethiopian_Soldiers_Korean_War.jpg|thumb|දකුණු කොරියාවේ නිදහස සඳහා සටන් කරන කොරියානු යුද්ධයේදී I වන හේයිල් සෙලාසි අධිරාජ්‍යයා යටතේ රජය විසින් එවන ලද ඉතියෝපියානු හමුදා]] [[File:Emperor_Haile_Selassie_I_with_President_FDR.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Emperor_Haile_Selassie_I_with_President_FDR.jpg|thumb|දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු එක්සත් ජනපද ජනාධිපති රූස්වෙල්ට් සමඟ I වන හේයිල් සෙලාසි අධිරාජ්‍යයා ]] 20 වන ශතවර්ෂයේ මුල් භාගය හේලි සෙලාසි අධිරාජ්‍යයාගේ (රස් ටෆාරි) පාලන සමය මගින් සනිටුහන් විය. ලිජ් ඉයාසු බලයෙන් පහ කිරීමෙන් පසු ඔහු බලයට පත් වූ අතර, 1916 සිට රටපුරා නවීකරණ ව්‍යාපාරයක් දියත් කළේ ඔහු රෙග්නන්ට් සෙව්ඩිටු අධිරාජිනිය සඳහා රාස් සහ රීජන්ට් (ඉන්ඩරේස්) බවට පත් කර ඉතියෝපියානු අධිරාජ්‍යයේ තථ්‍ය පාලකයා බවට පත් විය. සෙව්ඩිටුගේ මරණයෙන් පසුව, 1930 නොවැම්බර් 2 දින, ඔහු ඇයගෙන් පසුව අධිරාජ්‍යයා ලෙස පත් විය.<ref>{{Cite web |last=Broich |first=Tobias |date=2017 |title=U.S. and Soviet Foreign Aid during the Cold War – A Case Study of Ethiopia |url=https://www.merit.unu.edu/publications/publications-search/ |website=The United Nations University – Maastricht Economic and Social Research Institute on Innovation and Technology (UNU-MERIT)}}</ref> 1931 දී හේලි සෙලාසි විසින් ඉතියෝපියාවට එහි ප්‍රථම ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව ලබා දුන්නේ අධිරාජ්‍ය ජපානයේ 1890 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව අනුකරණය කිරීමෙනි.<ref>Asnake Kefale, [[Tomasz Kamusella]] and Christopher Van der Beken. 2021. ''Eurasian Empires as Blueprints for Ethiopia: From Ethnolinguistic Nation-State to Multiethnic Federation''. London: Routledge, pp 23–34.</ref> 1935 ඔක්තෝම්බර් මස මුලදී ෆැසිස්ට් ඉතාලිය විසින් ආක්‍රමණය කිරීමත් සමඟ ඉතාලි යුද්ධයේ ජයග්‍රහණයෙන් පසුව ඉතාලි පාලනය (1936-1941) විසින් ආරම්භ කරන ලද දෙවන ඉතාලෝ-ඉතියෝපියානු යුද්ධයෙන් ඉතියෝපියාවේ ස්වාධීනත්වය බාධා විය.<ref>Clapham, Christopher (2005) "Ḫaylä Śəllase" in Siegbert von Uhlig, ed., ''Encyclopaedia Aethiopica: D-Ha''. Wiesbaden:Harrassowitz Verlag. pp. 1062–63.</ref> දෙවන ලෝක සංග්‍රාමයට ඉතාලිය ඇතුල් වීමෙන් පසුව, බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යයේ හමුදා, ආර්බෙග්නොක් සමඟ එක්ව, 1941 දී නැගෙනහිර අප්‍රිකානු ව්‍යාපාරයේ දී ඉතියෝපියාව මුදා ගත්හ. රට බ්‍රිතාන්‍ය හමුදා පරිපාලනය යටතට පත් වූ අතර, පසුව ඉතියෝපියාවේ පූර්ණ ස්වෛරීභාවය ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කරන ලදී. 1944 දෙසැම්බර් මාසයේදී ඇන්ග්ලෝ-ඉතියෝපියානු ගිවිසුම අත්සන් කිරීම කරන ලදී.<ref>Clapham, "Ḫaylä Śəllase", ''Encyclopaedia Aethiopica'', p. 1063.</ref> 1945 ඔක්තෝබර් 24 වන දින ඉතියෝපියාව එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරම්භක සාමාජිකයෙකු විය. 1952 දී හේලි සෙලාසි එරිත්‍රියාව සමඟ සම්මේලනයක් සංවිධානය කළේය. ඔහු 1962 දී මෙය විසුරුවා හැර එරිත්‍රියාව ඈඳා ගත් අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස එරිත්‍රියානු නිදහස් යුද්ධය ඇති විය.{{Citation needed|date=July 2023}} අප්‍රිකානු එකමුතුවේ සංවිධානය (OAU) පිහිටුවීමේ දී හේලි සෙලාසි ද ප්‍රමුඛ භූමිකාවක් ඉටු කළාය.<ref>{{Cite web |date=7 August 2009 |title=(1963) Haile Selassie, "Towards African Unity" |url=https://blackpast.org/1963-haile-selassie-towards-african-unity |website=BlackPast.org}}</ref> 1973 පෙබරවාරි 13 දින සිට පෙට්‍රල් මිල තියුනු ලෙස ඉහල යාමට හේතු වූ ලෝක ව්‍යාප්ත 1973 තෙල් අර්බුදය හේතුවෙන් ඉතියෝපියාව තුල මතය හේලි සෙලාසි ට එරෙහිව යොමු විය, එය ශිෂ්‍ය හා කම්කරු විරෝධතා වලට තුඩු දුන්නේය.<ref>[[Ethiopia#Valdes Vivo|Valdes Vivo]], p. 115.</ref> අක්ලිලු හබ්ටේ-වොල්ඩ් ගේ වැඩවසම් කතිපයාධිකාරී කැබිනට්ටුව පෙරළා දමන ලද අතර, එන්ඩෙල්කචෙව් මැකොනන් අගමැති ලෙස කටයුතු කරමින් නව රජයක් පිහිටුවන ලදී.<ref>[[Ethiopia#Valdes Vivo|Valdes Vivo]], p. 21.</ref> === ඩර්ග් යුගය (1974-1991) === [[File:Mengistu_Haile_Mariam_3.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mengistu_Haile_Mariam_3.jpg|thumb|164x164පික්|මෙන්ගිස්ටු හේලි මරියම් ඔහුගේ පාලන සමයේදී අපරාධ සිදු කිරීම හේතුවෙන් මරණ දඬුවම නියම විය]] හමුදා සහ පොලිස් නිලධාරීන්ගෙන් සැදුම්ලත් කමිටුවක් වන ඩර්ග් විසින් ඔහුව නෙරපා හැරීමත් සමඟ හේයිල් සෙලාසිගේ පාලනය 1974 සැප්තැම්බර් 12 දින අවසන් විය.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1974/09/13/archives/removal-is-quiet.html|title=REMOVAL IS QUIET|date=13 September 1974|work=The New York Times|access-date=17 June 2021|agency=Reuters|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> හිටපු රජයේ සහ හමුදා නිලධාරීන් 60 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීමෙන් පසුව,<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1974/11/24/archives/ethiopia-executes-60-former-officials-including-2-premiers-and.html|title=Ethiopia Executes 60 Former Officials, Including 2 Premiers and Military Chief|date=24 November 1974|work=The New York Times|access-date=17 June 2021|agency=Reuters|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> නව තාවකාලික හමුදා පරිපාලන කවුන්සිලය 1975 මාර්තු මාසයේදී රාජාණ්ඩුව අහෝසි කර ඉතියෝපියාව මාක්ස්වාදී-ලෙනින්වාදී රාජ්‍යයක් ලෙස ස්ථාපිත කළේය.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1975/03/22/archives/ethiopias-military-government-abolishes-monarchy-and-titles.html|title=Ethiopia's Military Government Abolishes Monarchy and Titles|date=22 March 1975|work=The New York Times|access-date=17 June 2021|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> වැඩවසම්වාදය අහෝසි කිරීම, සාක්ෂරතාවය වැඩි කිරීම, ජනසතු කිරීම සහ ඉතියෝපියානු උස්බිම්වලින් නැවත පදිංචි කිරීම සහ ගම්වැසිකරණය ඇතුළුව පුළුල් ඉඩම් ප්‍රතිසංස්කරණ ප්‍රමුඛතා බවට පත් විය.<ref>{{Cite book|last=ʼAndārgāčaw Ṭerunah|url=https://www.worldcat.org/oclc/25316141|title=The Ethiopian revolution, 1974–1987 : a transformation from an aristocratic to a totalitarian autocracy|date=1993|publisher=Cambridge University Press|others=Thomas Leiper Kane Collection|isbn=0-521-43082-8|location=Cambridge|oclc=25316141}}</ref> 1977 දී බල අරගලයකින් පසුව, මෙන්ගිස්ටු හැලී මාරියම් ඩර්ග්හි අසහාය නායකත්වය ලබා ගත්තාය.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1977/11/15/archives/ethiopian-official-is-believed-to-have-been-executed.html|title=Ethiopian Official Is Believed to Have Been Executed|last=Kaufman|first=Michael T.|date=15 November 1977|work=The New York Times|access-date=17 June 2021|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> 1977 දී සෝමාලියාව මීට පෙර සෝවියට් සංගමයෙන් ආධාර සහ ආයුධ ලබාගෙන ඔගඩන් යුද්ධයේදී ඉතියෝපියාව ආක්‍රමණය කරමින් ඔගාඩන් කලාපයේ කොටසක් අල්ලා ගත්තේය. ඉතියෝපියාව සෝවියට් කඳවුරු රටවලින් දැවැන්ත මිලිටරි ආධාර ලැබීමට පටන් ගැනීමෙන් පසුව එය නැවත ලබා ගත්තේය.<ref>{{cite book|last=Dagne|first=Haile Gabriel|title=The commitment of the German Democratic Republic in Ethiopia: a study based on Ethiopian sources|url=https://archive.org/details/commitmentofgerm0000hail|publisher=Global Lit.|year=2006|isbn=978-3-8258-9535-8|location=London}}</ref><ref>{{cite web |title=The Mengistu Regime and Its Impact |url=https://memory.loc.gov/frd/etsave/et_01_08.html |website=Library of Congress}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1978/03/05/the-superpowers-and-the-ogaden-war/00f60ef2-01b4-4cd3-8c5f-e545df388def/|title=The Superpowers and the Ogaden War|last=Oberdorfer|first=Don|date=March 1978|newspaper=The Washington Post}}</ref> 1976-78 දී, රතු භීෂණයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 500,000ක් දක්වා මිය ගිය අතර,<ref name="BBC">{{cite web |date=22 December 1999 |title=US admits helping Mengistu escape |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/575405.stm |access-date=13 December 2017 |website=BBC}}</ref> විවිධ විරුද්ධ කණ්ඩායම්වලට එරෙහිව ඩර්ග් විසින් ප්‍රචණ්ඩකාරී දේශපාලන මර්දන ව්‍යාපාරයක් දියත් කරන ලදී.<ref name="Black Book2">''[[The Black Book of Communism]]'', pp. 687–95</ref><ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1979/03/21/addis-ababa-emerges-from-a-long-bloody-war/263ac7da-0f96-444c-ab87-03c80bb1632a/|title=Addis Ababa Emerges From a Long, Bloody War|last=Ottaway|first=David B.|date=21 March 1979|newspaper=The Washington Post|access-date=13 December 2017}}</ref><ref>{{cite magazine|last=Katz|first=Donald R.|date=21 September 1978|title=Ethiopia After the Revolution: Vultures in the Land of Sheba|url=https://www.rollingstone.com/culture/features/ethiopia-after-the-revolution-vultures-return-to-the-land-of-sheba-19780921|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180226211913/https://www.rollingstone.com/culture/features/ethiopia-after-the-revolution-vultures-return-to-the-land-of-sheba-19780921|archive-date=26 February 2018|access-date=13 December 2017|magazine=Rolling Stone}}</ref> 1987 දී, ඩර්ග් විසුරුවා හැර, 1987 ඉතියෝපියාවේ ව්‍යවස්ථාව සම්මත කර ගැනීම මත ඉතියෝපියාවේ මහජන ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය (PDRE) පිහිටුවන ලදී.<ref>Asnake Kefale, [[Tomasz Kamusella]] and Christopher Van der Beken. 2021. ''Eurasian Empires as Blueprints for Ethiopia: From Ethnolinguistic Nation-State to Multiethnic Federation''. London: Routledge, pp 35–43</ref> 1983-85 සාගතයක් මිලියන 8 කට පමණ බලපෑ අතර එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස මිලියන 1 ක් මිය ගියහ. විශේෂයෙන්ම එරිත්‍රියාවේ සහ ටයිග්‍රේ හි උතුරු ප්‍රදේශ වල අධිකාරීවාදී පාලනයට එරෙහි කැරලි මතු වේ. ටයිග්රේ ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ (TPLF) 1989 දී ඉතියෝපියානු මහජන විප්ලවවාදී ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පෙරමුණ (EPRDF) පිහිටුවීමට ජනවාර්ගික වශයෙන් පදනම් වූ අනෙකුත් විරුද්ධ ව්‍යාපාර සමඟ ඒකාබද්ධ විය.<ref>{{cite book|last=Stapleton|first=Timothy J.|title=A History of Genocide in Africa|url=https://archive.org/details/historyofgenocid0000stap|publisher=ABC-CLIO|year=2017|isbn=978-1-4408-3052-5|page=[https://archive.org/details/historyofgenocid0000stap/page/163 163]}}</ref> 1989 විප්ලවයේදී මාක්ස්වාදයේ-ලෙනින්වාදයේ බිඳවැටීම සෝවියට් සංගමය 1990 දී ඉතියෝපියාවට ලබා දුන් ආධාර සම්පූර්ණයෙන්ම නැවැත්වීමත් සමඟ සමපාත විය.<ref>{{cite web |title=Foreign Policy |url=https://memory.loc.gov/frd/etsave/et_04_08.html |website=Library of Congress – American Memory: Remaining Collections.}}</ref><ref>{{cite web |last=Crowell Anderson-Jaquest |first=Tommie |date=May 2002 |title=Restructuring the Soviet–Ethiopian Relationship: A Csse Study in Asymmetric Exchange |url=http://etheses.lse.ac.uk/2110/1/U613342.pdf |website=London School of Economics and Political Science}}</ref><ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/hltKrT_5q08 Ghostarchive]{{cbignore}} and the [https://web.archive.org/web/20210325145732/https://www.youtube.com/watch?v=hltKrT_5q08 Wayback Machine]{{cbignore}}: {{Citation|title=Mengistu Haile Mariam Interview (1990)|url=https://www.youtube.com/watch?v=hltKrT_5q08|language=en|access-date=17 June 2021}}{{cbignore}}</ref> EPRDF හමුදා 1991 මැයි මාසයේදී අඩිස් අබාබා වෙත ඉදිරියට ගිය අතර, මෙන්ගිස්ටු රටින් පලා ගොස් සිම්බාබ්වේ හි සරණාගතභාවය ලබා ගන්නා ලදී.<ref>{{cite web |last=Tessema |first=Seleshi |date=November 2017 |title=ADDIS ABABA |url=https://www.aa.com.tr/en/africa/ethiopians-follow-zimbabwe-events-with-mengistu-in-mind/968413 |website=Anadolu Agency}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-45043811|title=Why a photo of Mengistu has proved so controversial|date=August 2018|website=BBC News}}</ref> === <span id="AnchorFederal">ෆෙඩරල් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය (1991–වර්තමානය)</span> === [[File:Ethiopian_Civil_War_(2020-present).svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ethiopian_Civil_War_(2020-present).svg|thumb|ඉතියෝපියානු සිවිල් ගැටුම: 2023 සැප්තැම්බර් වන විට භෞමික පාලනය{{efn| *'''Pro-federal government troops''' **{{leftlegend|#fcadad|[[Government of Ethiopia|Ethiopian federal government]] and regional allies}} **{{leftlegend|#8b98f0ff|[[Eritrean Defence Forces]]}} **{{leftlegend|#cbc6d9|[[Government of Ethiopia|Ethiopian federal government]] and [[Eritrean Defence Forces]]}} *'''Anti-federal government rebels''' **{{leftlegend|#ffff44|[[Oromo Liberation Army]]}} **{{leftlegend|#b4b2ae|[[Fano (militia)|Fano]] (Amhara militia)}} }}]] 1991 ජුලි මාසයේදී, EPRDF විසින් සංක්‍රාන්ති ව්‍යවස්ථාවක් ලෙස ක්‍රියාත්මක වන ජාතික ප්‍රඥප්තියකින් මෙහෙයවන ලද සහ සාමාජිකයින් 87 දෙනෙකුගෙන් යුත් නියෝජිත කවුන්සිලයකින් සමන්විත වූ ඉතියෝපියාවේ සංක්‍රාන්ති රජය පිහිටුවීම සඳහා ජාතික සමුළුවකට එකඟ විය.{{sfn|Lyons|1996|pp=121–23}} 1994 දී, ද්විමණ්ඩල ව්‍යවස්ථාදායකයක් සහ අධිකරණ පද්ධතියක් සහිත පාර්ලිමේන්තු ජනරජයක් ස්ථාපිත කරන ලද නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක් ලියා ඇත.<ref name="Constitution22">{{cite web |title=Article 5 |url=http://www.wipo.int/edocs/lexdocs/laws/en/et/et007en.pdf |access-date=2 July 2015 |work=Ethiopian Constitution |publisher=WIPO}}</ref> 1993 අප්‍රේල් මාසයේදී එරිත්‍රියාව ජාතික ජනමත විචාරණයකින් පසු ඉතියෝපියාවෙන් නිදහස ලබා ගත්තේය.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1993/05/25/world/eritrea-marks-independence-after-years-under-ethiopia.html|title=Eritrea Marks Independence After Years Under Ethiopia|date=25 May 1993|work=The New York Times|access-date=2 July 2021|agency=Associated Press|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> 1998 මැයි මාසයේදී, එරිත්‍රියාව සමඟ ඇති වූ දේශසීමා ආරවුලක් එරිත්‍රියානු-ඉතියෝපියානු යුද්ධයට හේතු වූ අතර, එය 2000 ජූනි දක්වා පැවති අතර, දෙරටටම දිනකට ඩොලර් මිලියනයක් පමණ වැය වේ.<ref>{{Cite web |date=18 May 2000 |title=Will arms ban slow war? |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/750789.stm |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20170112074549/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/750789.stm |archive-date=12 January 2017 |access-date=12 January 2017 |website=BBC News}}</ref> මෙය ඉතියෝපියාවේ ආර්ථිකයට ඍණාත්මක බලපෑමක් ඇති කළ අතර, දෙරට අතර දේශසීමා ගැටුමක් 2018 දක්වා පවතිනු ඇත.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1476618.stm|title=War 'devastated' Ethiopian economy|date=7 August 2001|access-date=12 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20160704131529/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1476618.stm|archive-date=4 July 2016|website=BBC News|url-status=live}}</ref><ref name=":12" /> 2018 වන විටත් ඉතියෝපියාවේ තවදුරටත් සිවිල් යුද්ධය දිගටම පැවතුන අතර ප්‍රධාන වශයෙන් රට අස්ථාවර කිරීම හේතුවකි. වාර්ගික ප්‍රචණ්ඩත්වය 2010 ගණන්වල අග සහ 2020 ගණන්වල මුල් භාගයේදී ඉහළ ගියේය,<ref>{{cite journal|date=17 September 2018|title=At least 23 die in weekend of Ethiopia ethnic violence|url=http://www.dailystar.com.lb/News/World/2018/Sep-17/463632-at-least-23-die-in-weekend-of-ethiopia-ethnic-violence.ashx|url-status=dead|journal=The Daily Star|archive-url=https://web.archive.org/web/20181002001149/http://www.dailystar.com.lb/News/World/2018/Sep-17/463632-at-least-23-die-in-weekend-of-ethiopia-ethnic-violence.ashx|archive-date=2 October 2018|access-date=30 September 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/09/24/world/africa/ethiopia-ethnic-violence-arrests.html|title=Thousands Are Arrested in Ethiopia After Ethnic Violence|last1=Ahmed|first1=Hadra|date=24 September 2018|newspaper=The New York Times|access-date=27 April 2019|last2=Goldstein|first2=Joseph}}</ref> විවිධ ගැටුම් සහ ගැටුම් හේතුවෙන් මිලියන ගණනක් ඉතියෝපියානුවන් අවතැන් විය.<ref name="irinnews">{{cite news|url=http://www.irinnews.org/analysis/2017/11/08/ethnic-violence-displaces-hundreds-thousands-ethiopians|title=Ethnic violence displaces hundreds of thousands of Ethiopians|date=8 November 2017|publisher=irinnews.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=12 killed in latest attack in western Ethiopia |url=https://www.news24.com/news24/africa/news/12-killed-in-latest-attack-in-western-ethiopia-20201013 |access-date=26 December 2020 |website=News24 |language=en-US}}</ref><ref>{{citation|title=Fano Will Not Lay Down Arms If Demands Are Not Met: Chairman|url=https://www.ezega.com/News/NewsDetails/7856/Fano-Will-Not-Lay-Down-Arms-If-Demands-Are-Not-Met-Chairman|access-date=28 March 2020}}</ref> COVID-19 පිළිබඳ සෞඛ්‍ය සහ ආරක්‍ෂිත ගැටළු හේතුවෙන් 2020 මැතිවරණය සඳහා මැතිවරණ (පසුව 2021 දක්වා නැවත කාලසටහන්ගත කෙරේ) අවලංගු කරන ලද බව ෆෙඩරල් රජය පවසයි.<ref>{{Cite web |title=Ethiopian parliament allows PM Abiy to stay in office beyond term |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/06/ethiopian-parliament-pm-abiy-stay-office-term-200610195337702.html |access-date=10 September 2020 |website=www.aljazeera.com}}</ref> ටයිග්‍රේ කලාපය හි TPLF මෙයට විරුද්ධ වූ අතර, කෙසේ හෝ 2020 සැප්තැම්බර් 9 දින මැතිවරණය පැවැත්වීමට කටයුතු කළේය.<ref>{{Cite web |date=9 September 2020 |title=Ethiopia's Tigray region defies PM Abiy with 'illegal' election |url=https://www.france24.com/en/20200909-ethiopia-s-tigray-region-defies-pm-abiy-with-illegal-election-1 |access-date=10 September 2020 |website=France 24 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ethiopia's Tigray region holds vote, defying Abiy's federal gov't |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/09/ethiopia-tigray-region-votes-defying-federal-government-pm-200909055237684.html |access-date=10 September 2020 |website=www.aljazeera.com}}</ref> ෆෙඩරල් රජය සහ ටයිග්‍රේ අතර සබඳතා ශීඝ්‍රයෙන් පිරිහී ගිය අතර,<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-54942546|title=Ethiopia Tigray crisis: Rockets hit outskirts of Eritrea capital|date=15 November 2020|work=BBC News}}</ref> 2020 නොවැම්බර් මාසයේදී ඉතියෝපියාව ටයිග්‍රේ යුද්ධයේ ආරම්භය සනිටුහන් කරමින් එහි ස්ථානගත කර තිබූ හමුදා ඒකකවලට එල්ල කළ ප්‍රහාරවලට ප්‍රතිචාර වශයෙන් ටයිග්‍රේහි හමුදා ප්‍රහාරයක් දියත් කළේය.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-54941833|title=Ethiopia Tigray crisis: Rights commission to investigate 'mass killings'|date=14 November 2020|work=BBC News}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/11/15/rockets-fired-from-ethiopias-tigray-region-hit-eritrean-capital|title=Ethiopia: Tigray leader confirms bombing Eritrean capital|date=15 November 2020|work=Al-Jazeera}}</ref> 2022 මාර්තු වන විට ප්‍රචණ්ඩත්වය සහ සාගතය හේතුවෙන් පුද්ගලයන් 500,000ක් පමණ මිය ගොස් ඇත.<ref>{{cite news|url=https://www.theglobeandmail.com/world/article-tigray-war-has-seen-up-to-half-a-million-dead-from-violence-and/|title=Tigray war has seen up to half a million dead from violence and starvation, say researchers|date=15 March 2022|work=The Globe and Mail}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/business/the-worlds-deadliest-war-isnt-in-ukraine-but-in-ethiopia/2022/03/22/eaf4b83c-a9b6-11ec-8a8e-9c6e9fc7a0de_story.html|title=The World's Deadliest War Isn't in Ukraine, But in Ethiopia|date=23 March 2022|newspaper=The Washington Post}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Chothia |first1=Farouk |last2=Bekit |first2=Teklemariam |date=19 October 2022 |title=Ethiopia civil war: Hyenas scavenge on corpses as Tigray forces retreat |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-63291747 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022032616/https://www.bbc.com/news/world-africa-63291747 |archive-date=22 October 2022 |website=[[BBC News]]}}</ref> අතරමැදි වර්ෂවල සාමය සහ මැදිහත්වීම් යෝජනා ගණනාවකට පසුව, ඉතියෝපියාව සහ ටිග්‍රේන් කැරලිකාර හමුදා 2022 නොවැම්බර් 2 දින සතුරුකම් නැවැත්වීමට එකඟ විය.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/africa/african-union-parties-ethiopia-conflict-have-agreed-cease-hostilities-2022-11-02/|title=Parties in Ethiopia conflict agree to cease hostilities|last1=Winning|first1=Alexander|date=2022-11-02|work=Reuters|access-date=|last2=Cocks|first2=Tim|language=en}}</ref> == රජය සහ දේශපාලනය == === රජය === [[File:Ethiopian_Parliament.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ethiopian_Parliament.jpg|thumb|මහජන නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලය යනු ඉතියෝපියානු ෆෙඩරල් පාර්ලිමේන්තු සභාවේ පහළ මන්ත්‍රණ සභාවයි]]ඉතියෝපියාව ෆෙඩරල් පාර්ලිමේන්තු ජනරජයක් වන අතර, එහි අගමැතිවරයා රජයේ ප්‍රධානියා වන අතර ජනාධිපතිවරයා රාජ්‍ය නායකයා වන නමුත් බොහෝ දුරට චාරිත්‍රානුකූල බලතල සහිතය. විධායක බලය ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන්නේ ආන්ඩුව සහ ෆෙඩරල් ව්‍යවස්ථාදායක බලය විසින් රජයට සහ පාර්ලිමේන්තු සභා දෙකට පැවරී ඇති බලය මගිනි. ෆෙඩරේෂන් මන්ත්‍රී මණ්ඩලය ආසන 108 කින් යුත් ද්විමණ්ඩල ව්‍යවස්ථාදායකයේ ඉහළ කුටිය වන අතර පහළ කුටිය ආසන 547 කින් යුත් මහජන නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලය (HoPR) වේ. ෆෙඩරේෂන් සභාව ප්‍රාදේශීය සභා විසින් තෝරා ගනු ලබන අතර, HoPR හි මන්ත්‍රීවරුන් සෘජුවම තෝරා පත් කර ගනු ලැබේ, අනෙක් අතට, ඔවුන් වසර හයක ධූර කාලයක් සඳහා ජනාධිපතිවරයා සහ වසර 5 ක ධුර කාලයක් සඳහා අගමැති තෝරා ගනී. ඉතියෝපියානු අධිකරණය සමන්විත වන්නේ උසාවි ව්‍යුහ දෙකකින් සමන්විත ද්විත්ව පද්ධතියකින් ය: ෆෙඩරල් සහ ප්‍රාන්ත අධිකරණ. FDRE ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව මගින් ෆෙඩරල් ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයට ෆෙඩරල් අධිකරණ අධිකාරිය පවරා ඇති අතර එමඟින් යටත් ෆෙඩරල් අධිකරණවල තීරණ අවලංගු කිරීමට සහ සමාලෝචනය කළ හැකිය; නීතියේ මූලික වැරදි සඳහා නිත්‍ය බෙදීමක් පවරා ඇත. මීට අමතරව, ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයට "කාර්යක්ෂම යුක්තිය ඉටු කිරීම සඳහා අවශ්‍ය" යැයි සැලකේ නම්, ඕනෑම ෆෙඩරල් මට්ටම්වල හෝ "එහි අධිකරණ බලය සඳහා නම් කර ඇති ප්‍රදේශයේ" ස්ථාපිත ප්‍රාන්ත පහක පරිපථ විභාග සිදු කළ හැකිය.<ref>{{Cite book|title=See Federal High Court Establishment Proclamation No.322/2003. Federal High Courts have been placed in the following states: Afar, Benshngul/Gumuz, Gambela, Somali, and SNNPR.}}</ref><ref>{{Cite book|title=Federal Courts Proclamation 25/1996, as amended by Federal Courts (Amendment) Proclamation 138/1998, Federal Courts (Amendment) Proclamation 254/2001, Federal Courts (Amendment) Proclamation 321/2003, and Federal Courts Proclamation (Reamendment) Proclamation 454/2005 (Federal Courts Proclamation), Article 24(3).}}</ref> ෆෙඩරල් උත්තරීතර ප්‍රකාශය විෂය කරුණු තුනක් ලබා දුන්නේය: නීති, පාර්ශව සහ ෆෙඩරල් අධිකරණ බල සීමාවට ස්ථානය, පළමුව "ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව යටතේ පැන නගින නඩු, ෆෙඩරල් නීති සහ ජාත්‍යන්තර ගිවිසුම්", දෙවනුව "ෆෙඩරල් නීති මගින් නිශ්චිතව දක්වා ඇති පාර්ශවයන්".<ref>{{Cite book|title=Federal Courts Proclamation 25/1996, Article 3}}</ref> 1994 ඉතියෝපියානු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 78 වැනි වගන්තිය මත අධිකරණය විධායකයෙන් සහ ව්‍යවස්ථාදායකයෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම ස්වාධීන වේ.<ref>{{Cite web |title=Constitution of Ethiopia – 8 December 1994 |url=http://www.civicwebs.com/cwvlib/constitutions/ethiopia/constitution_1994.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080509194433/http://www.civicwebs.com/cwvlib/constitutions/ethiopia/constitution_1994.htm |archive-date=9 May 2008}}</ref> මෙය සහතික කිරීම සඳහා, අගමැති නම් කිරීම මත පාර්ලිමේන්තුව විසින් පත් කරන ලද ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ උප සභාපති සහ සභාපති. තේරී පත් වූ පසු විධායක බලයට තනතුරෙන් ඉවත් කිරීමට බලයක් නැත. අනෙකුත් විනිසුරුවන් ෆෙඩරල් අධිකරණ පරිපාලන කවුන්සිලය (FJAC) විසින් නම් කරනු ලබන්නේ විනිවිද පෙනෙන නිර්ණායක සහ HoPR හි පත් කිරීම සඳහා අග්‍රාමාත්‍යවරයාගේ නිර්දේශය මත ය. සෑම අවස්ථාවකදීම, විනිසුරුවන් විශ්‍රාම ගියහොත්, විනය නීති කඩ කළහොත්, දැඩි නොගැලපීම හෝ අකාර්යක්ෂමතාව අයහපත් සෞඛ්‍ය තත්ත්වය හේතුවෙන් නුසුදුසු නම් මිස ඔවුන්ගේ රාජකාරියෙන් ඉවත් කළ නොහැක. ඊට පටහැනිව, HoPR හි බහුතර ඡන්දයට ෆෙඩරල් අධිකරණ මට්ටමින් හෝ ප්‍රාන්ත කවුන්සිලයේ ප්‍රාන්ත විනිසුරුවරුන්ගේ නඩු වලදී ඉවත් කිරීම අනුමත කිරීමේ අයිතිය ඇත.<ref name=":7">{{Cite book|title=Ethiopia – Country Governance Profile EN.pdf|publisher=OSGE and OREB|date=March 2009|pages=14|language=}}</ref> 2015 දී, ෆ්‍රීඩම් හවුස් විසින් සකස් කරන ලද වාර්තාවකින් මෙම ප්‍රතිපාදනයේ යථාර්ථය ප්‍රශ්න කරන ලදී.<ref>{{Cite web |date=21 January 2015 |title=Ethiopia {{!}} Country report {{!}} Freedom in the World {{!}} 2015 |url=https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2015/ethiopia |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170118081031/https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2015/ethiopia |archive-date=18 January 2017 |access-date=8 January 2017 |website=freedomhouse.org}}</ref> === දේශපාලනය === {{multiple image | align = right | image1 = Abiy Ahmed with LI Yong 2018 (cropped).jpeg | width1 = 125 | caption1 = ඉතියෝපියාවේ අගමැති අබි අහමඩ් | image2 = Secretary Pompeo Meets with Ethiopian President Sahle-Work (49557301262) (cropped) 2.jpg | width2 = 125 | caption2 = ඉතියෝපියාවේ ජනාධිපති සහලේ-වර්ක් සෙව්ඩේ }}1995 න් පසු, ඉතියෝපියාවේ දේශපාලනය ලිබරල් කරන ලද අතර එමඟින් රටට සර්ව සම්පූර්ණ ප්‍රතිසංස්කරණ ප්‍රවර්ධනය කරයි. අද එහි ආර්ථිකය පදනම් වී ඇත්තේ මිශ්‍ර, වෙළඳපල-නැඹුරු මූලධර්ම මත ය.<ref name=":7" /> ඉතියෝපියාවට අර්ධ ස්වාධීන පරිපාලන කලාප එකොළහක් ඇත, ඒවාට තමන්ගේම ආදායම් එකතු කර ගැනීමට සහ වියදම් කිරීමට බලය ඇත.{{Citation needed|date=September 2023}} පළමු බහු පක්ෂ මැතිවරණය 1995 මැයි මාසයේදී සිදු වූ අතර එය EPRDF විසින් ජයග්‍රහණය කරන ලදී.{{Sfn|Lyons|1996|p=142}} සංක්‍රාන්ති ආන්ඩුවේ සභාපති, EPRDF නායක මෙල්ස් සෙනාවි, ඉතියෝපියාවේ ෆෙඩරල් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජයේ පළමු අගමැති බවට පත් වූ අතර, නෙගස්සෝ ගිඩද එහි සභාපති ලෙස තේරී පත් විය.{{Sfn|Lyons|1996|p=142}} මෙල්ස්ගේ රජය අඛණ්ඩව නැවත තේරී පත් විය; කෙසේ වෙතත්, මෙම ප්‍රතිඵල ජාත්‍යන්තර නිරීක්ෂකයින් විසින් දැඩි ලෙස විවේචනයට ලක් කරන ලද අතර, විපක්ෂය විසින් වංචනික ඒවා ලෙස හෙලා දකින ලදී.<ref name="FH Ethiopia">{{cite web |year=2007 |title=Map of Freedom 2007 |url=http://www.freedomhouse.org/report/freedom-world/2007/ethiopia?page=22&year=2007&country=7175 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130909123107/http://www.freedomhouse.org/report/freedom-world/2007/ethiopia?page=22&year=2007&country=7175 |archive-date=9 September 2013 |access-date=25 December 2007 |publisher=Freedom House}}</ref> මෙල්ස් 2012 අගෝස්තු 20 දින බ්‍රසල්ස්හිදී මිය ගිය අතර එහිදී ඔහු නිශ්චිතව සඳහන් නොකළ අසනීපයකට ප්‍රතිකාර ලබමින් සිටියේය.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-ethiopia-meles-idUSBRE87K04K20120821|title=Ethiopian Prime Minister Meles has died: state television|date=21 August 2012|work=Reuters}}</ref> නියෝජ්‍ය අගමැතිනි හයිලෙමරියම් ඩෙසාලෙග්න් 2015 මැතිවරනය තෙක් නව අගමැතිවරයෙකු ලෙස පත් කරන ලදී,<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-ethiopia-meles-leader-idUSBRE87L0B820120822|title=Ethiopia acting PM to remain at helm until 2015|last=Lough|first=Richard|date=22 August 2012|work=Reuters}}</ref> ඉන්පසුව සෑම පාර්ලිමේන්තු ආසනයකම පාලනය ඔහුගේ පක්ෂය සමගින් පැවතුනි.<ref name="AJE HD holds">{{Cite web |last=Malone |first=Barry |date=27 May 2015 |title=Profile: Ethiopia's 'placeholder' PM quietly holds on |url=http://www.aljazeera.com/news/2015/05/profile-ethiopias-placeholder-pm-quietly-holds-150527172136197.html |access-date=28 July 2015 |website=aljazeera.com |publisher=[[Al Jazeera English]]}}</ref> 2018 පෙබරවාරි 15 වන දින, වසර ගණනාවක විරෝධතා සහ හදිසි නීතියෙන් පසුව, හේලෙමරියම් අගමැති ධූරයෙන් ඉල්ලා අස්විය.<ref name="Reuters1">{{cite news|url=https://af.reuters.com/article/topNews/idAFKCN10J0ZJ?sp=true|title=At least 33 protesters killed in Ethiopia's Oromiya region: opposition|last=Maasho|first=Aaron|date=8 August 2016|work=Reuters|access-date=8 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170912011946/https://af.reuters.com/article/topNews/idAFKCN10J0ZJ?sp=true|archive-date=12 September 2017|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-43091248|title=Ethiopia declares state of emergency|date=16 February 2018|work=BBC News}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.africanews.com/2016/10/09/ethiopia-declares-6-months-state-of-emergency-over-oromia-protests//|title=Ethiopia declares 6 months state of emergency over Oromia protests {{!}} Africanews|last=AfricaNews|work=Africanews|access-date=7 November 2017|archive-date=7 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107172159/http://www.africanews.com/2016/10/09/ethiopia-declares-6-months-state-of-emergency-over-oromia-protests//|url-status=dead}}</ref> හේලෙමරියම් ගේ ඉල්ලා අස්වීමෙන් පසුව අබි අහමඩ් අගමැති විය. ඔහු 2018 දී එරිත්‍රියාවේ ඓතිහාසික සංචාරයක නිරත වූ අතර, දෙරට අතර ගැටුම් තත්ත්වය අවසන් කළ අතර,<ref name=":1">{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-44764597|title=Ethiopia and Eritrea declare end of war|date=9 July 2018|work=BBC News}}</ref> 2019 දී සාමය සඳහා වූ නොබෙල් ත්‍යාගය පිරිනමන ලදී.<ref>{{cite news|url=https://edition.cnn.com/videos/world/2019/10/11/ethiopian-prime-minister-abiy-ahmed-wins-2019-nobel-peace-prize-lon-orig.cnn/video/playlists/intl-stories-worth-watching/|title=Ethiopian Prime Minister wins the 2019 Nobel Peace Prize|date=16 October 2019|work=CNN News}}</ref> 2010 අගභාගයේදී එක්සත් රාජධානිය පදනම් කරගත් Economist බුද්ධි ඒකකය විසින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී දර්ශකයට අනුව, ඉතියෝපියාව "අධිකාරී පාලන තන්ත්‍රයක්" වූ අතර, රටවල් 167 කින් 118 වැනි-වඩාත්ම ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රාජ්‍යය ලෙස ශ්‍රේණිගත විය.<ref>[http://graphics.eiu.com/PDF/Democracy_Index_2010_web.pdf The Economist Intelligence Unit's Index of Democracy 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180606141853/http://graphics.eiu.com/PDF/Democracy_Index_2010_web.pdf |date=2018-06-06 }}. (PDF). Retrieved on 3 March 2012.</ref> 2008 සිට ඉතියෝපියාව ලැයිස්තුවේ ස්ථාන 13ක් පහත වැටී ඇති අතර, 2010 වාර්තාව පහත වැටීමට හේතු වූයේ 2010 පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයට පෙර විපක්ෂයේ ක්‍රියාකාරකම්, මාධ්‍ය සහ සිවිල් සමාජයට එරෙහිව රජය ගෙන ගිය මර්දනයයි.<ref>[http://graphics.eiu.com/PDF/Democracy_Index_2010_web.pdf The Economist Intelligence Unit's Index of Democracy 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180606141853/http://graphics.eiu.com/PDF/Democracy_Index_2010_web.pdf |date=2018-06-06 }}. (PDF). p.17. Retrieved on 3 March 2012.</ref> === විදේශ සබඳතා === [[File:A_Group_photo_of_Leaders_of_G-8,_Outreach_five_countries_and_Africa_Outreach_countries_at_G_8_Summit_in_Heiligendamm,_Germany_on_June_08,_2007.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:A_Group_photo_of_Leaders_of_G-8,_Outreach_five_countries_and_Africa_Outreach_countries_at_G_8_Summit_in_Heiligendamm,_Germany_on_June_08,_2007.jpg|thumb|ඉතියෝපියානු අගමැති මෙල්ස් සෙනාවි 2007 දී G8 කණ්ඩායම් රැස්වීමේදී]] [[File:Israeli_PM_with_Ethiopian_Prime_Minister_Ahmed.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Israeli_PM_with_Ethiopian_Prime_Minister_Ahmed.jpg|thumb|ඉතියෝපියානු අගමැති අලි ඊශ්‍රායල අගමැති නෙතන්යාහු සමඟ]]ඉතියෝපියාව ඓතිහාසික වශයෙන් රන්, ඇත්දළ, විදේශීය සතුන් සහ සුවඳ දුම් වැනි භාණ්ඩ අපනයනය කළ වෙළඳ ජාතියකි.<ref>{{Cite web |title=Land of Punt |url=https://ethiopianhistory.com/Land_of_Punt/ |access-date=29 January 2022 |website=ethiopianhistory.com}}</ref> බොහෝ ඉතිහාසඥයින්{{Who|date=August 2023}} නිගමනය කර ඇත්තේ නූතන ඉතියෝපියානු විදේශ සබඳතා ආරම්භ වූයේ II වන ටෙවුඩ්‍රොස් අධිරාජ්‍යයා යටතේ වන අතර, ඔහුගේ පාලන සමයේදී ඒකාබද්ධ ඉතියෝපියානු රාජ්‍යයක් නැවත ස්ථාපිත කිරීමට උත්සාහ කළ නමුත් 1868 බ්‍රිතාන්‍ය ගවේෂණයෙන් එය ව්‍යර්ථ විය.<ref>The political history of the Ethiopian community, and their struggle for ownership of this small monastery, is retold in Chris Proutky, ''Empress Taytu and Menelik II'' (Trenton: The Red Sea Press, 1986), pp. 247–256</ref> එතැන් සිට, මහඩිස්ට් යුද්ධයේ බලපෑම හේතුවෙන් සූවස් ඇළ විවෘත කරන තුරු ලෝක බලවතුන් විසින් රට අතිරික්තයක් ලෙස දැකගත හැකි විය.<ref>Although Bahru Zewde, ''A History of Modern Ethiopia'', second edition (Oxford: James Currey, 2001), believes that the Suez Canal brought strategic value to the Red Sea region (p. 73), Sven Rubenson, ''The Survival of Ethiopian Independence'' (Hollywood: Tsehai,1991) argues that only with the Mahdi War did the United Kingdom interest themselves once again in Ethiopia (pp. 283ff).</ref>{{clarify|date=August 2023}} අද ඉතියෝපියාව චීනය, ඊශ්‍රායලය, මෙක්සිකෝව, තුර්කිය සහ ඉන්දියාව මෙන්ම අසල්වැසි රටවල් සමඟ ද ශක්තිමත් සබඳතා පවත්වයි. ඉතියෝපියාව ත්‍රස්තවාදයට එරෙහි ගෝලීය යුද්ධය සහ අප්‍රිකානු වර්ධනය සහ අවස්ථා පනතේ (AGOA) උපායමාර්ගික හවුල්කරුවෙකි.<ref>{{Cite web |title=Ethiopia – Agoa.info – African Growth and Opportunity Act |url=https://agoa.info/profiles/ethiopia.html |access-date=1 January 2022 |website=agoa.info}}</ref> හිටපු එක්සත් ජනපද ජනාධිපති බරක් ඔබාමා 2015 ජූලි මාසයේදී ඉතියෝපියාවට ගිය පළමු වත්මන් එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරයා විය. මෙම සංචාරයේදී ඔහු අප්‍රිකානු සංගමයේ කළ කතාව ඉස්ලාමීය ත්‍රස්තවාදයට එරෙහිව සටන් කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කළේය.<ref>{{cite news|url=https://www.npr.org/2015/07/27/426842540/obama-becomes-first-sitting-u-s-president-to-visit-ethiopia|title=Obama Becomes First Sitting U.S. President To Visit Ethiopia|last1=Gregory|first1=Warner|access-date=14 April 2021|publisher=National Public Radio|language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2015/07/26/obama-visit-highlights-ethiopias-role-fighting-islamic-terrorists/30662123/|title=Obama visit highlights Ethiopia's role in fighting Islamist terrorists|last=Onyulo|first=Tonny|date=26 July 2015|work=USA Today}}</ref> ඉතියෝපියාවෙන් සංක්‍රමණය වීම මූලික වශයෙන් යොමු වී ඇත්තේ ඉතාලිය, එක්සත් රාජධානිය, කැනඩාව, ස්වීඩනය සහ ඕස්ට්‍රේලියාව ඇතුළු යුරෝපය දෙසට වන අතර මැද පෙරදිගට සංක්‍රමණය වීම මූලික වශයෙන් සෞදි අරාබිය සහ ඊශ්‍රායලය වෙත වේ. ඉතියෝපියාව 24 කණ්ඩායමේ (G-24), නොබැඳි ව්‍යාපාරයේ සහ G77 හි ආරම්භක සාමාජිකයෙකි. 1963 දී, අප්‍රිකානු එකමුතුවේ සංවිධානය, පසුව එය අප්‍රිකානු සංගමය ලෙස නම් කරන ලදී, අද අප්‍රිකානු සංගමයේ ලේකම් කාර්යාලය වන අප්‍රිකානු සංගමයේ කොමිෂන් සභාවට සත්කාරකත්වය සපයන අඩිස් අබාබා හි ආරම්භ කරන ලදී. මීට අමතරව, ඉතියෝපියාව පෑන් අප්‍රිකානු වාණිජ හා කර්මාන්ත, අප්‍රිකාව සඳහා වන එක්සත් ජාතීන්ගේ ආර්ථික කොමිසම, අප්‍රිකානු පොරොත්තු බලකාය සහ අප්‍රිකාව කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන ගෝලීය රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන බොහොමයක සාමාජිකයෙකි.{{Citation needed|date=October 2023}} 2020 දී ආරම්භ කරන ලද මහා ඉතියෝපියානු පුනරුද වේල්ල ව්‍යාපෘතිය කලාපයේ ජල අයිතීන් කෙරෙහි ඇති කරන බලපෑම් හේතුවෙන් ඉතියෝපියාවේ සුඩානය සහ ඊජිප්තුව යන රටවල් දෙක සමඟ ඇති විදේශ සබඳතා තරමක් පලුදු ඇත.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/interactive/2020/02/09/world/africa/nile-river-dam.html|title=For Thousands of Years, Egypt Controlled the Nile. A New Dam Threatens That|last1=Walsh|first1=Decian|date=9 February 2020|newspaper=The New York Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20200210015121/https://www.nytimes.com/interactive/2020/02/09/world/africa/nile-river-dam.html|archive-date=10 February 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://qz.com/africa/1874343/egypt-cyber-attack-on-ethiopia-is-strike-over-the-grand-dam/|title=An Egyptian cyber attack on Ethiopia by hackers is the latest strike over the Grand Dam|date=27 June 2020|work=[[Quartz (publication)|Quartz]]}}</ref> 2010 දී නයිල් ද්‍රෝණියේ මුලපිරීම සඳහා ඉහළ රටවල් හයක් (ඉතියෝපියාව, කෙන්යාව, උගන්ඩාව, රුවන්ඩා, බුරුන්ඩි සහ ටැන්සානියාව) අත්සන් කළද, ඊජිප්තුව සහ සුඩානය නයිල් ද්‍රෝණියේ ජල ප්‍රමාණය අඩු කිරීම සහ එයට ඇති අභියෝගය සඳහන් කරමින් ජලය බෙදා ගැනීමේ ගිවිසුමක් ප්‍රතික්ෂේප කළහ. ජල අයිතීන් පිළිබඳ ඔවුන්ගේ ඓතිහාසික සම්බන්ධයට පෙනී සිටිනු ඇත.<ref>{{cite news|url=https://www.nature.com/articles/d41586-020-02124-8|title=Row over Africa's largest dam in danger of escalating, warn scientists|date=15 July 2020|work=Nature}}</ref><ref>{{Cite web |title=Who Owns the Nile? Egypt, Sudan, and Ethiopia's History-Changing Dam |url=https://origins.osu.edu/article/who-owns-nile-egypt-sudan-and-ethiopia-s-history-changing-dam?language_content_entity=en |access-date=29 January 2022 |website=Origins |language=en}}</ref> 2020 දී අගමැති අබි අහමඩ් අනතුරු ඇඟවූයේ "කිසිම බලවේගයකට ඉතියෝපියාව වේල්ලක් තැනීම වැළැක්විය නොහැකි බවයි. යුද්ධයකට යාමට අවශ්‍ය නම් අපට මිලියන ගණනක් සූදානම් කර ගත හැක."<ref>{{cite news|url=https://www.theweek.co.uk/107468/are-egypt-and-ethiopia-heading-for-a-water-war|title=Are Egypt and Ethiopia heading for a water war?|date=8 July 2020|work=The Week}}</ref> ඉතියෝපියාව යනු 1923 වසරේ සිට ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ පූර්වගාමියා ලෙස කටයුතු කරන ලද ලීග ඔෆ් නේෂන් හි ආරම්භක සාමාජිකයෙකු ලෙස අප්‍රිකානු රටවලින් එකකි. ඉතියෝපියාවේ එක්සත් ජාතීන්ගේ කාර්ය සාධක බලකාය මූලික වශයෙන් මානුෂීය ගැටළු සහ සංවර්ධනය සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කරයි. එහි සමහර ආයතන{{which|date=August 2023}} අප්‍රිකාව සහ අප්‍රිකානු සංගමය සඳහා එක්සත් ජාතීන්ගේ ආර්ථික කොමිසම සමඟ කලාපීය සබඳතා පවත්වයි. දරිද්‍රතාවයට එරෙහිව සටන් කිරීම, තිරසාර ආර්ථික වර්ධනය, දේශගුණික විපර්යාස ප්‍රතිපත්ති, අධ්‍යාපනික සහ සෞඛ්‍ය ආරක්ෂණ ප්‍රතිපාදන, රැකියා වැඩි කිරීම සහ පාරිසරික ආරක්ෂාව ඇතුළුව ඉතියෝපියාවේ තිරසාර සංවර්ධනයට UN ප්‍රමුඛත්වය දෙයි.<ref>{{Cite web |title=The United Nations in Ethiopia {{!}} United Nations in Ethiopia |url=https://ethiopia.un.org/en/about/about-the-un |access-date=3 January 2022 |website=ethiopia.un.org |language=en}}</ref> === පරිපාලන අංශ === ඉතියෝපියාව පරිපාලනමය වශයෙන් මට්ටම් හතරකට බෙදා ඇත: [[:en:Regions_of_Ethiopia|regions]], [[:en:List_of_zones_of_Ethiopia|zones]], ''[[:en:Districts_of_Ethiopia|woredas]]'' (දිස්ත්‍රික්ක) and ''[[:en:Wards_of_Ethiopia|kebele]]'' (වාට්ටු). රට මෙම කලාප යටතේ කලාප 12 ක් සහ නගර පරිපාලන දෙකකින් සමන්විත වේ. ෆෙඩරල් මට්ටමේ නගර පරිපාලන දෙක වන්නේ අඩිස් අබාබා සහ ඩයර් ඩවා ය.<ref name="Comparison">{{Cite journal|last1=Vértesy|first1=László|last2=Lemango|first2=Teketel|date=2022|title=Comparison of local governments in Hungary and Ethiopia|url=https://www.researchgate.net/publication/361985359|journal=De Iurisprudentia et Iure Publico|volume=XIII|issue=1–2|pages=62–75|issn=1789-0446|via=ResearchGate}}</ref> [[File:Map_of_zones_of_Ethiopia.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Map_of_zones_of_Ethiopia.svg|මධ්‍යය|thumb|ඉතියෝපියාවේ කලාප සහ කලාපවල සිතියම (අගෝස්තු 2023 ට පෙර)]] === යුධ කටයුතු === [[File:Ethiopian military serving under the African Union Mission in Somalia in sector 4 based at Beletweyne carried out live-fire drills.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ethiopian military serving under the African Union Mission in Somalia in sector 4 based at Beletweyne carried out live-fire drills.jpg|thumb|AMISOM, 2021 යටතේ ඉතියෝපියානු ජාතික ආරක්ෂක බලකාය (ENDF) පුහුණුව]] ඉතියෝපියානු හමුදාවේ මූලාරම්භය සහ හමුදා සම්ප්‍රදායන් ඉතියෝපියාවේ පැරණිතම ඉතිහාසය දක්වා දිව යයි. ඉතියෝපියාව මැද පෙරදිග සහ අප්‍රිකාව අතර පිහිටීම නිසා එය දිගු කලක් පෙරදිග හා බටහිර දේශපාලනයේ මැද පිහිටා ඇති අතර විදේශීය ආක්‍රමණවලට ලක් විය. 1579 දී ඔටෝමාන් අධිරාජ්‍යයේ හබේෂ් ආක්‍රමණය කිරීමේදී මස්සාවා හි වෙරළබඩ කඳවුරකින් ව්‍යාප්ත කිරීමට ගත් උත්සාහය පරාජයට පත් විය.<ref>{{Cite book|title=The Rising Tide of Cultural Pluralism: The Nation-State at Bay?|last=Rothchild|first=Donald|publisher=University of Wisconsin Press|year=1994|pages=139}}</ref> ඉතියෝපියානු අධිරාජ්‍යයේ හමුදාවට 1876 දී ඉතියෝපියානු අධිරාජ්‍යයා වූ IV වන යොහානස් විසින් නායකත්වය දුන් ගුරාහිදී ඊජිප්තුවරුන් පරාජය කිරීමට ද හැකි විය.<ref>{{Cite web |title=Ethiopian Treasures - Emperor Yohannes IV, Battle of Metema - Ethiopia |url=http://www.ethiopiantreasures.co.uk/pages/yohannes.htm |website=www.ethiopiantreasures.co.uk}}</ref> 1950 සිට කොරියානු යුද්ධයට සම්බන්ධ වූ කග්නිව් බලඇණිය යටතේ ඉතියෝපියානු හමුදාව එක්සත් ජාතීන්ගේ විධානයේ කොටසක් ලෙස සටන් කළේය. සමහර ප්‍රකාශනවල සඳහන් වූයේ ඉතියෝපියානු හමුදා වසර 15ක් රැඳී සිටි බවයි, නමුත් තවත් අය ප්‍රකාශ කළේ ඔවුන් 1975 වන තෙක් එක්සත් ජාතීන්ගේ අණදෙන නිලධාරියාගේ කොටසක් ලෙස ඉවත්ව ගිය බවයි.<ref>{{Cite book|title=The Emperor's Own : The History of the Ethiopian Imperial Bodyguard Battalion in the Korean War|last=Abebe, Dagmawi|isbn=9781912866311|location=Warwick, England|publisher=Helion|oclc=1112377558|date=19 October 2019}}</ref> යුධ සමයේදී බලඇණියේ ප්‍රමාණය 6,037ක් විය.<ref name="autob">{{cite web |date=25 April 2012 |title=Ethiopia: Association to Commemorate 61st of Korean War |url=http://allafrica.com/stories/201204260161.html |url-access=subscription |access-date=5 December 2022 |work=AllAfrica |agency=Ethiopian News Agency}}</ref> ඉතියෝපියානු ජාතික ආරක්ෂක බලකාය යනු ඉතියෝපියාවේ හමුදා බලකායයි. ENDF වෙනම ශාඛා දෙකකින් සමන්විත වේ: ඉතියෝපියානු භූමි බලකාය සහ ඉතියෝපියානු ගුවන් හමුදාව. ඉතියෝපියාව ගොඩබිම් වලින් වටවී ඇති බැවින් නාවික හමුදාවක් නොමැත; කෙසේ වෙතත්, 2018 දී අගමැති අබි අහමඩ් විසින් ඉතියෝපියානු නාවික හමුදාව නැවත ස්ථාපිත කරන ලද අතර, එය විධිමත් ලෙස පිහිටුවීමේ නොදන්නා දිනයක් සමඟ දැනට පුහුණුව ලබමින් සිටී.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-44369382|title=Why landlocked Ethiopia wants to launch a navy|last=Olewe|first=Dickens|date=14 June 2018|work=BBC News|access-date=7 July 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.fanabc.com/english/ethiopian-navy-graduates-personnel-trained-in-various-fields/|title=Ethiopian Navy Graduates Personnel Trained In Various Fields|date=June 27, 2023|work=[[Fana TV]]}}</ref> ඉතියෝපියානු හමුදාව බොහෝ විට නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ ප්‍රබලතම හමුදාව ලෙසත් අප්‍රිකානු මහාද්වීපයේ ප්‍රබලතම මිලිටරි පස්දෙනා අතරටත් ප්‍රකාශ කර ඇත. සමහර ඇස්තමේන්තු වලට අනුව, එය ලෝකයේ 49 වැනි දක්ෂතම හමුදාව වේ.<ref>{{Cite news|url=https://www.statista.com/statistics/1220153/military-strength-of-countries-in-africa/|title=Military power ranking in Africa 2023, by leading countries|work=[[Statista]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.globalfirepower.com/country-military-strength-detail.php?country_id=ethiopia#:~:text=For%202023%2C%20Ethiopia%20is%20ranked,0.0000%20is%20considered%20'perfect').|title=2023 Ethiopia Military Strength|work=Global Firepower}}</ref> === නීතිය බලාත්මක කිරීම === ව්‍යවස්ථාව මගින් ඉතියෝපියානු ෆෙඩරල් පොලිසියට (EFP) නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමේ රාජකාරිය සහතික කරයි. ෆෙඩරල් මට්ටමින් ආරක්ෂා කිරීම සහ මහජන සුබසාධනය සඳහා EFP වගකීම දරයි. 1995 දී ආරම්භ කරන ලද, 2000 ඔක්තෝබර් සිට ෆෙඩරල් පොලිස් කොමසාරිස් විසින් සමීක්ෂණය කරන ලද ෆෙඩරල් පොලිසිය; ෆෙඩරල් පොලිස් කොමසාරිස්වරයා පසුව සාම අමාත්‍යාංශයට කාර්යය වාර්තා කරයි, කෙසේ වෙතත් 2018 දේශපාලන ප්‍රතිසංස්කරණවලින් පසුව එය ඉක්මවා ගොස් පාර්ලිමේන්තුවට යොමු කරන ලදී. පෙර වසරවලදී, ෆෙඩරල් පොලිසිය අමාත්‍යංශයේ කාර්යයන් සෘජුවම වාර්තා කරයි. ඊට අමතරව, ෆෙඩරල් පොලිසියට සහාය සඳහා කලාපීය පොලිස් කොමිෂන් සභා හෙළි කිරීමට හැකියාව ඇත. ස්වාධීනව, දේශීය සටන්කාමීන් ආරක්ෂාව තහවුරු කරයි.<ref>{{Cite news|url=https://theglobalobservatory.org/2021/02/regional-special-forces-pose-threat-to-peace-and-security-ethiopia/|title=Regional Special Forces Pose Threat to Peace and Security in Ethiopia|website=www.theglobalobservatory.org/}}</ref> විශේෂයෙන්ම රථවාහන පොලිසිය විසින් නිරීක්ෂණය කරනු ලබන මූලික කාරණයක් වන්නේ අල්ලස් ගැනීමයි. මෑත වසරවලදී පොලිස් කෲරත්වය දරුණු ලෙස පෙනී ගියේය. 2019 අගෝස්තු 26 වන දින, අඩිස් අබාබා හි සිද්ධියට වයෝවෘද්ධ කාන්තාවක් මැදිහත් වීම නිසා පොලිස් නිලධාරීන් දෙදෙනෙකු විසින් මාංචු දැමූ පුද්ගලයෙකුට පහර දෙන වීඩියෝවක් හුවමාරු විය. මෑතකාලීන පොලිස් විෂමාචාරය ෆෙඩරල් පොලිස් කොමසාරිස්වරයා විසින් නීති විරෝධී ලෙස බලහත්කාරයෙන් භාවිතා කිරීම පිළිබඳ විමර්ශනය කිරීම සහ එම විෂමාචාරයට ලක් වූ නිලධාරියා සේවයෙන් පහ කිරීම ප්‍රකාශ කරන ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 52 වගන්තිය පිළිපැදීමට අපොහොසත් වීම යැයි කියනු ලැබේ. අප්‍රිකානු සංගමයේ ලුආන්ඩා සහ රොබන් අයිලන්ඩ් මාර්ගෝපදේශ හෝ බලය අනිසි ලෙස භාවිතා කිරීමේ වින්දිතයන් සඳහා වන යුක්තිය පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ ප්‍රකාශය සහ බලය සහ ගිනි අවි භාවිතය පිළිබඳ ඔවුන්ගේ මූලික ප්‍රතිපත්ති පුද්ගල සහ පොලිස් ම්ලේච්ඡත්වයට එරෙහිව සටන් කිරීමට ඉතියෝපියානු රජයේ විනය කමිටුවට වරක් බැඳී සිටී.<ref>{{Cite web |last=Woubshet |first=Ayele |date=14 August 2020 |title=Our 'protectors' in blue: Police brutality and misconduct in Ethiopia |url=https://www.ethiopia-insight.com/2020/08/14/our-protectors-in-blue-police-brutality-and-misconduct-in-ethiopia/ |access-date=6 January 2022 |website=Ethiopia Insight |language=en-US}}</ref> === මානව හිමිකම් === [[File:Peaceful_demonstrations_calling_for_full_implementation_of_the_Pretoria_Agreement_(2).png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Peaceful_demonstrations_calling_for_full_implementation_of_the_Pretoria_Agreement_(2).png|thumb|2022 ප්‍රිටෝරියා ගිවිසුම සම්පුර්ණයෙන්ම ක්‍රියාත්මක කරන ලෙස ඉල්ලා ටිග්‍රේ හි සාමකාමී පෙලපාලිකරුවන්; 2023 ජූලි]]මානව හිමිකම් කඩකිරීම් බොහෝ විට රට තුළ වාර්ගික සහ වාර්ගික ප්‍රචණ්ඩත්වයට සම්බන්ධ වේ.<ref>{{Cite web |date=4 May 2021 |title=Ethiopia 'at a crossroads' amid spiraling ethnic conflict |url=https://apnews.com/article/ethiopia-ethnic-conflicts-coronavirus-africa-health-37b65b752727e265a735c301e59397f0 |access-date=21 October 2021 |website=AP NEWS |language=en}}</ref> 2016 උද්ඝෝෂණයකදී, ඔරොමියා සහ අම්හාරා ප්‍රදේශවල රජයේ සෘජු වෙඩි තැබීම්වලින් සාමකාමී විරෝධතාකරුවන් 100 දෙනෙක් මිය ගියහ.<ref>{{cite news|url=https://www.npr.org/sections/parallels/2016/08/10/489433678/ethiopia-grapples-with-the-aftermath-of-a-deadly-weekend|title=Ethiopia Grapples with the Aftermath of a Deadly Weekend|newspaper=NPR.org|access-date=2 May 2017}}</ref> මෙම සිද්ධිය විමර්ශනය කිරීම සඳහා එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය ඉතියෝපියාවේ භූමියේ නිරීක්ෂකයින් කැඳවූ නමුත් ඉතියෝපියානු රජය මෙය ප්‍රතික්ෂේප කළේය.<ref>{{cite web |title=UN calls for probe into Ethiopia protesters killings |url=http://www.aljazeera.com/news/2016/08/calls-probe-ethiopia-protesters-killings-160810163517810.html |access-date=2 May 2017 |website=www.aljazeera.com}}</ref><ref>{{cite web |title=Ethiopia says UN observers not needed as protests rage |url=http://www.aljazeera.com/news/2016/08/ethiopia-observers-needed-protests-rage-160811105846673.html |access-date=2 May 2017 |website=www.aljazeera.com}}</ref> මෙම විරෝධතා ඉඩම් අත්පත් කර ගැනීම සහ ඔවුන්ගේ නියෝජිතයන් තෝරා පත් කර ගැනීමේ නිදහස වැනි මූලික මානව හිමිකම් නොමැතිකම පිලිබඳව විය.<ref name="reuters.com">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-ethiopia-landrights-violence-idUSKCN10M12X|title=Ethiopia's battle for land reforms could lead to civil war: opposition leader|date=11 August 2016|newspaper=Reuters|access-date=8 May 2017}}</ref> ඉතියෝපියාවේ COVID-19 වසංගතය ආවරණය කිරීම නිසා මාධ්‍යවේදීන් සහ ක්‍රියාකාරීන් තර්ජනයට හෝ අත්අඩංගුවට ගෙන ඇත.<ref>{{cite news|url=https://www.hrw.org/news/2020/05/06/ethiopia-free-speech-risk-amid-covid-19|title=Ethiopia: Free Speech at Risk Amid Covid-19|date=6 May 2020|work=Human Rights Watch}}</ref> ඉතියෝපියාව තුළ LGBT පුද්ගලයන් නීත්‍යානුකූලව පීඩාවට පත් වේ.<ref>{{cite web |last1=Billson |first1=Chantelle |date=12 August 2023 |title=Ethiopian authorities raid hotels over 'gay sex tip-offs' in anti-LGBTQ+ crackdown |url=https://www.thepinknews.com/2023/08/12/ethiopia-raid-hotels-bars-gay-sex-tip-offs/ |access-date=12 August 2023 |website=PinkNews}}</ref> ඔරොමෝ මහජන කොංග්‍රසයේ නායක මෙරේරා ගුඩිනා පැවසුවේ නැගෙනහිර අප්‍රිකානු රට "මංසන්ධියක" සිටින බවයි. රොයිටර් පුවත් සේවය සමඟ සම්මුඛ සාකච්ඡාවකදී ඔහු තවදුරටත් මෙසේ පැවසීය: "ජනතාව ඔවුන්ගේ අයිතිවාසිකම් ඉල්ලා සිටියි", ඔහු පැවසීය. "සියවසකට හතරක් තිස්සේ පාලන තන්ත්‍රය කරන දෙයින් මිනිස්සුන්ට එපා වෙලා. ඉඩම් මංකොල්ලකෑම්, වන්දි ගෙවීම්, හොරකම් කරපු මැතිවරණ, ජීවන වියදම ඉහළ යෑම් වැනි බොහෝ දේවලට එරෙහිව ඔවුන් උද්ඝෝෂණ කරනවා. "ආණ්ඩුව මර්දනය දිගටම කරගෙන ගියොත් මිනිසුන් මිලියන ගණනින් ඔවුන්ගේ අයිතීන් ඉල්ලා සිටින්නේ (සිවිල් යුද්ධය) විය හැකි අවස්ථා වලින් එකකි."<ref name="reuters.com" /> == භූගෝලය == [[File:Ethiopia_relief_location_map.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ethiopia_relief_location_map.jpg|thumb|ඉතියෝපියාවේ සිතියම]]වර්ග කිලෝමීටර් 1,104,300 (වර්ග සැතපුම් 426,372.61),<ref name="CIA World Factbook">{{cite web |title=CIA World Factbook – Rank Order – Area |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209041128/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html |archive-date=9 February 2014 |access-date=2 February 2008}}</ref> ඉතියෝපියාව, බොලිවියාව හා සැසඳිය හැකි ලොව 28 වැනි විශාලතම රට වේ. එය පිහිටා ඇත්තේ 3 වන සමාන්තර උතුර සහ 15 වන සමාන්තර උතුර සහ දේශාංශ 33 වන මෙරිඩියන් නැගෙනහිර සහ 48 වන මෙරිඩියන් නැගෙනහිර අතර ය. ඉතියෝපියාවේ ප්‍රධාන කොටස අප්‍රිකානු ගොඩබිමේ නැගෙනහිර දෙසින් පිහිටි අප්‍රිකාවේ අඟෙහි පිහිටා ඇත. ඉතියෝපියාව සමඟ මායිම් ඇති ප්‍රදේශ වන්නේ උතුරට එරිත්‍රියාව වන අතර පසුව දක්ෂිණාවර්තව ගමන් කරන ජිබුටි, සෝමාලියාව, කෙන්යාව, දකුණු සුඩානය සහ සුඩානයයි. ඉතියෝපියාව තුළ මහා රිෆ්ට් නිම්නය මගින් බෙදී ඇති විශාල කඳු සහ විච්ඡේදනය වූ සානු සංකීර්ණයක් වන අතර එය සාමාන්‍යයෙන් නිරිත දෙසින් ඊසාන දෙසින් දිවෙන අතර පහත් බිම්, පඩිපෙළ හෝ අර්ධ කාන්තාර වලින් වටවී ඇත. දේශගුණය, පස, ස්වභාවික වෘක්ෂලතා සහ ජනාවාස රටා වල පුළුල් වෙනස්කම් සහිත විශාල විවිධත්වයක් සහිත භූමිභාගයක් ඇත. ඉතියෝපියාව යනු නැගෙනහිර මායිම දිගේ කාන්තාරවල සිට දකුණේ නිවර්තන වනාන්තර දක්වා උතුරු සහ නිරිතදිග ප්‍රදේශවල විස්තීර්ණ ඇෆ්‍රොමොන්ටේන් දක්වා විහිදෙන පාරිසරික වශයෙන් විවිධ වූ රටකි. උතුරේ ටානා විල නිල් නයිල් ගඟේ උල්පතයි. එයට ආවේණික විශේෂ බොහොමයක් ඇත, විශේෂයෙන් gelada, Walia ibex සහ ඉතියෝපියානු වෘකයා ("Simien fox"). පුළුල් පරාසයක උන්නතාංශය මඟින් රටට විවිධ පාරිසරික වශයෙන් වෙනස් ප්‍රදේශ ලබා දී ඇති අතර, පාරිසරික හුදකලාවේ ආවේණික විශේෂවල පරිණාමය දිරිමත් කිරීමට මෙය උපකාරී වී ඇත. ජාතිය භූගෝලීය ප්‍රතිවිරෝධතා ඇති දේශයකි, එහි වනාන්තර සහ ගංගා රාශියක් ඇති විශාල සාරවත් බටහිර ප්‍රදේශයේ සිට උතුරේ පිහිටි ලොව උණුසුම්ම ජනාවාස වන ඩලෝල් දක්වා විහිදේ. ඉතියෝපියානු උස්බිම් යනු අප්‍රිකාවේ විශාලතම අඛණ්ඩ කඳු වැටි වන අතර මහාද්වීපයේ විශාලතම ගුහාව සෝෆ් ඕමාර් ගුහාවේ අඩංගු වේ. අප්‍රිකාවේ යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවි වලින් දෙවන විශාලතම සංඛ්‍යාව ඉතියෝපියාව සතුව ඇත.<ref>{{Cite web |title=UNESCO World Heritage Centre – World Heritage List |url=https://whc.unesco.org/en/list/&search=&searchSites=&search_by_country=&search_yearinscribed=&themes=&criteria_restrication=&media=&description=&order=region |website=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> === දේශගුණය === [[File:Köppen_climate_types_of_Ethiopia.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:K%C3%B6ppen_climate_types_of_Ethiopia.svg|thumb|ඉතියෝපියාවේ කොපෙන් දේශගුණික වර්ගීකරණය]][[File:Blue_Nile_Falls,_Ethiopia_(51625800835).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Blue_Nile_Falls,_Ethiopia_(51625800835).jpg|thumb|ශීත ඍතුවේ දී නිල් නයිල් ඇල්ල නයිල් ගඟේ ජලයෙන් සියයට 86 කට වඩා සපයනු ලබන්නේ සිමියන් කඳුකරයේ දිය වූ හිම වලිනි.<ref>{{Cite web |date=15 January 2023 |title=Does It Snow In Ethiopia [Winter Travel] |url=https://offseasonbackpack.com/does-it-snow-in-ethiopia/}}</ref><ref>{{Cite web |title=While Egypt Struggles, Ethiopia Builds over the Blue Nile: Controversies and the Way Forward |url=https://www.brookings.edu/articles/while-egypt-struggles-ethiopia-builds-over-the-blue-nile-controversies-and-the-way-forward/ |website=Brookings.edu}}</ref>]] ප්‍රමුඛ දේශගුණික වර්ගය නිවර්තන මෝසම් වන අතර, පුළුල් භූ විෂමතා-ප්‍රේරිත විචලනයකි. ඉතියෝපියානු උස්බිම් රටේ බොහෝ ප්‍රදේශ ආවරණය වන අතර සමකයට සමාන ආසන්නයේ අනෙකුත් ප්‍රදේශ වලට වඩා සාමාන්‍යයෙන් සැලකිය යුතු ලෙස සිසිල් දේශගුණයක් ඇත. රටේ ප්‍රධාන නගර බොහොමයක් මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 2,000-2,500 (අඩි 6,562-8,202) පමණ උන්නතාංශයක පිහිටා ඇති අතර, ගොන්ඩාර් සහ ඇක්සම් වැනි ඓතිහාසික අගනගර ද ඇත. නූතන අගනුවර වන අඩිස් අබාබා, මීටර 2,400 (අඩි 7,900) පමණ උන්නතාංශයක එන්ටෝටෝ කන්ද පාමුල පිහිටා ඇත. එය වසර පුරා මෘදු දේශගුණයක් අත්විඳියි. වසර පුරා තරමක් ඒකාකාර උෂ්ණත්වයන් සහිතව, අඩිස් අබාබා හි සෘතු බොහෝ දුරට වර්ෂාපතනය මගින් අර්ථ දක්වා ඇත: ඔක්තෝබර් සිට පෙබරවාරි දක්වා වියළි සමයක්, මාර්තු සිට මැයි දක්වා සැහැල්ලු වැසි සමයක් සහ ජූනි සිට සැප්තැම්බර් දක්වා අධික වැසි සමයක්. සාමාන්‍ය වාර්ෂික වර්ෂාපතනය මිලිමීටර 1,200 (අඟල් 47) පමණ වේ. දිනකට සාමාන්‍යයෙන් පැය හතක් හිරු එළිය පවතී. වියළි කාලය යනු වසරේ හිරු රශ්මිය ඇති කාලයයි, නමුත් ජූලි සහ අගෝස්තු මාසවල වර්ෂාපතනයේ උච්චතම අවස්ථාව වන විටත් සාමාන්‍යයෙන් දිනකට පැය කිහිපයක් දීප්තිමත් හිරු එළිය පවතී. ඇඩිස් අබාබා හි සාමාන්‍ය වාර්ෂික උෂ්ණත්වය 16 °C (60.8 °F), දෛනික උපරිම උෂ්ණත්වය වසර පුරා සාමාන්‍ය 20-25 °C (68.0-77.0 °F) වන අතර, රාත්‍රියේ අවම සාමාන්‍ය 5-10 °C (41.0- 50.0 °F). ඉතියෝපියාවේ බොහෝ ප්‍රධාන නගර සහ සංචාරක ස්ථාන අඩිස් අබාබා හා සමාන උන්නතාංශයක පිහිටා ඇති අතර සංසන්දනාත්මක දේශගුණයක් ඇත. අඩු උන්නතාංශ ප්‍රදේශවල, විශේෂයෙන් ඉතියෝපියාවේ නැගෙනහිරින් පහළ පිහිටි ඉතියෝපියානු සෙරික් තණබිම් සහ පඳුරු බිම්වල, දේශගුණය සැලකිය යුතු ලෙස උණුසුම් හා වියලි විය හැකිය. මෙම නැඟෙනහිර කලාපයේ දනකිල් අවපාතයේ ඩල්ලොල් හි ලෝකයේ ඉහළම සාමාන්‍ය වාර්ෂික උෂ්ණත්වය 34 °C (93.2 °F) වේ. ඉතියෝපියාව දේශගුණික විපර්යාසවල බොහෝ බලපෑම් වලට ගොදුරු වේ. උෂ්ණත්වය වැඩිවීම සහ වර්ෂාපතනයේ වෙනස්වීම් මේවාට ඇතුළත් වේ. මෙම ආකෘතිවල දේශගුණික විපර්යාස ආහාර සුරක්ෂිතතාවයට සහ කෘෂිකර්මාන්තය පදනම් කරගත් ආර්ථිකයට තර්ජනයක් වේ.<ref>{{Cite journal|last=Gezie|first=Melese|date=1 January 2019|editor-last=Moral|editor-first=Manuel Tejada|title=Farmer's response to climate change and variability in Ethiopia: A review|journal=Cogent Food & Agriculture|volume=5|issue=1|pages=1613770|doi=10.1080/23311932.2019.1613770|doi-access=free|s2cid=155380174}}</ref> බොහෝ ඉතියෝපියානුවන්ට තම නිවෙස් අතහැර ගල්ෆ්, දකුණු අප්‍රිකාව සහ යුරෝපය දක්වා ගමන් කිරීම කෙරී ඇත.<ref>{{Cite web |date=6 December 2019 |title=Ethiopia, Climate Change and Migration: A little more knowledge and a more nuanced perspective could greatly benefit thinking on policy – Ethiopia |url=https://reliefweb.int/report/ethiopia/ethiopia-climate-change-and-migration-little-more-knowledge-and-more-nuanced |access-date=28 November 2020 |website=ReliefWeb |language=en}}</ref> 2019 අප්‍රේල් මාසයේ සිට, ඉතියෝපියානු අගමැති අබි අහමඩ් අගනුවර අඩිස් අබාබා හි දේශගුණික විපර්යාසවල අහිතකර බලපෑම් අවම කිරීම අරමුණු කරගත් සංවර්ධන ව්‍යාපෘතියක් වන Beautifying Sheger ප්‍රවර්ධනය කර ඇත.<ref>{{Cite web |last1=Dahir |first1=Abdi Latif |date=5 March 2019 |title=Ethiopia is launching a global crowdfunding campaign to give its capital a green facelift |url=https://qz.com/africa/1565355/ethiopias-abiy-to-hold-dinner-to-make-addis-ababa-greener-city/ |access-date=23 May 2019 |website=Quartz Africa |language=en}}</ref> ඊළඟ මැයි මාසයේදී රජය විසින් "ඩයින් ෆෝ ෂෙගර්", මහජනයා හරහා අවශ්‍ය ඩොලර් බිලියන 1 න් සමහරක් ආවරණය කිරීම සඳහා අරමුදල් රැස් කිරීමේ උත්සවයක් පැවැත්වීය.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-48342569|title=Ethiopia PM hosts 'most expensive dinner'|date=20 May 2019|access-date=23 May 2019|language=en-GB}}</ref> සහභාගී වීමේ පිරිවැය සහ පරිත්‍යාග යන දෙඅංශයෙන්ම මිල අධික උත්සවය හරහා ඩොලර් මිලියන 25ක් රැස් කර ගන්නා ලදී.<ref>{{Cite web |last=AfricaNews |date=14 May 2019 |title=Ethiopia PM raises over $25m for project to beautify Addis Ababa |url=https://www.africanews.com/2019/05/14/ethiopia-pm-raises-over-25m-for-project-to-beautify-addis-ababa/ |access-date=23 May 2019 |website=Africanews |language=en}}</ref> චීනය සහ ඉතියෝපියාව අතර තීරය සහ මාර්ග මුලපිරීම යටතේ චීන දුම්රිය සමාගම් දෙකක් මුළු කිලෝමීටර් 56 න් 12 ක් සංවර්ධනය කිරීම සඳහා අරමුදල් සපයා ඇත.<ref>{{Cite web |last=Addisstandard |date=25 April 2019 |title=News: China's reprieve on interest-free loan only |url=https://addisstandard.com/news-chinas-reprieve-on-interest-free-loan-only/ |access-date=23 May 2019 |website=Addis Standard |language=en-US}}</ref> === ජෛව විවිධත්වය === [[File:Capra_walie_87176348.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Capra_walie_87176348.jpg|thumb|ඉතියෝපියාවේ ජාතික සංකේතවලින් එකක් වන සිමියන් කඳු ජාතික වනෝද්‍යානයේ වාලියා අයිබෙක්ස් රටේ උතුරු ප්‍රදේශවල පමණක් දක්නට ලැබේ.]] ඉතියෝපියාව කුරුළු විවිධත්වයේ ගෝලීය මධ්‍යස්ථානයකි. අද වන විට ඉතියෝපියාවේ පක්ෂි විශේෂ 856 කට වඩා වාර්තා වී ඇති අතර ඉන් විස්සක් රටට ආවේණික වේ.<ref>{{cite web |last=Lepage |first=Denis |title=Bird Checklists of the World |url=http://avibase.bsc-eoc.org/checklist.jsp?region=et&list=clements |access-date=6 October 2013 |publisher=Avibase}}</ref> විශේෂ 16ක් වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව හෝ දැඩි ලෙස වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇත. මෙම පක්ෂීන් බොහොමයක් බයිසිකල්ස් අන්නානා වැනි සමනලුන් ආහාරයට ගනී.<ref>Bicyclus, Site of Markku Savela</ref>{{Full citation needed|date=March 2021}} ඓතිහාසික වශයෙන්, අප්‍රිකානු මහාද්වීපය පුරා, දැව කැපීම, සිවිල් යුද්ධ, පරිසර දූෂණය, දඩයම් කිරීම සහ අනෙකුත් මානව සාධක හේතුවෙන් වනජීවී ගහනය ශීඝ්‍රයෙන් අඩුවෙමින් පවතී.<ref>Bakerova, Katarina et al. (1991) Wildlife Parks Animals Africa. Retrieved 24 May 2008, from the [http://www.africanculturalcenter.org/3_0wildlife.html African Cultural Center] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110205045029/http://www.africanculturalcenter.org/3_0wildlife.html|date=5 February 2011}}.</ref> වසර 17ක දීර්ඝ සිවිල් යුද්ධයක්, දැඩි නියඟයක් සමඟ, ඉතියෝපියාවේ පාරිසරික තත්ත්වයන්ට සෘණාත්මක ලෙස බලපෑ අතර, ඊටත් වඩා විශාල වාසස්ථාන හායනයකට තුඩු දුන්නේය.<ref>Encyclopedia of Nations. [http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Ethiopia-ENVIRONMENT.html Ethiopia Environment].</ref> වාසස්ථාන විනාශය අනතුරට තුඩු දෙන සාධකයකි. වාසස්ථානයක වෙනස්කම් වේගයෙන් සිදුවන විට, සතුන්ට හැඩගැසීමට කාලය නැත. හරිතාගාර වායු මගින් ඇතිවන දේශගුණික විපර්යාසවල ප්‍රතිඵලයක් ලෙස වැඩි තර්ජන අපේක්ෂා කරන මානව බලපෑම බොහෝ විශේෂවලට තර්ජනය කරයි.<ref>Kurpis, Lauren (2002). [http://www.endangeredspecie.com/Ways_To_Help.htm How to Help Endangered Species] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110304003612/http://www.endangeredspecie.com/Ways_To_Help.htm|date=4 March 2011}}. Endangeredspecie.com</ref> 2010 දී කාබන්ඩයොක්සයිඩ් විමෝචනය ටොන් 6,494,000 කි. ඉතියෝපියාව වාර්ෂිකව මිනිසා විසින් ඇති කරන හරිතාගාර වායු මුදා හැරීමට දායක වන්නේ 0.02% ක් පමණි.<ref>United Nations Statistics Division, [http://mdgs.un.org/unsd/mdg/SeriesDetail.aspx?srid=749&crid= Millennium Development Goals indicators]: Carbon dioxide emissions ({{CO2}}), thousand tonnes of {{CO2}} (collected by CDIAC) Human-produced, direct emissions of carbon dioxide only. Excludes other greenhouse gases; [[land use, land-use change, and forestry]] (LULUCF); and natural background flows of {{CO2}} (See also: Carbon cycle)</ref> ඉතියෝපියාවට ආවේණික ක්ෂීරපායී විශේෂ 31ක් ඇත.<ref name="Massicot">Massicot, Paul (2005). [http://www.animalinfo.org/country/ethiopia.htm Animal Info-Ethiopia].</ref> ඉතියෝපියාව බරපතල වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති සහ ගෝලීය වඳවීමේ අවදානමට ලක්විය හැකි විශේෂ බොහොමයක් ඇත. ඉතියෝපියාවේ තර්ජනයට ලක් වූ විශේෂ වර්ග තුනකට බෙදිය හැකිය (IUCN ශ්‍රේණිගත කිරීම් මත පදනම්ව): බරපතල වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති, වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති සහ අවදානමට ලක්විය හැකි ය.<ref name="Massicot" /> ඉතියෝපියාව ලෝකයේ වගා කරන ලද ශාක සඳහා මූලාරම්භක සහ ස්වාධීන මධ්‍යස්ථාන අටෙන් එකකි.<ref>{{Cite journal|last1=Khoury|first1=Colin K.|last2=Achicanoy|first2=Harold A.|last3=Bjorkman|first3=Anne D.|last4=Navarro-Racines|first4=Carlos|last5=Guarino|first5=Luigi|last6=Flores-Palacios|first6=Ximena|last7=Engels|first7=Johannes M.M.|last8=Wiersema|first8=John H.|last9=Dempewolf|first9=Hannes|date=15 June 2016|title=Origins of food crops connect countries worldwide|journal=Proc. R. Soc. B|volume=283|issue=1832|pages=20160792|doi=10.1098/rspb.2016.0792|pmc=4920324}}</ref> කෙසේ වෙතත්, අධ්‍යයනවලින් පෙනී යන්නේ වන විනාශය ඉතියෝපියාවේ ප්‍රධාන සැලකිල්ලක් වන බැවින් වනාන්තර අහිමි වීම පාංශු ඛාදනය, පසෙහි පෝෂක නැතිවීම, සත්ව වාසස්ථාන අහිමි වීම සහ ජෛව විවිධත්වය අඩුවීම සඳහා දායක වේ. 20 වැනි සියවස ආරම්භයේදී ඉතියෝපියාවේ භූමි ප්‍රමාණයෙන් 420,000 km2 (හෝ 35%) පමණ ප්‍රමාණයක් ගස්වලින් වැසී තිබූ නමුත් මෑත කාලීන පර්යේෂණවලින් පෙනී යන්නේ වනාන්තර ආවරණය දැන් ප්‍රදේශයෙන් දළ වශයෙන් 11.9% ක් පමණ වන බවයි.<ref>Mongabay.com Ethiopia statistics. (n.d). Retrieved 18 November 2006, from [http://rainforests.mongabay.com/deforestation/2000/Ethiopia.htm Rainforests.mongabay.com]</ref> රටෙහි 2018 වනාන්තර භූ දර්ශන අඛණ්ඩතා දර්ශකයේ මධ්‍යන්‍ය ලකුණු 7.16/10ක් තිබූ අතර, එය රටවල් 172ක් අතරින් ගෝලීය වශයෙන් 50 වැනි ස්ථානයට පත් විය.<ref name="FLII-Supplementary">{{cite journal|last1=Grantham|first1=H. S.|last2=Duncan|first2=A.|last3=Evans|first3=T. D.|last4=Jones|first4=K. R.|last5=Beyer|first5=H. L.|last6=Schuster|first6=R.|last7=Walston|first7=J.|last8=Ray|first8=J. C.|last9=Robinson|first9=J. G.|last10=Callow|first10=M.|last11=Clements|first11=T.|year=2020|title=Anthropogenic modification of forests means only 40% of remaining forests have high ecosystem integrity – Supplementary Material|journal=Nature Communications|volume=11|issue=1|page=5978|bibcode=2020NatCo..11.5978G|doi=10.1038/s41467-020-19493-3|issn=2041-1723|pmc=7723057|pmid=33293507|doi-access=free|last12=Costa|first12=H. M.|last13=DeGemmis|first13=A.|last14=Elsen|first14=P. R.|last15=Ervin|first15=J.|last16=Franco|first16=P.|last17=Goldman|first17=E.|last18=Goetz|first18=S.|last19=Hansen|first19=A.|last20=Hofsvang|first20=E.|last21=Jantz|first21=P.|last22=Jupiter|first22=S.|last23=Kang|first23=A.|last24=Langhammer|first24=P.|last25=Laurance|first25=W. F.|last26=Lieberman|first26=S.|last27=Linkie|first27=M.|last28=Malhi|first28=Y.|last29=Maxwell|first29=S.|last30=Mendez|first30=M.|last31=Mittermeier|first31=R.|last32=Murray|first32=N. J.|last33=Possingham|first33=H.|last34=Radachowsky|first34=J.|last35=Saatchi|first35=S.|last36=Samper|first36=C.|last37=Silverman|first37=J.|last38=Shapiro|first38=A.|last39=Strassburg|first39=B.|last40=Stevens|first40=T.|last41=Stokes|first41=E.|last42=Taylor|first42=R.|last43=Tear|first43=T.|last44=Tizard|first44=R.|last45=Venter|first45=O.|last46=Visconti|first46=P.|last47=Wang|first47=S.|last48=Watson|first48=J. E. M.}}</ref> දර එකතු කිරීම, ගොවිබිම් බවට පරිවර්තනය කිරීම, අධික ලෙස තණබිම් කිරීම සහ ගොඩනැගිලි ද්‍රව්‍ය සඳහා වන දැව භාවිතය හේතුවෙන් ඉතියෝපියාවට සෑම වසරකම ස්වාභාවික වනාන්තර 1,410 km2 ක් අහිමි වේ. 1990 සහ 2005 අතර කාලය තුළ රටට දළ වශයෙන් 21,000 km2 වනාන්තර අහිමි විය.<ref>{{cite web |date=4 February 2006 |title=Ethiopia: Environmental Profile |url=https://rainforests.mongabay.com/20ethiopia.htm |access-date=29 November 2020 |publisher=Mongabay}}</ref> වන විනාශය පාලනය කිරීම සඳහා වන වත්මන් රජයේ වැඩසටහන් අධ්‍යාපනය, නැවත වන වගා වැඩසටහන් ප්‍රවර්ධනය කිරීම සහ දැව සඳහා විකල්ප වන අමුද්‍රව්‍ය සැපයීම ඇතුළත් වේ. ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල රජය විසින් වනාන්තර වාසස්ථාන විනාශ නොකර කෘෂිකර්මාන්තය ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා දැව නොවන ඉන්ධන ප්‍රභවයන් සහ වනාන්තර නොවන ඉඩම් වෙත ප්‍රවේශය ද සපයයි.<ref>{{cite book|first=Chaitanya|last=Iyyer|title=Land Management: Challenges & Strategies|url=https://books.google.com/books?id=1Bls24MgPuMC&pg=PA16|year=2009|publisher=Global India Publications|isbn=978-93-80228-48-8|page=16}}</ref> SOS සහ Farm Africa වැනි සංවිධාන වන කළමනාකරණ පද්ධතියක් නිර්මාණය කිරීම සඳහා ෆෙඩරල් රජය සහ ප්‍රාදේශීය ආන්ඩු සමග එක්ව කටයුතු කරයි.<ref>Parry, J (2003). Tree choppers become tree planters. Appropriate Technology, 30(4), 38–39. Retrieved 22 November 2006, from ABI/INFORM Global database. (Document ID: 538367341).</ref> == ආර්ථිකය == [[File:GDP_per_capita_development_of_Ethiopia.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:GDP_per_capita_development_of_Ethiopia.svg|thumb|ඒක පුද්ගල GDP සංවර්ධනය]] මෙල්ස් සෙනාවි ගේ පාලනය යටතේ ඉතියෝපියාව වේගවත්ම ආර්ථික වර්ධනයක් වාර්තා කළේය.<ref>{{Cite journal|date=24 March 2010|title="One Hundred Ways of Putting Pressure"|url=https://www.hrw.org/report/2010/03/24/one-hundred-ways-putting-pressure/violations-freedom-expression-and-association|language=en|access-date=27 July 2021|website=Human Rights Watch}}</ref> ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලට අනුව, ඉතියෝපියාව 2004 සිට 2009 දක්වා 10%කට වඩා වැඩි ආර්ථික වර්ධනයක් වාර්තා කරමින් ලෝකයේ වේගයෙන්ම වර්ධනය වන ආර්ථිකයන්ගෙන් එකක් විය.<ref name="Outlook 2012">{{cite web |title=World Economic Outlook |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/02/pdf/text.pdf |access-date=13 January 2013 |publisher=IMF}}</ref> එය 2007 සහ 2008 වසරවල වේගයෙන්ම වර්ධනය වන තෙල් මත යැපෙන අප්‍රිකානු ආර්ථිකය විය.<ref>{{cite web |title=Ethiopia: IMF Positive on Country's Growth Outlook |url=http://allafrica.com/stories/200706181790.html |access-date=13 January 2013 |publisher=allAfrica}}</ref> 2015 දී, ලෝක බැංකුව ඉතියෝපියාව 2004 සහ 2014 අතර සැබෑ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ (GDP) වර්ධනය 10.9% ක ශීඝ්‍ර ආර්ථික වර්ධනයක් අත්කර ගෙන ඇති බව අවධාරණය කළේය.<ref>{{Cite web |title=With Continued Rapid Growth, Ethiopia is Poised to Become a Middle Income Country by 2025 |url=http://www.worldbank.org/en/country/ethiopia/publication/ethiopia-great-run-growth-acceleration-how-to-pace-it |access-date=24 June 2016}}</ref> 2008 සහ 2011 දී ඉතියෝපියාවේ වර්ධන කාර්ය සාධනය සහ සැලකිය යුතු සංවර්ධන ජයග්‍රහණ ඉහළ උද්ධමනය සහ දුෂ්කර ගෙවුම් ශේෂ තත්ත්වය හේතුවෙන් අභියෝගයට ලක් විය. ලිහිල් මූල්‍ය ප්‍රතිපත්තිය, 2011 මුල් භාගයේ විශාල සිවිල් සේවා වැටුප් වැඩිවීම සහ ඉහළ ආහාර මිල ගණන් හේතුවෙන් උද්ධමනය 2011 අගෝස්තු මාසයේදී 40% දක්වා ඉහළ ගියේය.<ref name="Ethiopia Overview">{{cite web |date=23 September 2015 |title=Economic Overview |url=http://www.worldbank.org/en/country/ethiopia/overview |access-date=1 February 2016 |publisher=[[World Bank]]}}</ref> 2011-12 සඳහා, අවසාන වසරේ උද්ධමනය 22% ක් පමණ වනු ඇතැයි පුරෝකථනය කරන ලද අතර, දැඩි මූල්‍ය හා මූල්‍ය ප්‍රතිපත්ති ක්‍රියාත්මක කිරීමත් සමඟ 2012-13 දී තනි ඉලක්කම් උද්ධමනය පුරෝකථනය කෙරේ.<ref name="statement">{{cite web |date=14 June 2012 |title=Statement by an IMF Staff Mission on the 2012 Article IV Consultation with Ethiopia |url=http://www.imf.org/external/np/sec/pr/2012/pr12224.htm |access-date=13 January 2013 |publisher=IMF}}</ref> මෑත වසරවල වේගවත් වර්ධනයක් තිබියදීත්, ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය ලෝකයේ පහළම අගයක් වන අතර ආර්ථිකය බරපතල ව්‍යුහාත්මක ගැටලු ගණනාවකට මුහුණ දෙයි. කෙසේ වෙතත්, පොදු යටිතල පහසුකම් සහ කාර්මික උද්‍යාන සඳහා අවධානය යොමු කරන ලද ආයෝජනයක් සමඟින්, ඉතියෝපියාවේ ආර්ථිකය අප්‍රිකාවේ සැහැල්ලු නිෂ්පාදන සඳහා කේන්ද්‍රස්ථානයක් වීමට එහි ව්‍යුහාත්මක ගැටලුවලට විසඳුම් ලබා දෙයි.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/ethiopia-industrialoutput-idUSL8N1343EO20151109|title=Ethiopia to launch four more industry parks within two years|date=9 November 2015|newspaper=Reuters|access-date=24 June 2016}}</ref> 2019 දී විදේශගත ඉතියෝපියානුවන්ට ඉතියෝපියාවේ මූල්‍ය සේවා කර්මාන්තයේ ආයෝජනය කිරීමට අවසර දෙන නීතියක් සම්මත කරන ලදී.<ref>{{Cite web |last=Sze |first=Mari |date=12 August 2019 |title=Ethiopia to Open Banks for Ethiopian Investors in the Diaspora |url=https://w7news.com/ethiopia-to-open-banks-for-ethiopian-investors-in-the-diaspora/ |access-date=14 August 2019 |website=W7 News |language=en-US}}</ref>[[File:Ethiopian_cargo_ship_at_Port_of_Djibouti.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ethiopian_cargo_ship_at_Port_of_Djibouti.jpg|thumb|ඉතියෝපියානු භාණ්ඩ නැවක් රතු මුහුදේදී]]ඉතියෝපියානු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ සඳහන් වන්නේ ඉඩමක් හිමිකර ගැනීමේ අයිතිය "රාජ්‍යයට සහ ජනතාවට" පමණක් වන නමුත් පුරවැසියන්ට ඉඩම් වසර 99 දක්වා බදු දිය හැකි නමුත් උකස් කිරීමට හෝ විකිණීමට නොහැකි බවයි. උපරිම වසර විස්සක් සඳහා ඉඩම කුලියට දීමට අවසර දී ඇති අතර මෙමගින් ඉඩම් වඩාත් ඵලදායී පරිශීලකයා වෙත යන බව සහතික කිරීමට අපේක්ෂා කෙරේ. ඉඩම් බෙදාහැරීම සහ පරිපාලනය දූෂණය ආයතනගත වූ ක්ෂේත්‍රයක් ලෙස සලකනු ලබන අතර, ඉඩම් සම්බන්ධ ගැටළු සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කිරීමේදී පහසුකම් දීමනා මෙන්ම අල්ලස් ද බොහෝ විට ඉල්ලා සිටියි.<ref>{{cite web |title=Business Corruption in Ethiopia |url=http://www.business-anti-corruption.com/country-profiles/sub-saharan-africa/ethiopia/business-corruption-in-ethiopia.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140406173808/http://www.business-anti-corruption.com/country-profiles/sub-saharan-africa/ethiopia/business-corruption-in-ethiopia.aspx |archive-date=6 April 2014 |access-date=8 April 2014 |publisher=Business Anti-Corruption Portal}}</ref> ඉඩම් හිමිකමක් නොමැති බැවින්, යටිතල පහසුකම් ව්‍යාපෘති බොහෝ විට ඉඩම් පරිහරණය කරන්නන්ගෙන් විමසීමකින් තොරව සරලව සිදු කරනු ලබන අතර, පසුව එය අවතැන් වී නිවසක් හෝ ඉඩමක් නොමැතිව සිදු වේ. බොහෝ කෝපය සහ අවිශ්වාසය සමහර විට මහජන විරෝධතා ඇති කරයි. මීට අමතරව, කෘෂිකාර්මික ඵලදායිතාව අඩු මට්ටමක පවතින අතර, නිරන්තර නියඟ තවමත් රට වටකරමින් අභ්‍යන්තර විස්ථාපනයට ද හේතු වේ.<ref>{{cite web |title=Six million children threatened by Ethiopia drought: UN |url=http://www.terradaily.com/reports/Six_million_children_threatened_by_Ethiopia_drought_UN_999.html |access-date=16 March 2009 |publisher=Terradaily.com}}</ref> === බලශක්තිය සහ ජල විදුලිය === ඉතියෝපියාවේ නයිල් ගඟ ඇතුළුව එහි උස්බිම් වලින් ගලා යන ප්‍රධාන ගංගා 14 ක් ඇත. එයට අප්‍රිකාවේ විශාලතම ජල සංචිතය ඇත. 2012 වන විට, ජල විදුලි බලාගාර මුළු ස්ථාපිත විදුලි ජනන ධාරිතාවෙන් 88.2% ක් පමණ නියෝජනය කරයි. ඉතිරි විදුලි බලය ෆොසිල ඉන්ධන (8.3%) සහ පුනර්ජනනීය ප්‍රභවයන් (3.6%) මගින් ජනනය කරන ලදී. 2016 වර්ෂයේ මුළු ජනගහනය සඳහා වූ විද්‍යුත්කරණ අනුපාතය 42% ක් වූ අතර, නාගරික ප්‍රදේශවල ආවරණය 85% ක් සහ ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල ආවරණය 26% කි. 2016 වන විට, මුළු විදුලි නිෂ්පාදනය 11.15 TW⋅h වූ අතර පරිභෝජනය 9.062 TW⋅h විය. 0.166 TW⋅h විදුලිය අපනයනය කරන ලද අතර, 0 kW⋅h ආනයනය කරන ලද සහ 2.784 GW ස්ථාපිත ජනන ධාරිතාවය විය.<ref name="CIA2">{{cite web |title=Ethiopia |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ethiopia/ |access-date=5 April 2021 |work=The World Factbook |publisher=CIA}}</ref>[[File:Cement_never_sleeps_(8756743123).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Cement_never_sleeps_(8756743123).jpg|thumb|ඩයර් ඩවා හි කර්මාන්ත ශාලාවක්: ඉතියෝපියාවේ විශාලතම ආර්ථික නගරවලින් එකකි]] ඉතියෝපියාව නිල් නයිල්, සෝබාත් ගංගා සහ අත්බරා යන ගංගා ද්‍රෝණි හරහා නයිල් ජලයට ජල පරිමාවෙන් 81% ක් ලබා දෙයි. 1959 දී, නයිල් වෝටර්ස් ගිවිසුම, ද්විපාර්ශ්වික ගිවිසුම අත්සන් කරන ලද අතර, එය දෙරටටම නයිල් ජලය පිළිබඳ තනි නාවික අයිතිය ලබා ඇත. ඉතියෝපියාවේ දේශීය නයිල් අතු ගංඟා භාවිතා කිරීමට උත්සාහ කළ ව්‍යාපෘති සෑම විටම අධ්‍යයනය කර ඇත. මෙය බටහිර ඉතියෝපියාවේ ජලවිදුලි හා වාරිමාර්ග ව්‍යාපෘති සඳහා බාහිර මූල්‍යකරණය අධ්‍යයනය කරමින් ජල සම්පත් මත පදනම් වූ ආර්ථික සංවර්ධන ව්‍යාපෘතිවලට බාධාවක් විය. කෙසේ වෙතත්, ඉතියෝපියාව බ්ලූ නයිල් ගඟේ මෙගාවොට් 6,450 ක විශාල ජල විදුලි වේල්ලක් විවෘත කිරීමට කටයුතු කරමින් සිටී. මෙම [[:en:Grand_Ethiopian_Renaissance_Dam|Grand Ethiopian Renaissance Dam]] (මහා ඉතියෝපියානු පුනරුද වේල්ල) සම්පූර්ණ වූ විට අප්‍රිකාවේ විශාලතම ජල විදුලි බලාගාරය බවට පත් වේ.<ref>{{Cite web |last1=Eastwood |first1=Victoria |last2=Elbagir |first2=Nima |date=31 May 2012 |title=Ethiopia powers on with controversial dam project |url=http://www.cnn.com/2012/05/31/business/ethiopia-grand-renaissance-dam/index.html |access-date=24 June 2016 |website=[[CNN]]}}</ref> Gibe III ජලවිදුලි ව්‍යාපෘතිය මෙතෙක් මෙගාවොට් 1,870 ක ස්ථාපනයක් සහිත රටේ විශාලතම ජල විදුලි ව්‍යාපෘතිය වේ. 2017-18 (2010 E.C) වර්ෂය සඳහා මෙම ජල විදුලි වේල්ල GW⋅h 4,900 ජනනය කරයි<ref>{{Cite web |title=Power generation begins at 1,870-MW Gibe III hydroelectric project in Ethiopia |url=http://www.hydroworld.com/articles/2015/10/power-generation-begins-at-1-870-mw-gibe-iii-hydroelectric-project-in-ethiopia.html |access-date=24 June 2016 |website=www.hydroworld.com}}</ref> === කෘෂිකර්මය === කෘෂිකර්මාන්තය ශ්‍රම බලකායෙන් 85% ක් පමණ වේ. කෙසේ වෙතත්, සේවා අංශය GDP හි විශාලතම කොටස නියෝජනය කරයි.<ref name="CIA2" /> කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන අලෙවිකරණය, සැකසීම සහ අපනයනය ඇතුළු තවත් බොහෝ ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් කෘෂිකර්මාන්තය මත රඳා පවතී. නිෂ්පාදනය විශාල වශයෙන් කුඩා පරිමාණ ගොවීන් සහ ව්‍යවසායන් විසින් සිදු කරනු ලබන අතර භාණ්ඩ අපනයනයෙන් විශාල කොටසක් සපයනු ලබන්නේ කුඩා කෘෂිකාර්මික මුදල් බෝග අංශය මගිනි. ප්‍රධාන භෝග අතර කෝපි, රනිල කුලයට අයත් බෝග, තෙල් බීජ, ධාන්‍ය වර්ග, අර්තාපල්, උක් සහ එළවළු ඇතුළත් වේ. ඉතියෝපියාව එන්සෙට්,<ref>{{Cite journal|last1=Wilkin|first1=Paul|last2=Demissew|first2=Sebsebe|last3=Willis|first3=Kathy|last4=Woldeyes|first4=Feleke|last5=Davis|first5=Aaron P.|last6=Molla|first6=Ermias L.|last7=Janssens|first7=Steven|last8=Kallow|first8=Simon|last9=Berhanu|first9=Admas|year=2019|title=Enset in Ethiopia: a poorly characterized but resilient starch staple|journal=Annals of Botany|language=en|volume=123|issue=5|pages=747–766|doi=10.1093/aob/mcy214|pmc=6526316|pmid=30715125}}</ref> කෝපි සහ ටෙෆ් ඇතුළු ගෘහාශ්‍රිත බෝග සඳහා විවිධත්වයේ මධ්‍යස්ථානයකි. අපනයන සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ කෘෂිකාර්මික භාණ්ඩ (රන් අපනයනය හැර) වන අතර කෝපි විශාලතම විදේශ විනිමය උපයන්නේ ය. ඉතියෝපියාව අප්‍රිකාවේ දෙවන විශාලතම බඩ ඉරිඟු නිෂ්පාදකයා වේ.<ref>{{cite news|url=http://www.economist.com/node/9304411?story_id=9304411|title=Get the gangsters out of the food chain|date=7 June 2007|newspaper=The Economist|access-date=2 February 2008}}</ref> එක්සත් ජාතීන්ගේ ඇස්තමේන්තු වලට අනුව ඉතියෝපියාවේ ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය ඩොලර් 357 කට 2011 වන විට ළඟා වී ඇත.<ref name="auto2">{{Cite news|url=http://data.un.org/Data.aspx?d=SNAAMA&f=grID%3a101%3bcurrID%3aUSD%3bpcFlag%3a1|title=National Accounts Estimates of Main Aggregates|access-date=12 November 2013|publisher=The United Nations Statistics Division}}</ref> === අපනයනය === {{multiple image | align = right | direction = vertical | image1 = Addis Ababa LRT by Ben Welle 02.jpg | caption1 = දිනකට මගීන් 100,000 කට අධික සංඛ්‍යාවකට සත්කාරකත්වය සපයන ඉතියෝපියාවේ අඩිස් අබාබා හි සැහැල්ලු දුම්රිය දුම්රිය{{citation needed|date=September 2023}} | image2 = ET-ASK - Ras Dashen - Ethiopian Airlines - Boeing 777-360ER - MSN 44550 - VGHS.jpg | caption2 = ඉතියෝපියාවේ විශාලතම සමාගම වන ඉතියෝපියන් එයාර්ලයින්ස් වාර්ෂික ආදායම ඩොලර් බිලියන 6.1 ක් වන අතර එය ආදායමේ 14 වැනි විශාලතම ගුවන් සමාගම බවට පත් කරයි: රටේ අපනයන ව්‍යාපාරයට දායක වේ{{citation needed|date=September 2023}} | image3 = Ethio Telecom (25070216192).jpg | caption3 = Ethio Telecom යනු වාර්ෂිකව ඩොලර් බිලියනයකට අධික ආදායමක් උපයන රටේ විශාලතම සමාගමකි{{citation needed|date=September 2023}} | width3 = 210 | width1 = 210 | width2 = 210 }} 9 වැනි සියවසේ වගා කිරීම ආරම්භ වූ දා සිට ඉතියෝපියාව බොහෝ විට කෝපි වල උපන් ස්ථානය ලෙස සැලකේ.<ref name=":62">{{Cite web |title=Ethiopian Coffee Culture – Legend, History and Customs |url=https://www.thespruceeats.com/ethiopian-coffee-culture-765829 |access-date=25 December 2021 |website=The Spruce Eats |language=en}}</ref> 2009-2010 මූල්‍ය වර්ෂයේ ඉතියෝපියාවෙන් සිදු කරන ලද අපනයන මුළු ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියන 1.4ක් විය.<ref>''The Economist'' 22 May 2010, page 49</ref> ඉතියෝපියාව මහාද්වීපයේ වෙනත් ඕනෑම ජාතියකට වඩා කෝපි නිෂ්පාදනය කරයි.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/6225514.stm|title=Starbucks in Ethiopia coffee vow|date=21 June 2007|access-date=21 June 2007|publisher=BBC}}</ref> "ඉතියෝපියානුවන් මිලියන 15 කට ආසන්න ප්‍රමාණයකට, ජනගහනයෙන් 16% කට කෝපි ජීවනෝපාය සපයයි. දැනටමත් උණුසුම් දේශගුණයක් නිෂ්පාදනයට බලපාන රටේ නැගෙනහිර ප්‍රදේශයේ ගොවීන් මෑත වසරවල අරගල කර ඇති අතර දීර්ඝ නියඟයක ප්‍රතිඵලයක් ලෙස බොහෝ දෙනෙක් දැනට බොහෝ දුරට අසාර්ථක අස්වැන්නක් වාර්තා කරති."<ref>{{Cite web |last=Stylianou |first=Nassos |title=Coffee under threat |url=https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-fa38cb91-bdc0-4229-8cae-1d5c3b447337 |website=BBC News}}</ref> ඉතියෝපියාව සතුව 5 වැනි විශාලතම ගව ඉන්වෙන්ටරි ද සම්පත ඇත.<ref>{{Cite web |last=Cook |first=Rob |date=2 September 2015 |title=World Cattle Inventory: Ranking of countries (FAO) {{!}} Cattle Network |url=http://www.cattlenetwork.com/world-cattle-inventory-ranking-countries-fao |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170131065120/http://www.cattlenetwork.com/world-cattle-inventory-ranking-countries-fao |archive-date=31 January 2017 |access-date=8 January 2017 |website=www.cattlenetwork.com |publisher=Farm Journal}}</ref> අනෙකුත් ප්‍රධාන අපනයන භාණ්ඩ වන්නේ ඛාට්, රත්‍රන්, සම් නිෂ්පාදන සහ තෙල් බීජ ය. මල් වගා අංශයේ මෑතකාලීන දියුණුව යන්නෙන් අදහස් වන්නේ ඉතියෝපියාව ලෝකයේ ඉහළම මල් සහ ශාක අපනයනකරුවන්ගෙන් එකක් වීමට සූදානමින් සිටින බවයි.<ref>{{cite news|url=http://www.mg.co.za/articlePage.aspx?articleid=264689&area=/breaking_news/breaking_news__business/|title=Ethiopia's flower trade in full bloom|date=19 February 2006|work=[[Mail & Guardian]]|access-date=21 June 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070418195017/http://www.mg.co.za/articlePage.aspx?articleid=264689&area=%2Fbreaking_news%2Fbreaking_news__business%2F|archive-date=18 April 2007|quote=Floriculture has become a flourishing business in Ethiopia in the past five years, with the industry's exports earnings set to grow to $100-million by 2007, a five-fold increase on the $20-million earned in 2005. Ethiopian flower exports could generate an estimated $300-million within two to three years, according to the head of the government export-promotion department, Melaku Legesse.|url-status=dead}}</ref> එඬේරන්ගේ දේශසීමා වෙළඳාම බොහෝ විට අවිධිමත් වන අතර රාජ්‍ය පාලනයට සහ නියාමනයට ඔබ්බෙන් වේ. නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ, දේශසීමා වෙළඳාමෙන් 95% කට වැඩි ප්‍රමාණයක් නිල නොවන මාර්ග හරහා සිදු වේ. ඉතියෝපියාවේ සිට සෝමාලියාව, ජිබුටි සහ කෙන්යාව වෙත අලෙවි කරන ලද සජීවී ගවයන්, ඔටුවන්, බැටළුවන් සහ එළුවන්ගේ නිල නොවන වෙළඳාම වාර්ෂිකව ඇස්තමේන්තුගත මුළු වටිනාකම නිල අගයට වඩා 100 ගුණයකින් වැඩි උපයා ගනී.<ref name="ODI">Pavanello, Sara 2010. [http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=4997&title=working-across-borders-harnessing-potential-cross-border-activities-improve-livelihood-security-horn-africa-drylands Working across borders – Harnessing the potential of cross-border activities to improve livelihood security in the Horn of Africa drylands] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101112224025/http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=4997&title=working-across-borders-harnessing-potential-cross-border-activities-improve-livelihood-security-horn-africa-drylands|date=12 November 2010}}. London: [[Overseas Development Institute]]</ref> මෙම වෙළඳාම ආහාර මිල අඩු කිරීමට, ආහාර සුරක්ෂිතතාව වැඩි කිරීමට, දේශසීමා ආතතීන් සමනය කිරීමට සහ කලාපීය ඒකාබද්ධතාවය ප්‍රවර්ධනය කිරීමට උපකාරී වේ.<ref name="ODI" /> කෙසේ වෙතත්, මෙම වෙළඳාමේ නියාමනය නොකළ සහ ලේඛනගත නොවූ ස්වභාවය ජාතික දේශසීමා හරහා රෝග වඩාත් පහසුවෙන් පැතිරීමට ඉඩ දීම වැනි අවදානම් සහිත වේ. තවද, ඉතියෝපියාවේ රජය අහිමි වූ බදු ආදායම සහ විදේශ විනිමය ආදායම පිළිබඳව අසතුටුදායක බව පැවසේ.<ref name="ODI" /> මෑත මුලපිරීම් මෙම වෙළඳාම ලේඛනගත කිරීමට සහ නියාමනය කිරීමට උත්සාහ කර ඇත.<ref name="ODI" /> පුද්ගලික අංශය සෙමෙන් වර්ධනය වීමත් සමඟ, බෑග් වැනි නිර්මාණ සම්භාණ්ඩ නිෂ්පාදන විශාල අපනයන ව්‍යාපාරයක් බවට පත්වෙමින් පවතින අතර, Taytu මෙරට ප්‍රථම සුඛෝපභෝගී නිර්මාණ ලේබලය බවට පත්වෙමින් තිබේ.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/6703551.stm|title=Ethiopia's designs on leather trade|last=Averill|first=Victoria|date=31 May 2007|access-date=21 June 2007|publisher=BBC|quote=The label inside the luxuriously soft black leather handbag reads Taytu: Made In Ethiopia. But the embroidered print on the outside, the chunky bronze rings attached to the fashionably short straps and the oversized "it" bag status all scream designer chic.}}</ref> අමතර කුඩා පරිමාණ අපනයන නිෂ්පාදන අතර ධාන්‍ය වර්ග, ධාන්‍ය වර්ග, කපු, උක්, අර්තාපල් සහ හම් ඇතුළත් වේ. විවිධ නව වේලි ඉදිකිරීම සහ රට පුරා වර්ධනය වන ජල විදුලි බල ව්‍යාපෘති සමඟින්, ඉතියෝපියාව සිය අසල්වැසි රටවලට විදුලි බලය අපනයනය කිරීමට ද සැලසුම් කරයි.<ref>{{cite web |date=12 April 2006 |title=Largest hydro electric power plant goes smoothly |url=http://english.people.com.cn/200604/12/eng20060412_257767.html |access-date=2 June 2010 |publisher=English.people.com.cn}}</ref><ref>{{cite web |title=Hydroelectric Power Plant built |url=http://www.addistribune.com/Archives/2004/02/27-02-04/New.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100103085843/http://www.addistribune.com/Archives/2004/02/27-02-04/New.htm |archive-date=3 January 2010 |access-date=16 March 2009 |publisher=Addistribune.com}}</ref> බොහෝ දෙනෙක් ඉතියෝපියාවේ විශාල ජල සම්පත සහ විභවය එහි "සුදු තෙල්" ලෙසත් එහි කෝපි සම්පත "කළු රන්" ලෙසත් සලකති.<ref>{{cite web |title=The "white oil" of Ethiopia |url=http://www.ethiopianreporter.com/modules.php?name=News&file=article&sid=7303 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928055936/http://www.ethiopianreporter.com/modules.php?name=News&file=article&sid=7303 |archive-date=28 September 2007 |access-date=2 February 2007}}. ethiopianreporter.com</ref><ref>{{cite web |author=Independent Online |date=18 April 2006 |title=Ethiopia hopes to power neighbors with dams |url=http://www.int.iol.co.za/index.php?set_id=1&click_id=87&art_id=qw1145360700509B231 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060612203747/http://www.int.iol.co.za/index.php?set_id=1&click_id=87&art_id=qw1145360700509B231 |archive-date=12 June 2006 |access-date=16 March 2009 |publisher=Int.iol.co.za}}</ref> === ප්‍රවාහනය === ඉතියෝපියාවට කිලෝමීටර් 926 ක විදුලිය සහිත මිලිමීටර් 1435 සම්මත දුම්රිය මාර්ග ඇත, අඩිස් අබාබා සහ ජිබුටි වරාය (අවාෂ් හරහා)<ref>{{Cite web |date=5 October 2016 |title=Ethiopia–Djibouti electric railway line opens |url=http://www.railwaygazette.com/news/infrastructure/single-view/view/ethiopia-djibouti-railway-inaugurated.html |access-date=5 October 2016 |website=railwaygazette.com}}</ref> අතර අඩිස් අබාබා-ජිබුටි දුම්රිය සඳහා කිලෝමීටර 656 ක් සහ අවාෂ්-හාර ගෙබෙයා සහ අඩිස් අබාබා අතර කිලෝමීටර් 270 ක් ඇත.<ref name="AKH">{{cite web |date=January 2017 |title=Project Summary |url=http://akhrailway.com/index.php/about-project/project-summary |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170802170326/http://akhrailway.com/index.php/about-project/project-summary |archive-date=2 August 2017 |access-date=13 August 2017 |publisher=AKH Project owners}}</ref> ඉතියෝපියාව 2012 වන විට, ගුවන් තොටුපළ 58ක්<ref name="CIA2" /> සහ 2016 වන විට ගුවන් තොටුපළ 58ක් තිබී ඇත.<ref>{{Cite web |title=List of all airports in Ethiopia |url=http://airport-authority.com/browse-ET |access-date=25 March 2016 |website=airport-authority.com}}</ref> මේ අතර, අඩිස් අබාබා හි බෝලේ ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළ සහ ඩයර් ඩාවා හි අබා ටෙනා ඩෙජාස්මාච් යිල්මා ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළ ජාත්‍යන්තර ගුවන් ගමන් සඳහා පහසුකම් සපයයි. Star Alliance හි සාමාජිකයෙකු වන Ethiopian Airlines රටේ නිල ගුවන් සේවය වන අතර එය සම්පුර්ණයෙන්ම ඉතියෝපියා රජයට අයත් වේ.<ref name="Eaeacp">{{cite web |title=Ethiopian Airlines: Company Profile |url=http://www.ethiopianairlines.com/en/corporate/default.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121005083446/http://www.ethiopianairlines.com/en/corporate/default.aspx |archive-date=5 October 2012 |access-date=13 October 2012 |publisher=Ethiopian Airlines}}</ref> බෝලේ ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළේ එහි කේන්ද්‍රස්ථානයේ සිට, ගුවන් සමාගම ජාත්‍යන්තර ගමනාන්ත 102 ක්, දේශීය ගමනාන්ත 20 ක් සහ භාණ්ඩ ගමනාන්ත 44 කට සේවය කරයි.<ref>{{cite web |date=December 2017 |title=Ethiopian-short-Factsheet |url=https://www.ethiopianairlines.com/Cms_Data/Contents/EthiopianAirlines/Media/Corporate/Company/EthiopianFactsheet/Ethiopian-short-FactSheet-December-}}{{Dead link|date=October 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref name="Bpea">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8478290.stm|title=Profile: Ethiopian Airlines|date=25 January 2010|work=BBC News|access-date=26 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120406080056/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8478290.stm|archive-date=6 April 2012|url-status=dead}}</ref> එය කර්මාන්තයේ සහ මහාද්වීපයේ වේගයෙන්ම වර්ධනය වන ගුවන් සේවයන්ගෙන් එකකි.<ref name="Ceabtdta">{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2012/09/03/world/africa/ethiopian-airlines-ceo/index.html|title=Ethiopian Airlines – Bringing the Dreamliner to Africa|date=3 September 2012|access-date=21 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120904002135/http://edition.cnn.com/2012/09/03/world/africa/ethiopian-airlines-ceo/index.html|archive-date=4 September 2012|publisher=CNN|url-status=dead}}</ref> === සංචාරක කර්මාන්තය === ඉතියෝපියාවේ සංචාරක ව්‍යාපාරය 2006 දී දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ වර්ධනයෙන් 5.5% ක් විය. 2015 දී යුරෝපීය කවුන්සිලය ඉතියෝපියාව "ලෝකයේ හොඳම සංචාරක ගමනාන්තය" ලෙස නම් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Development and importance of tourism for Ethiopia |url=https://www.worlddata.info/africa/ethiopia/tourism.php |access-date=2022-06-13 |website=Worlddata.info |language=en}}</ref> 2020 දී රට සංචාරකයින් 518,000 ක් ලියාපදිංචි කර ඇති අතර එය ලෝකයේ 126 වන ස්ථානයට පත්විය.<ref name=":02">{{Cite web |date=2019-09-11 |title=What Are The Major Industries In Ethiopia? |url=https://www.worldatlas.com/articles/what-are-the-biggest-industries-in-ethiopia.html |access-date=2022-06-13 |website=WorldAtlas |language=en-US}}</ref> ඉතියෝපියාවේ යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ස්ථාන නවයක් ඇත:<ref>{{cite web |title=Properties inscribed on the World Heritage List: Ethiopia |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/et/ |access-date=11 August 2021 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> සංචාරක ගමනාන්ත අතරට ඉතියෝපියාවේ ජාතික වනෝද්‍යාන එකතුව (සෙමියන් කඳු ජාතික උද්‍යානය ඇතුළුව), සහ ඓතිහාසික ස්ථාන, එනම් ඇක්සම්, ලලිබෙලා සහ ගොන්ඩාර්, හරාර් ජුගෝල් පවුර සහිත නගරය, නෙගාෂ්. නෙගාෂ්හි මුස්ලිම් පල්ලිය සහ සෝෆ් ඕමාර් ගුහා. == ජනවිකාසය == ඉතියෝපියාව යනු ලෝකයේ වඩාත්ම ජනාකීර්ණ ගොඩබිම් සහිත රටයි.<ref name="ciawfb">{{cite web |title=Explore All Countries – Ethiopia |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ethiopia/#geography |access-date=30 August 2021 |website=The World Factbook |publisher=[[CIA]] |quote=landlocked – entire coastline along the Red Sea was lost with the de jure independence of Eritrea on 24 May 1993; Ethiopia is, therefore, the most populous landlocked country in the world}}</ref> එහි මුළු ජනගහනය 1983 දී මිලියන 38.1 සිට 2018 දී මිලියන 109.5 දක්වා වර්ධනය වී ඇත.<ref>{{Cite web |title=Population, total {{!}} Data |url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.TOTL?end=2018&locations=ET&start=1982 |access-date=23 September 2019 |website=data.worldbank.org}}</ref> 2013 එක්සත් ජාතීන්ගේ ඇස්තමේන්තු වලට අනුව, ආයු අපේක්ෂාව කාලයත් සමඟ සැලකිය යුතු ලෙස වැඩිදියුණු වී ඇති අතර, පිරිමින්ගේ ආයු අපේක්ෂාව අවුරුදු 56 ක් සහ කාන්තාවන්ගේ ආයු අපේක්ෂාව අවුරුදු 60 ක් ලෙස වාර්තා විය.<ref name="auto">{{Cite news|url=http://data.un.org/Data.aspx?d=SNAAMA&f=grID%3a101%3bcurrID%3aUSD%3bpcFlag%3a1|title=National Accounts Estimates of Main Aggregates|access-date=12 November 2013|publisher=The United Nations Statistics Division}}</ref> ඉතියෝපියාවේ ජනගහනය ඉතා විවිධාකාර වන අතර විවිධ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් 80 කට වඩා අඩංගු වන අතර ඉන් විශාලතම හතර වන්නේ ඔරොමෝ, අම්හාරා, සෝමාලි සහ ටිග්‍රේයන් ය. 2007 ඉතියෝපියානු ජාතික සංගණනයට අනුව, ඔරොමෝ යනු ඉතියෝපියාවේ විශාලතම ජනවාර්ගික කණ්ඩායම වන අතර, ජාතියේ ජනගහනයෙන් 34.4% කි. අම්හාරා රටේ වැසියන්ගෙන් 27.0%ක් නියෝජනය කරන අතර, සෝමාලි සහ ටිග්‍රේයන් පිළිවෙළින් ජනගහනයෙන් 6.2% සහ 6.1% නියෝජනය කරයි. ඇෆ්රෝසියාටික් කතා කරන ප්‍රජාවන් ජනගහනයෙන් බහුතරයක් වේ. මේ අතර සෙමිටික් කථිකයන් බොහෝ විට සාමූහිකව හබේෂා ජනතාව ලෙස හඳුන්වයි. මෙම යෙදුමේ අරාබි ස්වරූපය (අල්-හබාෂා) ඉංග්‍රීසි සහ අනෙකුත් යුරෝපීය භාෂාවලින් ඉතියෝපියාවේ පෙර නම වූ "අබිසීනියාව" යන්නෙහි නිරුක්තිමය පදනම වේ.<ref>{{cite web |date=9 August 1926 |title=Abyssinia: Ethiopian Protest |url=http://www.time.com/time/europe/timetrails/selassie/hs260809.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040206124546/http://www.time.com/time/europe/timetrails/selassie/hs260809.html |archive-date=6 February 2004 |access-date=5 June 2005 |work=[[Time Europe]]}}</ref> 2009 දී, ඉතියෝපියාව සරණාගතයින් සහ සරණාගතයින් 135,200 ක ජනගහනයකට සත්කාරකත්වය ලබා දුන්නේය. මෙම ජනගහනයෙන් බහුතරය සෝමාලියාවෙන් (ආසන්න වශයෙන් පුද්ගලයන් 64,300), එරිත්‍රියාවෙන් (41,700) සහ සුඩානයෙන් (25,900) පැමිණ ඇත. ඉතියෝපියානු රජය සියලුම සරණාගතයින්ට සරණාගත කඳවුරුවල ජීවත් වීමට සලසා ඇත.<ref name="World Refugee Survey 2009">{{cite news|url=http://www.refugees.org/resources/refugee-warehousing/archived-world-refugee-surveys/2009-wrs-country-updates/ethiopia.html|title=World Refugee Survey 2008|date=19 June 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20120502073801/http://www.refugees.org/resources/refugee-warehousing/archived-world-refugee-surveys/2009-wrs-country-updates/ethiopia.html|archive-date=2 May 2012|publisher=U.S. Committee for Refugees and Immigrants|url-status=dead}}</ref> === භාෂා === {{Pie chart|thumb=right|caption=[[ඉතියෝපියාවේ භාෂා]] {{As of|2007|lc=y}} සංගණනය<ref name="2007Census" />|label1=[[ඔරොමෝ]]|value1=33.8|color1=Green|label2=[[අම්හාරික්]]|value2=29.3|color2=Yellow|label3=[[සෝමාලි]]|value3=6.2|color3=Red|label4=[[ටිග්‍රිනියා]]|value4=5.9|color4=Blue|label5=[[සිදාමෝ]]|value5=4.0|color5=Purple|label6=[[වොලෙයිට්ටා]]|value6=2.2|color6=Black|label7=[[ගුරගේ]]|value7=2.0|color7=Brown|label8=[[අෆාර්]]|value8=1.7|color8=Orange|label9=[[හාඩියා]]|value9=1.7|color9=Teal|label10=[[ගැමෝ]]|value10=1.5|color10=Gray|label11=[[වෙනත්]]|value11=11.6|color11=white}}[[:en:Glottolog|Glottolog]] ට අනුව, ඉතියෝපියාවේ භාෂා 109ක් කතා කරන අතර, ජනවාර්ගික විද්‍යාව රට තුළ කතා කරන තනි භාෂා 90ක් ලැයිස්තුගත කරයි.<ref>{{Cite web |title=Glottolog 4.8 - Languages of Ethiopia |url=https://glottolog.org/glottolog/language.map.html?country=ET#5/9.532/29.115 |access-date=2023-08-30 |website=glottolog.org}}</ref><ref name="Ethnologue">{{cite web |title=Languages of Ethiopia |url=http://www.ethnologue.com/country/ET |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20170318194709/https://www.ethnologue.com/country/ET |archive-date=18 March 2017 |access-date=9 February 2013 |work=Ethnologue |publisher=SIL International}}</ref> රටේ බොහෝ මිනිසුන් කතා කරන්නේ කුෂිටික් හෝ සෙමිටික් ශාඛාවල ඇෆ්‍රොඒෂියටික් භාෂා ය. පළමුවැන්නට ඔරොමෝවරුන් කතා කරන ඔරොමෝ භාෂාව සහ සෝමාලිවරුන් විසින් කතා කරන සෝමාලි භාෂාව ඇතුළත් වේ; දෙවැන්නට අම්හාරා විසින් කතා කරන අම්හාරික් සහ ටිග්‍රේයන් විසින් කතා කරන ටිග්‍රිනියා ඇතුළත් වේ. මෙම කණ්ඩායම් හතර එක්ව ඉතියෝපියාවේ ජනගහනයෙන් හතරෙන් තුනක් පමණ වේ. සැලකිය යුතු කථිකයන් සංඛ්‍යාවක් සිටින අනෙකුත් ඇෆ්‍රොඒෂියාටික් භාෂාවලට කුෂිටික් සිදාමෝ, අෆාර්, හැඩියා සහ අගව් භාෂා මෙන්ම සෙමිටික් ගුරාජ් භාෂා, හරාරි, සිල්ටේ සහ ආර්ගොබ්බා භාෂා ඇතුළත් වේ. ඇෆ්රෝසියාටික් පවුලට අයත් වන අරාබි, සමහර ප්‍රදේශවල එලෙසම කතා කරයි.<ref>{{cite book|last1=Yigezu|first1=Moges|title=Language Ideologies and Challenges of Multilingual Education in Ethiopia|date=2012|publisher=African Books Collective|isbn=978-99944-55-47-8|page=143|url=https://books.google.com/books?id=2Is2nUM-5UQC&pg=PA143}}</ref> ඉංග්‍රීසි යනු වඩාත් පුළුල් ලෙස කථා කරන විදේශීය භාෂාවයි, ද්විතියික පාසල්වල සහ සියලුම තෘතීයික අධ්‍යාපනයේ ඉගැන්වීමේ මාධ්‍යය; ෆෙඩරල් නීති 1995 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව ඇතුළුව ෆෙඩරල් නෙගරිට් ගැසෙටා හි බ්‍රිතාන්‍ය ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් ද ප්‍රකාශයට පත් කෙරේ.<ref name="FDRE">{{cite web |last1=FDRE |title=Federal Negarit Gazeta Establishment Proclamation |url=https://www.fsc.gov.et/Content/Negarit%20Gazeta/Negarit%20Gazeta/Gazeta-1987/Proc%20No.%203-1995%20Federal%20Negarit%20Gazeta%20Establishment%20.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20191104223222/https://www.fsc.gov.et/Content/Negarit%20Gazeta/Negarit%20Gazeta/Gazeta-1987/Proc%20No.%203-1995%20Federal%20Negarit%20Gazeta%20Establishment%20.pdf |archive-date=4 November 2019 |access-date=27 May 2021 |publisher=Federal Democratic Republic of Ethiopia}}</ref> ප්‍රාථමික පාසල් ඉගැන්වීමේ භාෂාව වූයේ අම්හාරික් ය, නමුත් බොහෝ ප්‍රදේශවල ඔරොමෝ, සෝමාලි හෝ ටිග්‍රිනියා වැනි ප්‍රාදේශීය භාෂා මගින් ප්‍රතිස්ථාපනය කර ඇත.<ref name="Llicuv">{{cite book|editor1=Mpoche, Kizitus|editor2=Mbuh, Tennu|title=Language, literature, and identity|year=2006|publisher=Cuvillier|isbn=978-3-86537-839-2|pages=163–64|url=https://books.google.com/books?id=PNEiAQAAMAAJ}}</ref> 1995 ඉතියෝපියාවේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ සියලුම භාෂා සමාන රාජ්‍ය පිළිගැනීමක් භුක්ති විඳිති.<ref name="Constitution2">{{cite web |title=Article 5 |url=http://www.wipo.int/edocs/lexdocs/laws/en/et/et007en.pdf |access-date=2 July 2015 |work=Ethiopian Constitution |publisher=WIPO}}</ref> ==== අක්ෂර ==== ඉතියෝපියාවේ ප්‍රධාන අක්ෂර වින්‍යාසය වන්නේ ගීස් අක්ෂරයි. රටේ භාෂා කිහිපයක් සඳහා අබුගිඩාවක් ලෙස භාවිතා කරන ලද එය ප්‍රථම වරට ක්‍රි.පූ. 6 වන සහ 5 වන සියවස් වලදී සෙමිටික් ගීස් භාෂාව පිටපත් කිරීම සඳහා අබ්ජාඩ් ලෙස භාවිතයට පැමිණියේය.<ref>Fattovich, Rodolfo (2003) "Akkälä Guzay" in von Uhlig, Siegbert, ed. ''Encyclopaedia Aethiopica: A-C''. Weissbaden: Otto Harrassowitz KG, p.169.</ref> ගීස් දැන් ඉතියෝපියානු ඕතඩොක්ස් ටෙවාහෙඩෝ සහ එරිත්‍රියානු ඕතඩොක්ස් ටෙවාහෙඩෝ පල්ලි දෙකෙහිම පූජනීය භාෂාව ලෙස සේවය කරයි. 1980 ගණන්වලදී ඉතියෝපික් අක්ෂර කට්ටලය පරිගණක ගත කරන ලදී. එය අද යුනිකෝඩ් ප්‍රමිතියේ කොටසක් ලෙස ඉතියෝපික්, ඉතියෝපික් විස්තීර්ණ, ඉතියෝපික් අතිරේක සහ ඉතියෝපික් විස්තාරණය-A ලෙස පවතී. විවිධ ඉතියෝපියානු ප්‍රජාවන් විසින් වසර ගණනාවක් පුරා වෙනත් ලේඛන පද්ධති ද භාවිතා කර ඇත. දෙවැන්නට ඔරොමෝ සඳහා බක්රි සපාලෝගේ අක්ෂර ඇතුළත් වේ.<ref name="HH-551">{{Cite journal|last1=Hayward|first1=R.J.|last2=Hassan|first2=M.|year=2009|title=The Oromo orthography of Shaykh Bakri Saṗalō|journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies|volume=44|issue=3|pages=550|doi=10.1017/S0041977X00144209|jstor=616613|s2cid=162289324}}</ref> === ආගම් === [[File:Ethiopia_-_sunset_at_Church_of_Saint_George,_Lalibela_02.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ethiopia_-_sunset_at_Church_of_Saint_George,_Lalibela_02.jpg|thumb|ශාන්ත ජෝර්ජ් දේවස්ථානය, ලලිබෙලා ඉතියෝපියානු ඕතඩොක්ස් ටෙවාහෙඩෝ පල්ලිය සඳහා වන්දනා ස්ථානයක්; මෙම අඩවිය යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවිය වන "රොක්-හෙව්න් පල්ලි, ලලිබෙලා" හි කොටසකි.<ref name="UNESCO">{{cite web |title=Rock-Hewn Churches, Lalibela |url=https://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=18 |access-date=10 November 2006 |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization}}</ref>]] 2007 ජාතික සංගණනයට අනුව, කිතුනුවන් රටේ ජනගහනයෙන් 62.8% (ඉතියෝපියානු ඕතඩොක්ස් 43.5%, අනෙකුත් නිකායන් 19.3%), මුස්ලිම්වරුන් 33.9%, සම්ප්‍රදායික ඇදහිලිවන්තයින් 2.6% සහ අනෙකුත් ආගම් 0.6% වේ. මීට දශක ගණනාවකට පෙර සිදු කරන ලද සංගණන හා සසඳන විට ක්‍රිස්තියානි සහ මුස්ලිම් ජනගහන අනුපාතය බොහෝ දුරට ස්ථාවරව පවතී.<ref name="bx">{{Cite web |last=Abegaz |first=Berhanu |date=1 June 2005 |title=Ethiopia: A Model Nation of Minorities |url=http://bxabeg.people.wm.edu/Ethiopia.Census%20Portrait.pdf |access-date=27 July 2017}}</ref> සුන්නිවරු මුස්ලිම්වරුන්ගෙන් බහුතරයක් වන අතර නිකාය නොවන මුස්ලිම්වරු දෙවන විශාලතම මුස්ලිම් කණ්ඩායම වන අතර ෂියා සහ අහමදියාවරු සුළුතරයකි. සුන්නිවරුන් බොහෝ දුරට ෂාෆි හෝ සලාෆිවරුන් වන අතර එහි බොහෝ සූෆි මුස්ලිම්වරු ද සිටිති.<ref>Pew Forum on Religious & Public life. 9{{nbsp}}August 2012. Retrieved 29 October 2013</ref> ඉතියෝපියාව ලෝකයේ ප්‍රධාන ආබ්‍රහමික ආගම් තුනම සමඟ සමීප ඓතිහාසික සබඳතා පවත්වයි. 4 වන ශතවර්ෂයේදී, ඉතියෝපියානු අධිරාජ්‍යය ක්‍රිස්තියානි ධර්මය රාජ්‍ය ආගම ලෙස නිල වශයෙන් පිළිගත් ලෝකයේ පළමු එකකි. චැල්සිඩෝන් කවුන්සිලයේ යෝජනාවල ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, 451 දී ඊජිප්තුවේ සහ ඉතියෝපියාවේ කිතුනුවන්ගෙන් අතිමහත් බහුතරයක් ඇතුළත් වූ මියාෆයිසයිට්වරුන්ට ඒකභෞතිකවාදය පිළිබඳ චෝදනා එල්ල වූ අතර කොප්ටික් ක්‍රිස්තියානි ධර්මයේ පොදු නාමය යටතේ මිථ්‍යාදෘෂ්ටිකයන් ලෙස නම් කරන ලදී ([[:en:Oriental_Orthodoxy|පෙරදිග ඕතඩොක්ස්]] බලන්න).<ref name="first seven">{{cite book|last=Davis, [[Society of Jesus|SJ]]|first=Leo Donald|title=The First Seven Ecumenical Councils (325–787): Their History and Theology (Theology and Life Series 21)|year=1990|publisher=Michael Glazier/Liturgical Press|location=Collegeville, MN|isbn=978-0-8146-5616-7|page=[https://archive.org/details/firstsevenec_davi_1990_000_6702418/page/342 342]|url=https://archive.org/details/firstsevenec_davi_1990_000_6702418/page/342}}</ref> ඉතියෝපියානු ඕතඩොක්ස් ටෙවාහෙඩෝ පල්ලිය පෙරදිග ඕතඩොක්ස් පල්ලියේ කොටසකි. P'ent'ay (ප්‍රොතෙස්තන්ත) පල්ලි ගණනාවක් මෑතකදී ප්‍රචලිත වී ඇතත්, එය විශාලතම ක්‍රිස්තියානි නිකාය වේ. 1930 සිට, සාපේක්ෂ වශයෙන් කුඩා ඉතියෝපියානු කතෝලික පල්ලියක් රෝමය සමඟ පූර්ණ සහයෝගීතාවයකින් යුක්තව පවතී, අනුගාමිකයින් මුළු ජනගහනයෙන් 1%කට වඩා අඩුය.<ref name="bx" /><ref>{{cite web |title=The History of Ethiopian Jews |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Judaism/ejhist.html |access-date=16 March 2009 |publisher=Jewishvirtuallibrary.org}}</ref> ඉතියෝපියාවේ ඉස්ලාම් ආගම 622 දී මක්කම හිංසනයෙන් බේරීමට මුහම්මද් විසින් මුස්ලිම්වරුන් පිරිසකට උපදෙස් දුන් විට ආගම ආරම්භ කිරීම දක්වා දිව යයි. ශ්‍රාවකයින් පසුව නූතන එරිත්‍රියාව හරහා ඇබිසීනියාවට සංක්‍රමණය වූ අතර එය එවකට භක්තිමත් ක්‍රිස්තියානි අධිරාජ්‍යයෙකු වූ අෂාමා ඉබ්න්-අබ්ජාර් විසින් පාලනය කරන ලදී.<ref name="Ofcansky">{{cite book|last=Thomas P. Ofcansky|first=LaVerle Berry|url=https://books.google.com/books?id=R3M0V0VfgiMC|title=Ethiopia: A Country Study|publisher=Kessinger Publishing|year=2004|isbn=978-1-4191-1857-9|pages=130–41}}</ref> === නාගරීකරණය === [[File:AddisView.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:AddisView.jpg|thumb|ෂෙගර් උද්‍යානය රටේ විශාලතම උද්‍යානය වන අතර, එය විවෘත කිරීමෙන් පසු වසරකට ලක්ෂ සංඛ්‍යාත අමුත්තන්ට සත්කාරකත්වය සපයයි]] ජනගහන වර්ධනය, සංක්‍රමණය සහ නාගරීකරණය යන සියල්ල මිනිසුන්ට මූලික සේවාවන් සැපයීමට රජයන්ගේ සහ පරිසර පද්ධතිවල හැකියාව අඩාල කරයි.<ref>Racin, L. (4 March 2008) [http://www.wilsoncenter.org/event/future-shock-how-environmental-change-and-human-impact-are-changing-the-global-map "Future Shock: How Environmental Change and Human Impact Are Changing the Global Map"]. Woodrow Wilson International Center for Scholars.</ref>ඉතියෝපියාවේ නාගරීකරණය ක්‍රමයෙන් වැඩි වෙමින් පවතින අතර කාල පරිච්ඡේද දෙකක් සැලකිය යුතු ලෙස වේගවත් වර්ධනයක් පෙන්නුම් කරයි. පළමුව, 1936-1941 දී මුසෝලිනිගේ ෆැසිස්ට් රජය යටතේ ඉතාලි ආක්‍රමණය අතරතුර, පසුව 1967 සිට 1975 දක්වා නාගරික ප්‍රදේශවල ජනගහනය තුන් ගුණයකින් වැඩි විය.<ref name="countrystudies1991">Ofcansky, T and Berry, L. "Ethiopia: A Country Study". Edited by Washington: GPO for the Library of Congress, 1991. [http://countrystudies.us/ethiopia Countrystudies.us]</ref> 1936 දී ඉතාලිය, ඉතියෝපියාව ඈඳාගත් අතර, ප්‍රධාන නගර සම්බන්ධ කිරීම සඳහා යටිතල පහසුකම් ගොඩනඟා, විදුලිය සහ ජලය සපයන වේල්ලක් ඉදි කළේය.<ref name="Accessed 15 May 2008">Shivley, K. "Addis Ababa, Ethiopia" [http://www.macalester.edu/courses/geog61/kshively/index.html Macalester.edu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170211101151/https://www.macalester.edu/courses/geog61/kshively/index.html|date=11 February 2017}}. Retrieved 15 May 2008.</ref> ඉතාලියානුවන් සහ කම්කරුවන් පැමිණීමත් සමඟ මෙය මෙම කාල සීමාව තුළ වේගවත් වර්ධනයට ප්‍රධාන හේතුව විය. දෙවන වර්ධනයේ කාලපරිච්ඡේදය 1967 සිට 1975 දක්වා වූ අතර, ග්‍රාමීය ජනතාව රැකියා සහ යහපත් ජීවන තත්ත්වයන් අපේක්ෂාවෙන් නගරවලට සංක්‍රමණය වීම විය.<ref name="countrystudies1991" /> මෙම රටාව මන්දගාමී වූයේ 1975 රජය විසින් ආරම්භ කරන ලද ඉඩම් ප්‍රතිසංස්කරණ වැඩසටහන නිසා මිනිසුන්ට රැඳී සිටීමට දිරිගැන්වීම් ලබා දීමයි. මිනිසුන් ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවලින් නගරවලට සංක්‍රමණය වීමත් සමඟ ජනගහනයට අවශ්‍ය ආහාර වගා කිරීමට මිනිසුන් අඩු විය. 1970-1983 කාලය තුළ ආහාර නිෂ්පාදනය ජනගහන වර්ධනයට සමපාත නොවූ බැවින් ඉඩම් ප්‍රතිසංස්කරණ පනත කෘෂිකර්මාන්තය වැඩි කිරීමට අදහස් කරන ලදී. මෙම වැඩසටහන ගොවි සංගම්, කෘෂිකර්මාන්තය මත පදනම් වූ විශාල ගම්මාන පිහිටුවීම දිරිමත් කළේය. හේතුව පිළිබඳව විවාදයක් පැවතියද, නීති සම්පාදනය ආහාර නිෂ්පාදනය ඉහළ යාමට හේතු විය. එය ප්‍රතිසංස්කරණයට වඩා කාලගුණික තත්ත්වයන්ට සම්බන්ධ විය හැකිය.<ref name="Anderson, Frank 1991. Pages 159-175">{{Cite journal|last1=Belete|first1=A.|year=1991|title=Development of agriculture in Ethiopia since the 1975 land reform|url=http://ageconsearch.umn.edu/record/172821/files/agec1991-1992v006i002a004.pdf|journal=Agricultural Economics|volume=6|issue=2|pages=159–75|doi=10.1016/0169-5150(91)90022-D}}</ref> 1975 සිට 2000 දක්වා 8.1% ක වැඩිවීමක් සමඟ නාගරික ජනගහනය අඛණ්ඩව වර්ධනය වී ඇත.<ref name="Accessed 5-10-08">[http://worldbank.org Worldbank.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180313170039/http://worldbank.org/ |date=2018-03-13 }}. Retrieved 5 October 2008 {{nonspecific|date=November 2010}}</ref> ==== ග්‍රාමීය හා නාගරික ජීවිතය ==== නාගරික ප්‍රදේශවලට සංක්‍රමණය වීම සාමාන්‍යයෙන් අභිප්‍රේරණය වන්නේ යහපත් ජීවිතයක් පිළිබඳ බලාපොරොත්තුවෙනි. ගොවිබිම්වල එදිනෙදා ජීවිතය පැවැත්ම සඳහා අරගලයකි. ඉතියෝපියාවේ ජනගහනයෙන් 16%ක් පමණ දිනකට ඩොලර් එකකට වඩා අඩුවෙන් ජීවත් වෙති (2008). ඉතියෝපියාවේ ග්‍රාමීය කුටුම්භවලින් 65%ක් පමණක් ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ (WHO හි) අවම ප්‍රමිතිය දිනකට පරිභෝජනය කරයි (කිලෝ කැලරි 2,200), වයස අවුරුදු 5ට අඩු ළමුන්ගෙන් 42%ක් අඩු බරින් යුක්ත වේ.<ref name="Crawley">Crawley, Mike. [http://www.idrc.ca/EN/Resources/Publications/Pages/ArticleDetails.aspx?PublicationID=587 "Breaking the Cycle of Poverty in Ethiopia"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120625131910/http://www.idrc.ca/EN/Resources/Publications/Pages/ArticleDetails.aspx?PublicationID=587|date=25 June 2012}}. April 2003. International Development Research Centre. Retrieved on 24 May 2008</ref>[[File:Abenezer_shewag_addis_001.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Abenezer_shewag_addis_001.jpg|thumb|240x240පික්|රටේ මූල්‍ය කේන්ද්‍රස්ථානය අඩිස් අබාබා රාත්‍රී කාලයේ දක්නට ලැබෙන ආකාරය]] බොහෝ දිළිඳු පවුල් (75%) පශු සම්පත් සමඟ තම නිදි වාසස්ථාන බෙදා ගන්නා අතර, දරුවන්ගෙන් 40%ක් බිම නිදා ගන්නා අතර, සීතල සමයේදී රාත්‍රී කාලයේ උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 5ක් සාමාන්‍ය වේ.<ref name="Crawley" /> සාමාන්‍ය පවුලේ ප්‍රමාණය හය හෝ හතක් වන අතර, වර්ග මීටර් 30ක මඩ සහ පිදුරු පැල්පතක ජීවත් වන අතර, වගා කිරීමට හෙක්ටයාර දෙකකට වඩා අඩු බිම් ප්‍රමාණයක් ඇත.<ref name="Crawley" /> ගොවි සංගම් දරිද්‍රතාවයේ චක්‍රයකට මුහුන දෙයි. ඉඩම් ප්‍රමාණය ඉතා කුඩා බැවින් ගොවීන්ට ඉඩම පුරන් වීමට ඉඩ දිය නොහැකි අතර එය පාංශු සාරවත් බව අඩු කරයි.<ref name="Crawley" /> මෙම භූමි හායනය පශු සම්පත් සඳහා ආහාර නිෂ්පාදනය අඩු කරයි, එය අඩු කිරි අස්වැන්නක් ඇති කරයි.<ref name="Crawley" /> ප්‍රජාව විසින් පෝෂක ද්‍රව්‍ය නැවත ගොඩ බිමට නෙලීමට වඩා ඉන්ධන ලෙස පශු පොහොර දහනය කරන බැවින් බෝග නිෂ්පාදනය අඩු වේ.<ref name="Crawley" /> කෘෂිකර්මාන්තයේ අඩු ඵලදායිතාවය ගොවීන්ට ප්‍රමාණවත් ආදායමක් නොලැබීම, කුසගින්න, මන්දපෝෂණය සහ රෝග ඇති කරයි. මෙම සෞඛ්‍ය සම්පන්න නොවන ගොවීන්ට ඉඩමෙහි වැඩ කිරීමට අපහසු වන අතර ඵලදායිතාව තවත් පහත වැටේ.<ref name="Crawley" /> නගරවල තත්ත්වය බෙහෙවින් යහපත් වුවද, ඉතියෝපියාවේ මුළුමනින් ම දරිද්‍රතාවයෙන් හා දුර්වල සනීපාරක්ෂාවෙන් පීඩා විඳිති. කෙසේ වෙතත්, ලෝක බැංකුවට අනුව, 2000-2011 කාලය තුළ ඉතියෝපියාවේ දරිද්‍රතාවය 44% සිට 29.6% දක්වා පහත වැටුණි.<ref>{{Cite web |title=Poverty in Ethiopia Down 33 Percent Since 2000 |url=http://www.worldbank.org/en/news/press-release/2015/01/20/poverty-ethiopia-down-33-percent |access-date=24 June 2016}}</ref> අඩිස් අබාබා අගනුවර ජනගහනයෙන් 55%ක් ජීවත් වූයේ මුඩුක්කු වලය.<ref name="Accessed 15 May 2008" /> කෙසේ වෙතත්, දැන්, පෞද්ගලික සහ රාජ්‍ය අංශය යන දෙඅංශයේම ඉදිකිරීම් උත්පාතයක් ප්‍රධාන නගරවල, විශේෂයෙන් අඩිස් අබාබාහි ජීවන තත්ත්වයන් නාටකාකාර ලෙස වැඩිදියුණු කිරීමට හේතු වී තිබේ. සැලකිය යුතු කරුණක් නම්, රජය විසින් ඉදිකරන ලද සහාධිපත්‍ය නිවාස සංකීර්ණ නගරය පුරා ඇති වී ඇති අතර, පුද්ගලයන් 600,000 කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් ප්‍රතිලාභ ලබයි.<ref>{{Cite web |title=Condominium housing in Ethiopia |url=http://www.mwud.gov.et/c/document_library/get_file?uuid=a27abebf-66ba-473c-a618-89d3c1a180ed&groupId=10136 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170104064529/http://www.mwud.gov.et/c/document_library/get_file?uuid=a27abebf-66ba-473c-a618-89d3c1a180ed&groupId=10136 |archive-date=4 January 2017}}</ref> ජනගහනයෙන් වැඩි පිරිසකට අපද්‍රව්‍ය පිරිපහදු කිරීමේ පහසුකම් නොමැති වීමත් සමඟ සනීපාරක්ෂාව නගරයේ වඩාත්ම හදිසි අවශ්‍යතාවයයි. මෙය සෞඛ්‍ය සම්පන්න නොවන ජලය හරහා රෝග පැතිරීමට දායක වේ.<ref name="Accessed 15 May 2008" /> නගරවල ජීවන තත්වයන් තිබියදීත්, අඩිස් අබාබාහි ජනතාව ඔවුන්ගේ අධ්‍යාපන අවස්ථා හේතුවෙන් ගොවි සංගම්වල ජීවත් වන මිනිසුන්ට වඩා බෙහෙවින් යහපත් ය. ග්‍රාමීය දරුවන් මෙන් නොව, නාගරික දරුවන්ගෙන් 69%ක් ප්‍රාථමික පාසලට ඇතුළත් වන අතර, ඔවුන්ගෙන් 35%ක් ද්විතීයික පාසලට පැමිණීමට සුදුසුකම් ලබා ඇත.{{clarify|date=December 2016}}<ref name="Accessed 15 May 2008" /> අඩිස් අබාබා සතුව තමන්ගේම විශ්ව විද්‍යාලයක් මෙන්ම තවත් බොහෝ ද්විතීයික පාසල්ද ඇත. සාක්ෂරතා අනුපාතය 82%කි.<ref name="Accessed 15 May 2008" /> බොහෝ රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන මෙම ගැටලුව විසඳීමට ක්‍රියා කරයි; කෙසේ වෙතත්, බොහෝ අය දුරස්ථ, සම්බන්ධීකරණය නොකළ සහ හුදකලාව වැඩ කරති. උප සහරානු අප්‍රිකා රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන එකමුතුව උත්සාහයන් සම්බන්ධීකරණය කිරීමට උත්සාහ කරයි. === සෞඛ්‍ය === [[File:Child_mortality_in_Sub-Saharan_Africa_and_Ethiopia.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Child_mortality_in_Sub-Saharan_Africa_and_Ethiopia.svg|thumb|1950 සිට උප සහරා අප්‍රිකාවේ සහ ඉතියෝපියාවේ ළමා මරණ අඩුවීම]] ඉතියෝපියානුවන්ගෙන් සුළුතරයක් පමණක් රෝහල්වල උපත ලබන අතර බොහෝ අය ග්‍රාමීය ගෘහවල උපත ලබයි. නිවසේ දී දරු ප්‍රසූතියක් සිදු කිරීමට බලාපොරොත්තු වන අයට, දරු ප්‍රසූතියට සහාය වන වයෝවෘද්ධ කාන්තාවන් වින්නඹු මාතාවන් ලෙස සේවය කරයි.<ref>(Kater, 2000).</ref> "WHO ඇස්තමේන්තු කරන්නේ ප්‍රමාණවත් පුහුණුව ලත් කාර්ය මණ්ඩලයක් සහිත, හොඳින් සන්නද්ධ සෞඛ්‍ය මධ්‍යස්ථානවල දරු ප්‍රසූතිය සිදු කරන්නේ නම්, මාතෘ මරණ සහ ආබාධවලින් බහුතරයක් වළක්වා ගත හැකි බවයි".<ref>(Dorman et al., 2009, p.&nbsp;622).</ref> අධ්‍යාපනය, ඖෂධ සහ රෝහල්වලට වඩා හොඳ ප්‍රවේශයක් හේතුවෙන් උපත් අනුපාත, ළදරු මරණ අනුපාතික සහ මරණ අනුපාත ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවලට වඩා නගරවල අඩුය.<ref name="Accessed 15 May 2008" /> ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවලට සාපේක්ෂව නගරවල ආයු අපේක්ෂාව වඩා යහපත් නමුත් 2016 වන විට රට පුරා සැලකිය යුතු දියුණුවක් දක්නට ලැබේ, සාමාන්‍ය ඉතියෝපියානුවන්ගේ වයස අවුරුදු 62.2 ක් බව UNDP වාර්තාවකට අනුව.<ref>{{Cite web |title=Ethiopia MDG Report (2014) |url=http://www.et.undp.org/content/ethiopia/en/home/library/mdg/EthiopiaMDG2014.html |access-date=1 July 2016 |website=UNDP in Ethiopia}}</ref> සනීපාරක්ෂාව ගැටලුවක් වුවද, වැඩිදියුණු කළ ජල මූලාශ්‍ර භාවිතය ද ඉහළ යමින් පවතී; ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල 11% ට සාපේක්ෂව නගරවල 81% කි. ඉතියෝපියාවේ ප්‍රධාන සෞඛ්‍ය ගැටලු වන්නේ දුර්වල සනීපාරක්ෂාව සහ මන්දපෝෂණය නිසා නරක අතට හැරෙන බෝවන රෝග බවයි. 2023 වන විට මිලියන 58කට අධික ජනතාවකට (ජනගහනයෙන් අඩකට ආසන්න) පිරිසුදු ජලය සඳහා ප්‍රවේශය නොමැත.<ref>{{Cite web |title=WaterAid UK – Where we work – Ethiopia |url=http://www.wateraid.org/uk/where-we-work/page/ethiopia |access-date=16 May 2015 |website=www.wateraid.org}}</ref> පුහුණු වෛද්‍යවරුන්ගේ සහ හෙදියන්ගේ සහ සෞඛ්‍ය පහසුකම්වල හිඟය නිසා මෙම ගැටලු උග්‍ර වේ.<ref>{{cite web |title=Ethiopia – Health and Welfare |url=http://countrystudies.us/ethiopia/75.htm |access-date=16 March 2009 |publisher=Countrystudies.us}}</ref> ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ 2006 ලෝක සෞඛ්‍ය වාර්තාවට අනුව වෛද්‍යවරුන් 1,936ක් (2003 සඳහා), එය 100,000කට 2.6ක් පමණ වේ.<ref>{{cite web |title=Global distribution of health workers in WHO Member States |url=https://www.who.int/whr/2006/annex/06_annex4_en.pdf |access-date=2 February 2008 |work=The World Health Report 2006 |publisher=World Health Organization}}</ref> 2012 දී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද ජාතික මානසික සෞඛ්‍ය උපායමාර්ගය, ඉතියෝපියාවේ මානසික සෞඛ්‍ය සේවාව වැඩිදියුණු කිරීම සඳහා නිර්මාණය කර ඇති ප්‍රතිපත්ති සංවර්ධනය හඳුන්වා දෙන ලදී. මෙම උපායමාර්ගය මගින් මානසික සෞඛ්‍යය ප්‍රාථමික සෞඛ්‍ය සේවා පද්ධතියට අනුකලනය විය යුතුය.<ref>{{Cite web |date=14 August 2014 |title=National Mental Health Strategy of Ethiopia |url=https://www.mhinnovation.net/resources/national-mental-health-strategy-ethiopia |website=Mental Health Innovation Network}}</ref> කෙසේ වෙතත්, ජාතික මානසික සෞඛ්‍ය උපාය මාර්ගයේ සාර්ථකත්වය සීමා වී ඇත. නිදසුනක් වශයෙන්, 2007 සිට 2017 දක්වා මානසික අවපීඩනයේ බර 34.2% කින් වැඩි වී ඇතැයි ගණන් බලා ඇත.<ref>{{Cite web |date=9 September 2015 |title=Ethiopia |url=http://www.healthdata.org/ethiopia |website=Institute for Health Metrics and Evaluation}}</ref> තවද, අපකීර්තිමත් ආකල්ප පැතිරීම, ප්‍රමාණවත් නායකත්වයක් නොමැතිකම සහ උත්සාහයන් සම්බන්ධීකරණය මෙන්ම සාමාන්‍ය ජනතාව තුළ මානසික සෞඛ්‍ය පිළිබඳ අවබෝධයක් නොමැතිකම, මේ සියල්ල සාර්ථක මානසික සෞඛ්‍ය සේවාවක් සඳහා බාධාවක් ලෙස පවතී.<ref>{{Cite journal|last1=Hanlon|first1=Charlotte|last2=Eshetu|first2=Tigist|last3=Alemayehu|first3=Daniel|last4=Fekadu|first4=Abebaw|last5=Semrau|first5=Maya|last6=Thornicroft|first6=Graham|last7=Kigozi|first7=Fred|last8=Marais|first8=Debra Leigh|last9=Petersen|first9=Inge|last10=Alem|first10=Atalay|date=8 June 2017|title=Health system governance to support scale up of mental health care in Ethiopia: a qualitative study|journal=International Journal of Mental Health Systems|volume=11|pages=38|doi=10.1186/s13033-017-0144-4|pmc=5465569|pmid=28603550|doi-access=free}}</ref> === අධ්‍යාපනය === [[File:Parco_dell'università_di_addis_abeba,_09.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Parco_dell'universit%C3%A0_di_addis_abeba,_09.jpg|thumb|ඇඩිස් අබාබා විශ්ව විද්‍යාලයට ඇතුල් වන දොරටුව]] වත්මන් ක්‍රමය 1980 ගණන්වල ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල ක්‍රමයට බෙහෙවින් සමාන පාසල් පුළුල් කිරීමේ යෝජනා ක්‍රම අනුගමනය කරයි, ගැඹුරු ප්‍රාදේශීයකරණය එකතු කිරීම, ප්‍රාථමික මට්ටමේ සිට සිසුන්ගේම භාෂාවෙන් ග්‍රාමීය අධ්‍යාපනය ලබා දීම සහ වැඩි අයවැය මූල්‍ය ප්‍රතිපාදන වෙන් කර ඇත. රාජ්‍ය අධ්‍යාපනය ප්‍රාථමික මට්ටමින් නොමිලේ වන අතර සාමාන්‍යයෙන් වයස අවුරුදු 7 සහ 12 අතර ලබා දෙයි. ඉතියෝපියාවේ සාමාන්‍ය අධ්‍යාපනයේ අනුපිළිවෙල ප්‍රාථමික පාසලේ වසර හයක්, පසුව පහළ ද්විතීයික පාසලේ වසර හතරක් සහ පසුව උසස් ද්විතීයික පාසලේ වසර දෙකකි.<ref>{{cite book|last1=Teferra|first1=Damtew|last2=Altbach|first2=Philip G.|title=African Higher Education: An International Reference Handbook|url=https://books.google.com/books?id=RROdAAAAMAAJ|year=2003|publisher=Indiana University Press|isbn=978-0-253-34186-0|pages=316–25}}</ref> ඉතියෝපියානු අධ්‍යාපනය අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය මගින් පාලනය වන අතර එහි චක්‍රය 4+4+2+2 පද්ධතියකින් සමන්විත වේ. ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය වසර හතරක චක්‍ර දෙකකට බෙදා වසර අටකින් සමන්විත වන අතර ද්විතීයික අධ්‍යාපනයේ වසර හතරක් වසර දෙකක අදියර දෙකකට බෙදා ඇත.<ref>{{Cite web |date=2018-11-15 |title=Education in Ethiopia |url=https://wenr.wes.org/2018/11/education-in-ethiopia |access-date=2022-08-04 |website=WENR |language=en-US}}</ref> ජාතික විභාග ජාතික අධ්‍යාපන ඇගයීම් සහ විභාග නියෝජිතායතනය (NEAEA) විසින් පවත්වනු ලැබේ. 2018 සිට, ජාතික විභාග දෙකක් තිබේ: ඉතියෝපියානු සාමාන්‍ය ද්විතීයික අධ්‍යාපන සහතික විභාගය (EGSECE), 10 ශ්‍රේණියේ ජාතික විභාගය සහ 12 ශ්‍රේණියේ ජාතික විභාගය ලෙසද හැඳින්වේ.<ref>{{Cite web |title=Ethiopian National Exam Result 2022–2023 |url=http://www.neaeagovet.com/national-exam/ |access-date=2022-08-04 |website=NEAEA 2022 |language=en-US}}</ref> [[File:Top_floor_of_the_first_science_museum_in_Ethiopia.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Top_floor_of_the_first_science_museum_in_Ethiopia.jpg|thumb|ඇඩිස් අබාබා කලා හා විද්‍යා කෞතුකාගාරය රටේ නවතම නවෝත්පාදන ප්‍රදර්ශනය කරන රටේ විශාලතම කේන්ද්‍රස්ථානය ලෙස ක්‍රියා කරයි.]]අද රාජ්‍ය විශ්වවිද්‍යාල 30ක් ඇත. 1991 ට පෙර, ඉතියෝපියාවට තෘතීයික ආයතනයක් නොතිබූ නමුත් දැන් ප්‍රතීතනය ලත් පුද්ගලික HEIs 61ක් ඇත. UIS දත්ත අනුව 1991 දී 34,000 සිට 2014 දී 757,000 දක්වා, රාජ්‍ය සහ පෞද්ගලික ආයතන දෙකෙහිම සමස්ත තෘතීයික සිසුන් සංඛ්‍යාව සියයට 2,000කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයකින් පිරී ගියේය.<ref name=":0">{{Cite web |date=2019-09-11 |title=What Are The Major Industries In Ethiopia? |url=https://www.worldatlas.com/articles/what-are-the-biggest-industries-in-ethiopia.html |access-date=2022-06-13 |website=WorldAtlas |language=en-US}}</ref> ඉතියෝපියාවේ අධ්‍යාපනය සඳහා ප්‍රවේශය සැලකිය යුතු ලෙස වැඩිදියුණු වී ඇත. 1994-95 දී ආසන්න වශයෙන් මිලියන තුනක ජනතාවක් ප්‍රාථමික පාසල්වල සිටි නමුත් 2008-09 වන විට ප්‍රාථමික බඳවා ගැනීම් මිලියන 15.5 දක්වා ඉහළ ගොස් ඇත - එය 500% කට වඩා වැඩි වීමකි.<ref>{{cite web |last1=Engel |first1=Jakob |title=Ethiopia's progress in education: A rapid and equitablension of access – Summary |url=http://www.developmentprogress.org/sites/developmentprogress.org/files/case-study-summary/ethiopia_web_master_final_summary.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518095615/http://www.developmentprogress.org/sites/developmentprogress.org/files/case-study-summary/ethiopia_web_master_final_summary.pdf |archive-date=18 May 2015 |access-date=13 May 2015 |website=Development Progress |publisher=Overseas Development Institute}}</ref> 2013-14 දී, ඉතියෝපියාව සියලුම ප්‍රදේශ හරහා දළ බඳවා ගැනීම්වල සැලකිය යුතු වර්ධනයක් අත්කර ගෙන ඇත.<ref>{{Cite web |last=IIEP-UNESCO |date=2017 |title=Search Result: Ethiopia's plans and policies |url=http://planipolis.iiep.unesco.org/en/search/site?f[0]=im_field_countries%3A1076 |website=Planipolis}}</ref> ජාතික GER පිරිමි ළමුන් සඳහා 104.8%, ගැහැණු ළමුන් සඳහා 97.8% සහ ස්ත්‍රී පුරුෂ දෙපාර්ශවයේම 101.3% විය.<ref>{{Cite book|url=http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002317/231724e.pdf|title=National EFA review, 2015|last=UNESCO|publisher=UNESCO|year=2015|page=8}}</ref> මෑත වසරවලදී සාක්ෂරතා අනුපාතය වැඩි වී ඇත: 1994 සංගණනයට අනුව, ඉතියෝපියාවේ සාක්ෂරතා අනුපාතය 23.4% කි.<ref name="Ethnologue" /> 2007 දී එය 39% (පිරිමි 49.1% සහ ගැහැණු 28.9%) ලෙස ගණන් බලා ඇත.<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2103.html "Literacy"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124171442/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2103.html|date=24 November 2016}} in ''The World Factbook''. ''cia.gov''.</ref> 2011 දී UNDP වාර්තාවක් පෙන්නුම් කළේ ඉතියෝපියාවේ සාක්ෂරතා අනුපාතය 46.7% ක් බවයි. එම වාර්තාවම පෙන්වා දෙන්නේ 2004 සිට 2011 දක්වා කාන්තා සාක්ෂරතා අනුපාතය සියයට 27 සිට 39 දක්වා ඉහළ ගොස් ඇති අතර, එම කාලය තුළ අවුරුදු 10 සහ ඊට වැඩි පුද්ගලයින් සඳහා පිරිමි සාක්ෂරතා අනුපාතය සියයට 49 සිට 59 දක්වා වැඩි වී ඇති බවයි.<ref>{{Cite journal|last1=Nations|first1=United|date=January 2015|title=National Human Development Report 2015 Ethiopia {{!}} Human Development Reports|url=http://hdr.undp.org/en/content/national-human-development-report-2015-ethiopia|access-date=24 December 2015|website=hdr.undp.org}}</ref> 2015 වන විට, සාක්ෂරතා අනුපාතය 49.1% (පිරිමි 57.2% සහ ගැහැණු 41.1%) දක්වා තවදුරටත් වැඩි විය.<ref>{{cite web |last=UIS |title=Education |url=http://data.uis.unesco.org/Index.aspx?DataSetCode=EDULIT_DS&popupcustomise=true&lang=en |website=data.uis.unesco.org}}</ref> == සංස්කෘතිය == [[File:Ethiopia_IMG_5782_Addis_Abeba_(25052967317).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ethiopia_IMG_5782_Addis_Abeba_(25052967317).jpg|thumb|අඩිස් අබාබා හි සංස්කෘතික කාර්ය සාධනය]] ඉතියෝපියාවේ පොහොසත් සහ විවිධ වූ සංස්කෘතිය දේශීය ජනගහනයෙන් දැඩි ලෙස බලපෑවේ, සෙමිටික්, කුෂිටික් සහ අඩු ජනගහනයක් සහිත නිලෝ-සහරන් කතා කරන ජනයාගේ අන්තර්ක්‍රියාවක් වන අතර එය ක්‍රිපූ පළමු සහස්‍රයේ සිට පරිණාමය විය. අතීතයේ දේශපාලනය ආධිපත්‍යය දැරූ සෙමිටික් ටිග්‍රේයන් සහ අම්හාරා, ධූරාවලි ව්‍යුහය සහ කෘෂිකාර්මික ජීවිතයෙන් වෙනත් ජනගහණයෙන් වෙන්ව, ආපසු සංක්‍රමණය වීමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස අර්ධ වශයෙන් දකුණු අරාබියෙන් ව්‍යුත්පන්න වූ අතර, දකුණු කුෂිටික් (ඔරොමෝ සහ සෝමාලි) සමානාත්මතාවයට දැඩි අනුගාමිකයෝ වෙති. එඬේර ජීවිතය. කෆා, සිදාමෝ සහ අෆාර් සම්ප්‍රදාය ඇතුළු අනෙකුත් ඒවා පසුකාලීන ජනයාගෙන් ව්‍යුත්පන්න විය.<ref>{{Cite journal|last1=Lewis|first1=I. M.|date=27 August 1976|title=The peoples and cultures of Ethiopia|url=https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rspb.1976.0061|journal=Proceedings of the Royal Society of London. Series B. Biological Sciences|language=en|volume=194|issue=1114|pages=7–16|bibcode=1976RSPSB.194....7L|doi=10.1098/rspb.1976.0061|issn=0080-4649|pmid=11482|s2cid=46723065}}</ref> කෝපි උත්සවයේදී නිරීක්ෂණය කරන ලද වඩාත් පොදු පිළිගත් සංස්කෘතිය. බොහෝ රටවල් මෙන් නොව, කෝපි පිරිනමනු ලබන්නේ සමාජ රැස්වීම්, පවුලේ, මිතුරා හෝ අසල්වැසි මට්ටමින් ය. කෝපි බීම වට තුනක් ඇත: පළමු එක "awol" (සැකිල්ල:Lang-ti), දෙවන "tona" (ቶና) සහ තෙවන "බරකා" (ባርካ). කෝපි ජනප්‍රවාදයේ සම්ප්‍රදාය කැල්ඩි දක්වා දිව යයි, ඔහුගේ එළුවා පාලනයකින් තොරව නටන්නට උත්තේජනය කරන පඳුරු අනුභව කිරීමෙන් පසු හිස්ටීරියා රෝගයට ගොදුරු වූ බව දුටු කෙෆා කලාපයේ එළු ගොපල්ලෙක් බෙරි ඇල්ලීමෙන් පසු, අසල පිහිටි ආරාමයේ පූජකයන්ට ප්‍රදර්ශනය කිරීමට ඔහුට උපදෙස් දෙන ලදී. එක් භික්ෂුවක් කල්දිගේ ත්‍යාගශීලීත්වය "යක්ෂයාගේ වැඩ" ලෙස හැඳින්වූ අතර ඇරෝමැටික සුවඳක් ඇති කරමින් ගින්නට විසි කළේය. පුරාවෘත්තයට අනුව කල්ඩි ජීවත් වූයේ ක්‍රිස්තු වර්ෂ 850 දී බවත්, සාමාන්‍යයෙන් 9 වැනි සියවසේදී ඉතියෝපියාවේ කෝපි වගාව ආරම්භ කළ බවට විශ්වාසයක් ඇති බවත්ය.<ref name=":6">{{Cite web |title=Ethiopian Coffee Culture – Legend, History and Customs |url=https://www.thespruceeats.com/ethiopian-coffee-culture-765829 |access-date=25 December 2021 |website=The Spruce Eats |language=en}}</ref> === කලාවන් === [[File:Garima_Gospels.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Garima_Gospels.jpg|thumb|අවම වශයෙන් වසර 1,500 ක් පැරණි ඕතඩොක්ස් බයිබලයක්, ලොව පැරණිතම නිදර්ශන බයිබලය වන අතර, කොරින්තියේ කුළුණු නිරූපණය කරයි]] ඉතියෝපියාවේ කලාව බොහෝ දුරට ක්‍රිස්තියානි ප්‍රතිමූර්තිය විසින් එහි ඉතිහාසය පුරාවටම බලපෑවේය. මෙය ආලෝකමත් අත්පිටපත්, පින්තාරු කිරීම, කුරුස, අයිකන සහ ඔටුනු වැනි වෙනත් ලෝහ වැඩ වලින් සමන්විත විය. බොහෝ ඓතිහාසික කලාවන් සහස්‍රයකට රාජ්‍ය ආගම වූ ඉතියෝපියානු ඕතඩොක්ස් ටෙවාහෙඩෝ පල්ලිය විසින් පත් කරන ලදී. මෙම යුගයේ සිට ඉතිරිව ඇති ක්‍රිස්තියානි කලාවක් නොමැති වුවද, පෙර අක්සුමයිට් යුගයේ කලාවන් ගල් කැටයම් වූ අතර ඒවායේ ශිලා ලේඛනවල දක්නට ලැබේ. ක්‍රිස්තියානි ධර්මය හඳුන්වා දුන් විට, එහි ප්‍රතිමූර්තිය අර්ධ වශයෙන් බයිසැන්තියානු කලාවේ බලපෑමට ලක් විය. මුල් නූතන යුගයෙන් ඔබ්බට ඉතිරිව ඇති බොහෝ කලා ඉතියෝපියානු කඳුකරයේ ආඩාල් සුල්තාන්වරුන්ගේ ආක්‍රමණයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස විනාශයට පත් වූ නමුත් කතෝලික දූතයින් විසින් පුනර්ජීවනය කරන ලදී. ඉතියෝපියානු කලාව කෙරෙහි බටහිර මැදිහත්වීම 20 වැනි සියවසේ ආරම්භ වූ අතර, සම්ප්‍රදායික ඉතියෝපියානු ස්වභාවය ද පවත්වා ගෙන ගියේය.{{citation needed|date=July 2022}} === නිර්මාණ ශිල්පය === [[File:Aksum_obelisk.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Aksum_obelisk.jpg|thumb|ඉතියෝපියාවේ උතුරු කොටසේ ඇති ඇක්සුමයිට් ස්ටෙලා වසර දහසකට වඩා පැරණි ඉතියෝපියාවේ අතීත ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය සිහිපත් කිරීමක් ලෙස සේවය කරයි.]] "බීටේ මේධනේ ඇලම්" හෝ "අපගේ ගැලවුම්කරුවාගේ නිවස" යනු ලලිබෙලා අධිරාජ්‍යයා යටතේ ඉදිකරන ලද ලලිබෙලා හි පල්ලි 12 න් එකකි, සමහර විට පුරාණයේ වඩාත්ම ආකර්ෂණීය ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය ඩිම්ට් යුගයේදී ආරම්භ විය. අශ්ලර් පෙදරේරු බොහෝ වාස්තු විද්‍යාත්මක ව්‍යුහය සමානකම් ඇති දකුණු අරාබි ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයේ පුරාවිද්‍යාවකි.<ref>{{Cite web |date=27 April 2015 |title=The Use of DMT in Early Masonic Ritual |url=https://realitysandwich.com/the-use-of-dmt-in-early-masonic-ritual/ |access-date=2 January 2022 |website=Reality Sandwich |language=en-US}}</ref> අක්සුමයිට් ක්‍රිස්තු වර්ෂ 4 වැනි සියවසේදී පමණ එහි ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය දියුණු විය. අක්සුමයිට් ශිලා බහුලව භාවිතා වන්නේ තනි කුට්ටි සහ පාෂාණ ය. අක්සුමයිට් අධිරාජ්‍යයන් සඳහා ගොඩනඟන ලද ව්‍යාජ දොර සොහොන් ගෙය මොනොලිතික් ශෛලියක් භාවිතා කර ඇත.<ref>{{Cite web |date=19 February 2021 |title=Aksumite architecture: Architecture of Ethiopia |url=https://www.re-thinkingthefuture.com/architectural-styles/a3377-aksumite-architecture-architecture-of-ethiopia/ |access-date=2 January 2022 |website=RTF {{!}} Rethinking The Future |language=en-US}}</ref> ලලිබෙලා ශිෂ්ටාචාරය බොහෝ දුරට අක්සුමයිට් බලපෑමෙන් යුක්ත වූ නමුත් සමහර වාසස්ථාන සඳහා ගල් හෝ ලී තට්ටුව බෙහෙවින් වෙනස් ය.<ref>{{Cite web |title=Architecture of Aksun and Lalibela |url=http://kolibri.teacherinabox.org.au/modules/en-boundless/www.boundless.com/art-history/textbooks/boundless-art-history-textbook/africa-before-1800-ce-17/architecture-of-the-sub-saharan-civilizations-116/architecture-of-aksun-and-lalibela-506-6634/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220102060408/http://kolibri.teacherinabox.org.au/modules/en-boundless/www.boundless.com/art-history/textbooks/boundless-art-history-textbook/africa-before-1800-ce-17/architecture-of-the-sub-saharan-civilizations-116/architecture-of-aksun-and-lalibela-506-6634/index.html |archive-date=2 January 2022 |access-date=2 January 2022 |website=kolibri.teacherinabox.org.au}}</ref> ගොන්ඩරින් යුගයේදී, ඉතියෝපියාවේ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය 16 වන සහ 17 වන සියවස්වල පෘතුගීසි තානාපතිවරුන් විසින් ස්වාධීනව ඉගැන්වූ බැරොක්, අරාබි, තුර්කි සහ ගුජරාටි ඉන්දියානු ශෛලීන් මගින් සම්භාෂණය විය. උදාහරණයකට අධිරාජ්‍ය බලකොටුව වන ෆාසිල් ගෙබ්බි ඇතුළත් වන අතර එය මෙම විලාසිතාවන්ගෙන් එකක් හෝ බලපෑමට ලක් වේ. මධ්‍යතන යුගයේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය 19 වැනි සහ 20 වැනි ශතවර්ෂවල තනතුරුවල පසුකාලීන යුගය ද තහනම් කර ඇත.<ref>{{Cite web |last1=Alòs-Moner |first1=Andreu Martínez |title=Gondarine Art and Architecture (HaAh 523) – Course Syllabus |url=https://www.academia.edu/11314717}}</ref> === දර්ශනය === ඉතියෝපියානු දර්ශනය ග්‍රීක සහ පැට්‍රිස්ටික් දර්ශනයෙන් සමපාත වුවද අප්‍රිකාවේ පුරාණ කාලයේ සිටම අතිවිශිෂ්ට ලෙස බහුල වී ඇත. වඩාත් හොඳින් දන්නා දාර්ශනික පුනර්ජීවනය වූයේ දෙවියන්ගේ පැවැත්ම සඳහා තර්කයක් ලෙස 1667 දී හැටට (විමසුම) රචනා කළ සෙරා යාකොබ් (1599-1692) සහ ඔහුගේ ශිෂ්‍ය වෝල්ඩා හේවාට් වැනි මුල් නූතන යුගයේ චරිත වලිනි. === සාහිත්‍ය === [[File:Giyorgis_MET_DP367372.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Giyorgis_MET_DP367372.jpg|thumb|සෙග්ලාහි ජියෝර්ජිස්, මධ්‍යතන යුගයේ අග භාගයේ සාරවත් ආගමික කතුවරයා]] ඉතියෝපියානු සාහිත්‍යය 4 වන සියවසේ අක්සුමයිට් යුගය දක්වා දිවෙන අතර, ඒවායින් බොහොමයක් හුදෙක් ආගමික ආකෘතීන් පමණි. රාජකීය සෙල්ලිපියේ, ඔවුන් ගීස් සහ ග්‍රීක භාෂාව යන දෙකම භාවිතා කළ නමුත්, 350 දී දෙවැන්න ඉවත් කරන ලදී. බොහෝ උප සහරා අප්‍රිකානු රටවල් මෙන් නොව, ඉතියෝපියාවට දේශපාලන හා අධ්‍යාපනික අංශවල ආධිපත්‍යය දැරූ පැරණි වෙනස් භාෂාවක් ඇත, ගීස්, රටේ වත්මන් දේශපාලන අස්ථාවරත්වය තිබියදීත්, මෙම කෘතිවල සංස්කෘතික උරුමයන් අනතුරේ හෙළීමට පොළඹවයි, මෑත වසරවල සංරක්ෂණය සඳහා යම් වැඩිදියුණු කිරීම් සිදු කරන ලදී.<ref name=":4">{{Cite journal|last=Nosnitsin|first=Denis|date=2012|title=Ethiopian Manuscripts and Ethiopian Manuscript Studies. A brief Overview and Evaluation|url=https://www.persee.fr/doc/galim_0753-5015_2012_num_58_1_1993|journal=Gazette du livre médiéval|volume=58|issue=1|pages=1–16|doi=10.3406/galim.2012.1993}}</ref> ඉතියෝපියානු සාහිත්‍ය කෘති බොහෝ දුරට අත් අකුරු කෝඩෙක්ස් වලින් සමන්විත විය (බ්‍රැනා, හෝ අම්හාරික් භාෂාවෙන් ብራና). එය සකස් කරන්නේ පාච්මන්ට් කොළ එකතු කර එකට ඇලවීම සඳහා මැසීමෙනි. කෝඩෙක්ස් ප්‍රමාණය පරිමාව සහ සකස් කිරීම අනුව සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් වේ. උදාහරණයක් ලෙස, පොකට් ප්‍රමාණයේ කෝඩෙක්ස් සෙන්ටිමීටර 45 ක් දිගු කරයි, එය බරින් වැඩි වේ. ඉතිහාසඥයන් අනුමාන කළේ ඉතියෝපියාවේ පුරාවිද්‍යා කෝඩෙක්ස් පවතින බවයි. අද වන විට ප්‍රාථමික කෝඩෙක්ස් වලට සමාන අත්පිටපත් තවමත් ලිවීමට පහසු පාච්මන්ට් කොළ පැවතීම සඳහා පැහැදිලි වේ.<ref name=":4" /> තවත් කැපී පෙනෙන ලේඛන පොතක් වන්නේ ලිඛිත ආමුලේට් ලෙස සේවය කරන ආරක්ෂිත (හෝ මැජික්) අනුචලනයයි. මේවායින් සමහරක් ඉන්ද්‍රජාලික අරමුණු සඳහා අදහස් කරන ලදී, උදාහරණයක් ලෙස කෙටාබ් ඉන්ද්‍රජාලික ආරක්ෂාව සඳහා භාවිතා කරයි. භූතයන් දුරු කිරීම සහ සුව කිරීම් පිළිබඳ නිත්‍යානුකූල නොවන පැවිදි ප්‍රවීණයන්, ණයවර විසින් නිෂ්පාදනය කරනු ලබන ලියවිලි. සෙන්ටිමීටර 30 ක් පමණ අනුචලනය අතේ ගෙන යා හැකි අතර සෙන්ටිමීටර 2 ක් බොහෝ විට දිග හැර නිවසේ බිත්තියේ එල්ලා ඇත. ඉතියෝපියාවේ සාහිත්‍යයේ මුල් මාධ්‍ය අනුකරණය කරන ලියවිලි ඉතා මතභේදයට තුඩු දී ඇති අතර, ගීස් භාෂා පොත් කෝඩෙක්ස් වලින් ලියා ඇති බවට අතිමහත් සාක්ෂි තිබේ. අඩුවෙන්, ඉතියෝපියාව 15 වැනි හෝ 16 වැනි සියවසේ අගභාගයට අයත් ඇකෝනියන් පොත් (සෙන්සුල් ලෙස හැඳින්වේ) භාවිතා කරන ලදී, එය ආවරණයක් සහිත හෝ රහිතව නැමුණු පාච්මන්ට් කඩදාසි වලින් සාදා ඇත. එම ග්‍රන්ථවල සාමාන්‍යයෙන් ආගමික චරිතවල ජීවිතය සහ මරණය පිළිබඳ රූපමය නිරූපණයක් අඩංගු වේ, නැතහොත් සැලකිය යුතු ග්‍රන්ථ ද සමපාත කර ඇත.<ref name=":4" /> ==== කවිය ==== [[File:Tsegaye_Gabre-Medhin_2.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tsegaye_Gabre-Medhin_2.jpg|thumb|164x164පික්|ට්සෙගායේ ගෙබ්රේ-මෙඩින්, 1980 ගණන්වල ඉතියෝපියාවේ කීර්තිමත් ලේඛකයෙක්]] ඉතියෝපියාව කාව්‍යකරණයේ ඉතා ජනප්‍රියයි. බොහෝ කවියන් අතීත සිදුවීම්, සමාජ අසහනය, දරිද්‍රතාවය සහ සාගතය විස්තර කරයි. Qene යනු ඉතියෝපියානු කාව්‍යයේ වැඩිපුරම භාවිතා වන මූලද්‍රව්‍යය - අම්හාරික් කාව්‍යයේ ආකාරයක් ලෙස සැලකේ, මෙම යෙදුම සාමාන්‍යයෙන් ඕනෑම කවියකට යොමු කරයි. සැබෑ qene සඳහා දියුණු දක්ෂ මානසිකත්වයක් අවශ්‍ය වේ. රූපක වචන දෙකක් ලබා දීමෙන්, එනම් එකක් පැහැදිලි ඉඟි සහිත සහ අනෙක ඉතා ව්‍යාකූල ප්‍රහේලිකාවකි, යමෙකු සමාන්තර අර්ථයන්ට පිළිතුරු දිය යුතුය. මේ අනුව, මෙය සෙම් එන වැඩ (රන් සහ ඉටි) ලෙස හැඳින්වේ.<ref name=":9">{{Cite web |last=Aga |first=Mark T. |title=20 Of The Best Poets And Poems of Ethiopia (Qene included) — allaboutETHIO |url=https://allaboutethio.com/20-must-read-poems-of-ethiopia-best-ethiopian-poetry.html |access-date=18 December 2021 |website=allaboutethio.com |language=en}}</ref> වඩාත් කැපී පෙනෙන කවියන් වන්නේ ට්සෙගායේ ගෙබ්රේ-මෙඩින්, කෙබෙඩේ මයිකල් සහ මෙන්ගිස්ටු ලෙම්මා ය. === දින දර්ශනය === ඉතියෝපියාවට දේශීය දින දර්ශන කිහිපයක් තිබේ. වඩාත්ම ප්‍රචලිත වන්නේ ඉතියෝපියානු දින දර්ශනය වන අතර එය Ge'ez දින දර්ශනය ලෙසද හැඳින්වේ, එය පැරණි Ge'ez අක්ෂර සමඟ ලියා ඇත, එය තවමත් ලෝකයේ භාවිතා වන පැරණිතම අක්ෂර මාලාවකි.<ref name="Wilfpag">{{cite book|last=Page|first=Willie F.|url=https://books.google.com/books?id=gK1aAAAAYAAJ|title=Encyclopedia of African history and culture: African kingdoms (500 to 1500), Volume 2|publisher=Facts on File|year=2001|isbn=978-0-8160-4472-6|page=230}}</ref> එය පැරණි ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රියානු හෝ කොප්ටික් දින දර්ශනය මත පදනම් වන අතර එය ඊජිප්තු දින දර්ශනයෙන් ව්‍යුත්පන්න වේ. කොප්ටික් දින දර්ශනය මෙන්, ඉතියෝපියානු දින දර්ශනයේ හරියටම දින 30 බැගින් මාස දොළහක් සහ දහතුන්වන මාසය සෑදෙන එපගෝමනල් දින පහක් හෝ හයක් ඇත. ඉතියෝපියානු මාස ආරම්භ වන්නේ කොප්ටික් දින දර්ශනයට අනුව එම දිනවලමය, නමුත් ඒවායේ නම් කර ඇත්තේ Ge'ez වලිනි.{{citation needed|date=January 2022}} ජූලියන් දින දර්ශනයේ මෙන්, හයවන agepomenal දිනය - සාරය වශයෙන් අධික දිනයක් - ව්‍යතිරේකයකින් තොරව සෑම වසර හතරකට වරක් ජූලියන් දින දර්ශනයේ අගෝස්තු 29 වන දින, ජූලියන් අධික දිනයට මාස හයකට පෙර එකතු කරනු ලැබේ. මේ අනුව, ඉතියෝපියානු වසරේ පළමු දිනය, 1 Mäskäräm, 1901 සහ 2099 අතර වසර සඳහා (ඇතුළත්), සාමාන්‍යයෙන් සැප්තැම්බර් 11 (ග්‍රෙගෝරියානු) වන නමුත් ග්‍රෙගෝරියානු අධික වසරට පෙර වසරවල සැප්තැම්බර් 12 දිනට වැටේ. එය ආසන්න වශයෙන් ග්‍රෙගෝරියානු දින දර්ශනයට වසර හතකුත් මාස තුනක් පිටුපසින් ඇත්තේ ජේසුස් වහන්සේ ප්‍රකාශ කරන දිනය තීරණය කිරීමේදී විකල්ප ගණනය කිරීමක් නිසා ය.{{citation needed|date=January 2022}} ක්‍රිස්තු පූර්ව 300 දී පමණ ඔරොමෝ ජනතාව විසින් තවත් දින දර්ශන පද්ධතියක් වර්ධනය කරන ලදී. චන්ද්‍ර-තාරකා දින දර්ශනයක්, මෙම ඔරොමෝ දින දර්ශනය විශේෂිත තාරකා හෝ තාරකා මණ්ඩල හතක් සමඟ සම්බන්ධව චන්ද්‍රයාගේ තාරකා විද්‍යාත්මක නිරීක්ෂණ මත රඳා පවතී. ඔරොමෝ මාස (තරු/චන්ද්‍ර අවධීන්) යනු බිට්ටොට්ටෙස්සා (ඉංගුලම්), කැම්සා (ප්ලෙයිඩීස්), බුෆා (ඇල්ඩෙබරාන්), වොක්සාබජ්ජි (බෙල්ලෙට්‍රික්ස්), ඔබෝරා ගුඩ්ඩා (මධ්‍යම ඔරියන්-සයිප්), ඔබෝරා දික්කා (සිරියස්), බිරා (පුර සඳ), සිකාවා (ගිබස් සඳ), සදසා (කාර්තු චන්ද්‍රයා), ආබ්රසය (විශාල අඩ සඳ), අම්මාජී (මධ්‍යම අඩ සඳ) සහ ගුරන්දල (කුඩා අඩ සඳ) වේ.<ref>{{cite web |last=Doyle |first=Lawrence R |title=The Borana Calendar Reinterpreted |url=http://www.tusker.com/Archaeo/art.currentanthro.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081029073246/http://www.tusker.com/Archaeo/art.currentanthro.htm |archive-date=29 October 2008 |work=tusker.com}}</ref> === ආහාර පිසීම === [[File:Injera_with_eight_kinds_of_stew.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Injera_with_eight_kinds_of_stew.jpg|thumb|ඉන්ජෙරා සහ වොට් (ස්ටූ) වර්ග කිහිපයකින් සමන්විත මෙම ආහාරය ඉතියෝපියානු ආහාරවල සාමාන්‍ය වේ.]] .වඩාත් ප්‍රසිද්ධ ඉතියෝපියානු ආහාර පිසීම ඉතියෝපියානු සංස්කෘතියේ වොට් ලෙස හැඳින්වෙන විවිධ වර්ගයේ ඝන මස් ඉස්ටුවක් සහ ටෙෆ් පිටිවලින් සාදන ලද විශාල ඇඹුල් පැතලි පාන් වර්ගයක් වන ඉන්ජෙරා මත තබන එළවළු අතුරු කෑම වලින් සමන්විත වේ. මෙය භාජන සමඟ අනුභව නොකෙරේ, නමුත් ඒ වෙනුවට ඉන්ජෙරා භාවිතා කරනුයේ ඇතුල්වීම් සහ අතුරු කෑම උරා ගැනීම සඳහා ය. ඉතියෝපියාවේ විශ්වීය වශයෙන්, මිනිසුන් කණ්ඩායමක් සමඟ මේසය මැද එකම කෑමක් අනුභව කිරීම සාමාන්‍ය දෙයකි. "ගුර්ෂා" ලෙසින් හඳුන්වනු ලබන සම්ප්‍රදායක් හෝ කණ්ඩායමක් තුළ අන්‍යයන්ට පෝෂණය කිරීම ද පොදු සිරිතකි.<ref>{{cite web |date=1 December 2011 |title=The Simpsons Episode Well-Received by Ethiopians On Social Media |url=http://www.tadias.com/12/01/2011/the-simpsons-episode-well-received-by-ethiopians-on-social-media-elsewhere/ |work=Tadias Magazine}}</ref> ඉතියෝපියානු ඕතඩොක්ස් ක්‍රිස්තියානි, ඉස්ලාම් සහ යුදෙව් ඇදහිලි තුළ දෙකම තහනම් බැවින්, සාම්ප්‍රදායික ඉතියෝපියානු ආහාර පිසීමේ කිසිදු ආකාරයක ඌරු මස් හෝ සිප්පි යොදා නොගනී. චෙචෙබ්සා, මාර්කා, චුකෝ, මිචිරා සහ ධංග ඔරොමෝ වලින් වඩාත් ජනප්‍රිය ආහාර වේ. කිට්ෆෝ රටේ ජනප්‍රියම ප්‍රණීත ආහාරයකි. === මාධ්‍ය === [[File:Ethiopian_Television.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ethiopian_Television.JPG|වම|thumb|ඉතියෝපියානු විකාශන සංස්ථාව අඩිස් අබාබා හි හිටපු මූලස්ථානය]] ඉතියෝපියානු විකාශන සංස්ථාව (EBC), කලින් ETV ලෙස හඳුන්වනු ලැබුවේ රාජ්‍ය මාධ්‍ය වේ. 1962 දී බ්‍රිතාන්‍ය සමාගමක් වන තොම්සන් සහ අධිරාජ්‍යයා වන හේලි සෙලාසිගේ සහාය ඇතිව රූපවාහිනී සේවය ආරම්භ කිරීමට පෙර 1935 දී ගුවන් විදුලි විකාශනය ආරම්භ කරන ලදී. 2015 සිට, EBC නවීකරණය කරන ලද සම්ප්‍රේෂණය සමඟ එහි චිත්‍රාගාර වැඩි දියුණු කර ඇත. Kana TV යනු ඉතියෝපියාවේ වඩාත්ම ජනප්‍රිය රූපවාහිනී නාලිකාවයි.<ref>{{cite web |last=Jeffrey |first=James |date=21 December 2017 |title=Ethiopia's New Addiction – And What It Says About Media Freedom |url=http://www.ipsnews.net/2017/12/ethiopias-new-addiction-says-media-freedom/#:~:text=%E2%80%9CKana%E2%80%9D%20translates%20as%20something%20between,of%20the%20prime%20time%20market |access-date=28 June 2021 |work=Inter Press Service News Agency}}</ref> එය ප්‍රධාන වශයෙන් විදේශීය අන්තර්ගතයන් අම්හාරික් භාෂාවට පරිවර්තනය කිරීම සඳහා ප්‍රසිද්ධය. දශක කිහිපයක් පුරා, රාජ්‍ය රූපවාහිනිය ප්‍රධාන ජන මාධ්‍ය ලෙස සේවය කර ඇත්තේ 2000 දශකයේ අගභාගයේදී, EBS TV පළමු පුද්ගලික රූපවාහිනී නාලිකාව ලෙස දියත් කරන තෙක් ය. එපමනක් නොව, 2016 දී පුද්ගලික නාලිකා රාශියක් ආරම්භ කරන ලද අතර, එය රටේ පුද්ගලික මාධ්‍ය සමාගම්වල වර්ධනයේ උච්චතම අවස්ථාව විය. උදාහරණයක් ලෙස, Fana TV 2017 දී දියත් කළ දින සිට විශාලතම රූපවාහිනී ජාලය වේ. ඉතියෝපියාවේ වැඩිපුරම බෙදා හරින ලද පුවත්පත් වන්නේ අඩිස් ෆෝචූන්, කැපිටල් ඉතියෝපියාව, ඉතියෝපියානු වාර්තාකරු, ඇඩිස් සීමන්{{citation needed|date=September 2017}} (අම්හාරික්) සහ ඉතියෝපියානු හෙරල්ඩ් ය.{{citation needed|date=September 2017}} එකම අන්තර්ජාල සේවා සපයන්නා වන්නේ ජාතික විදුලි සංදේශ සමාගම වන Ethio ටෙලිකොම් ය. රටේ පරිශීලකයින්ගෙන් විශාල කොටසක් ජංගම උපාංග හරහා අන්තර්ජාලයට පිවිසේ.<ref name=":3">{{Cite news|url=http://www.newsweek.com/ethiopia-internet-blocked-618806|title=Why has Ethiopia pulled its mobile internet access again?|last=Gaffey|first=Conor|date=1 June 2017|work=Newsweek|access-date=14 August 2017}}</ref> 2016 වන විට, දශකයකට පෙර මිලියන 4.29ක පමණ පරිශීලකයින් මිලියනයකට වඩා තම නිවසේ අන්තර්ජාල ප්‍රවේශය ඇති පුද්ගලයින් සංඛ්‍යාවකි.<ref>{{Cite web |date=1 July 2016 |title=Ethiopia Internet Users |url=http://www.internetlivestats.com/internet-users/ethiopia/ |website=Internet Live Stats}}</ref> ඉතියෝපියානු රජය ඇතැම් විට හිතාමතාම රට තුළ අන්තර්ජාල සේවාව වසා දමා හෝ දේශපාලන නොසන්සුන්තා පවතින කාලවලදී ඇතැම් සමාජ මාධ්‍ය වෙබ් අඩවි වෙත ප්‍රවේශය සීමා කර ඇත. 2016 අගෝස්තු මාසයේදී, ඔරොමියා කලාපයේ විරෝධතා සහ උද්ඝෝෂණවලින් පසුව, දින දෙකක කාලයකට අන්තර්ජාලයට සියලු ප්‍රවේශය වසා දමන ලදී.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-36940906|title=What is behind Ethiopia's wave of protests?|date=22 August 2016|work=BBC News|access-date=14 August 2017}}</ref> 2017 ජූනි මාසයේදී, විශ්වවිද්‍යාල ප්‍රවේශ විභාග පරිපාලනයට සමගාමීව පැවති කාලපරිච්ඡේදය තුළ ජංගම දුරකථන භාවිත කරන්නන් සඳහා අන්තර්ජාල ප්‍රවේශය රජය විසින් වසා දමන ලදී. සීමා කිරීමට හේතුව රජය විසින් තහවුරු කර නොතිබුණද,<ref name=":3" /> මෙම පියවර 2016 වසරේ එම කාලය තුළම පරීක්ෂණ ප්‍රශ්න කාන්දු වීමකින් පසු ගත් පියවරකට සමාන විය.<ref>{{Cite web |date=11 July 2016 |title=Ethiopia blocks social media sites over exam leak |url=http://www.aljazeera.com/news/2016/07/ethiopia-blocks-social-media-sites-exam-leak-160711183939642.html |access-date=14 August 2017 |website=Al Jazeera}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.newsweek.com/ethiopia-blocks-social-media-facebook-twitter-instagram-scandal-479581|title=Ethiopia has shut down social media and here's why|last=Sharkov|first=Damien|date=12 July 2016|work=Newsweek|access-date=14 August 2017}}</ref> === විද්‍යාව සහ තාක්ෂණය === {{multiple image | align = right | image1 = Portrait-aklilu-lemma-11.jpg | width1 = 125 | caption1 = ව්‍යාධි ජීව විද්‍යාඥයා [[අක්ලිලු ලෙම්මා]]. 1964 දී, ඔහු ගොළුබෙල්ලන් උණ ලෙස හඳුන්වන [[ෂිස්ටෝසෝමියාසිස්]] සඳහා විකල්ප ප්‍රතිකාරයක් සොයා ගන්නා ලදී.<ref>{{Cite web|title=Aklilu Lemma|url=https://rightlivelihood.org/the-change-makers/find-a-laureate/aklilu-lemma/|access-date=9 January 2022|website=Right Livelihood|language=en}}</ref> | image2 = Zeresenay Alemseged (2013-01).JPG | width2 = 125 | caption2 = 2013 දී පැලියෝ මානව විද්‍යාඥ [[සෙරෙසෙනේ ඇලම්සෙග්]]. ඔහු වඩාත් ප්‍රසිද්ධ වූයේ 2000 දෙසැම්බර් මාසයේදී ''[[සෙලම්]]'' හෝ "Lucy's baby" ලෙස හඳුන්වන පොසිල හොමිනින් සොයා ගැනීම සඳහාය.<ref>{{Cite web|title=Zeresenay Alemseged – National Geographic Society|url=https://www.nationalgeographic.org/find-explorers/zeresenay-alemseged|access-date=9 January 2022|website=www.nationalgeographic.org|language=en}}</ref> }} සංවිධානාත්මක ආයතන නොමැතිකම හේතුවෙන් ඉතියෝපියාවේ විද්‍යාව හා තාක්ෂණය ප්‍රගතිශීලී ලෙස මතුවෙමින් තිබේ. නිෂ්පාදන සහ සේවා සපයන්නන් බොහෝ විට ගෘහස්ථ විද්‍යාගාර හරහා නව්‍ය සහ තාක්‍ෂණික විසඳුම් ඉදිරියට ගෙන යාම සඳහා තරඟකාරී ක්‍රමලේඛනයක නිරත වෙති. ඉතියෝපියානු අභ්‍යවකාශ විද්‍යාව හා තාක්‍ෂණය අභ්‍යවකාශය සහ තාක්‍ෂණය සම්බන්ධයෙන් බහුවිධ කාර්යයන් සිදු කිරීමේ වගකීම දරයි. මීට අමතරව, ඉතියෝපියාව 2019 දෙසැම්බරයේ කිලෝ ග්‍රෑම් 70 ක ET-RSS1 බහු වර්ණාවලි දුරස්ථ සංවේදක චන්ද්‍රිකාවක් දියත් කරන ලදී. ජනාධිපති සහලේ-වර්ක් සෙව්ඩේ 2019 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී ප්‍රකාශ කළේ "චන්ද්‍රිකාව දේශගුණය සහ කාලගුණය ආශ්‍රිත වෙනස්වීම් පිළිබඳ අවශ්‍ය සියලුම දත්ත ලබා දෙන බවයි. කෘෂිකර්මාන්තය, වන වගාව මෙන්ම ස්වභාවික සම්පත් සුරැකීමේ මුලපිරීම් සඳහා රටේ ප්‍රධාන ඉලක්ක සඳහා යොදා ගනු ලබන සංසිද්ධි." 2020 ජනවාරි වන විට චන්ද්‍රිකා නිෂ්පාදනය, එකලස් කිරීම, ඒකාබද්ධ කිරීම සහ පරීක්ෂා කිරීම ආරම්භ විය. මෙය යුරෝපීය ආයෝජන බැංකුව (EIB) විසින් අරමුදල් සපයන ප්‍රංශ සමාගමක් විසින් ඉදිකරන ලද පහසුකම් ද වැඩි කරනු ඇත. ප්‍රධාන නිරීක්ෂණාගාරය එන්ටෝටෝ නිරීක්ෂණාගාරය සහ අභ්‍යවකාශ විද්‍යා පර්යේෂණ මධ්‍යස්ථානය (EORC) අභ්‍යවකාශ වැඩසටහන් වෙන් කරන ලදී. Ethiopian Biotechnology Institute යනු පාරිසරික සහ දේශගුණ සංරක්ෂණය සඳහා වගකිව යුතු විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ සහ සංවර්ධන සේවා කර්මාන්තයේ කොටසකි.<ref>{{Cite web |title=Science And Technology |url=https://www.miceethiopia.com/science-and-technology/ |access-date=23 December 2021 |website=MICE Ethiopia |language=en-US}}</ref> බොහෝ ගැඹුරු විද්‍යාඥයන් ගෞරව සහ කීර්ති නාමයන් සඳහා දායක වී ඇත. කිටව් එජිගු, මුලුගෙට බෙකැලේ, අක්ලිලු ලෙම්මා, ගෙබිසා එජෙටා සහ මෙලකු වොරෙඩේ ඒවායින් සමහරකි. ඉතියෝපියාව වසර දහස් ගණනක සිට සාම්ප්‍රදායික වෛද්‍ය විද්‍යාව සඳහා ප්‍රසිද්ධය. ඉතියෝපියාවේ පළමු වසංගතය 849 දී ඇති වූ අතර, අක්සුමයිට් අධිරාජ්‍යයා වූ අබ්බා යොහානස් "අවිචාර සඳහා දෙවියන්ගේ දඬුවම" හේතුවෙන් එම ස්ථානයෙන් නෙරපා හරින ලදී. පළමු සාම්ප්‍රදායික වෛද්‍ය විද්‍යාව මෙම ව්‍යසනයෙන් ව්‍යුත්පන්න වූ බව ප්‍රකාශ කළ නමුත් නිශ්චිත මූලාශ්‍රය විවාදයට ලක්ව ඇත. ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් වලින් වෙනස් වුවද, සාම්ප්‍රදායික වෛද්‍ය විද්‍යාව බොහෝ විට ඖෂධ පැළෑටි, අධ්‍යාත්මික සුවය, අස්ථි සැකසීම සහ රෝග සඳහා ප්‍රතිකාර කිරීමේදී සුළු ශල්‍යකර්ම ක්‍රම ක්‍රියාත්මක කරයි.<ref>{{Cite web |title=Ethiopian Traditional Medications and their Interactions with Conventional Drugs |url=https://ethnomed.org/resource/ethiopian-traditional-and-herbal-medications-and-their-interactions-with-conventional-drugs/ |access-date=31 January 2022 |website=EthnoMed |language=en-US}}</ref> අනෙකුත් ක්ෂේත්‍ර අතර ජ්‍යොතිෂය, දින දර්ශනය සහ මිනුම් ඒකකය මැනීමට භාවිතා කරන සාම්ප්‍රදායික ගණිතය ඇතුළත් වේ. ඉතියෝපියාව 2023 දී ගෝලීය නවෝත්පාදන දර්ශකයේ 125 වැනි ස්ථානයට පත් විය.<ref>{{Cite web |last=WIPO |title=Global Innovation Index 2023, 15th Edition |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2023/index.html |access-date=2023-10-30 |website=www.wipo.int |language=en}}</ref> === සංගීතය === [[File:Yared.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Yared.jpg|thumb|15 වන සියවසේ ඉතියෝපියානු පූජනීය කලා කොටසක යාරෙඩ් මෙක්වාමියා (යාච්ඤා දණ්ඩක්) අල්ලාගෙන සිටියි]] ඉතියෝපියාවේ සංගීතය අතිශයින් විවිධාකාර වන අතර රටේ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් 80 න් එක් එක් අනන්‍ය ශබ්ද සමඟ සම්බන්ධ වේ. ඉතියෝපියානු සංගීතය සමහර ස්වර අතර ලාක්ෂණික වශයෙන් දිගු කාල අන්තරයන් සහිත පංචේන්ද්‍රිය වූ වෙනස් මාදිලි පද්ධතියක් භාවිතා කරයි. ඉතියෝපියානු සංස්කෘතියේ සහ සම්ප්‍රදායේ වෙනත් බොහෝ අංගයන් මෙන්ම, සංගීතයේ සහ පද රචනයේ රසයන් අසල්වැසි එරිත්‍රියාව, සෝමාලියාව, ජිබුටි සහ සුඩානය සමඟ දැඩි ලෙස සම්බන්ධ වේ.<ref name="Abdullahi">{{cite book|last=Abdullahi|first=Mohamed Diriye|title=Culture and Customs of Somalia|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-31333-2|page=170|url=https://books.google.com/books?id=2Nu918tYMB8C&pg=PA170|quote=Somali music, a unique kind of music that might be mistaken at first for music from nearby countries such as Ethiopia, the Sudan, or even Arabia, can be recognized by its own tunes and styles.}}</ref><ref name="Tekle">{{cite book|last=Tekle|first=Amare|title=Eritrea and Ethiopia: from conflict to cooperation|year=1994|publisher=The Red Sea Press|isbn=978-0-932415-97-4|page=197|url=https://books.google.com/books?id=xbQTEF0rd7wC&pg=PA197|quote=Djibouti, Eritrea, Ethiopia, Somalia and Sudan have significant similarities emanating not only from culture, religion, traditions, history and aspirations&nbsp;... They appreciate similar foods and spices, beverages and sweets, fabrics and tapestry, lyrics and music, and jewellery and fragrances.}}</ref> ඉතියෝපියාවේ සාම්ප්‍රදායික ගායනය බහුශ්‍රැතයේ විවිධ ශෛලීන් ඉදිරිපත් කරයි, (විෂම ශබ්දය, ඩ්‍රෝන්, අනුකරණය සහ ප්‍රතිවිරුද්ධ ලක්ෂ්‍යය). සාම්ප්‍රදායිකව, ඉතියෝපියානු ගීත රචනයේ පද රචනය දේශප්‍රේමය හෝ ජාතික අභිමානය, ප්‍රේම සම්බන්ධය, මිත්‍රත්වය සහ ටිසිටා නමින් හැඳින්වෙන අද්විතීය මතක සටහන් සමඟ දැඩි ලෙස සම්බන්ධ වේ. 6 වන සියවසේ අක්සුමයිට් නිර්මාපකයෙකු වන ශාන්ත යාරෙඩ්, ඉතියෝපියානු සහ එරිත්‍රියානු ඕතඩොක්ස් ටෙවාහෙඩෝ පල්ලියේ පූජනීය සංගීතය නිර්මාණය කරමින් එරිත්‍රියාවේ සහ ඉතියෝපියාවේ සාම්ප්‍රදායික සංගීතයේ පූර්වගාමියා ලෙස පුළුල් ලෙස සැලකේ. ඔහු ගීස්, එසෙල් සහ අරාරේ යන ගීත තුනකට බෙදූ සෙමා ද රචනා කළේය. යාරෙඩ් ජීවිතය "අසාර්ථකත්වය සහ සාර්ථකත්වය" යැයි සිතන අතර එහිදී ඔහුගේ අධ්‍යාපනයේ දුර්වල කාර්ය සාධනය විය. ඔහු තම සැබෑ ජීවිතයට ප්‍රතිමූර්තියක් ලබා දුන් අතර හොඳ මනෝභාවයකින් නැවත පාසලට පැමිණි අතර පසුව දේශපාලන ක්ෂේත්‍රයේ කැපී පෙනෙන චරිතයක් විය. ඔහුගේ ඉතිරි ජීවිත කාලය තුළ, ඔහු අක්සුමයිට් අධිරාජ්‍යයා වූ ගෙබ්‍රේ මෙස්කල්ගේ සහ පිටුවහල් කරන ලද සාන්තුවරයින් නව දෙනාගේ මිතුරෙකු විය.<ref>{{Cite web |title=About St. Yared – St. Yared Ethiopian Cuisine & Coffeehaus – Indianapolis IN |url=https://www.styaredcuisine.com/about.html |access-date=25 December 2021 |website=www.styaredcuisine.com}}</ref> නවීන සංගීතය හේයිල් සෙලාසි අධිරාජ්‍යයාගේ පාලන සමය දක්වා දිව යන අතර එහිදී ආර්බා ලිජොච් නම් ආර්මේනියානු අනාථයින් 40 දෙනෙකු ජෙරුසලමේ සිට අඩිස් අබාබා වෙත පැමිණියහ. 1924 වන විට, සංගීත කණ්ඩායම වාද්‍ය වෘන්දයක් ලෙස බොහෝ දුරට ස්ථාපිත විය. නමුත් දෙවන ලෝක සංග්‍රාමයෙන් පසුව, ඉම්පීරියල් බොඩිගාඩ් බෑන්ඩ්, යුධ හමුදා තූර්ය වාදක කණ්ඩායම සහ පොලිස් තූර්ය වාදක කණ්ඩායම වැනි සමාන සංගීත කණ්ඩායම් කිහිපයක් බිහි විය.<ref>{{Cite web |last=Aga |first=Mark T. |title=Music in Ethiopia — allaboutETHIO |url=https://allaboutethio.com/tmusic.html |access-date=9 January 2022 |website=allaboutethio.com |language=en}}</ref> 1960 සහ 1970 ගණන් වලදී, සම්ප්‍රදායික සංගීතය මුසු කරන ලද නවීන ඉතියෝපියානු සංගීතය "ස්වර්ණමය යුගය" ලෙසින් හඳුන්වනු ලබන කාලය තුළ පුනර්ජීවනය විය. ඉන් පසුව කැපී පෙනෙන සංගීත ශිල්පීන් කිහිප දෙනෙකු බිහි විය, උදාහරණයක් ලෙස, තිලාහුන් ගෙසෙස්සේ, ඇලමේහු එෂේටේ, බිසුනේෂ් බෙකලේ, මුලුකන් මෙලෙසේ සහ මහමුද් අහමඩ්. එය ටිසිටා නම් සම්ප්‍රදායික ශෛලිය ද භාවිතා කළේය. ඩර්ග් පාලන සමයේදී, මෙම කලාකරුවන්ට රට තුළ ප්‍රසංග පැවැත්වීම තහනම් වූ අතර බොහෝ විට ජෑස් සහ ෆන්ක් බලපෑම් සමඟ මිශ්‍ර කරමින් උතුරු ඇමරිකාවේ සහ යුරෝපයේ පිටුවහල් කිරීමට බල කෙරුනි. උදාහරණයක් ලෙස, රොහා සංගීත කණ්ඩායම, වලියස් සංගීත කණ්ඩායම, සහ ඉතියෝ තරු. මේ කාලය වන විට නිව්වේ ඩෙබෙබේ ඩර්ග් රජය විවේචනය කළේය.<ref name=":9" /> නවීන සංගීතය 1990 සහ 2000 ගණන්වල කෙටි කලකින් වර්ධනය විය. මෙම කාල පරිච්ෙඡ්දය තුළ වඩාත් ජනප්‍රිය කලාකරුවන් වූයේ ඇස්ටර් අවේක්, ගිගි සහ ටෙඩි ඇෆ්රෝ ය. ඉතියෝපියානු සංගීතය ඊලඟ දශකය තුළ තවදුරටත් නවීකරණය කරන ලද අතර, ඉලෙක්ට්‍රොනික වර්ගය භාවිතා කරමින් සහ වඩාත් ජනප්‍රිය විය. DJ රොෆ්නන් 2018 දී ඔහුගේ පළමු ඇල්බමය Reflection නිකුත් කිරීමෙන් පසු EDM හි පුරෝගාමියා ලෙස ප්‍රසිද්ධියට පත් විය.<ref name=":9" /> === සිනමාව === {{Multiple image | total_width = 150 | image1 = Ruth Negga by Gage Skidmore 3.jpg | alt1 = | image2 = | alt2 = | caption1 = [[රූත් නෙගා]] ඉතියෝපියාවේ උපන් නිළියකි | caption2 = }} ප්‍රථම ලෝක චිත්‍රපටය ප්‍රක්ෂේපණය කර වසර තුනකට පසු 1898 දී පළමු සිනමා ශාලාව හඳුන්වා දෙන ලදී. ඉතාලි ඇමති ෆෙඩරිකෝ සික්කොඩිකෝලා විසින් ආරෝපණය කරන ලද සිනමා කෞතුක වස්තු, පසුව දෙවන මෙනෙලික් අධිරාජ්‍යයාට පිරිනමන ලදී. 20 වැනි ශතවර්ෂයේ මුල් දර්ශන සහිත දර්ශනය 1909 දී පමණ වූ අතර වාර්තාමය හෝ චරිතාපදාන චිත්‍රපට විසින් වැළඳ ගන්නා ලදී. අවු ද මෙනිලෙක් යනු චාල්ස් මාර්ටෙල් විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද පළමු චිත්‍රපටයයි. සෙව්ඩිටු අධිරාජ්‍යයාගේ රාජාභිෂේකය වෙනුවෙන් කැප වූ පළමු මිලිමීටර් 16 කලු-සුදු චිත්‍රපටය, පසුව හේයිල් සෙලාසි අධිරාජ්‍යයාගේ රාජාභිෂේකය රූගත කරන ලදී. 1990 ගණන්වල ඉතියෝපියානු චිත්‍රපටවල ජාත්‍යන්තර ප්‍රගතිය දක්නට ලැබුණි. මෙම යුගයේ වඩාත්ම බලගතු පුද්ගලයන් වූයේ හයිල් ගෙරිමා, සාලෙම් මෙකුරියා, යේමන ඩෙමිසි සහ ටෙෂෝම් ගේබ්රියෙල් ය. චිත්‍රපට 2000 ගණන්වල නවීකරණය කිරීමට පටන් ගත් අතර අම්හාරික් භාෂාව ක්‍රියාත්මක විය. ජාත්‍යන්තරව වැඩිම ආදායමක් උපයාගත් චිත්‍රපට වන්නේ සෙලංචි, ඩිෆ්රෙට්, ලෑම්බ්, ප්‍රින්ස් ඔෆ් ලව් සහ ලම්බඩිනා. නූතන යුගයේදී සෙලාම් ටෙස්ෆායි, ෆ්‍රියාට් යේමානේ, හනන් තාරික්, මහදර් අසේෆා, අම්ලෙසෙට් මුචි සහ රූත් නෙග්ගා ඇතුළු නළු නිළියන් කිහිප දෙනෙකු නැවත නැවතත් දර්ශනය විය. වඩාත්ම කීර්තිමත් චිත්‍රපට සම්මානයක් වන්නේ අඩිස් අබාබා හි පැවති ගුම්මා චිත්‍රපට සම්මාන ය. 2014 දී ආරම්භ කරන ලද මෙම සම්මානය සමහර නාලිකාවල සජීවී රූපවාහිනියෙන් විකාශය විය.<ref>{{cite web |date=5 July 2022 |title=Gumma Film Awards |url=https://addisstandard.com/the-gumma-film-award/?amp=1 |website=Addis Standard}}</ref> ඇඩිස් ජාත්‍යන්තර චිත්‍රපට උළෙල සහ ඉතියෝපියානු ජාත්‍යන්තර චිත්‍රපට උළෙල ඇතුළු උත්සව ආධුනික සහ වෘත්තීය චිත්‍රපට නිෂ්පාදකයින්ගේ කෘති ප්‍රදර්ශනය කරයි; දෙවැන්න විනිශ්චයකරුවන් විසින් ඡන්දය දෙනු ලැබේ. ඒවා පිළිවෙලින් 2007<ref>{{cite web |title=Addis International Film Festival {{!}} Human Rights Film Network |url=https://www.humanrightsfilmnetwork.org/filmfestival/addis-international-film-festival |access-date=2022-07-05 |website=www.humanrightsfilmnetwork.org}}</ref> සහ 2005 දී පිහිටුවන ලදී.<ref>{{cite web |title=Ethiopian International Film Festival |url=https://ethiopianfilminitiative.org/index.php?option=com_content&view=article&id=470:the-ethiopian-international-film-festival&catid=68&Itemid=113 |access-date=2022-07-05 |website=ethiopianfilminitiative.org}}</ref> === ක්‍රීඩා === [[File:Abebe_Bikila_1968c.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Abebe_Bikila_1968c.jpg|thumb|246x246පික්|ඉතියෝපියාවේ පළමු ඔලිම්පික් රන් පදක්කම්ලාභියා වන අබේබි බිකිලා]] ඉතියෝපියාවේ ප්‍රධාන ක්‍රීඩා වන්නේ ජවන සහ පිටිය (විශේෂයෙන් දිගු දුර ධාවන) සහ පාපන්දු ය. ඉතියෝපියානු ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවන් ජවන හා පිටිය තුල ඔලිම්පික් රන් පදක්කම් රාශියක් දිනාගෙන ඇති අතර, ඔවුන්ගෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් දුර ධාවන තරඟ වලිනි.<ref>{{cite web |title=Ethiopian Olympic Committee |url=http://www.olympic.org/ethiopia |access-date=3 January 2013 |publisher=International Olympic Committee}}</ref> 1960 රෝම ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා උළෙලේ දී 2:15:16 ලෝක වාර්තාගත කාලයකදී මැරතන් තරගය ජයග්‍රහණය කරන විට, උප සහරානු රටකින් ඔලිම්පික් රන් පදක්කමක් දිනූ පළමු මලල ක්‍රීඩකයා බවට අබේබේ බිකිලා පත්විය.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/gallery/2012/apr/25/athletics-olympics-2012|title=50 stunning Olympic moments: Abebe Bikila's 1960 marathon victory – in pictures|last=Bloor|first=Steven|date=25 April 2012|work=The Guardian|access-date=14 October 2019|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{cite web |date=13 October 2019 |title=Athletics – Abebe Bikila (ETH) |url=https://www.olympic.org/news/barefooted-bikila-steps-in-for-heroic-marathon-triumph |access-date=14 October 2019 |website=International Olympic Committee |language=en}}</ref> හේල් ගෙබ්‍සෙලාසි, කෙනෙනිසා බෙකෙල් සහ තිරුනේෂ් දිබබායන දෙදෙනාම ඔලිම්පික් සහ ලෝක ශූරතා රන් පදක්කම් කිහිපයකින් සමන්විත ලෝක ප්‍රකට දිගු දුර ධාවකයන් වේ. ලෙටසෙන්බෙට් ගිඩේ කාන්තා මීටර් 5000 සහ 10,000 ධාවන තරග දෙකේදීම ලෝක වාර්තාවට හිමිකම් කියයි. අනෙකුත් කැපී පෙනෙන ඉතියෝපියානු ධාවකයන් වන්නේ මාමෝ වෝල්ඩ්, මිරුට්ස් යිෆ්ටර්, ඩෙරාර්ටු තුලු, මෙසෙරෙට් ඩෙෆාර්, බිර්හානේ අඩේරේ, ටිකි ගෙලනා, ගෙන්සෙබේ ඩිබාබා, තරිකු බෙකලේ, ජෙලේට් බුර්කා සහ යොමිෆ් කෙජෙල්චා ය. 2012 වන විට සහ 2013 වසරට යන විට, වත්මන් ජාතික ඉතියෝපියානු ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායම (වලයියා ඇන්ටිලොප්ස් යන අන්වර්ථ නාමයෙන් හඳුන්වනු ලැබේ) 2012 අප්‍රිකානු ජාතීන්ගේ කුසලානයට සුදුසුකම් ලබා ඉතිහාසගත වූ අතර 2014 FIFA සඳහා සුදුසුකම් ලැබීමේ අවසන් අදියරේදී අවසන් අප්‍රිකානු පාපන්දු කණ්ඩායම් 10 ට ළඟා විය. ලෝක කුසලානය. නායක අඩනේ ගිර්මා සහ වැඩිම ලකුණු ලාභියා සලාදීන් සෙයිඩ් කැපී පෙනෙන ක්‍රීඩකයින් වේ. 1949 දී ජාතික පැසිපන්දු කණ්ඩායමක් පිහිටුවන ලද ඉතියෝපියාවට උප සහරා අප්‍රිකාවේ දීර්ඝතම පැසිපන්දු සම්ප්‍රදාය ඇත. == මේවාද බලන්න == * [[:en:Index_of_Ethiopia-related_articles|Index of Ethiopia-related articles]] * [[:en:Outline_of_Ethiopia|Outline of Ethiopia]] == සටහන් == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == යොමු කිරීම් == <references />{{අප්‍රිකාවේ ස්වෛරී රාජ්‍ය සහ යැපෙන භූමි ප්‍රදේශ ලැයිස්තුව}} [[ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව තුළ රටවල්]] [[ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජික රාජ්‍ය]] ffxg6quq0vzxf3drigpt2uevk75go6o 0 24091 797915 797794 2026-08-22T03:19:04Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 797915 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව ක්‍රිකට්ක්‍රීඩකයා චරිතාපදානය | playername = කුමාර් සංගක්කාර | country = ශ්‍රී ලංකාව | country_adj = ශ්‍රී ලංකා | fullname = කුමාර් චොක්ශානද සංගක්කාර | image = Kumar Sangakkara bat in hand.JPG | caption = | nickname = සංගා {{!}} GOAT of Cricket (GOAT යනු Greatest Of All Time එනම් සදාකාලිකවම ශ්‍රේෂ්ඨ) | living = true | dayofbirth = 27 | monthofbirth = 10 | yearofbirth = 1977 | placeofbirth = [[මාතලේ]] | countryofbirth = [[ශ්‍රී ලංකාව]] | height= මීටර් 1.78 | batting = වමත් | bowling = දකුණත් [[පිට දඟ|පා දඟ]] | role = [[කඩුළු රකින්නා]], පිතිකරු | international = true | testdebutdate =ජූලි 20 | testdebutyear = 2000 | testdebutagainst = දකුණු අප්‍රිකාව | testcap = 84 | lasttestdate = ජනවාරි 3-7 | lasttestyear = 2015 | lasttestagainst = නවසීලන්තය | odidebutdate = ජූලි 5 | odidebutyear = 2000 | odidebutagainst = පකිස්ථානය | odicap = 93 | lastodidate = මාර්තු 18 | lastodiyear = 2015 | lastodiagainst = දකුණු අප්‍රිකාව | odishirt = 11 | club1 = [[නොන්ඩෙස්ක්‍රිප්ට්ස් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා සංගමය|එන්සීසී]] | year1 = 1997–වර්තමානය | club2 = [[කිංග්ස් XI පංජාබ්]] | year2 = 2008–2010 | club3 = [[වොර්වික්ෂයර් ප්‍රාන්ත ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා සංගමය|වෝර්වික්ෂයර්]] | year3 = 2007 | club4 = [[ඩෙකෑන් චාර්ජර්ස්]] | year4 = 2011 | club5 = [[සරේ ප්‍රාන්ත පිළ]] | year5 = 2015–වර්තමානය | columns = 4 | column1 = [[ටෙස්ට් ක්‍රිකට්|ටෙස්ට්]] තරග | matches1 = 130 | runs1 = 12,203 | bat avg1 = 58.66 | 100s/50s1 = 38/51 | top score1 = 319 | deliveries1 = 84 | wickets1 = 0 | bowl avg1 = – | fivefor1 = – | tenfor1 = – | best bowling1 = – | catches/stumpings1 = 178/20 | column2 = [[එක් දින ජාත්‍යන්තරය|එදිජා]] | matches2 = 404 | runs2 = 14,234 | bat avg2 = 41.98 | 100s/50s2 = 25/93 | top score2 = 169 | deliveries2 = – | wickets2 = – | bowl avg2 = – | fivefor2 = – | tenfor2 = – | best bowling2 = – | catches/stumpings2 = 402/99 | column3 = [[පළමු-පෙල ක්‍රිකට්|පපෙ]] | matches3 = 230 | runs3 = 17,829 | bat avg3 = 51.07 | 100s/50s3 = 52/76 | top score3 = 319 | deliveries3 = 246 | wickets3 = 1 | bowl avg3 = 150.00 | fivefor3 = 0 | tenfor3 = 0 | best bowling3 = 1/13 | catches/stumpings3 = 347/33 | column4 = [[ලැයිස්තු ඒ ක්‍රිකට්|ලැඒ]] | matches4 = 504 | runs4 = 18,141 | bat avg4 = 42.68 | 100s/50s4 = 34/114 | top score4 = 169 | deliveries4 = – | wickets4 = – | bowl avg4 = – | fivefor4 = – | tenfor4 = – | best bowling4 = – | catches/stumpings4 = 506/124 | date = 11 ජුනි | year = 2015 | source = http://www.espncricinfo.com/srilanka/content/player/50710.html ඊඑස්පීඑන්ක්‍රික්ඉන්ෆෝ |Caption=කුමාර් සංගක්කාර වර්ෂ 2012දී ICC සම්මාන උළෙලේදී වසරේ ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා, වසරේ ටෙස්ට් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා සහ ලොව ජනප්‍රියම ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා යන සම්මාන ත්‍රිත්වයෙන් පිදුම් ලැබූ අවස්තාව.}} '''[[කුමාර්]] සංගක්කාර''' (උපත 27 ඔක්තෝම්බර් 1977, [[මාතලේ]], ශ්‍රී ලංකාව) යනු [[ශ්‍රී ලංකා ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම]]හි සාමාජිකයෙක් මෙන්ම හිටපු නායකයාද වේ. ඔහු මුල් පෙළ වමත් පිතිකරුවෙකි. ඔහු කඩුළු රකින්නා හා මුල් පෙළ පිතිකරුවෙක් ලෙස ක්‍රීඩා කිරීමට පුරුදුව සිටියත්, ටෙස්ට් ක්‍රීඩාවේ කඩුළු රැකීමෙන් ඉවත්වීමත් සමගම ඔහුගේ පිතිකරණයේ සැලකිය යුතු වෙනසක් ඇති විය. ඔහුගේ ක්‍රීඩා දිවියේ අවස්ථා කීපයකදිම ලොව අංක 1 ටෙස්ට් පිතිකරු බවට පත් වීමට ඔහුට හැකි විය.<ref>http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/489668.html</ref> ලෝක කුසලානයේදි ඉන්දියාවට එරෙහිව ලද පරාජයත් සමගම ඔහු නායකත්වයෙන් ඉවත් විය. ඩොනල්ඩ් බ්‍රැඩ්මන් ට(12) පසුව ලොව වැඩිම ටෙස්ට් ද්විතව ශතක ගණනක් රැස්කර ඇත්තේ සංගක්කාර (11) වේ. ඔහු සිය 11වන ටෙස්ට් ද්විත්ව ශතකය 2015 ජනවාරි 4 දින නවසීලන්තයෙ වෙලින්ටන් හිදී [[නවසීලන්ත ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|නවසීලන්තයට]] ඒරෙහිව ලබාගන්නා ලදී.<ref>http://uk.eurosport.yahoo.com/22102011/63/sangakkara-hits-double-century.html</ref> ==මුල් කාලය== කුමාරි වෙදආරච්චි චොක්ශන්ද්‍රා මුදලිගේ සහ චොක්ශාන්ද වෙදාඅරච්චි සංගක්කාරට දාව 1977දී [[මාතලේ]] දී කුමාර සංගක්කාර උපත ලබන ලදි. සංගක්කාර ඔහුගේ මූලික හා ද්වීතීක අධ්‍යාපනය ලැබුවේ [[නුවර]] නගරයේ තිබෙන ප්‍රමුඛතම පාසලක් මෙන්ම ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගනයක් (අස්ගිරිය ක්‍රීඩාංගණය) හිමි ලෝකයේ එකම පාසල වන ත්‍රිත්ව විද්‍යාලයෙනි. වරක් ඔහු වසරේ විශිෂ්ඨම ශිෂ්‍යයාට පිරිනමන The Ryde Gold Medal සම්මානයෙන්ද පිදුම් ලැබීය.<ref name=teacher/> 1996 වසරේ පාසලේ ප්‍රධාන ශිෂ්‍ය නායක දූරය දැරීමටද ඔහුට හැකි විය. සංගක්කාර පාසල් සමයේදී ක්‍රිකට් හා ටෙනිස් ක්‍රීඩා සඳහා විශේෂ දක්ෂතාවක් පෙන්වූ අතර ඒ හේතුවෙන් වරක් පාසලේ එවකට විදුහල්පතිව සිටි ලෙනාඩ් ද අල්විස් මහතා විසින් සංගක්කාරගේ මවට ඔහුව ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවෙන්ම ඉහලට යවන ලෙසද ඉල්ලීමක්ද කොට ඇත.<ref name=teacher>[http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 Cricket world.com | ''Principal Delighted With Former Student Sangakkara''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} retrieved 3 March 2008 {{Wayback | url=http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} <!-- Bot retrieved archive --> | date=20071202092104}</ref> මොහු පිලිබඳ අමුතුවෙන් සඳහන් කිරීම අනවශ්‍යය.මේ වන විට ලොව හොදම පිතිකරුවන් අතරින් පෙරමුණ ගෙන සිටී.2015 ලෝක කුසලානයේදී තරග හතරකදී පිට පිට ශතක 4 ක් වාර්තා කරමින් , ක්‍රිකට් වාර්තා පොත මෙතෙක් සටහන් නොවූ කඩ ඉමක් කරා ගෙනයාමට සමත්ව සිටී . == ආශ්‍රිත== මොහු පිලිබඳ අමුතුවෙන් සඳහන් කිරීම අනවශ්‍යය.මේ වන විට ලොව හොදම පිතිකරුවන් අතරින් පෙරමුණ ගෙන කුසලානයේදී තරග හතරකදී පිට පිට ශතක 4 ක් වාර්තා කරමින් , ක්‍රිකට් වාර්තා පොත මෙතෙක් සටහන් නොවූ කඩ ඉමක් කරා ගෙනයාමට සමත්ව සිටී . g006v45773g7k79n7zvzoec8b42wn4f 0 26764 797937 750325 2026-08-22T09:49:35Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 797937 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව අභ්‍යවකාශගාමීයා | name = යූරී ගගාරීන් <br /> Юрий Гагарин | image = Gagarin in Sweden.jpg | type = [[ගොනුව:Gagarin Signature.svg|150px]] <br /> [[සෝවියට් සංගමය]] අභ්‍යවකාශගාමී<br /> [[අභ්‍යාවකාශය|අභ්‍යාවකාශ]]ගතවූ පළමු මිනිසා | nationality = [[රුසියානු]] | status = නැසීගිය | birth_date = {{Birth date|df=yes|1934|3|9}} | death_date = {{Death date and age|df=yes|1968|3|27|1934|3|9}} | birth_place = ක්ලුෂිනො,{{ධජය|සෝවියට් සංගමය}} | death_place = නොවොස්යොලොවෝ,{{ධජය|සෝවියට් සංගමය}} | occupation = [[ගුවන් නියමු]] | rank = ක'නල් ([[Polkovnik]]), සෝවියට් ගුවන් හමුදාව | selection = [[ගුවන් හමුදා කණ්ඩායම් අංක 1]] | evas = 0 | time = පැය 1යි විනාඩි 48 යි | mission = [[වොස්ටොක් 1]] | insignia = [[ගොනු|30px]] }} ‍'''යූරි ඇලෙක්සෙයෙවිච් ගගාරින්''' (රුසියානු: Ю́рий Алексе́евич Гага́рин, උපත 1934 මාර්තු 9 – විපත 1968 මාර්තු 27) යනු සෝවියට් [[අඡටාකාශගාමියා|අජටාකාශ ගාමියෙකි]]. 1961 අප්‍රේල් 12 වෙනි දින අභ්‍යාවකාශයට ගිය ඔහු,[[අභ්‍යාවකාශය|අභ්‍යාවකාශයට]] ගිය පළමු මිනිසා සහ [[මහ පොළොව|පොළොව]] වටා කක්ෂ ගතවූ පළමු මිනිසා බවට පත් විය. මොහු [[සෝවියට් සංගමයේ වීරයා]] (Hero of the Soviet Union) සම්මානය ලැබූවෙකි. == මුල් ජීවිත කාලය == යුරී ගගාරීන් 1934 මාර්තු 9 වන දින සෝවියට් සංගමයේ ක්ලුෂිනො ග්‍රමයේ උපත ලැබීය. ඔහුගේ පියා සහ මව [[සමූහ ගොවිපල|සමූහ ගොවිපලක]] කම්කරුවන් දෙපලකි.‍ හතර දෙනෙකුගෙන් යුත් පවුලක තුන් වෙනියාවු යූරී ව රැකබලා ගැනීම වැඩිමහල් සොයුරිය ට හාර විය. == සොවියට් අභ්‍යාවකාශ වැඩසටහනේ කර්යභාරය == 1960 දි යුරී සහ තවත් 19 දෙනෙකු සෝවියට් අභ්‍යාවකාශ වැඩසටහන සදහා තෝරා ගැනින. [[වොස්ටොක් 1]] අභ්‍යාවකාශ වැඩසටහන යටතේ වර්ෂ 1961 අප්‍රේල් 12 වන දින [[වොස්ටොක් 3KA-3]] ‍යානයෙන් කක්ෂගත වූ යුරි අභ්‍යාවකාශයට ගමන් කල පළමු මිනිසා ලෙස ඉතිහාස ගත වූයේ ය.<ref>{{cite web|author=Wilson, Jim |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/sts1/gagarin_anniversary.html|title=Yuri Gagarin: First Man in Space|date=2011-04-13|publisher=[[NASA]]|language=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/6FbscnCVz|archivedate=2013-04-03}}</ref> මෙම ගමනේ දී ඔහුව "සෙඩාර්"(Russian: Кедр) යන [[සංඥා නාමය|සංඥා නාමයෙන්]] හඳුන්වන ලදී. {{cquote|පෘතුවිය නිල් පාටයි....කොච්චර පුදුමාකාරද?....හරිම ආශ්චර්යජනකයි.......|20px|20px|ගගාරීන් ගෙන් පාලක මැදිරිය වෙත.<ref name="bbc980401">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/special_report/1998/03/98/gagarin/71823.stm |title=Gagarin&nbsp;— son of a peasant, star of space |work=BBC News |date=1998-04-01 |accessdate=2008-05-21}}</ref>}} අභ්‍යාවකාශ ගමනින් පසු යුරී ලොව පුරා ඉතා ජනප්‍රිය අයෙක් බවට පත් විය. ලෝ වටා සංචාරය අතරතුර වරක් ඔහු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවට]] ද පැමිණියේ ය. == මරණය හා මරණයෙන් පසු කාලය == 1968 මාර්තු 29 දින, ප්‍රහාරක ගුවන් යනා පුහුනුවක් අතරතුර දි යුරි සහ ඔහුගේ සහායකයා ඔවුන් ගේ [[මිග්-15UTI]] වර්ගයේ යානය අනතුරට පත්වීමෙන් මියගියේය. == පිලැටලී සහ මුදල් විද් යාව == <gallery perrow="4"> File:The Soviet Union 1964 CPA 3014 stamp (Space Exploration. Gagarin and Vostok 1).jpg| File:1976 4569.jpg| File:Stamp of Azerbaijan 595.jpg| File:Stamp 2011 Gagarin (1).JPG| File:RR5514-0005R 10 рублей биметалл 2001 40 лет полета Гагарина реверс.png| File:RR5714-0010R.png| File:RR5220-0010R.png| File:2011. Stamp of Belarus 07-2011-03-28-m.jpg| </gallery> == බාහිර සබැඳි == {{Wikiquote}} {{Commons category|Yuri Gagarin}} * [http://www.ispyspace.com/Yuri_Gagarin.html Yuri Gagarin - The First to Fly] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090202191332/http://www.ispyspace.com/Yuri_Gagarin.html |date=2 February 2009 }} * [http://kp.ru/photo/gallery/1918/?showall=1 Gagarin's photos] * [http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/0309.html Obituary, NY Times, 28 March 1968 ''Yuri Gagarin Killed As Test Plane Falls''] * {{ru icon}} [http://epizodsspace.testpilot.ru/bibl/gagarin/doroga/obl.html Юрий Гагарин. Дорога в космос] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080315230319/http://epizodsspace.testpilot.ru/bibl/gagarin/doroga/obl.html |date=15 March 2008 }}&nbsp;— his book in Russian (HTML) * {{ru icon}} [http://www.rgantd.ru/gag70_cd/start_me.htm Photo, Audio and Video with Yuri Gagarin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614104011/http://rgantd.ru/gag70_cd/start_me.htm |date=14 June 2006 }}, online version of CD created to his 70th anniv. on the homepage of Russian state archive for scientific-technical documentation (RGANTD). * {{ru icon}} [http://www.rtc.ru/encyk/gagarin/main1.shtml Article in online Encyclopedia of cosmonautics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060905083846/http://www.rtc.ru/encyk/gagarin/main1.shtml |date=5 September 2006 }} A lot of information about the first human's flight to space. * {{ru icon}} [http://hyyuducom.narod.ru/santer/gagarin/index.html Gagarin's flight 3D visualization]&nbsp;— contains the real record of his conversation with the Earth during the spaceflight * {{ru icon}} [http://epizodsspace.testpilot.ru/bibl/i_tsk/zv-reis.html Annotated transcript of Gagarin's radio conversations with ground stations, starting 2hrs (4:10 UTC) before launch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081218195812/http://epizodsspace.testpilot.ru/bibl/i_tsk/zv-reis.html |date=18 December 2008 }} * [http://www.astronautix.com/astros/gagarin.htm Gagarin]&nbsp;— detailed biography at [http://www.astronautix.com/ Encyclopedia Astronautica] * [http://www.ffagency.com/gagarin/ List (with photos) of Gagarin statues] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051226163837/http://www.ffagency.com/gagarin/ |date=26 December 2005 }} * {{fi icon}} {{ru icon}} [http://yle.fi/elavaarkisto/?s=s&g=2&ag=12&t=283&a=02190 11 minutes long interview of Yuri Gagarin by The Finnish Broadcasting Company in 1961] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101022112701/http://yle.fi/elavaarkisto/?s=s&g=2&ag=12&t=283&a=02190 |date=22 October 2010 }} * [http://www.yurisnight.net Yuri's Night - World Space Party] * [http://yurigagarin50.org/ 50th Anniversary of Yuri Gagarin's flight into space] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180129110658/http://yurigagarin50.org/ |date=29 January 2018 }} * {{Find a Grave|3485}} {{Lists of Russians}} {{Pilot-Cosmonaut of the USSR}} {{Use dmy dates|date=September 2010}} == මූලාශ්‍ර == <references /> {{DEFAULTSORT:Gagarin, Yuri ඇලෙxඑයෙවිච්}} [[ප්‍රවර්ගය:සෝවියට් සංගමයේ වැසියන්]] [[ප්‍රවර්ගය:රුසියානු ජනයා]] [[ප්‍රවර්ගය:අයිස්හොකී ක්‍රීඩකයින්]] [[ප්‍රවර්ගය:සෝවියට් රුසියානු ගගනගාමීන්]] k120gpmfdjw5yaq0qzabp3bqinxwgs8 0 33042 797920 732218 2026-08-22T06:58:33Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 797920 wikitext text/x-wiki {{න්‍යෂ්ටික භෞතික විද්‍යාව}} [[පරමාණුක න්‍යෂ්ටිය|පරමාණුක න්‍යෂ්ටීන්]] හි මූලික තැනුම් ඒකක සහ ඒවා අතර ප්‍රතික්‍රියා පිළිබඳ හදාරන [[භෞතික විද්‍යාව|භෞතික විද්‍යාවට]] අයත් උප විෂයය [[න්‍යෂ්ටික භෞතික විද්‍යාව]] නම් වෙයි. න්‍යෂ්ටික භෞතික විද්‍යාව, [[පරමාණුක භෞතික විද්‍යාව]] සමඟ පටලවා නො ගත යුතුය: පරමාණුක භෞතික විද්‍යාවේදී සිදු වන්නේ සම්පූර්ණ [[පරමාණුව]] ([[ඉලෙක්ට්‍රෝනය|ඉලෙක්ට්‍රෝන]] ද සමඟ) අධ්‍යයනය කිරීමයි. න්‍යෂ්ටික ශක්තිජනනය සහ [[න්‍යෂ්ටික අවි]] සෑදීම වෙනුවෙන් යොදා ගැනීම නිසා මෙම විෂයය වඩාත් ප්‍රචලිත වී ඇත. එහෙත් මෙම ක්ෂේත්‍රයෙහි යෙදීම් [[න්‍යෂ්ටික වෛද්‍ය විද්‍යාව]], [[චුම්භක අනුනාද ප්‍රතිරූපණය]], [[ද්‍රව්‍යයමය විද්‍යාව හැදින්වීම|ද්‍රව්‍ය ඉංජිනේරු විද්‍යාව]], [[කාබන් කාල නිර්ණය]], [[භූවේදය]], සහ [[පුරා විද්‍යාව]] වැනි ‍ක්ෂේත්‍ර වල භාවිතා වේ. අංශු භෞතික විද්‍යාව, න්‍යෂ්ටික භෞතික විද්‍යාවෙන් පරිණාමය වූවකි. මේ විෂයන් ද්වය බොහෝ සමීප ය. = ඉතිහාසය = [[පරමාණුක භෞතික විද්‍යාව|පරමාණුක භෞතික විද්‍යාවෙන්]] (atomic physics) වෙනස් ව න්‍යෂ්ටික භෞතික විද්‍යාව ඇරඹෙන්නේ 1896 දී<ref name=brm>{{උපන්‍යාස පොත |title=නියුක්ලියර් ඇන්ඩ් පාර්ටිකල් ෆිසික්ස් |author=බී. ආර්. මාටින් |publisher=ජෝන් විලී සහ පුත්‍රයෝ සීමා සහිත සමාගම |year=2006 |isbn=0-470-01999-9 }}</ref> [[හෙන්රි බෙකරල්]] විසින් [[යුරේනියම්]] ලවණ වල ස්වාභාවික ආලෝකය (phosphorescence) පිළිබඳ පරීක්ෂක කරමින් සිටින අතරතුර<ref>{{උපන්‍යාස ජර්නලය |author=හෙන්රි බෙකරල් |title =Sur les radiations émises par phosphorescence |journal=Comptes Rendus |volume = 122 |pages = 420–421 |year=1896 |url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k30780/f422.chemindefer }}</ref> [[විකිරණශීලී ක්ෂය වීම|විකිරණශීලතාවය]] සොයා ගැනීමත් සමඟ ය. වසරකට පසු, [[ජේ. ජේ. තොම්සන්]] විසින් [[ඉලෙක්ට්‍රෝනය]] සොයා ගැනීම පරමාණුවට අන්ත: ව්‍යුහයක් තිබෙන බවට ඉඟි කළේ ය. 20 වන සියවස ඇරඹුමේදී පිළිගත් පරමාණුක ව්‍යුහය වූයේ ජේ. ජේ. තොම්සන් විසින් යෝජනා කරන ලද පුඩිමක් බඳු ව්‍යුහයයි. එහිදී පරමාණුව ඍණ ආරෝපිත ඉලෙක්ට්‍රෝන මැදි කර ගත් ධන ආරෝපිත ගුලියක් ලෙස සලකන ලදී. සියවස ආරම්භයේදී විද්‍යාඥයින් විසින් ඇල්ෆා, බීටා, සහ ගැමා ලෙස ඔවුන් විසින් නම් කරන ලද විකිරණ පරමාණු වලින් පිට වෙනු නිරීක්ෂණය කර තිබිණි. 1911 දී [[ලිස් මේට්නර්]] සහ [[ඔටෝ හාන්]] විසින් ද, 1914 දී [[ජේම්ස් චැඩ්වික්]] විසින් ද, බීටා ක්ෂය වර්ණාවලිය අසන්තතික නොව සන්තතික බව නිරීක්ෂණය කර තිබිණි. එනම්, ඇල්ෆා සහ ගැමා ක්ෂය වල මෙන් අසන්තතික ශක්ති ප්‍රමාණ වලින් නොව, විවිධ ශක්ති ප්‍රමාණ සහිතව ඉලෙක්ට්‍රෝණ පරමාණු වලින් ඉවත් වන බවයි. න්‍යෂ්ටික භෞතික විද්‍යාවට එකල මෙය පැණයක් විය. එසේ වූයේ මෙම ක්ෂය වීම් වලදී ශක්තිය සංස්ථිතික නොවන බවට ඉඟි පළ වීම නිසා ය. 1905 දී [[ඇල්බට් අයින්ස්ටයින්]] [[ස්කන්ධ–ශක්ති තුල්‍යතාවය]] පිළිබඳ න්‍යාය ගොඩ නැංවීය. විකිරණශීලතාවය පිළිබඳ බෙකරල් සහ [[මාරි කියුරි]] විසින් මීට බොහෝ පෙර පරීක්ෂණ සිදු කර තිබුණ ද, විකිරණශීලතාවට අවශ්‍ය වන ශක්තියේ ප්‍රභවය පැහැදිලි කිරීමට පරමාණුක න්‍යෂ්ටිය සොයා ගන්නා තුරු හැකියාවක් නොවී ය. == රදර්ෆර්ඩ්ගේ කණ්ඩායම පරමාණුක න්‍යෂ්ටිය සොයා ගැනීම == 1907 දී [[අර්නස්ට් රදර්ෆර්ඩ්]] විසින් "පදාර්ථය තුලින් ගමන් කිරීමේදී ඇල්ෆා අංශුවේ විකිරණය" (Radiation of the α Particle from Radium in passing through Matter<ref>''Philosophical Magazine'' ('''12''', p 134-46)</ref>) නම් පර්යේෂණ පත්‍රිකාව ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. 1909 දී [[හාන්ස් ගයිගර්]] සහ [[අර්නස්ට් මාර්ස්ඩන්]]<ref>''Proc. Roy. Soc.'' '''A82''' p 495-500</ref> විසින්ද, 1910 දී නැවතත් ගයිගර්<ref>''Proc. Roy. Soc.'' Feb. 1, 1910</ref> විසින් ද මෙම පර්යේෂණ ඉදිරියට ගෙන යන ලදී. 1911-2 කාල වකවානුවේදී රදර්ෆර්ඩ් විසින් රාජකීය සමාජය වෙත තම පර්යේෂණ පැහැදිලි කරමින් පරමාණුක න්‍යෂ්ටිය පිලිබඳ නව න්‍යාය ඉදිරිපත් කරන ලදී. මෙම න්‍යායට හේතු පාදක වූ [[ගයිගර්-මාර්ස්ඩන් පරීක්ෂණය]] සිදු කරනු ලැබූයේ 1910 දී [[මැන්චෙස්ටර් විශ්වවිද්යාලයය|මැන්චෙස්ටර් විශ්වවිද්යාලයේදී]] ගයිගර් සහ මාර්ස්ඩන් විසින් රදර්ෆර්ඩ් ගේ සුපරීක්ෂාව යටතේ ය. මෙහිදී තුනී [[රන්]] පත්‍රයක් මතට ඇල්ෆා අංශු වලින් පහර දෙනු ලැබිණි. තොම්සන්ගේ පුඩිම් ආකෘතිය අනුව ඇල්ෆා අංශු සුළු වර්තනයක් සහිතව පත්‍රයේ අනික් පසින් පිට විය යුතුව තිබුණි. එහෙත් බලාපොරොත්තු නොවූ ලෙස සමහර අංශු විශාල ප්‍රමාණ වලින් වර්තනය වූ අතර සමහර අංශු ආපස්සට ද පැමිණියේය. කඩදාසියක් මතට වෙඩි තැබූ විට උණ්ඩ පොලා පැනීමට රදර්ෆර්ඩ් මෙය සම කළේය. පසුව එම පරීක්ෂණයේ දත්ත විශ්ලේෂණය කළ රදර්ෆර්ඩ් පරමාණුක න්‍යෂ්ටිය පිලිබඳ තම න්‍යාය ඉදිරිපත් කළේ ය. මෙම න්‍යාය අනුව පරමාණුවට ඉතා කුඩා, [[ඝනත්වය|ඝනත්වයෙන්]] ඉතා ඉහල න්‍යෂ්ටියක් පවතින අතර පරමාණුවෙහි [[ස්කන්ධය|ස්කන්ධයෙන්]] වැඩි කොටසක් න්‍යෂ්ටියෙහි පවතී. න්‍යෂ්ටියෙහි ධන ආරෝපිත අංශු සහ ආරෝපණ සම කිරීමට ඉලෙක්ට්‍රෝන පවතී. තවත් ඉලෙක්ට්‍රෝන න්‍යෂ්ටිය වටා [[පරිභ්‍රමණය]] වෙයි. උදාහරණයක් ලෙස [[නයිට්‍රජන්]]-14 න්‍යෂ්ටියෙහි [[ප්‍රෝටෝනය|ප්‍රෝටෝන]] 14ක් සහ [[ඉලෙක්ට්‍රෝනය|ඉලෙක්ට්‍රෝන]] 7ක් තිබෙන අතර තවත් ඉලෙක්ට්‍රෝන 7ක් එහි න්‍යෂ්ටිය වටා පරිභ්‍රමණය වෙතැයි මෙම න්‍යාය අනුව සලකනු ලැබිණි. 1929 දී [[ෆ්‍රාන්ස් රසෙට්ටි]] විසින් [[න්‍යෂ්ටික භ්‍රමණය]] (neuclear spin) පිලිබඳ එක්තරා සංසිද්ධියක් නිරීක්ෂණය කරන තෙක් රදර්ෆර්ඩ් ආකෘතියේ වරදක් පෙනෙන්නට නොතිබිණි. 1925 වර්ෂය වන විට ප්‍රෝටෝන සහ ඉලෙක්ට්‍රෝන වල භ්‍රමණය 1/2 බව සොයාගෙන තිබුණි. රදර්ෆර්ඩ් ගේ නයිට්‍රජන්-14 ආකෘතිය අනුව එහි න්‍යෂ්ටියේ තිබූ අංශු 21න් 20 ක් එකිනෙකාගේ භ්‍රමණය නිෂ්ප්‍රභා කළ යුතුව තිබුණි. අවසානයේ ඉතිරි අංශුව නිසා න්‍යෂ්ටියෙහි ශුද්ධ භ්‍රමණය 1/2 ක් ලෙස සැකසිය යුතුව තිබුණි. එහෙත් නයිට්‍රජන්-14 න්‍යෂ්ටියේ භ්‍රමණය 1 ක් බව රසෙට්ටි විසින් සොයා ගන්නා ලදී. ===ජේම්ස් චැඩ්වික් නියුට්‍රෝනය සොයාගැනීම=== [[වෝල්තර් බෝතා]], [[හර්බට් එල්. බෙකර්]], [[අයිරීන් ජොලියෝ-කියුරී]] සහ [[ෆ්‍රෙඩ්රික් ජොලියෝ-කියුරී]] විසින් නිරීක්ෂණය කරන ලද විකිරණයේ නියම ප්‍රභවය ප්‍රෝටෝනයට ආසන්න ස්කන්ධයක් සහිත උදාසීන අංශුවක් බව (රදර්ෆර්ඩ් විසින් එබඳු අංශුවක් පැවැතීමේ අවශ්‍යතාවය පිලිබඳ යෝජනාව සැලැකිල්ලට ගනිමින්), 1932 දී [[ජේම්ස් චැඩ්වික්|චැඩ්වික්]] තේරුම් ගත්තේය. ඔහු එය [[නියුට්‍රෝනය]] ලෙස නම් කළේ ය. එම වසරේදීම, නියුට්‍රෝන 1/2ක න්‍යෂ්ටික භ්‍රමණයක් සහිත අංශුවක් බවත්, න්‍යෂ්ටි වල නිරීක්ෂිත ප්‍රෝටෝන නොවන ස්කන්ධය ඉන් පැහැදිලි කළ හැකි බවත් [[ද්මිත්‍රි ඉවානෙන්කෝ]] යෝජනා කළේ ය. න්‍යෂ්ටියේ ඉලෙක්ට්‍රෝන නොමැති බවත් ඇත්තේ ප්‍රෝටෝන සහ නියුට්‍රෝන පමණක් බවත් ඔහු තව දුරටත් කියා සිටියේ ය. නියුට්‍රෝන වල භ්‍රමණ ප්‍රමාණය පිලිබඳ අදහසින් නයිට්‍රජන්-14 න්‍යෂ්ටියේ භ්‍රමණ සංසිද්ධිය පැහැදිලි කරනු ලැබී ය. මෙහිදී සිදු වන්නේ යුගල නොවූ නියුට්‍රෝනයක් සහ ප්‍රෝටෝනයක් බැගින් එකම දිශාවට 1/2ක භ්‍රමණයක් ජනනය කිරීමෙන් අවසානයේ න්‍යෂ්ටියට 1ක ශුද්ධ භ්‍රමණයක් ලැබීමයි. නියුට්‍රෝනයේ සොයාගැනීමත් සමඟ, ප්‍රෝටෝන සහ නියුටෝන වල ස්කන්ධ එකතුව න්‍යෂ්ටියේ ස්කන්ධය සමඟ සැසැඳීමෙන් විවිධ න්‍යෂ්ටි වල [[බන්ධන ශක්තිය]] ගණනය කිරීමට විද්‍යාඥයිනට හැකියාව ලැබුණි. න්‍යෂ්ටික ස්කන්ධයන් හි වෙනස්කම් මේ අයුරින් ගණනය කැරුණු අතර [[න්‍යෂ්ටික ප්‍රතික්‍රියා]] මණිනු ලැබූ විට එම අගයන් අයින්ස්ටයින්ගේ [[ස්කන්ධ–ශක්ති තුල්‍යතාවය|ස්කන්ධ-ශක්ති තුල්‍යතා නියමයේ]] පුරෝකථන වලට ඉතා ආසන්න විය (1934 දී 1%ක නිරවද්‍යතාවයක් තිබුණි). === ප්‍රෝකාගේ මහේක්ෂීය දෛශික බෝසෝන පිලිබඳ සමීකරණ === මහේක්ෂීය දෛශික බෝසෝන පිලිබඳ ක්ෂේත්‍ර සමීකරණ සහ න්‍යෂ්ටික බලයන් පිලිබඳ මීසෝනික න්‍යාය පලමුවෙන්ම එළිදක්වන ලද්දේ [[ඇලෙක්සැන්ඩර් ප්‍රෝකා]] විසිනි. ප්‍රෝකාගේ සමීකරණ වුල්ෆ්ගැන් පෝලි දැන සිටි බව ඔහුගේ නොබෙල් කථාවෙන් පැහැදිලි වේ<ref>W. Pauli,'' Nobel lecture'', December 13, 1946.</ref>. යුකාවා, වෙන්සෙල්, ටකෙටානි, සකාටා, කෙමර්, හීට්ලර්, සහ ෆ්රූලිච් ද මේ සමීකරණ පිලිබඳ දැන සිටි අතර පරමාණුක න්‍යෂ්ටිය පිලිබඳ තම න්‍යායයන් ගොඩනැංවීම පිණිස ඔවුහු ඒවා භාවිතා කළහ<ref>{{cite journal |url=http://www.europhysicsnews.org/ |work=http://dx.doi.org/10.1051/epn:2006504 |title=Alexandru Proca (1897-1955) and his equation of the massive vector boson field by Dorin N. Poenaru 1, 2 and Alexandru Calboreanu |publisher=Europhysics News |page=37 (5): 25–27 |access-date=2020-09-29 |archive-date=2020-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200918163932/https://www.europhysicsnews.org/ |url-status=dead }}</ref><ref>''G. A. Proca, Alexandre Proca.Oeuvre Scientifique Publiée'', S.I.A.G., Rome, 1988.</ref><ref>C. Vuille, J. Ipser, J. Gallagher, “Einstein-Proca model, micro black holes, and naked singularities”, ''General Relativity and Gravitation'', '''34''' (2002), 689.</ref><ref>R. Scipioni, “Isomorphism between non-Riemannian gravity and Einstein-Proca-Weyl theories extended to a class of scalar gravity theories”, ''Class. Quantum Gravity''., '''16''' (1999), 2471.</ref><ref>R. W. Tucker and C. Wang, C., “An Einstein-Proca-fluid model for dark matter gravitational interactions”, ''Nucl. Phys. B'' - ''Proc. suppl''., '''57''' (1997) 259.</ref>. ===යුකාවාගේ මීසෝන කල්පිතයෙන් න්‍යෂ්ටික බන්ධන පැහැදිලි කිරීම=== 1935 දී [[හිදෙකි යුකාවා]] න්‍යෂ්ටිය පවතින ආකාරය පැහැදිලි කරන පළමු සාර්ථක කල්පිතය ලෙස [[ප්‍රබල බලය]] ඉදිරිපත් කළේ ය. [[යුකාවා අන්තර්ක්‍රියාව]] ලෙස හැඳින්වෙන මෙම ක්‍රියාවලියේදී, (පසුව [[මීසෝනය]] ලෙස නම් කරන ලද) අතථ්‍ය අංශුවක් මඟින් සියලු [[නියුක්ලියෝන]] අතර බැඳීම පවත්වා ගන්නා ලදී. ප්‍රෝටෝන විකර්ෂණය හේතුවෙන් න්‍යෂ්ටීන් [[න්‍යෂ්ටික පෘථක්කරණය|පෘථක්කරණය]] නොවීමට හේතුව මෙයින් පැහැදිලි කරන ලදී. එසේම එමඟින් ආකර්ශී බලය වන [[ප්‍රබල බලය]] සීමාසහිත පරාසයක තිබීමට හේතුව ද පැහැදිලි විය. පසුව සොයාගන්නා ලද [[පයි මීසෝනය]] යුකාවාගේ කල්පිත අංශුවේ ලක්ෂණ පෙන්වන ලදී. යුකාවා ගේ පර්යේෂණ පත්‍රිකා වලින් පසුව, පරමාණුවෙහි නූතන ආකෘතිය සම්පූර්ණ විය. පරමාණුවෙහි මධ්‍යය [[ප්‍රෝටෝනය|ප්‍රෝටෝන]] සහ [[නියුට්‍රෝනය|නියුට්‍රෝන]] තදින් ඇසිරුණු න්‍යෂ්ටියකින් සමන්විත ය. න්‍යෂ්ටිය ඉතා විශාල නොවේ නම්, න්‍යෂ්ටික බන්ධන මඟින් එය නො බිඳී තිබෙයි. විශාල අස්ථායී න්‍යෂ්ටීන් එක්කෝ සැකෙඹුනු [[හීලියම්]] න්‍යෂ්ටියක් නිකුත් කරමින් ඇල්ෆා ක්ෂය වීමට ලක් වෙයි; නැත හොත් ඉලෙක්ට්‍රෝනයක් (හෝ පොසිට්‍රෝනයක්) නිකුත් කරමින් බීටා ක්ෂය වීමට ලක් වෙයි. මේ සෑම ක්ෂය වීමකට ම පසුව, න්‍යෂ්ටිය සැකෙඹුනු අවස්ථාවක පවතී නම්, අධි ශක්ති ෆෝටෝනයක් නිකුත් කරමින් එය භූමි අවස්ථාවට පත් වෙයි (ගැමා ක්ෂය වීම). පරමාණුක ප්‍රබල බලය සහ (එන්රිකෝ ෆර්මි විසින් 1934 දී ෆර්මි අන්තර්ක්‍රියා මඟින් පැහැදිලි කරන ලද) දුබල බලය පිලිබඳ දැනුම හේතුවෙන්, අධික ප්‍රවේග වලින් ගැටෙන නියුක්ලියෝන සහ ඉලෙක්ට්‍රෝන පිලිබඳ පර්යේෂණ කිරීමට භෞතික විද්‍යාඥයින් පෙළඹිණ. පසුව ප්‍රබල, දුබල, සහ විද්‍යුත් චුම්බක බල විස්තර කරන අංශු භෞතික විද්‍යාව (particle physics) බවට පෙරැලුණේ මෙම පර්යේෂණයන් ය. == නූතන න්‍යෂටික භෞතික විද්‍යාව == {{Main|ද්‍රව බිඳු ආකෘතිය|න්‍යෂ්ටික කබොලු ආකෘතිය}} ප්‍රමාණයෙන් විශාල න්‍යෂ්ටීන් හි විශාල [[නියුක්ලියෝන]] ප්‍රමාණයක් ඇති බැවින්, ඒවා [[ක්වොන්ටම් යාන්ත්‍ර විද්‍යා‍ව|ක්වොන්ටම් යාන්ත්‍රික පද්ධතියකට]] වඩා, ආසන්න වශයෙන් [[සම්භාව්‍ය යාන්ත්‍ර විද්‍යාව|සම්භාව්‍ය යාන්ත්‍රික පද්ධතියක්]] ලෙස සැලැකිය හැකි ය. මෙහි දී න්‍යෂ්ටියට ලැබෙන [[ද්‍රව බිඳු ආකෘතිය|ද්‍රව බිඳු ආකෘතියෙහි]] දී, න්‍යෂ්ටික ශක්තියෙන් කොටසක් [[පෘෂ්ඨික ආතතිය|පෘෂ්ඨික ආතතියෙන්]] ද, තවත් කොටසක් ප්‍රෝටෝන අතර ඇති විද්‍යුත් විකර්ෂක බලයෙන් ද ලැබෙයි. ද්‍රව බිඳු ආකෘතිය, [[ස්කන්ධ ක්‍රමාංකය|ස්කන්ධ ක්‍රමාංකයට]] සාපේක්ෂව [[න්‍යෂ්ටික බන්ධන ශක්තිය|න්‍යෂ්ටික බන්ධන ශක්තියේ]] විචලනය බඳු න්‍යෂ්ටි වල දක්නට ලැබෙන ලක්ෂණ ගණනාවක් සහ [[න්‍යෂ්ටික විඛණ්ඩනය]] විස්තර කිරීමට සමත් ය. කෙසේ වෙතත්, මෙම ආකෘතියෙහි දක්නට ලැබෙන ක්වොන්ටම් යාන්ත්‍රික ආචරණයන් [[න්‍යෂ්ටික කබොලු ආකෘතිය|න්‍යෂ්ටික කබොලු ආකෘතියෙන්]] පැහැදිලි කල හැකි ය. එම ආකෘතිය ප්‍රධාන වශයෙන් ගොඩනඟන ලද්දේ [[මාරියා ගූපියට්-මායර්]] විසිනි. එක්තරා නිශ්චිත නියුට්‍රෝන හා ප්‍රෝටෝන ප්‍රමාණ (මැජික් අංක: 2, 8, 20, 28, 50, 82, 126, ...) සහිත න්‍යෂ්ටීන් විශේෂ ස්ථායීතාවයක් දක්වයි. මීට හේතුව ඒවායේ කබොල්ල පිරී තිබීමයි. න්‍යෂ්ටිය පිලිබඳ වඩා සංකීර්ණ වෙනත් ආකෘති ද යෝජනා වී ඇත. [[අන්තර්-ක්‍රියාකාරී බෝසෝන ආකෘතිය|අන්තර්-ක්‍රියාකාරී බෝසෝන ආකෘතියෙහි]] දී නියුට්‍රෝන හා ප්‍රෝටෝන යුගල (ඉලෙක්ට්‍රෝන වල [[කූපර් යුගල]] මෙන්) [[බෝසෝන]] ලෙස අන්තර්ක්‍රියා සිදු කරයි. දැනට සිදු කෙරෙන බොහෝ න්‍යෂ්ටික භෞතික විද්‍යා පර්යේෂණ, අධික න්‍යෂ්ටික භ්‍රමණය සහ අධි ශක්ති තත්ත්ව වැනි ආන්තික තත්ත්ව වල සිදු කැරෙයි. පරමාණුක න්‍යෂ්ටි, රගර් පන්දු වැනි ඉතා විරල හැඩ සහ ඉතා විරල ප්‍රෝටෝන-නියුට්‍රෝන අනුපාතික සහිත වීමට හැකි ය. [[අංශු ත්වරකය|අංශු ත්වරකයකින්]] ලබා ගන්නා අයන ධාරා, විලයනය හෝ නියුක්ලියෝන හුවමාරු ප්‍රතික්‍රියා වලට ලක් කිරීමෙන් එබඳු අංශු පර්යේෂණාත්මකව නිපදවිය හැකි ය. වඩාත් ඉහළ ශක්තීන්ගෙන් යුතු එබඳු අයන ධාරා සාමාන්‍ය න්‍යෂ්ටික පදාර්ථයේ සිට [[ක්වාක්-ග්ලූවෝන ප්ලාස්මාව]] යනුවෙන් හැඳින්වෙන නව අවස්ථාවකට තත්ත්වාන්තරණය වන බවට ලකුණු පහළ වී ඇත. සාමාන්‍ය අවස්ථාවේදී ත්‍රිත්ව ලෙස නියුට්‍රෝන හා ප්‍රෝටෝන තුල පවතින ක්වාක් අංශු, ක්වාක්-ග්ලූවෝන ප්ලාස්මාවෙහි දී ඉන් වෙන් ව තනි තනිව හැසිරෙයි. === න්‍යෂ්ටික ක්ෂය වීම === {{ප්‍රධාන|විකිරණශීලී ක්ෂය වීම}} කිසිදා ක්ෂය වීමකට ලක් වන බවක් නිරීක්ෂණය නොකැරුණු එක් [[ස්ථායී සමස්ථානික|ස්ථායී සමස්ථානිකයක්]] හෝ ඇති මූලද්‍රව්‍ය 80ක් පවතී. මේ අනුව පවතින ස්ථායී සමස්ථානික ගණන 255ක් පමණ වේ. කෙසේ වුවත් අස්ථායී ලෙස වර්ග කැරුණු සමස්ථානික දහස් ගණනක් ඇත. මෙම විකිරණශීලි සමස්ථානික, තත්පරයෙන් පංගුවක සිට සති, වසර, වසර බිලියන ගණන් හෝ වසර ට්‍රිලියන ගණන් දක්වා විචලනය වන කාල පරාස තුල ක්ෂය වීමට ලක් වේ. න්‍යෂ්ටියක ස්ථායීතාව, එහි නියුට්‍රෝන සහ ප්‍රෝටෝන අතර අනුපාතය එක්තරා සීමාවක පවතින විට උපරිම වෙයි. නියුට්‍රෝන ඉතා අඩු හෝ ඉතා වැඩි නම් න්‍යෂ්ටිය ක්ෂය වීමට ලක් විය හැකි ය. උදාහරණයක් ලෙස, [[විකිරණශීලී ක්ෂය වීම#β-ක්ෂය වීම|බීටා ක්ෂය වීමේදී]] නයිට්‍රජන්-16 පරමාණුවක් (ප්‍රෝටෝන 7යි, නියුට්‍රෝන 9යි), එය සෑදී තත්ත්පර කිහිපයකින් ඔක්සිජන්-16 පරමාණුවක් (ප්‍රෝටෝන 8යි, නියුට්‍රෝන 8යි) බවට පෙරැලෙයි. මෙහිදී නයිට්‍රජන් න්‍යෂ්ටියේ ඇති නියුට්‍රෝනයක්, දුබල න්‍යෂ්ටික බලය හේතුවෙන් ප්‍රෝටෝනයකට, ඉලෙක්ට්‍රෝනයකට සහ ප්‍රති-නියුට්‍රිනෝ අංශුවකට පෙරැලෙයි. මූලද්‍රව්‍යය, අලුතෙන් සෑදුනු ප්‍රෝටෝනය ග්‍රහණය කරගෙන වෙනත් මූලද්‍රව්‍යයක් බවට පත් වෙයි. ඇල්ෆා ක්ෂය වීමේ දී, විකිරණශීලී මූලද්‍රව්‍යය හීලියම් න්‍යෂ්ටියක් (ප්‍රෝටෝන 2යි, නියුට්‍රෝන 2යි) විමෝචනය කිරීමෙන් ක්ෂය වී වෙනත් මූලද්‍රව්‍යයක් සහ හීලියම්-4 සාදයි. බොහෝ අවස්ථාවන්හි දී ස්ථායී න්‍යෂ්ටියක් සෑදෙන තෙක්, මෙම ක්‍රියාදාමය මෙබඳු හෝ වෙනත් ක්ෂය වීමේ පියවර කිහිපයක් දක්වා සිදු වෙයි. ගැමා ක්ෂය වීමේ දී සැකෙඹුනු න්‍යෂ්ටියක් ගැමා කිරණයක් නිකුත් කිරීමෙන් භූමි අවස්ථාවට පත් වෙයි. මෙම ක්‍රියාවලියේදී මූලද්‍රව්‍යය වෙනත් මූලද්‍රව්‍යයකට පෙරැලීම සිදු නොවේ. වෙනත් විරල ගණයේ ක්ෂය වීම් ද සිදු වීමට හැකි ය (ප්‍රධාන ලිපිය බලන්න). උදාහරණයක් ලෙස. අභ්‍යන්තර තත්ත්වාන්තරණ ක්ෂය වීමේ දී, සැකෙඹුනු න්‍යෂ්ටියක ශක්තිය අභ්‍යන්තර කවචයක ඇති ඉලෙක්ට්‍රෝනයක් විමෝචනය කිරීමට යෙදවෙයි. මෙහිදී අධික වේගයන් සහිත ඉලෙක්ට්‍රෝන නිකුත් කැරුණ ද, බීටා ක්ෂය වීමේදී මෙන් න්‍යෂ්ටිය වෙනත් මූලද්‍රව්‍යයකට පෙරැලීම සිදු නොවේ. === න්‍යෂ්ටික විලයනය === අඩු ස්කන්ධයක් සහිත න්‍යෂ්ටි දෙකක් ඉතා ලංවීමේදී ප්‍රබල බලය හේතුවෙන් එම න්‍යෂ්ටි එක් වී වඩා වැඩි ස්කන්ධයක් සහිත න්‍යෂ්ටියක් සෑදීම [[න්‍යෂ්ටික විලයනය|න්‍යෂ්ටික විලයනයේදී]] සිදු වේ. න්‍යෂ්ටි දෙක අතර විකර්ෂණය අභිබවා ප්‍රබල බලය ක්‍රියා කල හැකි තරම් ඒවා ලං කිරීමට ඉතා විශාල ශක්තියක් අවශ්‍ය වේ. මේ නිසා න්‍යෂ්ටික විලයනය සිදු වන්නේ ඉතා අධික උෂ්ණත්ව සහ පීඩන තත්ත්ව යටතේ ය. සංයුක්ත නව න්‍යෂ්ටිය, මුල් න්‍යෂ්ටි දෙකේ ස්කන්ධ එකතුවට වඩා අඩු ස්කන්ධයක් ලබා ගනී. එබැවින් විලයනය සිදු වූ පසු ස්කන්ධ වෙනසට අනුරූප අති විශාල ශක්ති ප්‍රමාණයක් නිදහස් වෙයි. නියුක්ලියෝනයකට අවශ්‍ය බන්ධන ශක්තිය [[නිකල්]]-62 දක්වා ස්කන්ධ ක්‍රමාංකය සමඟ වැඩි වෙයි. [[සූර්යයා]] වැනි තාරකා වලට ශක්තිය ලැබෙන්නේ ප්‍රෝටෝන හතරක් විලයනය වී හීලියම් න්‍යෂ්ටියක්, පොසිට්‍රෝන දෙකක්, සහ නියුට්‍රිනෝ දෙකක් සෑදීමේ ප්‍රතික්‍රියාවෙනි. හයිඩ්‍රජන් හීලියම් බවට විලයනය වන පාලිත නොවන ප්‍රතික්‍රියාව තාප න්‍යෂ්ටික ස්ඵෝඨනයකැයි කියනු ලැබේ. මෙම ප්‍රතික්‍රියාව පාලිත තත්ත්ව යටතේ සිදු කර ආර්ථික වශයෙන් ලාභදායී බලශක්ති ජනන ක්‍රමවේදයක් සෙවීම වෙනුවෙන් පර්යේෂණ සිදු කෙරේ. අපේ සූර්යයා ඇතුලු සියලු තාරකා වලින් විහිදෙන ආලෝකය හා ශක්තිය ලැබෙන්නේ ස්වාභාවික න්‍යෂ්ටික විලයන ප්‍රතික්‍රියා වලිනි. === න්‍යෂ්ටික විඛණ්ඩනය === [[න්‍යෂ්ටික විඛණ්ඩනය]], න්‍යෂ්ටික විලයනයේ ප්‍රතිවිරුද්ධ ක්‍රියාවලියයි. නිකල්-62 ට වඩා ස්කන්ධයෙන් වැඩි න්‍යෂ්ටි වල නියුක්ලියෝනයකට බන්ධන ශක්තිය ස්කන්ධ ක්‍රමාංකය සමඟ අඩු වේ. එබැවින් බර න්‍යෂ්ටියක් කුඩා න්‍යෂ්ටි දෙකකට (හෝ කීපයකට) කැඩී යාමෙන් ශක්තිය නිදහස් වීම සිදු විය හැකි ය. ඇල්ෆා ක්ෂය වීම, ස්වයංසිද්ධ න්‍යෂ්ටික විඛණ්ඩනයේ විශේෂ අවස්ථාවකි. මෙම විඛණ්ඩනය ඉතාමත් අසමමිතික වේ. ලැබෙන ඇල්ෆා අංශුවේ ඇති නියුක්ලියෝන ඉතා තදින් බැඳී ඇති බැවින්, බර මූලද්‍රව්‍ය ඇල්ෆා ක්ෂය වීමෙන් විඛණ්ඩනය වීමට වැඩි නැඹුරුවක් දක්වයි. විඛණ්ඩනයේදී නියුට්‍රෝන විමෝචනය කරන සහ නියුට්‍රෝන අවශෝෂණයෙන් විඛණ්ඩනය සිදු විය හැකි ඉතා බර වැඩි මූලද්‍රව්‍ය වලට, [[දාම ප්‍රතික්‍රියා]] යනුවෙන් හැඳින්වෙන ස්වයං-ජ්වලිත ප්‍රතික්‍රියා සිදු කිරීමට හැකි ය. දාම ප්‍රතික්‍රියා පිලිබඳව දැනුම භෞතික විද්‍යාවට ලැබීමට පෙර රසායන විද්‍යාවේ එම සංකල්පය පැවැතුනි. ඇත්ත වශයෙන්ම ගිනි සහ රසායනික ස්ඵෝඨන, රසායනික දාම ප්‍රතික්‍රියා ගණයට අයත් වේ. විඛණ්ඩනයෙන් ජනිත වූ නියුට්‍රෝන උපයෝගී කර ගෙන සිදු කරන විඛණ්ඩන නොහොත් [[න්‍යෂ්ටික දාම ප්‍රතික්‍රියා]], න්‍යෂ්ටික බලශක්ති ජනනයටත්, ([[ජපානය|ජපානයේ]] [[හිරෝෂිමා]] සහ [[නාගසාකි]] යන නගර වලට [[ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය]] විසින් [[දෙවන ලෝක යුද්ධය|දෙවන ලෝක යුද]] සමයේ හෙළූ ආකාරයේ) න්‍යෂ්ටික බෝම්බ සෑදීමටත් යොදා ගනු ලැබේ. [[යුරේනියම්]] සහ [[තෝරියම්]] වැනි බර මූලද්‍රව්‍ය ස්වයංසිද්ධ විඛණ්ඩනයට ලක් වීමට හැකි වුවද, වැඩි හැකියාවක් පවතින්නේ ඒවා ඇල්ෆා ක්ෂය වීමට ලක් වීමටයි. නියුට්‍රෝන මඟින් ඇරඹුණු දාම ප්‍රතික්‍රියාවක් සිදු වීමට, අදාල මූලද්‍රව්‍යෙයේ අවධි ස්කන්ධය එක්තරා අවකාශයක තිබීමත්, වෙනත් අවශ්‍යතා සම්පූර්ණ කර තිබීමත් අවශ්‍ය ය. වසර බිලියන 1.5කට ඉහත අප්‍රිකාවේ ගැබොන් රාජ්‍යයේ ඔක්ලෝ නම් ප්‍රදේශයේ ස්ථාන දෙකක [[ස්වාභාවික න්‍යෂ්ටික ප්‍රතික්‍රියාකාරක]] තිබී ඇති බව සොයාගෙන ඇත. පෘථිවි හරයෙන් පිටතට විමෝචනය වන තාපයෙන් අඩක් පමණ විකිරණශීලී ක්ෂය වීමෙන් ලැබෙන බව ස්වාභාවික නියුට්‍රිනෝ විමෝචනය මැනීමෙන් පෙනී ගොස් ඇත. කෙසේ වෙතත් මෙම තාපය විඛණ්ඩන දාම ප්‍රතික්‍රියාවකින් ලැබෙන්නේ දැයි නිශ්චිත නැත. ===බැර මූලද්‍රව්‍ය නිපදවීම=== {{main|න්‍යෂ්ටික සංස්ලේෂණය}} ප්‍රචලිතව පිලිගත් න්‍යායට අනුව, [[මහා පිපිරුමෙන් | මහා පිපිරුම]] පසු නියුට්‍රෝන, ප්‍රෝටෝන, සහ ඉලෙක්ට්‍රෝන බඳු උප පරමාණුක අංශු පැවැතිය හැකි තරමට විශ්වයේ උෂ්ණත්වය අඩු විය. මහා පිපිරුමෙන් පසු බහුලවම සෑදුණු අංශූන් වූයේ අද පවා නිරීක්ෂණය කල හැකි ප්‍රෝටෝන සහ ඉලෙක්ට්‍රෝනයි. මේ අංශූන් සම සංඛ්‍යා වලින් සංස්ලේෂණය විය. ප්‍රෝටෝන, ස්වල්ප කාලයකින් ඉලෙක්ට්‍රෝනයක් ග්‍රහණය කර ගනිමින් හයිඩ්‍රජන් පරමාණු බවට පත් විය. මහා පිපිරුමේදී සෑදුණු සියලුම නියුට්‍රෝන පාහේ ප්‍රථම විනාඩි 3 තුල හීලියම්-4 පරමාණු සංස්ලේෂණයේදී අවශෝෂණය කර ගන්නා ලදී. විශ්වයේ දැනට ඇති හීලියම් වලින් විශාල කොටසක් මෙසේ සෑදුණු හීලියම් ය ([[මහා පිපිරුම් න්‍යෂ්ටික සංස්ලේෂණය]]). මහා පිපිරුමේදී ප්‍රෝටෝන සහ නියුට්‍රෝන ගැටීමෙන් හීලියම් වලට වඩා බර මූලද්‍රව්‍ය (ලිතියම්, බෙරිලියම්, සහ සමහර විට බෝරෝන්) ඉතා සුලු ප්‍රමාණ වලින් සංස්ලේෂණය විය. එහෙත් අද අප නිරීක්ෂණය කරන ඊට වඩා බර සියලු මූලද්‍රව්‍ය (පරමාණුක ක්‍රමාංකය 6 වූ කාබන් ට වඩා බර) සංස්ලේෂණය වූයේ තාරකා තුල සිදු වූ විලයන ප්‍රතික්‍රියා පියවර වලිනි. මේ ප්‍රතික්‍රියා වලට ප්‍රෝටෝන-ප්‍රෝටෝන දාමය, කාබන්-නයිට්‍රජන්-ඔක්සිජන් චක්‍රය, සහ ත්‍රිත්ව ඇල්ෆා ක්‍රියාවලිය අයත් වේ. ඊටත් වඩා බර මූලද්‍රව්‍ය තාරකා පරිනාමය වීමේදී සහ සුපර්නෝවා පිපිරීම් වලදී සංස්ලේෂණය විය. (පරමාණු ක්‍රමාංකනය කල විට) නියුක්ලියෝනයකට බන්ධන ශක්තිය ක්‍රමයෙන් වැඩි වෙමින් අයන් පරමාණුව සඳහා උපරිම අගයක් ගනී. මේ නිසා, විලයනයෙන් ශක්තිය මුක්ත වීම සිදු වන්නේ අයන් පරමාණුවට වඩා බරින් අඩු පරමාණු සෑදෙන විට පමණි. මීට වඩා වැඩි බරින් යුතු මූලද්‍රව්‍ය සෑදීමේදී ශක්තිය අවශෝෂණය වේ. එබැවින් එබඳු බර පරමාණු සෑදෙන්නේ නියුට්‍රෝන අවශෝෂණ ක්‍රියාවලියෙනි. නියුට්‍රෝන වලට ආරෝපණයක් නොමැති නිසා ඒවා න්‍යෂ්ටීන් විසින් පහසුවෙන් අවශෝෂණය කර ගනු ලබයි.k.v. ==බාහිර සබැඳි== {{Sister project links|Nuclear power}} <!--Please add new links sparingly and remove any links to websites that are dead, unreliable or not very useful for readers. You should usually link to the home page or an index page rather than having multiple links to the same site. If the site covers very similar material as one that is already linked to, only link to the best one. The links are alphabetized to avoid jockeying for position.--> *[http://www.ans.org American Nuclear Society] *[http://www.acme-nuclear.com Boiling Water Reactor Plant, BWR Simulator Program] *[http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=science/Nuclear+Physics Annotated bibliography on nuclear physics from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190526223700/http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=science%2FNuclear+Physics |date=2019-05-26 }} *[http://www.nucleonica.net Nucleonica ..web driven nuclear science] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723230809/http://www.nucleonica.net/wiki/index.php/Help:Decay_Engine |date=2011-07-23 }} *[http://www.nucleonica.net/wiki/index.php/Main_Page Nuclear science wiki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131021113908/http://www.nucleonica.net/wiki/index.php/Main_Page |date=2013-10-21 }} *[http://www-nds.iaea.org Nuclear Data Services - IAEA ] =මූලාශ්‍ර= <references/> {{භෞතික විද්‍යාව-පාදතලය}} {{Nuclear technology}} {{DEFAULTSORT:Nuclear Physics}} [[Category:න්‍යෂ්ටික භෞතික විද්‍යාව| ]] [[ප්‍රවර්ගය:භෞතික විද්‍යාව තුළ සංකල්ප]] [[ප්‍රවර්ගය:න්‍යෂ්ටික තාක්ෂණය]] [[ප්‍රවර්ගය:භෞතික විද්‍යාව]] ar4k9hift03tcr9vpiwgvkd7krfzk5w 10 34694 797922 796179 2026-08-22T07:33:29Z IDB.S 52205 rcd upd. 797922 wikitext text/x-wiki <!-- නව පුවතක් ඇතුළු කරන විට, පුවත් ලැයිස්තුවේ පහළින්ම ඇති පුවත ඉවත් කරන්න. එසේ ඉවත් කළ පුවත අදාළ වර්ෂය සඳහා ඇති ලේඛන වාර්තාවට එකතු කරන්න. යම් වර්ෂයක් සඳහා එවැනි වාර්තාවක් නොමැති නම් "සැකිල්ල:පුවත් සැකෙවින්/වර්ෂය" යන ආකෘතියට නව පිටුවක් තනන්න. --> {{Main page image/ITN | image = ගොනුව:Spain World Cup Winners Argentina v Spain 19 July 2026-1.jpg <!--NOTE: Do not use an unprotected Commons file. Our cascading protection will not apply. Either upload a local copy or list it at WP:CMP and wait for the bot to protect it at Commons. See WP:ITN/A for full instructions.--> | width = | caption = ලෝක ශූරයන් වූ ස්පාඤ්ඤ කණ්ඩායම | title = | alt = | link = | border = no <!-- only set if image has a light background --> | caption align = left }} *<!--2026 ජූලි 19--> '''[[2026 ෆිෆා ලෝක කුසලානය|2026 ෆීෆා ලෝක කුසලාන තරගාවලියේ]]''' දී [[ආර්ජන්ටිනා ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායම|ආර්ජන්ටිනාව]] පරාජය කරමින් '''[[ස්පාඤ්ඤ ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායම|ස්පාඤ්ඤය]]''' ''(සේයාරුව)'' ලෝක ශූරයන් බවට පත්වෙයි. *<!--2026 ජූලි 13--> තාරකා විද්‍යාඥයින් [[ක්ෂීර පථය|ක්ෂීරපථයේ]] මධ්‍යයට ආසන්නව වායු හා දූවිලි වලාකුළක් තුළ එරිත්‍රුලෝස් අණුවක් සොයා ගන්නා අතර, [[අභ්‍යවකාශය|අන්තර් තාරකා අවකාශයේ]] '''[[සීනි]]''' පිළිබඳ පළමු සාක්ෂිය බවට පත්වෙයි. *<!--2026 ජනවාරි 29--> [[නයිජර්|නයිජර්හි]] ඩියෝරි හමානි ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළට [[ඉස්ලාමීය රාජ්‍යය]] විසින් සිදු කරන ලද '''[[ඩියෝරි හමානි ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ ප්‍රහාරය|ප්‍රහාරයකින්]]''' ප්‍රහාරකයෝ 20 දෙනෙක් ජීවිතක්ෂයට පත්වෙති. *<!--2026 ජනවාරි 22--> එක්සත් ජනපදය '''[[ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය|ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයෙන්]]''' ඉවත් වෙයි. *<!--2025 දෙසැම්බර් 02--> '''[[දිට්වා සුළි කුණාටුව]]''' හේතුවෙන් ඇති වූ ගංවතුර සහ නායයෑම් නිසා [[ශ්‍රී ලංකාව]] සහ [[ඉන්දියාව]] පුරා අවම වශයෙන් පුද්ගලයෝ 485 දෙනෙක් ජීවිතක්ෂයට පත්වෙති. <!-- End of blurbs. Please consider moving unresolved stories for which the article is regularly updated to the following "Ongoing" line instead of removing them. -->{{පුවත් සැකෙවින්/පාදම |nocurrenteventslink = {{{nocurrenteventslink|}}} |currentevents = <!-- "Current events" go here. Use * wiki list format. Always start on a new line and end with a linebreak. Do not leave a blank line between items. --> *<!--2022 මැයි 13--> [[2022 රුසියානු යුක්‍රේන ආක්‍රමණය|රුසියානු යුක්‍රේන ආක්‍රමණය]] |recentdeaths = <!-- "Recent deaths" go here. Use * wiki list format. Always start on a new line and end with a linebreak. Do not leave a blank line between items. --> *<!--2026 අගෝස්තු 20-->[[නන්දා මාලනී]] *<!--2026 අගෝස්තු 18-->[[රඹුකන සිද්ධාර්ථ හිමි|පූජ්‍ය රඹුකන සිද්ධාර්ථ හිමි]] *<!--2026 ජූලි 17-->[[සී.ඩී. වික්‍රමරත්න]] }} <noinclude> {{documentation}} </noinclude> 1n86mcpozlrtn63f1hclv683ynw6kii 0 51386 797933 797768 2026-08-22T07:54:57Z IDB.S 52205 photo upd. 797933 wikitext text/x-wiki {{pp|small=yes}} {{Use dmy dates|date=July 2014}} {{Short description|ශ්‍රී ලංකාවේ දසවන ජනාධිපතිවරයා}} {{Infobox officeholder | honorific-prefix = [[ගරු]] | native_name = {{nobold|{{lang|ta|அநுர குமார திசாநாயக்க}}}}<br />{{nobold|{{lang|en|Anura Kumara Dissanayake}}}} | honorific-suffix = | constituency_MP = | parliament = Sri Lanka | image = Dissanayake 2026.jpg | caption = දිසානායක 2026 දී | office = [[ශ්‍රී ලංකාවෙහි ජනාධිපතිවරයා|ශ්‍රී ලංකාවෙහි 10වන ජනාධිපතිවරයා]] | primeminister = [[හරිනි අමරසූරිය]] | status = | term_start = 2024 සැප්තැම්බර් 23 | term_end = | predecessor = [[රනිල් වික්‍රමසිංහ]] | successor = | office1 = [[ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ|ජනතා විමුක්ති පෙරමුණේ නායක]] | term_start1 = 2014 පෙබරවාරි 2 | predecessor1 = සෝමවංශ අමරසිංහ | successor1 = | office2 = [[විපක්ෂයේ ප්‍රධාන සංවිධායක (ශ්‍රී ලංකාව)|විපක්ෂයේ ප්‍රධාන සංවිධායක]] | president2 = [[මෛත්‍රීපාල සිරිසේන]] | primeminister2 = [[රනිල් වික්‍රමසිංහ]] | predecessor2 = ඩබ්ලිව්.ඩී.ජේ. සෙනෙවිරත්න | successor2 = [[මහින්ද අමරවීර]] | term_start2 = 2015 සැප්තැම්බර් 3 | term_end2 = 2018 දෙසැම්බර් 18 | office3 = [[ජාතික ජන බලවේගය|ජාතික ජන බලවේගයේ නායක]] | term_start3 = 2019 | term_end3 = | predecessor3 = ''තනතුර පිහිටුවා ඇත'' | successor3 = | office4 = [[කොළඹ මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කය | කොළඹ දිස්ත්‍රික්කය]] සඳහා [[ශ්‍රී ලංකාවේ පාර්ලිමේන්තුව|පාර්ලිමේන්තු]] මන්ත්‍රී | parliament4 = Sri Lankan | term_start4 = 2015 සැප්තැම්බර් 1 | term_end4 = 2024 සැප්තැම්බර් 23 | predecessor4 = | successor4 = [[ලක්ෂ්මන් නිපුණආරච්චි]] | office5 = [[කුරුණෑගල මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කය | කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කය]] සඳහා [[ශ්‍රී ලංකාවේ පාර්ලිමේන්තුව|පාර්ලිමේන්තු]] මන්ත්‍රී | term_start5 = 2004 අප්‍රේල් 1 | term_end5 = 2010 අප්‍රේල් 8 | office6 = [[ජාතික ලැයිස්තු පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීන්, ශ්‍රී ලංකාව | ජාතික ලැයිස්තුව]] සඳහා [[ශ්‍රී ලංකාවේ පාර්ලිමේන්තුව|පාර්ලිමේන්තු]] මන්ත්‍රී | term_start6 = 2010 අප්‍රේල් 22 | term_end6 = 2015 අගෝස්තු 17 | predecessor6 = | successor6 = | parliament7 = | term_start7 = 2000 ඔක්තෝම්බර් 18 | term_end7 = 2004 පෙබරවාරි 7 | predecessor7 = | successor7 = | birth_name = දිසානායක මුදියන්සේලාගේ අනුර කුමාර දිසානායක | birth_date = {{Birth date and age|mf=yes|1968|11|24}} | birth_place = [[තඹුත්තේගම ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය|තඹුත්තේගම]], [[ලංකා ඩොමීනියන් රාජ්‍යය]] | nationality = [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලාංකික]] | party = [[ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ]] | otherparty = [[ජාතික ජන බලවේගය]] | spouse = | children = | residence = | alma_mater = තඹුත්තේගම මධ්‍ය මහා විද්‍යාලය ජාතික පාසල<br/> [[කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලය]] | occupation = | profession = | signature =Anura Kumara Dissanayake Signature.svg | website = | footnotes = }} '''දිසානායක මුදියන්සේලාගේ අනුර කුමාර දිසානායක''' ({{Lang-ta|அநுர குமார திசாநாயக்க}}; {{Lang-en|Anura Kumara Dissanayake}}; උපත 1968 නොවැම්බර් 24), හෙවත් '''අනුර කුමාර දිසානායක''', යනු 2024 සිට [[ශ්‍රී ලංකාවේ ජනාධිපති|ශ්‍රී ලංකාවේ දසවන ජනාධිපතිවරයා]] ලෙස කටයුතු කරන ශ්‍රී ලාංකික දේශපාලනඥයෙකි.<ref>{{Cite web |date=සැප්තැම්බර් 23, 2024 |title=නව ජනපති ලෙස අනුර දිවුරුම් දෙයි |url=https://sinhala.adaderana.lk/news/201460 |website=Adaderana.lk}}</ref><ref>{{Cite web |date=සැප්තැම්බර් 23, 2024 |title=නව ජනපති ලෙස අනුර දිවුරුම් දෙයි |url=https://sinhala.asianmirror.lk/news/political/anura-21/ |website=Asianmirror.lk}}</ref> ඔහු [[ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ|ජනතා විමුක්ති පෙරමුණේ]] (ජවිපෙ) සහ [[ජාතික ජන බලවේගය|ජාතික ජන බලවේගයේ]] වත්මන් පක්ෂ නායකයා වේ. 1978 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවට අනුව ඔහු ශ්‍රී ලංකාවේ නව වැනි විධායක ජනාධිපතිවරයා වේ.<ref>{{cite web |url=https://www.paffrel.lk/images/publications/2024/june/2/Janadipathi-thoraganeeme-neetheya%20sinhala.pdf |title=ජනපති තෝරාගැනීමේ නීතිය |publisher=PAFFREL |access-date=2025-10-08 |language=si}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.dinamina.lk/2024/09/23/local/126730/%E0%B6%B8%E0%B7%90%E0%B6%BB%E0%B6%A7-%E0%B6%B1%E0%B7%80-%E0%B7%80%E0%B6%B1-%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%B0%E0%B7%8F%E0%B6%BA%E0%B6%9A-%E0%B6%A2%E0%B6%B1%E0%B6%B4%E0%B6%AD%E0%B7%92-%E0%B6%BD%E0%B7%90/ |title=නව වැන විධායක ජනපති ලෙස දිසානායක මහතා දිවුරුම් දෙයි |work=Daily News |date=2024-09-23 |access-date=2025-10-08 |language=si }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> දිසානායක පාසල් කාලයේ සිටම ජවිපෙට සම්බන්ධ වූ අතර 1995 ජවිපෙ දේශපාලන මණ්ඩලයට බැඳීමට පෙර විශ්ව විද්‍යාලයේ ශිෂ්‍ය දේශපාලනයේ ක්‍රියාකාරී විය. ඔහු 2000 සැප්තැම්බර් මාසයේ සිට ජාතික ලැයිස්තුවෙන් පත්වී හෝ තේරී පත්වී පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරයෙකු ලෙස කටයුතු කරයි. 2004 සිට 2005 දක්වා කෘෂිකර්ම, පශු සම්පත්, ඉඩම් සහ වාරිමාර්ග අමාත්‍යවරයා ලෙසත් 2015 සිට 2018 දක්වා විපක්ෂයේ ප්‍රධාන සංවිධායක ලෙසත් කටයුතු කර ඇත. 2014 පෙබරවාරි 2 වැනි දින පැවති ජවිපෙ 17 වැනි ජාතික සම්මේලනයේදී ඔහු ජවිපෙ නායකයා ලෙස නම් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |date=පෙබරවාරි 2, 2014 |title=ජවිපෙ නව නායකයා අනුර කුමාර |url=https://www.bbc.com/sinhala/sri_lanka/2014/02/140202_lanka_jvp_leader |url-status=live |website=bbc.com}}</ref> == මුල් ජීවිතය, අධ්‍යාපනය සහ ශිෂ්‍ය දේශපාලනය == දිසානායක මුදියන්සේලාගේ අනුර කුමාර දිසානායක [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]], [[මධ්‍යම පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|මධ්‍යම පළාතේ]], [[මාතලේ දිස්ත්‍රික්කය|මාතලේ දිස්ත්‍රික්කයේ]], [[ගලේවෙල|ගලේවෙල ග්‍රාමයේ]] 1968 නොවැම්බර් 24 දින උපත ලැබීය.<ref>{{Cite web |date=සැප්තැම්බර් 24, 2024 |title=ඇත්තටම කවුද මේ අරවින්ද හෙවත් අනුර කුමාර දිසානායක කියන්නේ? |url=https://gagana.lk/article/anura-kumara-dissanayake-1727119105 |url-status=live |website=gagana.lk}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/articles/c206l7pz5v1o|title=Who is Sri Lanka's new president Anura Kumara Dissanayake?|access-date=23 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240923003701/https://www.bbc.com/news/articles/c206l7pz5v1o|archive-date=23 September 2024|agency=BBC|url-status=live}}</ref> ඔහුගේ පියා කාර්යාල සේවකයෙකු වූ අතර<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2024/sep/23/anura-kumara-dissanayake-who-is-sri-lanka-new-leftist-president|title=Anura Kumara Dissanayake: who is Sri Lanka's new leftist president?|last=Ellis-Petersen|first=Hannah|date=23 September 2024|work=[[The Guardian]]|access-date=23 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240924023958/https://www.theguardian.com/world/2024/sep/23/anura-kumara-dissanayake-who-is-sri-lanka-new-leftist-president|archive-date=24 September 2024|language=en-GB|issn=0261-3077|url-status=live}}</ref> ඔහුගේ මව ගෘහණියක් විය. ඔහුට එක සහෝදරියක් සිටියා.<ref name="David">{{cite web |last1=David |first1=Anusha |title=Anusha David speaks to Anura Kumara Dissanayake |url=https://www.jvpsrilanka.com/english/anusha-david-speaks-to-anura-kumara-dissanayake/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208165130/https://www.jvpsrilanka.com/english/anusha-david-speaks-to-anura-kumara-dissanayake/ |archive-date=8 February 2024 |access-date=8 February 2024 |website=jvpsrilanka.com |publisher=JVP}}</ref> දිසානායක තඹුතේගම ගාමිණී මහා විද්‍යාලයෙන් සහ තඹුතේගම මධ්‍ය මහා විද්‍යාලයෙන් අධ්‍යාපනය ලැබූ අතර, එම විද්‍යාලයෙන් විශ්වවිද්‍යාල ප්‍රවේශය ලැබූ පළමු ශිෂ්‍යයා බවට පත් විය.<ref name="David" /> පාසල් වියේ සිටම ජනතා විමුක්ති පෙරමුණට සම්බන්ධ වූ දිසානායක 1987 දී ජවිපෙට සම්බන්ධ වූයේ ශිෂ්‍ය දේශපාලනයට ක්‍රියාකාරී වෙමින්ය. 1987-1989 ජවිපෙ කැරැල්ලේ ආරම්භයත් සමඟ ඔහු 1987 සිට පූර්ණ කාලීන දේශපාලන ක්‍රියාකාරකම්වල නිරත විය. [[පේරාදෙණිය‍ විශ්වවිද්‍යාලය|පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයට]] ඇතුළත් වූ ඔහු තර්ජන හේතුවෙන් මාස කිහිපයකට පසු පිටව ගියේ ය. ඔහු වසරකට පසුව 1992 දී [[කැළණිය විශ්වවිද්‍යාලය|කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලයට]] මාරු වූ අතර 1995 දී [[භෞතික විද්‍යාව]] පිළිබඳ [[විද්‍යාවේදී උපාධිය|විද්‍යාවේ දී උපාධියක්]] ලබා ගත්තේ ය.<ref name="Newsfirst1">{{cite news|url=https://www.newsfirst.lk/2019/08/18/a-look-back-into-the-life-of-the-npp-presidential-candidate-anura-k/|title=A look back into the life of the NPP Presidential candidate; Anura K.|access-date=8 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240923011037/https://www.newsfirst.lk/2019/08/18/a-look-back-into-the-life-of-the-npp-presidential-candidate-anura-k/|archive-date=23 September 2024|publisher=Newsfirst|url-status=live}}</ref> == ව්‍යවස්ථාදායක වෘත්තිය (2000–2024) == === ජවිපෙ දේශපාලන මණ්ඩලය === 1995 දී ඔහු සමාජවාදී ශිෂ්‍ය සංගමයේ ජාතික සංවිධායක බවට පත් වූ අතර [[ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ|ජනතා විමුක්ති පෙරමුණේ]] මධ්‍යම කෘත්‍යාධිකාරී මණ්ඩලයට පත් විය. ඔහු 1998 දී ජනතා විමුක්ති පෙරමුණේ දේශපාලන මණ්ඩලයට පත් විය.<ref name="Newsfirst12">{{cite news|url=https://www.newsfirst.lk/2019/08/18/a-look-back-into-the-life-of-the-npp-presidential-candidate-anura-k/|title=A look back into the life of the NPP Presidential candidate; Anura K.|access-date=8 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240923011037/https://www.newsfirst.lk/2019/08/18/a-look-back-into-the-life-of-the-npp-presidential-candidate-anura-k/|archive-date=23 September 2024|publisher=Newsfirst|url-status=live}}</ref> සෝමවංශ අමරසිංහ යටතේ යළි ප්‍රධාන ධාරාවේ දේශපාලනයට පිවිසි ජවිපෙ 1994 ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයේ දී [[චන්ද්‍රිකා බණ්ඩාරනායක කුමාරතුංග|චන්ද්‍රිකා කුමාරතුංගට]] සහාය දුන්නේ ය. කෙසේ වෙතත්, පක්ෂය පසුව කුමාරතුංග පාලනය දැඩි ලෙස විවේචනය කරන්නන් බවට පත් විය.{{cn|date=September 2024}} === කැබිනට් ඇමති === [[ශ්‍රී ලාංකික පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය, 2000|2000 ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙන්]] පසු ජවිපෙ ජාතික ලැයිස්තුවෙන් ඔහු 2000 දී පාර්ලිමේන්තුවට පිවිසි අතර [[ශ්‍රී ලාංකික පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය, 2001|2001 ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙන්]] පසුව නැවත පත් කරන ලදී. 2004 දී [[ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ]] [[ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය]] (ශ්‍රීලනිප) සමඟ සන්ධානගත වූ අතර [[ශ්‍රී ලාංකික පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය, 2004|2004 පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයේ]] දී [[එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය|එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානයේ]] (එජනිස) කොටසක් ලෙස තරඟ කර පාර්ලිමේන්තුවේ ආසන 39 ක් දිනා ගත්තේය. දිසානායක එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානයෙන් [[කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කය|කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයෙන්]] පාර්ලිමේන්තුවට තේරී පත් වූ අතර 2004 පෙබරවාරි මාසයේ දී ශ්‍රීලනිප-ජවිපෙ ඒකාබද්ධ ආණ්ඩුවේ කෘෂිකර්ම, පශු සම්පත්, ඉඩම් සහ වාරිමාර්ග අමාත්‍යවරයා ලෙස ජනාධිපති කුමාරණතුංග විසින් පත් කරන ලදී.<ref>{{cite web |title=Agriculture Minister Anura Kumara Dissanayake will launch tomorrow Tank renovation scheme at Yapahuwa. |url=http://asiantribune.com/news/2004/08/18/agriculture-minister-anura-kumara-dissanayake-will-launch-tomorrow-tank-renovation-s |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925144940/http://asiantribune.com/news/2004/08/18/agriculture-minister-anura-kumara-dissanayake-will-launch-tomorrow-tank-renovation-s |archive-date=25 September 2015 |access-date=25 September 2015}}</ref> උතුරේ සහ සුනාමි සහන සම්බන්ධීකරණය සඳහා [[දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි|එල්.ටී.ටී.ඊ.]] සමඟ ජනාධිපති කුමාරණතුංග රජය ගෙන ආ මතභේදාත්මක ඒකාබද්ධ යාන්ත්‍රණයට එරෙහිව ජවිපෙ නායක අමරසිංහ එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානයෙන් ඉවත් වීමට ජවිපෙ නායක අමරසිංහ ගත් තීරණයෙන් පසුව, 2005 ජූනි 16 වැනි දින ජවිපෙ අනෙකුත් ඇමැතිවරුන් සමඟ ඔහු සිය අමාත්‍ය ධූරයෙන් ඉල්ලා අස්විය. නැගෙනහිර පළාත්.<ref>{{cite news|url=http://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&artid=15172|title=JVP leaves coalition Government|date=16 June 2005|access-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20240923013235/https://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&artid=15172|archive-date=23 September 2024|publisher=[[TamilNet]]|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.dailynews.lk/2005/06/17/|title=VP leaves Govt with regret|last=Weerasinghe|first=Chamikara|date=17 June 2005|work=Daily News, Sri Lanka|archive-url=https://web.archive.org/web/20110605020409/http://www.dailynews.lk/2005/06/17/|archive-date=5 June 2011|url-status=dead}}</ref> ඔහු 2015 සැප්තැම්බර් සිට 2018 දෙසැම්බර් දක්වා විපක්ෂයේ ප්‍රධාන සංවිධායක ලෙස කටයුතු කළේ ය.<ref>{{cite web |title=Parliament of Sri Lanka – Chief Opposition Whips |url=https://www.parliament.lk/en/chief-opposition-whips |access-date=19 September 2024 |website=parliament.lk |publisher=[[Parliament of Sri Lanka]] |language=en-gb}}</ref> === ජවිපෙ පක්ෂ නායකයා === 2014 පෙබරවාරි 2 වන දින, ජවිපෙ 17 වැනි ජාතික සම්මේලනය අතරතුර, සෝමවංශ අමරසිංහගෙන් පසුව ජවිපෙ නව නායකයා ලෙස දිසානායක නම් කරන ලදී.<ref>{{cite news|url=https://www.dailymirror.lk/print/opinion/can-anuras-logical-oratory-spur-peoples-imagination/172-42702|title=Can Anura's logical oratory spur people's imagination?|last1=Liyanasuriya|first1=Sathya|date=6 February 2014|work=[[Daily Mirror (Sri Lanka)|Daily Mirror]]|access-date=22 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20191005064231/http://www.dailymirror.lk/print/opinion/can-anuras-logical-oratory-spur-peoples-imagination/172-42702|archive-date=5 October 2019|language=English|url-status=live}}</ref> === 2019 ජනාධිපතිවරණය === {{Main article|2019 ශ්‍රී ලාංකික ජනාධිපතිවරණය}} 2019 අගෝස්තු 18 වන දින ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ ප්‍රමුඛ දේශපාලන සංවිධානයක් වන ජාතික ජන බලවේගය [[2019 ශ්‍රී ලාංකික ජනාධිපතිවරණය|2019 ජනාධිපතිවරණයේ]] දී දිසානායක සිය ජනාධිපති අපේක්ෂකයා වන බව නිවේදනය කළේ ය. දිසානායක ඡන්ද 418,553ක් ලබා ගනිමින් 3%ක ඡන්ද ප්‍රතිශතයක් ලබා ගනිමින් තෙවැනි ස්ථානයට පත් විය.<ref>{{cite web |date=18 August 2019 |title=NPPM Declares JVP Leader Anura Kumara Dissanayake As Its 2019 Presidential Candidate |url=https://www.colombotelegraph.com/index.php/nppm-declares-jvp-leader-anura-kumara-dissanayake-as-its-2019-presidential-candidate/comment-page-1/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810230557/https://www.colombotelegraph.com/index.php/nppm-declares-jvp-leader-anura-kumara-dissanayake-as-its-2019-presidential-candidate/comment-page-1/ |archive-date=10 August 2022 |access-date=19 August 2019 |newspaper=[[Colombo Telegraph]]}}</ref> === 2024 ජනාධිපතිවරණය === {{Main article|ශ්‍රී ලාංකික ජනාධිපතිවරණය, 2024}} 2023 අගෝස්තු 29 වන දින, NPP නිවේදනය කළේ 2024 දී දිසානායක නැවත ජනාධිපති ධුරයට තරඟ කරන බවයි.<ref>{{Cite web |title=JVP on the track before race is announced |url=https://www.dailymirror.lk/opinion/JVP-on-the-track-before-race-is-announced/172-266406 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231106145946/https://www.dailymirror.lk/opinion/JVP-on-the-track-before-race-is-announced/172-266406 |archive-date=6 November 2023 |access-date=6 November 2023 |website=Daily Mirror |language=English}}</ref> ජනාධිපතිවරණය වෙනුවෙන් දිසානායක මෙන්ම ඔහුගේ සන්ධානය වන [[ජාතික ජන බලවේගය]] ශ්‍රී ලංකාව පුර මෙන්ම ලොව පුරාම දේශපාලන රැලි පැවැත්වූ අතර, ඒවා බොහෝ ප්‍රචලිත විය. "සිස්ටම් චේන්ජ්" එකක් නොහොත් රාජ්‍ය තන්ත්‍රයේ සහ පරිපාලනයේ කැපී පෙනෙන වෙනසක්; දූෂණයට, වංචාවට විරුද්ධ වූ; ජාතික එකමුතු කම ප්‍රවර්ධනය කරන රජයක් පිහිටුවීම ජාජබ සහ දිසානායකගේ මැතිවරණ ව්‍යාපාරයේ මූලිකාංග විය.<ref>https://www.reuters.com/world/asia-pacific/sri-lankas-marxist-leaning-dissanayake-promises-change-his-popularity-soars-2024-09-20/</ref> == ජනාධිපති (2024–වර්තමානය) == දිසානායක මහතා 2024 සැප්තැම්බර් 23 වැනි දින [[ජනාධිපති ලේකම් කාර්යාලය|ජනාධිපති ලේකම් කාර්යාලයේ]] දී ජනාධිපති ධුරයට පත් විය.<ref>{{Cite web |date=සැප්තැම්බර් 23, 2024 |title=ශ්‍රී ලංකාවේ නව වැනි විධායක ජනපති ලෙස අනුර කුමාර දිසානායක මහතා දිවුරුම් දෙයි |url=https://sinhala.news.lk/news/political-current-affairs/item/58712-2024-09-23-06-39-57 |url-status=live |website=news.lk}}</ref> ජනාධිපතිවරයා ලෙස සිය මංගල කතාවේ දී, රට වෙනස් වීමට කාලයක් ගත වන බව නැවත අවධාරණය කළද ජනවරම ලැයිස්තුගත කර ඇති කැපවීම් ඉටු කරන බවට ඔහු පොරොන්දු විය. නව රජයක් පිහිටුවීමට හැකිවන පරිදි පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයක් පැවැත්වීමේ යෝජනාව ගැනද ඔහු සඳහන් කළේය.<ref>{{Cite web |date=23 September 2024 |title=Anura Kumara Dissanayake sworn in as 09th Executive President of Sri Lanka |url=https://www.newswire.lk/2024/09/23/anura-kumara-dissanayake-sworn-in-as-09th-executive-president-of-sri-lanka/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240924023859/https://www.newswire.lk/2024/09/23/anura-kumara-dissanayake-sworn-in-as-09th-executive-president-of-sri-lanka/ |archive-date=24 September 2024 |access-date=23 September 2024 |website=Newswire |language=en-US}}</ref> දිසානායක තම ජනාධිපතිවරයාගේ පෞද්ගලික ලේකම්වරයා ලෙස [[ආනන්ද විජේපාල]] ද ඇතුළත් වූ ඔහුගේ අතුරු කැබිනට් මණ්ඩලයට සාමාජිකයන් පත් කළේ ය. ජනාධිපති ලේකම් ලෙස [[නන්දික සනත් කුමානායක]], මහජන ආරක්‍ෂක අමාත්‍යාංශයේ ලේකම් ලෙස [[රවී සෙනෙවිරත්න]], ආරක්‍ෂක අමාත්‍යාංශයේ ලේකම් ලෙස [[සම්පත් තුයකොන්ත]].<ref>{{Cite web |date=23 September 2024 |title=President Anura Kumara Dissanayake's New Appointments (Updating) |url=https://www.newswire.lk/2024/09/23/president-anura-kumara-dissanayakes-new-appointments-updating/ |access-date=23 September 2024 |website=Newswire |language=en-US}}</ref> 2024 සැප්තැම්බර් 24 දින ඔහු [[ශ්‍රී ලංකාවේ අග්‍රාමාත්‍ය|ශ්‍රී ලංකාවේ අග්‍රාමාත්‍යවරයා]] ලෙස [[හරිනි අමරසූරිය]] පත් කළේ ය.<ref>{{Cite web |date=23 September 2024 |title=ශ්‍රී ලාංකීක සමාජවාදී ජනරජයේ නව අග්‍රාමාත්‍යවරිය ලෙස ආචාර්ය හරිනි අමරසූරිය දිවුරුම් දෙයි! |url=https://sinhala.lankanewsweb.net/09/24/133320/ |access-date=25 September 2024 |website=lankanewsweb.net}}</ref> දිසානායකගේ මන්ත්‍රී ධුරය පාර්ලිමේන්තුවේ පුරප්පාඩු වීම හේතුවෙන් හිටපු මන්ත්‍රීවරයා වෙනුවට [[කොළඹ දිස්ත්‍රික්කය|කොළඹ දිස්ත්‍රික්]] මන්ත්‍රීවරයා ලෙස [[ලක්ෂ්මන් නිපුණආරච්චි|ලක්ෂ්මන් නිපුණ ආරච්චි]] පත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |date=23 September 2024 |title=ලක්ෂ්මන් නිපුණආරච්චි ගේ නම ගැසට් කෙරේ |url=https://sinhala.adaderana.lk/news.php?nid=201475 |archive-date= |access-date=25 September 2024}}</ref><ref>{{cite news|url=https://adaderana.lk/news.php?nid=102217|title=Lakshman Nipuna Arachchi appointed to Anura's MP seat|date=23 September 2014|work=[[Ada Derana]]|access-date=24 September 2024|language=en}}</ref> දිසානායක මහතා කොළඹ අගරදගුරු, [[මැල්කම් රංජිත් හිමිපාණෝ|මැල්කම් රංජිත් කාදිනල් හිමිපාණන්]] බැහැදැක ආශිර්වාද ලබා ගත් අතර පසුව [[පාස්කු ඉරුදින කොළඹ වෙත එල්ලවූ ප්‍රහාරය|2019 පාස්කු ඉරිදා බෝම්බ ප්‍රහාරය]] සම්බන්ධ සත්‍යය හෙළි කරන බවට දිවුරුම් දුන්නේ ය.<ref>{{Cite web |date=23 September 2024 |title=New President meets Archbishop, vows to uncover the truth behind easter attacks |url=https://www.newswire.lk/2024/09/24/new-president-meets-archbishop-vows-to-uncover-truth-behind-easter-attacks/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240924023858/https://www.newswire.lk/2024/09/24/new-president-meets-archbishop-vows-to-uncover-truth-behind-easter-attacks/ |archive-date=24 September 2024 |access-date=23 September 2024 |website=Newswire |language=en-US}}</ref> සැප්තැම්බර් 24 වෙනිදා දිසානායක විසින් පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී හරිනි අමරසුරිය අගමැති ධූරයට පත් කරන ලද අතර, එම තනතුර දැරූ තුන්වන කාන්තාවයි. ඔහු ඇයව යුක්තිය, අධ්‍යාපනය සහ කම්කරු අමාත්‍යවරිය ලෙස ද පත් කළේ ය.<ref>{{Cite web |date=24 September 2024 |title=අගමැතිනි හරිනි අමරසූරිය අධිකරණ, අධ්‍යාපන ඇතුළු අමාත්‍යංශ හත​ක අමාත්‍යවරිය ලෙස දිවුරුම් දෙයි. |url=https://www.newscenter.lk/%E0%B6%85%E0%B6%9C%E0%B6%B8%E0%B7%90%E0%B6%AD%E0%B7%92%E0%B6%B1%E0%B7%92-%E0%B7%84%E0%B6%BB%E0%B7%92%E0%B6%B1%E0%B7%92-%E0%B6%85%E0%B6%B8%E0%B6%BB%E0%B7%83%E0%B7%96%E0%B6%BB%E0%B7%92%E0%B6%BA/ |url-status=live |access-date=25 September 2024 |website=newscenter.lk}}</ref><ref>{{Cite web |title=Former academic named Sri Lanka's third female prime minister |url=https://www.bbc.com/news/articles/c05gnm05qmdo |access-date=24 September 2024 |website=BBC}}</ref> අමරසූරිය හැරුණු විට, දිසානායක විසින් පාර්ලිමේන්තුවේ සිටින ජනතා විමුක්ති පෙරමුණේ අනෙකුත් මන්ත්‍රීවරුන් දෙදෙනා ද තම කැබිනට් මණ්ඩලයට පත් කර ගන්නා ලදී. එදිනම පසුව, ඔහු පාර්ලිමේන්තුව විසුරුවා හැර නොවැම්බර් 14 වැනි දිනට නියමිත ව්‍යවස්ථාදායක මැතිවරණය කඩිනමින් ඉල්ලා සිටියේ ය.<ref>{{Cite web |date=24 September 2024 |title=අද මධ්‍යම රාත්‍රියේ සිට පාර්ලිමේන්තුව විසුරුවා හරි - මහමැතිවරණය නොවැම්බර් 14 |url=https://nethnews.lk/article/118026}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sri Lanka’s new president calls parliamentary election to consolidate his mandate |url=https://apnews.com/article/sri-lanka-prime-minister-election-66fd3b9e7f42a0ec7fb3f37e60ad0ca6 |access-date=25 September 2024 |website=Associated Press}}</ref> == දේශපාලන ස්ථාවර == දිසානායක [[මාක්ස්වාදය|මාක්ස්වාදියෙකු]]<ref>{{Cite web |date=22 September 2024 |title=Marxist Dissanayake wins Sri Lanka's presidential election as voters reject old guard |url=https://www.npr.org/2024/09/22/nx-s1-5122448/sri-lanka-election-marxist-lawmaker-anura-dissanayake |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240923015055/https://www.npr.org/2024/09/22/nx-s1-5122448/sri-lanka-election-marxist-lawmaker-anura-dissanayake |archive-date=23 September 2024 |access-date=23 September 2024 |website=[[NPR]] |agency=[[Associated Press]]}}</ref> සහ නව මාක්ස්වාදියෙකු ලෙස මාධ්‍ය තුළ සංලක්ෂිත කර ඇත.<ref>{{Cite news|url=https://www.ft.com/content/a4d7218c-7760-44e0-9222-5cd72662fe14|title=Neo-Marxist Dissanayake upsets odds to win Sri Lanka presidency|last1=Reed|first1=John|date=22 September 2024|work=[[Financial Times]]|access-date=23 September 2024|archive-url=https://archive.is/M5nq5|archive-date=23 September 2024|last2=Ratnaweera|first2=Mahendra|url-status=live}}</ref> දිසානායක බලයට පත්වී දින 45ක් ඇතුළත පාර්ලිමේන්තුව විසුරුවා හැර තම ප්‍රතිපත්ති සඳහා පොදු ජනවරමක් ඉල්ලා සිටින බවට ප්‍රතිඥා දී ඇත. ඔහු 2024 ජනාධිපතිවරණයේ දී දුෂණ විරෝධී සහ දරිද්‍රතාවයට එරෙහි වේදිකාවක් මත ඉදිරිපත් විය.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/sri-lankas-marxist-leaning-dissanayake-promises-change-his-popularity-soars-2024-09-20/|title=Sri Lanka's president-elect breaks a tradition of political lineage|last1=Ganguly|first1=Sudipto|date=22 September 2024|work=[[Reuters]]|last2=Jayasinghe|first2=Uditha}}</ref> කොළඹ පදනම් කරගත් වෙළඳපල හිතවාදී චින්තන ටැංකිය වන Advocata ආයතනයේ ප්‍රධාන විධායක නිලධාරී ධනනාත් ප්‍රනාන්දු පැවසුවේ දිසානායක "දැන් තීරුබදු ව්‍යුහය සරල කිරීම, ව්‍යාපාරික පරිසරය වැඩිදියුණු කිරීම, බදු පරිපාලනය ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීම, දූෂණය අවසන් කිරීම අවධාරණය කරමින් වෙළඳ ගැති ප්‍රවේශයක් වෙනුවෙන් පෙනී සිටින බවයි. කෙසේ වෙතත්, පුද්ගලික අංශය වර්ධනයේ එන්ජිම ලෙස ස්ථානගත කිරීම, ණය සාකච්ඡා පිළිබඳ ඔහුගේ ස්ථාවරය අපැහැදිලි ය."<ref>{{Cite web |last=Pathirana |first=Saroj |date=13 September 2024 |title=Could Marxist Anura Dissanayake become Sri Lanka's next president? |url=https://www.aljazeera.com/features/2024/9/13/could-marxist-anura-dissanayake-become-sri-lankas-next-president |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240922025142/https://www.aljazeera.com/features/2024/9/13/could-marxist-anura-dissanayake-become-sri-lankas-next-president |archive-date=22 September 2024 |access-date=23 September 2024 |website=[[Al Jazeera]] |language=en}}</ref> === බදු ප්‍රතිසංස්කරණය === දිසානායක ශ්‍රී ලංකා රජය සහ ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල දැඩි ලෙස විවේචනය කර ඇති අතර, ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලට අවශ්‍ය වන්නේ දූෂිත පාලන තන්ත්‍රයන්ට ඇප දීම පමණක් බව පවසමින්.<ref>{{cite news|url=https://economynext.com/sri-lankas-jvp-rubbishes-imf-deal-claims-imf-only-wants-to-bail-out-corrupt-regimes-116076/|title=Sri Lanka needs a national liberation movement, not mere regime change: Anura Kumara Dissanayake|access-date=6 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240508052053/https://economynext.com/sri-lankas-jvp-rubbishes-imf-deal-claims-imf-only-wants-to-bail-out-corrupt-regimes-116076/|archive-date=8 May 2024|publisher=THG PUBLISHING PVT LTD|url-status=live}}</ref> මූලික අතිරික්ත ඉලක්කය සපුරා ගැනීම සඳහා වියදම් අඩු කරන අතරම, ඉපැයූ විට ගෙවීමේ බද්ද වැනි සමහර බදු අඩු කිරීම වැනි සමහර [[ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල|IMF]] කොන්දේසි නැවත සාකච්ඡා කළ යුතු බව ඔහු ප්‍රකාශ කර ඇත. ආහාර, සෞඛ්‍ය සේවා, වෛද්‍ය උපකරණ සහ අධ්‍යාපන සේවා වැනි අත්‍යාවශ්‍ය ද්‍රව්‍ය මත එකතු කළ අගය මත බදු ඉවත් කිරීම, ජීවන වියදම අඩු කිරීම, ධනවතුන්ගේ ව්‍යාපාරවලට සහය වන අතරම ධනවතුන්ගේ බදු වැඩි කිරීම, තම රජය සමාජ සුබසාධන ප්‍රදාන වැඩි කරන බව ඔහු පෙන්වා දී ඇත.<ref>{{cite news|url=https://www.themorning.lk/articles/KvfkADOpMzBFAhjs8tzq|title=Presidential Election 2024: A look at economic policies of key candidates|last1=Ranasinghe|first1=Imesh|date=25 August 2024|work=The Morning|access-date=19 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240913040218/https://www.themorning.lk/articles/KvfkADOpMzBFAhjs8tzq|archive-date=13 September 2024|url-status=live}}</ref> දිසානායක ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල සමඟ ගනුදෙනුව දිගටම කරගෙන යාමට කැපවී සිටී.<ref>{{Cite web |last1=Perera |first1=Ayeshea |last2=Guinto |first2=Joel |date=22 September 2024 |title=Anura Kumara Dissanayake: Left-leaning leader wins Sri Lanka election |url=https://www.bbc.com/news/articles/clyznjz3d78o |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240922085120/https://www.bbc.com/news/articles/clyznjz3d78o |archive-date=22 September 2024 |access-date=23 September 2024 |website=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref> ==මැතිවරණ ඉතිහාසය== {|class="wikitable" style="text-align:left;" |+ අනුර කුමාර දිසානායකගේ මැතිවරණ ඉතිහාසය ! scope=col|මැතිවරණ ! scope=col|මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කය ! scope=col colspan="2"|පක්ෂය ! scope=col colspan="2"|සන්ධානය ! scope=col|ඡන්ද ! scope=col|ප්‍රතිඵලය |- | [[ශ්‍රී ලාංකික පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය, 2004|2004 පාර්ලිමේන්තු ]] || [[කුරුණෑගල මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කය|කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කය]] || rowspan ="4" style="background:{{ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ/මෙටා/වර්ණය}};"| || [[ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ]] || style="background:{{එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය/මෙටා/වර්ණය}};"| || [[එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය]] || align=right|{{Nts|153,868}} || {{yes2|තේරී පත් වූණා}} |- | [[ශ්‍රී ලාංකික පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය, 2010|2010 පාර්ලිමේන්තු]] || [[කොළඹ මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කය|කොළඹ දිස්ත්‍රික්කය]] || [[ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ]] || | || || align=right|{{Nts|65,966}} || {{yes2|තේරී පත් වූණා}} |- | [[2019 ශ්‍රී ලාංකික ජනාධිපතිවරණය|2019 ජනාධිපතිවරණය]] || [[ශ්‍රී ලංකාව]] || [[ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ]] || style="background:{{ජාතික ජන බලවේගය/මෙටා/වර්ණය}};"| || [[ජාතික ජන බලවේගය|ජන බලවේගය සඳහා වූ ජාතික ව්‍යාපාරය]] || align=right|{{Nts|418,553}} || {{no2|පරාජ වුණා}} |- | [[ශ්‍රී ලාංකික පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය, 2020|2020 පාර්ලිමේන්තු]] || [[කොළඹ මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කය|කොළඹ දිස්ත්‍රික්කය]] || [[ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ]] || style="background:{{ජාතික ජන බලවේගය/මෙටා/වර්ණය}};"| || [[ජාතික ජන බලවේගය]] || align=right|{{Nts|49,814}} || {{yes2|තේරී පත් වූණා}} |- |[[ශ්‍රී ලාංකික ජනාධිපතිවරණය, 2022|2022 ජනාධිපතිවරණය]] |[[ශ්‍රී ලංකාව]] | |[[ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ]] | |[[ජාතික ජන බලවේගය]] |{{Nts|3 (E.V)}} |{{no2|පරාජ වුණා}} |- |[[ශ්‍රී ලාංකික ජනාධිපතිවරණය, 2024|2024 ජනාධිපතිවරණය]] |[[ශ්‍රී ලංකාව]] | |[[ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ]] | |[[ජාතික ජන බලවේගය]] | align=right| {{Nts|5,740,179}} |{{yes2|තේරී පත් වූණා}} |} ==මූලාශ්‍ර== {{Reflist}} ==බාහිර සබැඳි== *[http://www.parliament.lk/en/members-of-parliament/directory-of-members/viewMember/112 Parliament profile] *{{Cite news|title=We think what happened on October 26 is a conspiracy, says Anura Kumara Dissanayake|url=https://www.thehindu.com/news/international/full-text-of-interview-with-jvp-leader-anura-kumara-dissanayake/article25560527.ece|date=November 21, 2018|first=Meera|last=Srinivasan|newspaper=[[The Hindu]]}} {{SriLankaPresidents}} {{DEFAULTSORT:දිසානායක, අනුර කුමාර}} [[ප්‍රවර්ගය:1968 උපත්]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකිකයෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ජනාධිපතිවරු]] [[ප්‍රවර්ගය:ලංකික දේශපාලනඥයෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ 12වන පාර්ලිමේන්තුවේ මන්ත්‍රීවරු]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ 11වන පාර්ලිමේන්තුවේ මන්ත්‍රීවරු]] [[ප්‍රවර්ගය:ජාතික ජන බලවේගයෙහි දේශපාලනඥයන්]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික දේශපාලනඥයෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]] [[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]] huhsl3o1ws3hv1vco10rgrrk9phqz2g 0 53261 797898 783811 2026-08-21T15:50:58Z Hirusha Dissanayaka 80508 /* රංගන ශිල්පීන් */ 797898 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = වන් ෂොට් වන් | image = | caption = | director = [[රන්ජන් රාමනායක]] | producer = [[ඊ.ඒ.පී චිත්‍රපට|සෝමා එදිරිසිංහ]] | writer = [[රන්ජන් රාමනායක]] | screenplay = [[රන්ජන් රාමනායක]] | writer = [[රන්ජන් රාමනායක]] | starring = [[රන්ජන් රාමනායක]]<br>[[අනර්කලී ආකර්ෂා|අනර්කලී ජයතිලක]] <br>විල්සන් කරූ | story = [[රන්ජන් රාමනායක]] | music = සෝමපාල රත්නායක | cinematography = ජයනාත් ගුණවර්ධන | editing = රවින්ද්‍ර ගුරුගේ | studio = ප්‍රියසාද් කලර් ලැබ්, ඉන්දියාව | distributor = [[ඊ.ඒ.පී. චිත්‍රපට]] | released = {{Film date|2005|05|19|}} | runtime = මිනිත්තු 154 | language = [[සිංහල භාෂාව|සිංහල]] | budget = [[ශ්‍රී ලංකා රුපියල|ශ්‍රී ලංකා රුපියල්]] මිලියන 9 }} '''''වන් ෂොට් වන්''''' යනු 2005 වර්ෂයේ [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] තිරගත වූ [[රන්ජන් රාමනායක]] විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද, [[සිංහල භාෂාව|සිංහල]] ක්‍රියාදාම චිත්‍රපටයකි. ==රංගන ශිල්පීන්== {|class="wikitable" style="font-size: 95%;" |- ! style="background:#B0C4DE;" | රංගන ශිල්පියා ! style="background:#B0C4DE;" | චරිතය |- | [[රන්ජන් රාමනායක]] || වන් ෂොට්/විජේ |- | [[අනර්කලී ආකර්ෂා]] || ඇමති දුව |- | [[රවින්ද්‍ර රන්දෙණිය]] || |- | [[විල්සන් කරුණාරත්න]] || වලිසුන්දර ඇමති |- | [[රෙක්ස් කොඩිප්පිලි]] || |- | [[ශ්‍රියානි අමරසේන]] || විජේගේ මව |- | [[අනෝජා වීරසිංහ]]|| |- | [[ඇන්ටන් ජූඩ්]] || ජොනී |- | සුනිල් පෙරේරා || පුෂ්පකුමාර |- | සහන් රන්වල || විජේගේ සහෝදරයා |- | [[කාංචනා මෙන්ඩිස්]] || විජේගේ සහෝදරිය |- | [[මැණිකේ අත්තනායක]] || |- | [[නිලන්ති ඩයස්]] || ඇමති දුවගේ යෙහෙළිය |- | අජිත් ලොකුගේ || |- | [[සුසන්තා චන්ද්‍රමාලි ]] || |- | වාසනා දන්තනාරායන || |- | [[හිමාලි සිරිවර්ධන]] || |- | උපාලි කිර්තිසේන || |- | ශ්‍රීනාත් මද්දුමගේ || |- | ටිරෝන් මයිකල් || |- | [[අනූෂා දමයන්ති]] || |- | සඳුන් විජේසිරි || |- | [[ඩී. බී. ගංගොඩතැන්න]] || |- | චතුර පෙරේරා |- | [[රජිත හිරාන්]]|| |- | ආරියසේන ගමගේ || |- | කුවින්ටස් වීරකෝන් || |- | ජනේෂ් සිල්වා || |- | රංජිත් සිල්වා || |- | නන්ද වික්‍රමගේ || |- | මිල්ටන් ජයවර්ධන || |- | ජීවන් හඳුන්නෙත්ති || |- | දොන් ගයි || |- | සුමිත් මුදන්නායක || |- | [[සරත් චන්ද්‍රසිරි]] || |- | [[සමන් අල්මේදා]] || |} ==සංගීතය== *ගීත රචනය - හේමසිරි හල්පිට *ගීත ගායනා - ශානිකා වනිගසේකර, සුනිල් පෙරේරා ==නිෂ්පාදනය== *සහාය අධ්‍යක්ෂණය - ඩොනල් ජයන්ත, ප්‍රියන්ත පතිරගේ *අංග රචනය - ඉමල් ශානක පීරිස් *කලා අධ්‍යක්ෂණය - දමිත් නන්දලාල්, සුනෙත් නන්දලාල් *සටන් අධ්‍යක්ෂණය - [[ටෙඩී විද්‍යාලංකාර]] *නැටුම් අධ්‍යක්ෂණය සහ නැටුම් නිර්මාණ - [[රන්ජන් රාමනායක]] *වෙඩි සහ බෝම්බ පිපිරවීම - කරුණාදාස අතුරුගිරිය, නවීන්ශන් රාජ් (ඉන්දියාව) *විශේෂ ශබ්ද - අරූන් සීනු (ඉන්දියාව) *පසුබිම් හඬ - මෙලනි අශෝකා, අසංග පෙරේරා, ප්‍රේමදාස විතානගේ *ආලෝක උපකරණ - ෆිල්ම් ලොකේෂන් සර්විස් *විශේෂ උපකරණ - සම්පත් ෆිල්ම්ස් *අතිරේක කැමරා - ඩිල් ෆිල්ම්ස් ==මේවාද බලන්න== *[[ශ්‍රී ලංකීය සිනමාව]] ==බාහිර සබැඳි== *[http://www.films.lk/FilmDetails.php?id=1782 ශ්‍රී ලංකා සිනමා ඩේටාබේස්]{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{DEFAULTSORT:වන් ෂොට් වන්}} btg0m90o47ea438oglza31bz1g5fvqw 0 61338 797895 797877 2026-08-21T13:48:06Z A09 58963 [[Special:Contributions/~2026-45772-88|~2026-45772-88]] ([[User talk:~2026-45772-88|සාකච්ඡාව]]) ගේ සංස්කරණයන් [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ගේ අවසන් අනුවාදය වෙත ප්‍රතිවර්තනය කෙරිණි 770062 wikitext text/x-wiki [[ගොනුව:Mirko_Cro_Cop_vs_Pat_Barry_UFC_115.jpg|right|thumb|250x250px|ක්‍රීඩකයන් (සටන් කරුවන්)]] [[ගොනුව:Pins_down.jpg|right|thumb|250x250px|බිම් සටන් (Ground fighting) ක්‍රීඩාවේ වැදගත් කොටසක් වේ.]] '''මිශ්‍ර සටන් ශිල්ප''' ('''mixed martial arts''' හෝ '''MMA''') දෙමුහුන් සටන් කලා වර්ගයකි. එයට සටන් ක්ෂේත්‍ර ඕනෑම මිශ්‍රණයක් හෝ [[සටන් කලා|සටන් කලාවන්]] දෙකක් හෝ ඊට වැඩි ඕනෑම ගණනක සම්මිශ්‍රණයක් ඇතුළත් වේ. <span class="cx-segment" data-segmentid="15"></span>Bellator, WSOF, ONE Championship හා [[UFC]] මිශ්‍ර සටන් ශිල්ප ක්‍රීඩාව ප්‍රවර්ධනය කරන සමාගම් ය. == නීති රීති == MMA සටනක් සංවිධානය කරන අය හට එම තරගයේ නීති තීරණය කළ හැක.<ref name="njacb">{{cite web |url=http://www.state.nj.us/lps/sacb/docs/martial.html |title=Mixed Martial arts Unified Rules of Conduct |date=September 5, 2002 |publisher=නිව් ජර්සි රාජ්‍ය මලල ක්‍රීඩා පාලක මණ්ඩලය |accessdate=2006-06-18}}</ref> == සටන් කලා වර්ග == වර්තමාන මිශ්‍ර සටන් ශිල්ප වර්ග 2ක් පවතී. #Vale Tudo ([[බ්‍රසීලය|බ්‍රසීල]]) #Japanese Shootfighting. == ආශ්‍රිත == <references /> == බාහිර සබැදි == * [http://www.yakinsavunma.com/ ලෝක නිදහස් සටන් සංවිධානය] * [http://www.dovuscu.com/ ලෝක ආධුනික ක්‍රීඩා කික් බොක්සිං සංවිධානය (World amateur sport Kickboxing Organization - W.A.S.K.O. )]<br> === උතුරු ඇමරිකාව === ==== එක්සත් ජනපදය ==== * [http://www.ufc.tv Ultimate Fighting Championship] * [http://www.kingofthecage.com King Of The Cage] * [http://www.ifl.tv International Fighting League] ==== කැනඩාව ==== * [http://www.emixedmartialarts.com/ MMA CANADA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170924105653/http://emixedmartialarts.com/ |date=2017-09-24 }} === දකුණු ඇමරිකාව === ==== බ්‍රසීලය ==== * Meca FC * Storm Samurai * Jungle Fight * International Vale Tudo Championship === යුරෝපය === ==== එක්සත් රාජධානිය ==== * [http://www.cagerage.tv Cage Rage] * [http://www.cagewarriors.com Cage Warriors] ==== ඩෙන්මාර්කය සහ ස්වීඩනය ==== * [http://www.europeanvaletudo.com European Vale Tudo (Denmark, Sweden)] ==== ස්පාඤ්ඤය ==== * [http://www.koarena.com KO Arena] ==== පෝලන්තය ==== * [http://www.konfrontacja.com/ Konfrontacja Sztuk Walki (The Martial Arts Confrontation)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924123618/http://www.konfrontacja.com/ |date=2015-09-24 }} === ආසියාව === ==== ජපානය ==== * [http://www.pridefc.com Pride Fighting Championship] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070611100931/http://www.pridefc.com/ |date=2007-06-11 }} * Pancrase * Shooto * K-1 Hero's 1mzkdrzaz4megehl5r9pqkh965xwua6 0 67314 797938 767965 2026-08-22T11:12:35Z ~2026-45930-95 80675 /* */ 797938 wikitext text/x-wiki {{short description|ශ්‍රී ලාංකික නළුවෙක්, චිත්‍රපට නිෂ්පාදකයෙක් සහ විකට නළුවෙක්}} {{Infobox person | name = ගිරිරාජ් කෞශල්‍ය <br> Giriraj Kaushalya | image = | image_size = | alt = | caption = | birth_date = {{Birth date and age|1964|11|13|mf=yes}} | birth_name = සිල්මෙස්ත්‍රී ගිරිරාජ් කෞෂල්‍ය | birth_place = [[කොළොන්නාව]], [[ශ්‍රී ලංකාව]] | death_date = | death_place = | death_cause = | nationality = ශ්‍රී ලාංකික | education = ගුරුකුල විද්‍යාලය (ජාතික පාසල), [[කැලණිය]] | years_active = 1999–වර්තමාන | party = | spouse = මංගලිකා ප්‍රනාන්දු (m. 1988) | children = කාවින්ද්‍යා නිලුපුලි <br> අමන්ද්‍යා උත්පාලි | relations = ලලිත් ජනකාන්ත (සහෝදරයා) | awards = | signature = | website = | footnotes = | occupation = නළුවෙක්, චිත්‍රපට නිෂ්පාදකයෙක්, තිර රචකයෙක්, ගායකයෙක් }} '''සිල්මෙස්ත්‍රී ගිරිරාජ් කෞෂල්‍ය''' (උපත: 1964 නොවැම්බර් 13,<ref>{{cite web | url=http://www.hirunews.lk/sinhala/entertainment/71293/ගිරිරාජ්-කෞශල්‍ය-උපන්දිනය-අද | title=Happy birthday Gira| publisher=Hiru News | access-date=25 April 2019}}</ref>)යනු ශ්‍රී ලංකා සිනමාවේ, වේදිකාවේ සහ රූපවාහිනියේ නළුවෙක් හා අධ්‍යක්ෂකවරයෙකි.<ref>{{cite web | url=https://rateyourmusic.com/films/giriraj-kaushalya | title=Giriraj Kaushalya bio | publisher=Rate your music | access-date=25 April 2019}}</ref> නාට්‍යයේ සිට හාස්‍යය දක්වා ඉහළ බහුවිධ නළුවෙකු වන කෞෂල්‍ය සහය අධ්‍යක්ෂක, නිෂ්පාදක, තිර රචකයෙකු ලෙසද කටයුතු කර ඇත.<ref name= jayasiri>{{cite web | url=http://www.nfc.gov.lk/artist/w-jayasiri-200/ | title=Sri Lankan actors - W. Jayasiri | publisher=National Film Corporation of Sri Lanka | access-date=25 April 2019}}</ref> ==පෞද්ගලික ජීවිතය== කෞෂල්‍ය 1964 නොවැම්බර් 13 වැනි දින [[කොලොන්නාව]], [[කොළඹ]] හිදී සහෝදර සහෝදරියන් හතර දෙනෙකු සමඟ පවුලේ බාලයා ලෙස උපත ලැබුවාය. ඔහුට වැඩිමහල් සහෝදරයන් තිදෙනෙකු සහ එක් වැඩිමහල් සහෝදරියකි.<ref name= girachat>{{cite web | url=http://gossiplankalive1.blogspot.com/2012/09/chat-with-giriraj-kaushalya.html | title=Chat With Giriraj Kaushalya | publisher=gossiplankalive1| access-date=17 July 2019}}</ref> කොලොන්නාව ගමේ පාසලට ඇතුළත් වූ ඔහු පසුව කැලණිය ගුරුකුල විද්‍යාලයට ඇතුළත් විය.<ref name= kaushalyabio>{{cite web | url=https://www.pressreader.com/sri-lanka/daily-mirror-sri-lanka/20130225/282922382837523 | title=Giriraj the man for all seasons | publisher=Daily Mirror | access-date=25 April 2019}}</ref> ඔහුගේ පියා [[ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලයේ]] ක්‍රියාකාරී වෘත්තීය සමිතිවාදියෙකු වූ අතර [[ශ්‍රී ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂය|ශ්‍රී ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ]] සාමාජිකයෙක් මෙන්ම වාමාන්ශික ව්‍යාපාරය නියෝජනය කළේය.<ref name= giriraj>{{cite web | url=http://archives.dailynews.lk/2007/10/24/art03.asp | title=Make films for the whole family | work=Daily News| access-date=25 April 2019}}</ref> ඔහු රංගනයට පිවිසීමට පෙර [[ශ්‍රී ලංකා මහවැලි අධිකාරිය]] හි සේවය කළේය. ඔහුගේ වැඩිමහල් සොහොයුරා වන ලලිත් ජනකාන්ත ද වේදිකාවේ, රූපවාහිනියේ සහ සිනමාවේ කීර්තිමත් නළුවෙකි. 1986 මහවැලි සී කලාපයේ ලිහිනියාගම මහවැලි අධිකාරියේ වැඩකටයුතු අතරතුර ඔහුට ඔහුගේ බිරිඳ මංගලිකා ප්‍රනාන්දු හමුවිය.<ref>{{cite web | url=http://gossip.hirufm.lk/34435/2019/06/giriraj.html | title=Gira's wife | publisher=Hiru News | access-date=25 April 2019}}</ref> ඇය කෙටුම්පත් කරන්නියක වූ අතර කෞෂල්‍ය ගබඩා භාරකාරයා ලෙස වැඩ කළේය. ඔවුන් 1987 දී විවාහ ගිවිස ගත් අතර 1988 දී විවාහ උත්සවය පවත්වන ලදී.<ref name= giriwife>{{cite web | url=http://magazine.lankahelp.com/2012/04/28/giriraj-kaushalya-an-interview-with-girirajs-wife-mangalika/ | title=Interview with Gira's wife | publisher=Lanka Help | access-date=25 April 2019}}</ref> ඔවුන් දෙදෙනාම 1998 දී රැකියාවෙන් ඉවත් වූහ. මෙම යුවළට කාවින්ද්‍යා නිලුපුලි සහ අමන්ද්‍යා උත්පාලි නමින් දියණියන් දෙදෙනෙක් සිටී.<ref name= kaushalyabio /> වැඩිමහල් දියණිය 1989දීත් දෙවැනි දියණිය 1994දීත් උපත ලැබුවා. ==වෘත්තීය ජීවිතය== ඔහු මහවැලි සංස්කෘතික ඒකකයේ මහවැලි අධිකාරියේ ප්‍රවීණ රංගන ශිල්පී [[සතිස්චන්ද්‍ර එදිරිසිංහ]] සමඟ වැඩ කළේය. ඉන්පසු එදිරිසිංහ ඔහුට ආරාධනා කළේ ඔහුගේ නාට්‍ය ජීවිතයේ මුල්ම රංගනය සනිටුහන් කළ ඔහුගේ ''නාමල් ගොල්ල'' ටෙලිනාට්‍යයේ චරිතයක් රඟපාන ලෙසටය. ඊට පස්සේ නැවතත් එදිරිසිංහ අධ්‍යක්ෂණය කළ ''කෝකිල ගින්න'' චිත්‍රපටයේ රඟපෑවේය.<ref name= kaushalyabio /> ඔහු වේදිකා නාට්‍යයට පිවිසීම හදිසියේ සිදුවිය. ඔහු තම සොයුරු ලලිත් සමග නාට්‍ය නැරඹීමට පුරුදු වී සිටියේය. වේදිකාවේ ඔහුගේ මංගල රංගනය වූයේ [[ප්‍රසන්නජිත් අබේසූරිය]]ගේ ''දුක්ගන්නාරාළ'' නාට්‍යයේ නැති නළුවෙකු වෙනුවෙන් පෙනී සිටීමයි. ප්‍රවීණ නාට්‍යවේදී [[සෝමලතා සුබසිංහ]] මහත්මියගේ නාට්‍ය කණ්ඩායමට සම්බන්ධ වූ ඔහු ඇයගේ ''මවකගේ සංග්‍රාමය'', ''ඇන්ටිගනී'' වැනි වේදිකා නාට්‍යවලත්, ''හිම කුමාරි'', ''තොප්පි වෙලෙන්දා'' වැනි ළමා නාට්‍ය කිහිපයකමත් රඟපෑවා.<ref name=gira>{{cite web | url=http://www.sundaytimes.lk/070211/TV/001tv.html | title=Gira enters cinema | publisher=Sunday Times | access-date=15 July 2019}}</ref> ඔහු වසර ගණනාවක් වේදිකා නාට්‍යවල දිගටම රඟපෑවා. ඔහුගේ ජනප්‍රිය වේදිකා රංගනය පැමිණියේ සෝමරත්න දිසානායකගේ ''මී පුර වැසියෝ'', පරාක්‍රම නිරිඇල්ලගේ ''සෙක්කුව'', රොඩ්නි වර්ණකුලගේ ''සාරංග නැවෙන් ඇවිත්'' සහ [[ප්‍රියන්ත සෙනෙවිරත්න]]ගේ ''මිනිසා'' හරහාය.<ref name=gira /> 1997 දී [[ජයප්‍රකාශ් සිවගුරුනාදන්]] විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද ජනප්‍රිය ටෙලිනාට්‍යයක් වන ''නෝනාවරුණි මහත්වරුනි'' හි සහය අධ්‍යක්ෂවරයා ලෙස කටයුතු කිරීමට ඔහුට අවස්ථාව ලැබුණි.<ref name= kaushalyabio /> ඒ වගේම නාට්‍යයේ යම් චරිතයක් රඟපාලා තියෙනවා. ඔහු ''කතුර'' සහ ''එතුමා 1, 2'' වැනි ජනප්‍රිය රූපවාහිනී විකට චිත්‍රපට ගණනාවකට පිටපත් ලිව්වා.<ref name= giriraj /> ඔහුගේ මංගල රූපවාහිනී නාට්‍ය අධ්‍යක්ෂණය [[ස්වර්ණවාහිනියේ]] විකාශය වූ ''නාන කාමරේ'' හරහා සිදු විය.<ref name=gira /> ඔහු [[ටීවී දෙරණ]] හි විකාශය වූ ''මිත්‍ර සමාගම'' කතා මාලාවද අධ්‍යක්ෂණය කළේය.<ref>{{cite web | url=https://www.nation.lk/2010/07/18/enter.htm | title=Mithra Samagama on TV Derana | publisher=The Nation| access-date=15 July 2019}}</ref> කෞශල්‍ය ඔහුගේ සිනමා දිවිය ආරම්භ කළේ අශෝක හඳගම විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද ''සඳ දඩයම'' චිත්‍රපටය වන අතර එය තවමත් තිරගත වී නොමැත.<ref name= girachat /> ඔහුගේ පළමු තිරගත චිත්‍රපටය 1999 වසරේ මාරියෝ ජයතුංග විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද ''සළුපට අහසට'' චිත්‍රපටයයි.<ref>{{cite web | url=http://www.films.lk/sinhala-cinema-artist-giriraj-kaushalya-132.html | title=Giriraj Kaushalya - ගිරිරාජ් කව්ශල්‍ය films | publisher=Sinhala Cinema Database| access-date=15 July 2019}}</ref> ඉන්පසුව ඔහු ''සිකුරු හතේ'', ''[[සුහද කොකා]]'' සහ ''මායා 3D|මායා'' වැනි බ්ලොක්බස්ටර් චිත්‍රපට කිහිපයකටම විශේෂයෙන් විකට නළුවෙකු ලෙස දායක විය.<ref>{{cite web | url=https://www.imdb.com/name/nm2791178/ | title=Giriraj Kaushalya filmography | publisher=IMDb | access-date=17 July 2019}}</ref> 2020 දී ඔහු සිවගුරුනාදන් විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද ''නාඩගම්කාරයෝ'' රූපවාහිනී කතා මාලාවට සම්බන්ධ විය. කතාමාලාවේ ඔහු රඟපෑවේ ප්‍රධාන ප්‍රතිවාදියා වන "කුකුලා මුදලාලි"ගේ චරිතයයි. ඔහුගේ මංගල සිනමා අධ්‍යක්ෂණය 2007 වසරේ ''සිකුරු හතේ'' හරහා සිදු විය.<ref name=gira /> මෙම චිත්‍රපටය විචාරකයින්ගෙන් ධනාත්මක ප්‍රතිචාර ලැබූ අතර දේශීය චිත්‍රපට උළෙලවලදී සම්මාන කිහිපයක් දිනා ගත්තේය.<ref name= giriraj /><ref>{{cite web | url=http://www.sundaytimes.lk/100131/Magazine/sundaytimestvtimes_08.html | title='Sikuru Hathe' back on screen | publisher=The Sunday Times | access-date=26 February 2017}}</ref> ==චිත්‍රපටකරණය== ===නළුවෙක් ලෙස=== *2001 - අස්වැසුම *2002 - පුංචි සුරංගනාවි *2002 - මගේ වම් අත *2004 - සූරිය අරණ *2006 - උඩු ගන් යාමය *2007 - සන්ක්‍රාන්ති *2007 - ආගන්තුකයා *2010 - ටිකිරි සුවඳ *2011 - කිං හන්තර් *2011 - [[ගාමනි]] *2014 - සිරි පැරකුම් *2015 - [[සුහද කොකා]] *2016 - මායා *2025 - [[කාසි වාසි]] ===අධ්‍යක්ෂකවරයෙක් ලෙස=== {| class="wikitable" |- ! වසර !! චිත්‍රපටය !! Ref. |- | 2007 ||''සුහද කොකා'' || <ref>{{cite web |url=http://archives.dailynews.lk/2007/08/22/art05.aspl |title=New cinematic experience for movie buffs |work=Daily News|access-date=29 March 2019}}</ref> |- | 2015 || ''සිකුරු හතේ'' || <ref>{{cite web |url=http://www.sundaytimes.lk/151025/magazine/comedy-about-reality-of-politics-168342.html |title=Comedy about reality of politics |publisher=Sunday Times|access-date=29 March 2019}}</ref> |- | 2023 || ''කතුරු මිතුරු'' || <ref>{{cite web |url=http://www.sarasaviya.lk/films-local/2020/03/19/17384/කිසිදු-කතුරකින්-කපා-දැමිය-නොහැකි-මිතුරුකම |title=Friendship that cannot be cut with any scissors |publisher=Sarasaviya |access-date=25 March 2020}}</ref> |} ===ටෙලිනාට්‍යය=== * ''අමා'' * ''ජීවිතය ඇති තුරා'' * ''තක්සලාව'' * ''බේකරි ගෙදර'' * ''සකිසඳ සුවාරිස්'' * ''සුන්දර චන්දරේ'' * ''සුර විමන'' * ''හුලං ගෙදර'' * ''හුස්ම වැටෙන මල්'' ==සම්මාන== ඔහු දේශීය සිනමා උළෙල කිහිපයකදීම සම්මාන ලාභියෙකි.<ref>{{cite web|title='Thaksalawa' tops Sumathi awards |url=http://www.sundaytimes.lk/111127/Magazine/sundaytimestvtimes_4.html|publisher=The Sunday Times}}</ref><ref>{{cite web|title=Raigam Tele'es 2009 award winners|url=http://www.sarasaviya.lk/2010/05/13/_art.asp?fn=sa10051314&pn=16|publisher=Sarasaviya|access-date=2019-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20100523070436/http://www.sarasaviya.lk/2010/05/13/_art.asp?fn=sa10051314&pn=16|archive-date=2010-05-23|url-status=dead}}</ref> ===රයිගම් ටෙලීස්=== {{Awards table}} |- || 2010 ||| ''ඉසුරු භවන'' || කුසලතා සම්මානය || {{won}} {{End}} ===සුමති සම්මාන=== {{Awards table}} |- || 2011 ||| ''තක්සලාව'' || කුසලතා සම්මානය || {{won}} {{End}} ==References== {{Reflist}} ==External links== * [http://www.dinamina.lk/2015/10/29/විශේෂාංග/හිනස්සන-එක-ලේසි-නෑ-ගිරිරාජ්-කෞෂල්‍ය හිනස්සන එක ලේසි නෑ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220114152457/http://www.dinamina.lk/2015/10/29/%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B7%81%E0%B7%9A%E0%B7%82%E0%B7%8F%E0%B6%82%E0%B6%9C/%E0%B7%84%E0%B7%92%E0%B6%B1%E0%B7%83%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B6%B1-%E0%B6%91%E0%B6%9A-%E0%B6%BD%E0%B7%9A%E0%B7%83%E0%B7%92-%E0%B6%B1%E0%B7%91-%E0%B6%9C%E0%B7%92%E0%B6%BB%E0%B7%92%E0%B6%BB%E0%B7%8F%E0%B6%A2%E0%B7%8A-%E0%B6%9A%E0%B7%9E%E0%B7%82%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BA |date=2022-01-14 }} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:කෞෂල්‍ය, ගිරිරාජ්}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික නළුවෝ]] [[Category:සිනමාවේ හාස්‍ය නළුවෝ]] [[Category:ශ්‍රී ලාංකික හාස්‍ය නළුවෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික අධ්‍යක්ෂවරු]] [[ප්‍රවර්ගය:සිංහල ජනයා]] ba4xxkwvskbjk6lx0wepxuw56jqgso3 0 70599 797908 797098 2026-08-22T01:07:37Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 797908 wikitext text/x-wiki {{Infobox pharaoh | Alt=අමෝසිස්, ([[මැනතෝ]] අනුව<ref name="Gardiner 168">[[#Gardiner1964|ගාඩිනර් (1964)]] පි. 168.</ref>) එසේම අමාසිස්<ref name="Columbia Web">[[#Columbia2008|කොලොම්බියා විශ්වකෝෂය, සයවන සංස්කරණය (2008)]]</ref> | Name=අහ්මෝස් I | Image = AhmoseI-StatueHead_MetropolitanMuseum.png |Caption=Iවන අහ්මෝස්ගේ ප්‍රතිමාවක කොටසක්; [[මෙට්‍රොපොලිටන් කලා කෞතුකාගාරය]]. |ImageSize=150 | NomenHiero= <hiero>iaH-ms-s</hiero> |Nomen=''අහ්මෝස්''<ref name="Clayton 100">[[#Clayton2006|ක්ලේටන් (2006)]] පි. 100.</ref> <br /> [[ඉයාහ්]]ට උපන් | PrenomenHiero= <hiero>ra:nb-F9:t*t:</hiero> |Prenomen=''නෙබ්පෙහ්ටිරේ''<ref name="Clayton 100"/><br /> ශක්තියෙහි අධිපති [[රා|රේ]] | Golden= ''ට්ජෙස්ටාවි''<ref name="Clayton 100"/><br />භූමි ද්විත්වය එකට බැඳ තබන තැනැත්තා<ref name="Tempest Stela 3">[[#TempestStela1998|වියෙනර් සහ ඇලන් (1998)]] පි. 3.</ref> | Nebty= ''ටුට්මෙසුට්''<ref name="Clayton 100"/><br />උපත පරිපූර්ණ<ref name="Tempest Stela 3"/> | Horus= ''ආඛෙපෙරු''<ref name="Clayton 100"/><br />සංවර්ධනයන් විශිෂ්ඨ<ref name="Tempest Stela 3"/> | GoldenHiero= <hiero>S24:O34-N17:N17</hiero> | NebtyHiero= <hiero>t:t-A53-F31-t-G43</hiero> | HorusHiero= <hiero>O29-L1-G43</hiero> | Reign=ක්‍රි.පූ. 1539–1514 පමණ ([[සම්මුතික ඊජිප්තු කාලානුක්‍රමය]]) ([[අහ්මෝස් I#දින සහ රාජ්‍ය සමයේ දිග|විවාදිත]])<br />මැනතෝ අනුව වර්ෂ 25කි | Predecessor= [[කාමෝස්]] ([[ඉහළ ඊජිප්තුව]]), [[ඛාමුඩි]] ([[පහළ ඊජිප්තුව]]) | Successor= [[අමෙන්හොටෙප් I]] | Spouse= [[අහ්මෝස්-නෙෆටාරි]], ''අමුන්ගේ දෙවියන්ගේ භාර්යාව'', [[අහ්මෝස්-සිට්කාමෝස්]], [[අහ්මෝස්-හෙනුට්ටමෙහු]] | Children= [[අහ්මෝස්-මෙරිටාමොන්]] කුමරිය<br/>[[අහ්මෝස්-සිටාමුන්]] කුමරිය<br/> [[සියාමුන් (Iවන අහ්මෝස්ගේ පුත්‍රයා)|සියාමුන් කුමරු]]<br/>[[අහ්මෝස්-අන්ඛ්]] කුමරු<br/> [[අමෙන්හොටෙප් I]]<br/>[[රාමෝස් (කුමරු)|රාමෝස් කුමරු]]<br/>ඇතැම්විට [[මුට්නොෆ්‍රෙට්]] | Dynasty= [[ඊජිප්තුවේ දහඅටවන රාජවංශය|18වන රාජවංශය]] | Father= [[සෙකෙනෙන්රේ ටාඕ]] | Mother= [[ආහොටෙප් I]] | Died= ක්‍රි.පූ. 1525 පමණ | Burial= [[‍ඩේර් එල්-බහ්රි]] ගබඩාවේ තිබී මමිය හමු විය; නමුත් මුලින් භූමදානය කර තිබුණේ [[ඇබයිඩොස්, ඊජිප්තුව|ඇබයිඩොස්]]හි බව පෙනේ. | Monuments= [[අවාරිස්]]හි මාලිගය, [[කාර්නැක්]]හි [[අමුන්]] දේවස්ථානය, [[හර්මොන්තිස්|ආර්මන්ට්]]හි [[මොන්ටු]] දේවස්ථානය }} <!-- commenting out for future comparison/correction {{Hiero/5Fold | name=Ahmose I | horus=<hiero> O29-L1-G43 </hiero> | nebty=<hiero>-t:t-A53-F31-t-G43-</hiero> | goldenhorus=<hiero>-S24:O34-N17:N17-</hiero> | praenomen=<hiero>ra:nb-F9:t*t</hiero>|nomen=<hiero>iaH-ms-s</hiero> | align=right | era=nk}} --> '''අහ්මෝස් I''' ([[ඊජිප්තු භාෂාව|ඊජිප්තු]]: [[පුරාතන ඊජිප්තු අක්ෂර පරිවර්තනය#යුනිකේතය|Jˁḥ ms(j.w)]], ඇතැම්විට ''අමෝසිස් I'', "අමෙනෙස්" සහ "ආහ්මෙස්" ලෙස ලියනු ලැබේ; අරුත ''[[ඉයාහ්]]ට උපන් <ref>[http://euler.slu.edu/~bart/egyptianhtml/kings%20and%20Queens/Queen_Sitiah.html ද ඊජිප්ටියන් ලූනාර් ඩෙයිටි ඉයාහ් – ඩෙයිටි ඔෆ් ද අහ්මෝසයිඩ්ස්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304022921/http://euler.slu.edu/~bart/egyptianhtml/kings%20and%20Queens/Queen_Sitiah.html |date=2016-03-04 }} සම්ප්‍රවේෂණය 7 දෙසැම්බර් 2012</ref>'') යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ [[පුරාතන ඊජිප්තුව|පුරාතන ඊජිප්තු]] [[පාරාවෝ|පාරාවෝවරයකු]] වන අතර, ඔහු [[ඊජිප්තුවේ දහඅටවන රාජවංශය|දහඅටවන රාජවංශයේ]] ආරම්භක පාලකයා විය. [[තීබ්ස්, ඊජිප්ට්|තීබානු]] රාජකීය ගෘහයේ සාමාජිකයකු වූ ඔහු [[සෙකෙනෙන්රේ ටාඕ]] පාරාවෝවරයාගේ පුත්‍රයා විය. ඔහුගේ සොහොයුරා [[ඊජිප්තුවේ දාහත්වන රාජවංශය|දාහත්වන රාජවංශයේ]] අවසන් පාලකයා වූ [[කාමෝස්]] රජු ය. ඔහුගේ පියාගේ හෝ මුත්තණුවන්ගේ සමයේ තීබ්සය තුළ [[පහළ ඊජිප්තුව|පහළ ඊජිප්තුවේ]] පාලකයන් වූ [[හික්සොස්]]වරුන්ට එරෙහිව කැරලි ඇති විය. ඔහුට සත්වන විය සපිරෙන විට, ඔහුගේ පියාව ඝාතනය කෙරිණි.<ref name="Shaw 199">[[#Shaw2000|ෂෝව්. (2000)]] පි. 199.</ref> ඔහුට වයස අවුරුදු දහයක් පමණ වනවිට ඔහුගේ සොහොයුරා වසර තුනක් රජකම් කොට නොහඳුනන හේතූන් හේතුවෙන් මියගියේ ය. සිය සොහොයුරාගේ මරණින් පසු, Iවන අහ්මෝස් සිහසුනට පත් විය.<ref name="Grimal 192">[[#Grimal1988|ග්‍රිමල්. (1988)]] පි. 192.</ref> සිංහාසනාරූඪයෙන් පසුව, ඔහුව '''නෙබ්-පෙහ්ටි-රේ''' (''ශක්තියෙහි අධිපති [[රා|රේ]]'') යනුවෙන් හැඳින්විණි. ඔහුගේ ''අහ්මෝස්'' යන නාමය, 'ආහ්' (බලන්න [[ඉයාහ්]]) යන දිව්‍යමය නාමය සහ '-මෝස්' යන සංයුක්ත ස්වරූපය සන්ධි වීමෙන් තැනුනකි. ඔහුගේ රාජ්‍ය සමයේ, ඔහු [[නයිල් ඩෙල්ටාව|ඩෙල්ටා ප්‍රදේශයෙන්]] හික්සොස්වරුන් සම්පූර්ණයෙන් නෙරපා දැමීමට සමත් විය. අනතුරුව තීබානු පාලනය සම්පූර්ණ ඊජිප්තුව පුරා ව්‍යාප්ත කළ ඔහු, ඊජිප්තු බලය එහි පැරණි යටත් විජිත වූ [[නුබියාව]] සහ [[කනාන්]]හි ස්ථාපනය කළේ ය.<ref name="Grimal 192"/> අනතුරුව ඔහු රටේ පරිපාලනය ප්‍රතිසංවිධානය කළ අතර, ගල් වැඩපළවල් සහ පතල් යළි විවෘත කළේ ය. [[ඊජිප්තුවේ මධ්‍ය රාජධානිය|මධ්‍ය රාජධානි]] සමයේ ඉදි නොවූ දැවැන්ත ඉදිකිරීම් ව්‍යාපෘති ආරම්භ කළේ ය. මෙම ගොඩනැගිලි ව්‍යාපෘතියේ දී ස්වදේශික පාරාවෝවරයකු විසින් ඉදිකළ අවසන් [[ඊජිප්තු පිරමිඩ|පිරමිඩය]] ඉදි වීම ද සිදු විය. අහ්මෝස්ගේ නායකත්වය යටතේ [[නව රාජධානිය]] සඳහා පදනම යෙදුණු අතර, මෙම යුගයේ ඊජිප්තුව බලය අතින් උච්චස්ථානයට පත් විය. ඔහුගේ රාජ්‍ය සමය සාමාන්‍යයෙන් [[අහ්මෝස් I#දින සහ රාජ්‍ය සමයේ දිග|ක්‍රි.පූ. 16වන සියවසේ මැද කාලයට]] අයත් යැයි සැලකේ. ==පවුල== {{details|ඊජිප්තුවේ දහඅටවන රාජවංශයේ පවුල් ගස}} අහ්මෝස් පැවතෙන්නේ [[තීබ්ස්, ඊජිප්තුව|තීබානු]] [[ඊජිප්තුවේ දාහත්වන රාජවංශය|දාහත්වන රාජවංශයෙනි]]. ඔහුගේ මුත්තණුවන් සහ මිත්තණිය වූ, [[සෙනඛ්ටෙන්රේ අහ්මෝස්]] සහ [[ටෙටිෂෙරි]]හට අවම වශයෙන් දරුවන් දොළොස් දෙනකුවත් සිටි බව පෙනේ. මෙම දරුවන් අතර, [[සෙකෙනෙන්රේ ටාඕ]] සහ [[ආහොටෙප් I|ආහොටෙප්]] ද විය. ඊජිප්තු රැජිනි සම්ප්‍රදාය අනුව සෙකෙනෙන්රේ ටාඕ සිය සොයුරිය වූ ආහොටෙප් සමග විවාහ විය. ඔවුන්ගේ දරුවන් වූයේ [[කාමෝස්]], Iවන අහ්මෝස් සහ දියණියන් කිහිප දෙනෙකි.<ref name="Grimal 194">[[#Grimal1988|ග්‍රිමල්. (1988)]] පි. 194.</ref> සිය පියාගේ සම්ප්‍රදාය අනුගමනය කළ Iවන අහ්මෝස් සිය සොයුරියන් කිහිප දෙනකු විවාහ කරගත් අතර, ඉන් [[අහ්මෝස්-නෙෆටාරි]] ඔහුගේ ප්‍රධාන භාර්යාව විය.<ref name="Grimal 190">[[#Grimal1988|ග්‍රිමල්. (1988)]] පි. 190.</ref> ඔවුනට [[අහ්මෝස්-මෙරිටාමුන්|මෙරිටාමුන් B]], [[අහ්මෝස්-සිටාමුන්|සිටාමුන් A]] ඇතුළු දියණියන් මෙන්ම, [[සියාමුන් (Iවන අහ්මෝස්ගේ පුත්)|සියාමුන් A]], [[අහ්මෝස්-අන්ඛ්]],<ref name="Dodson 91">[[#Dodson1990|ඩොඩ්සන්. (1990)]] පි. 91.</ref> [[අමෙන්හොටෙප් I|Iවන අමෙන්හොටෙප්]] සහ [[රාමෝස් (කුමරු)|රාමෝස්]] ඇතුළු පුත්‍රයින් ද විය.<ref>ඩොඩ්සන්, ඒඩන්; හිල්ටන්, ඩියෑන්. ''ද කම්ප්ලීට් රෝයල් ෆැමිලීස් ඔෆ් ඒන්ෂන්ට් ඊජිප්ට්'', පි. 126. තේම්ස් ඇන්ඩ් හඩ්සන්, 2004.</ref> (මෙහි දක්වා ඇති "A" සහ "B" තත්ත්වයන් එකම නාමය සහිත රාජකීය දරුවන් සහ භාර්යාවන් වෙන් කර දැක්වීමට ඊජිප්තුවේදීන් අනුගමනය කරන සම්මුතිය අනුව යොදා ඇති බව සලකන්න) පසුකාලීන රජකු වූ [[තුත්මෝස් I|Iවන තුත්මෝස්]]ගේ භාර්යාව වූ [[මුට්නොෆ්‍රෙට්]] ද ඔවුන්ගේ දරුවකු විය හැක. අහ්මෝස්ගේ උරුමකරු වූ‍යේ අහ්මෝස්-අන්ඛ් ය. නමුත් ඔහු සිය පියාට පෙර මියගියේ ය. ඔහුගේ මරණය අහ්මෝස්ගේ 17වන සහ 22වන රාජ්‍ය වර්ෂ අතර සිදුවී යයි සැලකේ.<ref name="Wente 271">[[#Wente1975|වෙන්ට් (1975)]] පි. 271.</ref> අහ්මෝස්ගෙන් පසු ඔහුගේ වැඩිමහල්ම ජීවත්ව සිටි පුත්‍රයා වූ [[අමෙන්හොටෙප් I|Iවන අමෙන්හොටෙප්]] සිහසුනට පත් විය. ඇතැම්විට ඔවුන් [[අහ්මෝස් I#අනුප්‍රාප්තිය|කෙටි හවුල් පාලන සමයක්]] ද ගෙන යන්නට ඇත. 17වන සහ 18වන රාජවංශවල රාජකීය පවුල අතර පෙළපතේ විශේෂ බිඳ වැටීමක් සිදු නොවිණි. පසුකාලීන යුගයක [[ටොලමියානු රාජවංශය|ටොලමියානු රාජවංශ]] සමයේ [[මැනතෝ]] නැමැති ඉතිහාසඥයා වාර්තා කොට ඇත්තේ ආසන්න වශයෙන් සියවසක පමණ කාලයකට පසු හික්සොස් බලය මුලිනුපුටා දමමින්, මුළු රාජ්‍යය පුරාම ස්වදේශික ඊජිප්තු පාලනය ස්ථාපිත කිරී‍ම හේතුවෙන් මෙය නව රාජවංශයක ආරම්භයක් ලෙස සැලකිය හැකි බවයි.<ref name="Redford 28">[[#Redford1967|රෙඩ්ෆෝර්ඩ්. (1965)]] පි. 28.</ref> ==දින සහ රාජ්‍ය සමයේ දිග== අහ්මෝස්ගේ රාජ්‍ය සමය නිශ්චිතව නිර්ණයට ඔහුගේ [[අමෙන්හොටෙප් I#දින සහ රාජ්‍ය සමයේ දිග|අනුප්‍රාප්තිකයාගේ සමයේ]] සිදු වූ [[සොතික චක්‍රය|සිරියස් තාරකාවේ සූර්ය උදාව]] උපයෝගී කරගත හැක. නමුත්, මෙම නිරීක්ෂණය සිදු කළ ස්ථානය පිළිබඳ විවිධ අදහස් ඇත. මේ නිසා විවිධ මූලාශ්‍රවල ඔහුට ක්‍රි.පූ. 1570–1546, 1560–1537 හෝ 1551–1527 වැනි රාජ්‍ය සමයයන් ලබා දී තිබේ.<ref name="Grimal 193">[[#Grimal1988|ග්‍රිමල්. (1988)]] පි. 193.</ref><ref>හෙල්ක්, වුල්ෆ්ගැං. ''Schwachstellen der Chronologie-Diskussion'' පිටු. 47–9. ''Göttinger Miszellen'', ගෝ‍ටින්ජන්, 1983.</ref> [[මැනතෝ]] විසින් අහ්මෝස්ගේ රාජ්‍ය සමය වර්ෂ 25ක් සහ මාස 4ක් ලෙස වාර්තා කොට තිබේ.<ref name="Grimal 193"/> (නමුත්, ‍මැනතෝ විසින් මෙම රාජවංශයේ පළමු පාලකයා ලෙස "ටෙත්මොසිස්" නැමැත්තකු දක්වන හෙයින්, මින් වෙනත් අයකු පිළිබඳ අදහස් වේ යැයි සිතිය හැක) මෙම තොරතුරට සාක්ෂි ලෙස [[ටුරා (ඊජිප්තුව)|‍ටුරා]]හි ශිලා වැඩපළකින් හමුවූ ඔහුගේ රාජ්‍ය සමයේ 'වර්ෂය 22'ට අයත් ශිලාලේඛනය දැක්විය හැක.<ref>බ්‍රෙස්ටඩ්, ජේම්ස් හෙන්රි. ''ඒන්ෂන්ට් රෙකෝඩ්ස් ඔෆ් ඊජිප්ට්, වෙළු. II'' පි. 12. චිකාගෝ විශ්වවිද්‍යාලීය මුද්‍රණාලය, චිකාගෝ, 1906.</ref> ඔහුගේ [[මමී|මමිය]] පිළිබඳ සිදුකළ වෛද්‍ය විද්‍යාත්මක පරීක්ෂණයකින් පෙනීගොස් ඇත්තේ ඔහු මියයන විට වයස තිස්පහක් පමණ බවයි. මේ අනුව ඔහු 10වන වියේ දී සිහසුනට පත්වූයේ නම්, වර්ෂ 25ක රාජ්‍ය සමයයක් පිළිබඳ සාක්ෂි ලැබේ.<ref name="Grimal 193"/> විකිරණශීලී කාබන් කාලනිර්ණ ක්‍රමවේදය අනුව ඔහුගේ රාජ්‍ය සමයේ ආරම්භය ලෙස ක්‍රි.පූ. 1570–1544 අතර කාලසීමාව ලැබේ. මෙහි මධ්‍ය අගය ක්‍රි.පූ. 1557යි.<ref>ක්‍රිස්ටෝෆර් බ්‍රොන්ක් රැම්සේ ඇතුළු පිරිස., [http://dx.doi.org/10.1126/science.1189395 රේඩියෝකාබන්-බේස්ඩ් ක්රෝනොලොජි ෆෝ ඩයිනාස්ටික් ඊජිප්ට්], ''සයන්ස්'' 18 ජූනි 2010: වෙළු. 328. අං. 5985, පිටු. 1554–1557.</ref> [[ඩේවිඩ් රොහ්ල්]] විසින් ඔහුගේ රාජ්‍ය සමය සඳහා විකල්ප දින (ක්‍රි.පූ. 1194 සිට 1170 දක්වා) යෝජනා කර ඇතත්<ref>ඩේවිඩ් රොහ්ල්, ''ෆේරෝස් ඇන්ඩ් කිංස්'' (1995), ISBN 0-609-80130-9</ref>, 2010 දී විකිරණශීලී කාබන් කාලනිර්ණ දින ප්‍රකාශයට පත්වීමටත් පෙර බොහෝ ඊජිප්තුවේදීන් විසින් එම දිනයන් ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී. ==යුධ ව්‍යාපාර== [[File:BronzeDagger-AhmoseI.png|thumb|150px|right|ටොරන්ටෝවේ [[රාජකීය ඔන්ටේරියෝ කෞතුකාගාරය|රාජකීය ඔන්ටේරියෝ කෞතුකාගාරයේ]] ප්‍රදර්ශනයට තබා ඇති <br> Iවන අහ්මෝස්ගේ නාමය සඳහන් කිණිස්සක්]] තීබ්ස්හි ස්වදේශික රජවරුන් සහ හික්සොස් රජ [[අපෙපි (පාරාවෝ)|අපෙපි]] අතර අරගලය ආරම්භ වූයේ සෙකෙනෙන්රේ ටාඕ රජුගේ සමයේ ය. එය අවසන් වූයේ වසර 30කට පමණ පසු වරින්වර පවත්නා අරගල සහ යුද්ධයන් මධ්‍යයේ Iවන අහ්මෝස් රාජ්‍ය සමයේ ය. හික්සොස්වරුන්ට එරෙහි සටනක දී සෙකෙනෙන්රේ ටාඕ මරාදැමුණු බව සිතිය හැක. මේ බව ඔහුගේ දැඩිව තුවාල වී තිබූ මමියෙන් අනාවරණය වේ. ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිකයා වූ කාමෝස් (අහ්මෝස්ගේ වැඩිමහල් සොයුරා වූ) විසින් හික්සොස් අගනුවර වූ [[අවාරිස්]] (නූතන [[ටෙල් එල්-ඩබා]]) අවට ප්‍රදේශවල ආක්‍රමණ දියත් කළ බැව් පෙනේ.<ref name="Shaw 199"/> කාමෝස්ට කෙටි රාජ්‍ය සමයයක් පැවති බවට සාක්ෂි තිබේ. ඔහුගේ ඉහළම සනාථ වූ රාජ්‍ය වර්ෂය, වර්ෂය 3 වන අතර, ඔහුගෙන් පසු Iවන අහ්මෝස් සිහසුනට පත් විය. ඇතැම්විට අපෙපි ද ඒ අවට කාලයේ මිය යන්නට ඇත. අපෙපි වෙනුවෙන් අවොසෙරේ සහ අකෙනියෙන්රේ යන රාජකීය නාමයන් ද්විත්වයක් භාවිත වූ අතර, එය අහ්මෝස්ගේ විරුද්ධවාදී හික්සොස් රජු විසින් විවිධ අවස්ථාවන්හි දී භාවිතා කරන නාමයන් වේ. අහ්මෝස් සිහසුනට පත්වූයේ ළමා වියේදී ය. මේ නිසා ඔහුගේ මෑණියන් වූ [[ආහොටෙප් I|ආහොටෙප්]] විසින් ඔහු නිසි වියට පත්වන තෙක් [[රාජ්‍යාධිකාරී]] ලෙස රාජ්‍ය පාලනය කර තිබේ. බලයට පත්ව සිටි සමයේ ඇගේ රාජකීය පදවි නාමයන්ගේ විස්තර සලකා බැලීමේ දී, ඇය විසින් "ඊජිප්තුව වෙනුවෙන් රැකබලාගන්නා" වැනි ධුරයක් උසුලා ඇති බව පෙනී යයි. අහ්මෝස් සම්පූර්ණ පාලනය අතට ගැනීමට පෙර, ඇය ක්‍රියාකාරී අයුරින් තීබානු බල මූලය ශක්තිමත් කළා ය. සැබැවින්ම IIවන අපෙපි යනු Iවන අපෙපිගේ අනුප්‍රාප්තිකයා වූයේ නම්, ඔහු ආහොටෙප්ගේ පාලන සමයේ මර්දනය වී සිටින්නට ඇත. එයට හේතුව [[බුබාස්ටිස්]]හි දකුණින් වූ කිසිදු ස්මාරකයක ඔහුගේ නාමය දක්නට නොලැබීමයි.<ref name="Grimal 194"/> ===හික්සොස්වරුන් ආක්‍රමණය=== [[ඛාමුඩි]]ගේ 11වන රාජ්‍ය වර්ෂයේ පමණ සිට [[හික්සොස්]] පාලනය යටතේ පැවති පහළ ඊජිප්තුවේ ප්‍රදේශ අහ්මෝස් විසින් ආක්‍රමණය කරන ලදී. නමුත් එහි සිදුවීම් අනුක්‍රමය පිළිබඳ සියලු දෙනාම එකඟ වන්නේ නැත.<ref name="Shaw 203">[[#Shaw2000|ෂෝව්. (2000)]] පි. 203.</ref> හික්සොස් අගනුවර වූ අවාරිස් ආක්‍රමණය කිරීමට පෙර සිදු වූ සිදුවීම් විශ්ලේෂණය කර බැලීම බෙහෙවින් අපහසු ය. මේ පිළිබඳ තොරතුරු සියල්ලම වාගේ ලැබෙන්නේ කෙටි එහෙත් වටිනා [[රයින්ඩ් ගණතිමය පැපිරසය|රයින්ඩ් ගණිතමය පැපිරසයේ]] පසුපස පෙදෙසිනි. මෙහි කෙටි දින සටහනක් අන්තර්ගත අතර<ref>ස්පැලිංගර්, ඇන්තනි ජේ. ''වෝ ඉන් ඒන්ෂන්ට් ඊජිප්ට්: ද නිව් කිංඩම්'', පි. 23. බ්ලැක්වෙල් පබ්ලිෂිං, 2005.</ref> ඉන් එකක් පහත පරිදි දැක් වේ: {{quote|රාජ්‍ය වර්ෂය 11, ''ෂොමු''ගේ දෙවන මාසයේ, [[හීලියොපොලිස් (පුරාතන ඊජිප්තුව)|හීලියොපොලිස්]] වෙත ඇතුළුවන ලදී. ''අඛෙට්'' ඍතුවේ පළමු මාසයේ, 23වන දින, මෙම දකුණෙහි කුමරු [[ට්ජාරු]] වෙත ඇතුළු වූයේ ය.<ref name="Redford 128">[[#Redford1992|රෙඩ්ෆෝර්ඩ්. (1992)]] පි. 71.</ref>}} අතීතයේ මෙම රාජ්‍ය වර්ෂය අහ්මෝස්ට අයත් යැයි සැලකිණි. නමුත් වර්තමානයේ එය සැලකෙන්නේ අහ්මොස්ගේ හික්සොස් සතුරා වූ ඛාමුඩිට අයත් වූවක් බවයි. එයට හේතුව රයින්ඩ් පැපිරස් ලේඛනයේ අහ්මෝස්ව රජකු හෝ පාරාවෝවරයකු ලෙස නොව 'දකුණෙහි කුමරු' යන පහත් නාමයකින් දක්වා තිබීමයි. මෙය තීබානු ආධාරකරුවකුගේ නම් අහ්මෝස්ගේ තත්ත්වය එහි පැහැදිළිව සටහන් වනු නොඅනුමාන ය.<ref>තෝමස් ෂ්නයිඩර්, ද රිලේටිව් ක්රෝනොලොජි ඔෆ් ද මිඩ්ල් කිංඩම් ඇන්ඩ් ද හික්සොස් පීරියඩ් (ඩයිනාස්ටීස් 12–17)' - එරික් හෝර්නන්ග්, රොල්ෆ් ක්‍රවුස් සහ ඩේවිඩ් වෝබර්ටන් (සංස්කාරකවරුන්), ඒන්ෂන්ට් ඊජිප්ටියන් ‍ක්රෝනොලොජි (හෑන්ඩ්බුක් ඔ‍ෆ් ඔරියන්ටල් ස්ටඩීස්) තුළ, බ්‍රිල්: 2006, පි. 195</ref> ඇන්තනි ස්පැලිංගර් විසින් [[කිම් රයිහොල්ට්]]ගේ 1997 ග්‍රන්ථයක් වූ ''The Political Situation in Egypt during the Second Intermediate Period, c.1800–1550 BC'' පිළිබඳ JNES 60 (2001) විචාරයක් තුළ සඳහන් කරන්නේ, ඩෙල්ටාවේ අහ්මෝස්ගේ ආක්‍රමණය විස්තර කෙරෙන රයින්ඩ් ලේඛනයෙහි මැද කොටස රයිහොල්ට් විසින් පරිවර්තනය කර ඇත්තේ "අඛෙට්හි 1වන මාසය, 23වන දිනය. ''දකුණෙහි-ඔහු'' (එනම් අහ්මෝස්) [[ට්ජාරු|සිලේ]]වලට එරෙහිව පහර දෙයි." යනුවෙන් බවයි.<ref>ඇන්තනි ස්පැලිංගර්, බුක් රීවිව්, වෙළු. 60, අං.4. ඔක්තෝබර් 2001, පි.299</ref> ස්පැලිංගර් සිය විචාරය තුළ අවධාරණය කරන්නේ තමන් රයිහොල්ට්ගේ රයින්ඩ් ලේඛන පරිවර්තනය පිළිබඳ ප්‍රශ්න නොනගන බවයි. නමුත් ඔහු මෙසේ සඳහන් කරයි: [[File:Ahmose Axe Blade.jpg|thumb|right|120px|Iවන අහ්මෝස් පාරාවෝවරයාගේ රාජ පදවි නාමයන් කැටයම් කළ තඹ පොරෝ තලයක්; [[ඇෂ්මෝලියන් කෞතුකාගාරය]].]] {{quote|"තීබානු-සම්භවයක් ඇති ලේඛනයක එහි පාරාවෝවරයා මෙම ආකාරයෙන් විස්තර කිරීම යුක්ති සහගත ද? මෙහි දිනයන් අහ්මෝස්ට සම්බන්ධ නම්, මෙහි රචකයා එම පාලකයාට අවනත වූවකුව සිටිය යුතුයි. මට නම් සිතෙන ආකාරයට, අහ්මෝස්ට සම්බන්ධ යැයි පැවසෙන මෙම වක්‍ර සඳහන—අහ්මෝස් විය හැකියි—හික්සොස් රාජවංශයේ ආධාරකරුවකු විස්තර කෙරෙනවා විය හැකියි. එම නිසා මෙම රාජ්‍ය වර්ෂ එම පාලකයාට මිස තීබානු [රජුට] සම්බන්ධයක් නොමැති බව සැලකිය යුතු ය."<ref>ස්පැලිංගර්. JNES 60, op. cit., පි. 299</ref>}} රයින්ඩ් පැපිරසය තුළ ඩෙල්ටාව ආක්‍රමණයේ දී අහ්මෝස් අනුගමනය කළ ඇතැම් යුධ උපක්‍රම සිතුවම් කොට ඇත. ජූලි මස හීලියොපොලිස් වෙත ඇතුළු වූ ඔහු, නැගෙනහිර ඩෙල්ටාව දිගේ ගමන් කළේ [[ට්ජාරු]] යටත් කර ගැනීමටයි. ඊජිප්තුවේ සිට කනාන් දක්වා වූ හොරස් මාර්ගයේ ප්‍රධාන දේශසීමා ආරක්ෂක ස්ථානය එය විය. ඔක්තෝබරයේ [[අවාරිස්]] සම්පූර්ණයෙන් අවහිර කරන ලදී. ට්ජාරු අල්ලා ගැනීමෙන් පසු<ref name="Redford 128" /> ඔහු [[කනාන්]] සහ අවාරිස් අතර සියලු ගනුදෙනු කපා හැරියේ ය. මින් පැහැදිළි වන්නේ ඔහු අවාරිස් අවහිර කොට, කනාන්හි සැපයුම් හෝ ආධාර වළක්වා හික්සොස් අගනුවර හුදකලා කිරීමට සැලසුම් කළ බවයි.<ref name="Ahram">[[#Ahram2005|අහ්රම් (2005)]] සම්ප්‍රවේෂණය අගෝස්තු 23, 2006.</ref> මෙම ආක්‍රමණයේ පසු භාගය පිළිබඳ වාර්තා එයට සහභාගී වූ සෙබලකු වූ [[අහ්මෝස්, එබානාගේ පුත්‍රයා|එබානාගේ පුත්, අහ්මෝස්]]ගේ සොහොන්ගැබෙන් හමු විය. මෙම වාර්තා අනුව පෙනෙන්නේ Iවන අහ්මෝස් විසින් හික්සොස් අගනුවර වූ අවාරිස් වෙත ආක්‍රමණ තුනක් දියත් කළ බවයි. එසේම ඔහුට ඊජිප්තුවේ දකුණින් වූ කුඩා කැරැල්ලක් ද මර්දනය කිරීමට සිදු විය. ඉන් පසු, සිව්වන ආක්‍රමණයේ දී ඔහු නගරය වටලෑවේ ය.<ref>බ්‍රෙස්ටඩ්, ජේම්ස් හෙන්රි. ''ඒන්ෂන්ට් රෙ‍කෝඩ්ස් ඔෆ් ඊජිප්ට්, වෙළු. II'', පිටු. 7–8. චිකාගෝ විශ්වවිද්‍යාලීය මුද්‍රණාලය, චිකාගෝ, 1906.</ref> තුන් අවුරුදු ආක්‍රමණයකින් පසුව, ඔහු [[ගාසා නගරය|ගාසාව]] අසල [[ෂරුහෙන්]] බලකොටුව වැටලීමෙන් පසු හික්සොස්වරුන්ට එරෙහිව ජය ගැනීමට ඔහුට හැකි විය.<ref name="Grimal 193"/><ref name="Redford 46-49">[[#Redford1967|රෙඩ්ෆෝර්ඩ්. (1967)]] පිටු. 46–49.</ref> අවසානයේ අහ්මෝස් සිය 18වන හෝ 19වන රාජ්‍ය වර්ෂයේ අවාරිස් ආක්‍රමණය කොට ඇති බව පෙනී යයි. මේ බවට සාක්ෂි ලෙස "ටුරාවලින් හමුවූ 'කනාන්හි ගවයින්' යොදාගෙන අහ්මෝස්ගේ රාජ්‍ය වර්ෂය 22දී ශිලා වැඩපළක් විවෘත කළ බව දැක්වෙන කුරුටු ලිපිය" දැක්විය හැක.<ref name="Redford 195">[[#Redford1992|රෙඩ්ෆෝර්ඩ්. (1992)]] පි. 195.</ref> අවාරිස් බිඳ වැටීමෙන් පසුව, අහ්මෝස් විසින් ෂරුහෙන් නගරය වැටලෑ අතර ඉන්පසුවයි, ගවයින් ආනයනය කෙරුණේ. මින් පැහැදිළි වන්නේ අහ්මෝස්ගේ වර්ෂ 25කින් සමන්විත රාජ්‍ය සමයේ, 18 හෝ 19වන වර්ෂයේ ඛාමුඩි පරාජය වී ඇති බවයි.<ref name="Redford 195"/> ===විදේශ ආක්‍රමණ=== හික්සොස්වරුන් පැරදවීමෙන් පසුව, අහ්මෝස් සිරියාව සහ [[නුබියාව]] වෙත ආක්‍රමණ දියත් කළේ ය. ඔහුගේ 22වන වර්ෂයේ සිදු කළ ආක්‍රමණයක දී, [[ලෙවැන්තය|ලෙවැන්තයේ]] [[ඩ්ජාහු]] වෙත ළඟා වූ අතර, ඇතැම්විට [[යුප්‍රටිස්]] තරම් ඈතට ගමන් කරන්නට ද ඇත. නමුත් සාමාන්‍යයෙන් එතරම් දුරට ආක්‍රමණයක් මෙහෙයවූ පළමු පාරාවෝවරයා ලෙස සැලකෙන්නේ [[තුත්මෝස් I|Iවන තුත්මෝස්]] ය. නමුත් අහ්මෝස් අවම වශයෙන් කෙඩෙම් ([[බිබ්ලොස්]] අසල පිහිටියේ යැයි විශ්වාස කෙරේ) වෙතවත් ආක්‍රමණ මෙහෙයවා ඇති බව ඔහුගේ බිසව වූ, [[අහ්මෝස්-නෙෆටාරි]]ගේ සොහොන්ගැබෙන් හමු වූ [[ඔස්ට්‍රකන්|ඔස්ට්‍රකනයක]] දැක්වේ.<ref>වෙයින්ස්ටයින්, ජේම්ස් එම්. ''ද ඊජිප්ටියන් එම්පයර් ඉන් පැලස්ටයින්, අ රීඇසස්මන්ට්'', පි. 6. බුලටින් ඔෆ් ද ඇමරිකන් ස්කූල්ස් ඔ‍ෆ් ඔරියන්ටල් රිසර්ච්, n° 241. ශිශිරය 1981.)</ref> මෙම ආක්‍රමණය පිළිබඳ තොරතුරු ඉතා අල්ප ය. මේ සඳහා තොරතුරු සියල්ලම පාහේ ලැබී ඇත්තේ ඊජිප්තු නාවික හමුදාවේ සේවය කළ [[අහ්මෝස්, එබානාගේ පුත්‍රයා|එබානාගේ පුත්‍ර, අහ්මෝස්]]ගේ සොහොන්ගැබෙනි. නමුත් ඔහු මෙම ගොඩබිම් ආක්‍රමණයට දායක වී නැත. නමුත් මෙයට ආශ්‍රේයයන් වශයෙන් පසුකාලීන ක්‍රි.පූ. 16වන සියවසේ අහ්මෝස් සහ ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිකයන් විසින් අරමුණු කළේ හික්සොස් නගර විනාශ කර ඔවුන්ගේ බලය බිඳ දැමීමම මිස කනාන් ආක්‍රමණය කිරීම නොවන බව සනාථ කෙරෙන දකුණු කනාන්වලින් හමුවූ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක ගෙනහැර දැක්විය හැක. එහි බොහෝ බිම් සම්පූර්ණයෙන් වනසා දැමුණු අතර, මෙම යුගයේ ඒවා ප්‍රතිනිර්මාණය කෙරෙහි අවධානයක් යොමු නොවිණි.<ref>වෙයින්ස්ටයින්, ජේම්ස් එම්. ''ද ඊජිප්ටියන් එම්පයර් ඉන් පැලස්ටයින්, අ රීඇසස්මන්ට්'', පි. 7. බුලටින් ඔෆ් ද ඇමරිකන් ස්කූල්ස් ඔෆ් ඔරියන්ටල් රිසර්ච්, n° 241. ශිශිරය 1981.</ref> Iවන අහ්මෝස් විසින් නුබියාවේ සිදුකළ ආක්‍රමණ පිළිබඳ සවිස්තර වාර්තා හමු වේ. පළමු නුබියානු ආක්‍රමණයෙන් පසුව ආටා නැමැති නූබියානුවෙක් අහ්මෝස්ට එරෙහිව කැරලි ගැසී ය. නමුත් එය මර්දනය කෙරිණි. මෙම උත්සාහයෙන් පසුව, ටෙටියාන් නැමැති තීබානු-විරෝධී ඊජිප්තුවරයකු නූබියාවේ කැරලිකරුවන් රැස් කරගත් නමුත්, එම කැරැල්ල ද අසාර්ථක විය. අහ්මෝස් නුබියාව තුළ ඊජිප්තු පාලනය ස්ථාපනය කළේ ය. එය පාලනය කෙරුණේ [[බුහෙන්]]හි පිහිටුවූ නව පරිපාලන මධ්‍යස්ථානයකිනි.<ref name="Grimal 190"/> ජාතික රජය යළි ස්ථාපනය කිරීමේ දී අහ්මෝස් විසින් තමන් සහ සිය රාජවංශයේ මුතුන්මිත්තන්ට උපකාර කළ කුමාරවරුන්ට ත්‍යාග ප්‍රදානය කළේ ය.<ref name="Shaw&Nicholson 18">ෂෝව් සහ නිකල්සන්. (1995)</ref> ==කලාව සහ ස්මාරක ඉදිකිරීම්== අහ්මෝස් යටතේ ඉහළ සහ පහළ ඊජිප්තුව යළි ඒකාබද්ධ වීමත් සමග, කලාවන් සහ ස්මාරක ඉදිකිරීම් සඳහා ඔහුගේ නොමඳ සහාය හිමි විය. අහ්මෝස් විසින් රාජ්‍ය නිෂ්පාදනයෙන් දහයෙන් එකක් [[පුරාතන ඊජිප්තු ආගම|සම්ප්‍රදායික දෙවිවරුන්]]ගේ සේවාවන් සඳහා වෙන්කළ බව වාර්තා වේ.<ref name="Maspero">මැස්පරෝ, ගැස්ටන්. ''[https://www.gutenberg.org/files/17324/17324.txt හිස්ට්‍රි ඔ‍ෆ් ඊජිප්ට්, කැල්ඩියා, සිරියා, බැබිලෝනියා, ඇන්ඩ් ඇසිරියා], වෙළුම 4 (12න්),'' ගුටෙන්‍බර්ග් ව්‍යාපෘතියේ ඊ-ග්‍රන්ථය, මුදාහළ දිනය: දෙසැම්බර් 16, 2005. EBook #17324.</ref> එහිදී ඔහු දැවැන්ත ස්මාරක ඉදිකිරීම් යළි ආරම්භ කළ අතර, කලාවන්ට ද අනුග්‍රහ දැක්වී ය. නමුත් හික්සොස්වරුන් පාරජය කිරීම අහ්මෝස්ගේ රාජ්‍ය සමයේ සාපේක්ෂව පසුකලෙක සිදු වූ බැවින්, ඔහුගේ ඉදිකිරීම් ව්‍යාපෘති ක්‍රියාත්මක කළ හැකි වූයේ වසර හතක් පමණි.<ref name="Shaw 209">[[#Shaw2000|ෂෝව්. (2000)]] පි. 209.</ref> ඉන් බොහෝමයක් සම්පූර්ණ කරන ලද්දේ ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිකයා මෙන්ම පුත්‍රයා ද වූ Iවන අමෙන්හොටෙප් විසිනි.<ref name="Shaw 213">[[#Shaw2000|ෂෝව්. (2000)]] පි. 213.</ref> [[File:Ahmose 1.jpg|thumb|x80px|Iවන අහ්මෝස්ගේ අත් පළඳනාවක කොටස්, [[ලූවර් කෞතුකාගාරය]].]] අහ්මෝස්ගේ සමයේ නිර්මාණ දෙවන අන්තර්මධ්‍ය යු‍ගයේ හමුවන නිර්මාණවලට වඩා උසස් අමුද්‍රව්‍යවලින් නිමැවූ ඒවා වේ. නමුත් ඔහුගේ සමයේ කලා ශිල්ප හැමවිටම පැරණි හෝ මධ්‍ය රාජධානිවල උසස්ම නිර්මාණ හා සැස‍ඳෙන්නේ නැත.<ref name="rice 3">[[#Rice2001|රයිස්. (2001)]] පි. 3.</ref> ඩෙල්ටාව සහ නූබියාව නැවත වරක් ඊජිප්තු පාලනයට නතු වීමත් සමග, ඉහළ ඊජිප්තුවේ හමුනොවන සම්පත් ද ලබාගත හැකි විය. [[රන්]] සහ [[රිදී]] නූබියාවෙන් ද, [[ලැපිස් ලැසුලි]] මධ්‍ය ආසියාවේ දුර බැහැර ප්‍රදේශවලින් ද, [[Cedrus libani|දේවදාර]] [[බිබ්ලොස්|බිබ්ලොසයෙන්]] ද රැගෙන එන ලදී.<ref name = "Egypt. Museum 34001">කැටලොග් ජෙනරල් 34001, ඊජිප්ටියන් මියුසියම්, කයිරෝ.</ref> එසේම [[සිනායි අර්ධද්වීපය|සිනායි]]හි [[සෙරාබිට් එල්-ඛාඩිම්]] හි පිහිටි නිල් මැණික් පතල් ද යළි විවෘත කෙරිණි.<ref name="Grimal 200">[[#Grimal1988|ග්‍රිමල්. (1988)]] පි. 200</ref> ඊජිප්තුව සහ ක්‍රීටය අතර පැවති සම්බන්ධතාවයන්ගේ සැබෑ ස්වරූපය නොදන්නා මුත්, අවම වශයෙන් [[මිනෝවානු ශිෂ්ටාචාරය|මිනෝවානු]] මෝස්තර සහිත භාණ්ඩ පවා මෙම යුගයෙන් හමුවී ඇත. ඊජිප්තුව [[ඊජියානු මුහුද|ඊජියානු]] ප්‍රදේශය ද සිය අධිරාජ්‍යයේ කොටසක් ලෙස සලකන්නට ඇත.<ref name = "Egypt. Museum 34001" /> සිය ස්මාරක සඳහා ගල් ලබා ගැනීමට අහ්මෝස් විසින් [[ටුරා (ඊජිප්තුව)|ටුරා]] [[හුනුගල්]] නිධිය විවෘත කොට තිබේ. එසේම ගල් ඇදගෙන යාම සඳහා [[ෆීනිෂියාව|ෆීනිෂියාවෙන්]] ගෙන්වාගත් ආසියාතික ගවයින් යොදාගෙන තිබේ. මේ බව ඔහුගේ හුනුගල් වැඩපලෙහි ශිලා ලේඛනයේ විස්තර වේ.<ref name= "Quarry">[http://www.reshafim.org.il/ad/egypt/texts/quarry_inauguration.htm ක්වරි ඉනෝගියුරේෂන්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100605044043/http://www.reshafim.org.il/ad/egypt/texts/quarry_inauguration.htm |date=2010-06-05 }}, සම්ප්‍රවේෂණය ජූලි 28, 2006.</ref> Iවන අහ්මෝස්ගේ සමයේ කලා නිර්මාණ [[ඊජිප්තුවේ මධ්‍ය රාජධානිය|මධ්‍ය රාජධානි]] රාජකීය තීබානු ශෛලියට<ref name= "Rusman211">එඩ්නා ආර්. රැස්මුසන් ඇතුළු පිරිස. ''එටර්නල් ඊජිප්ට්: මාස්ටර්වර්ක්ස් ඔෆ් ඒන්ෂන්ට් ආට් ෆොම් ද බ්‍රිටිෂ් මියුසියම්,'' පිටු. 210–211.</ref> සමානත්වයක් පෙන්වයි. එසේම මෙම යුගයේ ශිලාස්තම්භ ද එම ගුණාත්මයෙන්ම යුක්ත ය.<ref name="Grimal 200"/> මෙමගින් පූර්ව-හික්සොස් යුගයට පෙර පැවති කලා සම්ප්‍රදායයන් යළි පිහිටුවීමට උත්සාහ ගෙන ඇති බවට මතයක් ගොඩනැගිණි. එසේවුව ද, Iවන අහ්මෝස්ගේ යැයි සැලකිය හැකි ප්‍රතිමා හමුව ඇත්තේ තුනක් පමණි: ඒ අතරට [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] තබා ඇති ඔහු‍ගේ සොහොන්ගැබට (එය තවමත් සොයාගෙන නැත) අයත් යැයි සිතිය හැකි තනි [[ෂැබ්ටි]] රුවක්, සහ [[නිව් යෝක් නගරය|නිව් යෝක්]] [[මෙට්‍රොපොලිටන් කෞතුකාගාරය|මෙට්‍රොපොලිටන් කෞතුකාගාරයේ]] සහ [[ඛාර්ටුම්]] කෞතුකාගාරයේ ඇති ජීව-ප්‍රමාණයේ ප්‍රතිමා දෙකක් අන්තර්ගත ය.<ref name="Rusman211"/> මේ සියලු ප්‍රතිමාවන්හි අධිකව නෙරා ගිය ඇස් දක්නට ඇති අතර, මෙය පාරාවෝවරයා නිරූපිත ශිලාස්තම්භයක ද දැක්වෙන ලක්ෂණයකි. ශෛලිය මත පදනම්ව, එඩින්බර්ග්හි [[ස්කොට්ලන්තයේ ජාතික කෞතුකාගාරය|ස්කොට්ලන්තයේ ජාතික කෞතුකාගාරයේ]] තබා ඇති කුඩා හුනුගල් ස්ෆින්ක්ස් රුව ද Iවන අහ්මෝස් නිරූපණය කරන්නක් යැයි සිතිය හැක.<ref>රස්මන්, එඩ්නා ඒ. "ආට් ඉන් ට්‍රාන්සිෂන්: ද රයිස් ඔෆ් ද එයිටීන්ත් ඩයිනාස්ටි ඇන්ඩ් ද එමර්ජන්ස් ඔෆ් ද තුත්මොසිඩ් ස්ටයිල් ඉන් ස්කල්චර් ඇන්ඩ් රිලීෆ්", <cite>හට්ෂෙප්සුට්: ෆ්‍රොම් ක්වීන් ටු ෆේරෝ</cite>. පි. 24–25. මෙට්‍රොපොලිටන් කලා කෞතුකාගාරය. 2005. ISBN 1-58839-173-6</ref> [[වීදුරු නිෂ්පාදනය]] කිරීමේ කලාව අහ්මෝස්ගේ සමයේ වැඩිදියුණු වන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. වීදුරු පිළිබඳ පැරණිතම සාක්ෂි [[ඊජිප්තු ෆෙයාන්ස්|ෆෙයාන්ස්]] කැබලි ලෙස හමුවුවත්, ඕනෑකමින් සිදු කරන ලද වීදුරු කලා කෘති 18වන සියවස ආරම්භය වන තෙක්ම හමු නොවේ.<ref>කූනී, ජේ. ඩී. ''ග්ලාස් ස්කල්චර් ඉන් ඒන්ෂන්ට් ඊජිප්ට්.'' ජර්නල් ඔ‍ෆ් ග්ලාස් ස්ටඩීස් 2 (1960):11</ref> පැරණිතම වීදුරු පබළු අතරින් එකක අහ්මෝස් සහ Iවන අමෙන්හොටෙප් යන දෙදෙනාගේම නම් සඳහන් වන අතර, එහි ශෛලිය අනුව මෙම යුගයට අයත් යැයි සිතිය හැක.<ref name="Gordonp296">ගෝර්ඩ්න්, ඇන්ඩෲ එච්. ''අ ග්ලාස් බීඩ් ඔෆ් අහ්මෝස් ඇන්ඩ් අමෙන්හොටෙප් I.'' පි. 296. ජර්නල් ඔෆ් නියර් ඊස්ටර්න් ස්ටඩීස්, වෙළු. 41, අං. 4, ඔක්තෝබර් 1982.</ref> අහ්මෝස්ගේ සමයයට පෙර වීදුරු නිෂ්පාදනය දියුණු නොවූයේ නම් සහ පළමු වස්තූන් ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිකයාගේ සමයට පසුකලෙක නිම නොවූ ඒවා නම්, එය එම කලාව වැඩිදියුණු කළ ඔහුගේ යටත්වැසියකුගේ වන්නට ඇත.<ref name="Gordonp296" /> [[File:Jewels and Weapons of Queen Ahhotep.png|thumb|250px|[[ආහොටෙප් I|ආහොටෙප්]] රැජිනගේ භූමදාන ස්ථානයේ දී හමුවූ ආභරණ සහ උත්සව ආයුධ; මේ අතර හික්සොස් සෙබලකුට පහර දෙන Iවන අහ්මෝස් නිරූපිත තලයක් ඇති පොරවක් සහ හික්සොස්වරුන්ට එරෙහිව රැජින දැක්වූ සහයෝගය වෙනුවෙන් ප්‍රදානය කෙරුණු රන් මැස්සන්ගේ රූ ද වේ.]] අහ්මෝස් විසින් [[ඊජිප්තුවේ දෙවන අන්තර්මධ්‍ය යුගය|දෙවන අන්තර්මධ්‍ය යුගයට]] පෙර ඉදිවූ ආකාරයේ දැවැන්ත ගොඩනැගිලි ව්‍යාපෘති ආරම්භ කළේ ය. රටේ දකුණුදිගින්, බොහෝදුරට ගඩොල් යොදාගෙන ඉදිකෙරුණු දේවස්ථාන ඔහු විසින් ඉදිකරන ලදී. මින් එකක් නූබියානු නගරයක් වූ [[බුහෙන්]]හි පිහිටා ඇත. ඉහළ ඊජිප්තුව තුළ ඔහු විසින් [[කාර්නැක්]]හි [[අමුන්]] දේවස්ථානයට සහ ආර්මන්ට්හි මොන්ටු දේවස්ථානයට නව අංග එකතු කළේ ය.<ref name="Grimal 200"/> [[ටුරා (ඊජිප්තුව)|ටුරා]]හි ශිලා ලේඛනයක් අනුව,<ref name="Quarry"/> ඔහු විසින් සුදු හුනුගල් යොදාගෙන [[ප්ටාහ්]] දේවස්ථානයක් සහ [[අමුන්]]ගේ ඇතුළු නුවරක් ඉදිකරන ලදී. නමුත් මෙම ව්‍යාපෘති දෙකෙන් එකක්වත් නිමකළ නොහැකි විය.<ref name="Grimal 200"/> ඔහු සිය මිත්තණිය වූ [[ටෙටිෂෙරි|ටෙටිෂෙරි රැජින]] වෙනුවෙන් [[ඇබයිඩොස්, ඊජිප්තුව|ඇබයිඩොස්]]හි ස්මාරකයක් ඉදිකළේ ය.<ref name="Grimal 200"/> [[මැන්ෆ්‍රඩ් බියෙටැක්]] විසින් අවාරිස් භූමියේ සිදුකළ කැනීම්වලින් පෙනී ගොස් ඇත්තේ පැරණි හික්සොස් අගනුවර පවුරු මත අහ්මෝස් විසින් මාලිගයක් ඉදිකර ඇති බවයි. බියෙටැක් විසින් වරක් මාලිගයේ බිත්ති විසිතුරු කර තිබූ මිනෝවානු-ආරේ සිතුවම් කැබලි කිහිපයක් සොයාගන්නා ලදී. ඊජියානු ශිෂ්ටාචාරය ඊජිප්තුවේ වෙළඳාම සහ කලාවන් කෙරෙහි ඇතිකළ බලපෑම පිළිබඳ නොයෙකුත් තර්ක විතර්ක පවතී.<ref name="Shaw 208">[[#Shaw2000|ෂෝව්. (2000)]] පි. 208.</ref> අහ්මෝස්ගේ රාජ්‍ය සමයේ දී, [[තීබ්ස්, ඊජිප්තුව|තීබ්ස්]] අගනුවර මුළු ඊජිප්තුවේම අගනුවර බවට පත් වූයේ මුල්කාලීන මධ්‍ය රාජධානියේ [[ඊජිප්තුවේ එකොළොස්වන රාජවංශය|11වන රාජවංශ‍]] යුගයේ මෙනි. එසේම එය අලුතෙන් ස්ථාපනය කළ වෘත්තීමය [[සිවිල් සේවාව|සිවිල් සේවාවේ]] මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත් විය. මෙකල ලියන්නන් සහ රාජකීය ලේකම්වරුන් ලෙස විද්වතුන්ට විශාල ඉල්ලුමක් පැවතිණි.<ref>ටිල්ඩෙස්ලි, ජොයිස්. ''ඊජිප්ට්'ස් ගෝල්ඩ්න් එම්පයර්: ද ඒජ් ඔෆ් ද නිව් කිංඩම්'', පිටු. 18–19. හෙඩ්ලයින් බුක් පබ්ලිෂිං ලිමිටඩ්, 2001.</ref> තීබ්සය රටේ මැද පිහිටි බැවින්, එය අගනුවර ලෙස පිහිටුවීම යුද්ධෝපාය වශයෙන් ද වැදගත් තීරණයක් විය. ඒ නිසා උතුරින් හික්සොස්වරුන් ද, දකුණින් නුබියානුවන් සමග ද සටන් වැදීමට පහසු විය. මේ නිසා අනාගතයේ දී දේශ සීමාවන්හි ඇති විය හැකි ඕනෑම ගැටලුවකට මුහුණදීමේ හැකියාව රාජ්‍යය සතු විය.<ref name= "Maspero"/> මෙහි වඩාත් වැදගත්ම ප්‍රගමනය ආගමික වැදගත්කමකින් යුතු ලෙස ද සැලකිය හැක: තීබ්සය ක්‍රමයෙන් රටේ ආගමික මෙන්ම දේශපාලනික මධ්‍යස්ථානය බවට ද පත් විය. එහි ප්‍රාදේශික දෙවියා වූ අමුන්, හික්සොස්වරුන්ට එරෙහිව සටන්වැදීමට අහ්මෝස්ව පෙළඹවූ බවට විරුදාවලි හිමි විය. කාර්නැක් දේවස්ථාන සංකීර්ණයේ (තීබ්සයට උතුරින් නයිල් නදියේ නැගෙනහිර ඉවුරේ) වැදගත්කම වැඩි වූ අතර, පෙර පැවති [[හීලියොපොලිස් (පුරාතන ඊජිප්තුව)|හීලියොපොලිස්]] පාදක කරගත් [[රා]] දේව වන්දනාව අභාවයට යමින් පැවතිණි.<ref name = "Joyce2004 p100">ටිල්ඩෙස්ලි, ජොයිස්. ''ද ප්‍රයිවේට් ලයිව්ස් ඔෆ් ද ෆේරෝස්'', පි. 100. චැනල් 4 බුක්ස්, 2004.</ref> කාර්නැක් දෙවොලේ තිබූ අහ්මෝස්ගේ සේවාවන් විස්තර කෙරෙන ශිලා ස්තම්භ කිහිපයක් හමුව ඇත. මින් දෙකක ඔහු දෙවොලේ දායකයා ලෙස දක්වා තිබේ. "[[කුණාටු ශිලා ස්තම්භය]]" යනුවෙන් හඳුන්වන මින් එක් ශිලා ස්තම්භයක, මහා කුණාටුවකින් විනාශ වූ තීබ්ස්හි පැරණි රජවරුන්ගේ පිරමිඩ ඔහු විසින් ප්‍රතිනිර්මාණය කළ බැව් සඳහන් වේ.<ref name="Shaw 210">[[#Shaw2000|ෂෝව්. (2000)]] පි. 210.</ref> ඊජියන් ප්‍රදේශවල තෙරා විදාරණය, කුණාටු ශිලා ස්තම්භයේ දැක්වෙන ඇතැම් හානි සඳහා ප්‍රභවයක් වන්නට ඇතැයි ඇතැම් විද්වත්හු පවසති. ===පිරමිඩය=== {{main|අහ්මෝගේ පිරමිඩය}} [[ඇබයිඩොස්, ඊජිප්තුව|ඇබයිඩොස්]]හි පිහිටා තිබූ අහ්මෝස්ගේ [[ඊජිප්තු පිරමිඩ|පිරමිඩයේ]] නටබුන් 1899දී සොයාගැනුණු අතර, එය ඔහුගේ යැයි අනාවරණය කරගැනුණේ 1902දී ය.<ref>[http://www.phouka.com/pharaoh/pharaoh/dynasties/dyn18/01ahmose.html ඊජිප්ටියන් ෆේරෝස්: අහ්මෝස් I], සම්ප්‍රවේෂණය ජූලි 19, 2006.</ref><ref>[http://touregypt.net/featurestories/ahmosep.htm අහ්මෝස් පිරමිඩ් ඇට් ඇබයිඩොස්], සම්ප්‍රවේෂණය ජූලි 22, 2006.</ref> එහි ආවරණ ගල් බොහෝමයක් වසර ගණනාවක් පුරා විවිධ ඉදිකිරීම් සඳහා සොරකම් කොට තිබේ. එය ගොඩනගා තිබූ රළු ගල් ගොඩැල්ල ඇද වැටී තිබේ. කෙසේනමුත්, ඇස නොගැටුණු ආවරණ ගල් පේළි දෙකක් [[ආතර් මේස්]] විසින් සොයාගන්නා ලදී. හුනුගල් ආවරණයේ සාධක අනුව ඔහු විසින් එහි බෑවුමේ ආනතිය අංශක 60ක් පමණ වන්නට ඇතැයි ඇස්තමේන්තුගත කොට ඇත. ([[ගිසාහි මහා පිරමිඩය|ගිසාහි මහා පිරමිඩයේ]] අඩු තීව්‍ර අංශක 51 සමග සසඳා බැලීමේ දී)<ref>ලෙහ්නර්, මාර්ක්. ''ද කම්ප්ලීට් පිරමිඩ්ස්,'' පි. 190. තේම්ස් ඇන්ඩ් හඩ්සන් ලිමිටඩ්, 1997.</ref> මහා පිරමිඩ දෙවොලට යාබදව එහි නැගෙනහිරින් අහ්මෝස්ගේ රැජින වූ අහ්මෝස්-නෙෆටාරි විසින් ඉදිකළ දේවස්ථාන දෙකක් හාවි විසින් හඳුනාගන්නා ලදී. මින් එක් ව්‍යූහයක, අහ්මෝස්ගේ ‍22වන වර්ෂයේ එල්-මාසරා (ටුරා) හි ගල් වැඩපලක් ආරම්භ කිරීමට මූලිකත්වය ගත් ප්‍රධාන භාණ්ඩාගාරික නෙෆර්පෙරෙට් නිලධාරියාගේ මුද්‍රාව සහිත ගඩොලු දක්නට ලැබේ. තෙවන විශාල දේවස්ථානය (දෙවොල C) ස්වරූපය සහ පරිමාණය අතින් පිරමිඩ දෙවොලට සමානත්වයක් දරන නමුත්, එහි ගඩොලු මුද්‍රා අනුව පෙනීයන්නේ එය අහ්මෝස්-නෙෆටාරි රැජින වෙනුවෙන් ඉදිකළ වන්දනා ස්ථානයක් බවයි. පිරමිඩ සංකීර්ණයේ අක්ෂය කාන්තාරයේ කිලෝමීටරයක් පමණ දුරට පැතිර පවතින ස්මාරක මාලාව හා බැඳී පවතී යැයි සැලකේ. එහි අක්ෂය දිගේ ප්‍රධාන ව්‍යූහ ගණනාවක් දක්නට ලැබේ: 1) ඔහුගේ මිත්තණිය වූ [[ටෙටිෂෙරි]] රැජිනට පුදකළ විශාල පිරමිඩයක්; මෙහි [[ටෙටිෂෙරි රැජිනගේ ශිලා ස්තම්භය|අහ්මෝස් විසින් ඇයට පුද පූජා සිදුකරනු නිරූපිත ශිලා ස්තම්භයක්]] දක්නට ලැබේ. 2) ශිලාමය භුගත ගොඩනැගිලි සංකීර්ණයක්; මෙය [[ඔසිරිස්|ඔසිරියානු]] පාතාල ලෝකය නිරූපිත සංකේතාත්මක ව්‍යූහයක් හෝ සැබෑ රාජකීය සොහොන්ගැබක් විය හැක.<ref name="lehnerp191">ලෙහ්නර්, මාක්. ''ද කම්ප්ලීට් පිරමිඩ්ස්'', පි. 191. තේම්ස් ඇන්ඩ් හඩ්සන් ලිමිටඩ්, 1997.</ref> 3) උස් බෑවුමකට එදිරිව තනා ඇති පේසාමය දේවස්ථානයක්; මෙහි දැවැන්ත ගල් සහ ගඩොල් පේසා දක්නට ලැබේ. මෙම අංග [[සෙන්වොස්රෙට් III|IIIවන සෙන්වොස්රෙට්]]ගේ ස්මාරකය තැනීමට යොදාගත් පොදු සැලැස්ම අනුව නිමවා ඇති අතර, මෙහි ශෛලිය [[ඊජිප්තුවේ පැරණි රාජධානිය|පැරණි]] සහ [[ඊජිප්තුවේ නව රාජධානිය|මධ්‍ය රාජධානි]] යුගයන්හි පිරමිඩ සංකීර්ණයන් සිහි ගන්වයි.<ref name="lehnerp191"/> මෙම පිරමිඩය අහ්මෝස්ගේ භුමදාන ස්ථානය ද, නැතහොත් ඔහුගේ ස්මාරකයක් ද යන්න මතභේදයට තුඩු දී ඇත. මේස් සහ ක’රෙලි වැනි පැරණි ගවේෂකයින්ට කිසිදු ඇතුළු කුටීරයක් අනාවරණය කරගත නොහැකි වූ හෙයින්, පිරමිඩයෙහි රළු ගල් හරයෙහි භූමදාන කුටීරයක් පවතී යැයි සිතිය නොහැක. ඇබොට් පැපිරසයෙහි සොහොන් බිඳීම් වාර්තාවල අහ්මෝස් රජුගේ සොහොන්ගැබක් පිළිබඳ සඳහන් නොවේ. තීබ්ස්හි මෙම රජුගේ සොහොන්ගැබ ලෙස හඳුනාගත හැකි කිසිදු ස්ථානයක් හමු නොවීම නිසා, හාවි පවසන පරිදි ඔහුගේ දේහය ඇබයිඩොස්හි භුමදානය කරන්නට ඇත. පසුගිය අවුරුදු කිහිපය තුළ නිශ්චිතවම පිරමිඩයේ පාදම අසලින් වන්දනා ව්‍යූහ ගණනාවක් අනාවරණය කරගෙන තිබේ. එසේම පිරමිඩයේ පාදමෙහි, අහ්මෝස් වන්දනාව සඳහා පූජකවරුන් විසින් භාවිත කළ සුසානයක් ද හමු වී තිබීම නිසා රජුගේ ඇබයිඩොස් වන්දනා මතය සනාථ කෙරෙන සාක්ෂි ලැබේ. කෙසේනමුත්, සෙසු [[ඊජිප්තුවේදය|ඊජිප්තුවේදීන්]] විශ්වාස කරන්නේ මෙම පිරමිඩය ඉදිවූයේ (ඇබයිඩොස්හි ටෙටිෂෙරිගේ පිරමිඩය මෙන්) ස්මාරකයක් ලෙස පමණක් බවයි. අහ්මෝස්ගේ දේහය සෙසු පසුකාලීන 17වන සහ මුල්කාලීන 18වන රාජවංශ රජවරුන් මෙන් [[ඩ්‍රා' අබු එල්-නගා']]හි භූමදාන කරන්නට ඇතැයි ඔවුහු පවසති.<ref name="Grimal 200"/> මතකාගාර දේවස්ථාන සංකීර්ණයක කොටසක් ලෙස ඊජිප්තුවේ නිර්මාණය වූ අවසන් පිරමිඩය මෙයයි. නව රාජධානියේ ඉදිරි පාරාවෝවරුන් විසින් ප්‍රායෝගික සහ ආගමික හේතූන් මත පිරමිඩ ඉදිකිරීම නවතා ඇත. [[ගිසා]] සානුව පිරමිඩ ගණනාවක් සඳහා වාසස්ථාන සපයයි. නමුත් මෙය පිරමිඩ ඉදි කිරීමට බාධාවක් නොවිණි. තීබ්සයේ බෑවුම් සහිත භූ විෂමතාව හේතුවෙන් කාන්තාරයෙන් වටවූ භූමදානයන් ජලගැලීම් නිසා තර්ජනයට ලක් විය. පිරමිඩය සම්බන්ධ වූයේ හිරු දෙවි [[රා|රේ]] සමග ය. පසුව ඔහුට හිමි තැන [[අමුන්]] දෙවියන්ට හිමි විය. අමුන්ගේ නාමයේ එක් අරුතක් නම්, ''සැඟවුණු තැනැත්තා'' යන්නයි. මේ අනුව දේවධර්ම න්‍යායාත්මකව, සැබෑ භුමදාන ස්ථානයෙන් මතකාගාර දේවස්ථානය සම්පූර්ණයෙන් වෙන්ව ඉදි කිරීමෙන් පාරාවෝවරයාගේ සොහොන්ගැබ සඟවා තැබිය හැකි විය. මේ නිසා පාරාවෝවරයාගේ භුමදාන ස්ථානය සොහොන් බිඳින්නන්ගෙන් සඟවා තැබිය හැකි විය. නව රාජධානියේ ඉදිරි සියලු පාරාවෝවරුන් [[රජුන්ගේ නිම්නය|රජුන්ගේ නිම්නයේ]] ශෛලමය සොහොන්ගැබ් තුළ භූමදානය කෙරිණි.<ref>ටිල්ඩෙස්ලි, ජොයිස්. ''ද ප්‍රයිවේට් ලයිව්ස් ඔෆ් ද ෆේරෝස්'', පි. 101. චැනල් 4 බුක්ස්, 2004.</ref> ==මමිය== [[File:Ahmose-mummy-head.png|thumb|200px|right|Iවන අහ්මෝස්ගේ මමීකරණය කළ හිස]] Iවන අහ්මෝස්ගේ [[මමී|මමිය]] සොයාගන්නා ලද්දේ 1881දී [[හට්ෂෙප්සුට් මතකාගාර දේවස්ථානය]]ට ඍජුවම ඉහළින් කඳු අතර පිහිටි [[ඩේර් එල්-බහ්රි]] [[DB320|කුටියක්]] තුළ තිබී ය. ඔහුගේ මමිය ඇතුළුව [[අමෙන්හොටෙප් I|Iවන අමෙන්හොටෙප්]], [[තුත්මෝස් I|Iවන තුත්මෝස්]], [[තුත්මෝස් II|IIවන තුත්මෝස්]], [[තුත්මෝස් III|IIIවන තුත්මෝස්]], [[රැම්සෙස් I|Iවන රැම්සෙස්]], [[සෙටි I|Iවන සෙටි]], [[රැම්සෙස් II|IIවන රැම්සෙස්]] සහ [[රැම්සෙස් IX|IXවන රැම්සෙස්]] වැනි 18වන සහ 19වන රාජවංශයේ පාරාවෝවරුන්ගේ මමී ද එතැන විය. මීට අමතරව [[පිනෙඩ්ජෙම් I|Iවන පිනෙඩ්ජෙම්]], [[පිනෙඩ්ජෙම් II|IIවන පිනෙඩ්ජෙම්]] සහ [[සියාමුන්]] වැනි 21වන රාජවංශයේ පාරාවෝවරුන්ගේ දේහයන් ද එම කුටියේ පැවතිණි. Iවන අහ්මෝස්ගේ මමිය ලිහා බලන ලද්දේ [[ගැස්ටන් මැස්පරෝ]] විසින් 1886 ජූනි 9වන දින ය. එම දේහය තිබූයේ [[ඊජිප්තු රූපාක්ෂර|රූපාක්ෂරවලින්]] ඔහුගේ නාමය සටහන්ව තිබූ මිනීපෙට්ටියක තිබී ය. ඔහුගේ වෙලුම් පටිවල ද රූපාක්ෂරවලින් නැවත ඔහුගේ නාමය සටහන්ව තිබිණි. දේවදාර දැවයෙන් නිමකළ මිනීපෙට්ටියේ ශෛලිය අනුව පෙනී ගියේ එය 18වන රාජවංශ සමයට අයත් එකක් බවයි. මෙය රාජකීය ශෛලියෙන් නිම කර නොතිබූ අතර, එතරම් විසිතුරු ද නොවී ය. එහි ආලේප කර හෝ ගිල්වා තිබූ දෑ සියල්ල අතීතයේ දී ම ගලවා ඉවත් කර තිබූ බව පෙනී ගියේ ය.<ref name = "Forbes1998p614">‍ෆෝබ්ස්, ඩෙනිස් සී. ''ටූම්බ්ස්,‍ ට්‍රෙෂර්ස්, මමීස්: සෙවන් ග්‍රේට් ඩිස්කවරීස් ඔෆ් ඊජිප්ටියන් ආකියොලොජි'', පි. 614. KMT කමියුනිකේෂන්ස්, Inc. 1998.</ref> ඔහුගේ දේහය මුල් භූමදාන ස්ථානයෙන් ඉවත් කර, යළි ඔතා ඩේර් එල්-බහ්රිහි කුටීරයේ තැන්පත් කර තිබෙන්නේ 21වන රාජවංශයේ පූජක රජකු වූ IIවන පිනෙඩ්ජෙම් සමයේ ය. ඔහුගේ නාමය ද මමියේ වෙලුම් අතර දක්නට ලැබේ. ඔහුගේ ගෙල වටා ''[[ඩෙල්ෆිනියම්]]'' මලින් කළ මාලයක් තැන්පත් කර තිබී ඇත. ඔහුගේ දේහය පුරාතන නිධන් සොරුන්ගේ පීඩාවන්ට ලක්ව ඇති බවට සාධක තිබේ. ඔහුගේ හිස දේහයෙන් වෙන්ව ඇති අතර, නාසය බිඳී ගොස් ඇත.<ref>ස්මිත්, ජී. එලියට්. ''ද රෝයල් මමීස්'', පිටු. 15–17. ඩක්වර්ත්, 2000 (යළි මුද්‍රණය).</ref> දේහය 1.63m උසැති ය. මමියේ මුහුණ කුඩා අතර, කැපී පෙනෙන ලක්ෂණ දක්නට නැත. නමුත් ඔහුට අතිශය ප්‍රමුඛ ඉදිරි දත් පිහිටා ඇත. මෙය ආවේණික කුටුම්භීය ලක්ෂණයක් බව පෙනේ. එයට හේතුව මෙම ලක්ෂණය එම පවුලේම කාන්තා මමී කිහිපයක මෙන්ම, ඔහුගෙන් පැවතෙන්නකු වූ IIවන තුත්මෝස්ගේ මමියේ ද දක්නට ලැබීමයි. කුටුම්භීය සමානත්වයන් දක්වමින් ගැස්ටන් මැස්පරෝ මමිය පිළිබඳ මෙසේ කෙටි විස්තරයක් ඉදිරිපත් කොට තිබේ: {{quote|...ඔහු මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ උසකින් යුක්ත විය. මමීකරණය කරන සමයේ ඔහුගේ දේහය අඩි 5 අඟල් 6 (1.68m) පමණ උසකින් යුතු විය. නමුත් ගෙලේ සහ පපුවේ වර්ධනය සලකා බැලූ විට, ඔහුට අසාමාන්‍ය ශක්තියක් පැවති බව දක්නට ලැබේ. ප්‍රතිමා උඩුකය හා සලකා බැලීමේ දී හිස කුඩා ය. නළල පහත් සහ පටු ය. කොපුල් අස්ථි නෙරා ඇති අතර, ඝනකම්, රැලි වැටුණු හිසකෙස් ඇත. මුහුණ සැබැවින්ම [[සෙකෙනෙන්රේ ටාඕ|ටියුවාක්‍රෙයි]] [සෙකෙනෙන්රේ ටාඕ] ට සමානත්වයක් පෙන්වයි. මෙම පාරාවෝවරුන් දෙදෙනාගේ සම්බන්ධතාව නොදැන සිටියකුට වුව ද, ඉන් ඔවුන්ගේ බන්ධුතාව පුරෝකථනය කළ හැක.<ref name="Maspero"/>}} මමියේ මුල්කාලීන අධ්‍යයන අනුව පෙනී ගියේ එය 50වන වියෙහි පසු වූ මිනිසකුට අයත් බවයි‍.<ref name="Maspero"/> නමුත් පසුකාලීන අධ්‍යයන අනුව පෙනී ගියේ ඔහු මියයන විට මැදි-තිස්වන වියේ පසුවන්නට ඇති බවයි.<ref name="Shaw&Nicholson 18"/> 1980දී මෙම මමියේ අනන්‍යතාවය (කයිරෝ කෞතුකාගාරය නාමාවලිය n° 61057) දන්ත චිකිත්සාව පිළිබඳ විශේෂඥයකු වූ ආචාර්ය ජේම්ස් හැරිස් සහ ඊජිප්තුවේදියකු වූ එඩ්වඩ් වෙන්ට් විසින් ප්‍රකාශිත ප්‍රතිඵල අනුව ප්‍රශ්නාර්ථයක් විය. [[ඊජිප්තු කෞතුකාගාරය|කයිරෝ කෞතුකාගාරයේ]] වූ රාජකීය මමී යැයි සැලකුණු මමී සියල්ලේම [[x-කිරණ]] ඡායාරූප ගැනීමට හැරිස්ට අවසර හිමි විය. ඉතිහාස වාර්තා අනුව Iවන අහ්මෝස් යනු සෙකෙනෙන්රේ ටාඕගේ පුත්‍රයකු හෝ මුණුපුරකු යැයි සැලකුණු නමුත් එම මමී දෙක අතර කපාලවක්ත්‍ර රූප විද්‍යාව බෙහෙවින් වෙනස් ය. එසේම එය ඔහුගේ සොයුරියක වූ අහ්මෝස්-නෙෆටාරිගේ යැයි සැලකුණ කාන්තා මමියෙන් ද බොහෝ වෙනස් ය. මෙම පරස්පරතාවන් සහ එම යුගයේ පිරිමි රාජකීය මමීවල සම්ප්‍රදාය වූ මමියේ දෑත් පපුව හරහට තබා තිබීමේ පිළිවෙත මෙහි දක්නට නොලැබීම හේතුවෙනුත්, මෙය රාජකීය මමියක් නොවන බවට විශ්වාසයක් ඇති විය. ඒ නිසා Iවන අහ්මෝස්ගේ අනන්‍යතාවය හඳුනා ගැනීමට අපහසු වී ඇත.<ref>ෆෝබ්ස්, ඩෙනිස් සී. ''ටූම්බ්ස්, ට්‍රෙෂර්ස්, මමීස්: සෙවන් ග්‍රේට් ඩිස්කවරීස් ඔෆ් ඊජිප්ටියන් ආකියොලොජි'', පි. 699. KMT කමියු‍නිකේෂන්ස්, Inc. 1998.</ref> මෙම මමිය සහ [[රැම්සෙස් I|Iවන රැම්සෙස්]]ගේ යැයි පැවසෙන මමිය මේ වනවිට "The Golden Age of the Egyptian Military" යන ප්‍රදර්ශන තේමාව යටතේ [[ලුක්සෝර් කෞතුකාගාරය|ලුක්සෝර් කෞතුකාගාරයේ]] නිත්‍ය ප්‍රදර්ශනයට තබා ඇත.<ref>බිකර්ස්ටැෆ්, ඩිලන්. <cite>එක්සැමයිනිං ද මිස්ට්‍රි ඔෆ් ද නයගරා ෆෝල්ස් මමී</cite>, KMT, පි. 31. වෙළු. 17 අංක 4, ශිශිරය 2006–07.</ref> ==අනුප්‍රාප්තිය== Iවන අහ්මෝස්ගෙන් පසුව ඔහුගේ පුත් [[අමෙන්හොටෙප් I|Iවන අහ්මෝස්]] සිහසුනට පත් විය. සුළු විද්වතුන් පිරිසක් ප්‍රකාශ කරන්නේ අහ්මෝස් සහ අමෙන්හොටෙප් අතර වර්ෂ හයක් වැනි කාලයක් කෙටි හවුල් පාලන සමයක් පැවති බවයි. සැබැවින්ම හවුල්-පාලන සමයක් පැවතියේ නම්, අමෙන්හොටෙප් අහ්මෝස්ගේ 18වන රාජ්‍ය වර්ෂයට පෙර රජ වූවා විය නොහැක. එයට හේතුව කිරුළහිමි කුමරු වූ අහ්මෝස්-අන්ඛ් මියගියේ යැයි සිතිය හැකි අවම වර්ෂය එය වීමයි.<ref name="Wente 271"/> හවුල් පාලනයක් පැවති බවට ඉඟි කෙරෙන සාක්ෂි ඇතත්, එය සනාථ කෙරෙන නිශ්චිත සාක්ෂි හමු නොවේ. ඉන් පළමු සාක්ෂිය නම් මේ දෙදෙනාගේම [[පුරාතන ඊජිප්තු රාජ පදවි නාමයන්#සිහසුන් නාමය (පුද්ගල නාමය)|පුද්ගල නාමය]]න් එකකට පසු අනෙක වශයෙන් දැක්වෙන භාණ්ඩයි: මේ අතර පෙර සඳහන් කළ කුඩා වීදුරු පබළුව, කුඩා ෆෙල්ස්පාර් සුරයක් සහ බිඳුණු ශිලා ස්තම්භයක් වේ. මේවා මුල්කාලීන 18වන රාජවංශයේ සම්මත ශෛලියෙන් ලියැවී ඇත.<ref name="Gordonp296"/> අවසන් ශිලා ස්තම්භයේ සඳහන් වන්නේ අමෙන්හොටෙප් හට "සදාකාලික ජිවය දුන්" බවයි. මෙම ඊජිප්තු රූඪි වදනෙන් පැවසෙන්නේ රජු ජීවත් වන බවයි. නමුත් අහ්මෝස් යන නාමය සමග සාමාන්‍යයෙන් මළ රජවරුන්ට දෙන විරුදයක් වන "හ‍ඬෙහි සත්‍යය" යන විරුදය මෙහි දක්නට නැත.<ref name="Gordonp296" /> පුද්ගල නාමයන් ආරූඪ කරන්නේ සිහසුනට පත්වූ පසු බැවින්, එම අවස්ථාවේ මේ දෙදෙනාම ජීවත්ව සිටි බව අදහස් වේ. එසේම දෙදෙනා එකම කාලයේ රජ කළ බව ද සිතිය හැක. නමුත් ඇතැම්විට මෙය Iවන අමෙන්හොටෙප් විසින්, ඊජිප්තුව එක්සත් කළ සිය පියාගේ නාමය තමන්ට සම්බන්ධ කර දැක්වීමට ගත් උත්සාහයක් ද විය හැක. දෙවන කරුණ නම්, [[අමෙන්හොටෙප් I|Iවන අමෙන්හොටෙප්]] විසින් [[සෙඩ් උත්සවය]]ක් සඳහා සූදනාම් වී ඇති බව හෝ එය සැමරීම අරඹා ඇති බව පෙනී යාමයි. නමුත් සාමාන්‍යයෙන් Iවන අමෙන්හොටෙප්ගේ රාජ්‍ය සමය වර්ෂ 21ක් ලෙස සැලකේ. සම්ප්‍රදායික සෙඩ් උත්සවයක් පැවැත්විය හැක්කේ පාලකයාගේ 30වන රාජ්‍ය වර්ෂයෙන් පසුව පමණකි. Iවන අමෙන්හොටෙප් තම පියා සමග හවුල් පාලන යුගයක් ගෙනගියේ නම්, ඔහු සෙඩ් උත්සවය සැමරීමේ දී තමන්ගේ තනි පාලන සමය ඇරඹි දිනයයට වඩා, පළමුව සිංහාසනාරූඪ වූ දිනය සලකා වර්ෂ ගණනය කර ඇති බව පෙනී යයි. මෙය කාර්නැක්හි ඔහුගේ සෙඩ් උත්සවයේ සූදානම විස්තර කළ හැකි හොඳම ආකාරයයි.<ref name="Wente 272">[[#Wente1975|වෙන්ට් (1975)]] පි. 272.</ref> නමුත් මෙම සම්ප්‍රදාය කඩ කළ තවත් නව රාජධානි පාරාවෝවරුන් දෙදෙනකු විය; [[හට්ෂෙප්සුට්]] පාරාවෝවරිය ඇගේ හෙබ් සෙඩ් උත්සවය පැවැත්වූයේ ඇගේ 16වන වර්ෂයේ වන අතර, අක්නාටන් සෙඩ් උත්සවයක් පැවැත්වූයේ සිය 17වන වර්ෂයේ ආරම්භයේ ය.<ref>[http://www.ancient-egypt.org/index.html ඒන්ෂන්ට් ඊජිප්ට්].</ref> තෙවන සාධකය නම්, අහ්මෝස්ගේ බිරිඳ වූ අහ්මෝස්-නෙෆටාරි රැජින අහ්මෝස්ගේ 22වන රාජ්‍ය වර්ෂයට අයත් මාසරාහි හුනුගල් වැඩපළෙහි ශිලා ස්තම්භ දෙකක "රජුගේ මහා භාර්යාව" සහ "රජුගේ මව" යනුවෙන් හඳුන්වා තිබීමයි. සාහිත්‍යමය අරුත සැලකූ විට ඇය "රජුගේ මව" වන්නට නම් ඒ වනවිටත් අමෙන්හොටෙප් සිහසුනට පත්ව සිටිය යුතු ය. නමුත් [[ආහොටෙප් II|IIවන ආහොටෙප්]] නැමැති රැජින කිසිදු හඳුනාගත් රජකුගේ මව නොවූව ද, එම ධුරය උසුලා ඇති හෙයින් එය හුදෙක් ගෞරව නාමයක් පමණක් වන්නට ද පුළුවන.<ref name="Gordonp297">ගෝර්ඩ්න්, ඇන්ඩෲ එච්. ''අ ග්ලාස් ‍බීඩ් ඔෆ් අහ්මෝස් ඇන්ඩ් අමෙන්හොටෙප් I'' පි. 297. ජර්නල් ඔෆ් නියර් ඊස්ටර්න් ස්ටඩීස්, වෙළු. 41, අං. 4, ඔක්තෝබර් 1982.</ref> එසේම ඇගේ පුත් අමනෙම්හාට්, Iවන අමෙන්හොටෙප්ගේ සම-රාජ්‍යාධිකාරී ලෙස පත්කොට තිබී අමනෙම්හාට් ඔහුට පෙර මියගියා වන්නට ද හැක.<ref name="Wente 271"/> මෙහි ඇති අවිනිශ්චිතතාව හේතුවෙන්, හවුල්-පාලන න්‍යාය සනාථ කිරීමට හෝ ඉවත ලීමට හැකි නොවේ. රේඩ්ෆෝර්ඩ් සහ මර්නෙන් යන දෙදෙනාම මේ සම්බන්ධයෙන් සිය කෘති තුළ තීරණයක් නොමැති බව දක්වා ඇත. එයට හේතුව හවුල් පාලනයක් පැවති බවට හෝ නොපැවති බවට ඇත්තේ ඉතා සුළු සාධක සංඛ්‍යාවක් බැවිනි. එසේ හවුල් පාලනයක් පැවතිය ද, ඉන් කාලානුක්‍රම අනුපිළිවෙලට වෙනසක් සිදු නොවන්නේ අමෙන්හොටෙප්ගේ රාජ්‍ය වර්ෂ ගණනය කොට ඇත්තේ ඔහු තනි පාලකයා වශයෙන් කටයුතු කළ පළමු වර්ෂයේ සිට වීම නිසායි.<ref name="Redford 51">[[#Redford1967|රෙඩ්ෆෝර්ඩ්. (1967)]] පි. 51.</ref><ref>මර්නේන්, විලියම් ජේ. ''ඒන්ෂන්ට් ඊජිප්ටියන් කෝරීජන්සීස්, ස්ටඩීස් ඉන් ඒන්ෂන්ට් ඔරියන්ටල් සිවිලයිසේෂන්, N° 40'', පි. 114. චිකාගෝ විශ්වවිද්‍යාලයේ පෙරදිග අධ්‍යයනායතනය, 1977.</ref> කෙසේනමුත්, හවුල්-පාලන මතයේ ආධාරකරුවන් පවසන්නේ අහ්මෝස්ගේ රාජ්‍ය සමය තුළ ඔහුට එරෙහිව කැරැලි එකක්වත් අවම වශයෙන් ඇති වූ හෙයින්, සිහසුනට අරගලයක් ඇතිවීමට වැළැක්වීමට අයකුගේ මරණයට පෙර කිරුළට අනුප්‍රාප්තිකයකු නම් කිරීම තර්කානුකූල බවයි.<ref>ගෝර්ඩ්න්, ඇන්ඩෲ එච්., අ ග්ලිස් බීඩ් ඔෆ් අහ්මෝස් ඇන්ඩ් අමෙන්හොටෙප් I, JNES 41, අං. 4, ඔක්තෝබර් 1982, පි. 297</ref> ==මේවාත් බලන්න== *[[කුණාටු ශිලා ස්තම්භය]] *[[පාරා‍වෝවරුන්ගේ ලැයිස්තුව]] *[[ඊජිප්තුවේ දහඅටවන රාජවංශය]] ==සටහන්== {{Reflist|colwidth=30em}} ===ග්‍රන්ථාවලිය=== <!-- Please order books alphabetically by the author's last name --> {{refbegin|35em}} *{{cite web|url=http://www.encyclopedia.com/doc/1E1-Amasis1.html|title=Amasis I|accessdate=2010-08-13|work=කොලොම්බියා විශ්වකෝෂය, සයවන මුද්‍රණය|year=2008|ref=Columbia2008}} *{{cite book|last=ක්ලේටන්|first=පීටර්|title=Chronicle of the Pharaohs|year=2006|publisher=තේම්ස් ඇන්ඩ් හඩ්සන් ලිමිටඩ්|isbn=0-500-28628-0|ref=Clayton2006}} *{{cite journal|last=ඩොඩ්සන්|first=ඒඩන්|year=1990|title=Crown Prince Djhutmose and the Royal Sons of the Eighteenth Dynasty|journal=The Journal of Egyptian Archaeology|publisher=චිකාගෝ විශ්වවිද්‍යාලීය මුද්‍රණාලය|volume=76|issue=|pages=87–96|jstor=3822009|doi=10.2307/3822009|ref=Dodson1990}} *{{cite web|url=http://weekly.ahram.org.eg/2005/755/he1.htm|last=එල්-අරෙෆ්|first=නෙවින්|title=King of the Wild Frontier|work=අල් අහ්රම්|accessdate=2010-08-13|ref=Ahram2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100731124906/http://weekly.ahram.org.eg/2005/755/he1.htm|archivedate=31 ජූලි 2010<!--DASHBot-->|url-status=live}} *{{cite book|last=ගාඩිනර්|first=ඇලන්|title=Egypt of the Pharaohs|url=https://archive.org/details/egyptofpharaohsa00gard|year=1964|publisher=ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්වවිද්‍යාලීය මුද්‍රණාලය|isbn=0-19-500267-9|ref=Gardiner1964}} *{{cite book|last=ග්‍රිමල්|first=නිකොලස්|title=A History of Ancient Egypt|year=1988|publisher=ලයිබ්‍රරී ආර්තීම් ෆෙයාර්ඩ්|isbn=|ref=Grimal1988}} *{{cite book|last=රෙඩ්ෆෝර්ඩ්|first=ඩොනල්ඩ්|title=Egypt, Canaan, and Israel in Ancient Times|url=https://archive.org/details/egyptcanaanisrae0000dona|year=1992|publisher=ප්‍රින්ස්ටන් විශ්වවිද්‍යාලීය මුද්‍රණාලය|isbn=0-691-00086-7|ref=Redford1992}} *{{cite book|last=රෙඩ්ෆෝර්ඩ්|first=ඩොනල්ඩ්|title=History and Chronology of the 18th Dynasty of Egypt: Seven Studies|year=1967|publisher=ටොරොන්ටෝ විශ්වවිද්‍යාලීය මුද්‍රණාලය|isbn=|ref=Redford1967}} *{{cite book|last=රයිස්|first=මයිකල්|title=Who's Who in Ancient Egypt|year=2001|publisher=රූට්ලෙජ්|isbn=978-0-415-15449-9|ref=Rice2001}} *{{cite book|last=ෂෝව්|first=ඉයන්|title=The Oxford history of ancient Egypt|url=https://archive.org/details/oxfordhistoryofa00shaw|year=2000|publisher=ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්වවිද්‍යාලීය මුද්‍රණාලය|isbn=0-19-280458-8|ref=Shaw2000}} *{{cite book|last1=ෂෝව්|first1=ඉයන්|last2=නිකොල්සන්|first2=පෝල්|title=The Dictionary of Ancient Egypt|year=1995|publisher=හැරී එන්. ඒබ්‍රම්ස්, Inc.|isbn=0-8109-9096-2|ref=Shaw&Nicholson1995}} *{{cite journal|last=වෙන්ට්|first=රඩ්වඩ් එෆ්.|year=1975|title=Thutmose III's Accession and the Beginning of the New Kingdom|journal=Journal of Near Eastern Studies|publisher=චි‍කාගෝ විශ්වවිද්‍යාලීය මුද්‍රණාලය|volume=57|issue=1|pages=265–272|url=|doi=|ref=Wente1975}} *{{cite journal|last1=වියනර්|first1=මැල්කම් එච්.|last2=ඇලන්|first2=ජේම්ස් පී.|year=1998|title=Separate Lives: The Ahmose Tempest Stela and the Thera Eruption|journal=Journal of Near Eastern Studies|publisher=චිකාගෝ විශ්වවිදයාලීය මුද්‍රණාලය|volume=57|issue=1|pages=1–28|url=|doi=10.1086/468596|ref=TempestStela1998}} {{refend}} ==මූලාශ්‍ර== {{refbegin|35em}} *බ්‍රෙස්ටඩ්, ජේම්ස් හෙන්රි. ''Ancient Records of Egypt, වෙළු. II'' චිකාගෝ විශ්වවිද්‍යාලීය මුද්‍රණාලය, චිකාගෝ, 1906. ISBN 90-04-12989-8. *Catalogue Gènèral 34001, ඊජිප්තු කෞතුකාගාරය, කයිරෝ. *ක්ලේටන්, පීටර්. ''Chronicle of the Pharaohs'', තේම්ස් සහ හඩ්සන් ලිමිටඩ්, කඩදාසි බැම්ම සහිත 2006. *කූනි, ජේ. ඩී. ''Glass Sculpture in Ancient Egypt.'' Journal of Glass Studies 2 වෙළු. 11, 1960. *‍ඩොඩ්සන්, ඒඩන්. ''Crown Prince Djhutmose and the Royal Sons of the Eighteenth Dynasty'' The Journal of Egyptian Archaeology, වෙළු. 76, 1990. *ඩොඩ්සන්, ඒඩන්. ඩියෑන්, හිල්ටන්. ''The Complete Royal Families of Ancient Egypt'' තේම්ස් ඇන්ඩ් හඩ්සන්, 2004. ISBN 0-500-05128-3. *එඩ්නා ආර්. රස්මන්, ඇතුළු පිරිස. ''Eternal Egypt: Masterworks of Ancient Art from the British Museum.'' 2001. ISBN 0-520-23086-8. *ගාඩිනර්, ඇලන් (ශ්‍රීමත්). ''Egypt of the Pharaohs'', ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්වවිද්‍යාලීය මුද්‍රණාලය, 1964. ISBN 0-19-500267-9 *ගොර්ඩ්න්, ඇන්ඩෲ එච්. ''A Glass Bead of Ahmose and Amenhotep I.'' Journal of Near Eastern Studies, වෙළු. 41, අං. 4, ඔක්තෝබර් 1982. *ග්‍රිමල්, නිකොලස්. ''A History of Ancient Egypt.'' ලයිබ්‍රරී ආර්තීම් ෆෙයාර්ඩ්, 1988. ISBN 90-04-12989-8. *හෙල්ක්, වුල්ෆ්ගැං. ''Schwachstellen der Chronologie-Diskussion.'' ගෝටිංජර් මිෂෙලන්, ගෝටින්ජන්, 1983. *ලෙහ්නර්, මාක්. ''The Complete Pyramids.'' තේම්ස් ඇන්ඩ් හඩ්සන් ලිමිටඩ්. 1997. ISBN 0-500-05084-8. *මැස්පරෝ, ගැස්ටන්. ''History Of Egypt, Chaldaea, Syria, Babylonia, and Assyria, වෙළුම 4 (12න්),'' ගුටෙන්බර්ග් ව්‍යාපෘතිය ඊ-ග්‍රන්ථය, මුදාහළ දිනය: දෙසැම්බර් 16, 2005. EBook #17324. https://www.gutenberg.org/files/17324/17324.txt *මර්නේන්, විලියම් ජේ. ''Ancient Egyptian Coregencies, Studies in Ancient Oriental Civilization. අං. 40.'' චිකාගෝ විශ්වවිද්‍යාලීය පෙරදිග අධ්‍යයනායතනය, 1977. *රෙඩ්ෆොර්ඩ්, ඩොනල්ඩ් බී. ''Egypt, Canaan, and Israel in Ancient Times.'' ප්‍රින්ස්ටන් විශ්වවිද්‍යාලීය මුද්‍රණාලය, ප්‍රින්ස්ටන් NJ, 1992. ISBN 0-691-00086-7. *රෙඩ්ෆෝර්ඩ්, ඩොනල්ඩ් බී. ''History and Chronology of the 18th Dynasty of Egypt: Seven Studies.'' ටොරන්ටෝ විශ්වවිද්‍යාලීය මුද්‍රණාලය, 1967. *ෂෝව්, ඉයන්. ''The Oxford History of Ancient Egypt''. ඔක්‍ස්ෆර්ඩ් විශ්වවිද්‍යාලීය මුද්‍රණාලය, 2000. ISBN 0-19-815034-2. *ස්මිත් ජී. එලියට්. ''The Royal Mummies'', ජෙරල්ඩ් ඩක්වර්ත් සහ සමාගම, 2000. ISBN 0-7156-2959-X. *ස්පැලිංජර්, ඇන්තනි ජේ. ''War in Ancient Egypt: The New Kingdom.'' බ්ලැක්වෙල් පබ්ලිෂිං, 2005. ISBN 1-4051-1372-3 *ටිල්ඩෙස්ලි, ජොයිස්. ''Egypt's Golden Empire: The Age of the New Kingdom''. හෙඩ්ලයින් බුක් පබ්ලිෂිං ලිමිටඩ්, 2001. ISBN 0-7472-5160-6. *ටිල්ඩෙස්ලි, ජොයිස්. ''The Private Lives of the Pharaohs''. චැනල් 4 බුක්ස්, 2004. ISBN 0-7522-1903-0. *වෙයින්ස්ටයින්, ජේම්ස් එම්. ''The Egyptian Empire in Palestine, A Reassessment.'' Bulletin of the American Schools of Oriental Research: අං 241. ශිශිරය, 1981. *වෙන්ට්, එඩ්වඩ් එෆ්. ''Thutmose III's Accession and the Beginning of the New Kingdom.'' Journal of Near Eastern Studies, චිකාගෝ විශ්වවිද්‍යාලීය මුද්‍රණාලය, 1975. {{refend}} ==බාහිර සබැඳි== {{Commons category|Ahmose I}} *[http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/chronology/ahmose.html අහ්මෝස්]{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} සම්ප්‍රවේෂණය 19 ජූලි 2006. *[http://www.phouka.com/pharaoh/pharaoh/dynasties/dyn18/01ahmose.html ඊජිප්තු පාරාවෝවරුන්: අහ්මෝස් I] සම්ප්‍රවේෂණය 19 ජූලි 2006. *[http://weekly.ahram.org.eg/2005/755/he1.htm King of the Wild Frontier] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100731124906/http://weekly.ahram.org.eg/2005/755/he1.htm |date=2010-07-31 }} සම්ප්‍රවේෂණය 23 අගෝස්තු 2006 *[http://www.reshafim.org.il/ad/egypt/texts/quarry_inauguration.htm ගල් වැඩපළ ආරම්භ කිරීම] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100605044043/http://www.reshafim.org.il/ad/egypt/texts/quarry_inauguration.htm |date=2010-06-05 }} සම්ප්‍රවේෂණය 28 ජූලි 2006. {{Pharaohs}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Ahmose I}} [[Category:ක්‍රි.පූ. 1525 මරණ]] [[Category:ඊජිප්තුවේ දහඅටවන රාජවංශයේ පාරාවෝවරුන්]] [[ප්‍රවර්ගය:පුරාතන ළමා රාජ්‍ය පාලකයෝ]] [[Category:පුරාතන ඊජිප්තු මමී]] [[Category:උපන් වර්ෂ නොදන්නා පුද්ගලයින්]] [[Category:අහ්මෝස් I]] 5p3xqyhkg9ahek8yq54uqodlb0l56yb 0 71817 797917 711041 2026-08-22T05:48:29Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 797917 wikitext text/x-wiki {{for|තායිලන්තයේ කෝ සාමුයිහි පිහිටි දැවැන්ත බුද්ධ ප්‍රතිමාව|වට් ෆ්‍රා යායි}} {{Infobox monument |monument_name = තායිලන්තයේ මහා බුද්ධ ප්‍රතිමාව |native_name = ''මහාමින්හ් සාකායමුනී විසෙජ්චායිචාර්න්'' |image = Phra Buddha Maha Nawamin Sakayamuni Sri Wisetchaichan.jpg |caption = |location = [[විසෙට් චායි චාන් දිස්ත්‍රික්කය|විසෙට් චායි චාන්]], [[අන්ග් තොන්ග් පළාත|අන්ග් තොන්ග්]], [[තායිලන්තය]] |designer = |type = ප්‍රතිමාව |material = කොන්ක්‍රීට් |length = |width = |height = 92 m (අඩි 302) |begin = |complete = 2008 |open = |dedicated_to = |map_image = |map_caption = |map_width = |coordinates = {{coord|14|35|35.60|N|100|22|40.02|E|type:landmark_region:TH|name=Great Buddha of Thailand (Ang Thong, Thailand)}} |lat = |long = |extra = }} '''තායිලන්තයේ මහා බුද්ධ ප්‍රතිමාව''' නැතහොත් '''විශාල බුද්ධ ප්‍රතිමාව''', '''තායිලන්තයේ විශාල බුද්ධ ප්‍රතිමාව''', '''ෆ්‍රා බුද්ධා මහා නවමින්''', සහ '''මහාමින්හ් සකායමුනී විසෙජ්චායිචාර්න්''' යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ [[තායිලන්තය|තායිලන්තයේ]] පිහිටි උසම ප්‍රතිමාවයි. එය ලොක්යේ නවවන උසම ප්‍රතිමාව ද වේ. [[අන්ග් තොන්ග් පළාත|අන්ග් තොන්ග් පළාතේ]] [[වට් මුවාං විහාරය]]<ref>{{Citation |title=Buddha statue at Wat Muang Monastery - Southeast Asia<!-- Bot generated title --> |url=http://www.southeastasia.org/index.php/seaawards/photos/buddha-statue-at-wat-muang-monastery1/ |access-date=2017-03-11 |archive-date=2013-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029211825/http://www.southeastasia.org/index.php/seaawards/photos/buddha-statue-at-wat-muang-monastery1/ }}</ref><ref>{{Citation |title=The Biggest Buddha in Thailand ?<!-- Bot generated title --> |url=http://www.visit-chiang-mai-online.com/biggest-buddha-thailand.html |access-date=2017-03-11 |archive-date=2016-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161024161229/http://www.visit-chiang-mai-online.com/biggest-buddha-thailand.html }}</ref> තුළ පිහිටි මෙම බුද්ධ ප්‍රතිමාව උසින් 92 m (අඩි 300) පමණ වන අතර, පළල 63 m (අඩි 210) පමණ වේ. 1990දී ඉදිකිරීම් ප්‍රකාශයට පත්කෙරුණු මෙම බුද්ධ ප්‍රතමාව නිමවා අවසන් වූයේ 2008දී ය. කොන්ක්‍රීට්වලින් සෑදූ මෙම ප්‍රතිමාව රන් ආලේපිත ය.<ref>{{Citation |title=How Big is The Biggest Buddha Statue? {{!}} Dimensions Guide<!-- Bot generated title --> |url=http://www.dimensionsguide.com/how-big-is-the-biggest-buddha-statue/ |access-date=2017-03-11 |archive-date=2012-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120626142631/http://www.dimensionsguide.com/how-big-is-the-biggest-buddha-statue/ }}</ref> ==මේවාත් බලන්න== * [[බුද්ධාගම]] * [[බෞද්ධ කලාව]] * [[උස අනුව ප්‍රතිමා ලැයිස්තුව]] ==මූලාශ්‍ර== {{reflist}} ==බාහිර සබැඳි== *[http://www.weishan.hn.cn/wM_ReadNews.asp?NewsId=144 රූප] {{Colossal Buddha statues}} [[Category:තායිලන්තයේ එළිමහන් ප්‍රතිමා]] [[Category:දැවැන්ත බුද්ධ ප්‍රතිමා]] [[Category:2008 ප්‍රතිමා]] [[Category:තායිලන්තයේ ගොඩනැගිලි සහ ව්‍යූහයන්]] [[Category:තායිලන්තයේ ස්මාරක]] [[Category:තායිලන්තයේ සංචාරක ආකර්ෂණ ස්ථාන]] [[Category:අන්ග් තොන්ග් පළාත]] [[Category:2008දී සම්පූර්ණ කෙරුණු ආගමික ගොඩනැගිලි]] [[Category:කොන්ක්‍රීට් ප්‍රතිමා]] {{Buddhism-stub}} eytsna303mrbiw420s5vndqtnrockqi 0 77883 797919 689226 2026-08-22T06:11:27Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 797919 wikitext text/x-wiki [[ගොනුව:Countries_by_GDP_(Nominal)_in_2014.svg|thumb|370x370පික්|ලෝක ආර්ථික සිතියම (නාමික දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය).<ref name="CIA">{{cite web|url=http://databank.worldbank.org/data/download/GDP.pdf|title=GDP (Official Exchange Rate)|publisher=[[World Bank]]|accessdate=August 24, 2015}}</ref>]] {{Economics sidebar}} '''දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය''' (gross domestic product, '''GDP''') යනු වසරක කාලයක් තුල රටක නිෂ්පාදනය වන භාණ්ඩ හා සේවා වල මූල්‍යමය වටිනාකමයි. එනම් කිසියම් කාල සිමාවකදි යම් නිශ්චිත භූගෝලීය ප්‍රදෙශයක් තුල නිශ්පාදනය කෙරෙන අවසාන භාණ්ඩ හා සේවා වල වටිනාකමයි <ref name=colombotelegraph/> ==ආශ්‍රිත== {{cols|colwidth=13em}} * [[ක්‍රය ශක්ති සාම්‍යය]] * [[Economic growth]] * [[OECD Better Life Index]] * [[Chained volume series]] * [[Circular flow of income]] * [[Economy monetization]] * [[GDP density]] * [[Genuine progress indicator]] * [[Gross regional domestic product]] * [[Gross regional product]] * [[Inventory investment]] * [[Modified gross national income]] * [[List of countries by average wage]] * [[Disposable household and per capita income]] * [[List of economic reports by U.S. government agencies]] * [[Misery index (economics)]] * [[National average salary]] * [[Potential output]] * [[Productivism]] * [[Social Progress Index]] {{colend}} == මූලාශ්‍ර == {{Reflist | refs= <ref name=colombotelegraph> {{cite web | url=https://www.colombotelegraph.com/index.php/harsha-de-silvaapril-20-2017/ | title=දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය ගණනය කිරීම: ‘සෙප්පඩ විජ්ජා’ හරහා ඇතැමුන් ජනතාව මුළා කිරීමට ගන්නා නිවට වෑයමක් | work=Colombo Telegraph | access-date=2018-03-05 }} </ref> }} == භාහිර සබැඳි == {{Commons category|Gross domestic product}} {{Wikiquote|Gross Domestic Product}} {{External links|date=April 2023}} ; Global * {{Britannica|246647}} * [http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs@.nsf/66f306f503e529a5ca25697e0017661f/3f880ee1d366198cca2569a400061616!OpenDocument Australian Bureau of Statistics Manual on GDP measurement] * [http://perso.wanadoo.fr/pgreenfinch/eoblpib.htm GDP-indexed bonds] * [http://data.oecd.org/gdp/gross-domestic-product-gdp.htm OECD GDP chart] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220901042827/https://data.oecd.org/gdp/gross-domestic-product-gdp.htm |date=2022-09-01 }} * [https://web.archive.org/web/20090918013624/http://unstats.un.org/unsd/databases.htm UN Statistical Databases] * [http://databank.worldbank.org/data/home.aspx World Development Indicators (WDI)] at Worldbank.org * [https://www.google.com/publicdata/explore?ds=wb-wdi&met=ny_gdp_mktp_cd&idim=country:USA:CHN:FRA:DEU:JPN:GBR World GDP Chart (since 1960)] ; Data * [https://www.bea.gov/national/index.htm#gdp Bureau of Economic Analysis: Official United States GDP data] * [http://www.historicalstatistics.org/ Historicalstatistics.org: Links to historical statistics on GDP for countries and regions], maintained by the Department of Economic History at [[Stockholm University]]. * [[Quandl]] - [https://web.archive.org/web/20141006084241/https://www.quandl.com/c/economics/gdp-by-country GDP by country] - downloadable in CSV, Excel, JSON or XML * [http://www.measuringworth.org/usgdp/ Historical U.S. GDP (yearly data)], 1790–present, maintained by Samuel H. Williamson and Lawrence H. Officer, both professors of economics at the [[University of Illinois at Chicago]]. * [https://www.google.com/publicdata/explore?ds=a7jenngfc4um7_&ctype=l&strail=false&nselm=h&met_y=gross_domestic_product&dl=en Google – public data]: GDP and Personal Income of the U.S. (annual): Nominal Gross Domestic Product * [http://www.ggdc.net/maddison/maddison-project/home.htm The Maddison Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130429003257/http://www.ggdc.net/maddison/maddison-project/home.htm |date=2013-04-29 }} of the Groningen Growth and Development Centre at the [[University of Groningen]], the Netherlands. This project continues and extends the work of [[Angus Maddison]] in collating all the available, credible data estimating GDP for countries around the world. This includes data for some countries for over 2,000 years back to 1 CE and for essentially all countries since 1950. ; Articles and books {{Library resources box |by=no |onlinebooks=no |others=no |about=yes |label=Gross domestic product}} * [http://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/basics/gdp.htm Gross Domestic Product: An Economy's All], [[International Monetary Fund]]. * [http://www.wcfia.harvard.edu/node/6224 Stiglitz JE, Sen A, Fitoussi J-P. Mismeasuring our Lives: Why GDP Doesn't Add Up, New Press, New York, 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130515010559/http://www.wcfia.harvard.edu/node/6224 |date=2013-05-15 }} * [https://web.archive.org/web/20100612235855/http://dieoff.org/page11.htm "What's wrong with the GDP?"], The Genuine Progress Indicator: Summary of Data and Methodology, Redefining Progress C1995 * [http://pages.stern.nyu.edu/~nroubini/MEASURE.HTM Whether output and CPI inflation are mismeasured], by [[Nouriel Roubini]] and [[David Backus]], in Lectures in Macroeconomics * Rodney Edvinsson, {{cite journal|url= http://urn.kb.se/resolve?urn=urn:nbn:se:su:diva-378 |title=Growth, Accumulation, Crisis: With New Macroeconomic Data for Sweden 1800–2000 |journal=Diva |year=2005 |last1=Edvinsson |first1=Rodney }} * [https://www.theatlantic.com/past/politics/ecbig/gdp.htm Clifford Cobb, Ted Halstead and Jonathan Rowe. "If the GDP is up, why is America down?" The Atlantic Monthly, vol. 276, no. 4, October 1995, pages 59–78] * Jerorn C.J.M. van den Bergh, "[https://ssrn.com/abstract=962343 Abolishing GDP]" * [http://www.oecdobserver.org/news/fullstory.php/aid/1507/GDP_and_GNI.html GDP and GNI in OECD Observer No246-247, Dec 2004-Jan 2005] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100925072406/http://www.oecdobserver.org/news/fullstory.php/aid/1507/GDP_and_GNI.html |date=2010-09-25 }} {{GDP country lists}} {{Global economic classifications}} {{Authority control}} [[ප්‍රවර්ගය:දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය| ]] [[Category:National accounts]] {{econ-stub}} 6xr4zkt5z58xjsekjkf2bf60gfm7mwg 0 85813 797934 797708 2026-08-22T07:57:58Z IDB.S 52205 Restored revision 795950 by [[Special:Contributions/IDB.S|IDB.S]] ([[User talk:IDB.S|talk]]): Revert (TwinkleGlobal) 797934 wikitext text/x-wiki දලදා වහන්සේගේ ආගමනයත් සමග හේමමාලි දන්ත පරපුරේන් ඇරැඹෙන දීර්ඝ ඉතිහාසයකට හිමිකම් කියන රඹුක්වැල්ලේ පෙලපත කෝට්ටේ රාජකීයන් සහ සමකාලීන මහනුවර රාජකීයන් මෙන්ම කීරවැල්ලෙ රාජකීයන්ගෙන් පැවතෙන රාජකීය පෙලපතකි. සේනාසම්මත වික්‍රමබාහු රජුගේ සහ කීරවැල්ලෙ බිසවගේ මුනුබුරා සහ මිනිබිරියගේ දුවටද අටවන වීර පරාක්‍රමබාහු රජුගේ සහ කීරවැල්ලෙ කනිශ්ට බිසවගේ මුනුබුරා සහ මිනිබිරියගේ පුතුටද දෑවැද්ද ලෙස දුම්බරින් රඹුක්වැල්ලේ දලුපත් ලැබිනි.මෙයින් ඇරබෙන පෙලපත පිලිබදව සම්පූර්ණයෙන් අවසන් සිංහල රජසමයේ ලියවුන රඹුක්වැල්ලේ විත්ති පුස්කොල පොතෙහි පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සදහන් වෙයි. {{ප්‍රවර්ගකරණය අවැසි පිටු|date=ඔක්තෝබර් 2025}} {{අසම්පූර්ණ}} a5e8fmbii7dpu6j5qizbrlghmuzx7v3 797935 797934 2026-08-22T07:58:35Z IDB.S 52205 tagged 797935 wikitext text/x-wiki {{සමුද්දේශ විරහිත|date=අගෝස්තු 2026}} දලදා වහන්සේගේ ආගමනයත් සමග හේමමාලි දන්ත පරපුරේන් ඇරැඹෙන දීර්ඝ ඉතිහාසයකට හිමිකම් කියන රඹුක්වැල්ලේ පෙලපත කෝට්ටේ රාජකීයන් සහ සමකාලීන මහනුවර රාජකීයන් මෙන්ම කීරවැල්ලෙ රාජකීයන්ගෙන් පැවතෙන රාජකීය පෙලපතකි. සේනාසම්මත වික්‍රමබාහු රජුගේ සහ කීරවැල්ලෙ බිසවගේ මුනුබුරා සහ මිනිබිරියගේ දුවටද අටවන වීර පරාක්‍රමබාහු රජුගේ සහ කීරවැල්ලෙ කනිශ්ට බිසවගේ මුනුබුරා සහ මිනිබිරියගේ පුතුටද දෑවැද්ද ලෙස දුම්බරින් රඹුක්වැල්ලේ දලුපත් ලැබිනි.මෙයින් ඇරබෙන පෙලපත පිලිබදව සම්පූර්ණයෙන් අවසන් සිංහල රජසමයේ ලියවුන රඹුක්වැල්ලේ විත්ති පුස්කොල පොතෙහි පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සදහන් වෙයි. {{ප්‍රවර්ගකරණය අවැසි පිටු|date=ඔක්තෝබර් 2025}} {{අසම්පූර්ණ}} b8pefvq6y5xbntxvyqcmhi9c666zolu 0 94757 797907 791407 2026-08-21T17:39:45Z Janith Dulshan 57422 797907 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව පාසල1|name=ආරක්ෂක සේවා විද්‍යාලය|caption=ආරක්ෂක සේවා විද්‍යාලයේ නිල ලාංඡනය|city=කොම්පඤ්ඤවීදිය|country=ශ්‍රී ලංකාව|founder=හිටපු ජනාධිපති ගරු මහින්ද රාජපක්ෂ හිටපු ආරක්ෂක ලේකම් සහ හිටපු ජනාධිපති ගරු. ගෝඨාභය රාජපක්ෂ|Students=3450 ට වැඩි|gender=පිරිමි සහ ගැහැණු|grades=ප්‍රාථමික සිට [[අ.පො.ස. උසස්පෙළ, ශ්‍රී ලංකා|අ.පො.ස. උසස් පෙළ]] දක්වා|staff=ගුරුවරුන් 164 දෙනෙකුගෙන් යුත් අධ්‍යයන කාර්ය මණ්ඩලයක් සහ 100 දෙනෙකුගේ පමණ යුත් පරිපාලන හා නඩත්තු කාර්ය මණ්ඩලයක්}}ආරක්ෂක සේවා විද්‍යාලය යනු [[කොළඹ]] [[කොම්පඤ්ඤ වීදිය|කොම්පඤ්ඤවීදියේ]] පිහිටි අර්ධ රාජ්‍ය පාසලක් වන අතර එය 2007 ජනවාරි 17 වන දින ප්‍රධාන වශයෙන් හමුදා සහ පොලිස් නිලධාරීන්ගේ දරුවන් සඳහා ආරම්භ කරන ලදී. මෙම පාසල නිල වශයෙන් විවෘත කරන ලද්දේ හිටපු ජනාධිපති [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] විසිනි. අර්ධ රාජ්‍ය පාසලක් ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇතත්, පාසල අධ්‍යාපනික වශයෙන් කළමනාකරණය කරනු ලබන්නේ අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය විසින් වන අතර පරිපාලන කටයුතු [[ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශය (ශ්‍රී ලංකාව)|ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශය]] විසින් අධීක්ෂණය කරනු ලැබේ. == ඉතිහාසය == ආරක්ෂක සේවා විද්‍යාලය 2007 ජනවාරි 17 වන දින ආරම්භ කරන ලද්දේ මූලික වශයෙන් ත්‍රිවිධ හමුදා සහ පොලිස් නිලධාරීන් තම දරුවන්ට පාසල් ඇතුළත් කර ගැනීමේදී මුහුණ දුන් දුෂ්කරතා විසඳීම සඳහා ය. [[ශ්‍රී ලංකානු සිවිල් යුද්ධය|ශ්‍රී ලංකා සිවිල් යුද්ධයේදී]] සේවය කළ හමුදා සහ පොලිස් නිලධාරීන්ට කෘතඥතාව පළ කිරීම ද මෙම පාසල ආරම්භ කිරීමේ අරමුණක් විය. හිටපු විධායක ජනාධිපති මහින්ද රාජපක්ෂ සහ හිටපු ආරක්ෂක ලේකම් [[ගෝඨාභය රාජපක්ෂ|ගෝඨාභය රාජපක්ෂගේ]] අනුග්‍රහය යටතේ මෙම විද්‍යාලය ආරම්භ කරන ලදී.<ref>https://defencesc.lk/wp/</ref> [[ගොනුව:New building of dsc.png|වම|thumb|හිටපු ආරක්ෂක ලේකම් ගෝඨාභය රාජපක්ෂ මහතා සහ විද්‍යාලයේ දෙවන විදුහල්පති ඩබ්ලිව්. ඒ. පී. ජේ. වික්‍රමසිංහ මහතා විද්‍යාලීය නව ගොඩනැගිල්ල පරීක්ෂා කරමින් සිටියදී]] මෙම පාසල කොළඹ 02, මැලේ වීදියේ, කොම්පඤ්ඤ වීදියේ, රයිෆල් ග්‍රීන් හි ඓතිහාසික රයිෆල් බැරැක්ක පරිශ්‍රය තුළ හෙක්ටයාර 4.5 ක භූමි ප්‍රමාණයක පිහිටා ඇත. මෙම භූමියට සියවසකට වැඩි ඉතිහාසයක් ඇති අතර එය යටත් විජිත සමය දක්වා දිව යයි. 1861 දී මුලින් ඉදිකරන ලද ප්‍රධාන ගොඩනැගිල්ල, ලන්දේසි යටත් විජිත පරිපාලනය සහ හමුදා භාවිතය සමඟ සම්බන්ධ විය. ඓතිහාසික වාර්තාවලින් පෙනී යන්නේ මෙම ගොඩනැගිල්ල ආණ්ඩුකාර සර් හෙන්රි ජෝර්ජ් වෝඩ්ගේ කාලයේ කාර්යාලයක් ලෙස භාවිතා කර ඇති බවත් පසුව 19 වන සියවසේ අගභාගයේදී හමුදා කඳවුරක් ලෙස සේවය කළ බවත්ය. ගොඩනැගිලිවල වාස්තු විද්‍යාත්මක ලක්ෂණ ගාල්ලේ දක්නට ලැබෙන ඓතිහාසික ලන්දේසි ගොඩනැගිලිවලට සහ යටත් විජිත ගෘහ නිර්මාණවලට සමාන ය. <ref>https://defencesc.lk/wp/</ref> කාලයත් සමඟ, මෙම පරිශ්‍රය ශ්‍රී ලංකා හමුදා සේවා බලකාය සඳහා ආධුනිකයින් පුහුණු කිරීම ඇතුළුව විවිධ රජයේ සහ හමුදා අරමුණු සඳහා භාවිතා කරන ලදී. විවිධ කාලවලදී, අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය සහ විභාග දෙපාර්තමේන්තුව වැනි ආයතන ද මෙම ඉඩම භාවිතා කළහ. අධ්‍යාපනය සහ හමුදාව යන දෙකම සමඟ ඇති ඓතිහාසික සම්බන්ධතා හේතුවෙන්, පසුව ආරක්ෂක සේවා විද්‍යාලය සඳහා ස්ථානය ලෙස මෙම ස්ථානය තෝරා ගන්නා ලදී.<ref>https://defencesc.lk/wp/</ref> 2007 ජනවාරි 17 වන දින පළමු විදුහල්පතිනිය වන සුජාතා දේවේන්ද්‍ර මහත්මියගේ නායකත්වය යටතේ 1 ශ්‍රේණියේ සිසුන් 172 දෙනෙකු සහ ගුරුවරුන් අට දෙනෙකුගෙන් යුත් අධ්‍යයන කාර්ය මණ්ඩලයක් සමඟින් පාසල නිල වශයෙන් විවෘත කරන ලදී. වසර ගණනාවක් පුරා, පාසල එහි අධ්‍යයන හා පරිපාලන ව්‍යුහය පුළුල් කළ අතර, ශිෂ්‍ය ගහනය සහ කාර්ය මණ්ඩල සංඛ්‍යාව යන දෙකම වැඩි කළේය. විද්‍යාලය පසුව ද්විතීයික අධ්‍යාපනය සහ උසස් පෙළ පන්ති හඳුන්වා දුන් අතර, පළමු උසස් පෙළ සිසුන් කණ්ඩායම 2020 දී අධ්‍යාපන සාමාන්‍ය සහතික උසස් පෙළ විභාගයට පෙනී සිටියේය.<ref>https://defencesc.lk/wp/</ref> මෑත වසරවල වන විට, පාසල සිසුන් 3,450 ක් පමණ දක්වා වර්ධනය වී ඇති අතර, විශාල අධ්‍යයන, පරිපාලන කාර්ය මණ්ඩලයක් සිටී. අධ්‍යයන කටයුතු අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය විසින් කළමනාකරණය කරනු ලබන අතර, යටිතල පහසුකම් සහ පරිපාලන සහාය ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශය විසින් සපයනු ලබයි. <ref>https://defencesc.lk/wp/</ref> පාසල එහි හමුදා උරුමයට කළගුණ සැලකීමක් වශයෙන් සම්ප්‍රදායන් කිහිපයක් පවත්වාගෙන යන අතර, ඒ අතරින් පාසලට ආශිර්වාද කිරීම සහ රණවිරුවන් සැමරීම සඳහා සෑම ජනවාරි 17 වන දිනකම පවත්වනු ලබන වාර්ෂික පිරිත් සජ්ඣායනා පින්කම එහි ප්‍රධාන වේ. මීට අමතරව, සිවිල් යුද්ධයේ දී ජීවිත අහිමි වූ හමුදා සහ පොලිස් සාමාජිකයින් සිහිපත් කිරීම සඳහා පාසල් ප්‍රධාන උත්සව වලට පෙර සිසුන් සහ කාර්ය මණ්ඩලය විනාඩියක නිශ්ශබ්දතාවයක් පැවැත්වීම ද සිරිතකි. == යටිතල පහසුකම් == === ගොඩනැගිලි === ආරක්ෂක සේවා විද්‍යාලය කොළඹ 02, මැලේ වීදියේ හෙක්ටයාර 4.5 ක භූමි ප්‍රමාණයක පිහිටා ඇති අතර අධ්‍යයන, පරිපාලන සහ විෂය බාහිර ක්‍රියාකාරකම් සඳහා සහාය වන ගොඩනැගිලි කිහිපයකින් සමන්විත වේ.<ref>https://defencesc.lk/wp/</ref> [[ගොනුව:Oldest building.png|thumb|පාසලේ පැරණිතම ගොඩනැගිල්ල, 1861 දී ලන්දේසීන් විසින් ඉදිකරන ලදී]] පාසල ප්‍රධාන ගොඩනැගිලි හතරකින් සමන්විත වේ. 1861 දී මුලින් ඉදිකරන ලද පැරණිතම ගොඩනැගිල්ල, ප්‍රධාන වශයෙන් පරිපාලන කටයුතු සඳහා භාවිතා වේ. ඊට අමතරව, ආසන්න වශයෙන් මහල් හයකින් යුත් බහු මහල් ගොඩනැගිලි තුනක් ඇත. ප්‍රාථමික අංශය සඳහා එක් ගොඩනැගිල්ලක් ,ද ද්විතීයික අංශය සඳහා තවත් ගොඩනැගිල්ලක් ද සහ පොදු පහසුකම් ගොඩනැගිල්ලක් ඇතුළත් වේ. පොදු පහසුකම් ගොඩනැගිල්ලේ පාසල් පුස්තකාලය, සෞන්දර්ය විෂය පන්ති කාමර, ආපනශාලාව, ශ්‍රවණාගාරය ආදිය ඇතුළත් වේ. ==== පන්ති කාමර ==== [[ගොනුව:Classroom in defence servies college.png|වම|thumb|ප්‍රාථමික ශ්‍රේණියක පන්ති කාමරයක්]] [[ගොනුව:Dsc secondary section classroom.png|thumb|ද්විතිය අංශයේ පන්ති කාමරයක්]] අතීතයේදී, සෑම ප්‍රාථමික ශ්‍රේණියක්ම පන්ති හතකින් සමන්විත වූ අතර, ඒවා ඉංග්‍රීසි හෝඩියේ මුල් අකුරු හත භාවිතයෙන් නම් කරන ලද අතර, සෑම ද්විතීයික ශ්‍රේණියකම පන්ති අටක් තිබුණි. මෑත වසරවලදී, ප්‍රාථමික අංශයේ පන්ති ගණන ශ්‍රේණියකට හය දක්වා අඩු කර ඇති අතර, ද්විතීයික අංශය ශ්‍රේණියකට පන්ති අටක් ලෙස තවමත් පවත්වා ගෙන යයි. 6 ශ්‍රේණියේ සිට 11 ශ්‍රේණිය දක්වා සෑම ශ්‍රේණියකටම සුහුරු පන්ති කාමරය බැගින් ඇත. ==== විද්‍යාගාර ==== සාමාන්‍ය පෙළ සහ උසස් පෙළ අංශ අතර සමානව බෙදා ඇති විද්‍යාගාර හයකින් සමන්විත වේ. මෙම විද්‍යාගාර භෞතික විද්‍යාව, රසායන විද්‍යාව සහ ජීව විද්‍යාව හැදෑරීම සඳහා වෙන වෙනම විශේෂිත සාදා ඇත. ඊට අමතරව, උසස් පෙළ තාක්ෂණ විෂය ධාරාවේ සිසුන් සඳහා පහසුකම් ඇති අතර විදේශ භාෂා ඉගෙනීම සඳහා නිර්මාණය කර ඇති භාෂා විද්‍යාගාරයක් ද ඇත. ==== පුස්තකාල ==== විද්‍යාලය පුස්තකාල දෙකක් පවත්වාගෙන යන අතර, එකක් ප්‍රාථමික අංශයට සහ අනෙක ද්විතීයික අංශයට වෙන් කර ඇත. සෑම පුස්තකාලයකම විවිධ විෂයයන් සඳහා අදාළ පොත් 2,000 කට වඩා අඩංගු වේ. ==== ශ්‍රවණාගාරය සහ ක්‍රීඩාගාර ==== පාසල් ශ්‍රවණාගාරයේ ආසන ධාරිතාව ආසන්න වශයෙන් 513 ක් වන අතර එය විවිධ අධ්‍යයන හා සංස්කෘතික උත්සව සඳහා භාවිතා වේ. පාසල තුළ ඇති ක්‍රීඩාගාර අතර වොලිබෝල් සහ දැල්පන්දු පිටි ඇතුළත් වේ. පාසලේ භූමියේ විශාල ක්‍රීඩා පිටි නොමැති වුවද, ශ්‍රී ලංකා ගුවන් හමුදාව, ශ්‍රී ලංකා පොලිසිය සහ අවට ප්‍රදේශයේ අනෙකුත් හමුදා කඳවුරු විසින් නඩත්තු කරනු ලබන අසල ඇති ක්‍රීඩාංගණ භාවිතයට පාසලට අවසර ඇත. [[ගොනුව:Auditorium of dsc.png|thumb|පාසල් ශ්‍රවණාගාරය]] ==== පිහිනුම් තටාක ==== පාසල සතුව පිහිනුම් තටාක දෙකක් ඇතුළත් වන අතර, ආරම්භකයින් සඳහා කුඩා තටාකයක් සහ සාමාන්‍ය භාවිතය සඳහා විශාල තටාකයක් ද ඇතුළත් වේ. ==== පරිගණක විද්‍යාගාර ==== තොරතුරු තාක්ෂණ පහසුකම් අතරට පරිගණක විද්‍යාගාර හතරක් ඇතුළත් වන අතර, එකක් ප්‍රාථමික සිසුන් සඳහා ද සහ තුනක් ද්විතීයික අංශය සඳහා ද වෙන් කර ඇත. ==== ආපන ශාලාව සහ ශිෂ්‍ය නේවාසිකාගාරය ==== පාසල් ආපන ශාලාව ත්‍රිවිධ හමුදාවේ සහ ශ්‍රී ලංකා පොලිසියේ මැදිහත්වීමෙන් ක්‍රියාත්මක වේ. ඊට අමතරව, සිසුන්ට නවාතැන් ගැනීම සඳහා පාසලට යාබදව පිහිටි ශිෂ්‍ය නේවාසිකාගාරයක් 2024 දී විවෘත කරන ලදී. හමුදා ආයතනවලට ආසන්නව පිහිටා ඇති නිසා, පාසල ආරක්ෂිත පරිසරයක පිහිටා ඇත. ආරක්ෂක ආයතන සමඟ එහි සම්බන්ධතාවය තිබියදීත්, පාසල ජාතික විෂය මාලාව යටතේ සිංහල සහ ඉංග්‍රීසි මාධ්‍ය මගින් සාමාන්‍ය අධ්‍යාපනය සපයන ජාතික පාසලක් ලෙස ක්‍රියාත්මක වේ. == විභාග කාර්ය සාධනය == === ශිෂ්‍යත්ව විභාගය === {| class="wikitable" |+ !වර්ෂය !අපේක්ෂකයින් ගණන !ලකුණු 70 ට අඩු සිසුන් සංඛ්‍යාව !ලකුණු 70 - 99 අතර ලබාගත් සිසුන් !ලකුණු 100 – 139 අතර ලබා ඇති සිසුන් !කඩයිම් ලකුණ පසුකර සමත් වූ සිසුන් සංඛ්‍යාව !ලබා ගත් ඉහළම ලකුණ !ලබා ගත් අඩුම ලකුණ |- |2025 |218 |12 (5.50%) |64 (29.35%) |96 (44.03%) |46 (21.10%) |181 |41 |} === අ.පො.ස. (සා.පෙළ) විභාගය === {| class="wikitable" |+පාසල් කාර්ය සාධන දර්ශක – අ.පො.ස. (සා/පෙළ) විභාගය ! rowspan="2" |වර්ෂය ! rowspan="2" |අපේක්ෂකයින් ගණන ! colspan="6" |විෂයයන්හි කාර්ය සාධන දර්ශක ! rowspan="2" |පාසල් කාර්ය සාධන දර්ශකය ! colspan="4" |ස්ථානය |- |ආගම |පළමු භාෂාව |ඉංග්‍රීසි |විද්‍යාව |ගණිතය |ඉතිහාසය |අධ්‍යාපන කලාපය |දිස්ත්‍රික්කය |පළාත |දිවයින |- |2021 |307 |63 |60 |77 |57 |59 |57 |61 |26 |38 |76 |200 |- |2019 |276 |59 |62 |65 |66 |65 |67 |64 |25 |35 |61 |144 |- |2018 |276 |60 |59 |68 |66 |66 |64 |64 |24 |32 |55 |131 |- |2017 |282 |58 |60 |65 |64 |66 |62 |63 |25 |38 |67 |168 |} === අ.පො.ස. උසස් පෙළ විභාගය === {| class="wikitable" |+අ.පො.ස. උසස් පෙළ විභාගය (2021 ප්‍රතිඵල) !විෂය ධාරාව !අපේක්ෂකයන් ගණන !සමත් සිසුන් ගණන (අවම 3s සාමාර්ථ හෝ ඊට වැඩි) !සමත් ප්‍රතිශතය |- |කලා |45 |26 |57.77% |- |වාණිජ |60 |35 |57.38% |- |විද්‍යා |77 |31 |43.66% |- |තාක්ශණ |50 |31 |62.00% |} == ක්‍රීඩා නිවාස == පාසල තුළ ක්‍ර්‍රීඩා නිවාස හතරක් තිබෙන අතර ඒවා ත්‍රිවිධ හමුදාව සහ ශ්‍රී ලංකා පොලිසිය රට වටා ආරක්ෂාව සපයන ආකාරය සිහි කැන්දවන අයුරින් නම් කර ඇත. සිසුන්ගේ ඇතුලත් වීමේ අංකය අනුව එක් එක් සිසුන්ට අයත් නිවාස තොරනු ලැබේ. {| class="wikitable" |+ !නිවාසය !පාට !ප්‍රාථමික අංශය ශුරතාවය දිනා ඇති වර්ෂ !ද්වීතියක අංශය ශූරතාවය දිනා ඇති වර්ෂ |- |ගගන |දම් |2016, 2017, 2018, 2019, 2022 |2022 |- |දෙරණ |කොළ |2014, 2015 |2014 |- |සයුර |නිල් | | |- |පවන |කහ | |2025, 2026 |} == මූලාශ්‍ර == mpdcqrj71v5n5gay2jvf4r0mrr5epgs 10 94801 797911 796287 2026-08-22T01:34:19Z Yasasuru 23090 797911 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Gandhara | title = [[ගන්ධාර|ගන්ධාරය]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist |image = | group1 =ඉතිහාසය | list1 = * [[ගන්ධාර (රාජධානිය)|ගන්ධාර රාජධානිය]] * [[ඇකිමේනීය ඉන්දු නිම්න ආක්‍රමණය]] * [[ඉන්දියාවේ ග්‍රීක ආක්‍රමණ]] * [[මෞර්ය අධිරාජ්‍යය]] * [[ග්‍රීක-බැක්ට්‍රියානු රාජධානිය]] *[[ඉන්දු-ග්‍රීක රාජධානිය]] * [[ඉන්දු-සිතියානුවෝ]] * [[Indo-Parthians]] * [[කුෂාණ අධිරාජ්‍යය]] * [[Alchon Huns]] * [[තුර්ක් ශාහිවරු]] * [[Hindu Shahi]]s * [[Ghaznavid Empire]] | group2 = සංස්කෘතිය | list2 = * [[ග්‍රීක-බෞද්ධ කලාව]] * [[ග්‍රීක-බුද්ධාගම්]] * [[Hellenistic influence on Indian art]] * [[Silk Road transmission of Buddhism]] * [[:Commons:Category:Art of Gandhara by museum|කෞතුකාගාරය අනුව ගන්ධාර කලාව]] | group3 = පුරාවිද්‍යාව | list3 = {{Navbox|child | group1 = [[පෙශාවර්]] ද්‍රෝණිය | list1 = * [[තඛ්ත්-ඉ-බාහි]] * [[සාහ්ර්-ඉ-බහ්ලොල්]] * [[බාහෝ ඪේරි]] * [[අසීස් ඪේරි]] * [[ශාජි-කී-ඪේරි]] * [[කණිෂ්ක ස්තූපය]] * [[ලෝරියාන් තංගයි]] * [[ජමාල් ගර්හි]] * [[:Commons:Category:Yusufzai|යුසුෆ්සායි‎]] * [[:Commons:Category:Sikri Yusufzai stupa|සික්රි යුසුෆ්සායි]] * [[බුත්කාර ස්තූපය]] * [[භාමාලා ස්තූපය|භාමාලා]] * [[:Commons:Category:Aziz Dheri Stupa|අසීස් ඪේරි]] * [[:Commons:Category:Shingardara stupa|ශින්ගාර්දාරා]] * [[:Commons:Category:Ali Masjid Stupa|අලි මස්ජිදය]] * [[:Commons:Category:Sphola Stupa|ස්ඵෝලා]] * [[අහින් පොෂ්]] * [[:Commons:Category:Ancient art of the Swat valley|ස්වාට්]] * [[සයිදු ශරීෆ් ස්තූපය|සයිදු ශරීෆ්]] * [[:File:Early stupa 6 meters in diameter with fallen umbrella on side in Chakpat near Chakdara.jpg|චක්පට්]] * [[බාරීකොට්]] * [[චාර්සද්දා]] * [[පුෂ්කලාවතී]] * [[රාණිගට්]] * [[හෂ්ට්නගර්]] * [[සික්රි ස්තූපය]] | group2 = [[තක්ෂිලා]] | list2 = * [[සිර්කප්]] *[[ධර්මරාජික]] *[[ජෝලියන්]] *[[කලවාන්]] *[[මෝහ්රා මුරාදු]] *[[ජන්ඩියාල්]] *[[කුණාල ස්තූපය]] *[[:File:Lalchak Monastery in Taxila.jpg|ලාල්චක් ආරාමය]] * [[:Commons:Category:Badalpur Buddhist stupa and monastery|බදල්පූර්]] * [[:Commons:Category:Buddhist remains around Bhallar stupa, Taxila|භල්ලර්]] * [[මාණික්‍යාලා ස්තූපය|මාන්කියාලා]] * [[භීර් ගොඩැල්ල]] | group3 = නැගෙනහිර [[ඇෆ්ඝනිස්තානය]] | list3 = * [[හඩ්ඩා, ඇෆ්ඝනිස්තානය|හඩ්ඩා]] **[[තාපා ශෝටර්]] **[[ශඛීල්-ඉ-ඝූන්ඩි ස්තූපය| ශඛීල්-ඉ-ඝූන්ඩි]] **[[Commons:Category:Tapa-i Kafariha Monastery|තාපා-ඉ කෆාරිහා]] *[[ශොතෝරාක් ආරාමය|ශොතෝරාක්]] *[[පෛතාවා]] *[[බිමාරාන්]] * [[මෙස් අයිනක්]] * [[ෆොන්ඩුකිස්තාන් ආරාමය|ෆොන්ඩුකිස්තාන්]] * [[ඛෙයර් ඛානේ]] * [[ස්ඵෝලා ස්තූපය]] * [[Tapa Sardar]] * [[Tepe Narenj]] * [[Tepe Maranjan]] }} | group4 = කෞතුක වස්තූන් | list4 = * [[තක්ෂිලාවේ අරමයික අභිලේඛනය]] * [[බිමාරාන් කරඬුව]] * [[කණිෂ්ක කරඬුව]] * [[Stone palettes]] * [[බාමියන් බුද්ධ ප්‍රතිමා]] * [[Buner reliefs]] * [[සප්තඍෂි තිලා ප්‍රතිමාව]] * [[Post-Mauryan coinage of Gandhara]] * [[Kabul hoard]] * [[Shinkot casket]] * [[Rukhuna reliquary]] * [[Treasure of Begram]] * [[Wardak Vase]] * [[Standing Buddha]] * ''[[Brussels Buddha]]'' * [[Bajaur casket]] * [[Silver Reliquary of Indravarman]] * [[Hephthalite silver bowl]] * [[Gardez Ganesha]] }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:India templates]] [[ප්‍රවර්ගය:බුද්ධාගම පිළිබඳ සැකිලි]] </noinclude> 2ma7qshzoou7huvvzzzk4ta2an6zjt3 10 148360 797905 789256 2026-08-21T16:51:45Z Yasasuru 23090 797905 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Jain Caves in India | title = ඉන්දියාවේ ජෛන ලෙන් | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist |basestyle = background:#FFA500; |image = | group1 =[[ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ්]] | list1 = * [[උණ්ඩවල්ලි ලෙන්]] | group2 = [[බිහාර්]] | list2 = * [[Son Bhandar Caves]] | group3 = [[ගුජරාට්]] | list3 = * [[බාවා ප්‍යාරා ලෙන්]] * [[ධන්ක් ලෙන්]] * [[තලාජා ලෙන්]] | group4 = [[කර්ණාටක]] | list4 = * [[බාදාමි ලෙන් දේවාල]] * [[ඓහොළේ]] | group5 = [[මධ්‍ය ප්‍රදේශ්]] | list5 = * [[Siddhachal Caves]] * [[Gopachal rock cut Jain monuments]] * [[උදයගිරි ලෙන්]] | group6 = [[මහාරාෂ්ට්‍ර]] | list6 = * [[එල්ලෝරා ලෙන්]] * [[පාණ්ඩව්ලෙණී ලෙන්|නාශික් ලෙන්/පාණ්ඩව් ලෙණී]] * [[Mangi-Tungi]] * [[ධාරාශිව් ලෙන්]] | group7 = [[ඔඩිෂා]] | list7 = * [[Udayagiri and Khandagiri Caves]] * [[බේලුම් ලෙන්]] | group8 = [[Rajasthan]] | list8 = | group9 = [[Tamil Nadu]] | list9 = * [[Samanar Hills]] * [[Kalugumalai Jain Beds]] * [[Sittanavasal Cave]] * [[Armamalai Cave]] * [[Tirumalai (Jain complex)]] * [[Sithanavasal]] * [[Thirakoil]] }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:India templates]] </noinclude> hfqerfs0c514l2i8xgfwrqwkjt08wpb 2 158554 797923 795563 2026-08-22T07:38:12Z IDB.S 52205 797923 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{පරිශීලක:IDB.S/Ribbonbar}} {{UserStatus}} {{User page|logo=yes|logo2=yes|border-s=1|border-c=purple|background=|rounded=yes}} <center> {{අද}} </center> <!--{{wikibreak| type=long}}--> {{තොරතුරුකොටුව පරිශීලක |country=ශ්‍රී ලංකාව |ethnicity=[[සිංහල]] |eyes= |first_edit=2022 නොවැම්බර් 13 |gender=පුරුෂ |hair= |handedness=| image= |interests=| joined_date=2021 මැයි 28 |nationality=[[ශ්‍රී ලාංකික]] |religion=[[බුදු දහම]] |tablecolor= |timezone= |page_created= |name=IDB.S |edit_count=5722+ |race=[[ශ්‍රී ලාංකික]] |sexuality=පිරිමි |custom_label1= |custom_data1= |userboxes= {{User Wikipedian For|year=2021|month=5|day=28}} {{පරිශීලක wikipedia/rollback}} {{පරිශිලක wikipedia/autopatrolled}} {{User CVU1-en}} {{User wikipedia/RC Patrol}} {{Yeoman Editor Userbox}} |status=විකිබ්‍රේක් |autoconfirmed=2023 අප්‍රේල් 06 |autopatrolled=2024 ජූලි 10 |rollbacker=2024 ඔක්තෝබර් 15 }} == '''ආයුබෝවන්!''' == ආයුබෝවන්, '''IDB.S''' හි පරිශීලක පිටුව වෙත ඔබව සාදරයෙන් පිළිගනිමු. මෙම පරිශීලක පිටුව විකි පරිශීලක මාර්ගෝපදේශය යටතේ IDB.S විසින් නිර්මාණය කර සංස්කරණය කර ඇත. == මා ගැන == ආයුබෝවන්, මම '''IDB.S {{Verified}}''', විකිපීඩියා ඉංග්‍රීසි, සිංහල සහ යුක්‍රේන භාෂාවෙන් ලිපි සංස්කාරකයෙක්, නිර්මාපකයෙක් සහ පරිවර්තකයෙක්. මම ප්‍රධාන වශයෙන්ම ඉංග්‍රීසි ලිපි සිංහල ලිපි වලට පරිවර්තනය කරනවා. == '''මට කථා කරන්න''' == [[පරිශීලක සාකච්ඡාව:IDB.S|පරිශීලක සංවාද පිටුව]] භාවිතා කිරීමෙන් පරිශීලකයා අමතන්න. == විකිපීඩියාවට දායක වීම == {{පරිශීලක දායකත්වයන්|5722}} <br/> <br/> <br/> == පරිශීලක භාෂා == <div style="float:left; clear:left;"> {{user language|si|N}} {{user language|en|4}} {{user language|ja|2}} {{user language|ru|1}} {{user language|uk|1}} </div> <center> {{clear}} {{෴}} </center> bnqo4mgg5gbhf06i1z2y0fuksl8dshp 797925 797923 2026-08-22T07:41:38Z IDB.S 52205 797925 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{පරිශීලක:IDB.S/Ribbonbar}} {{UserStatus}} {{User page|logo=yes|logo2=yes|border-s=1|border-c=purple|background=|rounded=yes}} <center> {{අද}} </center> <!--{{wikibreak| type=long}}--> {{තොරතුරුකොටුව පරිශීලක |country=ශ්‍රී ලංකාව |ethnicity=[[සිංහල]] |eyes= |first_edit=2022 නොවැම්බර් 13 |gender=පුරුෂ |hair= |handedness= |image= |interests= |joined_date=2021 මැයි 28 |nationality=[[ශ්‍රී ලාංකික]] |religion=[[බුදු දහම]] |tablecolor= |timezone= |page_created= |name=IDB.S |edit_count=5722+ |race=[[ශ්‍රී ලාංකික]] |sexuality=පිරිමි |custom_label1= |custom_data1= |userboxes= {{User Wikipedian For|year=2021|month=5|day=28}} {{පරිශීලක wikipedia/rollback}} {{පරිශිලක wikipedia/autopatrolled}} {{User CVU1-en}} {{User wikipedia/RC Patrol}} {{Yeoman Editor Userbox}} |status=ක්‍රියාකාරී |autoconfirmed=2023 අප්‍රේල් 06 |autopatrolled=2024 ජූලි 10 |rollbacker=2024 ඔක්තෝබර් 15 }} == '''ආයුබෝවන්!''' == ආයුබෝවන්, '''IDB.S''' හි පරිශීලක පිටුව වෙත ඔබව සාදරයෙන් පිළිගනිමු. මෙම පරිශීලක පිටුව විකි පරිශීලක මාර්ගෝපදේශය යටතේ IDB.S විසින් නිර්මාණය කර සංස්කරණය කර ඇත. == මා ගැන == ආයුබෝවන්, මම '''IDB.S {{Verified}}''', විකිපීඩියා ඉංග්‍රීසි, සිංහල සහ යුක්‍රේන භාෂාවෙන් ලිපි සංස්කාරකයෙක්, නිර්මාපකයෙක් සහ පරිවර්තකයෙක්. මම ප්‍රධාන වශයෙන්ම ඉංග්‍රීසි ලිපි සිංහල ලිපි වලට පරිවර්තනය කරනවා. == '''මට කථා කරන්න''' == [[පරිශීලක සාකච්ඡාව:IDB.S|පරිශීලක සංවාද පිටුව]] භාවිතා කිරීමෙන් පරිශීලකයා අමතන්න. == විකිපීඩියාවට දායක වීම == {{පරිශීලක දායකත්වයන්|5722}} <br/> <br/> <br/> == පරිශීලක භාෂා == <div style="float:left; clear:left;"> {{user language|si|N}} {{user language|en|4}} {{user language|ja|2}} {{user language|ru|1}} {{user language|uk|1}} </div> <center> {{clear}} {{෴}} </center> 2dyespd9itafl8z5kibtuzfxzt9x01d 3 159953 797926 795949 2026-08-22T07:44:22Z IDB.S 52205 797926 wikitext text/x-wiki {{පරිශීලක:IDB.S/Ribbonbar}} {{පරිශීලක සාකච්ඡා-පිටු ශීර්ෂකය}} <!--{{wikibreak|type=long}}--> == මෙම පරිශීලක පිටුවට සාදරයෙන් පිළිගනිමු. == මෙම පිටුව හරහා මාව සම්බන්ධ කරගන්න. [[User:IDB.S|IDB.S]] ([[User talk:IDB.S|talk]]) 01:32, 27 ජූනි 2024 (යූටීසී) == සැකිලි අවශ්‍යතාවය == මෙම සැකිල්ල අවශ්‍යයි. [[:en:Template:Infobox_gymnast]]. @[[පරිශීලක:Lee|Lee]] [[User:IDB.S|IDB.S]] ([[User talk:IDB.S|talk]]) 04:45, 1 ඔක්තෝබර් 2024 (යූටීසී) :{{tick|18}} '''{{ucfirst:කළා}}''' -- [[User:Lee|Lee]] ([[User talk:Lee|talk]]) 04:53, 1 ඔක්තෝබර් 2024 (යූටීසී) == සොත්ථිසේන රජ == Thanks. Almost missed it <b>[[User:VihirLak007|VihirLak007]]</b>^{[[User talk:VihirLak007|hmu!]]}/_{[[Special:Contributions/VihirLak007|duh.]]} 13:05, 25 ඔක්තෝබර් 2024 (යූටීසී) :You're very welcome! [[User:IDB.S|IDB.S]] ([[User talk:IDB.S|talk]]) 13:07, 25 ඔක්තෝබර් 2024 (යූටීසී) == Extensive edits beyond scope == [[දෙවියෝ (බෞද්ධ සංකල්පය)]] What do u think about the changes done to this article? Sounds like a lot of essay like folktales rather than genuine info. Unreferenced content. <b>[[User:VihirLak007|VihirLak007]]</b>^{[[User talk:VihirLak007|hmu!]]}/_{[[Special:Contributions/VihirLak007|duh.]]} 08:45, 28 ඔක්තෝබර් 2024 (යූටීසී) :I think the section needs to be rewritten to match the wiki tone. It's more like a conversation style. Here is the copied [https://www.facebook.com/groups/465978151525966/posts/521740152616432/ post]. [[User:IDB.S|IDB.S]] ([[User talk:IDB.S|talk]]) 11:35, 28 ඔක්තෝබර් 2024 (යූටීසී) ::Oh deffa its a copyvio then. <b>[[User:VihirLak007|VihirLak007]]</b>^{[[User talk:VihirLak007|hmu!]]}/_{[[Special:Contributions/VihirLak007|duh.]]} 12:11, 28 ඔක්තෝබර් 2024 (යූටීසී) :::Yeah [[User:IDB.S|IDB.S]] ([[User talk:IDB.S|talk]]) 13:04, 28 ඔක්තෝබර් 2024 (යූටීසී) == Please check whether its valid to be there == [[විකිපීඩියා:තෝරාගත් සංවත්සර/සැප්තැම්බර් 16]] <b>[[User:VihirLak007|VihirLak007]]</b>^{[[User talk:VihirLak007|hmu!]]}/_{[[Special:Contributions/VihirLak007|duh.]]} 06:00, 1 නොවැම්බර් 2024 (යූටීසී) :Clearly '''not valid''' for the [[විකිපීඩියා:තෝරාගත් සංවත්සර|තෝරාගත් සංවත්සර]]. I will remove them and add some valid things for it. [[User:IDB.S|IDB.S]] ([[User talk:IDB.S|talk]]) 11:18, 1 නොවැම්බර් 2024 (යූටීසී) == Articles of animals with same name == Hi, i saw the redirect revert. Shouldn't the articles be like this; *[[ශ්‍රී ලංකා කළු වඳුරා]] redirected to [[දම් පැහැති මුහුණැති ලැන්ගර්]] as per [[:en:Purple-faced langur]] for clarity. *And [[කළු වඳුරා]] kept as a disambiguation page for future articles about other species of Black monkeys who comes under [[Semnopithecus]] genus. In mean time [[:en:Black Monkey]] in En.wiki redirect to [[:en:Black colobus]]. So either [[කළු වඳුරා]] page goes to another black monkey or a disambiguation page. *[[කළු වදුරා]] should be redirected to [[කළු වඳුරා]] (වඳුරා word has a spelling error) What do you think? <b>[[User:VihirLak007|VihirLak007]]</b>^{[[User talk:VihirLak007|hmu!]]}/_{[[Special:Contributions/VihirLak007|duh.]]} 05:31, 4 නොවැම්බර් 2024 (යූටීසී) :Oh sorry for that, I fixed it. Thanks for the help. :* [[ශ්‍රී ලංකා කළු වඳුරා]] redirected to [[දම් පැහැති මුහුණැති ලැන්ගර්]] - {{Done}} :* [[කළු වඳුරා]] kept as a disambiguation page - {{Done}} [[User:IDB.S|IDB.S]] ([[User talk:IDB.S|talk]]) 06:08, 4 නොවැම්බර් 2024 (යූටීසී) == Page Delete Request == @[[පරිශීලක:Lee|Lee]], please delete these pages. * [[පරිශීලක:IDB.S/Header/styles.css]] * [[විකිපීඩියා:Requests for page protection/Header/styles.css]] [[User:IDB.S|IDB.S]] ([[User talk:IDB.S|talk]]) 01:31, 10 නොවැම්බර් 2024 (යූටීසී) :{{tick|18}} '''{{ucfirst:කළා}}''' -- [[User:Lee|Lee]] ([[User talk:Lee|talk]]) 08:38, 10 නොවැම්බර් 2024 (යූටීසී) == Need Help == Can you translate or create missing templates that are connected with [[විකිපීඩියා:Articles for improvement]]? Would be a great help. A bit overwhelmed right now <b>[[User:VihirLak007|VihirLak007]]</b>^{[[User talk:VihirLak007|hmu!]]}/_{[[Special:Contributions/VihirLak007|duh.]]} 11:34, 12 නොවැම්බර් 2024 (යූටීසී) :@[[පරිශීලක:VihirLak007|VihirLak007]] '''Mostly fixed''' there are still some to be fixed. I will do that as soon. [[User:IDB.S|IDB.S]] ([[User talk:IDB.S|talk]]) 01:13, 13 නොවැම්බර් 2024 (යූටීසී) == Translation request == Hello, IDB.S. Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[:en:Dani Rodrik]] in Sinhala Wikipedia? Kindest regards, [[User:Moroike|Moroike]] ([[User talk:Moroike|talk]]) 07:25, 18 දෙසැම්බර් 2024 (යූටීසී) :Hi @[[පරිශීලක:Moroike|Moroike]], the [[en:Dani Rodrik]] article is already translated by me on September 5th 2024. :Here's the link, [[ඩැනි රොඩ්රික්]]. Check it out feel free to let me know if there is any mistake. --[[User:IDB.S|IDB.S]] ([[User talk:IDB.S|talk]]) 08:02, 18 දෙසැම්බර් 2024 (යූටීසී) ::Sorry! I overlooked! I apologize. [[User:Moroike|Moroike]] ([[User talk:Moroike|talk]]) 08:42, 18 දෙසැම්බර් 2024 (යූටීසී) :::No worries. Have a great day. --[[User:IDB.S|IDB.S]] ([[User talk:IDB.S|talk]]) 08:56, 18 දෙසැම්බර් 2024 (යූටීසී) ::::Thank you. Likewise. [[User:Moroike|Moroike]] ([[User talk:Moroike|talk]]) 09:06, 18 දෙසැම්බර් 2024 (යූටීසී) == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28078122 --> == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:24, 26 ජනවාරි 2025 (යූටීසී) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner. [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026. * You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]] * '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST''' With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply. For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page. Warm regards, <br> on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team ''This message was sent with [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|talk]]) on 18:30, 11 අප්‍රේල් 2026 (යූටීසී)'' </div> <!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&oldid=30389801 --> == පරිශීලක පිටුවෙහි මකාදැමීමේ සැකිලි ඉවත් කිරීම පිළිබඳව == ආයුබෝවන්, ඔබගේ "පරිශීලක: [[IDB.S]]" පිටුව විකීපීඩියා පරිශීලක පිටු ප්‍රතිපත්තීන්ට (User Page Policy) අනුකූල නොවන බැවින් (ප්‍රචාරණයක්/ව්‍යාජ තොරතුරු/විකිපීඩියාවට අදාළ නොවන කරුණු ඇති බැවින්) මම එයට ක්ෂණිකව මකාදැමීමේ සැකිල්ලක් ඇතුළත් කළෙමි. <nowiki>නමුත් ඔබ විසින් එම සැකිල්ල දිගින් දිගටම ඉවත් කරනු පෙනේ. විකීපීඩියා නීති රීති අනුව, තමන්ගේම පිටුවක වුවද මකාදැමීමේ සැකිල්ලක් (Deletion Tag) හිතුමතේ ඉවත් කිරීමට පරිශීලකයින්ට අවසර නැත. ඔබට මෙම මකාදැමීමට විරෝධතාවක් ඇත්නම්, කරුණාකර පිටුවේ සාකච්ඡා පිටුවෙහි (Talk Page) ඒ පිළිබඳව පැහැදිලි කරන්න. ස්තුතියි! --~~~~</nowiki> [[විශේෂ:දායකත්ව/&#126;2026-36693-88|&#126;2026-36693-88]] ([[පරිශීලක සාකච්ඡාව:&#126;2026-36693-88|talk]]) 08:49, 25 ජූනි 2026 (යූටීසී) :මෙම පරිශීලක පිටුව ප්‍රචාරණයක් හෝ ව්‍යාජ තොරතුරක් නොවන අතර එය මාගේ විකිපීඩියා දායකත්වයන් සම්බන්ධීකරණය සඳහා භාවිත කරන්නකි. මෙය අනිසි ලෙස [[විකිපීඩියා:ඉක්මන් මකාදැමීමේ උපමාන#G11. නිශ්චිතාර්ථයක් ඇති දැන්වීම් ප්%E2%80%8Dරචාරය හෝ ප්%E2%80%8Dරවර්ධනය|G11]] සැකිල්ලකින් නම් කර ඇති බැවින්, මම මෙයට විරුද්ධත්වය ප්‍රකාශ කරමි. පරිපාලකවරයෙකු විසින් මෙය සමාලෝචනය කරන තෙක් මම සැකිල්ල ඉවත් නොකරමි. [[User:IDB.S|IDB.S]] ([[User talk:IDB.S|talk]]) 10:13, 25 ජූනි 2026 (යූටීසී) == ලිපියක් පුළුල් කිරීම == ආයුබෝවන්, @[[පරිශීලක:IDB.S|IDB.S]]! මා [[2026 ෆිෆා ලෝක කුසලානය]] සදහා ඔබ දැක්වූ දායකත්ව දුටු අතර ඔබේ සහයෝගය අගය කරමි. එම ලිපියට තවත් විස්තර හා මූලාශ්‍ර එක් කොට පුළුල් කිරීමට මා ඔබේ සහයෝගය පතමි. ස්තූතියි! [[User:Vinizex94|Vinizex94]] ([[User talk:Vinizex94|talk]]) 18:24, 28 ජූනි 2026 (යූටීසී) :ඔව්. මම උත්සාහ කරන්නම්, @[[පරිශීලක:Vinizex94|Vinizex94]] නමුත් මේ දවස්වල මම ටිකක් කාර්යබහුලයි, මට කරන්න පුළුවන් දේ මම බලන්නම්. [[User:IDB.S|IDB.S]] ([[User talk:IDB.S|talk]]) 14:13, 29 ජූනි 2026 (යූටීසී) == ඉංග්‍රීසි භාෂාවට ලිපියක් පරිවර්තනය කිරීම සම්බන්ධව == [[කුරුන්දි රජ මහා විහාරය]] යන ලිපිය ඉංග්‍රීසි භාෂාවට පරිවර්තනය කළ හැකි ද???මා විසින් මීට පෙර පරිවර්තනය කල ලිපියක් දමිල සහ ඉංග්‍රීසි යන භාෂා ද්විත්වයෙන්ම පල කල මුත් දමිල සංස්කාරකවරුන්පගේ බලපෑම මත ඒ ලිපි දෙකම විකිපීඩියාවෙන් ඉවත් කලේ ය.දමිල ලිපිය කුරුන්දි විහාරය සම්බන්ධ කෝවිල් ගැටලුව ගැන තර්ක කරමින් දකුණු ඉන්දියානු සංස්කාරකවරයෙක් ලිපිය ඉවත් කල අතර ඉංග්‍රීසි ලිපියට ද ඒ හා සමානම ගැටලුවක් ඇති වී සාකච්ඡාව දුර දිග ගොස් එම ලිපිය ද ඉවත් කර තිබේ.මේ වනවිට මාගේ ඉංග්‍රීසි පරිශීලක පිටුව සම්පූර්ණයෙන්ම අවහිර කර ඇති අතර තවමත් ලබා ගැනීමට නොහැකි විය. කුරුන්දි විහාරය සම්බන්ධ සිංහල පිටුවේ මා විහාරය සම්බන්ධව ඇති වූ සියලු කරුණු වාර්තා කර ඇති අතර එහි දී ජාතිවාදී දෙමල දේශපාලකයන් සහ සමහර ජනතාව අතර ඇතිවුන ගැටලු ද විස්තර කර තිබේ.ඒවා සිංහල ලිපියේ තබා ඉංග්‍රීසි ලිපිය මධයස්ථ අයුරින්,ලිපියේ දී යම් ගැටලු ඇති විය හැකි අන්තර්ගතයන් පරිවර්තනයේ දී සංශෝධනය කර සුදුසු ලෙස පරිවර්තනය කර ලිපිය නැවත සකසා දිය හැකි නම් මම ස්තූති වන්ත වෙමි.මා දැන් ඉංග්‍රීසි විකිපීඩියාවට ලිපි කිසිවක් නොලියන අතර ඒ සිදුවීමෙන් පසු සිංහල විකිපීඩියාවේ ද ලිපි ලිවීම සීමා කලෙමි.නමුත් නිරන්තර ගැටලු ඇතිවන කුරුන්දි විහාරයේ නිවැරදි ඉතිහාසය වහා ජනගත වීමට ඉංග්‍රීසි විකි ලිපියක අවශ්‍යතාව හොදින් දන්නා නිසා කුරුන්දි විහාරයේ ඉංග්‍රීසි ලිපියක් පැවතීම අවශ්‍ය වී තිබේ.ඔබට හැකි නම් මට ඒ ලිපිය පමණක් පරිවර්තනය කර දෙන මෙන් ඉල්ලා සිටිමි.... [[User:KSLwiki24|<span style="font-family:monospace;font-weight:700;text-transform:uppercase;letter-spacing:1px;color:#ff0033">KSL</span><span style="color:#00ccff">wiki</span><span style="color:#ffcc00">24</span>]] [[User talk:KSLwiki24|💬]] 16:06, 6 ජූලි 2026 (යූටීසී) :ආයුබෝවන් @[[පරිශීලක:KSLwiki24|KSLwiki24]], මේ දවස්වල මම ටිකක් කාර්යබහුලයි, හැබැයි මට ටිකක් වෙලාව ලැබුණු සැනින් මම මේ ගැන අනිවාර්යයෙන්ම සොයා බලන්නම්. :ඔබ සඳහන් කළ ගැටලුව සම්බන්ධයෙන් මම පොඩ්ඩක් බැලුවා, ඉංග්‍රීසි විකිපීඩියාවේ එම ලිපිය සම්පූර්ණයෙන්ම මකා දමා නැහැ. එය දැනට [[විකිපීඩියා:Drafts|Draft]] එකක් ලෙස මේ ලිපිනයට [[:en:Draft:Kurundi_Raja_Maha_Vihara|Draft:Kurundi Raja Maha Vihara]] මාරු කරලයි තියෙන්නේ. මම නිදහස් වූ වහාම මේ සම්බන්ධයෙන් කළ හැක්කේ කුමක්ද කියා බලන්නම්. සිංහල විකිපීඩියාවේ ලිපි ලිවීම සීමා කරන්න එපා, ඔබේ දායකත්වය විකියට ගොඩක් වටිනවා. --[[User:IDB.S|IDB.S]] ([[User talk:IDB.S|talk]]) 05:16, 8 ජූලි 2026 (යූටීසී) ::ඔබගේ සහයෝගයට ස්තූතියි.නමුත් මම ඉංග්‍රීසි විකිපීඩියාව සීමා කරන්න කැමැත්තෙමි.විනෝදාංශයක් විදිහට ලිපි ලිවීම සිදු කරන්නේ සතුටින්,සතුටින් කරපු එම දෙය මානසික වදයක් දෙන ගැටලුවක් දක්වා ගෙන යන්නට මට වුවමනාවක් නෑ.Metta79 නම් පරිශීලක සමග ඊට දින කිහිපයකට පෙර ගැටලුවක් ඇති විය.ඒ Tamil inscriptions in Sri Lanka යන ලිපියෙහි ඔහු විසින් සිංහල ප්‍රාකෘත භාෂාවේ ලිපි කිහිපයක්ම දෙමල භාෂාවේ ලෙස හැගෙන පරිදි ඉදිරිපත් කර තිබීමයි.ඊට අමතරව අනයිකොණ්ඩයි මුද්‍රව ද දමිල පුරාවිද්‍යාඥයන් මතය පමණක් ඉදිරිපත් කර සිංහල පුරාවිද්‍යාඥයන්ගේ මතය නොයොදා ඉදිරිපත් කරල තියෙනවා.මේ සිංහල ලිපි දමිල ලිපි ලෙස ඉදිරිපත් කරල තිබීම සාක්්ඡා කරන්න ගිහින් තමයි කුරුන්දියේ ගැටලුවත් එන්න ඇත්තේ.අනික ලිපිය ඉවත් වීමට මට Ai පරිවර්තන භාවිතා කරමින් සාකච්ඡාව කිරීමත් හේතුවුණා.ඒවා දැන් වැඩක් නෑ. මට ඕන කුරුන්දියේ ලිපිය විතරක් ආපහු අරගෙන දුන්නොත් ඒ ඇති...ඒක ඔබ නිදහස් විටෙක අරගෙන දුන්නොත් මා ස්තූති වන්ත වෙමි...ඔබේ අවධානයට ස්තූතියි [[User:KSLwiki24|<span style="font-family:monospace;font-weight:700;text-transform:uppercase;letter-spacing:1px;color:#ff0033">KSL</span><span style="color:#00ccff">wiki</span><span style="color:#ffcc00">24</span>]] [[User talk:KSLwiki24|💬]] 07:45, 8 ජූලි 2026 (යූටීසී) :::හරි හරී. [[User:IDB.S|IDB.S]] ([[User talk:IDB.S|talk]]) 05:51, 13 ජූලි 2026 (යූටීසී) == sitelink එකතු කිරීම == ආයුබෝවන්, ඔබට හැකිනම් [[කිලියන් ම්බාප්පේ]] සහ [[ලමීන් යමාල්]] යන පිටු ස‍ඳහා ජාත්‍යන්තර විකිපීඩියාවට sitelink එකක් සෙට් කල හැකිද? (<small>ඔබ එය මීට පෙරද [[අර්ලිං හාලන්ඩ්]] වැනි පිටු සඳහා කළ බව මා දුටුවා.</small>) [[User:Vinizex94|Vinizex94]] ([[User talk:Vinizex94|talk]]) 13:28, 15 ජූලි 2026 (යූටීසී) :{{Done}} [[User:IDB.S|IDB.S]] ([[User talk:IDB.S|talk]]) 13:31, 15 ජූලි 2026 (යූටීසී) ::ස්තූතියි. ඔබ කාර්‍යබහුල බව මා දන්නවා. නමුත් හැකි අවස්ථාවල එම ලිපි පුළුල් කිරීමට සහයෝගයක් දැක්වීමට හැකිනම් මා එය අගය කරමි [[User:Vinizex94|Vinizex94]] ([[User talk:Vinizex94|talk]]) 13:32, 15 ජූලි 2026 (යූටීසී) :::හරි [[User:IDB.S|IDB.S]] ([[User talk:IDB.S|talk]]) 10:00, 16 ජූලි 2026 (යූටීසී) == මෙම පිටුවටද sitelink එකතු කරන්න == [[2026 ෆිෆා ලෝක කුසලානයේ අවසාන මහා තරඟය]] සඳහා [[:en:2026 FIFA World Cup final]] වෙත sitelink එකක් එකතු කරන ලෙස ඉල්ලා සිටිමි [[User:Vinizex94|Vinizex94]] ([[User talk:Vinizex94|talk]]) 06:08, 16 ජූලි 2026 (යූටීසී) :{{Done}} [[User:IDB.S|IDB.S]] ([[User talk:IDB.S|talk]]) 09:59, 16 ජූලි 2026 (යූටීසී) ::[[ලියොනල් මෙසී]] පිටුවටත් එක් කරන්න [[User:Vinizex94|Vinizex94]] ([[User talk:Vinizex94|talk]]) 03:01, 17 ජූලි 2026 (යූටීසී) :::{{Done}} [[User:IDB.S|IDB.S]] ([[User talk:IDB.S|talk]]) 04:09, 17 ජූලි 2026 (යූටීසී) == sitelink එක් කිරීම == [[ලියොනල් මෙසී]] පිටුවට හා [[ද වීක්න්ඩ්]] පිටුවට [[:en:The Weeknd]] සම්බන්ධ කරන්න [[User:Vinizex94|Vinizex94]] ([[User talk:Vinizex94|talk]]) 03:17, 17 ජූලි 2026 (යූටීසී) :{{Done}} [[User:IDB.S|IDB.S]] ([[User talk:IDB.S|talk]]) 04:09, 17 ජූලි 2026 (යූටීසී) tieywbibf0uiwvq9czciv3p0vymnysg 15 160903 797899 797040 2026-08-21T15:51:25Z Lee 85 [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:17 වන සියවස තුළ අයර්ලන්ත ලේඛක ලේඛිකාවෝ]] වෙතට යළි-යොමුකරමින් 797899 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:17 වන සියවස තුළ අයර්ලන්ත ලේඛක ලේඛිකාවෝ]] p6qm9b4ars0383jmq0l8g9uzloyzmtu 2 177795 797924 774039 2026-08-22T07:39:10Z IDB.S 52205 vandal 797924 wikitext text/x-wiki vandal 02za1zs8f5euhr4xwl7re9sy5jschyu 2 177842 797927 795557 2026-08-22T07:46:14Z IDB.S 52205 797927 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Vandalism information|prefix=User:IDB.S/}}</noinclude> <noinclude> {{Mbox | name = name of the template | demospace = other | type = delete | image = [[File:Cmbox_deletion.png|40px]] | imageright = none | style=CSS values | textstyle=CSS values | text = මෙම පිටුව මකා දැමීමෙන් වළකින්න. <br/> <small>මෙම පිටුව තුළින් විකියාව තුළ සිදුවන විනාශකාරී සිදුවීම් ප්‍රමාණය පෙන්වයි.</small> | small = none | smallimage = none | smallimageright = none | smalltext = මෙම පිටුව තුළින් විකියාව තුළ සිදුවන විනාශකාරී සිදුවීම් ප්‍රමාණය පෙන්වයි. | plainlinks = yes }} </noinclude> {{#switch: {{{1}}} | level = 4 | sign = 01:46, 2026 අගෝස්තු 22 (UTC) | info = ප.ව. 01.16 (SLST) [[User:IDB.S|IDB.S]]ට අනුව }} oqd2x6j3xhn1rv9w0dy65rmwqjmp2kd 0 181856 797921 797792 2026-08-22T07:30:02Z IDB.S 52205 upd. 797921 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව පුද්ගලයා | honorific_prefix = පූජ්‍ය | name = රඹුකන සිද්ධාර්ථ හිමි | image = ගොනුව:Rambukkana Siddhartha Thero.jpg | alt = | caption = | native_name = Ven. Rambukana Siddhartha Thero | native_name_lang = en | birth_name = ආනන්ද ලියනගේ | birth_date = {{Birth date|1950|05|22}}<ref name=news>{{cite web |author = රෂිකා හෙන්නායක |date = 22 මැයි 2024 |title = චිරං ජයතු රඹුකන කිවි යතිඳුනේ! |url = https://sinhala.lankanewsweb.net/05/22/112722/ |website = |location = |publisher = |access-date = 12 ජුනි 2025 }}</ref> | birth_place = රඹුකන, [[දෙණියාය]], [[ශ්‍රී ලංකාව]] | death_date = {{Death date and age|2026|08|18|1950|05|22}} | monuments = | nationality = Sri Lankan | other_names = | education = [[මොරවක]] වැලිව බෞද්ධ මිශ්‍ර පාඨශාලාව, හෙට්ඨාචල පිරිවෙන, [[ගාල්ල]] <br> පැපිලියාන සුනේත්‍රාදේවි පිරිවෙන<ref name=arch>{{cite web |author = අම්පාරේ රන්ජිත් දළුවත්ත |date = 13 අගෝස්තු 2023 |title = සිද්ධ අර්ථ ගී සංකල්පනා |url = https://archive.org/details/siddhathaGee |website = |location = |publisher = |access-date = 12 ජුනි 2025 }}</ref> | alma_mater = | occupation = ගීත රචක | years_active = 1976 - 2026 | employer = | organization = | known_for = | notable_works = | style = | height = | television = | title = | term = | predecessor = | successor = | party = | movement = | opponents = | boards = | religion = Buddhism | parents = බී. එල්. සයිමන් <br> සොබනා හාමි | relatives = | callsign = | awards = | website = | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} '''පූජ්‍ය රඹුකන සිද්ධාර්ථ හිමි''' ශ්‍රී ලාංකීය සම්මානිත ගී පද රචකයෙක් හා කතුවරයෙකි. බෞද්ධ සංස්කෘතිය ආශ්‍රිතව මෙන්ම තන විවිධාකාරයේ ජනප්‍රිය ගීත රැසක් ඒ හිමියන් රචනා කර ඇත. ඒ අතර ''ලා දළු බෝපත්'', ''මේ ඉර හඳ යට'', ''සඳ තරු මල්'' වැනි ගීත ජනප්‍රියය.<ref name=news></ref><ref name=arch></ref> පූජ්‍ය රඹුකන සිද්ධාර්ථ හිමි, ''සඳකඩපහණ'' චිත්‍රපටය වෙනුවෙන් ලියූ ''පෙර සංසාරේ'' ගීතය සරසවිය සම්මානයෙන් ද, '''අලෝකෝ උදපාදී''' සඳහා රචිත විශාරද සමන්ත පෙරේරා ගයන ''සැඩ පහරක් සේ එකමුතු වූ දා'' ගීතය දෙරණ සිනමා සම්මානයෙන් ද පිදුම් ලැබිණි. වර්ෂ 1987 දී ''සංසාරේ අපි'' කැසට් පටය නිකුත් කරමින් ඇරඹෙන හිමිපාණන්ගේ ගීතාවලෝකනයේ ''ගම්මානේ අපි'', ''සමනල කන්ද'', ''සංසාරේ ගී යාතිකා'', ''බුදු අමා වැස්ස'' හා ''සංසාර චාරිකා'' යන කැසට් පට සහ සංයුක්ත තැටිත්, ''සසර දනව්ව'' වැනි සම්මානනීය ගේය පද සංග්‍රහයත් පවතී.<ref name=arch></ref> == ජනප්‍රිය ගීත == {| class="wikitable" |+ පූජ්‍ය රඹුකන සිද්ධාර්ථ හිමි ගී පද වැල් |- ! ගායනය !! ගීතය !! සංගීතය |- |rowspan=2 | [[ගුණදාස කපුගේ]] || පිහිටක් නැති || [[ගුණදාස කපුගේ]] |- | සද්ධර්ම මකරන්ද || [[ගුණදාස කපුගේ]] |- |rowspan=3 | [[වික්ටර් රත්නායක]] || බුදු හාමුදුරුවෝ අපිත් දකින්නැති || [[වික්ටර් රත්නායක]] |- | කඳුළු පැන් කෙණ්ඩියේ || |- | කාසි වලට || [[වික්ටර් රත්නායක]] |- |rowspan=4 | [[මාලනී බුලත්සිංහල]] || හිමි සනරාමර || [[එච්.එම්. ජයවර්ධන]] |- | සෙනෙහස පුදා || |- | පිපෙනා මලකට || [[ප්‍රේමසිරි කේමදාස]] |- | බුදු බණ ඇසුවා || [[එච්.එම්. ජයවර්ධන]] |- | [[එඩ්වඩ් ජයකොඩි]] සහ චරිතා ප්‍රියදර්ශනී|| පන්සලේ පල්ලියේ || |- | [[එඩ්වඩ් ජයකොඩි]] සහ [[මාලනී බුලත්සිංහල]] || බුදු බණ කිව්වා || |- |rowspan=4 | [[එඩ්වඩ් ජයකොඩි]] || මේ ඉර හඳ යට || |- | මේ ප්‍රේම කතා || |- | බණ කියන රටක් || [[එච්.එම්. ජයවර්ධන]] |- | නුඹට හිතැති || |- |rowspan=3 | [[ටී.එම්. ජයරත්න]] || සියක් ආයු ලැබ || [[එච්.එම්. ජයවර්ධන]] |- | අව්වට වැස්සට හුරු මිනිසුන්නේ || |- | සඳ වතුරක් සේ || එම්.ආර්. චූලසිංහ |- | [[අබේවර්ධන බාලසූරිය]] || මලක මෙලෙක සිතාගන්න || |- |rowspan=2 | [[නිරංජලා සරෝජනී]] || අනුරාධපුරේ අනුරාව නැගූ || |- | ගෙල වට බැන්දා වූ || |- |rowspan=2 | [[කරුණාරත්න දිවුල්ගනේ]] || ළා දලු බෝපත් || [[එච්.එම්. ජයවර්ධන]] |- | වෙහෙරක් වගේ || [[ගුණදාස කපුගේ]] |- | අතුල අධිකාරි සහ සමිතා මුදුන්කොටුව || සඳ තරු මල් || [[රෝහණ වීරසිංහ]] |} == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} {{සිංහල සංගීතය|state=collapsed}} [[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික ගී පද රචකයෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ]] qda1zpluahze12kvqmzl91dfp52afc7 0 182559 797913 751857 2026-08-22T01:56:10Z ~2026-46010-78 80667 ගීත ලැයිස්තුවක් ඇතුලත් කරන ලදී 797913 wikitext text/x-wiki '''සුනිල් ආර්. ගමගේ''' යනු ශ්‍රී ලාංකික ගීත රචකයෙක්, හා කතුවරයෙකි. ඔහු විසින් රචිත ගීත අතර, ''කවිය ඔබ'', ''නුඹේ සිතට'', ''ඔබ මා හමුවුන'', ''ඔබ පෙම් කරනා,'' ''පිවිතුරුය පළමු පෙම'', ''සුදු පරවි රෑන'', ''පුර පෝය හඳට'' වැනි ගීත ජනප්‍රියව ඇත. '''01 .ඔබ මා හමුවුණු |''' ගායනය:කරුණාරත්න දිවුල්ගනේ පද රචනය: සුනිල් ආර් ගමගේ තනුව:ගුණදාස කපුගේ '''02 .රාත්‍රිය වී |''' ගායනය:දීපිකා ප්‍රියදර්ශනී පද රචනය: සුනිල් ආර් ගමගේ තනුව:ආචාර්ය රොහණ වීරසිංහ '''03 .පුර පෝය හඳට |''' ගායනය:සුනිල් එදිරිසිංහ පද රචනය: සුනිල් ආර් ගමගේ තනුව:ආචාර්ය රොහණ වීරසිංහ '''04 .නුඹේ සිතට |''' ගායනය:සුනිල් එදිරිසිංහ පද රචනය: සුනිල් ආර් ගමගේ තනුව:H M ජයවර්ධන '''05 .පිවිතුරුය පළමු පෙම |''' ගායනය:කරුණාරත්න දිවුල්ගනේ පද රචනය: සුනිල් ආර් ගමගේ තනුව:ආචාර්ය රොහණ වීරසිංහ '''06 .කවිය ඔබ |''' ගායනය:දීපිකා ප්‍රියදර්ශනී පද රචනය: සුනිල් ආර් ගමගේ තනුව:ආචාර්ය රොහණ වීරසිංහ '''07 .අපි කතා නොකර ඉමු |''' ගායනය:ජානක වික්‍රමසිංහ පද රචනය: සුනිල් ආර් ගමගේ තනුව:ගුණදාස කපුගේ '''08 .පිය සටහන් |''' ගායනය:ගුණදාස කපුගේ පද රචනය: සුනිල් ආර් ගමගේ තනුව:ගුණදාස කපුගේ '''09 .විඳිමි දඬුවම් |''' ගායනය:කරුණාරත්න දිවුල්ගනේ පද රචනය: සුනිල් ආර් ගමගේ තනුව:ආචාර්ය රොහණ වීරසිංහ '''10 .ඔබ පෙම් කරනා |''' ගායනය:ගුණදාස කපුගේ පද රචනය: සුනිල් ආර් ගමගේ තනුව:ගුණදාස කපුගේ '''11 .හුදෙකලා වූ |''' ගායනය:දීපිකා ප්‍රියදර්ශනී පද රචනය: සුනිල් ආර් ගමගේ තනුව:ආචාර්ය රොහණ වීරසිංහ '''12 .නිල් කටරොලු |''' ගායනය:සුනිල් එදිරිසිංහ පද රචනය: සුනිල් ආර් ගමගේ තනුව:ආචාර්ය රොහණ වීරසිංහ '''13 .මල් වට්ටියක් |''' ගායනය:සුනිල් එදිරිසිංහ පද රචනය: සුනිල් ආර් ගමගේ තනුව:ආචාර්ය රොහණ වීරසිංහ '''14 .ගමේ එන්නට |''' ගායනය:ගුණදාස කපුගේ පද රචනය: සුනිල් ආර් ගමගේ තනුව:ගුණදාස කපුගේ '''15 .ගංගාවේ ගීතේ |''' ගායනය:ගුණදාස කපුගේ පද රචනය: සුනිල් ආර් ගමගේ තනුව:ගුණදාස කපුගේ '''16 .සිරිපොද වැස්ස |''' ගායනය:ගුණදාස කපුගේ පද රචනය: සුනිල් ආර් ගමගේ තනුව:H M ජයවර්ධන '''17 .අලුත් වැස්සක් |''' ගායනය:සුනිල් එදිරිසිංහ පද රචනය: සුනිල් ආර් ගමගේ තනුව:ආචාර්ය රොහණ වීරසිංහ '''18 .සුදු හංසිනී |''' ගායනය:දීපිකා ප්‍රියදර්ශනී පද රචනය: සුනිල් ආර් ගමගේ තනුව:ආචාර්ය රොහණ වීරසිංහ '''19 .නිල් මහනෙලක් |''' ගායනය:දීපිකා ප්‍රියදර්ශනී පද රචනය: සුනිල් ආර් ගමගේ තනුව:ආචාර්ය රොහණ වීරසිංහ '''20 .ප්‍රේමයේ අස්වැන්න |''' ගායනය:කරුණාරත්න දිවුල්ගනේ පද රචනය: සුනිල් ආර් ගමගේ තනුව:ගුණදාස කපුගේ '''21 .පිනි කඳුළ මම |''' ගායනය:කරුණාරත්න දිවුල්ගනේ පද රචනය: සුනිල් ආර් ගමගේ තනුව:ආචාර්ය රොහණ වීරසිංහ ==මූලාශ්‍ර== {{reflist}}https://www.youtube.com/watch?v=Blqo-UC5wMc<nowiki/>{{සිංහල සංගීතය}} 7upz7ps1a4fvd5xa5dk4kzonvft1836 797916 797913 2026-08-22T04:57:05Z Rangamadu 80668 797916 wikitext text/x-wiki '''සුනිල් ආර්. ගමගේ''' යනු ශ්‍රී ලාංකික ගීත රචකයෙක්, හා කතුවරයෙකි. ඔහු විසින් රචිත ගීත අතර, ''කවිය ඔබ'', ''නුඹේ සිතට'', ''ඔබ මා හමුවුන'', ''ඔබ පෙම් කරනා,'' ''පිවිතුරුය පළමු පෙම'', ''සුදු පරවි රෑන'', ''පුර පෝය හඳට'' වැනි ගීත ජනප්‍රියව ඇත. '''01 .ඔබ මා හමුවුණු |''' * ගායනය:කරුණාරත්න දිවුල්ගනේ * පද රචනය: සුනිල් ආර් ගමගේ * තනුව:ගුණදාස කපුගේ '''02 .රාත්‍රිය වී |''' * ගායනය:දීපිකා ප්‍රියදර්ශනී * පද රචනය: සුනිල් ආර් ගමගේ * තනුව:ආචාර්ය රොහණ වීරසිංහ '''03 .පුර පෝය හඳට |''' * ගායනය:සුනිල් එදිරිසිංහ * පද රචනය: සුනිල් ආර් ගමගේ * තනුව:ආචාර්ය රොහණ වීරසිංහ '''04 .නුඹේ සිතට |''' * ගායනය:සුනිල් එදිරිසිංහ * පද රචනය: සුනිල් ආර් ගමගේ * තනුව:H M ජයවර්ධන '''05 .පිවිතුරුය පළමු පෙම |''' * ගායනය:කරුණාරත්න දිවුල්ගනේ * පද රචනය: සුනිල් ආර් ගමගේ * තනුව:ආචාර්ය රොහණ වීරසිංහ '''06 .කවිය ඔබ |''' * ගායනය:දීපිකා ප්‍රියදර්ශනී * පද රචනය: සුනිල් ආර් ගමගේ * තනුව:ආචාර්ය රොහණ වීරසිංහ '''07 .අපි කතා නොකර ඉමු |''' * ගායනය:ජානක වික්‍රමසිංහ * පද රචනය: සුනිල් ආර් ගමගේ * තනුව:ගුණදාස කපුගේ '''08 .පිය සටහන් |''' * ගායනය:ගුණදාස කපුගේ * පද රචනය: සුනිල් ආර් ගමගේ * තනුව:ගුණදාස කපුගේ '''09 .විඳිමි දඬුවම් |''' * ගායනය:කරුණාරත්න දිවුල්ගනේ * පද රචනය: සුනිල් ආර් ගමගේ * තනුව:ආචාර්ය රොහණ වීරසිංහ '''10 .ඔබ පෙම් කරනා |''' * ගායනය:ගුණදාස කපුගේ * පද රචනය: සුනිල් ආර් ගමගේ * තනුව:ගුණදාස කපුගේ '''11 .හුදෙකලා වූ |''' * ගායනය:දීපිකා ප්‍රියදර්ශනී * පද රචනය: සුනිල් ආර් ගමගේ * තනුව:ආචාර්ය රොහණ වීරසිංහ '''12 .නිල් කටරොලු |''' * ගායනය:සුනිල් එදිරිසිංහ * පද රචනය: සුනිල් ආර් ගමගේ * තනුව:ආචාර්ය රොහණ වීරසිංහ '''13 .මල් වට්ටියක් |''' * ගායනය:සුනිල් එදිරිසිංහ * පද රචනය: සුනිල් ආර් ගමගේ * තනුව:ආචාර්ය රොහණ වීරසිංහ '''14 .ගමේ එන්නට |''' * ගායනය:ගුණදාස කපුගේ * පද රචනය: සුනිල් ආර් ගමගේ * තනුව:ගුණදාස කපුගේ '''15 .ගංගාවේ ගීතේ |''' * ගායනය:ගුණදාස කපුගේ * පද රචනය: සුනිල් ආර් ගමගේ * තනුව:ගුණදාස කපුගේ '''16 .සිරිපොද වැස්ස |''' * ගායනය:ගුණදාස කපුගේ * පද රචනය: සුනිල් ආර් ගමගේ * තනුව:H M ජයවර්ධන '''17 .අලුත් වැස්සක් |''' * ගායනය:සුනිල් එදිරිසිංහ * පද රචනය: සුනිල් ආර් ගමගේ * තනුව:ආචාර්ය රොහණ වීරසිංහ '''18 .සුදු හංසිනී |''' * ගායනය:දීපිකා ප්‍රියදර්ශනී * පද රචනය: සුනිල් ආර් ගමගේ * තනුව:ආචාර්ය රොහණ වීරසිංහ '''19 .නිල් මහනෙලක් |''' * ගායනය:දීපිකා ප්‍රියදර්ශනී * පද රචනය: සුනිල් ආර් ගමගේ * තනුව:ආචාර්ය රොහණ වීරසිංහ '''20 .ප්‍රේමයේ අස්වැන්න |''' * ගායනය:කරුණාරත්න දිවුල්ගනේ * පද රචනය: සුනිල් ආර් ගමගේ * තනුව:ගුණදාස කපුගේ '''21 .පිනි කඳුළ මම |''' * ගායනය:කරුණාරත්න දිවුල්ගනේ * පද රචනය: සුනිල් ආර් ගමගේ * තනුව:ආචාර්ය රොහණ වීරසිංහ ==මූලාශ්‍ර== {{reflist}}https://www.youtube.com/watch?v=Blqo-UC5wMc<nowiki/>{{සිංහල සංගීතය}} pz63or36qt2orwdk2af6ki9sarpfugz 0 184414 797930 796628 2026-08-22T07:52:01Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 797930 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරු කොටුව යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවි|WHS=[[රාපා නුයි ජාතික වනෝද්‍යානය]]|image=Moai Rano raraku.jpg|caption=පාස්කු දූපතේ රානෝ රරාකු හි මෝයි|Criteria=සංස්කෘතික: i, iii, v|ID=715|Year=1995}}'''පාස්කු දූපත''' ( {{Langx|es|Isla de Pascua}} , {{IPA|es|ˈizla ðe ˈpaskwa|}} ; '''{{Langx|rap|Rapa Nui}} ,''' {{IPA|rap|ˈɾapa ˈnu.i|}} ) යනු [[ඕෂනියාව|ඕෂනියාවේ]] පොලිනීසියානු ත්‍රිකෝණයේ ගිනිකොන දෙසින් පිහිටි ගිනිකොනදිග [[ශාන්තිකර සාගරය|පැසිෆික් සාගරයේ]] [[චිලී]] රාජ්‍යයේ දූපතක් සහ විශේෂ භූමි ප්‍රදේශයකි. මෙම දූපත මුල් කාලීන රාපා නුයි ජනතාව විසින් නිර්මාණය කරන ලද ''මෝයි'' ලෙස හඳුන්වන ස්මාරක ප්‍රතිමා 1,000 කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් සඳහා ප්‍රසිද්ධය. 1995 දී [[යුනෙස්කෝ|යුනෙස්කෝව]] පාස්කු දූපත [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලෝක උරුම අඩවියක්]] ලෙස නම් කළ අතර දිවයිනේ වැඩි කොටසක් රාපා නුයි ජාතික වනෝද්‍යානය තුළ ආරක්ෂා කර ඇත. ස්පාඤ්ඤ භාෂාව නිල භාෂාවක් වන පොලිනීසියාවේ ඇති එකම භූමිය ද පාස්කු දූපතයි. දිවයිනේ පොලිනීසියානු වැසියන් මුලින්ම දිවයිනට පැමිණියේ කවදාද යන්න පිළිබඳව විශේෂඥයින් වෙනස් වේ. බොහෝ පර්යේෂකයන් ඔවුන් ක්‍රි.ව. 800 දී පමණ පැමිණි බවට සාක්ෂි උපුටා දක්වමින්, 2007 අධ්‍යයනයකින් ඔවුන්ගේ පැමිණීම 1200 ට ආසන්න බව යෝජනා කරන ප්‍රබල සාක්ෂි සපයන ලදී. <ref name="terry_hunt">{{Cite journal|last=Hunt|first=T.|year=2006|title=Rethinking the Fall of Easter Island|journal=American Scientist|volume=94|issue=5|page=412|doi=10.1511/2006.61.1002|quote=Corrections in radiocarbon dating suggests that the first settlers arrived from other Polynesia islands around 1200 A.D.}}</ref> <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Dangerfield |first=Whitney |date=31 March 2007 |title=The Mystery of Easter Island |url=https://www.smithsonianmag.com/travel/the-mystery-of-easter-island-151285298/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220501195353/https://www.smithsonianmag.com/travel/the-mystery-of-easter-island-151285298/ |archive-date=1 May 2022 |access-date=10 December 2020 |website=[[Smithsonian (magazine)|Smithsonian Magazine]]}}</ref> දිවයිනේ අතිවිශාල ගල් ''මෝයි'' සහ අනෙකුත් කෞතුක වස්තු මගින් සාක්ෂි දරන පරිදි, වැසියන් සමෘද්ධිමත් හා කඩිසර සංස්කෘතියක් නිර්මාණය කළහ. වගාව සඳහා ඉඩම් එළිපෙහෙළි කිරීම සහ පොලිනීසියානු මීයා හඳුන්වාදීම ක්‍රමයෙන් [[වන විනාශය|වන විනාශයට]] හේතු විය. <ref name="terry_hunt" /> 1722 දී යුරෝපීයයන් පැමිණෙන විට, දිවයිනේ ජනගහනය 2,000 සිට 3,000 දක්වා ඇස්තමේන්තු කර තිබුණි. යුරෝපීය රෝග, 1860 ගණන්වල පේරු වහල් වැටලීම් ගවේෂණ සහ ටහිටි වැනි අනෙකුත් දූපත් වෙත සංක්‍රමණය වීම ජනගහනය තවදුරටත් ක්ෂය කළ අතර, 1877 දී එය ස්වදේශික වැසියන් 111 දක්වා අඩු කළේය. <ref name="peiser">{{Cite journal|last=Peiser, B.|year=2005|title=From Genocide to Ecocide: The Rape of Rapa Nui|url=http://www.uri.edu/artsci/ecn/starkey/ECN398%20-Ecology,%20Economy,%20Society/RAPANUI.pdf|journal=Energy & Environment|volume=16|issue=3&4|pages=513–539|bibcode=2005EnEnv..16..513P|citeseerx=10.1.1.611.1103|doi=10.1260/0958305054672385|issn=0958-305X|archive-url=https://web.archive.org/web/20100610062402/http://www.uri.edu/artsci/ecn/starkey/ECN398%20-Ecology,%20Economy,%20Society/RAPANUI.pdf|archive-date=10 June 2010}}</ref> 1888 දී චිලී රාජ්‍යය පාස්කු දූපත ඈඳා ගත්තේය . 1966 දී රාපා නුයි ජනතාවට චිලී පුරවැසිභාවය පිරිනමන ලදී. 2007 දී, දිවයිනට "විශේෂ භූමියක්" ( {{Langx|es|territorio especial}} යන ව්‍යවස්ථාමය තත්ත්වය හිමි විය. ). පරිපාලනමය වශයෙන්, එය වල්පරයිසෝ කලාපයට අයත් වන අතර, ඉස්ලා ඩි පැස්කුවා පළාතේ තනි කොමියුනයක් ( ඉස්ලා ඩි පැස්කුවා ) සමන්විත වේ. <ref>{{Citation|title=List of Chilean Provinces|url=http://www.leychile.cl/Navegar?idNorma=1026285|archive-url=https://web.archive.org/web/20120910034328/http://www.leychile.cl/Navegar?idNorma=1026285|publisher=Congreso Nacional|access-date=20 February 2013|archive-date=10 September 2012}}</ref> 2017 චිලී සංගණනයේදී දිවයිනේ පුද්ගලයින් 7,750 ක් ලියාපදිංචි කර ඇති අතර, ඉන් 3,512 ක් (45%) රාපා නුයි ලෙස හඳුනාගෙන ඇත. <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Instituto Nacional de Estadísticas – REDATAM Procesamiento y diseminación |url=https://redatam-ine.ine.cl/redbin/RpWebEngine.exe/Portal?BASE=CENSO_2017&lang=esp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190527171611/https://redatam-ine.ine.cl/redbin/RpWebEngine.exe/Portal?BASE=CENSO_2017&lang=esp |archive-date=27 May 2019 |access-date=11 January 2019 |website=Redatam-ine.ine.cl}}</ref> පාස්කු දූපත ලෝකයේ වඩාත්ම දුරස්ථ ජනාවාස දූපත් වලින් එකකි. <ref>{{Citation|title=Welcome to Rapa Nui – Isla de Pascua – Easter Island|url=http://www.portalrapanui.cl/rapanui/informaciones.htm|work=Portal RapaNui, the island's official website|archive-url=https://web.archive.org/web/20120114041943/http://www.portalrapanui.cl/rapanui/informaciones.htm|archive-date=14 January 2012}}</ref> ආසන්නතම ජනාවාස භූමිය (2013 දී පදිංචිකරුවන් 50 ක් පමණ) පිට්කේන් දූපත වන අතර එය {{Convert|2075|km|mi}} දුරින්; <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Thomas Brinkhoff |date=1 February 2013 |title=Pitcairn Islands |url=http://www.citypopulation.de/Pitcairn.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015182546/http://www.citypopulation.de/Pitcairn.html |archive-date=15 October 2013 |access-date=8 November 2013 |website=Citypopulation.de |publisher=Thomas Brinkhoff}}</ref> 500 ට වැඩි ජනගහනයක් සහිත ආසන්නතම නගරය වන්නේ රිකිතියා, මංගරේවා දූපතේ, 2,606 කි.මී. (1,619) සැතපුම්) දුරින්; ආසන්නතම මහාද්වීපික ලක්ෂ්‍යය මධ්‍යම චිලියේ පිහිටා ඇත, 3,512 කි.මී. (2,182 සැතපුම්) දුරින්. == නිරුක්තිය == "පාස්කු දූපත" යන නම දිවයිනට පැමිණි පළමු යුරෝපීය අමුත්තා වන ලන්දේසි ගවේෂක ජේකබ් රොග්වීන් විසින් ලබා දෙන ලදී. ඔහු 1722 දී පාස්කු ඉරිදා (අප්‍රේල් 5) "ඩේවිස් ලෑන්ඩ්" සොයමින් සිටියදී එය හමු විය.<ref>{{cite book |last1=P. Paine |first1=Lincoln |url=https://books.google.com/books?id=FKHnKRLZxggC&pg=PT30 |title=Ships of Discovery and Exploration |date=2000 |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn=978-0-547-56163-9 |page=30 |access-date=15 September 2021}}</ref> රොග්වීන් එය පාෂ්-අයිලන්ඩ් (18 වන සියවසේ ලන්දේසි භාෂාවෙන් "පාස්කු දූපත") ලෙස නම් කළේය.<ref name="jrjournal">"An English translation of the originally Dutch journal by Jacob Roggeveen, with additional significant information from the log by Cornelis Bouwman", was published in: Andrew Sharp (ed.), ''The Journal of Jacob Roggeveen'' (Oxford 1970).</ref><ref>{{Cite book |last=Dos Passos, John |url=https://archive.org/details/easterislandisla00dosp |title=Easter Island: Island of Enigmas |date=2011 |publisher=Doubleday |isbn=978-0-307-78705-7 |oclc=773372948 |access-date=19 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181209181921/https://archive.org/details/easterislandisla00dosp |archive-date=9 December 2018 |url-status=live}}</ref> දිවයිනේ නිල ස්පාඤ්ඤ නාමය වන ඉස්ලා ඩි පැස්කුවා, එහි තේරුම "පාස්කු දූපත" යන්නයි. දිවයිනේ වර්තමාන පොලිනීසියානු නාමය වන රාපා නුයි ("බිග් රාපා"), 1860 ගණන්වල මුල් භාගයේ වහල් වැටලීම් වලින් පසුව නිර්මාණය කරන ලද අතර, ඕස්ට්‍රල් දූපත් සමූහයේ බාස් දූපත් වල රාපා දූපතට දිවයිනේ භූ විෂමතා සමානකම් දක්වයි.<ref>{{citation|author=Thompson, William|title=Invention of the name 'Rapa Nui'|url=http://www.rongorongo.org/thomson/453.html|year=1891|archive-url=https://web.archive.org/web/20071224061303/http://www.rongorongo.org/thomson/453.html|archive-date=24 December 2007}}</ref> නෝර්වීජියානු ජනවාර්ගික විද්‍යාඥ තෝර් හෙයර්ඩාල් තර්ක කළේ රාපා යනු පාස්කු දූපතේ මුල් නම බවත් බාස් දූපත් වල රාපා (රාපා ඉටි) එහි සරණාගතයින් විසින් නම් කරන ලද බවත්ය.<ref>{{harvnb|Heyerdahl|1961}} Heyerdahl's view was that the two islands were about the same size, and that "big" and "small" were not physical but historical attributes, "big" indicating the original. In reality, however, Easter Island is more than four times bigger than Rapa Iti. Heyerdahl also stated that there is an island called "Rapa" in [[Lake Titicaca]] in South America, but so far there is no map available showing an island of that name in the lake.</ref> ප්‍රංශ ජනවාර්ගික විද්‍යාඥ ඇල්ෆොන්ස් පිනාර්ට් 1877 දී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද ඔහුගේ Voyage à l'Île de Pâques හි "The Navel of the World" යන ආදර පරිවර්තනය ලබා දුන් දා සිට "Te pito o te henua" යන වාක්‍ය ඛණ්ඩය දිවයිනේ මුල් නම බව කියනු ලැබේ.<ref>{{cite journal|last=Pinart|first=Alphonse|year=1877|title=Voyage à l'Ile de Pâques (Océan Pacifique)|url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k34409r/f228.image.r=Le%20Tour%20du%20monde%20%28Paris%201860%29|url-status=live|journal=Le Tour du Monde; Nouveau Journal des Voyags|volume=36|page=225|archive-url=https://web.archive.org/web/20170716210555/http://gallica.bnf.fr/ark%3A/12148/bpt6k34409r/f228.image.r%3DLe%20Tour%20du%20monde%20%28Paris%201860%29|archive-date=16 July 2017}}</ref> විලියම් චර්චිල් (1912) මෙම වාක්‍ය ඛණ්ඩය ගැන විමසූ අතර "te pito o te henua" තුනක් ඇති බවත්, මේවා දිවයිනේ කේප් තුන (භූමියේ කෙළවර) බවත් ඔහුට දන්වන ලදී. මෙම වාක්‍ය ඛණ්ඩය කෝන්වෝල් කෙළවරේ "භූමියේ කෙළවර" යන තනතුරට සමාන අර්ථයකින් භාවිතා කර ඇති බව පෙනේ. ඔහුට දිවයින සඳහා පොලිනීසියානු නමක් ලබා ගැනීමට නොහැකි වූ අතර, එවැන්නක් නොතිබිය හැකි බව නිගමනය කළේය.<ref>{{cite book |author=Churchill, William |url=https://archive.org/details/easterislandrapa00churrich |title=The Rapanui Speech and the Peopling of Southeast Polynesia |year=1912 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404191635/https://archive.org/details/easterislandrapa00churrich |archive-date=4 April 2016 |url-status=live}}</ref> බාර්තෙල් (1974) ට අනුව, වාචික සම්ප්‍රදායට අනුව දිවයින මුලින්ම "Te pito o te kainga a Hau Maka" ලෙස නම් කරන ලද අතර එහි අර්ථය "Hau Maka හි කුඩා බිම් කොටස" යන්නයි.<ref>{{cite book |last=Barthel |first=Thomas S. |url=https://archive.org/details/eighthlandpolyne0000bart |title=The Eighth Land: The Polynesian Settlement of Easter Island |publisher=[[University of Hawaii]] |year=1974 |isbn=0-8248-0553-4 |edition=1978}}</ref> කෙසේ වෙතත්, රාපා නුයි හි පිටෝ ලෙස උච්චාරණය කරන වචන දෙකක් ඇත, එකක් "අවසානය" සහ අනෙක "නහය" යන අර්ථය ඇති අතර, එම වාක්‍ය ඛණ්ඩය "ලෝකයේ නහය" යන්නද අදහස් කළ හැකිය. තවත් නමක් වන "මාටා කි තේ රන්ගි" යන්නෙහි තේරුම "අහස දෙස බලන ඇස්" යන්නයි.<ref name="beck">{{citation|last=Beck|first=J. Warren|title=Easter Island: Scientific Exploration into the World's Environmental Problems in Microcosm|page=100|year=2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20160412174906/https://books.google.com/books?id=blsknwEpGSoC&pg=PA100|chapter=Mata Ki Te Rangi: Eyes towards the Heavens|chapter-url=https://books.google.com/books?id=blsknwEpGSoC&pg=PA100|publisher=Springer|isbn=978-0-306-47494-1|access-date=27 March 2013|archive-date=12 April 2016|url-status=live}}</ref> දූපත් වැසියන් ස්පාඤ්ඤ භාෂාවෙන් පැස්කුවෙන්ස් ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ, නමුත් ආදිවාසී ප්‍රජාවේ සාමාජිකයින් සාමාන්‍යයෙන් රාපා නුයි ලෙස හැඳින්වේ. ෆෙලිපේ ගොන්සාලෙස් ද ඇහෙඩෝ එය 1770 දී ඉස්ලා ඩි සැන් කාලෝස් ("ශාන්ත චාල්ස් දූපත", ස්පාඤ්ඤයේ III වන චාල්ස්ගේ අනුශාසක සාන්තුවරයා) හෝ ඉස්ලා ඩි ඩේවිඩ් (බොහෝ විට ඩේවිස් ලෑන්ඩ් හි අවතාර දූපත; සමහර විට "ඩේවිස්ගේ දූපත" ලෙස පරිවර්තනය කර ඇත<ref name="Guthrie">{{cite book |last1=Guthrie |first1=William |url=https://books.google.com/books?id=dlwUVMxaDEsC&pg=PA23 |title=A New System of Modern Geography |last2=Ferguson |first2=James |date=1786 |publisher=C. Dilly, In The Poultry |edition=3rd |location=London |page=21 |language=en |quote=Eaſter, or Davis's Iſland |access-date=25 May 2020}}</ref>) ලෙස නම් කළේය.<ref name="San Carlos">{{cite map|author=[[Juan de Hervé]]|title=Plano de la Isla de San Carlos (alias de David)|trans-title=Map of the Island of Saint Charles (also of David)|map=EasterIsland 1772.JPG|map-url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/22/EasterIsland_1772.JPG|year=1772|language=es|access-date=16 May 2020}} [[:ගොනුව:EasterIsland 1772.JPG|In Wikimedia Commons]].</ref> == ඉතිහාසය == === හැඳින්වීම === වාචික සම්ප්‍රදායට අනුව දිවයින මුලින්ම ජනාවාස වූයේ මාරේ රෙන්ගා (හෝ මාරේ ටෝ හවු - වෙනත් ආකාරයකින් කුක් දූපත් ලෙස හැඳින්වේ) වලින් ආරම්භ වූ සහ ප්‍රධාන හොටු මතුවා සහ ඔහුගේ කපිතාන් ටූ කෝ ඉහෝ විසින් මෙහෙයවන ලද කැනෝ දෙකක් සහිත ගවේෂණයකිනි. හවුමාකා එතරම් දුර රටක් ගැන සිහින මැව්වාට පසුව දූපත මුලින්ම සොයා බලන ලදී; අසල්වැසි ප්‍රධානියෙකුගෙන් පලා යාමට එය වටින ස්ථානයක් ලෙස හොටු සැලකුවේය, ඔහු ඒ වන විටත් සටන් තුනක් පරාජය වී සිටි අයෙකි. ඔවුන් පැමිණෙන විට, දිවයිනට එක් තනි පදිංචිකරුවෙකු සිටියේය, න්ගා ටවාකේ 'ඒ ටෙ රෝනා. අනකෙනා හි කෙටි කාලයක් රැඳී සිටීමෙන් පසු, යටත් විජිතවාදීන් දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල පදිංචි විය. හොටුගේ උරුමක්කාරයා වන ටූ මා හෙකේ දූපතේ උපත ලැබීය. ප්‍රතිමා ගෙනැවිත් ඒවා ඇවිදීමට සැලැස්වූ නායකයා ලෙස ටූ කෝ ඉහෝ සැලකේ.<ref name="Fischer">{{cite book |last1=Fischer |first1=Steven Roger |author-link=Steven Roger Fischer |title=Island at the End of the World |date=2005 |publisher=Reaktion Books Ltd. |isbn=978-1-86189-282-9 |location=London |pages=[https://archive.org/details/islandatendofwor00stev/page/14 14], [https://archive.org/details/islandatendofwor00stev/page/38 38]}}</ref> පාස්කු දූපත් වැසියන් අග්නිදිග පොලිනීසියානුවන් ලෙස සැලකේ. නැගෙනහිර පොලිනීසියාවේ ප්‍රතිමා (මාරේ සහ අහු) සහිත සමාන පූජනීය කලාප නැගෙනහිර පොලිනීසියාවේ බොහෝ ප්‍රදේශ සමඟ සමජාතීයතාව පෙන්නුම් කරයි. සම්බන්ධතා වලදී, ජනගහනය 3,000–4,000 ක් පමණ විය.<ref name="Fischer" />{{rp|17–18, 20–21, 31, 41–45}} 15 වන සියවස වන විට, පරම්පරාව මත පදනම්ව, හනාවු, සමාජ කණ්ඩායම්, මාටා, සම්මේලන දෙකක් පැවතුනි. දිවයිනේ බටහිර සහ උතුරු කොටස ටූට අයත් වූ අතර, එයට රාජකීය මිරු ඇතුළත් වූ අතර, ඇනකෙනා හි රාජකීය මධ්‍යස්ථානයක් තිබුණි, නමුත් ටහායි සහ ටෙ පියු මුල් අගනුවර ලෙස සේවය කළහ. දිවයිනේ නැගෙනහිර කොටස 'ඔටු' ඉටුට අයත් විය. ලන්දේසි සංචාරයෙන් ටික කලකට පසු, 1724 සිට 1750 දක්වා, 'ඔටු' ඉටු දිවයිනේ පාලනය සඳහා ටූ' සමඟ සටන් කළේය. මෙය 1860 ගණන් දක්වා පැවතුනි. පැල්පත් ගිනි තැබීම සහ කෙත්වතු විනාශ කිරීමෙන් පසු සාගතය ඇති විය. රණශූර පන්තිය භාර ගන්නා විට, පිළිවෙලට තිබූ ජීවන රටාව අවනීතියට සහ කොල්ලකාරී කණ්ඩායම්වලට මග පෑදීමත් සමඟ සමාජ පාලනය අතුරුදහන් විය. නිවාස නොමැතිකම පැවතුන අතර, බොහෝ දෙනෙක් භූගතව ජීවත් වූහ. ස්පාඤ්ඤ සංචාරයෙන් පසු, 1770 සිට, හුරි මොආයි, ප්‍රතිමා පෙරළීමේ කාල පරිච්ඡේදයක් ආරම්භ විය. මෙය ප්‍රතිමා මගින් නියෝජනය වන සමාජ-ආධ්‍යාත්මික බලය හෝ මානා විනාශ කිරීමට තරඟකාරී කණ්ඩායම් විසින් දරන ලද උත්සාහයක් වූ අතර, ඒවා මිය ගොස් බලය නොමැතිව සිටින බව සහතික කිරීම සඳහා වැටීම තුළ ඒවා බිඳ දැමීමට වග බලා ගත්තේය. 1860 ගණන්වල ප්‍රංශ මිෂනාරිවරුන්ගේ පැමිණීමත් සමඟ කිසිවෙකු ඉතිරි නොවීය.<ref name="Fischer" />{{rp|21–24, 27, 54–56, 64–65}} 1862 සහ 1888 අතර, ජනගහනයෙන් 94% ක් පමණ මිය ගියහ හෝ සංක්‍රමණය විය. 1862 සිට 1863 දක්වා කාලය තුළ දිවයින කළු කුරුළු දඩයම මගින් ගොදුරු වූ අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 1,500 ක් පමණ පැහැරගෙන යාම හෝ මරා දැමීම සිදු වූ අතර, 1,408 ක් පේරු හි ගිවිසුම්ගත සේවකයින් ලෙස සේවය කළහ. අවසානයේ දුසිමක් පමණ පාස්කු දූපතට ආපසු ගිය නමුත් ඔවුන් වසූරිය ගෙන ආ අතර, එය ඉතිරි ජනගහනය 1,500 ක් විනාශ කළේය. මියගිය අය අතර රොන්ගොරොන්ගෝ විශේෂඥයින්ට අමතරව දිවයිනේ ටුමු ඉවි 'අටුආ, දිවයිනේ සංස්කෘතිය, ඉතිහාසය සහ පෙළපත් දරන්නන් ද වූහ.<ref name="Fischer" />{{rp|86–91}} === රාපා නුයි ජනාවාස === [[File:Ipomoea_batatas_'rapa_nui'_20220119_121604.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ipomoea_batatas_'rapa_nui'_20220119_121604.jpg|thumb|පොලිනීසියානු රාපා නුයි හි ප්‍රධාන භෝග වූයේ බතල (කුමාර) සාම්ප්‍රදායික වගාවන් ය.]] පාස්කු දූපතේ මුල් ජනාවාසයේ ඇස්තමේන්තුගත දිනයන් ක්‍රි.ව. 400 සිට 1300 දක්වා පරාසයක පවතී.<ref name="h422">{{cite book |last1=Rull |first1=V. |url=https://books.google.com/books?id=IY96EAAAQBAJ&pg=PA2 |title=The Prehistory of Rapa Nui (Easter Island): Towards an Integrative Interdisciplinary Framework |last2=Stevenson |first2=C. |publisher=Springer International Publishing |year=2022 |isbn=978-3-030-91127-0 |series=Developments in Paleoenvironmental Research |page=2 |access-date=7 July 2024}}</ref> නමුත් යටත් විජිතකරණය සඳහා වර්තමාන හොඳම ඇස්තමේන්තුව ක්‍රි.ව. 12 වන සියවසේ වේ.<ref name="e761">{{cite book |last1=Bahn |first1=P. |url=https://books.google.com/books?id=GUEoDwAAQBAJ&pg=PA245 |title=Easter Island, Earth Island: The Enigmas of Rapa Nui |last2=Flenley |first2=J. |publisher=Rowman & Littlefield Publishers |year=2017 |isbn=978-1-4422-6656-8 |page=245 |access-date=7 July 2024}}</ref> පාස්කු දූපතේ ජනපදකරණය හවායි හි පළමු පදිංචිකරුවන්ගේ පැමිණීමත් සමඟ සමපාත විය හැකිය. විකිරණශීලී කාබන් කාල නිර්ණය කිරීමේ නිවැරදි කිරීම් පොලිනීසියාවේ කලින් ප්‍රකාශ කරන ලද මුල් ජනාවාස දිනයන් සියල්ලම පාහේ වෙනස් කර ඇත. සිදුවෙමින් පවතින පුරාවිද්‍යාත්මක අධ්‍යයනයන් මෙම ප්‍රමාද දිනය සපයයි: "පාස්කු දූපතේ ඇනකේනා හි මුල්ම ස්ථර ග්‍රැෆික් ස්ථර සඳහා විකිරණශීලී කාබන් දිනයන් සහ පෙර විකිරණශීලී කාබන් දිනයන් විශ්ලේෂණය කිරීමෙන් ඇඟවෙන්නේ දූපත ක්‍රි.ව. 1200 පමණ ප්‍රමාද වී යටත් විජිතකරණයට ලක් වූ බවයි. එබැවින් සැලකිය යුතු පාරිසරික බලපෑම් සහ ස්මාරක ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය සහ ප්‍රතිමා සඳහා ප්‍රධාන සංස්කෘතික ආයෝජන මූලික ජනාවාසයෙන් ටික කලකට පසු ආරම්භ විය."<ref name="huntlipo2006">{{cite journal|last1=Hunt|first1=T. L.|last2=Lipo|first2=CP|year=2006|title=Late Colonization of Easter Island|journal=Science|volume=311|issue=5767|pages=1603–1606|bibcode=2006Sci...311.1603H|doi=10.1126/science.1121879|pmid=16527931|doi-access=free|s2cid=41685107}}</ref><ref name="huntlipo2011">{{Cite book |last1=Hunt |first1=Terry |title=The Statues that Walked: Unraveling the Mystery of Easter Island |url=https://archive.org/details/statuesthatwalke0000hunt |last2=Lipo |first2=Carl |publisher=Free Press |year=2011 |isbn=978-1-4391-5031-3}}</ref> වාචික සම්ප්‍රදායට අනුව, පළමු ජනාවාසය අනකේනා හි විය. පර්යේෂකයන් සඳහන් කර ඇත්තේ කැලේටා අනකෙනා ගොඩබෑමේ ස්ථානය දිවයිනේ පවතින රළ පහරින් ආරක්ෂා වීමට මෙන්ම ඔරු ගොඩබෑම සහ දියත් කිරීම් සඳහා වැලි සහිත වෙරළක් සපයන බැවින් එය මුල් ජනාවාස ස්ථානයක් විය හැකි බවයි. කෙසේ වෙතත්, විකිරණශීලී කාබන් කාල නිර්ණය නිගමනය කරන්නේ අනෙකුත් ස්ථාන ඇනකෙනාට වසර ගණනාවකට පෙර, විශේෂයෙන් ටහායිට සියවස් කිහිපයකට පෙර පැවති බවයි. මෙම දූපතේ ජනාකීර්ණ වූයේ ගැම්බියර් දූපත් (මැංගරේවා, කිලෝමීටර් 2,600 (සැතපුම් 1,600) දුරින්) හෝ කිලෝමීටර් 3,200 (සැතපුම් 2,000) දුරින් පිහිටි මාර්කේසාස් දූපත් වලින් ඔරු හෝ කැටමරන් වලින් ගමන් කළ පොලිනීසියානුවන් විසිනි. පොලිනීසියානු ඩයස්පෝරා න්‍යාය වැනි සමහර න්‍යායන්ට අනුව, මුල් පොලිනීසියානු පදිංචිකරුවන් දකුණු ඇමරිකාවෙන් පැමිණියේ ඔවුන්ගේ කැපී පෙනෙන මුහුදු සංචාලන හැකියාවන් නිසාය. බතල පිළිබඳ කෘෂිකාර්මික සාක්ෂි හරහා න්‍යායාචාර්යවරුන් මෙයට සහාය දක්වා ඇත. බතල පරම්පරා ගණනාවක් තිස්සේ පොලිනීසියානු සමාජයේ ප්‍රියතම බෝගයක් වූ නමුත් එය දකුණු ඇමරිකාවේ ආරම්භ වූ අතර, මෙම භූගෝලීය ප්‍රදේශ දෙක අතර අන්තර්ක්‍රියා යෝජනා කරයි.<ref>Rank, Michael (2013) ''Lost Civilizations''. Seattle: CreateSpace Independent Publishing Platform. pp. 46–47.</ref> කෙසේ වෙතත්, මෑත කාලීන පර්යේෂණවලින් පෙනී යන්නේ පොලිනීසියානුවන් පැමිණීමට බොහෝ කලකට පෙර බතල දිගු දුර විසුරුවා හැරීමෙන් පොලිනීසියාවට ව්‍යාප්ත වී ඇති බවයි.<ref name="Muñoz-RodríguezCarruthers2018">{{cite journal|last1=Muñoz-Rodríguez|first1=Pablo|last2=Carruthers|first2=Tom|last3=Wood|first3=John R.I.|last4=Williams|first4=Bethany R.M.|last5=Weitemier|first5=Kevin|last6=Kronmiller|first6=Brent|last7=Ellis|first7=David|last8=Anglin|first8=Noelle L.|last9=Longway|first9=Lucas|last10=Harris|first10=Stephen A.|last11=Rausher|first11=Mark D.|year=2018|title=Reconciling Conflicting Phylogenies in the Origin of Sweet Potato and Dispersal to Polynesia|journal=Current Biology|volume=28|issue=8|pages=1246–1256.e12|bibcode=2018CBio...28E1246M|doi=10.1016/j.cub.2018.03.020|issn=0960-9822|pmid=29657119|doi-access=free|hdl-access=free|last12=Kelly|first12=Steven|last13=Liston|first13=Aaron|last14=Scotland|first14=Robert W.|hdl=10568/92130}}</ref> ජේම්ස් කුක් දිවයිනට ගිය විට, ඔහුගේ කාර්ය මණ්ඩල සාමාජිකයෙකු වූ හිටිහිටි හි බෝරා බෝරා හි පොලිනීසියානුවෙකුට රාපා නුයි සමඟ සන්නිවේදනය කිරීමට හැකි විය.<ref name="Anne">{{cite book |last1=Salmond |first1=Anne |url=https://archive.org/details/aphroditesisland00salm |title=Aphrodite's Island |date=2010 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-26114-3 |location=Berkeley |page=[https://archive.org/details/aphroditesisland00salm/page/238 238] |url-access=registration}}</ref>{{rp|296–297}} පාස්කු දූපතේ මුල් පොලිනීසියානු ජනපදකරණය සඳහා මුල් පැනීමේ ස්ථාන බොහෝ විට මැන්ගරේවා, පිට්කේන් සහ හෙන්ඩර්සන් වලින් වූ බව සටහන් වී ඇති අතර ඒවා මාර්කේසාස් සහ පාස්කු අතර අඩක් පමණ පිහිටා ඇත.{{sfn|Diamond|2005|p=88}} රාපා නුයි භාෂාව සහ මුල් මැන්ගරේවන් සමඟ විශාල සමානකමක් ඇති බව නිරීක්ෂණය වී ඇත,{{sfn|Diamond|2005|p=88}} පිට්කේන් හි සොයාගත් ප්‍රතිමාවක් සහ පාස්කු දූපතෙන් සොයාගත් සමහර ප්‍රතිමා අතර සමානකම්,{{sfn|Diamond|2005|p=88}} පාස්කු දූපතේ ඇති මෙවලම් විලාසයන් මැන්ගරේවා සහ පිට්කේන් හි ඒවාට සමානකම්,{{sfn|Diamond|2005|p=88}} සහ පාස්කු දූපතෙන් සොයාගත් හිස් කබල් හෙන්ඩර්සන් හි සොයාගත් හිස් කබල් දෙකකට අනුරූප වීම,{{sfn|Diamond|2005|p=88}} මේ සියල්ලෙන් පෙනී යන්නේ හෙන්ඩර්සන් සහ පිට්කේන් දූපත් මැන්ගරේවා සිට පාස්කු දූපත දක්වා මුල් පියවරක් වූ බවයි,{{sfn|Diamond|2005|p=88}} 1999 දී ප්‍රතිනිර්මාණය කරන ලද පොලිනීසියානු බෝට්ටු සහිත ගමනකින් දින දාහතහමාරක ගමනකින් පසු මැන්ගරේවා සිට පාස්කු දූපතට ළඟා වීමට හැකි විය.{{sfn|Diamond|2005|p=88}}<ref>{{cite web |title=The Voyage to Rapa Nui 1999–2000 |url=http://honolulu.hawaii.edu/hawaiian/voyaging/pvs/rapanuiback.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20101112064209/http://honolulu.hawaii.edu/hawaiian/voyaging/pvs/rapanuiback.html |archive-date=12 November 2010 |publisher=Polynesian Voyaging Society}}</ref> [[File:Hodges_easter-island.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hodges_easter-island.jpg|thumb|''1775–1776 දී විලියම් හොජ්ස් විසින් රපානුයි හි පාස්කු දූපතේ ස්මාරක පිළිබඳ දර්ශනයක්.''<ref name="maritime">More information at [http://collections.rmg.co.uk/collections/objects/13275.html the picture's page at the National Maritime Museum's collections' web site] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141031094104/http://collections.rmg.co.uk/collections/objects/13275.html|date=31 October 2014}}.</ref>]] 1860 ගණන්වල මිෂනාරිවරුන් විසින් වාර්තා කරන ලද වාචික සම්ප්‍රදායන්ට අනුව, දිවයිනේ මුලින් ශක්තිමත් පන්ති පද්ධතියක් තිබුණි: අරිකි නොහොත් ඉහළ නායකයෙකු, තවත් වංශ නවයක් සහ ඔවුන්ගේ අදාළ ප්‍රධානීන් කෙරෙහි විශාල බලයක් දැරීය. දිවයිනේ පුරාවෘත්ත නිර්මාතෘ හොටු මතුවාගේ කුලුඳුල් පරම්පරාවෙන් පැවත එන වැඩිමහල් නායකයා ඉහළ ප්‍රධානියා විය. සංස්කෘතියේ වඩාත්ම දෘශ්‍යමාන අංගය වූයේ දේවත්වයට පත් වූ මුතුන් මිත්තන් නියෝජනය කරන බව සමහරු විශ්වාස කරන දැවැන්ත මෝයි ප්‍රතිමා නිෂ්පාදනයයි. නැෂනල් ජියෝග්‍රැෆික් සඟරාවට අනුව, "බොහෝ විද්වතුන් සැක කරන්නේ මෝයි නිර්මාණය කර ඇත්තේ මුතුන් මිත්තන්, ප්‍රධානීන් හෝ වෙනත් වැදගත් පුද්ගලයින්ට ගෞරව කිරීම සඳහා බවයි. කෙසේ වෙතත්, දිවයිනේ ලිඛිත හා කුඩා වාචික ඉතිහාසයක් නොපවතින බැවින් එය නිශ්චිතවම කිව නොහැක."<ref>[http://travel.nationalgeographic.com/travel/world-heritage/easter-island/ Easter Island] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140403193826/http://travel.nationalgeographic.com/travel/world-heritage/easter-island/|date=3 April 2014}}. ''National Geographic''.</ref> ජීවත්වන අයට මළවුන් සමඟ සහජීවන සම්බන්ධතාවයක් ඇති බවත්, එහිදී මළවුන් ජීවත්වන අයට අවශ්‍ය සියල්ල (සෞඛ්‍යය, ඉඩම් සහ සතුන්ගේ සාරවත් බව, වාසනාව ආදිය) ලබා දුන් බවත්, ජීවත්වන අයට පූජාවන් හරහා මළවුන්ට ආත්ම ලෝකයේ වඩා හොඳ ස්ථානයක් ලබා දුන් බවත් විශ්වාස කෙරිණි. බොහෝ ජනාවාස වෙරළ තීරයේ පිහිටා තිබූ අතර, බොහෝ මෝයි වෙරළ තීරයේ ඉදිකරන ලද අතර, ඔවුන්ට පෙර ජනාවාසවල ඔවුන්ගේ පරම්පරාවන් රැකබලා ගනිමින්, මුහුදේ ආත්ම ලෝකය දෙසට ඔවුන්ගේ පිටුපා සිටියහ. ==== පරිසර විනාශ කල්පිතය ==== ඔහුගේ Collapse: How Societies Choose to Fail or Succeed නම් පොතේ, ජැරඩ් දියමන්ති යෝජනා කළේ මෝයි ඉදිකිරීම පාරිසරික හායනයට දායක වූ පසු, අධික වන විනාශය (ecocide) දැනටමත් අස්ථිර පරිසර පද්ධතියක් අස්ථාවර කළ විට, පාස්කු දූපතේ මිනීමැරුම් සිදු වූ බවයි.<ref>[[Bo Rothstein|Rothstein, Bo]] (2005). ''[https://books.google.com/books?id=ECQY4M13-yoC Social traps and the problem of trust]'' {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160413093535/https://books.google.com/books?id=ECQY4M13-yoC&pg=&dq&hl=en|year=2016}}. Cambridge University Press. p. 20. {{ISBN|0-521-84829-6}}</ref> පුරාවිද්‍යාත්මක වාර්තාවලින් පෙනී යන්නේ මුල් ජනාවාස අවධියේදී දිවයින ගස් විශේෂ රාශියකට නිවහනක් වූ බවයි, අවම වශයෙන් මීටර් 15 (අඩි 49) හෝ ඊට වැඩි උසකින් යුත් විශේෂ තුනක් ඇතුළුව: පැස්චලොකොකොස් (සමහර විට එකල ලෝකයේ විශාලතම තල් ගස්), ඇල්ෆිටෝනියා සිසිෆොයිඩ් සහ එලියෝකාර්පස් රරොටොන්ජෙන්සිස්. අවම වශයෙන් ගොඩබිම් පක්ෂි විශේෂ හයක් දිවයිනේ ජීවත් වන බව දැන සිටියේය. බහු ශාක විශේෂ වඳ වී යාමට දායක වූ ප්‍රධාන සාධකයක් වූයේ පොලිනීසියානු මීයා හඳුන්වාදීමයි. පැලියෝබෝටනිස්ට්වාදීන් විසින් කරන ලද අධ්‍යයනයන් පෙන්වා දී ඇත්තේ මීයන් පරිසර පද්ධතියක වෘක්ෂලතා ප්‍රජනනයට නාටකාකාර ලෙස බලපෑ හැකි බවයි. රාපා නුයි සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, නැවත ලබා ගත් ශාක බීජ කවච මීයන් විසින් සපා කෑ බවට සලකුණු පෙන්නුම් කළේය.<ref name="terry_hunt2">{{Cite journal|last1=Hunt|first1=T.|year=2006|title=Rethinking the Fall of Easter Island|journal=American Scientist|volume=94|issue=5|page=412|doi=10.1511/2006.61.1002|quote=Corrections in radiocarbon dating suggests that the first settlers arrived from other Polynesia islands around 1200 A.D.}}</ref> යුරෝපීයයන් පැමිණීමට පෙර දැනටමත් අඩු වී තිබූ දිවයිනේ ඉහළ පැරණි ජනගහනයක් පිළිබඳ මෙම ඉතිහාසයේ අනුවාදය අනුමාන කරයි. බාබරා ඒ. වෙස්ට් මෙසේ ලිවීය, "පාස්කු දූපතට යුරෝපීයයන් පැමිණීමට ටික කලකට පෙර, ඔවුන්ගේ දිවයිනේ පරිසර විද්‍යාවේ වෙනසක් හේතුවෙන් රපානුයි ඔවුන්ගේ සමාජ පද්ධතියේ දැවැන්ත කැලඹීමක් අත්විඳින ලදී... 1722 දී යුරෝපීයයන් පැමිණෙන විට, දිවයිනේ ජනගහනය සියවසකට පමණ පෙර ආසන්න වශයෙන් 15,000 ක ඉහළ අගයක සිට 2,000–3,000 දක්වා පහත වැටී තිබුණි."<ref>West, Barbara A. (2008) ''[https://books.google.com/books?id=pCiNqFj3MQsC Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania]'' {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160412174820/https://books.google.com/books?id=pCiNqFj3MQsC&pg=&dq&hl=en|year=2016}}. Infobase Publishing. p. 684. {{ISBN|0-8160-7109-8}}</ref> [[File:Habitans_de_L'ile_de_Pasques_by_Louis_Choris_(British_Museum,_Oc2006,Prt.62).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Habitans_de_L'ile_de_Pasques_by_Louis_Choris_(British_Museum,_Oc2006,Prt.62).jpg|වම|thumb|1816 දී ලුවී කොරිස් විසින් පින්තාරු කරන ලද රාපා නුයි ජනතාව.]] ඒ වන විට, අධික ලෙස අස්වැන්න නෙලීම, අධික ලෙස දඩයම් කිරීම, මීයන් කොල්ලකෑම සහ දේශගුණික විපර්යාස හේතුවෙන් ගස් විශේෂ 21 ක් සහ සියලුම ගොඩබිම් පක්ෂි විශේෂ වඳ වී ගොස් ඇත. දූපත බොහෝ දුරට වනාන්තර විනාශ වී තිබූ අතර එහි මීටර් 3 (අඩි 9.8) ට වඩා උස ගස් නොතිබුණි. විශාල ගස් අහිමි වීම නිසා පදිංචිකරුවන්ට තවදුරටත් මුහුදු යාත්‍රා තැනීමට නොහැකි වූ අතර එමඟින් ඔවුන්ගේ මසුන් ඇල්ලීමේ හැකියාවන් සැලකිය යුතු ලෙස අඩු විය. ඉතිහාසයේ මෙම අනුවාදයට අනුව, රානෝ රරාකු හි ගල්වලෙන් ප්‍රතිමා ඒවායේ ඉදිකිරීම් ස්ථානයට ගෙනයාම සඳහා ගස් රෝලර් ලෙස භාවිතා කරන ලදී.<ref>{{Cite book |last=Royle |first=Stephen A. |title=Islands: Nature and Culture. |date=2014 |publisher=Reaktion Books |isbn=978-1-78023-401-4 |location=London |page=65 |oclc=894790375}}</ref> වනාන්තර විනාශය ඛාදනයට ද හේතු වූ අතර එමඟින් කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදනයේ තියුණු පහත වැටීමක් ඇති විය.<ref name="terry_hunt2" /> මෙය ගොඩබිම් පක්ෂීන් අහිමි වීම සහ ආහාර ප්‍රභවයක් ලෙස මුහුදු පක්ෂි ගහනය පහත වැටීම මගින් උග්‍ර විය. 18 වන සියවස වන විට, දූපත් වැසියන් බොහෝ දුරට ගොවිතැනින් පෝෂණය වූ අතර, ප්‍රෝටීන් වල ප්‍රධාන ප්‍රභවය ලෙස ගෘහස්ථ කුකුළන් සිටියහ.<ref>{{harvnb|Diamond|2005|pp=103–107}}</ref> [[File:Easter_Island_11.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Easter_Island_11.jpg|thumb|මෝටු නුයි දූපත]] දිවයින අධික ලෙස ජනාකීර්ණ වී සම්පත් අඩු වූ විට, මැටටෝවා ලෙස හැඳින්වෙන රණශූරයන් වැඩි බලයක් ලබා ගත් අතර මුතුන් මිත්තන්ගේ නිකාය අවසන් වූ අතර, කුරුළු මිනිසා නිකායට මග පෑදීය. බෙවර්ලි හවුන් මෙසේ ලිවීය, "පාරම්පරික නායකයින් තුළ ආයෝජනය කරන ලද මානා (බලය) පිළිබඳ සංකල්පය කුරුළු මිනිසාගේ පුද්ගලයා බවට නැවත ඇතුළත් කරන ලදී, පෙනෙන විදිහට 1540 දී පමණ ආරම්භ වී මෝයි යුගයේ අවසාන ශේෂයන් සමඟ සමපාත විය."<ref>Haun, Beverley (2008). ''[https://books.google.com/books?id=jHItbEsAQxMC Inventing 'Easter Island'] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160412205947/https://books.google.com/books?id=jHItbEsAQxMC|year=2016}}''. University of Toronto Press. p. 8. {{ISBN|0-8020-9888-6}}</ref> මෙම නිකාය කියා සිටියේ, මුතුන් මිත්තන් තවමත් ඔවුන්ගේ පරම්පරාවට සපයා තිබුණද, ජීවත්ව සිටින අයට මළවුන් සම්බන්ධ කර ගත හැකි මාධ්‍යය තවදුරටත් ප්‍රතිමා නොව තරඟයක් හරහා තෝරාගත් මිනිසුන් බවයි. මිනිසුන් නිර්මාණය කිරීම සඳහා වගකිව යුතු දෙවියන් වන මේක්මේක් මෙම ක්‍රියාවලියේදී වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය. 1914/15 ගවේෂණයේදී දිවයිනේ සම්ප්‍රදායන් ක්‍රමානුකූලව එකතු කළ කැතරින් රූට්ලෙජ්,<ref name="routledge">{{harvnb|Routledge|1919}}</ref> පෙන්වා දුන්නේ, කුරුළු මිනිසා (රාපා නුයි: ටන්ගතා මනු) සඳහා තරඟ 1760 දී පමණ පළමු යුරෝපීයයන්ගේ පැමිණීමෙන් පසුව ආරම්භ වූ බවත්, 1864 දී විධිමත් ලෙස පැමිණි රෝමානු කතෝලික මිෂනාරිවරුන් විසින් පළමු පල්ලිය ඉදිකිරීමත් සමඟ 1878 දී අවසන් වූ බවත්ය. පාස්කු දූපතේ කුරුළු මිනිසුන් නියෝජනය කරන ශිලා ලේඛන හවායි හි සමහරක් හා සමාන වන අතර, මෙම සංකල්පය බොහෝ විට මුල් පදිංචිකරුවන් විසින් ගෙන එන ලද බව පෙන්නුම් කරයි; තරඟය පමණක් පාස්කු දූපතට අනන්‍ය විය. දිවයිනේ ඉතිහාසය පිළිබඳ ඩයමන්ඩ් සහ හෙයර්ඩාල්ගේ අනුවාදයට අනුව, "ප්‍රතිමා පෙරළීම" වන හුරි මෝයි - දරුණු අභ්‍යන්තර යුද්ධවල කොටසක් ලෙස 1830 ගණන්වල දක්වා පැවතුනි. 1838 වන විට, එකම ස්ථාවර මෝයි වූයේ ඔරොන්ගෝ හි හෝවා හකනනායි හි රානෝ රාරකු සහ අහු ටෙ පිටෝ කුරා හි අරිකි පාරෝ බෑවුම්වල ය. ==== පරිසර විනාශ කල්පිතය විවේචනය කිරීම ==== ඩයමන්ඩ් සහ වෙස්ට්ගේ ඉතිහාසය පිළිබඳ අනුවාදය බෙහෙවින් මතභේදාත්මක ය. 1994 දී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද ඩග්ලස් ඕව්ස්ලි විසින් මෙහෙයවන ලද අධ්‍යයනයකින් තහවුරු වූයේ පූර්ව-යුරෝපීය සමාජ බිඳවැටීම පිළිබඳ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි ඉතා අල්ප බවයි. එම යුගයේ දූපත්වාසීන්ගෙන් ලබාගත් අස්ථි ව්‍යාධි විද්‍යාව සහ ඔස්ටියෝමිතික දත්ත පැහැදිලිවම යෝජනා කරන්නේ මරණ කිහිපයක් සෘජුවම ප්‍රචණ්ඩත්වයට හේතු විය හැකි බවයි.<ref>{{cite book |last=Owsley |first=Douglas W. |title=In the Wake of Contact: Biological Responses to Conquest |url=https://archive.org/details/inwakeofcontactb0000unse |publisher=Wiley |year=1994 |isbn=978-0-471-30544-6 |editor=C.S. Larson |chapter=Biological effects of European contact on Easter Island |display-authors=et al. |editor2=G.R. Milner}}</ref> 2021 දී බිංහැම්ටන් විශ්ව විද්‍යාලයේ මානව විද්‍යාඥයින් වන රොබට් ඩිනපොලි සහ කාල් ලිපෝ විසින් කරන ලද පර්යේෂණයකින් පෙනී යන්නේ දූපත එහි මුල් ජනාවාසයේ සිට 1722 දී යුරෝපීය සම්බන්ධතා දක්වා ස්ථාවර ජනගහන වර්ධනයක් අත්විඳ ඇති බවයි. යුරෝපීය සම්බන්ධතා ඇති වීමට පෙර දිවයිනට කිසි විටෙකත් දහස් ගණනකට වඩා මිනිසුන් නොසිටි අතර ඔවුන්ගේ සංඛ්‍යාව අඩුවීමට වඩා වැඩි වෙමින් පැවතුනි.<ref>{{cite web |last1=Micale |first1=Jennifer |title=Resilience, not collapse: What the Easter Island myth gets wrong |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2021/07/210713090153.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220607055050/https://www.sciencedaily.com/releases/2021/07/210713090153.htm |archive-date=7 June 2022 |access-date=15 July 2021 |website=ScienceDaily}}</ref><ref>{{cite journal|vauthors=DiNapoli, R J, Crema, E R, Lipo, C P, et al.|date=2021|title=Approximate Bayesian Computation of radiocarbon and paleoenvironmental record shows population resilience on Rapa Nui (Easter Island)|journal=Nature Communications|volume=12|page=3939|bibcode=2021NatCo..12.3939D|doi=10.1038/s41467-021-24252-z|pmc=8225912|pmid=34168160|number=3939}}</ref> කොලැප්ස් හි ඩයමන්ඩ්ගේ ප්‍රකාශයන් ආමන්ත්‍රණය කරන හෝ ප්‍රතිවිරෝධී කරන කෘති කිහිපයක් ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත. පාරිසරික ව්‍යසනය සහ බිඳවැටීම - රපා නුයි (පාස්කු දූපත) හි "ඉකෝසයිඩ්" පිළිබඳ මිථ්‍යාව, හන්ට් සහ ලිපෝ දියමන්තිගේ ප්‍රකාශයන්ට හිමිකම් පෑමෙන් හිමිකම් පෑමක් ඉදිරිපත් කළහ. මෙයට වෙනත් දේ අතර, වන විනාශය වහාම ආරම්භ වූ නමුත්, භූමිය වඩාත් ඵලදායී ගොවිබිම් බවට පරිවර්තනය වීමත් සමඟ වනාන්තරය අඩු වූ අතර ජනගහනය වර්ධනය විය; යුරෝපීයයන්ගේ පැමිණීම දක්වා දිවයිනේ ජනගහනය අඛණ්ඩව වර්ධනය වූ අතර, 1750-1800 කාලය තුළ ආරම්භ වූ එකම පැහැදිලි පහත වැටීම සමඟ; අනෙකුත් දූපත් වලින් කරන ලද අධ්‍යයනයන් පැහැදිලිව පෙන්නුම් කරන්නේ පොලිනීසියානු මීයන් නොමැතිව පොලිනීසියානු ජනාවාස අවම වනාන්තර අලාභයක් සමඟ පමණක් සම්බන්ධ වන අතර මිනිස් ජනාවාස නොමැතිව මීයන් පැමිණීම වනාන්තර ජනගහනයට විනාශකාරී බවයි; පරිභෝජනය සඳහා මීයන් විසින් ප්‍රිය කරන ලද විශේෂ පමණක් අහිමි විය, උදාහරණයක් ලෙස ස්වදේශික සොෆෝරා ටොරොමිරෝ නොවේ; දිවයිනේ වියළි, ​​පුරෝකථනය කළ නොහැකි දේශගුණය අනෙකුත් පොලිනීසියානු දූපත් වලට වඩා වනාන්තර විනාශයට සහජයෙන්ම ගොදුරු විය; සහ රාපා නුයි හි ජනගහනය පහත වැටීම දියමන්ති විසින් ඔහුගේ තවත් පොතක් වන තුවක්කු, විෂබීජ සහ වානේ හි විස්තර කරන ලද යාන්ත්‍රණයටම හොඳින් ආරෝපණය කළ හැකිය - හඳුන්වා දුන් රෝග, වැටලීම්, වහල්භාවය සහ සූරාකෑමේ විනාශකාරී බලපෑම දේශීය ජනගහනය මත.<ref name="Hunt_Lipo_1">{{cite journal|last1=Hunt|first1=Terry L.|last2=Lipo|first2=Carl P.|date=20 April 2012|title="Ecological Catastrophe and Collapse: The Myth of 'Ecocide' on Rapa Nui (Easter Island)"|url=https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2042672|journal=PERC Research Paper|edition=12|publisher=PERC|ssrn=2042672|number=3}}</ref> තවත් කෘතියක, හන්ට් සහ ලිපෝ පරිසර විනාශ කල්පිතයට එරෙහිව තවත් සාක්ෂි සාකච්ඡා කරති. ජනාවාස කාලානුක්‍රමය කෙරෙහි අවධානය යොමු කිරීමට අමතරව, අනෙකුත් පොලිනීසියානු දූපත් හා සසඳන විට දිවයිනේ යුද්ධය පිළිබඳ අසාමාන්‍ය ලෙස අඩු සාක්ෂි ප්‍රමාණයක් ඇති බවත්, සාපේක්ෂව කුඩා පරිමාණ අන්තර් කණ්ඩායම් ගැටුමක් පමණක් ඇති බවත් ඔවුන් සටහන් කරයි. බලකොටු නොමැති අතර, ආරෝපණය කරන ලද ඔබ්සිඩියන් මාටා "ආයුධ" කෘෂිකර්මාන්තයේ භාවිතා කර ඇති බවට සාක්ෂි පෙන්නුම් කරන අතර ඇත්ත වශයෙන්ම, අනෙකුත් පොලිනීසියානු ජනයාගේ කෞතුක වස්තු අතර දිගු කලක් තිස්සේ හඳුනාගෙන ඇති කෘෂිකාර්මික මෙවලම් සමඟ ගැලපේ.<ref name="Hunt_Lipo_2">{{cite journal|last1=Hunt|first1=Terry L.|last2=Lipo|first2=Carl P.|date=October 2007|title=Chronology, deforestation, and "collapse:" Evidence vs. faith in Rapa Nui prehistory|url=https://islandheritage.org/wp-content/uploads/2010/06/RNJ_21_2_Hunt_Lipo.pdf|url-status=live|journal=Rapa Nui Journal|volume=21|issue=2|archive-url=https://web.archive.org/web/20230224180003/https://islandheritage.org/wp-content/uploads/2010/06/RNJ_21_2_Hunt_Lipo.pdf|archive-date=24 February 2023|access-date=4 March 2023}}</ref> පූර්ව-යුරෝපීය ස්වදේශික ඇටසැකිලිවල අස්ථි කොටස් අතර ප්‍රචණ්ඩත්වය පිළිබඳ සාක්ෂි අවම වන අතර, හිස් කබලෙන් 2.5% ක් පමණක් මරණ පරීක්ෂණයට පෙර අස්ථි බිඳීම් පිළිබඳ සාක්ෂි පෙන්වයි,<ref name="Hunt_Lipo_2" /> ඔස්ව්ලිගේ නිගමනවලට අනුකූල වේ: "බොහෝ ඇටසැකිලි තුවාල මාරාන්තික නොවන බව පෙනේ. ප්‍රචණ්ඩත්වයට සෘජුවම ආරෝපණය කළ මරණ කිහිපයක් පමණි. භෞතික සාක්ෂිවලින් පෙනී යන්නේ යුද්ධ සහ මාරාන්තික සිදුවීම්වල වාර ගණන ජනප්‍රවාදයේ අතිශයෝක්තියට නංවා ඇති බවයි."<ref>{{cite book |last1=Owsley |first1=DW |title=In the Wake of Contact: Biological Responses to Conquest |last2=Gill |first2=G |last3=Ousley |first3=SD |date=1994 |publisher=Wiley-Liss, Inc. |editor-last1=Larsen |editor-first1=CS |pages=161–177 |chapter=Biological effects of European contact on Easter Island |editor-last2=Milner |editor-first2=GR}}</ref> දන්නා ජනප්‍රවාද තිබියදීත්, හන්ට් සහ ලිපෝ නිගමනය කරන්නේ අස්ථි කොටස් අතර මිනීමැරුම් පිළිබඳ පැහැදිලි සාක්ෂි සම්පූර්ණයෙන්ම නොමැති බවයි.<ref name="Hunt_Lipo_2" /> පරිසර සංහාරයට සහාය දක්වන සාක්ෂි සෙවීමේදී, වඩාත් පැහැදිලි පිළිතුර බොහෝ කලක සිට දන්නා බව ඔවුන් සටහන් කරන අතර, "ඓතිහාසික වහල් වෙළඳාම, වසංගත රෝග, දැඩි බැටළුවන් ඇති කිරීම සහ ඛේදජනක ජනගහන බිඳවැටීම - ඇත්ත වශයෙන්ම රපානුයි ජනතාවගේ ජන සංහාරය - හොඳින් ලේඛනගත කර ඇති අතර දිගු කලක් තිස්සේ හඳුනාගෙන ඇත" යන සාක්ෂි ලෙස මෙට්‍රොක්ස් උපුටා දක්වයි.<ref>{{cite book |last=Métraux |first=A |title=Easter Island: A Stone-Age Civilization of the Pacific |date=1957 |publisher=Andre Deutsch}}</ref> විද්‍යාව සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, "අද හදිසි පාරිසරික ගැටළු සඳහා රාපා නුයි උපමාවක් ඉදිරිපත් කරන්නේද යන්න ගැටළුවක් නොවේ" යනුවෙන් ඔවුන් නිගමනය කරයි.<ref name="Hunt_Lipo_2" /> 2010 දී සාක්ෂි වල තත්වය පිළිබඳ මෙටා අධ්‍යයනයකදී, මුල්රූනි සහ තවත් අය නිගමනය කරන්නේ "අද වන විට, රාපා නුයි සමාජයේ යෝජිත පූර්ව සම්බන්ධතා බිඳවැටීම සඳහා තීරණාත්මක සාක්ෂි නොමැත" යනුවෙනි. විශේෂයෙන්, කතුවරුන් සඳහන් කරන්නේ ඔබ්සිඩියානු භාවිතයේ ප්‍රවණතා සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස්, ස්වයං-අනනුකූල අර්ථකථනවලට තුඩු දෙන බවත්, පුළුල් ලෙස පැතිරුණු අන්තර් ගෝත්‍රික යුද්ධයේ වාචික ඉතිහාසයන් භාවිතා කිරීම මුල් විදේශීය අමුත්තන් ජනතාව සාමකාමී සහ නිහතමානී ලෙස හැඳින්වීමෙන් පමණක් නොව, අදාළ යුද්ධම ප්‍රතිමා බිම හෙළීමේ යුද්ධ ලෙස හැඳින්වූ බවත්, බටහිර සම්බන්ධතා වලින් පසුව ආරම්භ නොවූ බවට හොඳින් කාලනිර්ණය කර ඇති සිදුවීමක් බවත්ය.<ref>{{cite book |last1=Mulrooney |first1=M. |url=https://researchspace.auckland.ac.nz/handle/2292/21098 |title=The Gotland Papers: Selected Papers from the VII International Conference on Easter Island and the Pacific: Migration, Identity, and Cultural Heritage |last2=Ladefoged |first2=T. |last3=Stevenson |first3=C. |last4=Haoa |first4=S. |publisher=Gotland University Press |year=2010 |isbn=978-91-86343-07-1 |editor1-last=Wallin |editor1-first=Paul |chapter=Empirical Assessment of a Pre-European Societal Collapse on Rapa Nui (Easter Island) |access-date=26 February 2023 |editor2-last=Martinsson Wallin |editor2-first=Helene |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226160220/https://researchspace.auckland.ac.nz/handle/2292/21098 |archive-date=26 February 2023 |url-status=live}}</ref>[[File:EasterIsland_1772.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:EasterIsland_1772.JPG|thumb|ගොන්සාලෙස් ද ඇහෙඩෝගේ 1770 ගවේෂණයෙන් ලබාගත් පාස්කු දූපතේ සිතියම ("ඉස්ලා ඩි සැන් කාලෝස්" ලෙස නම් කරන ලදී). උතුර පහළට වැටී ඇත.]] 2024 දී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද තවත් අධ්‍යයනයකින් පරිසර විනාශ කල්පිතයේ ජානමය සාක්ෂි හමු නොවේ.<ref>{{cite journal|last1=Moreno-Mayar|first1=J. Víctor|last2=Sousa Da Mota|first2=Bárbara|last3=Higham|first3=Tom|last4=Klemm|first4=Signe|last5=Gorman Edmunds|first5=Moana|last6=Stenderup|first6=Jesper|last7=Iraeta-Orbegozo|first7=Miren|last8=Laborde|first8=Véronique|last9=Heyer|first9=Evelyne|last10=Torres Hochstetter|first10=Francisco|last11=Friess|first11=Martin|date=11 September 2024|title=Ancient Rapanui genomes reveal resilience and pre-European contact with the Americas|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=633|issue=8029|pages=389–397|bibcode=2024Natur.633..389M|doi=10.1038/s41586-024-07881-4|pmc=11390480|pmid=39261618|last12=Allentoft|first12=Morten E.|last13=Schroeder|first13=Hannes|last14=Delaneau|first14=Olivier|last15=Malaspinas|first15=Anna-Sapfo}}</ref> === යුරෝපීය සම්බන්ධතා === [[File:L'écriture,_p._127.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:L'%C3%A9criture,_p._127.jpg|වම|thumb|18 වන සියවසේ කැටයමක් වන මෝයි ප්‍රතිමාවක් විශ්ලේෂණය කරමින් ජේකබ් රොග්වීන්]] දිවයින සමඟ පළමු වාර්තාගත යුරෝපීය සම්බන්ධතාව 1722 අප්‍රේල් 5 වන දින පාස්කු ඉරිදා ලන්දේසි නාවිකයා වන ජේකබ් රොග්වීන් විසින් සිදු කරන ලදී.<ref name="Anne" /> ඔහුගේ සංචාරයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ටුමු අයිවි 'අටුවා ඇතුළු දූපත් වැසියන් දුසිමක් පමණ මිය ගිය අතර තවත් බොහෝ දෙනෙකුට තුවාල සිදුවිය.<ref name="Fischer" />{{rp|46–53}} ඊළඟ විදේශීය අමුත්තන් (1770 නොවැම්බර් 15 වන දින) ස්පාඤ්ඤ නැව් දෙකක් විය, එනම් කපිතාන් ඩොන් ෆෙලිපේ ගොන්සාලෙස් ද ඇහෙඩෝගේ අණ යටතේ සැන් ලොරෙන්සෝ නෞකාව (තුවක්කු 70) සහ සැන්ටා රොසාලියා නෞකාව (තුවක්කු 26) විය.<ref name="Anne" />{{rp|238,504}} ස්පාඤ්ඤ ජාතිකයන් "සිටගෙන සිටින පිළිම" ගැන මවිතයට පත් වූ අතර, ඒ සියල්ල එකල ඉදිකර තිබුණි.<ref name="Fischer" />{{rp|60–64}} වසර හතරකට පසු, 1774 දී, බ්‍රිතාන්‍ය ගවේෂක ජේම්ස් කුක් පාස්කු දූපතට ගියේය; ඔහු වාර්තා කළේ සමහර ප්‍රතිමා පෙරළා දමා ඇති බවයි. හිටිහිටි හි අර්ථ නිරූපණය හරහා, කුක් ඉගෙන ගත්තේ ප්‍රතිමා ඔවුන්ගේ පැරණි උසස් ප්‍රධානීන් අනුස්මරණය කරන බවයි, ඔවුන්ගේ නම් සහ නිලයන් ඇතුළුව.<ref name="Anne" />{{rp|296–297}}[[File:Monuments_et_insulaires_de_l'île_de_Pâques_1786.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Monuments_et_insulaires_de_l'%C3%AEle_de_P%C3%A2ques_1786.jpg|thumb|1786 දී පාස්කු දූපතේ ලා පෙරූස්]] 1776 දී චිලී පූජක ජුවාන් ඉග්නාසියෝ මොලිනා ඔහුගේ "චිලී රාජධානියේ ස්වාභාවික සහ සිවිල් ඉතිහාසය" නම් පොතේ "චිලී දූපත්" පිළිබඳ පස්වන පරිච්ඡේදයේ "ස්මාරක ප්‍රතිමා" සඳහා දිවයින ඉස්මතු කරයි.<ref name="historia">{{Cite web |title=Corporación de Defensa de la Soberanía |url=http://www.soberaniachile.cl/historia_de_la_incorporacion_y_las_controversias_de_la_isla_de_pascua.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230321015938/http://www.soberaniachile.cl/historia_de_la_incorporacion_y_las_controversias_de_la_isla_de_pascua.html |archive-date=21 March 2023 |access-date=14 January 2024 |website=www.soberaniachile.cl}}</ref> 1786 අප්‍රේල් 10 වන දින, ප්‍රංශ අද්මිරාල් ජීන්-ෆ්‍රැන්කොයිස් ද ගැලප්, කොම්ටේ ඩි ලැපෙරූස් පැසිෆික් සාගරයේ නාවික ගමනක ආරම්භයේදී හංගා රෝ හි නැංගුරම් ලා ඇත. ඔහු ඔහුගේ නැංගුරම් ස්ථාන මෙන්ම දිවයිනේ වඩාත් සාමාන්‍යකරණය කළ සිතියමක් සහ සමහර නිදර්ශන ඇතුළුව බොක්කෙහි සවිස්තරාත්මක සිතියමක් සාදන ලදී.<ref>published in Paris in 1797 as "Voyage de La Perouse autour du monde", 1–4, available at the [https://biodiversitylibrary.org/page/15849648 Biodiversity Heritage Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181003223241/https://www.biodiversitylibrary.org/page/15849648|date=3 October 2018}}</ref> === 19 වන සියවස === 1860 ගණන්වල ජනගහනයෙන් වැඩි කොටසක් මරා දැමූ හෝ ඉවත් කළ විනාශකාරී සිදුවීම් මාලාවක්. 1862 දෙසැම්බර් මාසයේදී පේරු වහල් කොල්ලකරුවන් පහර දුන්හ. මාස කිහිපයක් පුරා ප්‍රචණ්ඩකාරී පැහැරගැනීම් දිගටම පැවති අතර, අවසානයේ දිවයිනේ ජනගහනයෙන් අඩක් පමණ වූ පිරිමින් සහ කාන්තාවන් 1,500 ක් පමණ අල්ලා ගන්නා ලදී.<ref>{{harvnb|Diamond|2005|p=171}}</ref> අල්ලා ගත් අය අතර දිවයිනේ පරමාධිපතියා, ඔහුගේ උරුමක්කාරයා සහ අද දක්වා සොයාගෙන ඇති එකම පොලිනීසියානු අක්ෂර මාලාව වන රොන්ගොරොන්ගෝ අක්ෂර කියවීමට සහ ලිවීමට දන්නා අය ද වූහ. මෙය ප්‍රාථමික-ලිවීමද නැතහොත් සැබෑ ලිවීමද යන්න පිළිබඳව විවාදයක් පවතී. වහල් කොල්ලකරුවන්ට ඔවුන් පැහැරගත් පුද්ගලයින් නැවත මෙරටට ගෙන්වා ගැනීමට බල කළ විට, වසූරිය වාහකයන් එක් එක් දූපත්වල දිවි ගලවා ගත් කිහිප දෙනෙකු සමඟ ගොඩ බැස්සේය.<ref>{{Cite web |title=Sentinels in Stone – The Collapse of Easter Island's Culture |url=http://www.bradshawfoundation.com/easter/sentinels_in_stone3.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151119130525/http://www.bradshawfoundation.com/easter/sentinels_in_stone3.php |archive-date=19 November 2015 |access-date=4 November 2015 |website=Bradshaw Foundation}}</ref> මෙය පාස්කු දූපතේ සිට මාර්කේසාස් දූපත් දක්වා විනාශකාරී වසංගත ඇති කළේය. පාස්කු දූපතේ ජනගහනය මියගිය අයගෙන් සමහරෙකු භූමදාන නොකළ මට්ටමට අඩු විය.<ref name="Fischer" />{{rp|91}}[[File:Eugène_Eyraud.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Eug%C3%A8ne_Eyraud.jpg|thumb|ඉයුජින් අයිරෝඩ් දිවයිනේ මුළු ජනගහනයම කතෝලික ආගමට හරවා ගත්තේය.]] පළමු ක්‍රිස්තියානි මිෂනාරිවරිය වන ඉයුජින් අයිරෝඩ් 1864 ජනවාරි මාසයේදී දිවයිනට පැමිණ එම වසරේ වැඩි කාලයක් දිවයිනේ ගත කළ අතර ඊනියා රොන්ගෝ-රොන්ගෝ පුවරු පැවතීම පිළිබඳව පළමු වරට වාර්තා කළේය; නමුත් රාපා නුයිගේ මහා පරිවර්තනය සිදු වූයේ 1866 දී පියතුමා හිපොලයිට් රූසෙල් සමඟ ඔහු නැවත පැමිණීමෙන් පසුවය. කපිතාන් ජීන්-බැප්ටිස්ට් ඩුට්‍රෝ-බෝර්නියර් සමඟ තවත් මිෂනාරිවරුන් දෙදෙනෙක් පැමිණියහ. 1867 දූපත් වසංගතය අතරතුර අයිරෝඩ් ක්ෂය රෝගයට ගොදුරු වූ අතර, එය දිවයිනේ ඉතිරි ජනගහනයෙන් 1,200 ක් වූ අතර ඉතිරිව සිටියේ රපානුයි 930 ක් පමණි. මියගිය අය අතර නැගෙනහිර පොලිනීසියාවේ අවසාන රාජකීය කුලුඳුල් පුත්‍රයා වූ අවසාන අරිකි මවු, 13 හැවිරිදි මනු රංගි ද ඇතුළත් විය. 1868 අගෝස්තු මාසයේදී අයිරෝඩ් ක්ෂය රෝගයෙන් මිය ගිය අතර, ඒ වන විට මුළු රාපා නුයි ජනගහනයම පාහේ රෝමානු කතෝලිකයන් බවට පත්ව තිබුණි.<ref name="Fischer" />{{rp|92–103}} 19 වන සියවසේ මැද භාගයේදී තල්මසුන් දඩයම්කරුවන් විසින් හඳුන්වා දුන් ක්ෂය රෝගය, 1867 දී ඉයුජින් අයිරෝඩ් රෝගයෙන් මිය යන විට දූපත් වැසියන් කිහිප දෙනෙකු දැනටමත් මරා දමා තිබුණි. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස දිවයිනේ ජනගහනයෙන් හතරෙන් එකක් පමණ මිය ගියේය. බැටළු ගොවිපළේ කළමනාකරුවන් සහ මිෂනාරිවරුන් ඊළඟ වසරවලදී මියගිය අයගේ අලුතින් ලබා ගත හැකි ඉඩම් මිලදී ගැනීමට පටන් ගත් අතර එය ස්වදේශිකයන් සහ පදිංචිකරුවන් අතර විශාල ගැටුම් ඇති කළේය. [[File:Queen_of_Easter_Island_meets_Pinart_in_1877.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Queen_of_Easter_Island_meets_Pinart_in_1877.jpg|thumb|"මව රැජින" කොරෙටෝ ඇගේ දියණියන් වන "රැජින" කැරොලයින් සහ හැරියට් සමඟ 1877 දී]]ජීන්-බැප්ටිස්ට් ඩුට්‍රෝ-බෝර්නියර් හංගා රෝවා අවට මිෂනාරිවරුන්ගේ ප්‍රදේශය හැර දිවයිනේ මුළු ප්‍රදේශයම මිලදී ගෙන රාපා නුයි සිය ගණනක් ටහිටි වෙත ගෙන ගියේය. 1871 දී, මිෂනාරිවරු, ඩුට්‍රෝ-බෝර්නියර් සමඟ අමනාප වී, රාපා නුයි 171 දෙනෙකු හැර අනෙක් සියල්ලන්ම ගැම්බියර් දූපත් වෙත ඉවත් කළහ. ඉතිරි වූ අය බොහෝ දුරට වැඩිහිටි පිරිමින් වූහ. වසර හයකට පසු, පාස්කු දූපතේ ජීවත් වූයේ පුද්ගලයින් 111 දෙනෙකු පමණක් වන අතර, ඔවුන්ගෙන් දරුවන් සිටියේ 36 දෙනෙකුට පමණි. එතැන් සිට, දිවයිනේ ජනගහනය සෙමෙන් යථා තත්ත්වයට පත් විය. නමුත් දශකයකටත් අඩු කාලයකදී ජනගහනයෙන් 97% කට වඩා මිය යාම හෝ අතුරුදහන් වීමත් සමඟ, දිවයිනේ සංස්කෘතික දැනුමෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් නැති වී ගොස් තිබුණි. ඉංග්‍රීසි යුදෙව් වෙළෙන්දෙකුගේ සහ පොමරේ රාජවංශ කුමරියකගේ පුතෙකු වූ ඇලෙක්සැන්ඩර් සැල්මන්, ජූනියර්, අවසානයේ ඔහුට උරුම වූ කොප්පරා වතුයායෙන් කම්කරුවන් නැවත මෙරටට ගෙන්වා ගැනීමට කටයුතු කළේය. අවසානයේ ඔහු මෙහෙයුම හැර දිවයිනේ සියලුම ඉඩම් මිලදී ගත් අතර එහි එකම සේවායෝජකයා විය. ඔහු දිවයිනේ සංචාරක ව්‍යාපාරය දියුණු කිරීමට කටයුතු කළ අතර දිවයින සඳහා බ්‍රිතාන්‍ය සහ ජර්මානු පුරාවිද්‍යාත්මක ගවේෂණ සඳහා ප්‍රධාන තොරතුරු සපයන්නා විය. ඔහු තම ලේලියගේ සැමියා වන චිලියේ වල්පරයිසෝ හි ජර්මානු කොන්සල් වෙත අව්‍යාජ රොන්ගොරොන්ගෝ කොටස් කිහිපයක් යැවීය. 1888 ජනවාරි 2 වන දින සල්මන් බ්‍රැන්ඩර් පාස්කු දූපතේ දේපළ චිලී රජයට විකුණා දැමූ අතර, දිවයින අත්හැරීම සඳහා සාක්ෂිකරුවෙකු ලෙස අත්සන් කළේය. ඔහු 1888 දෙසැම්බර් මාසයේදී ටහිටි වෙත ආපසු ගියේය. 1878 සිට 1888 දී චිලී වෙත භාර දෙන තෙක් ඔහු දිවයින ඵලදායී ලෙස පාලනය කළේය.[[File:Policarpo_Toro.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Policarpo_Toro.jpg|thumb|චිලී නාවික හමුදා කපිතාන් පොලිකාර්පෝ ටෝරෝ]] 1887 දී චිලී නාවික හමුදා කපිතාන් පොලිකාර්පෝ ටෝරෝගේ ඉල්ලීම පරිදි චිලී දිවයින ජාතික භූමියට ඇතුළත් කිරීමට සංයුක්ත ක්‍රියාමාර්ග ගත්තේය. ඔහු දශක ගණනාවක් තිස්සේ රාපා නුයි හි අනාරක්ෂිත තත්ත්වය ගැන සැලකිලිමත් වූ අතර ඔහුගේම මුලපිරීම මත තත්වයට බලපෑම් කිරීමට පටන් ගත්තේය. පොලිකාර්පෝ, සාකච්ඡා හරහා, හෙක්ටයාර 600 ක හිමිකරු වන වල්පරයිසෝ බිෂොප් සැල්වදෝර් ඩොනොසෝ රොඩ්‍රිගස්ගේ ඉල්ලීම පරිදි දිවයිනේ ඉඩමක් මිලදී ගත්තේය. ටහිටියේ සල්මන් සහෝදරයන් වන ඩුට්‍රෝ-බෝර්නියර් සහ ජෝන් බ්‍රැන්ඩර් සමඟ එක්ව. චිලී කපිතාන්වරයා මේ සඳහා තම සාක්කුවෙන් මුදල් යෙදවූ අතර, චිලී රජය විසින් එවන ලද ස්ටර්ලින් පවුම් 6000 ක් ද වැය කළේය.<ref name="historia" /> රාපා නුයි සම්ප්‍රදායට අනුව, ඉඩම් විකිණිය නොහැකි විය, කෙසේ වෙතත්, තෙවන පාර්ශවයන් ඒවා අයිති බව විශ්වාස කළ අතර, එම මොහොතේ සිට දිවයිනේ කටයුතුවලට මැදිහත් නොවන පරිදි ඒවා ඔවුන්ගෙන් මිලදී ගන්නා ලදී. ඒ වන විට, රාපා නුයි ජනගහනය භයානක සංඛ්‍යාවක් කරා ළඟා විය. 1892 දී චිලී කොර්වෙට් අබ්ටාඕ විසින් සිදු කරන ලද සංගණනයකදී, රාපා නුයි ජීවතුන් අතර සිටියේ 101 ක් පමණක් වන අතර, ඉන් වැඩිහිටි පිරිමින් 12 ක් පමණි. රාපා නුයි ජනවාර්ගික කණ්ඩායම, ඔවුන්ගේ සංස්කෘතිය සමඟ වඳවීමේ ආසන්නතම අවස්ථාවේදී සිටියේය.<ref name="historia" /> ඉන්පසු, 1888 සැප්තැම්බර් 9 වන දින, ටහිටි බිෂොප් මොන්සිග්නෝර් ජෝස් මාරියා වර්ඩියර්ගේ උත්සාහයට ස්තූතිවන්ත වන්නට, කැමැත්ත පිළිබඳ ගිවිසුම (අකුවර්ඩෝ ඩි වොලුන්ටේඩ්ස්) අත්සන් කරන ලද අතර, එහිදී රපානුයි ප්‍රධානීන්ගේ කවුන්සිලයේ ප්‍රධානියා වන ප්‍රාදේශීය නියෝජිත අටමු ටෙකේනා, පොලිකාර්පෝ ටෝරෝ විසින් නියෝජනය කරන ලද චිලී රාජ්‍යයට දිවයිනේ ස්වෛරීභාවය පවරා දුන්නේය. රාපා නුයි වැඩිහිටියන් ස්වෛරීභාවය අත්හැරියේ, ඔවුන්ගේ ප්‍රධානීන් ලෙස ඔවුන්ගේ පදවි නාම, ඔවුන්ගේ ඉඩම්වල අයිතිය, ඔවුන්ගේ සංස්කෘතියේ සහ සම්ප්‍රදායන්ගේ වලංගුභාවය සහ සමාන කොන්දේසි මත අත් නොහැරය. රාපා නුයි කිසිවක් විකුණුවේ නැත, ඔවුන් චිලීට සමාන කොන්දේසි යටතේ ඒකාබද්ධ කරන ලදී. චිලීයට ඈඳා ගැනීම, පේරු හි වහල්භාවය අහෝසි කිරීමත් සමඟ, විදේශීය වහලුන් දිවයිනෙන් තවත් වැසියන් රැගෙන නොයන බවට වාසියක් ගෙන ආවේය. කෙසේ වෙතත්, 1895 දී, එන්රික් මර්ලට් හි කොම්පනියා එක්ස්ප්ලෝටඩෝරා ඩි ඉස්ලා ඩි පැස්කුවා, 1891 සිවිල් යුද්ධයෙන් සහ රටේ ආණ්ඩු වෙනස් වීමෙන් පසු රාජ්‍යයේ යටත් විජිතකරණ සැලැස්ම අසාර්ථක වීමෙන් පසු මුළු දිවයිනේම සහනය ලබා ගත්තේය.[[File:Bandera_de_la_isla_de_Pascua_1902.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bandera_de_la_isla_de_Pascua_1902.jpg|thumb|1902 ට පෙර පාස්කු දූපත් වැසියන් විසින් පියාසර කරන ලද ධජය, ජාතික ධජයේ සැලසුම ගෙන, කතෝලික සංකේත ඇතුළු ප්‍රදේශවාසීන් නියෝජනය කරන අංග ඇතුළත් කළේය. එය වල්පරයිසෝ කෞතුකාගාරයට ගෙන ගිය පාසල් නෞකාවක් වන බැකෙඩානෝ විසින් සොයා ගන්නා ලදී.]] සමාගම හංගා රෝවා වලින් පිටත ජීවත් වීමට සහ වැඩ කිරීමට තහනම් කිරීම් සහ සමාගම තුළ සිටින දූපත් වැසියන්ට බලහත්කාරයෙන් ශ්‍රමය ලබා දීම පවා සිදු කරන ලදී. නාවික හමුදාව විසින් ලබා දුන් "ආරක්ෂිත හැසිරීම්" නිසා 20 වන සියවසේදී නාවික හමුදාව දිවයින පාලනය කළ පසු දූපත් වැසියන්ට මුළු දිවයිනම තරණය කිරීමට ඉඩ සැලසුණි.<ref name="Edwards">{{cite web |author1=Marcos Moncada Astudillo |date=2002 |title=MONSEÑOR RAFAEL EDWARDS SALAS Isla de Pascua y la Armada Nacional. |url=https://revistamarina.cl/revistas/2002/6/moncada.pdf |access-date=14 January 2024 |publisher=Revista Marina |language=es}}</ref> 1903 දී ඉංග්‍රීසි බැටළු ගොවිපල සමාගමක් වන විලියම්සන් බැල්ෆෝර් විසින් මර්ලට් සමාගමෙන් දූපත මිලදී ගන්නා ලද අතර - තවදුරටත් ආහාර සඳහා ගොවිතැන් කිරීමට නොහැකි වූ බැවින් - ආහාර මිලදී ගැනීම සඳහා ස්වදේශිකයන්ට ගොවිපලවල වැඩ කිරීමට බල කෙරුනි.<ref>{{cite web |author=Marisol Hitorangi |date=18 June 2023 |title=Fighting for Survival on Easter Island |url=https://www.culturalsurvival.org/news/fighting-survival-easter-island}}</ref> === 20 වන සියවස === [[File:Pascuenses.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pascuenses.jpg|thumb|1909 දී පමණ පාස්කු දූපතේ වැසියන්.]] 1914 දී වයෝවෘද්ධ කැටචිස්ට් මාරියා අංගාටා වෙරි වෙරි විසින් ආභාෂය ලබා ඩැනියෙල් මරියා ටීව් විසින් මෙහෙයවන ලද ස්වදේශිකයින්ගේ නැගිටීමක් ඇති වූ අතර සමාගම විසින් ඇති කරන ලද තත්වය රජය භාර ගැනීමේ අරමුණින්. මර්ලට් සහ සමාගමේ පරිපාලකයින් විසින් සිදු කරන ලද "ම්ලේච්ඡ සහ ම්ලේච්ඡ ක්‍රියාවන්" සඳහා නාවික හමුදාව සමාගම වගකිව යුතු බවට පත් කළ අතර පරීක්ෂණයක් ඉල්ලා සිටියේය.[[File:Monseñor_Rafael_Edwards.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Monse%C3%B1or_Rafael_Edwards.jpg|thumb|මොන්සිග්නෝර් රෆායෙල් එඩ්වර්ඩ්ස් සලාස්, චිලී නාවික හමුදාවේ සහ හමුදා විකාර් ලෙස ඔහුට තිබූ බලතලවල සහාය ඇතිව රාපා නුයි පුද්ගලික අපයෝජනයෙන් ආරක්ෂා කිරීමට උත්සාහ කළේය.<ref name="Edwards" /><ref name="EdwardsEnRapaNui">{{Cite book |last1=Foerster |first1=Rolf |url= |title="El Obispo Edwards en Rapa Nui. 1910–1938" |last2=Alvear |first2=Alejandra |publisher=Rapa Nui Press |year=2015 |isbn=978-956-9337-07-9 |editor=Rolf Foerster |location= |page= |language= |chapter= |access-date=}}</ref>]] 1916 දී, දිවයින වල්පරයිසෝ දෙපාර්තමේන්තුවේ උප නියෝජිතයෙකු ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. එම වසරේම, අගරදගුරු රෆායෙල් එඩ්වර්ඩ්ස් සලාස් දිවයිනට පැමිණ ස්වදේශිකයින්ගේ පැමිණිලි සහ ඉල්ලීම් සඳහා ප්‍රධාන ප්‍රකාශකයා බවට පත්විය. කෙසේ වෙතත්, චිලී රාජ්‍යය සමාගමට බදු දීම අලුත් කිරීමට තීරණය කළේය, ඊනියා "තාවකාලික ස්වභාවය" යටතේ, ස්වදේශිකයින්ට අමතර ඉඩම් බෙදා දීම (1926 වන විට විවාහයකට හෙක්ටයාර 5), චිලී පරිපාලනය සඳහා ඉඩම් වෙන් කිරීම සහ නාවික හමුදාවේ ස්ථිර පැවැත්ම ස්ථාපිත කිරීම, 1936 දී පූර්ව අවසරය ඇතිව, ස්වදේශිකයින්ට මසුන් ඇල්ලීමට හෝ ඉන්ධන සැපයීමට හංගා රෝවෙන් පිටව යා හැකි රෙගුලාසියක් ස්ථාපිත කළේය.<ref name="Edwards" /><ref name="EdwardsEnRapaNui" /> මොන්සිග්නෝර් රෆායෙල් එඩ්වර්ඩ්ස්, හමුදා පූජකවරයෙකු ලෙස එයට මැදිහත් වීම සඳහා දිවයින "නාවික අධිකරණ බලයක්" ප්‍රකාශයට පත් කිරීමට උත්සාහ කළ අතර එමඟින් රාපා නුයි ප්‍රජාවට සහාය වෙමින් වඩා හොඳ ජීවන තත්වයන් නිර්මාණය කළේය.<ref name="Edwards" /> 1933 දී, චිලී රාජ්‍ය ආරක්ෂක කවුන්සිලය විසින් දිවයින රාජ්‍යයේ නමින් ලියාපදිංචි කිරීමට අවශ්‍ය කරන ලදී. එමඟින් තමන්ගේ නමින් ලියාපදිංචි කිරීමට කැමති පෞද්ගලික පුද්ගලයින්ගෙන් එය ආරක්ෂා කර ගැනීමට හැකි විය.<ref name="Edwards" /> 1960 දශකය වන තෙක් රපානුයි හන්ගා රෝවාට සීමා විය. 1953 වන තෙක් දිවයිනේ ඉතිරි කොටස විලියම්සන්-බෝල්ෆෝර් සමාගමට බැටළු ගොවිපලක් ලෙස කුලියට දෙන ලදී. ජනාධිපති කාලෝස් ඉබානෙස් ඩෙල් කැම්පෝ සමාගමේ කොන්ත්‍රාත්තුව අනුකූල නොවීම හේතුවෙන් අවලංගු කර පසුව දිවයිනේ සම්පූර්ණ පරිපාලනය චිලී නාවික හමුදාවට පවරන ලදී.<ref>{{cite web |title=Annexation by Chile |url=http://www.netaxs.com/~trance/annex.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120204063228/http://www.netaxs.com/~trance/annex.html |archive-date=4 February 2012}}</ref> ඉන්පසු 1966 වන තෙක් චිලී නාවික හමුදාව විසින් දූපත කළමනාකරණය කරන ලද අතර, එම අවස්ථාවේදී දිවයින සම්පූර්ණයෙන්ම නැවත විවෘත කරන ලදී. එඩ්වාඩෝ ෆ්‍රෙයි මොන්ටල්වාගේ රජය යටතේ ක්‍රියාත්මක කරන ලද පැස්කුවා නීතිය සමඟ එම වසරේ දී රපානුයි ජනතාවට චිලී පුරවැසිභාවය ලබා දෙන ලදී.<ref name="Diamond2005">{{cite book |author=[[Jared Diamond]] |title=[[Collapse: How Societies Choose to Fail or Succeed]] |publisher=Penguin Books |year=2005 |isbn=0-14-303655-6 |pages=[https://archive.org/details/collapsehowsociet00diam/page/79 79]–119 |chapter=Twilight at Easter}}</ref>{{rp|112}} එම වසර වන තෙක් පාසල්වල ස්පාඤ්ඤ භාෂාව පමණක් ඉගැන්වීය. නීතිය මගින් වල්පරයිසෝ පළාත මත යැපෙන ඉස්ලා ඩි පැස්කුවා කොමියුනය ද නිර්මාණය කරන ලද අතර සිවිල් ලේඛනය ක්‍රියාත්මක කරන ලදී, ආණ්ඩුකාර, නගරාධිපති සහ කවුන්සිල මන්ත්‍රී තනතුරු මෙන්ම පාස්කු දූපතේ පළමු ගිනි නිවන සමාගම වන චිලී කැරබිනෙරෝස් හි 6 වන පොලිස් ස්ථානය, පාසල් සහ රෝහලක් නිර්මාණය කරන ලදී. පළමු නගරාධිපතිවරයා 1966 දී දිවුරුම් දුන් අතර පැස්කුවා නීතිය නිර්මාණය කිරීමට බලපෑම් කිරීමට වසර දෙකකට පෙර ජනාධිපති ෆ්‍රෙයිට ලිපියක් යැවූ ඇල්ෆොන්සෝ රපු විය. 1965 දී මැටවේරි ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ ඉදිකිරීමෙන් පසුව පමණක් දූපත් වැසියන්ට පහසුවෙන් දිවයිනෙන් පිටතට ගමන් කිරීමට හැකි වූ අතර එය ලෝන්ගි ඉදිකිරීම් සමාගම විසින් ඉදිකරන ලද අතර එහි කම්කරුවන් සිය ගණනක්, බර යන්ත්‍රෝපකරණ, කූඩාරම් සහ නැව්වල ක්ෂේත්‍ර රෝහලක් රැගෙන ගියේය. කෙසේ වෙතත්, එහි භාවිතය සංචාරකයින් කුඩා කණ්ඩායම් සමඟ ගුවන් සේවා මෙහෙයුම් ඉක්මවා ගියේ නැත. ඒ සමඟම, 1975 දී දිවයිනේ මෙහෙයුම් නතර කළ නාසා ලුහුබැඳීමේ ස්ථානයක් ක්‍රියාත්මක විය. 1965 සහ 1970 අතර, එක්සත් ජනපද ගුවන් හමුදාව (USAF) පාස්කු දූපතේ පදිංචි වූ අතර, සංවර්ධිත ලෝකයේ පාරිභෝගික සමාජවල සිරිත් විරිත් පිළිබඳව ඔවුන් හුරුපුරුදු වීමත් සමඟ රාපා නුයිගේ ජීවන රටාව රැඩිකල් ලෙස වෙනස් කළේය.<ref>{{cite book |author=Patricia Stambuk |title=Iorana & Goodbye |publisher=Pehuén}}</ref><ref>{{Cite web |title=La desconocida historia de la base "gringa" albergada en Isla de Pascua |url=https://www.24horas.cl/nacional/la-desconocida-historia-de-la-base-gringa-albergada-en-isla-de-pascua-2132317 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240114043540/https://www.24horas.cl/nacional/la-desconocida-historia-de-la-base-gringa-albergada-en-isla-de-pascua-2132317 |archive-date=14 January 2024 |access-date=14 January 2024 |website=www.24horas.cl}}</ref> 1967 අප්‍රේල් මාසයේදී LAN චිලී ගුවන් ගමන් ගොඩබෑමට පටන් ගත් අතර දිවයින සංස්කෘතික සංචාරක ව්‍යාපාරය කෙරෙහි නැඹුරු වීමට පටන් ගත්තේය. එතැන් සිට, ස්වදේශිකයන්ගේ ප්‍රධාන උත්සුකයන් වූයේ රාජ්‍ය සහාය ලැබුණු නිෂ්පාදන සහ අලෙවිකරණ සමුපකාර ශක්තිමත් කිරීම සහ ඔවුන්ගේ වාර්ගික ඉඩම් නැවත ලබා ගැනීමයි. [[File:General_Pinochet_junto_a_una_pascuense.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:General_Pinochet_junto_a_una_pascuense.jpg|දකුණ|thumb|250x250පික්|ජෙනරාල් පිනෝචේට් ස්වදේශික රාපා නුයි කාන්තාවක් සමඟ පෙනී සිටියි.]] ඔගස්ටෝ පිනෝචේ බලයට පත් කළ 1973 චිලී කුමන්ත්‍රණයෙන් පසුව, පාස්කු දූපත යුද නීතිය යටතේ තබා ඇත. සංචාරක ව්‍යාපාරය මන්දගාමී වූ අතර පෞද්ගලික දේපළ යථා තත්ත්වයට පත් කරන ලදී. ඔහු බලයේ සිටි කාලය තුළ, පිනෝචේට් අවස්ථා තුනකදී පාස්කු දූපතට ගියේය. හමුදාව නව හමුදා පහසුකම් ගණනාවක් සහ නව නගර ශාලාවක් ඉදි කළේය.<ref>Lewis, Raymond J. (1994) "Review of [https://ojs.lib.byu.edu/spc/index.php/CCR/article/viewFile/12655/12527 ''Rapanui; Tradition and Survival on Easter Island''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130520071110/https://ojs.lib.byu.edu/spc/index.php/CCR/article/viewFile/12655/12527|date=20 May 2013}}.</ref> 1975 ජනවාරි 24 වන දින, රූපවාහිනිය දිවයිනට පැමිණියේය, ටෙලිවිෂන් නැෂනල් ඩි චිලී මධ්‍යස්ථානයක් විවෘත කිරීමත් සමඟ, එය 1996 දක්වා ප්‍රමාද වූ පදනමක් මත වැඩසටහන් විකාශනය කළ අතර, එම කාලය තුළ දිවයිනට සජීවී චන්ද්‍රිකා සම්ප්‍රේෂණ ආරම්භ විය. 1976 දී ඉස්ලා ඩි පැස්කුවා පළාත නිර්මාණය කරන ලද අතර 1976 සහ 1979 අතර පළමු ආණ්ඩුකාරවරයා ලෙස ආර්න්ට් ඇරෙන්ට්සන් පෙටර්සන් පත් කරන ලදී. 1984 සහ 1990 අතර ආණ්ඩුකාර සර්ජියෝ රපු හඕවාගේ පරිපාලනය කැපී පෙනෙන අතර එතැන් සිට සියලුම ආණ්ඩුකාරවරුන් රපානුයි වේ. 1979 දී, නිත්‍ය ඉඩම් හිමියන්ට තනි ඉඩම් හිමිකම් ලබා දීම සඳහා අංක 2885 දරණ නියෝග නීතිය පනවන ලදී. 1986 අප්‍රේල් 1 වන දින, පාස්කු දූපතේ විශේෂ ඉන්ධන සහනාධාරය ස්ථාපිත කරන අංක 18,502 නීතිය පනවන ලද අතර, එහි සඳහන් වන්නේ "එක් එක් නිෂ්පාදනයේ ඝන මීටරයකට මාසික බදු ඒකක 3.5 නොඉක්මවිය හැකි අතර, එහි වටිනාකම සෘජුව හෝ ඇතැම් බදු ගෙවීමට අදාළ මුදල ආරෝපණය කිරීම හරහා ගෙවිය හැකිය" යන්නයි. 1985 දී චිලී සහ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය අතර ඇති කරගත් ගිවිසුමක ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, මටවේරි ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළේ ධාවන පථය මීටර් 423 කින් (අඩි 1,388) දීර්ඝ කරන ලද අතර එය මීටර් 3,353 (අඩි 11,001) දක්වා ළඟා වූ අතර 1987 දී නැවත විවෘත කරන ලදී. මානව හිමිකම් නඩු විසඳීම සඳහා එක්සත් ජනපදයෙන් එල්ල වන බලපෑම්වලට විරෝධය පළ කරමින් පිනෝචෙට් විවෘත කිරීමේ උත්සවයට සහභාගී වීම ප්‍රතික්ෂේප කළ බව වාර්තා වේ.<ref>Délano, Manuel (17 August 1987) [http://elpais.com/diario/1987/08/17/internacional/556149618_850215.html Pinochet no asiste a la inauguración de la pista de la isla de Pascua] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130430074613/http://elpais.com/diario/1987/08/17/internacional/556149618_850215.html|date=30 April 2013}}. ''El Pais''.</ref> === 21 වන සියවස === [[File:Chile-_Rapa_Nui_with_love,_stone_carving.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Chile-_Rapa_Nui_with_love,_stone_carving.JPG|thumb|මනු පිරි යනු පුද්ගලයන් දෙදෙනෙකු අතර ආදරය සහ එකමුතුව සංකේතවත් කරයි. වත්මන් පරිපාලනයේ සටන් පාඨය "රාපා නුයි හායි මහතු" වන අතර එය "ආදරයෙන් රාපා නුයි" ලෙස පරිවර්තනය කර ඇත.]] රාපා නුයි හි ධීවරයින් දූපතේ නීති විරෝධී මසුන් ඇල්ලීම පිළිබඳව ඔවුන්ගේ කනස්සල්ල පෙන්නුම් කර ඇත. "2000 වසරේ සිට අපි දූපතේ මසුන් ඇල්ලීමේ පදනම වන ටූනා අහිමි වීමට පටන් ගත්තෙමු, එබැවින් අපි අපගේ පවුල් පෝෂණය කිරීම සඳහා වෙරළෙන් මාළු රැගෙන යාමට පටන් ගත්තෙමු, නමුත් වසර දෙකකටත් අඩු කාලයකදී අපි ඒ සියල්ල ක්ෂය කළෙමු", පකරාටි පැවසීය.<ref>{{citation|author=Pablo Hernandez Mares|title=Illegal Fishing Threatens Easter Island's Natural Resources|date=November 2016|url=https://news.mongabay.com/2016/11/illegal-fishing-threatens-easter-islands-natural-resources/|archive-url=https://web.archive.org/web/20170719002939/https://news.mongabay.com/2016/11/illegal-fishing-threatens-easter-islands-natural-resources/|publisher=Mongabay|access-date=16 November 2016|archive-date=19 July 2017|url-status=live}}</ref> 2007 ජූලි 30 වන දින, ව්‍යවස්ථාමය ප්‍රතිසංස්කරණයක් මගින් පාස්කු දූපත සහ ජුවාන් ෆර්නැන්ඩස් දූපත් (රොබින්සන් කෲසෝ දූපත ලෙසද හැඳින්වේ) චිලියේ "විශේෂ භූමි ප්‍රදේශ" තත්ත්වය ලබා දෙන ලදී. විශේෂ ප්‍රඥප්තියක් බලාත්මක කිරීම තෙක්, දිවයින වල්පරයිසෝ හි V කලාපයේ පළාතක් ලෙස පාලනය කිරීම දිගටම කරගෙන යයි.<ref>{{cite web |date=1 October 2007 |title=LEY Num. 20.193 Reforma Constitucional Que Establece los Territorios Especiales de Isa de Pascua y Archipelago Juan Fernandez |url=http://www.bcn.cl/leyes/pdf/original/263040.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20071001104310/http://www.bcn.cl/leyes/pdf/original/263040.pdf |archive-date=1 October 2007 |access-date=11 January 2019}}</ref> නොගැඹුරු ලාවා තටාක සහ ගැඹුරු ජලය ඇතුළු විවිධ වාසස්ථානවල මාසයක් පාස්කු දූපතේ මාළු විශේෂ එකතු කරන ලදී. මෙම වාසස්ථාන තුළ, ඇන්ටෙනාරියස් රැන්ඩලි සහ ඇන්ටෙනාරියස් මෝයි යන හොලෝටයිප් සහ පැරටයිප් දෙකක් සොයා ගන්නා ලදී. මේවා ගෙම්බා-මාළු ලෙස සලකනු ලබන්නේ ඒවායේ ලක්ෂණ නිසාය: "පෘෂ්ඨීය කිරණ 12 ක්, අවසාන අතු දෙකක් හෝ තුනක්; පළමු පෘෂ්ඨීය කොඳු ඇට පෙළේ අස්ථි කොටස දෙවන පෘෂ්ඨීය කොඳු ඇට පෙළට වඩා තරමක් කෙටි ය; තද සීබ්‍රා වැනි සලකුණු නොමැති ශරීරය; කෞඩල් පුෂ්ප මංජරිය කෙටි, නමුත් වෙනස්; අවසාන ශ්‍රෝණි කිරණ බෙදී ඇත; පෙක්ටෝරල් කිරණ 11 හෝ 12".<ref>{{cite journal|author=Allen, Gerald R.|year=1970|title=Two New Species of Frogfishes (Antennaridae) from Easter Island|url=http://scholarspace.manoa.hawaii.edu/handle/10125/6262|journal=Pacific Science|volume=24|issue=4|page=521|archive-url=https://web.archive.org/web/20111026115104/http://scholarspace.manoa.hawaii.edu/handle/10125/6262|archive-date=26 October 2011|hdl=10125/6262}}</ref> 2018 දී, දිවයින මුහුණ දෙන සමාජීය හා පාරිසරික ගැටළු හේතුවෙන් එහි ඓතිහාසික වැදගත්කම ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා සංචාරකයින් සඳහා රැඳී සිටීමේ කාලය දින 90 සිට 30 දක්වා සීමා කිරීමට රජය තීරණය කළේය.<ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/easter-island-visit-chile-statues-tourists-tourism-social-environmental-impact-a8469791.html|title=Why Easter Island is limiting the number of days tourists can stay|work=The Independent|access-date=1 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180730175441/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/easter-island-visit-chile-statues-tourists-tourism-social-environmental-impact-a8469791.html|archive-date=30 July 2018|language=en-GB|url-status=live}}</ref> 2022 හුන්ගා ටොන්ගා-හුන්ගා හාපායි පිපිරීමෙන් හා සුනාමියෙන් පසු පාස්කු දූපත සඳහා සුනාමි අනතුරු ඇඟවීමක් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.<ref>{{Cite news|url=https://www.dw.com/es/chile-alerta-sobre-posible-tsunami-menor-tras-erupci%C3%B3n-de-volc%C3%A1n-en-tonga/a-60436791|title=Chile alerta sobre posible "tsunami menor" tras erupción de volcán en Tonga|date=15 January 2022|work=[[Deutsche Welle]]|access-date=15 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220115175314/https://www.dw.com/es/chile-alerta-sobre-posible-tsunami-menor-tras-erupci%C3%B3n-de-volc%C3%A1n-en-tonga/a-60436791|archive-date=15 January 2022|trans-title=Chile alerts of a possible "minor tsunami" after volcanic eruption in Tonga|url-status=live}}</ref> COVID-19 වසංගතය හේතුවෙන් පාස්කු දූපත 2020 මාර්තු 17 සිට 2022 අගෝස්තු 4 දක්වා සංචාරකයින් සඳහා වසා දමන ලදී.<ref>{{cite web |date=5 August 2022 |title=Chile's Easter Island reopens to tourists after pandemic shutdown |url=https://www.reuters.com/world/americas/chiles-easter-island-reopens-tourists-after-pandemic-shutdown-2022-08-05/ |access-date=7 October 2022 |website=Reuters}}</ref> ඉන්පසු 2022 ඔක්තෝබර් මස මුලදී, දූපත සංචාරකයින් සඳහා නැවත විවෘත කර මාස දෙකකට පසු, ලැව් ගින්නකින් දිවයිනේ අක්කර 148 ක් (හෙක්ටයාර 60) පමණ දැවී ගිය අතර, එමඟින් සමහර මෝයි වලට ආපසු හැරවිය නොහැකි හානියක් සිදු විය.<ref>{{cite web |date=6 October 2022 |title=Easter Island Blaze Chars Famous Moai Statues |url=https://www.barrons.com/articles/easter-island-blaze-chars-famous-moai-statues-01665095107 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007200029/https://www.barrons.com/articles/easter-island-blaze-chars-famous-moai-statues-01665095107 |archive-date=7 October 2022 |access-date=7 October 2022 |website=Barron's (AFP News)}}</ref> ගිනි තැබීම සැක කෙරේ.<ref>{{cite web |author=Natalie Neysa Alund |date=7 October 2022 |title='Irreparable': Easter Island fire chars famous towering Moai statues; arson suspected |url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2022/10/07/easter-island-fire-maoi-statues-arson-suspected/8205884001/ |website=USA Today}}</ref> === ස්වදේශික අයිතිවාසිකම් ව්‍යාපාරය === 2010 අගෝස්තු මාසයේ සිට, ස්වදේශික හිටෝරංගි වංශයේ සාමාජිකයින් හන්ගරෝවා පරිසර ගම්මානය සහ ස්පා අත්පත් කර ගත්හ.<ref name="bbc.co.uk">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-12378736|title=Police evict Rapa Nui clan from Easter Island hotel|date=6 February 2011|access-date=29 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120223135407/http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-12378736|archive-date=23 February 2012|publisher=BBC|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://indigenouspeoplesissues.com/index.php?option=com_content&view=article&id=14679:rapanui-protests-continue-against-the-hotel-hanga-roa&catid=23:south-america-indigenous-peoples&Itemid=56|title=Rapanui: Protests Continue Against The Hotel Hanga Roa|date=17 April 2012|newspaper=IPIR|access-date=28 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140413123719/http://indigenouspeoplesissues.com/index.php?option=com_content&view=article&id=14679%3Arapanui-protests-continue-against-the-hotel-hanga-roa&catid=23%3Asouth-america-indigenous-peoples&Itemid=56|archive-date=13 April 2014}}</ref> 1990 ගණන්වල චිලී ජාතික රාපා නුයි සමඟ ඇති කරගත් ගිවිසුමක් උල්ලංඝනය කරමින්, පිනෝචේ රජයෙන් හෝටලය මිලදී ගත් බවට පදිංචිකරුවන් චෝදනා කරති.<ref>{{cite web |title=Indian Law.org |url=http://www.indianlaw.org/rapa-nui/congressman-faleomavaega-visit-rapa-nui |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120117230505/http://www.indianlaw.org/rapa-nui/congressman-faleomavaega-visit-rapa-nui |archive-date=17 January 2012 |access-date=29 November 2011 |work=Congressman Faleomavaega to Visit Rapa Nui}}</ref> තම මුතුන් මිත්තන් ඉඩම ලබා දීම සඳහා රවටා ඇති බව පදිංචිකරුවන් පවසති.<ref>{{cite web |last=Hinto |first=Santi |title=Giving Care to the Motherland: conflicting narratives of Rapanui |url=http://saverapanui.org/?page_id=187 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120713123040/http://saverapanui.org/?page_id=187 |archive-date=13 July 2012 |access-date=29 November 2011 |work=Save Rapanui}}</ref> බීබීසී වාර්තාවකට අනුව, 2010 දෙසැම්බර් 3 වන දින, චිලී පොලිසිය පෙල්ට් තුවක්කු භාවිතා කරමින් මෙම ගොඩනැගිලිවලින් ඉවත් කිරීමට උත්සාහ කළ විට අවම වශයෙන් පුද්ගලයින් 25 දෙනෙකු තුවාල ලැබූ අතර, ඔවුන් ගොඩනැගිලි පිහිටා ඇති ඉඩම ඔවුන්ගේ මුතුන් මිත්තන්ගෙන් නීති විරෝධී ලෙස ලබාගෙන ඇති බව කියා සිටියහ.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11917511|title=Easter Island land dispute clashes leave dozens injured|date=4 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110210105843/http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11917511|archive-date=10 February 2011|publisher=BBC|url-status=live}}</ref> 2020 දී ගැටුම සමථයකට පත් විය. දේපළ අයිතිවාසිකම් හිටෝරංගි වංශයට පැවරුණු අතර, හිමිකරුවන් වසර 15 ක් හෝටලයේ සූරාකෑම රඳවා ගත්හ.<ref>{{Cite web |title=Familia Schiess sella acuerdo con el clan Hito y pone fin a una década de disputa por el terreno del Hotel Hanga Roa {{!}} GDA – Grupo de Diarios América |url=https://gda.com/detalle-de-la-noticia/?article=4096263 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221120153722/https://gda.com/detalle-de-la-noticia/?article=4096263 |archive-date=20 November 2022 |access-date=20 November 2022 |language=es-ES}}</ref> 2011 ජනවාරි මාසයේදී, ආදිවාසී ජනතාව පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ විශේෂ වාර්තාකරු ජේම්ස් අනායා, චිලී රජය විසින් ආදිවාසී රාපා නුයිට සැලකීම පිළිබඳව කනස්සල්ල පළ කළ අතර, "වත්මන් තත්ත්වය පැහැදිලි කරන සැබෑ යටින් පවතින ගැටළු හැකි ඉක්මනින් විසඳීම සඳහා රාපා නුයි ජනතාවගේ නියෝජිතයන් සමඟ හොඳ විශ්වාසයකින් සංවාදයක් පැවැත්වීමට සෑම උත්සාහයක්ම ගන්නා ලෙස" චිලීයෙන් ඉල්ලා සිටියේය.<ref name="bbc.co.uk" /> 2011 පෙබරවාරි මාසයේදී මෙම සිදුවීම අවසන් වූ අතර, අවසන් පදිංචිකරුවන් පස් දෙනා ඉවත් කිරීම සඳහා සන්නද්ධ පොලිස් නිලධාරීන් 50 ක් දක්වා හෝටලයට කඩා වැදුණි. ඔවුන් රජය විසින් අත්අඩංගුවට ගන්නා ලද අතර කිසිදු තුවාලයක් වාර්තා නොවීය.<ref name="bbc.co.uk" /> == භූගෝලය == පාස්කු දූපත ලෝකයේ වඩාත්ම හුදකලා ජනාවාස දූපත් වලින් එකකි.<ref>Hemm, Robert & Mendez, Marcelo. (2003). ''Aerial Surveys of Isle De Pasqua: Easter Island and the New Birdmen''. {{doi|10.1007/978-1-4615-0183-1_12}}</ref> එහි ආසන්නතම ජනාවාස අසල්වැසියා වන්නේ පිට්කේන් දූපතයි, බටහිරට කිලෝමීටර් 1,931 (සැතපුම් 1,200) දුරින්, ආසන්න වශයෙන් වැසියන් 50 ක් පමණ සිටිති.<ref>{{cite web |title=Intro EI |url=https://islandheritage.org/intro-to-easter-island/ |access-date=5 November 2022 |publisher=Easter Island Foundation}}</ref> ආසන්නතම මහාද්වීපික ලක්ෂ්‍යය කොන්සෙප්සියොන් අසල මධ්‍යම චිලී හි පිහිටා ඇති අතර, එහි අක්ෂාංශ කිලෝමීටර 3,512 (සැතපුම් 2,182) ක් දුරින් පිහිටා ඇත. පාස්කු දූපතේ අක්ෂාංශ චිලීයේ කල්දේරා හි අක්ෂාංශයට සමාන වන අතර එය මහාද්වීපික චිලී සිට කිලෝමීටර් 3,510 (සැතපුම් 2,180) ක් බටහිරින් එහි ආසන්නතම ස්ථානයේ (බයෝබියෝ කලාපයේ ලෝටා සහ ලෙබු අතර) පිහිටා ඇත. නැගෙනහිරින් කිලෝමීටර් 415 (සැතපුම් 258) ක් දුරින් පිහිටි ඉස්ලා සලාස් වයි ගෝමස්, සමීප නමුත් ජනාවාස වී නොමැත. දකුණු අත්ලාන්තික් සාගරයේ ට්‍රිස්ටන් ඩා කුන්හා දූපත් සමූහය, ශාන්ත හෙලේනා දූපතේ සිට කිලෝමීටර් 2,430 (සැතපුම් 1,510) ක් සහ දකුණු අප්‍රිකානු වෙරළ තීරයේ සිට කිලෝමීටර් 2,816 (සැතපුම් 1,750) ක් දුරින් පිහිටා ඇති, වඩාත්ම දුරස්ථ දූපතේ මාතෘකාව සඳහා තරඟ කරයි. දිවයින කිලෝමීටර් 24.6 ක් (සැතපුම් 15.3) පමණ දිගකින් සහ පළලම ස්ථානයේ කිලෝමීටර් 12.3 (සැතපුම් 7.6) කි; එහි සමස්ත හැඩය ත්‍රිකෝණාකාර වේ. එහි භූමි ප්‍රමාණය කිලෝමීටර් 163.6 (වර්ග සැතපුම් 63.2) ක් වන අතර, මධ්‍යන්‍ය මුහුදු මට්ටමේ සිට උපරිම උන්නතාංශය මීටර් 507 (අඩි 1,663) කි. ටෙරෙවාකා කඳු මුදුනට ආසන්නව, රානෝ කෞ, රානෝ රරාකු සහ රානෝ අරෝයි යන ස්ථානවල රානෝ (මිරිදිය ආවාට විල්) තුනක් ඇත, නමුත් ස්ථිර ඇළ දොළ හෝ ගංගා නොමැත. === භූ විද්‍යාව === [[File:Rapa-Nui-Landscape.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rapa-Nui-Landscape.jpg|thumb|පාස්කු දූපතේ සාමාන්‍ය භූ දර්ශනය; අඩු වෘක්ෂලතාදියෙන් වැසී ඇති වටකුරු වඳ වී ගිය ගිනි කඳු.]] පාස්කු දූපත යනු ගිනිකඳු දූපතක් වන අතර එය ප්‍රධාන වශයෙන් වඳ වී ගිය ඒකාබද්ධ ගිනි කඳු තුනකින් සමන්විත වේ: ටෙරෙවාකා (උන්නතාංශය මීටර් 507) දිවයිනේ වැඩි කොටසක් වන අතර, තවත් ගිනි කඳු දෙකක් වන පොයික් සහ රානෝ කෞ, නැගෙනහිර සහ දකුණු හෙඩ්ලන්ඩ් සාදන අතර දිවයිනට එහි දළ වශයෙන් ත්‍රිකෝණාකාර හැඩය ලබා දෙයි. කුඩා කේතු සහ අනෙකුත් ගිනිකඳු ලක්ෂණ අතරට රානෝ රාරකු ආවාටය, පූනා පෝ සින්ඩර් කේතුව සහ ලාවා නල ඇතුළු ගිනිකඳු ගුහා රාශියක් ඇතුළත් වේ.<ref name="gvp">{{cite gvp|vn=356011|title=Easter Island|access-date=18 March 2010}}</ref> ටෙරෙවාකා හි ගිනිකඳු ද්‍රව්‍ය එය විශාල සමස්තයට ඒකාබද්ධ කරන තෙක් පොයික් වෙනම දූපතක් විය. යකඩ වලින් පොහොසත් හවායිට් සහ බැසෝල්ට් ප්‍රවාහයන් දූපත ආධිපත්‍යය දරයි. ගැලපගෝස් දූපත්වල දක්නට ලැබෙන ආග්නේය පාෂාණ සමඟ සම්බන්ධතාවයක් පෙන්නුම් කරයි.<ref>{{cite journal|last1=Baker|first1=P. E.|last2=Buckley|first2=F.|last3=Holland|first3=J. G.|year=1974|title=Petrology and geochemistry of Easter Island|journal=[[Contributions to Mineralogy and Petrology]]|volume=44|issue=2|pages=85–100|bibcode=1974CoMP...44...85B|doi=10.1007/BF00385783|s2cid=140720604}}</ref>[[File:Easter_Island_or_Rapa_Nui_and_Salas_y_Gómez_Island,_Chile,_its_territorial_waters_and_the_surrounding_continental_shelf.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Easter_Island_or_Rapa_Nui_and_Salas_y_G%C3%B3mez_Island,_Chile,_its_territorial_waters_and_the_surrounding_continental_shelf.png|thumb|350x350පික්|චිලී හි පාස්කු දූපත හෝ රාපා නුයි සහ සලාස් වයි ගෝමස් දූපත, එහි භෞමික ජලය සහ එහි විස්තීර්ණ මහාද්වීපික රාක්කය.<ref>{{cite web |date=27 October 2020 |title=La plataforma continental extendida en isla de Pascua y Salas y Gómez |url=https://revistamarina.cl/es/articulo/la-plataforma-continental-extendida-en-isla-de-pascua-y-salas-y-gomez |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240126195627/https://revistamarina.cl/es/articulo/la-plataforma-continental-extendida-en-isla-de-pascua-y-salas-y-gomez |archive-date=26 January 2024 |access-date=26 January 2024 |publisher=Revista Marina}}</ref> {{legend|#BD9FFF|සුවිශේෂී ආර්ථික කලාපය සහ මහාද්වීපික රාක්කය}} {{legend|#E6DBFF|විස්තීර්ණ මහාද්වීපික රාක්කය}}]] පාස්කු දූපත සහ මෝටු නුයි සහ මෝටු ඉටි වැනි අවට දූපත්, මුහුදු පතුලේ සිට මීටර් 2,000 (අඩි 6,600) ට වඩා ඉහළට නැඟෙන විශාල ගිනිකඳු කන්දක මුදුන සාදයි. මෙම කන්ද පාස්කු උණුසුම් ස්ථානය මගින් සාදන ලද මුහුදු කඳු දුසිම් ගණනක් සහිත (බොහෝ විට සබ්මැරීන්) කඳු වැටියක් වන සලාස් වයි ගෝමස් රිජ් හි කොටසකි. මෙම පරාසය පුකාඕ සහ ඊලඟ මෝයි වලින් ආරම්භ වන අතර, පාස්කු දූපතට බටහිරින් පිහිටි මුහුදු කඳු දෙකක් වන අතර, නස්කා රිජ් දක්වා නැගෙනහිරින් කිලෝමීටර් 2,700 (සැතපුම් 1,700) ක් විහිදේ. පාස්කු උණුසුම් ස්ථානයට ඉහළින් ගමන් කරන නස්කා තහඩුව මගින් මෙම කඳු වැටිය සෑදී ඇත.<ref name="petro1">{{Cite journal|last1=Haase|first1=K. M.|last2=Stoffers|first2=P.|last3=Garbe-Schonberg|first3=C. D.|year=1997|title=The Petrogenetic Evolution of Lavas from Easter Island and Neighbouring Seamounts, Near-ridge Hotspot Volcanoes in the SE Pacific|journal=[[Journal of Petrology]]|volume=38|issue=6|page=785|bibcode=1997JPet...38..785H|doi=10.1093/petroj/38.6.785|doi-access=free}}</ref> නැගෙනහිර පැසිෆික් නැඟීමට කිලෝමීටර් 350 (සැතපුම් 220) ක් පමණ නැගෙනහිරින් පිහිටා ඇති පාස්කු දූපත, පාස්කු ක්ෂුද්‍ර තහඩුවට මායිම්ව නස්කා තහඩුව තුළ පිහිටා ඇත. මුහුදු පතුල පැතිරීම හේතුවෙන් නස්කා-පැසිෆික් සාපේක්ෂ තහඩු චලනය වසරකට මිලිමීටර් 150 (අඟල් 5.9) පමණ වේ. පාස්කු උණුසුම් ස්ථානයට ඉහළින් ඇති මෙම චලනය පාස්කු මුහුදු කඳු දාමයට හේතු වී ඇති අතර එය නැගෙනහිරට නස්කා රිජ් එකට ඒකාබද්ධ වේ. පාස්කු දූපත සහ ඉස්ලා සලාස් වයි ගෝමස් යනු එම දාමයේ මතුපිට නිරූපණයන් වේ. දාමයට බටහිරට ක්‍රමයෙන් තරුණ යුගයන් ඇත. වත්මන් උණුසුම් ස්ථානය ඊස්ටර් දූපතට බටහිරින්, අහු, උමු සහ ටූපා සබ්මැරීන් ගිනිකඳු ක්ෂේත්‍ර සහ පුකාඕ සහ මෝයි මුහුදු කඳු මධ්‍යයේ යැයි අනුමාන කෙරේ.<ref name="Vezzoli">{{cite journal|last1=Vezzoli|first1=Luigina|last2=Acocella|first2=Valerio|date=2009|title=Easter Island, SE Pacific: An end-member typr of hotspot volcanism|journal=Geological Society of America Bulletin|volume=121|issue=5/6|pages=869–886|bibcode=2009GSAB..121..869V|doi=10.1130/b26470.1|s2cid=131106438}}</ref> පාස්කු දූපත රානෝ කෞ රිජ් මුදුනේ පිහිටා ඇති අතර සමාන්තර භූ විද්‍යාත්මක ඉතිහාසයක් ඇති පලිහ ගිනි කඳු තුනකින් සමන්විත වේ. පොයික් සහ රනෝ කෞ පිළිවෙලින් ටෙරෙවාකා හි නැගෙනහිර සහ දකුණු බෑවුම්වල පවතී. රානෝ කෞ තෝලෙයිටික් සිට ක්ෂාරීය බාසල්ට් දක්වා 0.78 සහ 0.46 Ma අතර වර්ධනය විය. මෙම ගිනි කන්ද පැහැදිලිව නිර්වචනය කරන ලද කඳු මුදුන් කැල්ඩෙරා ඇත. බෙන්මොරයිටික් ලාවා 0.35 සිට 0.34 Ma දක්වා දාරය වටා නෙරා ගියේය. අවසාන වශයෙන්, 0.24 සහ 0.11 Ma අතර, NE–SW ප්‍රවණතාවක් ඔස්සේ කිලෝමීටර 6.5 (සැතපුම් 4.0) ක විවරයක් වර්ධනය වී ඒකජනක වාතාශ්‍ර සහ රයෝලිටික් ආක්‍රමණ සාදයි. මේවාට මෝටු නුයි සහ මෝටු ඉටි හි ක්‍රිප්ටෝඩෝම් දූපත්, මෝටු කාඕ කාඕ දූපත, ටෙ කරි කාරිගේ පත්‍ර ආක්‍රමණය, පර්ලිටික් ඔබ්සිඩියන් ටෙ මනාවායි ගෝලාකාරය සහ මෞන්ගා ඔරිටෝ ගෝලාකාරය ඇතුළත් වේ.<ref name="Vezzoli" /> පොයික් මැයි 0.78 සිට 0.41 දක්වා තෝලෙයිටික් සිට ක්ෂාර බැසෝල්ට් දක්වා සෑදී ඇත. එහි මුදුන කැල්ඩෙරා බවට කඩා වැටුණු අතර එය පසුව මැයි 0.36 දී පුවාකාටිකි ලාවා කේතුව පහෝහෝ ගලා යාමෙන් පුරවන ලදී. අවසාන වශයෙන්, මෞන්ගා වයි ඒ හේවා, මෞන්ගා තේ තේ සහ මෞන්ගා පරේහේ හි ට්‍රැකයිටික් ලාවා ගෝලාකාර NE-SW ප්‍රවණතා විවරයක් ඔස්සේ සෑදී ඇත.<ref name="Vezzoli" /> ටෙරෙවාකා මැයි 0.77 ක් පමණ තෝලෙයිටික් සිට ක්ෂාර බැසෝල්ට් දක්වා සෑදී ඇති අතර, පසුව එහි මුදුන කැල්ඩෙරා බවට කඩා වැටුණි. ඉන්පසුව, බටහිර දාරයේ NNE-SSW ප්‍රවණතාවක් ඔස්සේ 0.3Ma පමණ වන විට, සින්ඩර් කේතු සෑදී ඇත්තේ, පෝර්ෆයිරිටික් බෙන්මොරයිටික් ලාවා කැල්ඩෙරා පුරවා, පැහෝහෝ උතුරු වෙරළ දෙසට ගලා ගොස් ලාවා නල සාදමින් ගිනිකොන දෙසට ය. මෞන්ගා පුකා ප්‍රදේශයේ ලාවා ගෝලාකාර සහ වාතාශ්‍ර සංකීර්ණයක් සෑදී ඇති අතර, රානෝ අරෝයි ආවාටයේ බටහිර කොටසේ වාතාශ්‍රය දිගේ බ්‍රෙක්සියා සෑදී ඇත. මෙම ගිනි කන්දෙහි දකුණු සහ ගිනිකොනදිග පැති, මැයි 0.24 න් ආරම්භ වන පිපිරුම් ඉරිතැලීම් වලින් බැසල්ට්, ක්ෂාර බාසල්ට්, හවායිට්, මුගෙරයිට් සහ බෙන්මොරයිට් වලින් සමන්විත තරුණ ප්‍රවාහයන්ගෙන් සමන්විත වේ. ලාබාලතම ලාවා ප්‍රවාහය වන රොයිහෝ, මැයි 0.11 ට දින නියම කර ඇත. හංගා ඕ ටියෝ එම්බේමන්ට් මීටර් 200 ක් උස නායයෑම් ස්කාෆ් එකක් ලෙස අර්ථ දැක්වේ.<ref name="Vezzoli" /> රානෝ රරාකු සහ මව්න්ගා ටෝවා ටෝවා යනු මැයි 0.21 ක් පමණ වන හුදකලා ටෆ් කේතු වේ. රානෝ රරාකු ආවාටයේ මිරිදිය විලක් අඩංගු වේ. ස්ථරීකෘත ටෆ් සයිඩරොමෙලේන් වලින් සමන්විත වන අතර එය තරමක් පැලගොනයිට් බවට වෙනස් කර ඇති අතර තරමක් ලිතීකරණය කර ඇත. ටෆ් එකේ පැරණි ලාවා ප්‍රවාහයන්ගේ ශිලා කොටස් අඩංගු වේ. රානෝ රරාකු හි වයඹ දිග අංශයේ රතු පැහැති ගිනිකඳු අළු අඩංගු වේ.<ref name="Vezzoli" /> බැන්ඩිට අනුව, "... පාස්කු දූපතේ සියලුම ශ්‍රේෂ්ඨ රූප රානෝ රරාකුගේ සැහැල්ලු හා සිදුරු සහිත ටෆ් වලින් කැටයම් කර ඇත". විශාල, ඝන සහ තද ශිලා කැබැල්ලක් හමු වූ විට කැටයමක් අතහැර දමන ලදී. කෙසේ වෙතත්, මෙම ශිලා ගල් මිටි සහ චිසල් සඳහා පදනම බවට පත්විය. පූනා පෝ ආවාටයේ අතිශයින් සිදුරු සහිත පියුමිස් අඩංගු වන අතර, එයින් පුකාඕ "තොප්පි" කැටයම් කරන ලදී. "මාටා" හෙල්ල හිස් සෑදීම සඳහා මෞන්ගා ඔරිටෝ ඔබ්සිඩියන් භාවිතා කරන ලදී.<ref>{{cite journal|last1=Bandy|first1=Mark|date=1937|title=Geology and Petrology of Easter Island|journal=Bulletin of the Geological Society of America|volume=48|issue=11|pages=1599–1602, 1605–1606, Plate 4|bibcode=1937GSAB...48.1589B|doi=10.1130/GSAB-48-1589}}</ref> 20 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී, රානෝ කෞ ආවාට බිත්තියෙන් වාෂ්ප පිටතට පැමිණි බව වාර්තා වේ. මෙය දිවයිනේ කළමනාකරු එඩ්මන්ඩ්ස් මහතා විසින් ඡායාරූප ගත කරන ලදී.<ref>[http://libweb.hawaii.edu/digicoll/rapanui/Box13E01.html Rapanui: Edmunds and Bryan Photograph Collection] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080403002327/http://libweb.hawaii.edu/digicoll/rapanui/Box13E01.html|date=3 April 2008}}. Libweb.hawaii.edu. Retrieved 6 November 2010.</ref> පුරාණ පාස්කු දූපත් වැසියන් මුහුදට කාන්දු වන නැවුම් භූගත ජලය අල්ලා ගත්හ.<ref name="sciencedaily/210921091735">{{cite news|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2021/09/210921091735.htm|title=Drone helps researchers find fresh water in the sea at Easter Island|work=[[ScienceDaily]]|access-date=24 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230124041033/https://www.sciencedaily.com/releases/2021/09/210921091735.htm|archive-date=24 January 2023|language=en|url-status=live}}</ref><ref name="10.3390/rs13132531">{{cite journal|last1=DiNapoli|first1=Robert J.|last2=Lipo|first2=Carl P.|last3=de Smet|first3=Timothy S.|last4=Hunt|first4=Terry L.|date=28 June 2021|title=Thermal Imaging Shows Submarine Groundwater Discharge Plumes Associated with Ancient Settlements on Rapa Nui (Easter Island, Chile)|journal=Remote Sensing|volume=13|issue=13|page=2531|bibcode=2021RemS...13.2531D|doi=10.3390/rs13132531|doi-access=free|hdl-access=free|hdl=10150/661222}}</ref><ref name="orb.binghamton.edu/1041">{{cite web |last1=Hixon |first1=SW |date=2019 |title=The Ethnohistory of Freshwater Use on Rapa Nui |url=https://orb.binghamton.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1041&context=anthropology_fac |access-date=24 January 2023 |website=orb.binghamton.edu}}</ref><ref name="researchgate.net/334000200">{{cite journal|last1=Hixon|first1=Sean W.|last2=DiNapoli|first2=Robert J.|last3=Lipo|first3=Carl P.|last4=Hunt|first4=Terry L.|date=June 2019|title=The ethnohistory of freshwater use on Rapa Nui (Easter Island, Chile)|url=https://www.researchgate.net/publication/334000200|journal=Journal of the Polynesian Society|volume=128|issue=2|pages=163–189|doi=10.15286/jps.128.2.163-189|access-date=24 January 2023|s2cid=198744017}}</ref><ref>K Rosa; 2013 [https://islandheritage.org/wp-content/uploads/2013/05/Rosa_RNJ2013.pdf RNJ2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230124041030/https://islandheritage.org/wp-content/uploads/2013/05/Rosa_RNJ2013.pdf|date=24 January 2023}} Easter Island Foundation</ref> === දේශගුණය === කොප්පෙන් දේශගුණික වර්ගීකරණය යටතේ, පාස්කු දූපතේ දේශගුණය නිවර්තන වැසි වනාන්තර දේශගුණයක් (Af) ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇති අතර එය තෙතමනය සහිත උපනිවර්තන දේශගුණයක් (Cfa) මත මායිම් වේ.<ref name="auto">{{Cite book |last=K |first=Ana María Errázuriz |url=https://books.google.com/books?id=oXGaJKGMaMgC |title=Manual de geografía de Chile |date=1998 |publisher=Andres Bello |isbn=978-956-13-1523-5 |page=74 |language=es}}</ref> අඩුම උෂ්ණත්වය ජූලි සහ අගෝස්තු මාසවල (අවම වශයෙන් 15 °C හෝ 59 °F) සහ දකුණු අර්ධගෝලයේ ගිම්හාන සමය වන පෙබරවාරි මාසයේ (උපරිම උෂ්ණත්වය 28 °C හෝ 82.4 °F<ref>{{cite web |title=Enjoy Chile – climate |url=http://www.enjoy-chile.org/easter-island-climate-chile.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20090929020038/http://www.enjoy-chile.org/easter-island-climate-chile.php |archive-date=29 September 2009 |access-date=23 June 2012 |publisher=Enjoy-chile.org}}</ref>) ඉහළම උෂ්ණත්වය වාර්තා වේ. ශීත කාලය සාපේක්ෂව මෘදුයි. දිවයින වසර පුරා වර්ෂාපතනයක් අත්විඳින නමුත් වැසි සහිතම මාසය මැයි වේ.<ref>[http://www.letsgochile.com/locations/central-zone/pacific-islands/easter-island Easter Island Article] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170603195715/http://www.letsgochile.com/locations/central-zone/pacific-islands/easter-island|date=3 June 2017}} in Letsgochile.com</ref> පාස්කු දූපතේ හුදකලා ස්ථානය උෂ්ණත්වය තරමක් සිසිල්ව තබා ගැනීමට උපකාරී වන සුළං වලට නිරාවරණය වේ. වර්ෂාපතනයේ සාමාන්‍යය වසරකට මිලිමීටර 1,118 ක් හෝ අඟල් 44 කි. ඉඳහිට, අධික වර්ෂාපතනය සහ වැසි කුණාටු දිවයිනට පහර දෙයි. මේවා බොහෝ විට ශීත මාසවලදී (ජුනි-අගෝස්තු) සිදු වේ. එය දකුණු පැසිෆික් ඉහළ කලාපයට ආසන්නව සහ අන්තර් නිවර්තන අභිසාරී කලාපයේ පරාසයෙන් පිටත පිහිටා ඇති බැවින්, පාස්කු දූපත අවට සුළි සුළං සහ චණ්ඩ මාරුත ඇති නොවේ.<ref>{{citation|title=Weather|url=http://www.islandheritage.org/vg/vg06.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20091002040056/http://www.islandheritage.org/vg/vg06.html|publisher=Easter Island Foundation|archive-date=2 October 2009}}</ref> සාගරයේ මැද එහි හුදකලා පිහිටීම හේතුවෙන් සැලකිය යුතු උෂ්ණත්ව මධ්‍යස්ථතාවයක් පවතී.{{Weather box | location = පාස්කු දූපත ([[මතවේරි ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ]]) 1991–2020, අන්ත 1912–වර්තමානය | metric first = Y | single line = Y | Jan record high C = 32.0 | Feb record high C = 31.0 | Mar record high C = 32.0 | Apr record high C = 31.0 | May record high C = 30.0 | Jun record high C = 29.0 | Jul record high C = 31.0 | Aug record high C = 28.3 | Sep record high C = 30.0 | Oct record high C = 29.0 | Nov record high C = 33.0 | Dec record high C = 34.0 | year record high C = 34.0 | Jan high C = 26.9 | Feb high C = 27.5 | Mar high C = 26.9 | Apr high C = 25.5 | May high C = 23.4 | Jun high C = 21.9 | Jul high C = 21.2 | Aug high C = 21.2 | Sep high C = 21.6 | Oct high C = 22.5 | Nov high C = 23.8 | Dec high C = 25.5 | year high C = 24.0 | Jan mean C = 23.5 | Feb mean C = 24.0 | Mar mean C = 23.6 | Apr mean C = 22.4 | May mean C = 20.5 | Jun mean C = 19.3 | Jul mean C = 18.5 | Aug mean C = 18.5 | Sep mean C = 18.7 | Oct mean C = 19.3 | Nov mean C = 20.6 | Dec mean C = 22.1 | year mean C = 20.9 | Jan low C = 20.0 | Feb low C = 20.6 | Mar low C = 20.2 | Apr low C = 19.4 | May low C = 17.7 | Jun low C = 16.7 | Jul low C = 15.9 | Aug low C = 15.7 | Sep low C = 15.7 | Oct low C = 16.2 | Nov low C = 17.5 | Dec low C = 18.7 | year low C = 17.9 | Jan record low C = 12.0 | Feb record low C = 14.0 | Mar record low C = 8.2 | Apr record low C = 12.2 | May record low C = 10.0 | Jun record low C = 6.1 | Jul record low C = 7.2 | Aug record low C = 7.0 | Sep record low C = 8.0 | Oct record low C = 8.0 | Nov record low C = 8.0 | Dec record low C = 9.7 | year record low C = 7.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 81.3 | Feb rain mm = 69.3 | Mar rain mm = 86.9 | Apr rain mm = 123.0 | May rain mm = 116.9 | Jun rain mm = 109.2 | Jul rain mm = 113.1 | Aug rain mm = 97.1 | Sep rain mm = 97.3 | Oct rain mm = 90.9 | Nov rain mm = 75.2 | Dec rain mm = 69.6 | year rain mm = 1129.8 | unit rain days = 1.0 mm | Jan rain days = 10.1 | Feb rain days = 9.6 | Mar rain days = 10.7 | Apr rain days = 11.6 | May rain days = 12.0 | Jun rain days = 12.3 | Jul rain days = 11.6 | Aug rain days = 10.6 | Sep rain days = 10.2 | Oct rain days = 9.3 | Nov rain days = 9.4 | Dec rain days = 9.0 | year rain days = 126.4 | Jan humidity = 77 | Feb humidity = 79 | Mar humidity = 79 | Apr humidity = 81 | May humidity = 81 | Jun humidity = 81 | Jul humidity = 80 | Aug humidity = 80 | Sep humidity = 79 | Oct humidity = 77 | Nov humidity = 77 | Dec humidity = 78 | year humidity = 79 | Jan sun = 271.7 | Feb sun = 255.6 | Mar sun = 238.7 | Apr sun = 199.9 | May sun = 175.9 | Jun sun = 148.3 | Jul sun = 162.4 | Aug sun = 177.2 | Sep sun = 180.3 | Oct sun = 213.6 | Nov sun = 219.9 | Dec sun = 251.0 | year sun = 2494.5 | source 1 = Dirección Meteorológica de Chile (extremes 1954–present)<ref name=climatenormals>{{cite web |url=https://climatologia.meteochile.gob.cl/application/historico/datosNormales/270001 |title=Datos Normales y Promedios Históricos Promedios de 30 años o menos |publisher=Dirección Meteorológica de Chile |language=es |access-date=20 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230521023051/https://climatologia.meteochile.gob.cl/application/historico/datosNormales/270001 |archive-date=21 May 2023 |url-status=live }}</ref><ref name=records>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20230521023434/https://climatologia.meteochile.gob.cl/application/historico/temperaturaHistoricaAnual/270001 |archive-date=21 May 2023 |url=https://climatologia.meteochile.gob.cl/application/historico/temperaturaHistoricaAnual/270001 |title=Temperatura Histórica de la Estación Chacalluta, Arica Ap. (180005) |publisher=Dirección Meteorológica de Chile |language=es |access-date=20 May 2023 |url-status=live }}</ref> | source 2 = [[NOAA]] (precipitation days 1991–2020),<ref>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20230806112047/https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/1.1/data/0-data/Region-3-WMO-Normals-9120/Chile/CSV/Isladepascuaad_85469.csv |archive-date=6 August 2023 |url=https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/1.1/data/0-data/Region-3-WMO-Normals-9120/Chile/CSV/Isladepascuaad_85469.csv |title=Isla de Pascua Climate Normals 1991–2020 |work=World Meteorological Organization Climatological Standard Normals (1991–2020) |publisher=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]] |access-date=6 August 2023 |url-status=live }}</ref> [[Deutscher Wetterdienst]] (extremes 1912–1990 and humidity)<ref name = DWD>{{cite web |url=http://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_854690_kt.pdf |title=Klimatafel von Mataveri / Osterinsel (Isla de Pascua) / Chile |work=Baseline climate means (1961–1990) from stations all over the world |publisher=Deutscher Wetterdienst |language=de |access-date=24 January 2016 |archive-date=3 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211003101130/https://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_854690_kt.pdf |url-status=live }}</ref> | date = November 2011 | source = }} == පරිසර විද්‍යාව == පාස්කු දූපත, එහි සමීපතම අසල්වැසියා වන ඉස්ලා සලාස් වයි ගෝමස් කුඩා දූපත සමඟ කිලෝමීටර 415 (සැතපුම් 258) නැගෙනහිරින්, පරිසර විද්‍යාඥයින් විසින් රාපා නුයි නිවර්තන පළල් පත්‍ර වනාන්තර ලෙස සුවිශේෂී පරිසර කලාපයක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත.<ref name="auto" /> මුල් නිවර්තන තෙතමනය සහිත පළල් පත්‍ර වනාන්තර දැන් නැති වී ගොස් ඇත, නමුත් පොසිල පරාග, ලාවා ගලායාමෙන් ඉතිරි වූ ගස් අච්චු සහ දේශීය පසෙහි දක්නට ලැබෙන මුල් වාත්තු පිළිබඳ පැලියෝබෝටනික අධ්‍යයනවලින් පෙනී යන්නේ දූපත කලින් වනාන්තරවලින් වැසී තිබූ බවත්, ගස්, පඳුරු, පර්ණාංග සහ තණකොළ රාශියක් ඇති බවත්ය. චිලී වයින් තල් (ජුබෙයා චිලෙන්සිස්) හා සම්බන්ධ විශාල වඳ වී ගිය තල් ගසක් වන පැස්චලොකොකොස් ඩිස්පර්ටා, පොසිල සාක්ෂි මගින් සනාථ කරන ලද ප්‍රමුඛ ගස් වලින් එකකි. එහි චිලී සහකරු මෙන් වැඩිහිටි උසට ළඟා වීමට වසර 100 කට ආසන්න කාලයක් ගත විය. මුල් පදිංචිකරුවන් ඔවුන් සමඟ ගෙන ආ පොලිනීසියානු මීයා, රාපා නුයි තල් ගස අතුරුදහන් වීමේදී ඉතා වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය. වනාන්තර විනාශයට මීයන් ප්‍රධාන කාර්යභාරයක් ඉටු කළ බව සමහරු විශ්වාස කළ හැකි වුවද, තල් ගෙඩි වලින් 10% කටත් වඩා අඩු ප්‍රමාණයක් මීයන්ගේ දත් සලකුණු පෙන්වයි. විවිධ ස්ථානවල ඇති තල් කඳන් වල නටබුන් වලින් පෙනී යන්නේ මිනිසුන් ගස් වැටීමට හේතු වූයේ විශාල ප්‍රදේශවල කඳන් කාර්යක්ෂමව කපා දැමූ බැවිනි.<ref>{{Cite journal|last1=Mieth|first1=A.|last2=Bork|first2=H. R.|year=2010|title=Humans, climate or introduced rats – which is to blame for the woodland destruction on prehistoric Rapa Nui (Easter Island)?|journal=Journal of Archaeological Science|volume=37|issue=2|page=417|bibcode=2010JArSc..37..417M|doi=10.1016/j.jas.2009.10.006}}</ref> ජනාවාස ඇති කිරීමට තල් ගස් අහිමි වීම වසර 350 කට පමණ පෙර ඒවා වඳ වී යාමට හේතු විය.<ref>Hogan, C. Michael. (2008). [http://globaltwitcher.auderis.se/artspec_information.asp?thingid=82831 Chilean Wine Palm: ''Jubaea chilensis''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121017013207/http://globaltwitcher.auderis.se/artspec_information.asp?thingid=82831|date=17 October 2012}}. GlobalTwitcher.com, ed. N. Stromberg</ref> ටොරොමිරෝ ගස (සොෆෝරා ටොරොමිරෝ) ප්‍රාග් ඓතිහාසිකව පාස්කු දූපතේ පැවති නමුත් දැන් වනයේ වඳ වී ගොස් ඇත. කෙසේ වෙතත්, රාජකීය උද්භිද උද්‍යාන, කියෙව් සහ ගෝටෙබර්ග් උද්භිද උද්‍යානය එක්ව ටොරොමිරෝ පාස්කු දූපතට නැවත හඳුන්වා දීම සඳහා විද්‍යාත්මක වැඩසටහනක් මෙහෙයවයි. තල් සහ ටොරොමිරෝ පාහේ නැති වී යාමත් සමඟ, අඩු ඝනීභවනයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස සැලකිය යුතු ලෙස අඩු වර්ෂාපතනයක් ඇති විය. සියවසකට ආසන්න කාලයක් බැටළුවන් දහස් ගණනක් පෝෂණය කිරීම සඳහා දූපත භාවිතා කිරීමෙන් පසුව, 1900 ගණන්වල මැද භාගය වන විට දිවයින බොහෝ දුරට රානෝ රාරකු සහ රානෝ කෞ ආවාට විල්වල න්ගා'අටු හෝ බුල්රෂ් (Schoenoplectus californicus tatora) සහිත තණබිම් වලින් වැසී තිබුණි. ඇන්ඩීස් හි ටොටෝරා ලෙස හඳුන්වන මෙම බට ගස් තිබීම, ප්‍රතිමා සාදන්නන්ගේ දකුණු ඇමරිකානු සම්භවය පිළිබඳ තර්කයට සහාය දැක්වීමට භාවිතා කරන ලදී, නමුත් විල් අවසාදිතවල පරාග විශ්ලේෂණයෙන් පෙනී යන්නේ මෙම බට ගස් වසර 30,000 කට වැඩි කාලයක් දිවයිනේ වැඩී ඇති බවයි.{{Citation needed|date=November 2009}} මිනිසුන් පැමිණීමට පෙර, පාස්කු දූපතේ බොහෝ විට නේවාසික විශේෂ 30 කට වඩා අඩංගු විශාල මුහුදු පක්ෂි ජනපද තිබුණි, සමහර විට ලෝකයේ ධනවත්ම ඒවා විය හැකිය.<ref>{{harvnb|Steadman|2006|pp=251, 395}}</ref> එවැනි ජනපද තවදුරටත් ප්‍රධාන දූපතේ දක්නට නොලැබේ. පොසිල සාක්ෂි මගින් ගොඩබිම් පක්ෂි විශේෂ හයක් (රේල් පීලි දෙකක්, ගිරවුන් දෙදෙනෙකු, බකමූණෙකු සහ හෙරොන් එකක්) පෙන්නුම් කරන අතර, ඒ සියල්ල වඳ වී ගොස් ඇත.<ref>{{harvnb|Steadman|2006|pp=248–252}}</ref> හඳුන්වා දුන් ගොඩබිම් පක්ෂි විශේෂ පහක් අභිජනන ජනගහනයක් ඇති බව දන්නා කරුණකි (පාස්කු දූපතේ පක්ෂි ලැයිස්තුව බලන්න). අධ්‍යයනයන් නොමැතිකම හේතුවෙන් පාස්කු දූපතේ සාගර සත්ත්ව විශේෂ සහ ඒ අවට ජලය පිළිබඳ දුර්වල අවබෝධයක් ඇති වේ; කෙසේ වෙතත්, පාස්කු දූපත සහ ඉස්ලා සලාස් වයි ගෝමස් ඇතුළු හම්ප්බැක්, දකුණු නිල් සහ පිග්මි නිල් තල්මසුන් සඳහා සොයා නොගත් අභිජනන ස්ථාන පිළිබඳ හැකියාවන් සලකා බලනු ලැබේ. [100] දිවයිනේ ඊසාන දෙසින් වරල් තල්මසුන් සඳහා විභව අභිජනන ප්‍රදේශ ද අනාවරණය වී ඇත.<ref>{{cite journal|vauthors=Acevedo J, O'Grady M, Wallis B|year=2012|title=Sighting of the fin whale in the Eastern Subtropical South Pacific: Potential breeding ground?|url=http://www.redalyc.org/articulo.oa?id=47925145017|url-status=live|journal=Revista de Biología Marina y Oceanografía|volume=47|issue=3|pages=559–563|doi=10.4067/S0718-19572012000300017|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413234108/http://www.redalyc.org/articulo.oa?id=47925145017|archive-date=13 April 2016|access-date=31 March 2016|doi-access=free}}</ref><gallery align="centre" widths="180" caption="දිවයිනේ වෘක්ෂලතාදිය"> File:Easter_Island_ESA419941_(cropped,_lightened).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Easter_Island_ESA419941_(cropped,_lightened).jpg|Satellite view of Easter Island 2019. The Poike peninsula is on the right. File:RAPA_NUI.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:RAPA_NUI.JPG|Digital recreation of its ancient landscape, with tropical forest and palm trees File:Easter_Island_3.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Easter_Island_3.jpg|Hanga Roa seen from Terevaka, the highest point of the island File:Easter_Island_13.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Easter_Island_13.jpg|View of [[:en:Rano_Kau|Rano Kau]] and Pacific Ocean </gallery>ප්‍රතිශක්තිකරණ මර්දන ඖෂධයක් වන සිරොලිමස් මුලින්ම සොයාගනු ලැබුවේ පාස්කු දූපතෙන් ලබාගත් පස් සාම්පලයක ස්ට්‍රෙප්ටොමයිසස් හයිග්‍රොස්කොපිකස් බැක්ටීරියාවෙන් ය. මෙම ඖෂධය රැපා නුයි නමින් රැපමයිසින් ලෙසද හැඳින්වේ.<ref>{{cite web |title=Rapamycin – Introduction |url=http://www.ch.ic.ac.uk/local/projects/russell/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090726073222/http://www.ch.ic.ac.uk/local/projects/russell/index.html |archive-date=26 July 2009 |access-date=10 July 2009}}</ref> මීයන් තුළ දීර්ඝ කිරීම සඳහා එය දැන් අධ්‍යයනය කරමින් පවතී.<ref>{{cite web |date=9 July 2009 |title=Rapamycin Extends Longevity in Mice |url=http://www.medpagetoday.com/Geriatrics/GeneralGeriatrics/15016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100529174122/http://www.medpagetoday.com/Geriatrics/GeneralGeriatrics/15016 |archive-date=29 May 2010}}</ref> ගස් විරල වන අතර කලාතුරකින් ස්වාභාවික වතු සාදයි. ස්වදේශික පාස්කු දූපත් වැසියන් තම ප්‍රතිමා ඉදිකිරීමේ ක්‍රියාවලියේදී දිවයින වනාන්තර විනාශ කළේද යන්න තර්ක කර ඇත, <ref name="Jones">{{cite news|url=http://www.unc.edu/depts/diplomat/item/2007/1012/jone/jones_easterisland.html|title=Easter Island, What to learn from the puzzles?|author=Jones, David T.|work=American Diplomacy|archive-url=https://web.archive.org/web/20071128045603/http://www.unc.edu/depts/diplomat/item/2007/1012/jone/jones_easterisland.html|archive-date=28 November 2007|year=2007}}</ref> සහ ජනාකීර්ණ දූපතකින් ස්වාභාවික සම්පත් අධික ලෙස පරිභෝජනය කිරීම සඳහා පෝෂණය සැපයීමේදී.{{Citation needed|date=March 2009}} පර්යේෂණාත්මක පුරාවිද්‍යාවෙන් පෙන්නුම් කළේ සමහර ප්‍රතිමා නිසැකවම මිරෝ මැංගා එරුවා ලෙස හඳුන්වන Y-හැඩැති ලී රාමු මත තබා උත්සව ස්ථානවල ඔවුන්ගේ අවසාන ගමනාන්ත වෙත ඇදගෙන යා හැකි බවයි.<ref name="Jones" /> අනෙකුත් න්‍යායන් අතර "ඉණිමඟ" (සමාන්තර ලී රේල් පීලි) භාවිතා කිරීම ඇතුළත් වන අතර ඒවා මත ප්‍රතිමා ඇදගෙන යා හැකිය.<ref name="Diamond">{{harvnb|Diamond|2005|p=107}}</ref> රාපා නුයි සම්ප්‍රදායන් රූපක වශයෙන් අධ්‍යාත්මික බලය (මානා) යනු මෝයි ගල් වළෙන් "ඇවිදින" මාධ්‍යයක් ලෙස හැඳින්වේ. මෑත කාලීන පර්යේෂණාත්මක ප්‍රතිනිර්මාණයන් ඔප්පු කර ඇත්තේ මෝයි ඔවුන්ගේ ගල්වලවල් වලින් ඔවුන්ගේ අවසාන ස්ථාන දක්වා ලණු භාවිතයෙන් වචනාර්ථයෙන් ගමන් කළ හැකි බවයි, එමඟින් දිවයිනේ පාරිසරික බිඳවැටීමේදී ඔවුන්ගේ පැවැත්ම ඉටු කරන කාර්යභාරය පිළිබඳව සැක පහළ වේ.<ref name="Walk">{{cite magazine|title=Easter Island Statues Could Have 'Walked' Into Position|url=https://www.wired.com/wiredscience/2012/10/easter-island-moai/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130530032450/http://www.wired.com/wiredscience/2012/10/easter-island-moai|archive-date=30 May 2013|access-date=6 March 2017|magazine=Wired}}</ref> දිවයිනේ දකුණු අක්ෂාංශය අනුව, කුඩා අයිස් යුගයේ (1650 සිට 1850 දක්වා) දේශගුණික බලපෑම් වනාන්තර විනාශය උග්‍ර කිරීමට හේතු විය හැකි නමුත්, මෙය තවමත් සමපේක්ෂනයකි.<ref name="Jones" /> බොහෝ පර්යේෂකයන්<ref>Finney (1994), Hunter Anderson (1998); P.D. Nunn (1999, 2003); Orliac and Orliac (1998)</ref> කුඩා අයිස් යුගය නිසා ඇති වූ දේශගුණික පහත වැටීම සම්පත් ආතතියට සහ තල් ගස අතුරුදහන් වීමට දායක වන සාධකයක් ලෙස පෙන්වා දෙයි. කෙසේ වෙතත්, දිවයිනේ තල් ගස් වඳ වී ගියේ කවදාද යන්න පිළිබඳව විශේෂඥයින් එකඟ නොවේ. පුරාණ ඊස්ටර් දූපත් වැසියන්ගේ බිඳවැටීම තක්සේරු කරන ඔහුගේ Collapse නම් පොතේ, දිවයිනේ වන විනාශයට ප්‍රධාන හේතුවක් ලෙස ජැරඩ් ඩයමන්ඩ් අතීත දේශගුණික විපර්යාස බැහැර කරයි.{{sfn|Diamond|2005|pp=79–119}} පාස්කු ඉතිහාසය පිළිබඳ හෙයර්ඩාල්ගේ ආදර අර්ථකථනයෙන් බලපෑමට ලක් වූ ඩයමන්ඩ්, දිවයිනේ ගස් අතුරුදහන් වීම 17 වන සහ 18 වන සියවස් වලදී එහි ශිෂ්ටාචාරයේ පරිහානිය සමඟ සමපාත වන බව පෙනේ, මධ්‍යම කඳුකරයේ මාළු ඇටකටු අඩුවීම (මසුන් ඇල්ලීමේ අඩුවීමක් යෝජනා කරමින්) සහ පසුව පක්ෂි ඇටකටු අඩුවීම, වාසස්ථාන අහිමි වීමට හේතු වන බව ඔහු සඳහන් කරයි. ඒ කාලයේ දී ඔවුන් පිළිම සෑදීම නැවැත්වූ බවත් අහු විනාශ කිරීමට පටන් ගත් බවත් ඔහු සඳහන් කරයි. නමුත් කුරුළු මිනිසා නිකාය අඛණ්ඩව සමෘද්ධිමත් වූ අතර ගවේෂකයින්, තල්මසුන් දඩයම්කරුවන්, සඳුන් දැව වෙළෙන්දන් සහ වහල් කොල්ලකරුවන්ගේ පැමිණීම නිසා ඇති වූ විශාල බලපෑමෙන් බේරුණු නිසා සම්බන්ධතාවය දුර්වල වේ. යුරෝපීයයන් මුලින්ම පැමිණි විට ස්වයංපෝෂිතභාවය පිළිබඳ සාක්ෂි බෙනී පීසර්<ref name="peiser2">{{cite journal|author=Peiser, B.|year=2005|title=From Genocide to Ecocide: The Rape of Rapa Nui|url=http://www.uri.edu/artsci/ecn/starkey/ECN398%20-Ecology,%20Economy,%20Society/RAPANUI.pdf|journal=Energy & Environment|volume=16|issue=3&4|pages=513–539|bibcode=2005EnEnv..16..513P|citeseerx=10.1.1.611.1103|doi=10.1260/0958305054672385|issn=0958-305X|archive-url=https://web.archive.org/web/20100610062402/http://www.uri.edu/artsci/ecn/starkey/ECN398%20-Ecology,%20Economy,%20Society/RAPANUI.pdf|archive-date=10 June 2010|s2cid=155079232}}</ref> සටහන් කළේය. දිවයිනේ තවමත් කුඩා ගස්, ප්‍රධාන වශයෙන් ටොරොමිරෝ, තිබූ අතර, ඒවා 20 වන සියවසේදී වනයේ වඳ වී ගියේය. බොහෝ විට මන්දගාමී වර්ධනය සහ දිවයිනේ පරිසර පද්ධතියේ වෙනස්කම් නිසා විය හැකිය. ජාකොබ් රොග්වීන්ගේ කපිතාන් වූ කොර්නේලිස් බූමන් ඔහුගේ ලොග් පොතේ සඳහන් කළේ, "... අල, කෙසෙල් සහ කුඩා පොල් ගස් අපට ඉතා ස්වල්පයක් පමණක් දක්නට ලැබුණු අතර වෙනත් ගස් හෝ බෝග නොතිබුණි." රොග්වීන්ගේ නිලධාරි කාල් ෆ්‍රෙඩ්රික් බෙහ්රන්ස්ට අනුව, "ස්වදේශිකයන් සාම පූජා ලෙස තල් අතු ඉදිරිපත් කළහ." ජනවාර්ගික විද්‍යාඥ ඇල්ෆ්‍රඩ් මෙට්‍රොක්ස්ට අනුව, වහලය පෙරළුණු බෝට්ටුවකට සමාන වූ නිසා වඩාත් සුලභ ආකාරයේ නිවස "හාවා පෙංගා" (සහ අද "බෝට්ටු ගෙය" ලෙස හැඳින්වේ) ලෙස හැඳින්වේ. නිවාසවල අත්තිවාරම් වළලනු ලැබූ බැසෝල්ට් ස්ලැබ් වලින් සාදා ඇති අතර නිවසේ පළල පුරා ලී බාල්ක එකිනෙකට සම්බන්ධ කිරීම සඳහා සිදුරු ඇත. ඉන්පසු මේවා ටොටෝරා බට තට්ටුවකින් ආවරණය කරන ලද අතර, පසුව වියන ලද උක් කොළ තට්ටුවකින් සහ අවසානයේ වියන ලද තණකොළ තට්ටුවකින් ආවරණය කරන ලදී. පීසර් පවසන්නේ මෙම වාර්තා මගින් එකල විශාල ගස් පැවති බව පෙන්නුම් කරන බවයි, එය ඉහත බෝමන් උපුටා දැක්වීමට පටහැනි විය හැකිය. වතු බොහෝ විට රට අභ්‍යන්තරයට වඩා දුරින්, කඳු පාමුලට යාබදව, විවෘත සිවිලිමේ ලාවා නල ඇතුළත සහ වෙරළට ආසන්න ප්‍රදේශවලට බලපාන ශක්තිමත් ලුණු සුළං සහ ලුණු ඉසින වලින් ආරක්ෂා වූ වෙනත් ස්ථානවල පිහිටා තිබුණි. බොහෝ යුරෝපීයයන් රට අභ්‍යන්තරයට නොගිය බව සිතිය හැකිය. වෙරළේ සිට එක කිලෝමීටර (5⁄8 සැතපුම්) පමණක් දුරින් පිහිටි ප්‍රතිමා ගල් වළ, මීටර් 100 (අඩි 330) උස ආකර්ෂණීය කඳු බෑවුමක් සහිතව, 19 වන සියවස දක්වා යුරෝපීයයන් විසින් ගවේෂණය කර නොමැත.{{wide image|Pano Anakena beach.jpg|800px|පාස්කු දූපතේ [[අනකේනා]] වෙරළ තීරයේ පරිදර්ශනය. මෙහි දැක්වෙන මෝයි, 1955 දී තෝර් හෙයර්ඩාල්<ref name="Heyerdahl 1961">{{harvnb|Heyerdahl|1961}}</ref> විසින් දූපත්වාසීන්ගේ සහ ලී ලීවරයන්ගේ ශ්‍රමය භාවිතා කරමින් එහි [[#අහු (ගල් වේදිකා)| ''අහු'']] මත නැවත එම ස්ථානයට ඔසවන ලද පළමු අවස්ථාවයි.<ref>{{Cite web |url=https://imaginarapanui.com/que-ver/sitios-arqueologicos/ahu-nau-nau/ |title=Ahu Nau Nau, los moai de Anakena |website=Imagina Rapa Nui |language=es |access-date=19 August 2025 }}</ref>}}මෑත ශතවර්ෂ වලදී ඊස්ටර් දූපත දැඩි පාංශු ඛාදනයකට ලක්ව ඇති අතර, 20 වන සියවසේ වැඩි කාලයක් පුරා නූතන බැටළු ගොවිතැන සමඟ දැවැන්ත ඓතිහාසික වන විනාශය හේතුවෙන් එය තවත් උග්‍ර විය. ජේකොබ් රොග්වීන් වාර්තා කළේ පාස්කු දූපත සුවිශේෂී ලෙස සාරවත් බවයි. "ඔවුන් ඇති කරන එකම සතුන් කුකුළන් ය. ඔවුන් කෙසෙල්, උක් සහ සියල්ලටම වඩා බතල වගා කරති." 1786 දී ජීන්-ෆ්‍රැන්කොයිස් ඩි ලා පෙරූස් පාස්කු දූපතට ගිය අතර ඔහුගේ උයන්පල්ලා ප්‍රකාශ කළේ "වසරකට දින තුනක වැඩ" ජනගහනයට සහාය වීමට ප්‍රමාණවත් වනු ඇති බවයි. පෙරූස් ගවේෂණයේ ප්‍රධානියෙකු වූ රොලින් මෙසේ ලිවීය, "සාගතයෙන් වෙහෙසට පත් වූ මිනිසුන් හමුවීම වෙනුවට... ඊට ප්‍රතිවිරුද්ධව, සැලකිය යුතු ජනගහනයක්, පසුව වෙනත් කිසිදු දූපතක මට හමු වූවාට වඩා සුන්දරත්වය සහ කරුණාව ඇති බව මට හමු විය; සහ ඉතා සුළු ශ්‍රමයකින්, විශිෂ්ට සැපයුම් සපයා ඇති සහ වැසියන්ගේ පරිභෝජනයට ප්‍රමාණවත් තරම් බහුල වූ පසක්."<ref>{{harvnb|Heyerdahl|1961|p=57}}</ref> දූපත් වැසියන්ගේ ලිතික් වසුන් යෙදීමේ නවෝත්පාදනය - තෙතමනය රඳවා ගැනීමට සහ පසේ සාරවත් බව වැඩි දියුණු කිරීමට බොරළු හෝ පාෂාණවලින් කෙත්වතු ආවරණය කිරීමේ පුරුද්ද - පූර්ව නූතන ලෝකයේ වියළි ප්‍රදේශවල ප්‍රසිද්ධ හා ඵලදායී පිළිවෙතකි.<ref>{{cite journal|last=Lightfoot|first=Dale R.|date=April 1994|title=Morphology and Ecology of Lithic-Mulch Agriculture|journal=Geographical Review|volume=84|issue=2|pages=172–185|bibcode=1994GeoRv..84..172L|doi=10.2307/215329|jstor=215329}}</ref> ඩයමන්ඩ්ට අනුව, වත්මන් දූපත් වැසියන්ගේ වාචික සම්ප්‍රදායන් (එහි සත්‍යතාව රූට්ලෙජ්, ලැවචරි, මෙට්‍රොක්ස්, පීසර් සහ වෙනත් අය විසින් ප්‍රශ්න කර ඇත) මිනීමැරුම්වාදයට ඇබ්බැහි වී ඇති බව පෙනේ, එය වේගවත් බිඳවැටීමකට සහාය වන සාක්ෂි ලෙස ඔහු ඉදිරිපත් කරයි. නිදසුනක් වශයෙන්, ඔහු පවසන්නේ, සතුරෙකුට දැඩි ලෙස අපහාස කිරීම සඳහා, "ඔබේ මවගේ මස් මගේ දත් අතර ඇලී තිබේ" යනුවෙන් කෙනෙකු කියනු ඇත. මෙයින් අදහස් කරන්නේ ජනතාවගේ ආහාර සැපයුම අවසානයේ අවසන් වූ බවයි.<ref>{{harvnb|Diamond|2005|p=109}}</ref> කෙසේ වෙතත්, මිනීමැරුම්වාදය පොලිනීසියානු සංස්කෘතීන් පුරා ව්‍යාප්ත විය.<ref name="Kirch 2003">{{cite web |last=Kirch |first=Patrick |author-link=Patrick Vinton Kirch |year=2003 |title=Introduction to Pacific Islands Archaeology |url=http://sscl.berkeley.edu/~oal/background/pacislands.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20081206100604/http://sscl.berkeley.edu/~oal/background/pacislands.htm |archive-date=6 December 2008 |access-date=21 December 2014 |publisher=Social Science Computing Laboratory, [[University of California, Berkeley|Berkeley]]}}</ref> ආගමික වේදිකා පිටුපස ඇති ඒවා හැර වෙනත් භූමි උඳුන් වලින් මිනිස් ඇටකටු සොයාගෙන නොමැති අතර, එයින් පෙන්නුම් කරන්නේ පාස්කු දූපතේ මිනීමැරුම් චාරිත්‍රානුකූල පිළිවෙතක් බවයි. සමකාලීන ජනවාර්ගික පර්යේෂණ මගින් දිවයිනේ ඕනෑම තැනක සහ ඕනෑම වේලාවක පුළුල් මිනීමැරුම් සඳහා කිසිදු ස්පර්ශ්‍ය සාක්ෂියක් නොමැති බව ඔප්පු වී ඇත.<ref>{{cite book |last1=Flenley |first1=John |url=https://archive.org/details/enigmasofeasteri0000flen/page/156/mode/2up |title=The enigmas of Easter Island: Island on the Edge |last2=Bahn |first2=Paul G. |publisher=Oxford University Press |year=2003 |isbn=0-19-280340-9 |location=Oxford |pages=156–157}}</ref> පාස්කු දූපතේ (1914) පළමු විද්‍යාත්මක ගවේෂණයේදී, ආදිවාසී ජනතාව තමන් හෝ ඔවුන්ගේ මුතුන් මිත්තන් මිනීමැරුම්කරුවන් බවට එල්ල වන චෝදනා තරයේ ප්‍රතික්ෂේප කළ බව වාර්තා විය.<ref name="routledge" /> == සංස්කෘතිය == === මිථ්‍යා කථා === වැදගත්ම මිථ්‍යාවන් වන්නේ:{{citation needed|date=April 2018}} * 1860 ගණන් වන තෙක් ක්‍රියාත්මක වූ කුරුළු මිනිසාගේ නිකාය වන ටන්ගතා මනු. * මේක්මේක්, වැදගත් දෙවියෙකි. * අකු-අකු, පූජනීය පවුලේ ගුහාවල ආරක්ෂකයින්. * හනාවු එපේ (දිගු කන්) හි අවතාර මිනිසෙක් වන මොයි-කවා-කවා * හෙකයි ඉටේ උමු පරේ හඔන්ගා ටකාපු හනාවු එපේ කයි නොරුගෝ, පවුලේ ගුහාවකට ඇතුළු වීමට පෙර අකු-අකු සතුටු කිරීමට පූජනීය ගායනය. === ගල් වැඩ === රාපා නුයි ජනයාට ගල් යුගයේ සංස්කෘතියක් තිබූ අතර දේශීය ගල් බහුලව භාවිතා කළහ: * ටෝකි සහ අවම වශයෙන් මෝයි එකක් සඳහා භාවිතා කරන තද, ඝන ගලක් වන බාසල්ට්. * ඔබ්සිඩියන්, මාතා වැනි තියුණු දාර සහිත උපකරණ සඳහා සහ මෝයිගේ ඇස්වල කළු කණිනල සඳහා භාවිතා කරන තියුණු දාර සහිත ගිනිකඳු වීදුරුවකි. * පූනා පෝ වෙතින් රතු ස්කෝරියා, පුකාඕ සහ මෝයි කිහිපයක් සඳහා භාවිතා කරන ඉතා සැහැල්ලු රතු ගලකි. * රානෝ රරාකු වෙතින් ටෆ්, මෝයි බොහොමයක් සඳහා භාවිතා කරන ලද බාසල්ට් වලට වඩා බොහෝ පහසුවෙන් සකස් කළ පාෂාණයකි. ==== මෝයි (ප්‍රතිමා) ==== පාස්කු දූපත ප්‍රසිද්ධියට පත් වූ විශාල ගල් ප්‍රතිමා, නොහොත් මෝයි, ක්‍රි.ව. 1100–1680 කාලය තුළ කැටයම් කරන ලදී (නිවැරදි කරන ලද රේඩියෝ-කාබන් දිනයන්).<ref name="beck" /> දිවයිනේ සහ කෞතුකාගාර එකතුවේ ඒකලිතික ගල් ප්‍රතිමා 887 ක් ඉන්වෙන්ටරි කර ඇත.<ref>{{cite web |author=Jo Anne van Tilburg |date=6 May 2009 |title=What is the Easter Island Statue Project? |url=http://www.eisp.org/279/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160309163830/http://www.eisp.org/279/ |archive-date=9 March 2016 |access-date=9 March 2016 |publisher=Easter Island Statue Project}}</ref> බොහෝ විට "පාස්කු දූපත් හිස්" ලෙස හඳුනාගෙන ඇතත්, ප්‍රතිමාවල කඳන් ඇති අතර, ඒවායින් බොහොමයක් කලවා මුදුනේ අවසන් වේ; කුඩා සංඛ්‍යාවක් නැමුණු දණහිස් මත දණ ගසා තම දෑත් බඩ මත තබාගෙන සිටින සම්පූර්ණ රූප වේ.<ref>Skjølsvold, Arne "Report 14: The Stone Statues and Quarries of Rano Raraku in Thor Heyerdahl and Edwin N. Ferdon Jr. (eds.) 'Reports of the Norwegian Archaeological Expedition to Easter Island and the East Pacific'", Volume 1, ''Archaeology of Easter Island'', Monographs of the School of American Research and The Museum of New Mexico, Number 24, Part 1, 1961, pp. 339–379. (esp. p. 346 for the description of the general statues and Fig. 91, p. 347, pp. 360–362 for the description of the kneeling statues)</ref><ref>Van Tilburg, Jo Anne. ''Easter Island. Archaeology, Ecology and Culture'', British Museum Press 1994:134–135, fig. 106</ref> සමහර කෙළින් වූ මෝයි පස් මාරු කිරීමෙන් ගෙල දක්වා වළලනු ලැබ ඇත. (95%){{Citation needed|date=November 2018}} මෝයි සියල්ලම පාහේ කැටයම් කර ඇත්තේ වඳ වී ගිය රානෝ රාරකු ගිනි කන්දේ පැත්තේ තනි ස්ථානයක තිබී සම්පීඩිත, පහසුවෙන් සකස් කරන ලද ඝන ගිනිකඳු අළු හෝ ටෆ් වලින් ය. ඒවා කැටයම් කළ ස්වදේශික දූපත් වැසියන් භාවිතා කළේ ගල් කැණීම් භූමිය පුරා පිහිටා ඇති ගල් අත් කැටයම්, ප්‍රධාන වශයෙන් බැසෝල්ට් ටෝකි පමණි. ගල් කැටයම් අඳුරු වූ විට නව දාරයක් කපා මුවහත් කරන ලදී. මූර්ති කිරීම සිදුවෙමින් පවතින අතරතුර, ගිනිකඳු ගල මෘදු කිරීම සඳහා ජලය ඉසින ලදී. බොහෝ කණ්ඩායම් එකවර විවිධ ප්‍රතිමා මත වැඩ කරන අතරතුර, තනි මෝයි එකක් සම්පූර්ණ කිරීමට ආසන්න වශයෙන් වසරකට පුද්ගලයින් පස් දෙනෙකු හෝ හය දෙනෙකුගෙන් යුත් කණ්ඩායමක් ගත විය. සෑම ප්‍රතිමාවක්ම පෙළපතක මියගිය ප්‍රධානියා නියෝජනය කළේය.{{Citation needed|date=November 2018}} ප්‍රතිමා වලින් හතරෙන් එකක් පමණක් ස්ථාපනය කරන ලදී. අඩක් පමණ රානෝ රාරකු හි ගල් කැණීම් භූමියේ ඉතිරිව තිබූ අතර, ඉතිරි ඒවා වෙනත් තැනක පිහිටා තිබුණි, බොහෝ විට අපේක්ෂිත ස්ථාන කරා යන ගමනේදී. වේදිකාවක් මත ඔසවා ඇති විශාලතම මෝයි "පාරෝ" ලෙස හැඳින්වේ. එහි බර ටොන් 82 (කෙටි ටොන් 90) සහ දිග මීටර් 9.89 (අඩි 32 අඟල් 5) වේ.<ref>{{cite web |author=Van Tilburg, Jo Anne |date=5 May 2009 |title=Moai Paro digital reconstruction |url=http://www.eisp.org/1954/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170830195248/http://www.eisp.org/1954/ |archive-date=30 August 2017 |access-date=12 June 2017 |publisher=Easter Island Statue Project (eisp.org)}}</ref><ref>{{cite web |title=Paro |url=https://www.pbs.org/wgbh/nova/easter/explore/paro.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170608215146/http://www.pbs.org/wgbh/nova/easter/explore/paro.html |archive-date=8 June 2017 |access-date=6 November 2010 |website=Pbs.org}}</ref> සමාන බරකින් යුත් තවත් ප්‍රතිමා කිහිපයක් උතුරු සහ දකුණු වෙරළ තීරයේ අහු වෙත ප්‍රවාහනය කරන ලදී. ප්‍රතිමා ගෙනයාමට භාවිතා කළ හැකි ක්‍රම අතරට හරස් කැබලි සහිත Y-හැඩැති ස්ලෙජ් එකක් වන මිරෝ මංගා එරුවා භාවිතා කිරීම ඇතුළත් වන අතර එය හවු ගසේ තද පොත්තෙන් සාදන ලද ලණු වලින් ඇද ප්‍රතිමාවේ ගෙල වටා බැඳ ඇත.<ref>{{cite journal|last1=Flenley|first1=J. R.|last2=King|first2=Sarah M.|year=1984|title=Late Quaternary pollen records from Easter Island|journal=Nature|volume=307|issue=5946|page=47|bibcode=1984Natur.307...47F|doi=10.1038/307047a0|s2cid=4265688}}</ref> මෝයි ප්‍රමාණය අනුව ඇදීමට පිරිමින් 180 සිට 250 දක්වා ප්‍රමාණයක් අවශ්‍ය විය. මෝයි චලනය කිරීම සහ ඉදිකිරීම පිළිබඳ අනෙකුත් පර්යේෂකයන් අතර වින්ස් ලී ද වූ අතර ඔහු මෝයි චලනය වන අවස්ථාවක් නැවත නිරූපණය කළේය. ප්‍රතිමා 50 ක් පමණ නූතන කාලයේ නැවත ඉදිකරන ලදී. පළමු එකක් 1956 දී අනකෙන වෙරළ තීරයේ අහු අටරේ හුකේ හිදී විය.<ref>{{cite web |title=Anakena beach at Easter Island |url=https://easterislandtraveling.com/places-to-visit/anakena/ |archive-url=https://archive.today/20150514215804/https://easterislandtraveling.com/places-to-visit/anakena/ |archive-date=14 May 2015 |access-date=2 May 2015 |publisher=Easter Island Traveling}}</ref> හෙයර්ඩාල් ගවේෂණයකදී සාම්ප්‍රදායික ක්‍රම භාවිතා කරමින් එය ඔසවා ඇත. මෝයි ප්‍රවාහනය කිරීමට භාවිතා කළ හැකි තවත් ක්‍රමයක් වන්නේ ප්‍රතිමාවට ලණු සවි කර එය රොක් කර එය ඉදිරියට ඇදගෙන යාමයි. මෙය මෝයි 'ඇවිදීම' පිළිබඳ පුරාවෘත්තයට ඔවුන්ගේ අවසාන ස්ථාන වලට ගැලපේ.<ref>{{cite book |last1=Hunt |first1=Terry |title=The Statues that Walked: Unraveling the Mystery of Easter Island |url=https://archive.org/details/statuesthatwalke0000hunt |last2=Lipo |first2=Carl |publisher=Free Press |year=2011}}</ref><ref>{{Cite web |title=NG Live!: Walking With Giants: How the Easter Island Moai Moved |url=http://video.nationalgeographic.com/video/ng-live/hunt-lipo-animation-bonus-nglive |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150511140108/http://video.nationalgeographic.com/video/ng-live/hunt-lipo-animation-bonus-nglive |archive-date=11 May 2015 |access-date=12 May 2015 |website=video.nationalgeographic.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=NG Live!: Terry Hunt and Carl Lipo: The Statues That Walked |url=http://video.nationalgeographic.com/video/ng-live/hunt-lipo-easter-island-lecture-nglive |archive-url=https://web.archive.org/web/20150522011214/http://video.nationalgeographic.com/video/ng-live/hunt-lipo-easter-island-lecture-nglive |archive-date=22 May 2015 |access-date=12 May 2015 |website=video.nationalgeographic.com}}</ref> මෙය කළමනාකරණය කර ඇත්තේ 15 දෙනෙකු වැනි සුළු පිරිසක් විසින් විය හැකි අතර, පහත සාක්ෂි මගින් සහාය දක්වයි: * ගල් වළේ ඇති මෝයි වල හිස් ඉදිරියට බෑවුම් සහිත වන අතර, අවසාන ස්ථාන කරා ගෙන යන ලද ඒවා එසේ නොවේ. මෙය ප්‍රවාහනය සඳහා වඩා හොඳ ගුරුත්වාකර්ෂණ මධ්‍යස්ථානයක් සැපයීමට සේවය කරනු ඇත. * ප්‍රවාහන මාර්ග ඔස්සේ සොයාගත් ප්‍රතිමා අහු මත ස්ථාපනය කර ඇති ප්‍රතිමාවලට වඩා පුළුල් පාද ඇත; මෙය වඩාත් ස්ථාවර ප්‍රවාහනයට පහසුකම් සපයයි. ප්‍රවාහනයේදී ප්‍රතිමාවල පාද දිගේ අස්ථි බිඳීම් අධ්‍යයනයන් පෙන්වා දී ඇත; මේවා ප්‍රතිමාව ඉදිරියට සහ පසුපසට සෙලවීමෙන් සහ දාර මත විශාල පීඩනයක් ඇති කිරීමෙන් ඇති විය හැකිය. අහු මත සවි කර ඇති ප්‍රතිමාවලට පුළුල් පාද නොමැති අතර, ස්ථානවල දක්නට ලැබෙන ගල් කැබලිවලින් පෙනී යන්නේ ඒවා ස්ථානගත කිරීමේදී තවදුරටත් වෙනස් කර ඇති බවයි. * පැරණි මාර්ග අසල අතහැර දැමූ සහ වැටී ඇති ප්‍රතිමා (අහම්බෙන් අපේක්ෂා කළ ප්‍රමාණයට වඩා බොහෝ විට) ආරෝහණ ශ්‍රේණිවල මුහුණතට සහ ඉහළට යන විට ඒවායේ පිටුපසින් දක්නට ලැබේ. සමහරක් පැරණි මාර්ග දිගේ කෙළින් සිටගෙන සිටින බව ලේඛනගත කර ඇත, උදා: කැප්ටන් කුක්ගේ මුහුදු ගමනේ කොටසක් සිටගෙන සිටින පිළිමයක සෙවණෙහි රැඳී සිටින බව. මෙය කෙළින් ප්‍රවාහනයට අනුකූල වනු ඇත. ස්මාරක නිර්මාණය කිරීමේ ක්‍රියාවලිය පරිසරයට ඇති කරන බලපෑම් පිළිබඳව විවාදයක් පවතී. සමහරු විශ්වාස කරන්නේ මෝයි නිර්මාණය කිරීමේ ක්‍රියාවලිය පුළුල් වනාන්තර විනාශයකට සහ අවසානයේ හිඟ සම්පත් සඳහා සිවිල් යුද්ධයකට හේතු වූ බවයි.<ref>{{Cite web |last=Romey |first=Kristin |date=22 February 2016 |title=Easter Islanders' Weapons Were Deliberately Not Lethal |url=http://news.nationalgeographic.com/2016/02/160222-easter-island-rapa-nui-collapse-archaeology-moai-mataa-warfare-weapons-Jared-Diamond/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160223101557/http://news.nationalgeographic.com/2016/02/160222-easter-island-rapa-nui-collapse-archaeology-moai-mataa-warfare-weapons-Jared-Diamond/ |archive-date=23 February 2016 |access-date=24 February 2016 |website=National Geographic News}}</ref> 2011 දී, විශාල මෝයි ප්‍රතිමාවක් බිමෙන් කැණීම් කරන ලදී.<ref>{{cite web |title=Easter Island Statue Project Field Season IV |url=http://www.eisp.org/3879/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120725230401/http://www.eisp.org/3879/ |archive-date=25 July 2012 |access-date=23 June 2012 |publisher=Eisp.org}}</ref> එම කැණීම් වැඩසටහන අතරතුර, සමහර විශාල මෝයි වල සංකීර්ණ පෘෂ්ඨීය පාෂාණමය අක්ෂර ඇති බව සොයා ගන්නා ලද අතර, එය කඳේ ගැඹුරු කැණීම් මගින් අනාවරණය විය.<ref>{{cite web |author=Jo Anne Van Tilberg |title=Featured Articles Phase 2 Season 2 |url=http://www.eisp.org/category/about/featured/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190717025243/http://www.eisp.org/category/about/featured/ |archive-date=17 July 2019 |access-date=15 March 2019 |website=Easter Island Statue Project}}</ref> 2020 දී, පිකප් ට්‍රක් රථයක් තිරිංග ක්‍රියා විරහිත වීම හේතුවෙන් මෝයි ප්‍රතිමාවක් මතට කඩා වැටී විනාශ විය. සිද්ධියෙන් කිසිවෙකුට තුවාල සිදු නොවීය.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2020/mar/05/easter-island-anger-after-truck-crashes-into-sacred-stone-statue|title=Anger on Easter Island after truck crashes into sacred stone statue|last=Jones|first=Sam|date=6 March 2020|work=The Guardian|access-date=11 March 2020|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/03/06/world/americas/easter-island-statue.html|title=Truck Crashes into an Easter Island Statue|last1=Hauser|first1=Christine|date=6 March 2020|work=The New York Times|access-date=11 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200306225006/https://www.nytimes.com/2020/03/06/world/americas/easter-island-statue.html|archive-date=6 March 2020|last2=Yuhas|first2=Alan|language=en-US|issn=0362-4331|url-access=subscription|url-status=live}}</ref><gallery align="center" widths="180px" caption="මෝයිස්"> File:Kneeled_moai_Easter_Island.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kneeled_moai_Easter_Island.jpg|ටුකුටුරි, අසාමාන්‍ය රැවුල වවන දණහිස මෝයි File:Ahu-Tongariki-2013.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ahu-Tongariki-2013.jpg|1990 ගණන්වල කැණීම් කර ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලද අහු ටොන්ගරිකි හි ඇති හිටි මෝයි පහළොවම File:Ahu-Akivi-1.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ahu-Akivi-1.JPG|අහු අකිවි, මුහුදට මුහුණලා ඇති එකම මෝයි සහිත, අභ්‍යන්තර අහු කිහිපයෙන් එකක් </gallery> ==== අහු (ගල් වේදිකා) ==== [[File:Hangaroa_Moais.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hangaroa_Moais.jpg|දකුණ|thumb|හන්ගා රෝවා හි අහු දෙකක්. ඉදිරිපසින් අහු කෝ ටෙ රිකු (හිසෙහි පුකාඕ එකක් ඇත). මැද භූමියේ රඳවන බිත්තිය, වේදිකාව, බෑවුම සහ පදික වේදිකාව පෙන්වන මෝයි පහක් සහිත අහුවක පැති දසුනක් ඇත. හංගා රෝවා හි මතවේරි කෙළවර පසුබිමේ රානෝ කෞ ඉහළට නැඟී ඇති අතර දෘශ්‍යමාන වේ.]] අහු යනු ගල් වේදිකා වේ. පිරිසැලසුමෙහි බොහෝ සෙයින් වෙනස් වන අතර, බොහෝ ඒවා හුරි මෝයි හෝ ප්‍රතිමා පෙරළීමේ යුගයේදී හෝ පසුව නැවත සකස් කරන ලදී; බොහෝ ඒවා අස්ථි ගබඩා බවට පත් විය, එකක් ඩයිනමයිට් කර විවෘත කරන ලදී, සහ අහු ටොන්ගරිකි සුනාමියකින් රට තුළට ගසාගෙන ගියේය. දන්නා අහු 313 න්, 125 ක් රැගෙන යන මෝයි - සාමාන්‍යයෙන් එකක් පමණි, බොහෝ විට මෝයි යුගයේ කෙටි බව සහ ප්‍රවාහන දුෂ්කරතා නිසා විය හැකිය. රානෝ රාරාකු සිට කිලෝමීටර් 1 (සැතපුම් 0.62) ක් දුරින් පිහිටි අහු ටොන්ගරිකි හි විශාලතම සහ උසම මෝයි, මුළු 15 ක් තිබුණි.{{sfn|Diamond|2005|p=80}} මෝයි සහිත අනෙකුත් කැපී පෙනෙන අහු වන්නේ 1960 දී විලියම් මුල්ලෝයි විසින් ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලද අහු අකිවි, අනකෙනා හි නාවු නාවු සහ ටහායි ය. සමහර මෝයි ලීයෙන් සාදා ඇති අතර ඒවා නැති වී ගොස් ඇත. අහු නිර්මාණයේ සම්භාව්‍ය අංග නම්: * සාමාන්‍යයෙන් මුහුදට මුහුණලා ඇති අඩි කිහිපයක් උස රඳවා තබා ගැනීමේ පසුපස බිත්තියක් * පැයෙන්ගා ලෙස හඳුන්වන සෘජුකෝණාස්‍රාකාර බැසෝල්ට් ස්ලැබ් වලින් සාදන ලද ඉදිරිපස බිත්තියක් * ඉදිරිපස බිත්තිය හරහා ගිය රතු ස්කෝරියා වලින් සාදන ලද ෆැසියාවක් (1300 න් පසු ඉදිකරන ලද වේදිකා) * වේදිකාවේ අභ්‍යන්තර කොටසේ බෑවුම් සහිත බෑවුමක්, පියාපත් මෙන් පිටතට විහිදේ * පෝරෝ ලෙස හඳුන්වන ඒකාකාර ප්‍රමාණයේ, වටකුරු ජලයෙන් පැළඳ සිටින ගල් පදික වේදිකාවක් * බෑවුමට පෙර ගල් පෙළගැස්වීම * අහුට පෙර පදික වේදිකාවක්. මෙය මාරේ ලෙස හැඳින්විණි * අහු ඇතුළත සුන්බුන් පිරී තිබුණි. බොහෝ අහු මත මෙසේ තිබිය හැකිය: * රට අභ්‍යන්තරය දෙස බලන චතුරස්‍රාකාර "පදික" මත මෝයි, ඒවාට පෙර පෝරෝ සහිත බෑවුම. * මෝයි හිස් මත පුකාඕ හෝ හවු හිටි රාවු (1300 න් පසු ඉදිකරන ලද වේදිකා). * උත්සවයක් සිදු වූ විට, "ඇස්" පිළිම මත තබා ඇත. ඇස්වල සුදු පැහැය කොරල් වලින් සාදා ඇති අතර, අයිරිස් ඔබ්සිඩියන් හෝ රතු ස්කෝරියා වලින් සාදා ඇත. අහු සම්ප්‍රදායික පොලිනීසියානු මාරේ වලින් පරිණාමය විය. මෙම සන්දර්භය තුළ, අහු යනු පිළිම ඇතුළු පූජනීය වස්තූන් ගබඩා කර ඇති පිදුරු සෙවිලි කළ වහලයකින් සමහර විට ආවරණය කරන ලද කුඩා ව්‍යුහයක් ලෙස හැඳින්විණි. අහු සාමාන්‍යයෙන් උත්සව පැවැත්වූ මාරේ හෝ ප්‍රධාන මධ්‍යම මළුවට යාබදව පිහිටා තිබුණි, නමුත් පාස්කු දූපතේ, අහු සහ මෝයි බොහෝ විශාල ප්‍රමාණයකට පරිණාමය විය. එහිදී මාරේ යනු අහුට පෙර තාර නොදැමූ ප්ලාසා ය. විශාලතම අහු මීටර් 220 (අඩි 720) වන අතර ප්‍රතිමා 15 ක් තබා ඇති අතර, ඒවායින් සමහරක් මීටර් 9 (අඩි 30) උස වේ. අහු පිරවීම දේශීයව ලබා ගන්නා ලදී (කැඩුණු, පැරණි මෝයි හැරුණු විට, පිරවුමේ භාවිතා කර ඇති කොටස්). තනි ගල් බොහෝ දුරට මෝයි වලට වඩා බෙහෙවින් කුඩා බැවින් අමුද්‍රව්‍ය ප්‍රවාහනය කිරීමට අඩු වැඩ ප්‍රමාණයක් අවශ්‍ය විය, නමුත් ප්ලාසා සඳහා භූමිය කෘතිමව සමතලා කිරීම සහ අහු පිරවීම වෙහෙසකාරී විය. අහු බොහෝ දුරට වෙරළ තීරයේ දක්නට ලැබෙන අතර, ඒවා ඝන ලෙස හා තරමක් ඒකාකාරව බෙදා හරිනු ලැබේ. ව්‍යතිරේක වන්නේ ටෙරෙවාකා කන්දේ බටහිර බෑවුම් සහ රානෝ කෞ සහ පොයිකේ හෙඩ්ලන්ඩ්ස් වන අතර ඒවා බොහෝ දුරට විරල වේ. මේවා අවම පහත් වෙරළබඩ භූමියක් ඇති ප්‍රදේශ තුන වන අතර, පොයිකේ හැරුණු විට, රානෝ රරාකු සිට දුරම ප්‍රදේශ වේ. මෝයි කිහිපයක් සහිත එක් අහුවක් 1880 ගණන්වල රානෝ කෞ හි කඳු බෑවුම්වල වාර්තා වූ නමුත් රූට්ලෙජ් ගවේෂණයට පෙර වෙරළට වැටී තිබුණි.<ref name="routledge" /> 1930 ගණන්වල පොයිකේ හි වාර්තා වූ අවම වශයෙන් තුනක් ද එතැන් සිට අතුරුදහන් වී ඇත.<ref>{{Cite book |last=Lavachery |first=Henri |title=Ile de Paques |title-link=Henri Lavachery |publisher=Bernard Grasset |year=1935 |edition=1st |location=Paris |language=french}}</ref><ref>{{Cite journal|last=SEAGER THOMAS|first=Mike|author-link=Mike Seager Thomas|date=2019|title=New Contextual Survey on Poike, 2019|url=https://www.researchgate.net/publication/353577661|journal=Landscapes of Construction Interim Reports|volume=15|page=2}}</ref>[[File:Rapa_nui_cyark_2.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rapa_nui_cyark_2.jpg|දකුණ|thumb|ලාභ නොලබන සයිආර්ක් විසින් එකතු කරන ලද ලේසර් ස්කෑන් පරීක්ෂණයකින් කපන ලද කුකුළු නිවසක් වන හාවා මෝවා.]] ==== ගල් බිත්ති ==== පාස්කු දූපතේ ගල් ගඩොල් වැඩ සඳහා ඉහළම ගුණාත්මක උදාහරණවලින් එකක් වන්නේ විනාපු හි අහු හි පිටුපස බිත්තියයි. කිලෝග්‍රෑම් 7,000 (දිග ටොන් 6.9; කෙටි ටොන් 7.7) දක්වා බරැති තද බැසෝල්ට් පාෂාණ එකිනෙකට හරියටම ගැලපෙන පරිදි හැඩගස්වා මෝටාර් නොමැතිව සාදන ලද මෙය දකුණු ඇමරිකාවේ ඉන්කා ගල් බිත්තිවලට මතුපිටින් සමානකමක් දක්වයි.<ref>{{harvnb|Heyerdahl|1961}} However, [[Alfred Metraux]] pointed out that the rubble-filled Rapanui walls were a fundamentally different design to those of the Inca, as these are trapezoidal in shape as opposed to the perfectly fitted rectangular stones of the Inca. See also {{cite web |title=this FAQ |url=http://islandheritage.org/faq.html |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011083729/http://islandheritage.org/faq.html |archive-date=11 October 2007 |access-date=6 September 2007}}</ref> ==== ගල් නිවාස ==== විවිධ ව්‍යුහයන් අතර, හාවා පෙංගා, හාවා ඔකා, ටූපා, හාවා මෝවා සහ ඔරොන්ගෝ ගම්මානයේ සුවිශේෂී ගල් නිවාස ඒවායේ අද්විතීය සැලසුම් සහ කාර්යයන් සඳහා කැපී පෙනේ. "බෝට්ටු නිවාස" ලෙස පොදුවේ හඳුන්වන හාවා පෙංගා, පුරාණ රාපා නුයි හි ප්‍රමුඛ නේවාසික ව්‍යුහයන් විය. ඔවුන්ගේ සැලසුමේ ප්‍රවේශමෙන් සැරසුණු බැසෝල්ට් ස්ලැබ් වලින් ඉදිකරන ලද ඉලිප්සාකාර අත්තිවාරමක් ඇතුළත් වූ අතර එය ප්‍රතිලෝම බෝට්ටු බඳකට සමාන පිදුරු සෙවිලි කළ වහලයකට ආධාරක විය. මෙම වායුගතික හැඩය දිවයිනේ තද සුළං වලට ඔරොත්තු දීමට විශේෂයෙන් සුදුසු විය. මෙම වාසස්ථාන ප්‍රමාණයෙන් වෙනස් වූ අතර, සමහරක් දිග මීටර් 45 දක්වා වූ අතර, ඒවා විස්තෘත පවුල් විසින් හෝ සැලකිය යුතු රැස්වීම් සඳහා පොදු භාවිතය පෙන්නුම් කරයි.<ref>{{Cite web |title=Easter Island boat house – hare paenga |url=https://www.easterisland.travel/easter-island-facts-and-info/boat-houses/ |access-date=2025-03-30 |website=www.easterisland.travel}}</ref> හාරේ ඔකා යනු වටකුරු ගල් ව්‍යුහයන් වූ අතර ඒවායේ නිශ්චිත කාර්යයන් අඩුවෙන් ලේඛනගත කර ඇත. මේවාට සමීපව සම්බන්ධ ටූපා, නිර්මාණයේ කැපී පෙනෙන සමානකමක් දැරූ නමුත් විශේෂිත අරමුණක් ඉටු කළේය. ටූපා සාමාන්‍යයෙන් වෙරළ තීරය අසල පිහිටා ඇති අතර, රාපා නුයි සංස්කෘතියේ තාරකා විද්‍යාවේ වැදගත්කම අවධාරනය කරමින් ආකාශ චලනයන් නිරීක්ෂණය කළ තාරකා විද්‍යාඥයින්-පූජකයින් විසින් වාසය කරන ලදී.<ref>Stevenson, Christopher & LADEFOGED, THEGN & HAOA, SONIA. (2007). An upland agricultural residence on Rapa Nui: Occupation of a hare oka (18–473G) in the Vaitea Region. Archaeology in Oceania. 42. 10.1002/j.1834-4453.2007.tb00018.x</ref><ref>{{Cite journal|last1=Stevenson|first1=Christopher M.|last2=Ladefoged|first2=Thegn N.|last3=Haoa|first3=Sonia|date=2007-07-01|title=An upland agricultural residence on Rapa Nui: occupation of a hare oka (18-473G) in the Vaitea Region.|url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA166988897&issn=00038121&it=r&linkaccess=abs&p=AONE&sid=googleScholar&sw=w&v=2.1&userGroupName=anon%7Eb5c4d4e4&aty=open-web-entry|journal=Archaeology in Oceania|language=English|volume=42|issue=2|pages=72–79|doi=10.1002/j.1834-4453.2007.tb00018.x|url-access=subscription|access-date=2025-08-22|archive-date=2025-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20250420010800/https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA166988897&issn=00038121&it=r&linkaccess=abs&p=AONE&sid=googleScholar&sw=w&v=2.1&userGroupName=anon~b5c4d4e4&aty=open-web-entry|url-status=dead}}</ref> රාපා නුයි ජනාවාසවල අනිවාර්ය අංගයක් වූයේ කුකුළන් නවාතැන් ගැනීම සඳහා නිර්මාණය කරන ලද හාවා මෝවා, දිගටි ගල් කුටි ය. ආහාර ප්‍රභවයක් ලෙස කුකුළු මස් වල වටිනාකම සහ සමහර විට උත්සව අරමුණු සඳහා, මෙම ව්‍යුහයන් උපායමාර්ගිකව ගම්මාන තුළ ස්ථානගත කර ඇත්තේ කුරුල්ලන් නිරීක්ෂණය කිරීමට සහ ආරක්ෂා කිරීමට පහසුකම් සැලසීම සඳහා ය.<ref>{{Cite web |title=Easter Island |url=https://www.rhodyman.net/Easter_Island/Easter_Island_Photo_Album.html |website=Rhodyman Net}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Ferdon|first=Edwin N. Jr|date=2000-01-01|title=Stone Chicken Coops on Easter Island|url=https://evols.library.manoa.hawaii.edu/items/bf9936e9-ab24-4e85-98bc-a9ceef1b9eec|journal=[[University of Hawaii]]|language=en|via=}}</ref> ඔරොන්ගෝ චාරිත්‍රානුකූල ගම්මානය අද්විතීය ගෘහ නිර්මාණ අනුවර්තනයක් ඉදිරිපත් කරයි. මෙහිදී, සාම්ප්‍රදායික හාවා පෙංගා නිර්මාණය පරිවර්තනය කරන ලදී; පිදුරු සෙවිලි කළ වහලවල් වෙනුවට, නිවාස සම්පූර්ණයෙන්ම රනෝ කාඕ ආවාටයෙන් ලබාගත් පැතලි බැසෝල්ට් ස්ලැබ් වලින් ඉදිකරන ලදී. 1400 දී පමණ ඉදිකරන ලද මෙම ගල් නිවාස, ගම්මානය කටුක වෙරළබඩ කාලගුණික තත්ත්වයන්ට නිරාවරණය වීම සහ ගොඩනැගිලි ද්‍රව්‍යයක් ලෙස බැසෝල්ට් ලබා ගැනීමට ප්‍රතිචාරයක් පිළිබිඹු කරයි. මෙම වාසස්ථානවලට ඇතුළුවීම සැලකිය යුතු ලෙස අඩු වූ අතර, පුද්ගලයන්ට ඇතුළුවීම සඳහා බඩගා යාමට අවශ්‍ය විය, එය මූලද්‍රව්‍යවලට එරෙහිව ආරක්ෂාව ලබා දී ව්‍යුහාත්මක ස්ථාවරත්වයක් එක් කළ හැකි ලක්ෂණයකි.<ref>{{Cite web |date=28 August 2013 |title=The Ceremonial Village of Easter Island |url=https://imaginarapanui.com/en/easter-island-sightseeing/easter-island-archaeology/orongo/}}</ref> ==== පෙට්‍රොග්ලිෆ්ස් ==== පාස්කු දූපතේ සියලුම පොලිනීසියාවේ පොහොසත්ම පාෂාණ අක්ෂර එකතුවක් ඇත. ශිලා ලේඛන 4,000කට වඩා ඇති ස්ථාන 1,000ක් පමණ නාමාවලිගත කර ඇත. මෝස්තර සහ රූප විවිධ හේතූන් මත පාෂාණයෙන් කැටයම් කර ඇත: ටෝටම් නිර්මාණය කිරීමට, භූමිය සලකුණු කිරීමට හෝ පුද්ගලයෙකු හෝ සිදුවීමක් අනුස්මරණය කිරීමට. ශිලා ලේඛන අතර තේමාවන්හි සංඛ්‍යාතයේ දිවයින පුරා පැහැදිලි වෙනස්කම් ඇති අතර, ඔරොන්ගෝ හි කුරුළු මිනිසුන්ගේ සාන්ද්‍රණයක් ඇත. අනෙකුත් විෂයයන් අතර මුහුදු කැස්බෑවන්, කොමාරි (වුල්වාස්) සහ ටැන්ගාටා මනු හෝ කුරුළු මිනිසා නිකායේ ප්‍රධාන දෙවියා වන මේක්මේක් ඇතුළත් වේ.<ref>{{harvnb|Lee|1992}}</ref><gallery widths="300" heights="200" align="centre" caption="ශිලා ලේඛන"> File:Makemake.jpeg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Makemake.jpeg|රතු ස්කෝරියා වලින් කැටයම් කරන ලද, කුරුළු මිනිසුන් දෙදෙනෙකු සහිත මේක්මේක් File:Ahu-Tongariki-4-Petroglyph.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ahu-Tongariki-4-Petroglyph.JPG|අහු ටොන්ගරිකි අසලින් හමුවූ මත්ස්‍ය සෙල්ලිපි </gallery> ==== ගුහා ==== දිවයින<ref>{{cite web |title=The Easter Island Caves: an underground world |url=https://www.hangaroa.cl/en/the-easter-island-caves/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210813003906/https://www.hangaroa.cl/en/the-easter-island-caves/ |archive-date=13 August 2021 |access-date=22 July 2021 |website=Nayara Hangaroa}}</ref> සහ අසල්වැසි මෝටු නුයි ගුහා වලින් පිරී ඇති අතර, ඒවායින් බොහොමයක් පටු පිවිසුම් සහ සැඟවී සිටින ස්ථාන සහිත බඩගා යන අවකාශයන් ඇතුළුව රෝපණ සඳහා සහ බලකොටු ලෙස අතීත මානව භාවිතයේ සලකුණු පෙන්නුම් කරයි. බොහෝ ගුහා රාපා නුයිගේ මිථ්‍යා කථා සහ ජනප්‍රවාදවල දක්නට ලැබේ.<ref>{{Cite web |title=Private Tour: Easter Island Caves &#124; Chile Activities |url=https://www.lonelyplanet.com/chile/activities/private-tour-easter-island-caves/a/pa-act/v-41148P7/363257 |website=Lonely Planet}}</ref> ==== ගල් වාද්‍ය භාණ්ඩ ==== [[File:Pu_o_Hiro_(Trumpet_of_Hiro)_in_Easter_Island_2018.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pu_o_Hiro_(Trumpet_of_Hiro)_in_Easter_Island_2018.jpg|thumb|පු ඕ හිරෝ (හිරෝගේ හොරණෑව)]] පු ඕ හිරෝ (හිරෝගේ හොරණෑව) යනු පාස්කු දූපතේ උතුරු වෙරළ තීරයේ මීටර් 1.25 (අඩි 4 අඟල් 1) ක් උස පුරාණ ගල් ගුවන් යානයකි.<ref name="RapaNui">{{cite web |date=29 October 2021 |title=Pu o Hiro, the trumpet of Hiro |url=https://imaginarapanui.com/en/easter-island-sightseeing/easter-island-archaeology/pu-o-hiro/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230402034320/https://imaginarapanui.com/en/easter-island-sightseeing/easter-island-archaeology/pu-o-hiro/ |archive-date=2 April 2023 |website=Imagina Rapa Nui Easter Island}}</ref> එය වරක් රාපා නුයි විසින් සශ්‍රීකත්ව චාරිත්‍ර වාරිත්‍රවල සංගීත භාණ්ඩයක් ලෙස භාවිතා කරන ලදී.<ref>{{cite web |date=21 March 2018 |title=Easter Island musical stone went from priceless to worthless / Boing Boing |url=https://boingboing.net/2018/03/21/easter-island-musical-stone-we.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190322114037/https://boingboing.net/2018/03/21/easter-island-musical-stone-we.html |archive-date=22 March 2019 |access-date=28 May 2018 |website=boingboing.net}}</ref><ref>{{cite web |title=Pu o Hiro (Hiro's Trumpet) – Easter Island, Chile |url=https://www.atlasobscura.com/places/pu-o-hiro-hiros-trumpet |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190322114036/https://www.atlasobscura.com/places/pu-o-hiro-hiros-trumpet |archive-date=22 March 2019 |access-date=28 May 2018 |website=Atlas Obscura}}</ref><ref>{{cite web |title=Pu O Hiro – Die Trompete des Hiro |url=http://www.osterinsel.de/02-trompete-pu-o-hiro.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190102040434/http://www.osterinsel.de/02-trompete-pu-o-hiro.htm |archive-date=2 January 2019 |access-date=28 May 2018 |website=osterinsel.de}}</ref><ref name="RapaNui" /> ගල සශ්‍රීකත්වය නියෝජනය කරන කොමාරි නම් පාෂාණ අක්ෂර වලින් ආවරණය වී ඇත.<ref name="RapaNui" /> ඉහළ සිදුරෙහි දක්ෂ ලෙස සුළඟ හමා යාමෙන් එය ගැඹුරු, හොරණෑ හඬක් නිකුත් කරමින් පොලිනීසියානු මිථ්‍යා කථා වල වැසි දෙවියා වන හිරෝට ආයාචනා කරයි.<ref name="RapaNui" />[[File:Rongo-rongo_script.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rongo-rongo_script.jpg|වම|thumb|රොන්ගොරොන්ගෝගේ නියැදිය]] === රොන්ගොරොන්ගෝ === පාස්කු දූපතේ වරක් රොන්ගොරොන්ගෝ ලෙස හැඳින්වෙන පැහැදිලි අක්ෂර මාලාවක් තිබුණි. ග්ලයිෆ් වල රූපමය සහ ජ්‍යාමිතික හැඩතල ඇතුළත් වේ; පෙළ ප්‍රතිලෝම බූස්ට්‍රොෆෙඩන් දිශාවට ලීයෙන් කැපූ ලදී. එය මුලින්ම වාර්තා කළේ 1864 දී ප්‍රංශ මිෂනාරි ඉයුජින් අයිරෝඩ් විසිනි. ඒ කාලයේ දී, දූපත් වැසියන් කිහිප දෙනෙකු පැවසුවේ ඔවුන්ට ලිවීම තේරුම් ගත හැකි බවයි, නමුත් සම්ප්‍රදායට අනුව, පාලක පවුල් සහ පූජකයන් පමණක් සාක්ෂරතාවයෙන් යුක්ත වූ අතර, වහල් වැටලීම් සහ පසුව ඇති වූ වසංගත වලින් කිසිවෙකු දිවි ගලවා ගත්තේ නැත. බොහෝ උත්සාහයන් තිබියදීත්, ඉතිරිව ඇති පෙළ විකේතනය කර නොමැති අතර, විකේතනයකින් තොරව ඔවුන් සැබවින්ම ලියන බව නිශ්චිත නැත. ගැටලුවේ කොටසක් වන්නේ ඉතිරිව ඇති කුඩා ප්‍රමාණයයි: පෙළ දුසිම් දෙකක් පමණි, ඉන් කිසිවක් දිවයිනේ ඉතිරිව නැත. දිවයිනේ ඇති පාෂාණමය අක්ෂර සමඟ සමානකම් කිහිපයක් ද ඇත.<ref>Fischer, pp. 31, 63.</ref> === ලී කැටයම් === {| class="wikitable" align="right" |[[File:Skeletal_easter_island_statue.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Skeletal_easter_island_statue.JPG|230x230පික්]] |[[File:Fat_wooden_Moai.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Fat_wooden_Moai.JPG|231x231පික්]] |- |අස්ථි සැකිලි ප්‍රතිමාව |අසාමාන්‍ය පෝට්ලි ප්‍රතිමාව |} 18 වන සහ 19 වන සියවස් වලදී පාස්කු දූපතේ දැව හිඟ වූ නමුත් ඉතා සවිස්තරාත්මක සහ සුවිශේෂී කැටයම් ගණනාවක් ලෝකයේ කෞතුකාගාර වෙත පැමිණ ඇත. විශේෂිත ආකාර අතරට:<ref>{{harvnb|Routledge|1919|p=268}}</ref> [[File:Ancestor_Figure_(moai_kavakava)_LACMA_M.2008.66.6_(2_of_3).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ancestor_Figure_(moai_kavakava)_LACMA_M.2008.66.6_(2_of_3).jpg|thumb|මුතුන් මිත්තන්ගේ රූපය, 1830, LACMA එකතුවෙන්]] * රයිමිරෝ, එක් කෙළවරක හෝ දෙකෙහිම හිසක් සහිත අඩ සඳ හැඩයේ ගෝර්ජෙට් හෝ පියයුරු ආභරණයක්.<ref>[https://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/aoa/w/wooden_gorget_rei_miro.aspx Wooden gorget (rei miro)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151018233013/http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/aoa/w/wooden_gorget_rei_miro.aspx|date=18 October 2015}}. British Museum.</ref> එම සැලසුමම රාපා නුයිගේ ධජයේ දිස්වේ. බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ රේ මිරු දෙකක් රොන්ගොරොන්ගෝ සමඟ කොටා ඇත. * කටුස්සෙකුගේ හිසක් ඇති මිනිසෙක් වන මොකෝ මිරෝ. කකුල් නිසා මොකෝ මිරෝ සමාජයක් ලෙස භාවිතා කරන ලද අතර එය හසුරුවක හැඩයක් ඇති කළේය. එය අතින් අල්ලා නොගත්තේ නම්, නර්තන ශිල්පීන් මංගල්‍යයන්හිදී එය ඔවුන්ගේ බෙල්ල වටා පැළඳ සිටියහ. නිවස හානිවලින් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා මොකෝ මිරෝ ද දොරකඩ තබනු ඇත. එය වහලයේ එල්ලී හෝ බිම තබා ඇත. මුල් ස්වරූපයෙන් ඇස් සුදු පැහැති කවච වලින් සාදා තිබූ අතර, කණිකා ඔබ්සිඩියන් වලින් සාදා තිබුණි.<ref>Brooklyn Museum, [http://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/63656/Lizard_Figure_Moko_Miro/image/14222/image "Collections: Arts of the Pacific Islands: Lizard Figure (Moko Miro)."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131202224700/http://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/63656/Lizard_Figure_Moko_Miro/image/14222/image|date=2 December 2013}} Last modified 2011.</ref> * මෝයි කවකාවා යනු පිරිමි කැටයම් වන අතර මෝයි පාපේ යනු කාන්තා කැටයම් වේ.<ref name="brit">Encyclopædia Britannica Online, [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/386738/moai-figure "Moai Figure"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203000934/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/386738/moai-figure|date=3 December 2013}}.</ref> ටොරොමිරෝ පයින් වලින් කැටයම් කරන ලද මෙම විකාර සහ ඉතා සවිස්තරාත්මක මිනිස් රූප, මුතුන් මිත්තන් නියෝජනය කරයි. සමහර විට මෙම ප්‍රතිමා සශ්‍රීකත්ව චාරිත්‍ර සඳහා භාවිතා කරන ලදී. සාමාන්‍යයෙන්, ඒවා අස්වැන්න නෙළීමේ උත්සව සඳහා භාවිතා කරනු ලැබේ; "පළමු පලතුරු නෙලීම පූජා ලෙස ඒවා වටා ගොඩගසා ඇත". ප්‍රතිමා භාවිතා නොකළ විට, ඒවා පොත්ත රෙද්දකින් ඔතා නිවසේ තබා ගනු ලැබේ. දූපත්වාසීන් බෝනික්කන් මෙන් රූප රැගෙන ඒවා සමඟ නටන අවස්ථා කිහිපයක් වාර්තා වේ.<ref name="brit" /> මුල් රූප දුර්ලභ වන අතර සාමාන්‍යයෙන් කෙට්ටු ශරීරයක් සහ එළු පැටවෙකු සහිත පිරිමි රූපයක් නිරූපණය කරයි. රූපවල ඉළ ඇට සහ කශේරුකා නිරාවරණය වී ඇති අතර බොහෝ උදාහරණ ශරීරයේ විවිධ කොටස්වල කැටයම් කරන ලද ග්ලයිෆ් පෙන්වයි, නමුත් වඩාත් නිශ්චිතවම, හිස මුදුනේ. පිරිමින්ට වඩා දුර්ලභ කාන්තා රූප, ශරීරය පැතලි ලෙස නිරූපණය කරන අතර බොහෝ විට කාන්තාවගේ අත ශරීරය පුරා වැතිරී ඇත. මෙම රූප, සමහරක් තරමක් විශාල වුවද, ගෝත්‍රිකයෙකුගේ ගෙල වටා අලංකාර කෑලි ලෙස පැළඳ සිටියහ. රූප වැඩි වන තරමට, මිනිසා වඩාත් වැදගත් වේ. රූපවලට නිරන්තරයෙන් හැසිරවීමෙන් සහ මිනිස් සම සමඟ සම්බන්ධ වීමෙන් වර්ධනය වූ දිලිසෙන පැටිනාවක් ඇත.{{Citation needed|date=January 2009}} * Ao, විශාල නැටුම් පැඩලයක් === 21 වන සියවසේ සංස්කෘතිය === රපානුයි 1975 සිට පෙබරවාරි මස මුලදී පමණ රාපා නුයි සංස්කෘතිය සැමරීම සඳහා පවත්වනු ලබන වාර්ෂික උත්සවයක් වන ටපාටි සඳහා අනුග්‍රහය දක්වයි. දූපත්වාසීන් ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායමක් සහ හන්ගා රෝවා නගරයේ ඩිස්කෝ තුනක් ද පවත්වාගෙන යයි. අනෙකුත් සංස්කෘතික ක්‍රියාකාරකම් අතර දකුණු ඇමරිකානු සහ පොලිනීසියානු බලපෑම් සහ දැව කැටයම් ඒකාබද්ධ කරන සංගීත සම්ප්‍රදායක් ඇතුළත් වේ. ==== ක්‍රීඩා ==== රෙඩ් බුල් ක්ලිෆ් කිමිදුම් ලෝක ශ්‍රේණියේ චිලී අදියර රාපා නුයි දූපතේ සිදු වේ. === ටපති උත්සවය === තපති රාපා නුයි උත්සවය (දේශීය භාෂාවෙන් "සති උත්සවය") යනු පාස්කු දූපත් සංස්කෘතිය සැමරීම සඳහා වාර්ෂිකව සති දෙකක් පුරා පැවැත්වෙන උත්සවයකි.<ref>{{Cite web |title=Tapati Rapa Nui festival |url=https://www.easterisland.travel/easter-island-facts-and-info/tapati-rapa-nui-festival/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181013014519/https://www.easterisland.travel/easter-island-facts-and-info/tapati-rapa-nui-festival/ |archive-date=13 October 2018 |access-date=12 October 2018 |website=Easterisland.travel |language=en}}</ref> ටපති යනු පවුල්/වංශ දෙකක් අතර ලකුණු උපයා ගැනීම සඳහා විවිධ තරඟවල තරඟ කරන තරඟයක් වටා කේන්ද්‍රගත වී ඇත. ජයග්‍රාහී කණ්ඩායමට ඔවුන්ගේ අපේක්ෂකයා ඊළඟ වසර සඳහා දිවයිනේ 'රැජින' ලෙස කිරුළු පළඳවයි. තරඟ යනු ඉවුම් පිහුම්, ආභරණ සෑදීම, ලී කැටයම් සහ ඔරු පැදීම වැනි සාම්ප්‍රදායික සංස්කෘතික ක්‍රියාකාරකම් පවත්වා ගැනීමට සහ සැමරීමට ක්‍රමයකි.<ref>{{Cite web |last=Ian |first=James |date=20 October 2018 |title=Easter Island: More Than Just Statues – Tapati Festival on Rapa Nui |url=https://travelcollecting.com/easter-island-tapati-festival-rapa-nui/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190207072237/https://travelcollecting.com/easter-island-tapati-festival-rapa-nui/ |archive-date=7 February 2019 |access-date=6 February 2019 |website=Travel Collecting |language=en-US}}</ref> == ජන විකාශනය == === 2012 සංගණනය === 2012 සංගණනයේදී ජනගහනය 5,761 ක් විය (2002 දී 3,791 සිට වැඩි විය).<ref>[http://www.estrellavalpo.cl/site/edic/20020611093623/pags/20020611124031.html Primeros datos del Censo: Hay 37.626 mujeres más que hombres en la V Región] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116204716/http://www.estrellavalpo.cl/site/edic/20020611093623/pags/20020611124031.html|date=16 January 2010}}. Estrellavalpo.cl (11 June 2002). Retrieved 6 November 2010.</ref> 2002 දී, 60% ක් ස්වදේශික රාපා නුයි සම්භවයක් ඇති පුද්ගලයින් වූ අතර, 39% ක් යුරෝපීය (බොහෝ විට ස්පාඤ්ඤ) හෝ මෙස්ටිසෝ (මිශ්‍ර යුරෝපීය සහ ආදිවාසී චිලී අමෙරින්ඩියන්) සම්භවයක් ඇති ප්‍රධාන භූමි චිලී ජාතිකයන් (හෝ ඔවුන්ගේ පාස්කු දූපතේ උපන් පරම්පරාව) සහ යුරෝපීය සහ රාපා නුයි සහ/හෝ ස්වදේශික චිලී සම්භවයක් ඇති පාස්කු දූපතේ උපන් මෙස්ටිසෝවරු වූ අතර, ඉතිරි 1% ක් ස්වදේශික චිලී අමෙරින්ඩියන් ජාතිකයන් (හෝ ඔවුන්ගේ පාස්කු දූපතේ උපන් පරම්පරාව) විය.<ref>{{cite web |title=Censo 2002 |url=http://www.ine.cl/cd2002/index.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120621012515/http://www.ine.cl/cd2002/index.php |archive-date=21 June 2012 |access-date=23 June 2012 |publisher=Ine.cl}}</ref> 2012 වන විට, පාස්කු දූපතේ ජන ඝනත්වය වර්ග කිලෝමීටරයට 35 විය. === ජන විකාශන ඉතිහාසය === 1982 ජනගහනය 1,936 කි. පසුගිය සංගණනයේදී ජනගහන වැඩිවීමට අර්ධ වශයෙන් හේතු වූයේ චිලී ප්‍රධාන භූමියෙන් යුරෝපීය හෝ මිශ්‍ර යුරෝපීය සහ ස්වදේශික ඇමරිකානු සම්භවයක් ඇති පුද්ගලයින්ගේ පැමිණීමයි. කෙසේ වෙතත්, බොහෝ දෙනෙක් රාපා නුයි සහකරුවෙකු සමඟ විවාහ වූහ. ජනගහනයෙන් 70% ක් පමණ ස්වදේශිකයන් විය. පූර්ව-යුරෝපීය ජනගහනයේ ඇස්තමේන්තු 7–17,000 අතර පරාසයක පවතී. ඊස්ටර් දූපතේ සියලු කාලයන්හි අවම ජනගහනය 111 ක් වූ අතර එය 1877 දී වාර්තා විය. මෙම රාපා නුයි 111 දෙනාගෙන් පැවත එන්නන් 36 දෙනෙකුට පමණක් පැවත එන අතර අද රාපා නුයි සියලු දෙනාම එම 36 දෙනාගෙන් පැවත එන්නන් යැයි කියා සිටිති. === භාෂා === පාස්කු දූපතේ සාම්ප්‍රදායික භාෂාව නැගෙනහිර පොලිනීසියානු භාෂාවක් වන රාපා නුයි වන අතර එය හවායි සහ ටහිටියානු භාෂාව සමඟ යම් සමානකම් බෙදා ගනී. කෙසේ වෙතත්, චිලියේ සෙසු ප්‍රදේශවල මෙන්, භාවිතා කරන නිල භාෂාව ස්පාඤ්ඤ වේ. ස්පාඤ්ඤය නිල භාෂාවක් වන පොලිනීසියාවේ ඇති එකම භූමිය ඊස්ටර් දූපතයි. දිවයිනේ ජීවත් වන<ref name="ethnologue.com">{{cite web |title=Rapa Nui |url=http://www.ethnologue.com/language/rap |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190604175906/https://www.ethnologue.com/language/rap |archive-date=4 June 2019 |access-date=11 January 2019 |website=Ethnologue}}</ref> ආදිවාසී රාපා නුයි 2,700 දෙනාට ඔවුන්ගේ සාම්ප්‍රදායික භාෂාව පිළිබඳ යම් දැනුමක් ඇති බව සැලකේ; කෙසේ වෙතත්, ඊස්ටර් දූපතේ වැසියන් අතර ප්‍රාථමික දන්නා සහ කතා කරන භාෂාවන් පිළිබඳ සංගණන දත්ත නොමැති අතර, චතුර කථිකයන් සංඛ්‍යාව 800ක් තරම් අඩු බවට මෑත කාලීන ප්‍රකාශ තිබේ.<ref>Fischer 2008: p. 149</ref> ඇත්ත වශයෙන්ම, රාපා නුයි දූපත හිස්පැනික්කරණයට භාජනය වන විට එහි කථිකයන් සංඛ්‍යාව අඩු වෙමින් පවතී, මන්ද දූපත චිලීයේ අධිකරණ බලය යටතේ පවතින අතර දැන් චිලී මහාද්වීපික ගණනාවක් එහි වාසය කරයි, ඔවුන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් ස්පාඤ්ඤ පමණක් කතා කරති. මේ හේතුව නිසා, බොහෝ රාපා නුයි දරුවන් දැන් ස්පාඤ්ඤ භාෂාව කතා කරමින් වැඩෙන අතර, රාපා නුයි ඉගෙන ගන්නා අය ජීවිතයේ පසුකාලීනව එය ඉගෙන ගැනීමට පටන් ගනී.<ref>Makihara 2005a: p. 728</ref> භාෂාව පුනර්ජීවනය කිරීමට ගන්නා උත්සාහයන් සමඟ වුවද,<ref>{{cite web |title=Gobernación Provincial Isla de Pascua |url=http://www.gobernacionisladepascua.gov.cl/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190103135921/http://www.gobernacionisladepascua.gov.cl/ |archive-date=3 January 2019 |access-date=11 January 2019 |website=Gobernación Provincial Isla de Pascua}}</ref> ජනවාර්ගික විද්‍යාඥයින් විසින් රාපා නුයි වර්තමානයේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති භාෂාවක් බව තහවුරු කර ඇත.<ref name="ethnologue.com" /> පාස්කු දූපතේ ස්වදේශික රාපා නුයි ස්ථාන නාමය ස්පාඤ්ඤ එකතු කිරීම් හෝ ප්‍රතිස්ථාපන කිහිපයක් සමඟ නොනැසී පවතී, එය රාපා නුයි භාෂාවේ පැවැත්මට අර්ධ වශයෙන් ආරෝපණය කර ඇති කරුණකි.<ref>Latorre 2001: p. 129</ref> == පරිපාලනය සහ නීතිමය තත්ත්වය == පාස්කු දූපත 2007 දී ලබා දුන් චිලීයේ "විශේෂ භූමියක" ව්‍යවස්ථාමය තත්ත්වය ජුවාන් ෆර්නැන්ඩස් දූපත් සමඟ බෙදා ගනී. 2011 වන විට දිවයින සඳහා විශේෂ ප්‍රඥප්තියක් චිලී කොංග්‍රසයේදී සාකච්ඡා කෙරිණි. පරිපාලනමය වශයෙන්, දූපත වල්පරයිසෝ කලාපයේ පළාතක් (ඉස්ලා ඩි පැස්කුවා පළාත) වන අතර තනි කොමියුනයක් (කොමුනා) (ඉස්ලා ඩි පැස්කුවා) අඩංගු වේ. පළාත සහ කොමියුනය යන දෙකම ඉස්ලා ඩි පැස්කුවා ලෙස හඳුන්වන අතර මුළු දිවයින සහ එහි අවට දූපත් සහ පාෂාණ ආවරණය කරයි, ඊට අමතරව නැගෙනහිරට කිලෝමීටර් 380 (සැතපුම් 240) ක් පමණ දුරින් පිහිටි ඉස්ලා සලාස් වයි ගෝමස් ද ආවරණය කරයි. පළාත් ආණ්ඩුකාරවරයා ජනරජයේ ජනාධිපතිවරයා විසින් පත් කරනු ලැබේ.<ref name="INE2">{{cite web |year=2007 |title=Territorial division of Chile |url=http://www.ine.cl/canales/chile_estadistico/territorio/division_politico_administrativa/pdf/DPA_COMPLETA.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20101114052159/http://www.ine.cl/canales/chile_estadistico/territorio/division_politico_administrativa/pdf/DPA_COMPLETA.pdf |archive-date=14 November 2010 |access-date=14 March 2011 |publisher=[[National Statistics Institute (Chile)|National Statistics Institute]] |language=es}}</ref> නාගරික පරිපාලනය පිහිටා ඇත්තේ හන්ගා රෝවා හි වන අතර, නගරාධිපතිවරයෙකු සහ හය දෙනෙකුගෙන් යුත් මහ නගර සභාවක් විසින් මෙහෙයවනු ලබන අතර, ඔවුන් සියල්ලන්ම වසර හතරක ජනවරමක් සඳහා සෘජුවම තේරී පත් වේ. 2018 අගෝස්තු මාසයේදී, නේවාසික නොවන අයට දින 30කට වඩා දිවයිනේ රැඳී සිටීම තහනම් කරමින් නීතියක් ක්‍රියාත්මක විය.<ref>{{cite web |title=Law 21,070 |url=https://www.leychile.cl/Navegar?idNorma=1116414 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180511145752/https://www.leychile.cl/Navegar?idNorma=1116414 |archive-date=11 May 2018 |access-date=11 May 2018 |publisher=Chile Library of Congress |language=es}}</ref> 1966 සිට පාස්කු දූපතේ ස්ත්‍රී දූෂණ, ලිංගික අපයෝජන සහ දේපළවලට එරෙහි අපරාධ සඳහා චිලී ප්‍රධාන භූමියේ අනුරූප වැරදිවලට ​​වඩා අඩු දඬුවම් තිබුණි.<ref>{{Cite news|url=https://www.cooperativa.cl/noticias/pais/rapa-nui/tc-allana-camino-para-modificar-ley-que-atenua-penas-por-violacion-y/2020-09-03/204314.html|title=TC allana camino para modificar ley que atenúa penas por violación y abuso sexual en Rapa Nui|date=3 September 2020|work=[[Radio Cooperativa]]|access-date=4 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201025222240/https://www.cooperativa.cl/noticias/pais/rapa-nui/tc-allana-camino-para-modificar-ley-que-atenua-penas-por-violacion-y/2020-09-03/204314.html|archive-date=25 October 2020|url-status=live}}</ref> මෙම නීතිය 2021 දී ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා අධිකරණ නියෝගයක් මගින් අවලංගු කරන ලදී.<ref>{{Cite web |last=Verdugo |first=Montserrat |date=1 February 2021 |title=TC publica sentencia en que declara inaplicabilidad de norma que permite sancionar con penas inferiores a ciudadanos de Rapa Nui que comentan un delito en ese lugar, en juicio por presunto delito de violación. |trans-title=The Constitutional Court publishes a ruling in which it declares the inapplicability of a norm that allows citizens of Rapa Nui to be punished with lesser penalties who commit a crime in that place, in a trial for the alleged crime of rape. |url=https://www.diarioconstitucional.cl/2021/02/01/tc-publica-sentencia-en-que-declara-inaplicabilidad-de-norma-que-permite-sancionar-con-penas-inferiores-a-ciudadanos-de-rapa-nui-que-comentan-un-delito-en-ese-lugar-en-juicio-por-presunto-delito-de-v/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307141957/https://www.diarioconstitucional.cl/2021/02/01/tc-publica-sentencia-en-que-declara-inaplicabilidad-de-norma-que-permite-sancionar-con-penas-inferiores-a-ciudadanos-de-rapa-nui-que-comentan-un-delito-en-ese-lugar-en-juicio-por-presunto-delito-de-v/ |archive-date=7 March 2023 |access-date=7 March 2023 |website=Diario Constitucional |language=es}}</ref> == ප්‍රවාහනය == පාස්කු දූපතට සේවය කරන්නේ මාතවේරි ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ වන අතර, චිලී හි LATAM වෙතින් ජෙට් සේවාව (දැනට බෝයිං 787) සහ සෘතුමය වශයෙන් LATAM පෙරූ වැනි අනුබද්ධිත සමාගම් සමඟිනි. == ගැලරිය == <gallery mode="packed"> File:HangaroaAlcaldía.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:HangaroaAlcald%C3%ADa.jpg|Hanga Roa town hall File:TAMURE.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:TAMURE.png|[[:en:Polynesian_culture|Polynesian]] dancing with feather costumes is on the tourist itinerary. File:EasterIslandsFishingBoats.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:EasterIslandsFishingBoats.jpg|Fishing boats File:Hanga_Roa_Catholic_Church_exterior_1.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hanga_Roa_Catholic_Church_exterior_1.JPG|Front view of the Catholic Church, Hanga Roa File:Hanga_Roa_Catholic_Church_exterior_2.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hanga_Roa_Catholic_Church_exterior_2.JPG|[[:en:Catholic_Church,_Hanga_Roa|Catholic Church, Hanga Roa]] File:Hanga_Roa_Catholic_Church_interior.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hanga_Roa_Catholic_Church_interior.JPG|Interior view of the Catholic Church in Hanga Roa </gallery> == යොමු කිරීම් == [[ප්‍රවර්ගය:CS1 German-language sources (de)]] [[ප්‍රවර්ගය:CS1 ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර (es)]] [[ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata]] [[ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas]] [[ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි]] <references /> {{ඕෂනියාවේ ස්වෛරී රාජ්‍යයන් සහ පරායත්ත භූමි ප්‍රදේශ ලැයිස්තුව}} n4rl5trrd994p2eqcn42h6ffh5rz9on 15 186213 797897 797042 2026-08-21T15:50:15Z Lee 85 [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:5 වන සියවස තුළ චීන ලේඛක ලේඛිකාවෝ]] වෙතට යළි-යොමුකරමින් 797897 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:5 වන සියවස තුළ චීන ලේඛක ලේඛිකාවෝ]] sk9qa5a9cvmcrhuwn470ybfp8mq98jr 0 190922 797918 793512 2026-08-22T05:58:05Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 797918 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = තිළිණ හෙට්ටිආරච්චි<br>Thilina Hettiarachchi<br>திலிந ஹெட்டிஆரச்சி | birth_date = {{Birth date and age|1985|10|3}} | birth_place = Kurunegala, Sri Lanka | nationality = Sri Lankan | education = St. Anne's College, Kurunegala | occupation = Entrepreneur | known_for = Founder of Deep Tec Engineering | spouse = Dulari Hasanthika | father = Rajakaruna Hettiarachchi }} '''තිළිණ හෙට්ටිආරච්චි''' (ඉංග්‍රීසි: Thilina Hettiarachchi; උපත 3 ඔක්තෝබර් 1985) යනු ශ්‍රී ලාංකික ව්‍යාපාරිකයෙකු වන අතර [[Deep Tec Engineering (Pvt) Ltd]] සමාගමේ ආරම්භකයා සහ කළමනාකාර අධ්‍යක්ෂවරයා වේ.<ref>{{cite news|url=https://www.lankadeepa.lk/business/%E0%B6%9C%E0%B6%BB%E0%B6%B8%E0%B6%BA-%E0%B6%B4%E0%B6%BB%E0%B6%AF%E0%B7%81-%E0%B6%B1%E0%B6%9C%E0%B7%83%E0%B6%A7%E0%B7%80%E0%B6%B8%E0%B6%A7-Deep-Tec-%E0%B7%80%E0%B6%AD%E0%B6%B1-%E0%B6%AD%E0%B6%BB%E0%B7%83%E0%B6%BB-%E0%B6%A2%E0%B6%BD-%E0%B7%83%E0%B7%84-%E0%B7%83%E0%B6%BB%E0%B6%BA-%E0%B6%B6%E0%B6%BD-%E0%B7%80%E0%B7%83%E0%B6%B3%E0%B6%B8/9-686042|title=ග්‍රාමීය ප්‍රදේශ නගාසිටවීමට Deep Tec වතින තිරසාර ජල සහ සූර්ය බල විසඳුම්|work=Lankadeepa|access-date=8 March 2026|language=si}}</ref> ඔහු ශ්‍රී ලංකාවේ සූර්ය බලශක්ති පද්ධති, ජල පොම්පන තාක්ෂණ සහ තිරසාර ජල සැපයුම් ව්‍යාපෘති ක්ෂේත්‍රවල කටයුතු කරනු ලබන ව්‍යාපාරිකයෙකු ලෙස හැඳින්වේ.<ref name=":0">{{cite web |title=About Us – Deep Tec Engineering |url=https://www.deeptec.lk/about-us/ |access-date=8 March 2026 |website=Deep Tec Engineering}}</ref> ඔහුගේ නායකත්වය යටතේ Deep Tec Engineering<ref>{{cite web |date=2018-06-08 |title=The Gazette of the Democratic Socialist Republic of Sri Lanka, No. 2,075 |url=https://www.documents.gov.lk/view/gazettes/2018/6/2018-06-08(I-IIB)E.pdf |access-date=2026-03-19 |publisher=Government of Sri Lanka}}</ref> ශ්‍රී ලංකාවේ ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවලට සූර්ය බලයෙන් ක්‍රියාත්මක වන ජල පොම්පන පද්ධති හඳුන්වාදීම සහ තිරසාර ජල සැපයුම් විසඳුම් ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා දායක වී ඇත.<ref name=":1">{{cite news|url=https://www.ft.lk/business/Deep-Tec-Engineering-expands-to-uplift-rural-Sri-Lanka-through-sustainable-water-and-solar-solutions/34-785881|title=Deep Tec Engineering expands to uplift rural Sri Lanka through sustainable water and solar solutions|date=20 December 2025|work=Daily FT|access-date=8 March 2026|archive-date=20 December 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251220085757/https://www.ft.lk/business/Deep-Tec-Engineering-expands-to-uplift-rural-Sri-Lanka-through-sustainable-water-and-solar-solutions/34-785881|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://island.lk/deep-tec-engineering-drives-rural-growth-with-solar-water-solutions/|title=Deep Tec Engineering drives rural growth with solar water solutions|work=The Island|access-date=8 March 2026|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Thilina Hettiarachchi – Member Profile |url=https://bni.lk/en-SL/memberdetails?encryptedMemberId=sMl9lpNu2wuHOkgoLSRhgw%3D%3D&name=Thilina+Hettiarachchi |access-date=2026-03-15 |website=BNI Sri Lanka}}</ref> == මුල් ජීවිතය == තිළිණ හෙට්ටිආරච්චි 1985 ඔක්තෝබර් 3 දින [[කුරුණෑගල]] හි උපත ලැබීය. ඔහුගේ පියා '''රාජකරුණා හෙට්ටිආරච්චි''' ය. ඔහුගේ පාසල් අධ්‍යාපනය ශාන්ත ආනා විද්‍යාලය, කුරුණෑගල හිදී ලබා ඇත.<ref name=":0" /> ඔහු ව්‍යාපාර කළමනාකරණ හා අලෙවිකරණය සම්බන්ධ අධ්‍යාපනය ලබා ඇත. ඔහු [[University of Suffolk]] හි MBA උපාධියක් 2022 වර්ෂයේදී ලබා ඇති බව සඳහන් වේ. තවද [[Sri Lanka Institute of Marketing]] හි Higher National Diploma වැඩසටහනක් ද සම්පූර්ණ කර ඇත.<ref name=":3">{{cite web |title=Thilina Hettiarachchi – ContactOut Profile |url=https://contactout.com/thilina-hettiarachchi-68482 |access-date=8 March 2026 |website=ContactOut}}</ref><ref>{{cite news|url=https://sinhala.lankabusinessnews.com/deep-tec-engineering-water-solar-solution-sinhala/|title=Deep Tec Engineering තිරසාර ජල හා සූර්ය බල විසඳුම් මගින් ග්‍රාමීය ශ්‍රී ලංකාව උන්නති කරයි|date=11 December 2025|work=Sri Lanka Business News|access-date=8 March 2026|language=si}}</ref> == වෘත්තීය ජීවිතය == තිළිණ හෙට්ටිආරච්චි විසින් [[Deep Tec Engineering (Pvt) Ltd]] සමාගම ආරම්භ කර එහි කළමනාකාර අධ්‍යක්ෂවරයා ලෙස කටයුතු කරයි. සමාගම සූර්ය බලශක්ති පද්ධති, කෘෂිකාර්මික ජල පොම්පන පද්ධති සහ ග්‍රාමීය ජල සැපයුම් සඳහා ඉංජිනේරු විසඳුම් සපයන ආයතනයක් ලෙස ක්‍රියාත්මක වේ.<ref name=":0" /><ref name=":2">{{cite news|url=https://www.ft.lk/business/Deep-Tec-Engineering-expands-to-uplift-rural-Sri-Lanka-through-sustainable-water-and-solar-solutions/34-785881|title=Deep Tec Engineering expands to uplift rural Sri Lanka through sustainable water and solar solutions|date=20 December 2025|work=Daily FT|access-date=8 March 2026}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ඔහුගේ නායකත්වය යටතේ සමාගම ශ්‍රී ලංකාවේ ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවලට සූර්ය බලයෙන් ක්‍රියාත්මක වන ජල පොම්පන පද්ධති හඳුන්වාදීම සහ තිරසාර බලශක්ති විසඳුම් ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා ව්‍යාපෘති රැසක් ක්‍රියාත්මක කර ඇත.<ref name=":1" /><ref>{{cite news|url=https://mawbima.lk/wp-content/uploads/2024/03/FT-27-02-2024-FT.pdf|title=ග්‍රාමීය ප්‍රදේශ නගාසිටවීමට Deep Tec වතින තිරසාර ජල සහ සූර්ය බල විසඳුම්|date=27 February 2024|work=මව්බිම|access-date=8 March 2026|language=si|format=PDF}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>ඔහුගේ මූලිකත්වයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල ජල සැපයුම් හා සූර්ය බලශක්ති විසඳුම් ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා ව්‍යාපෘති රාශියක් සිදු කර ඇත. එය සූර්ය ජල පොම්පන පද්ධති ක්ෂේත්‍රයේ සැලකිය යුතු වෙළඳපොළ කොටසක් ලබාගෙන ඇති අතර, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය සහ ලෝක බැංකුව වැනි ජාත්‍යන්තර ආයතන සමඟ ව්‍යාපෘති ක්‍රියාත්මක කර ඇත.<ref>{{cite news|url=https://www.dailymirror.lk/business/Deep-Tec-Engineering-uplifts-rural-SL-through-sustainable-water-solar-solutions/215-329869|title=Deep Tec Engineering uplifts rural SL through sustainable water, solar solutions|date=9 January 2026|work=Daily Mirror|access-date=8 March 2026}}</ref> == සම්මාන == '''Best Entrepreneur of the Year 2025''' – Iconic Awards Sri Lanka.<ref name=":2" /> == පුද්ගලික ජීවිතය == තිළිණ හෙට්ටිආරච්චිගේ දුලාරි හසන්තිකා මහත්මිය සමඟ 2013 වර්ෂයේ දෙසැම්බර් 12 වන දින විවාහ වූ අතර ඔවුන්ට පුතෙකු සහ දියණියක් සිටී.<ref name=":3" /> == මූලාශ්‍ර == <references /> == බාහිර සබැඳි == * [https://www.deeptec.lk/about-us/ Deep Tec Engineering – Official website] * [https://www.linkedin.com/in/thilina-hettiarachchi-85876828/ Thilina Hettiarachchi on LinkedIn] * https://web.facebook.com/thilinahetti Thilina Hettiarach [[ප්‍රවර්ගය:1985 births]] [[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]] [[ප්‍රවර්ගය:Sri Lankan businesspeople]] [[ප්‍රවර්ගය:Sri Lankan entrepreneurs]] [[ප්‍රවර්ගය:People from Kurunegala]] al63l29il2xrqt4nni4qa4y8g3pf82g 0 196071 797928 797777 2026-08-22T07:49:34Z IDB.S 52205 IDB.S විසින් [[Clean Sri Lanka "අත්තම" වැඩසටහන]] සිට [[අත්තම වැඩසටහන]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 797777 wikitext text/x-wiki [[ගොනුව:"අත්තම" ජාතික පවිත්‍රතා වැඩසටහන.png|වම|thumb]] = '''අත්තම ජාතික පවිත්‍රතා දින වැඩසටහන''' = '''අත්තම''' යනු "ක්ලීන් ශ්‍රී ලංකා" ජාතික වැඩසටහන යටතේ, "පවිත්‍ර දේශයක් සඳහා වූ ජාතික පුරවැසි මෙහෙවර" යන ප්‍රධාන තේමාව පෙරදැරි කරගෙන ක්‍රියාත්මක වන ජාතික පවිත්‍රතා දින වැඩසටහනකි. මෙය ශක්තිමත් ජාතියක් ගොඩනැගීමේ මහජන හස්තය ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. == තේමාව සහ දැක්ම == * '''ප්‍රධාන තේමාව:''' "පවිත්‍ර දේශයක් සඳහා වූ ජාතික පුරවැසි මෙහෙවර" * '''උප තේමාව (Vision):''' "දැකුම්කළු දිවයිනක්, සොම්නසින් පිරි ජනතාවක්" == මූලික සංකල්පය == "ශක්තිමත් ජාතියක්" යනු හුදෙක් ආර්ථික සංවර්ධනයෙන් හෝ යටිතල පහසුකම්වලින් පමණක් ගොඩනැගෙන්නක් නොවේ; එහි සැබෑ ජීවය රඳා පවතින්නේ පුරවැසියන් අතර ඇති එකමුතුකම සහ ඔවුන් තම ජීවන පරිසරය කෙරෙහි දක්වන වගකීම් සහගත බව මතය. අතීත ශ්‍රී ලාංකීය සමාජය සාමූහික ක්‍රියාකාරකම් ඔස්සේ සහයෝගීතාවයෙන් ශ්‍රමය හුවමාරු කරගනිමින් කෘෂිකාර්මික හා පොදු අවශ්‍යතා සපුරා ගත්තේ "අත්තම" සහ "ශ්‍රමදානය" වැනි උතුම් සංකල්ප හරහායි. අද ගොඩනගන "ශක්තිමත් ජාතියේ" ප්‍රධානතම මෙවලම වන්නේ ද එම අතීත සහජීවනය නවීන අභියෝග ජයගැනීම සඳහා යළිත් අවදි කිරීමයි. == වර්තමාන අභියෝගය == නූතන සමාජය තුළ පරිසරය හා ප්‍රජාව කෙරෙහි දක්වන සහකම්පනය ක්‍රමයෙන් ගිලිහී යාම හේතුවෙන් අවිධිමත් කසළ බැහැර කිරීම්, ස්වාභාවික සම්පත් දූෂණය වීම සහ ඩෙංගු වැනි වසංගත රෝග ව්‍යාප්ත වීම වැනි සමාජීය හා පාරිසරික අර්බුද නිර්මාණය වී ඇත. කඳු මුදුනේ ජල මූලාශ්‍රයේ සිට සාගරය දක්වා ගොඩනගන පාරිසරික යටිතල පහසුකම් ආරක්ෂා කරගත හැක්කේ රාජ්‍ය ක්‍රියාන්විතයට පමණක් නොවේ. ඒ සඳහා '''"රාජ්‍ය, පෞද්ගලික සහ මහජන හවුල්කාරිත්ව (4P) සංකල්පය"''' අත්‍යවශ්‍ය වේ. == ක්‍රියාවලිය — පාරිසරික සහ සමාජීය මැදිහත්වීම == "අත්තම" හරහා ජාතියේ තිරසර පැවැත්ම වෙනුවෙන් සෘජුවම ප්‍රායෝගිකව මැදිහත් වේ: === 1. පරිසරය යථා තත්ත්වයට පත් කිරීම === ස්වේච්ඡා ප්‍රජා සහභාගිත්වය තුළින් නාගරික හා ග්‍රාමීය මාර්ග පිරිසිදු කිරීම, විද්‍යාත්මකව පැළ සිටුවීම, වනාන්තර සහ ඖෂධ උයන් නිර්මාණය කිරීම, ගංගා, ඇළ දොළ සහ වැව් පොකුණු සංරක්ෂණය කිරීම. === 2. ආර්ථිකයට සහ සංචාරක කර්මාන්තයට දායක වීම === දිය ඇලි, පෞරාණික ස්ථාන සහ වෙරළ තීරයන් වැනි සංචාරක ආකර්ෂණය සහිත ස්ථාන ප්‍රජා මූලික ප්‍රවේශයකින් සංරක්ෂණය කිරීම හරහා රටේ ආර්ථික ස්වරූපය ශක්තිමත් කිරීම. === 3. සමාජ සාරධර්ම ගොඩනැගීම === ළමා පරපුර සහ තරුණ ප්‍රජාව තුළ නායකත්ව ගුණාංග ප්‍රවර්ධනය කරමින්, ශ්‍රම හුවමාරුව මඟින් අන්‍යයන් කෙරෙහි දක්වන ආකල්පමය බැඳීම වැඩිදියුණු කිරීම. == නිගමනය == "අත්තම" ජාතික වැඩසටහන යනු හුදෙක් තවත් එක් පවිත්‍රතා ව්‍යාපාරයක් නොවේ; එය "දැකුම්කළු දිවයිනක්, සොම්නසින් පිරි ජනතාවක්" බිහි කිරීමේ සජීවී හා ප්‍රායෝගික යාන්ත්‍රණයයි. පරිසර දූෂණයෙන් තොර සෞඛ්‍ය සම්පන්න පරිසරයක් නිර්මාණය කරමින්, අන්‍යෝන්‍ය සබඳතා සහ වගකීම් සහගත බවින් යුතු, පරිසරයට ආදරය කරන පරපුරක් බිහි කිරීම හරහා, සැබැවින්ම අභිමානවත් "ශක්තිමත් ජාතියක්" ලෝකයට දායාද කිරීම මෙහි අවසාන ප්‍රතිඵලය වේ. == මූලාශ්‍ර == * "ක්ලීන් ශ්‍රී ලංකා" ජාතික වැඩසටහන — නිල ලේඛන == '''රාජ්‍ය අංශයේ මඟපෙන්වීම් සහ චක්‍රලේඛ''' == Clean Sri Lanka ජාතික වැඩසටහනට අනුකූලව "අත්තම" පවිත්‍රතා මෙහෙයුම් දිවයින පුරා විධිමත්ව හා සංවිධානාත්මකව ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා රාජ්‍ය අංශයේ නිල මඟපෙන්වීම් ලබා දී ඇත. ඒ අනුව ජනාධිපති ලේකම් කාර්යාලය සහ රාජ්‍ය පරිපාලන, ස්වදේශ කටයුතු, පළාත් සභා හා පළාත් පාලන අමාත්‍යාංශය මඟින් අදාළ විශේෂ රාජ්‍ය චක්‍රලේඛ නිකුත් කර තිබේ. මෙම චක්‍රලේඛ මඟින් ග්‍රාම නිලධාරී වසම් මට්ටමින් ප්‍රජා සහභාගීත්වය ලබා ගන්නා ආකාරය, රාජ්‍ය ආයතන, ත්‍රිවිධ හමුදාව හා පොලිසිය සම්බන්ධීකරණය වන ආකාරය සහ මාසික පවිත්‍රතා දින සංවිධානය කිරීම පිළිබඳ සවිස්තරාත්මක මාර්ගෝපදේශ සපයා ඇත. == '''චක්‍රලේඛ''' == [[ගොනුව:අත්තම-ජාතික-පවිත්_රතා-දින-වැඩසටහන.pdf|වම|thumb|1x1px|රාජ්‍ය අංශයේ මඟපෙන්වීම් සහ චක්‍රලේඛ]] == මාධ්‍ය ආවරණය සහ පුවත්පත් වාර්තා == "අත්තම" ජාතික පවිත්‍රතා වැඩසටහන ආරම්භ වීම සහ එහි සමාජීය බලපෑම පිළිබඳව ප්‍රමුඛ පෙළේ ජාතික මාධ්‍ය මඟින් විශේෂ අවධානයක් යොමු කර ඇත. ඒ අනුව, 2026 අගෝස්තු මස 8 වන දින ආරම්භ වූ මෙම වැඩසටහන පිළිබඳ තොරතුරු "Daily News" පුවත්පත මඟින් වාර්තා කර තිබිණි. එම මාධ්‍ය වාර්තාවලට අනුව, මෙම වැඩසටහන Clean Sri Lanka ලේකම් කාර්යාලය, ප්‍රජාශක්ති ලේකම් කාර්යාලය සහ ශ්‍රී ලංකා යුද හමුදාව එක්ව සංවිධානය කරනු ලබන අතර, දිවයිනේ සියලුම ග්‍රාම නිලධාරී වසම් ආවරණය වන පරිදි අදියර තුනකින් ක්‍රියාත්මක වේ. තරුණ පරම්පරාව අතර ශ්‍රම හුවමාරුව හා සහයෝගීතාව වර්ධනය කිරීම, ඩෙංගු ඇතුළු බෝවන රෝග පාලනය කිරීම සහ පොදු දේපළ සුරැකීමේ ධනාත්මක ආකල්ප ගොඩනැගීම මෙහි ප්‍රධාන අරමුණු ලෙස මාධ්‍ය මඟින් පෙන්වා දී ඇත. https://dailynews.lk/2026/08/07/breaking-news/1032383/aththama-national-cleanliness-programme-begins-tomorrow/ මීට අමතරව, මෙම වැඩසටහන යටතේ ගම්පහ ප්‍රදේශයේ ක්‍රියාත්මක වූ ප්‍රජා පවිත්‍රතා මෙහෙයුම් සහ ඊට ප්‍රජාවගේ දායකත්වය පිළිබඳ ඡායාරූපමය පුවත් වාර්තාවක් (Caption Story) "Daily Mirror" පුවත්පත මඟින් ද වාර්තා කර ඇත. https://www.dailymirror.lk/caption-story/Community-clean-up-programme-in-Gampaha/110-347745 මෙම ජාතික මෙහෙයුමට සමගාමීව ශ්‍රී ලංකා නාවික හමුදාව විසින් දිවයින පුරා පවිත්‍රතා වැඩසටහන් මාලාවක් ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. ඒ අනුව රාගම ශික්ෂණ රෝහල, නාරාහේන්පිට ඇන්ඩර්සන් නිවාස සංකීර්ණයේ ළමා ක්‍රීඩාංගණය, මුන්දලම ප්‍රාදේශීය ලේකම් කාර්යාල පරිශ්‍රය, වනතාවිල්ලුව ළමා උද්‍යානය, සිලාවතුර දිස්ත්‍රික් රෝහල, මන්නාරම දිස්ත්‍රික් මහ රෝහල, මඩකලපුව කිරාන් රාමකෘෂ්ණ ප්‍රාථමික විද්‍යාලය, යාපනය බලකොටුව සහ වෙරළබඩ ප්‍රදේශ රැසක් ආවරණය වන පරිදි පවිත්‍රතා කටයුතු සිදු කර ඇත. මෙහිදී එකතු වූ පොලිතීන්, ප්ලාස්ටික් ඇතුළු ඝන අපද්‍රව්‍ය ප්‍රජා සහභාගීත්වයෙන් වෙන් කර විධිමත්ව බැහැර කිරීමට කටයුතු යොදන ලදී. https://www.news.lk/current-affairs/navy-joins-aththama-national-cleanliness-day-programme == සමාජ මාධ්‍ය සහ ජනතාව දැනුවත් කිරීම == "අත්තම" වැඩසටහනේ ඉදිරි කාලසටහන්, ප්‍රජා සහභාගීත්ව ඡායාරූප, ප්‍රගති වාර්තා සහ ජනතාව දැනුවත් කිරීමේ පණිවිඩ Clean Sri Lanka නිල ෆේස්බුක් පිටුව හරහා සක්‍රීයව යාවත්කාලීන කරනු ලබයි. දිවයින පුරා සිදුවන පවිත්‍රතා මෙහෙයුම් සඳහා මහජනතාව සම්බන්ධීකරණය කර ගැනීමට සහ ජනතාව අතර පවිත්‍රතාව පිළිබඳ සංකල්ප ප්‍රවර්ධනය කිරීමට මෙම සමාජ මාධ්‍ය ජාලය ප්‍රධාන නාලිකාවක් ලෙස භාවිත වේ. https://www.facebook.com/share/1BjCvgnAHb/?mibextid=wwXIfr === ඡායාරූපමය තොරතුරු සහ සමාජ මාධ්‍ය සබැඳි === "අත්තම" වැඩසටහන යටතේ දිවයින පුරා විවිධ ප්‍රදේශවල පැවැති පවිත්‍රතා මෙහෙයුම්, ප්‍රජා සහභාගීත්වය, සහ ඊට අදාළ නිල ප්‍රචාරක ද්‍රව්‍ය පිළිබඳ ඡායාරූපමය වාර්තා Clean Sri Lanka නිල ෆේස්බුක් පිටුව හරහා ප්‍රසිද්ධියට පත් කර ඇත. එම ඡායාරූපමය සටහන් මඟින් ප්‍රදේශ මට්ටමින් ජනතාව, රාජ්‍ය නිලධාරීන් සහ සන්නද්ධ හමුදාවන් එක්ව කටයුතු කළ ආකාරය නිරූපණය වේ. https://www.facebook.com/share/v/1DdPjQxjsV/ https://www.facebook.com/share/v/1Exy7aXiuJ/ https://www.facebook.com/share/p/18iapQV4jE/ https://www.facebook.com/share/p/1BxAhwkNvc/ https://www.facebook.com/share/v/1ELtcp7E8u/ https://www.facebook.com/share/p/1HHpi2NpvU/ https://www.facebook.com/share/p/1cbc6xfPzQ/ https://www.facebook.com/share/p/1ExN6oXrh7/ https://www.facebook.com/share/v/1EX8ViQcUR/ https://www.facebook.com/share/v/1HhUs86akm/ https://www.facebook.com/share/v/1BgjdHbu9a/ https://www.facebook.com/share/v/1C4gP1bnAf/ https://www.facebook.com/share/p/19uMR9yatz/ https://www.facebook.com/share/p/14q8qYcwD7w/ https://www.facebook.com/share/p/1BmV8izj2n/ https://www.facebook.com/share/p/1FzCHcMgdM/ https://www.facebook.com/share/p/1BgkXd3s31/ https://www.facebook.com/share/p/1dgPMMRrf1/ https://www.facebook.com/share/p/18qhFAmTQx/ https://www.facebook.com/share/p/19EWnVQXnn/ https://www.facebook.com/share/p/1VPPFiXdEJ/ https://www.facebook.com/share/p/1BZahXWCiz/ https://www.facebook.com/share/p/1KqPg4m42q/ https://www.facebook.com/share/p/1E3uZ9MS87/ https://www.facebook.com/share/p/1DSTQBVnyR/ https://www.facebook.com/share/p/193e5MPg6a/ https://www.facebook.com/share/p/14kiu4j87FD/ https://www.facebook.com/share/p/1EGeTjfu5d/ https://www.facebook.com/share/p/1JaEG4JZNA/ https://www.facebook.com/share/v/1DM8utQGKc/ https://www.facebook.com/share/v/1FAByjHgqw/ https://www.facebook.com/share/v/1K6pMcBijL/ https://www.facebook.com/share/v/1C5U2Gf14h/ 2em0q7axesy728hksj1wmjipc4076w6 797931 797928 2026-08-22T07:53:54Z IDB.S 52205 Tagged + CleanUp 797931 wikitext text/x-wiki {{සමුද්දේශ විරහිත|date=අගෝස්තු 2026}}{{Cleanup rewrite|date=අගෝස්තු 2026}}[[ගොනුව:"අත්තම" ජාතික පවිත්‍රතා වැඩසටහන.png|thumb|"අත්තම" ජාතික පවිත්‍රතා වැඩසටහන]] '''අත්තම''' යනු "[[ක්ලීන් ශ්‍රී ලංකා]]" ජාතික වැඩසටහන යටතේ, "පවිත්‍ර දේශයක් සඳහා වූ ජාතික පුරවැසි මෙහෙවර" යන ප්‍රධාන තේමාව පෙරදැරි කරගෙන ක්‍රියාත්මක වන ජාතික පවිත්‍රතා දින වැඩසටහනකි. මෙය ශක්තිමත් ජාතියක් ගොඩනැගීමේ මහජන හස්තය ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. == මූලික සංකල්පය == "ශක්තිමත් ජාතියක්" යනු හුදෙක් ආර්ථික සංවර්ධනයෙන් හෝ යටිතල පහසුකම්වලින් පමණක් ගොඩනැගෙන්නක් නොවේ; එහි සැබෑ ජීවය රඳා පවතින්නේ පුරවැසියන් අතර ඇති එකමුතුකම සහ ඔවුන් තම ජීවන පරිසරය කෙරෙහි දක්වන වගකීම් සහගත බව මතය. අතීත ශ්‍රී ලාංකීය සමාජය සාමූහික ක්‍රියාකාරකම් ඔස්සේ සහයෝගීතාවයෙන් ශ්‍රමය හුවමාරු කරගනිමින් කෘෂිකාර්මික හා පොදු අවශ්‍යතා සපුරා ගත්තේ "අත්තම" සහ "ශ්‍රමදානය" වැනි උතුම් සංකල්ප හරහායි. අද ගොඩනගන "ශක්තිමත් ජාතියේ" ප්‍රධානතම මෙවලම වන්නේ ද එම අතීත සහජීවනය නවීන අභියෝග ජයගැනීම සඳහා යළිත් අවදි කිරීමයි. == වර්තමාන අභියෝගය == නූතන සමාජය තුළ පරිසරය හා ප්‍රජාව කෙරෙහි දක්වන සහකම්පනය ක්‍රමයෙන් ගිලිහී යාම හේතුවෙන් අවිධිමත් කසළ බැහැර කිරීම්, ස්වාභාවික සම්පත් දූෂණය වීම සහ ඩෙංගු වැනි වසංගත රෝග ව්‍යාප්ත වීම වැනි සමාජීය හා පාරිසරික අර්බුද නිර්මාණය වී ඇත. කඳු මුදුනේ ජල මූලාශ්‍රයේ සිට සාගරය දක්වා ගොඩනගන පාරිසරික යටිතල පහසුකම් ආරක්ෂා කරගත හැක්කේ රාජ්‍ය ක්‍රියාන්විතයට පමණක් නොවේ. ඒ සඳහා "රාජ්‍ය, පෞද්ගලික සහ මහජන හවුල්කාරිත්ව (4P) සංකල්පය" අත්‍යවශ්‍ය වේ. == ක්‍රියාවලිය == "අත්තම" හරහා ජාතියේ තිරසර පැවැත්ම වෙනුවෙන් සෘජුවම ප්‍රායෝගිකව මැදිහත් වේ: === පරිසරය යථා තත්ත්වයට පත් කිරීම === ස්වේච්ඡා ප්‍රජා සහභාගිත්වය තුළින් නාගරික හා ග්‍රාමීය මාර්ග පිරිසිදු කිරීම, විද්‍යාත්මකව පැළ සිටුවීම, වනාන්තර සහ ඖෂධ උයන් නිර්මාණය කිරීම, ගංගා, ඇළ දොළ සහ වැව් පොකුණු සංරක්ෂණය කිරීම. === ආර්ථිකයට සහ සංචාරක කර්මාන්තයට දායක වීම === දිය ඇලි, පෞරාණික ස්ථාන සහ වෙරළ තීරයන් වැනි සංචාරක ආකර්ෂණය සහිත ස්ථාන ප්‍රජා මූලික ප්‍රවේශයකින් සංරක්ෂණය කිරීම හරහා රටේ ආර්ථික ස්වරූපය ශක්තිමත් කිරීම. === සමාජ සාරධර්ම ගොඩනැගීම === ළමා පරපුර සහ තරුණ ප්‍රජාව තුළ නායකත්ව ගුණාංග ප්‍රවර්ධනය කරමින්, ශ්‍රම හුවමාරුව මඟින් අන්‍යයන් කෙරෙහි දක්වන ආකල්පමය බැඳීම වැඩිදියුණු කිරීම. == නිගමනය == "අත්තම" ජාතික වැඩසටහන යනු හුදෙක් තවත් එක් පවිත්‍රතා ව්‍යාපාරයක් නොවේ; එය "දැකුම්කළු දිවයිනක්, සොම්නසින් පිරි ජනතාවක්" බිහි කිරීමේ සජීවී හා ප්‍රායෝගික යාන්ත්‍රණයයි. පරිසර දූෂණයෙන් තොර සෞඛ්‍ය සම්පන්න පරිසරයක් නිර්මාණය කරමින්, අන්‍යෝන්‍ය සබඳතා සහ වගකීම් සහගත බවින් යුතු, පරිසරයට ආදරය කරන පරපුරක් බිහි කිරීම හරහා, සැබැවින්ම අභිමානවත් "ශක්තිමත් ජාතියක්" ලෝකයට දායාද කිරීම මෙහි අවසාන ප්‍රතිඵලය වේ. == මූලාශ්‍ර == {{Reflist}}{{ප්‍රවර්ගකරණය අවැසි පිටු}} cm144f2ce1vrjn1xrrvl5rg4f9xef1i 0 196122 797900 797727 2026-08-21T15:55:35Z Hirusha Dissanayaka 80508 /* චරිත නිරූපණය */ 797900 wikitext text/x-wiki '''ආදරණීය තරුවක්''' ( [[English]] : Adaraneeya Tharuwak ) සිනමා සිත්තම 2026 වසරේ අගෝස්තු මාසයේ සිට තිරගත වීම ඇරඹූ සිංහල චිත්‍රපටයකි. දිසාසේකර පිල්ම්ස් ආයතනය නිෂ්පාදනය කරන පළමු සිනමා නිර්මාණය වන මෙය අධ්‍යක්ෂණය කරන්නේ ඩිල්ෂාන් අමරසිංහ විසිනි. මෙම සිනමා සිත්තමේ ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය කරනුයේ [[සාරංග දිසාසේකර]],[[ශනුද්‍රි ප්‍රියසාද්]] සමගින් ප්‍රවීණ රංගන ශිල්පිනි [[සංගීතා වීරරත්න]] යි. මීට අමතරව ප්‍රවීණ රංගන ශිල්පී [[සනත් ගුණතිලක]] මහතාද රංගනයෙන් දායකත්වය සපයයි. ===චරිත නිරූපණය=== * [[සාරංග දිසාසේකර]] * [[ශනුද්‍රි ප්‍රියසාද්]] * [[සංගීතා වීරරත්න]] * [[සනත් ගුණතිලක]] * [[ජීවන් කුමාරණතුංග]] * [[කිං රත්නම්]] * [[සුජීව ප්‍රියලාල්]] * චානුක ප්‍රබුද්ධ * [[චන්න පෙරේරා]] - ගරු රඟපෑම් fjqxmbn4v83ay7bo84mhvktxnorjnq2 0 196160 797896 797890 2026-08-21T15:41:28Z Hirusha Dissanayaka 80508 /* චරිත නිරූපණය */ 797896 wikitext text/x-wiki '''ඕ. අයි. සී. ගඩාෆි''' ( [[English]] : O.i.C.Gadafi ) සිනමා නිර්මාණය 2026 වසරේ තිරගත වූ සිංහල චිත්‍රපටයකි. මෙම සිනමා පටය අධ්‍යක්ෂණය කරන්නේ ප්‍රවීණ රංගන ශිල්පී [[රන්ජන් රාමනායක]] මහතාය. ක්‍රියාදාම චිත්‍රපටයක් වන මෙහි ප්‍රධාන චරිතය නිරූපණය කරනුයේද [[රන්ජන් රාමනායක]] විසින්මය. රන්ජන් රාමනායක මීට පෙර [[පාර්ලිමන්ට් ජෝක්ස්]], [[ලීඩර්]], [[වන්ෂොට් වන්]], [[ඩොක්ටර් නවරියන්]] යන චිත්‍රපට අධ්‍යක්ෂණය කර තිබේ. රන්ජන්ට අමතරව ප්‍රවීණ රංගන ශිල්පීන් රැසකගේ රංගනයෙන් හැඩ වී ඇති මෙය තවදුරටත් සිනමාශාලා වල ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. ===චරිත නිරූපණය=== * [[රන්ජන් රාමනායක]] * [[ශ්‍රියන්ත මෙන්ඩිස්]] * [[මහේන්ද්‍ර පෙරේරා]] * [[ගිහාන් ප්‍රනාන්දු]] * [[කුමාර තිරිමාදුර]] * [[ධර්මප්‍රිය ඩයස්]] * [[ජයනි සේනානායක]] * වසන්ත මොරගොඩ * පියුමි බොතේජු * [[මහින්ද පතිරගේ]] * ඩිලුක්ෂි වීරප්පෙරුම * සමන් හේමරත්න * චතුර පෙරේරා * සරත් කුලාංග * රවීන්ද්‍ර ප්‍රදීප් * අනිල් ජයසිංහ * අසංග පෙරේරා ( ගරු රඟපෑම් ) pewpp41gdjeyt3edjml8jpvcnmi4lii 0 196173 797901 797875 2026-08-21T16:48:57Z Yasasuru 23090 /* සටහන් */ 797901 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව ආගමික ගොඩනැගිල්ල | name = උදයගිරි ලෙන් | religious_affiliation = [[හින්දු ආගම]], [[ජෛන ආගම]] | image = Varahavtar Panel.jpg | alt = Udayagiri, Cave 5, general view | caption = උදයගිරියේ, ලෙන් අංක 5, [[විෂ්ණු]] වරාහ [[අවතාර|අවතාරය]] ලෙසින් | coordinates = {{coord|23|32|11.0|N|77|46|20|E|display=inline,title}} | location = උදයගිරි, වීදිශා | deity = [[වරාහ]], [[විෂ්ණු]], [[පාර්ශ්වනාථ]], වෙනත් | district = [[වීදිශා දිස්ත්‍රික්කය]] | state = [[මධ්‍ය ප්‍රදේශ්]] | country = [[ඉන්දියාව]] | website = | architecture_style = [[හින්දු දේවාල ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය|ගුප්ත යුගය]] | completed = ක්‍රි.ව. 250-410{{citation needed|date=February 2020}} | elevation_m = }} '''උදයගිරි ලෙන්''' යනු මධ්‍ය ප්‍රදේශ්හි විදිශා අසල පිහිටි පර්වතයක නෙළන ලද ලෙන් විස්සක් වන අතර, ඒවා ප්‍රධාන වශයෙන් ක්‍රි.ව. 3 වන සියවසේ මුල් භාගයේ සිට ක්‍රි.ව. 5 වන සියවස දක්ව දිවෙන අතර, හින්දු දෙවිවරුන් වන [[විෂ්ණු]] සහ [[ශිව දෙවියන්|ශිව]] සඳහා කැපකොට තිබේ. <ref name="Singh2008p533" /> <ref name="dass25">{{Cite journal|last=Meera Dass|last2=Michael Willis|year=2002|title=The lion capital and the antiquity of sun worship in central India|url=https://zenodo.org/record/2588319|journal=South Asian Studies|volume=18|pages=25–45|doi=10.1080/02666030.2002.9628605}}</ref> ඒවායේ ඉන්දියාවේ දැනට ඉතිරිව ඇති පැරණිතම හින්දු දේවාල සහ ප්‍රතිමා නිර්මාණ කිහිපයක් අඩංගු වේ. <ref name="Singh2008p533">{{උපන්‍යාස පොත |last=Upinder Singh |url=https://books.google.com/books?id=H3lUIIYxWkEC&pg=PA533 |title=A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century |publisher=Pearson |year=2008 |isbn=978-81-317-1120-0 |page=533}}</ref> <ref name="fredkleiner434">Fred Kleiner (2012), Gardner’s Art through the Ages: A Global History, Cengage, {{ISBN|978-0495915423}}, page 434</ref> <ref name="allen128">Margaret Prosser Allen (1992), Ornament in Indian Architecture, University of Delaware Press, {{ISBN|978-0874133998}}, pages 128-129</ref> [[ගුප්ත රාජවංශය|ගුප්ත යුගයේ]] රජෙකු එහි සෙල්ලිපි වලින් සත්‍යාපනය කළ හැකි එකම ස්ථානය ඒවා වේ. <ref name="Harle1974p7">{{උපන්‍යාස පොත |last=James C. Harle |url=https://archive.org/details/guptasculpturein0000harl |title=Gupta sculpture: Indian sculpture of the fourth to the sixth centuries A.D. |publisher=Clarendon Press, Oxford |year=1974 |pages=[https://archive.org/details/guptasculpturein0000harl/page/7 7]–9 |url-access=registration}}</ref> ඉන්දියාවේ වැදගත්ම [[පුරාවිද්‍යාව|පුරාවිද්‍යාත්මක]] ස්ථානවලින් එකක් වන උදයගිරි කඳු සහ එහි ගුහා [[භාරතීය පුරාතත්ත්ව සර්වේක්ෂණය|ඉන්දියානු පුරාවිද්‍යා සමීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව]] විසින් කළමනාකරණය කරනු ලබන ආරක්ෂිත ස්මාරක වේ. උදයගිරි ලෙන්වල [[හින්දු ධර්මය|හින්දු ආගමේ]] සහ [[ජෛනාගම|ජෛන ආගමේ]] ප්‍රතිමා අඩංගු වේ. {{Sfn|Cunningham|1880}} <ref name="Harle1974p7" /> [[හින්දු පුරාණෝක්තිවේදය|හින්දු මිථ්‍යා කථාවල]] විස්තර කර ඇති පරිදි, මිනිස්-සූකර වරාහ අවතාරය ලෙස විෂ්ණු දෙවියන් නිරූපිත පුරාණ ස්මාරක උන්නත කැටයමෙහි, භූදේවිය ලෙසින් පෘථිවිය සංකේතාත්මකව නිරූපණය කරන ලද, ඇය වල් ඌරකුගේ දළයේ එල්ලී සිටින ආකාරය නිරූපණය කරයි. <ref name="fredkleiner434" /> මෙම ස්ථානයේ II වන චන්ද්‍රගුප්ත (ක්‍රි.ව. 375–415) සහ I වන කුමාරගුප්ත (ක්‍රි.ව. 415–55) යන රජ සමයන්ට අයත් [[ගුප්ත රාජවංශය|ගුප්ත රාජවංශයේ]] වැදගත් සෙල්ලිපි තිබේ. මේවාට අමතරව, උදයගිරියේ පාෂාණ-නිවෙස් සහ ශිලා ලේඛන, නටබුන් වූ ගොඩනැගිලි, සෙල්ලිපි, ජල පද්ධති, බලකොටු සහ වාසස්ථාන පස් කඳු රාශියක් ඇති අතර, ඒ සියල්ල අඛණ්ඩ පුරාවිද්‍යාත්මක අධ්‍යයනයන්හි විෂයයක් ලෙස පවතී. උදයගිරි ගුහා සංකීර්ණය ගුහා විස්සකින් සමන්විත වන අතර, ඉන් එකක් ජෛන ආගමට සහ අනෙක් සියල්ල හින්දු ආගමට කැප කර ඇත. <ref name="allen128" /> ජෛන ගුහාව ක්‍රි.ව. 425 සිට පැරණිතම ජෛන සෙල්ලිපි වලින් එකක් ලෙස කැපී පෙනෙන අතර, හින්දු ගුහා වල ක්‍රි.ව. 401 සිට සෙල්ලිපි දක්නට ලැබේ. <ref name="Schastok1985p36">{{උපන්‍යාස පොත |last=Sara L. Schastok |url=https://books.google.com/books?id=jh1fF8HvJmMC |title=The Śāmalājī Sculptures and 6th Century Art in Western India |publisher=BRILL Academic |year=1985 |isbn=90-04-06941-0 |pages=36–37}}</ref> උදයගිරි ගුහා පිහිටා ඇත්තේ බෙට්වා ගඟ අසල, එහි අතු ගංගාවක් වන බෙස් ගඟේ ඉවුරේ, පහත් කඳු දෙකක ය. <ref name="dass25" /> මෙය {{Convert|2.5|km}} පමණ දිග හුදකලා කඳු වැටියකි. දිග, ගිනිකොන දෙසින් වයඹ දෙසට දිවෙන අතර, {{Convert|350|ft}} උස. මෙම කන්ද පාෂාණමය වන අතර කලාපයේ බහුලව දක්නට ලැබෙන ද්‍රව්‍යයක් වන සුදු වැලිගල් තිරස් ස්ථර වලින් සමන්විත වේ. {{Sfn|Cunningham|1880}} ඒවා {{Convert|6|km}} පමණ වේ.විදිෂා නගරයේ සිට {{Convert|11|km}} [[සාංචිය|සාංචි]] බෞද්ධ භූමියේ සිට ඊසාන දෙසින් සහ {{Convert|60|km}}භෝපාල් හි ඊසාන දෙසින් . මෙම ස්ථානය අගනුවර වන බෝපාල් සමඟ අධිවේගී මාර්ගයකින් සම්බන්ධ වේ. නිතිපතා සේවා සපයන ආසන්නතම ප්‍රධාන දුම්රිය ස්ථානය සහ ගුවන් තොටුපළ භෝපාල් වේ. == සටහන් == {{සටහන්ලැයිස්තුව}} {{ආශ්‍රලැයිස්තුව|group=note}}{{Hindu inscriptions and arts|state=autocollapse}}{{Hindudharma}}{{Jain Caves in India}} [[ප්‍රවර්ගය:Source attribution]] [[ප්‍රවර්ගය:තහවුරු නොකළ ප්‍රකාශ අඩංගු ලිපි සියල්ල]] [[ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata]] [[ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas]] e8ay6uplqpa77hdnbok93x5c35iv6sh 797902 797901 2026-08-21T16:49:20Z Yasasuru 23090 /* සටහන් */ 797902 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව ආගමික ගොඩනැගිල්ල | name = උදයගිරි ලෙන් | religious_affiliation = [[හින්දු ආගම]], [[ජෛන ආගම]] | image = Varahavtar Panel.jpg | alt = Udayagiri, Cave 5, general view | caption = උදයගිරියේ, ලෙන් අංක 5, [[විෂ්ණු]] වරාහ [[අවතාර|අවතාරය]] ලෙසින් | coordinates = {{coord|23|32|11.0|N|77|46|20|E|display=inline,title}} | location = උදයගිරි, වීදිශා | deity = [[වරාහ]], [[විෂ්ණු]], [[පාර්ශ්වනාථ]], වෙනත් | district = [[වීදිශා දිස්ත්‍රික්කය]] | state = [[මධ්‍ය ප්‍රදේශ්]] | country = [[ඉන්දියාව]] | website = | architecture_style = [[හින්දු දේවාල ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය|ගුප්ත යුගය]] | completed = ක්‍රි.ව. 250-410{{citation needed|date=February 2020}} | elevation_m = }} '''උදයගිරි ලෙන්''' යනු මධ්‍ය ප්‍රදේශ්හි විදිශා අසල පිහිටි පර්වතයක නෙළන ලද ලෙන් විස්සක් වන අතර, ඒවා ප්‍රධාන වශයෙන් ක්‍රි.ව. 3 වන සියවසේ මුල් භාගයේ සිට ක්‍රි.ව. 5 වන සියවස දක්ව දිවෙන අතර, හින්දු දෙවිවරුන් වන [[විෂ්ණු]] සහ [[ශිව දෙවියන්|ශිව]] සඳහා කැපකොට තිබේ. <ref name="Singh2008p533" /> <ref name="dass25">{{Cite journal|last=Meera Dass|last2=Michael Willis|year=2002|title=The lion capital and the antiquity of sun worship in central India|url=https://zenodo.org/record/2588319|journal=South Asian Studies|volume=18|pages=25–45|doi=10.1080/02666030.2002.9628605}}</ref> ඒවායේ ඉන්දියාවේ දැනට ඉතිරිව ඇති පැරණිතම හින්දු දේවාල සහ ප්‍රතිමා නිර්මාණ කිහිපයක් අඩංගු වේ. <ref name="Singh2008p533">{{උපන්‍යාස පොත |last=Upinder Singh |url=https://books.google.com/books?id=H3lUIIYxWkEC&pg=PA533 |title=A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century |publisher=Pearson |year=2008 |isbn=978-81-317-1120-0 |page=533}}</ref> <ref name="fredkleiner434">Fred Kleiner (2012), Gardner’s Art through the Ages: A Global History, Cengage, {{ISBN|978-0495915423}}, page 434</ref> <ref name="allen128">Margaret Prosser Allen (1992), Ornament in Indian Architecture, University of Delaware Press, {{ISBN|978-0874133998}}, pages 128-129</ref> [[ගුප්ත රාජවංශය|ගුප්ත යුගයේ]] රජෙකු එහි සෙල්ලිපි වලින් සත්‍යාපනය කළ හැකි එකම ස්ථානය ඒවා වේ. <ref name="Harle1974p7">{{උපන්‍යාස පොත |last=James C. Harle |url=https://archive.org/details/guptasculpturein0000harl |title=Gupta sculpture: Indian sculpture of the fourth to the sixth centuries A.D. |publisher=Clarendon Press, Oxford |year=1974 |pages=[https://archive.org/details/guptasculpturein0000harl/page/7 7]–9 |url-access=registration}}</ref> ඉන්දියාවේ වැදගත්ම [[පුරාවිද්‍යාව|පුරාවිද්‍යාත්මක]] ස්ථානවලින් එකක් වන උදයගිරි කඳු සහ එහි ගුහා [[භාරතීය පුරාතත්ත්ව සර්වේක්ෂණය|ඉන්දියානු පුරාවිද්‍යා සමීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව]] විසින් කළමනාකරණය කරනු ලබන ආරක්ෂිත ස්මාරක වේ. උදයගිරි ලෙන්වල [[හින්දු ධර්මය|හින්දු ආගමේ]] සහ [[ජෛනාගම|ජෛන ආගමේ]] ප්‍රතිමා අඩංගු වේ. {{Sfn|Cunningham|1880}} <ref name="Harle1974p7" /> [[හින්දු පුරාණෝක්තිවේදය|හින්දු මිථ්‍යා කථාවල]] විස්තර කර ඇති පරිදි, මිනිස්-සූකර වරාහ අවතාරය ලෙස විෂ්ණු දෙවියන් නිරූපිත පුරාණ ස්මාරක උන්නත කැටයමෙහි, භූදේවිය ලෙසින් පෘථිවිය සංකේතාත්මකව නිරූපණය කරන ලද, ඇය වල් ඌරකුගේ දළයේ එල්ලී සිටින ආකාරය නිරූපණය කරයි. <ref name="fredkleiner434" /> මෙම ස්ථානයේ II වන චන්ද්‍රගුප්ත (ක්‍රි.ව. 375–415) සහ I වන කුමාරගුප්ත (ක්‍රි.ව. 415–55) යන රජ සමයන්ට අයත් [[ගුප්ත රාජවංශය|ගුප්ත රාජවංශයේ]] වැදගත් සෙල්ලිපි තිබේ. මේවාට අමතරව, උදයගිරියේ පාෂාණ-නිවෙස් සහ ශිලා ලේඛන, නටබුන් වූ ගොඩනැගිලි, සෙල්ලිපි, ජල පද්ධති, බලකොටු සහ වාසස්ථාන පස් කඳු රාශියක් ඇති අතර, ඒ සියල්ල අඛණ්ඩ පුරාවිද්‍යාත්මක අධ්‍යයනයන්හි විෂයයක් ලෙස පවතී. උදයගිරි ගුහා සංකීර්ණය ගුහා විස්සකින් සමන්විත වන අතර, ඉන් එකක් ජෛන ආගමට සහ අනෙක් සියල්ල හින්දු ආගමට කැප කර ඇත. <ref name="allen128" /> ජෛන ගුහාව ක්‍රි.ව. 425 සිට පැරණිතම ජෛන සෙල්ලිපි වලින් එකක් ලෙස කැපී පෙනෙන අතර, හින්දු ගුහා වල ක්‍රි.ව. 401 සිට සෙල්ලිපි දක්නට ලැබේ. <ref name="Schastok1985p36">{{උපන්‍යාස පොත |last=Sara L. Schastok |url=https://books.google.com/books?id=jh1fF8HvJmMC |title=The Śāmalājī Sculptures and 6th Century Art in Western India |publisher=BRILL Academic |year=1985 |isbn=90-04-06941-0 |pages=36–37}}</ref> උදයගිරි ගුහා පිහිටා ඇත්තේ බෙට්වා ගඟ අසල, එහි අතු ගංගාවක් වන බෙස් ගඟේ ඉවුරේ, පහත් කඳු දෙකක ය. <ref name="dass25" /> මෙය {{Convert|2.5|km}} පමණ දිග හුදකලා කඳු වැටියකි. දිග, ගිනිකොන දෙසින් වයඹ දෙසට දිවෙන අතර, {{Convert|350|ft}} උස. මෙම කන්ද පාෂාණමය වන අතර කලාපයේ බහුලව දක්නට ලැබෙන ද්‍රව්‍යයක් වන සුදු වැලිගල් තිරස් ස්ථර වලින් සමන්විත වේ. {{Sfn|Cunningham|1880}} ඒවා {{Convert|6|km}} පමණ වේ.විදිෂා නගරයේ සිට {{Convert|11|km}} [[සාංචිය|සාංචි]] බෞද්ධ භූමියේ සිට ඊසාන දෙසින් සහ {{Convert|60|km}}භෝපාල් හි ඊසාන දෙසින් . මෙම ස්ථානය අගනුවර වන බෝපාල් සමඟ අධිවේගී මාර්ගයකින් සම්බන්ධ වේ. නිතිපතා සේවා සපයන ආසන්නතම ප්‍රධාන දුම්රිය ස්ථානය සහ ගුවන් තොටුපළ භෝපාල් වේ. == සටහන් == {{සටහන්ලැයිස්තුව}} {{ආශ්‍රලැයිස්තුව}} {{Hindu inscriptions and arts|state=autocollapse}}{{Hindudharma}}{{Jain Caves in India}} [[ප්‍රවර්ගය:Source attribution]] [[ප්‍රවර්ගය:තහවුරු නොකළ ප්‍රකාශ අඩංගු ලිපි සියල්ල]] [[ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata]] [[ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas]] 9ndttv0xw2mjsexb3l2nqvnc9ibtqjc 0 196178 797903 2026-08-21T16:50:19Z Yasasuru 23090 [[ධාන්ක් ලෙන්]] වෙතට යළි-යොමුකරමින් 797903 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[ධාන්ක් ලෙන්]] j5ohwuqlprf2k4rdr95ipb9q2ttbqif 0 196179 797904 2026-08-21T16:51:14Z Yasasuru 23090 [[බාවා ප්‍යාරා ලෙන්]] වෙතට යළි-යොමුකරමින් 797904 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[බාවා ප්‍යාරා ලෙන්]] 83ijnjw4mxk612q0k2qb1ao5rcws00z 0 196180 797906 2026-08-21T16:52:33Z Yasasuru 23090 [[නාසික් ලෙන්]] වෙතට යළි-යොමුකරමින් 797906 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[නාසික් ලෙන්]] 7dpd06n16f85itlvb8ecfrsqffepizx 0 196181 797909 2026-08-22T01:32:52Z Yasasuru 23090 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1368192718|Khair Khaneh]]" 797909 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site|name=ඛෙයර් ඛානේ|native_name=|image=Surya of Khair Kaneh, Kabul, 7-8thcentury, Kabul Museum (B&W).jpg|alt=|caption=කාබුල් හි ඛෙයර් ඛානේ වෙතින් හමුවූ [[මිත්‍ර]] හෝ [[සූර්ය]] නිරූපිත ප්‍රතිමාවක්, 7-8වන සියවස, [[කාබුල් කෞතුකාගාරය]].<ref name="Le dieu Solaire">{{cite web |title=Recherches Archéologiques au Col de Khair khaneh près de Kābul : vol.1 / Page 77 (Grayscale High Resolution Image) |url=http://dsr.nii.ac.jp/toyobunko/La-187-7/V-1/page-hr/0077.html.en |website=dsr.nii.ac.jp}}</ref><ref name="Afghanistan">{{cite book |last1=Dupree |first1=Louis |title=Afghanistan |date=14 July 2014 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-1-4008-5891-0 |pages=309 |url=https://books.google.com/books?id=yvr_AwAAQBAJ&q=mitra+khair+khaneh&pg=PA309 |language=en |quote=Khair Khaneh is situated in the pass separating the Kabul Valley from Kohistan (which includes Begram). Kushano–Sasanian and early Hindu art motifs mingle in a whitish-gray marble statue of the Sun God (either Surya or Mithra) seated on a ...}}</ref><ref>{{cite book |last1=Adrych |first1=Philippa |first2=Robert |last2=Bracey |last3=Dalglish |first3=Dominic |last4=Lenk |first4=Stefanie |last5=Wood |first5=Rachel |title=Images of Mithra |year=2017 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-879253-6 |url=https://books.google.com/books?id=AwFLDgAAQBAJ&q=solar+deity+khair+khaneh+mitra&pg=PA120 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |title=Journal of the American Oriental Society |date=1986 |edition=Volumes 56-57 |url=https://books.google.com/books?id=LSgGAQAAIAAJ&q=solar+deity+khair+khaneh+mithra |language=en |quote=To overcome the difficulty that Pingala wears a beard, the Kabirs had to be introduced, Great Gods of Samothrake who ... This feature brings the sun - god of Khair Khaneh as close as possible to the Iranian Mithras, who guides the soul of the ...}}</ref>|coordinates={{coord|34.597560|N|69.10902|E|display=inline,title}}|location=|area=|height=|built=}} '''ඛෙයර් ඛානේ''' යනු [[ඇෆ්ගනිස්ථානය|ඇෆ්ඝනිස්තානයේ]] [[කාබුල්]] අසල පිහිටි පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයක් වන අතර එය 1930 ගණන්වල ජෝසප් හැකින් විසින් කැණීම් කරන ලදී. <ref name="SK">{{Cite journal|last=KUWAYAMA (Kyoto City University of Fine Arts)|first=SHOSHIN|date=1975|title=KHAIR KHANEH AND ITS CHINESE EVIDENCES|url=https://www.jstage.jst.go.jp/article/orient1960/11/0/11_0_93/_pdf/-char/ja|journal=Orient|volume=XI}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Kuwayama|first=Shoshin|date=1976|title=The Turki Śāhis and Relevant Brahmanical Sculptures in Afghanistan|url=https://www.jstor.org/stable/pdf/29756318.pdf|journal=East and West|volume=26|issue=3/4|pages=375–407|issn=0012-8376|jstor=29756318}}</ref> <ref name="DAFA">{{උපන්‍යාස පොත |last=Hackin |first=Joseph |url=http://dsr.nii.ac.jp/toyobunko/La-187-7/V-1/page-hr/0077.html.en |title=Recherches Archéologiques au Col de Khair khaneh près de Kābul : vol.1 / Page 77 (Grayscale High Resolution Image) |date=1936 |publisher=DAFA}}</ref> සමහර විද්වතුන් එම ස්ථානයේ තිබී හමු වූ කිරිගරුඬ ප්‍රතිමාව මිත්‍රගේ යැයි සලකති. ඛෙයර් ඛානේ හි සූර්ය දෙවියා ඉරාන දෙවි මිත්‍රට සමීප බවත්, මිත්‍ර සමඟ ඇති අනන්‍යතාවය දැනට ඇති සාක්ෂි මගින් සැකයෙන් තොරව ප්‍රකාශ කොට ඇත. <ref>{{උපන්‍යාස පොත |url=https://books.google.com/books?id=LSgGAQAAIAAJ&q=solar+deity+khair+khaneh+mithra |title=Journal of the American Oriental Society |date=1986 |edition=Volumes 56-57 |language=en |quote=“This feature brings the sun-god of Khair Khaneh as close as possible to the Iranian Mithras, who guides the soul of the deceased to the other world, passes Judgment on it, and offers it the drink of immortality. In weighing the actions of the dead he is helped by Rashnu and Sraosha. The sun-god^s identity with Mithras is put beyond doubt by the coins of Kanishka and Huvishka.”}}</ref> == කැණීම් == එහි කැණීම්වලදී ලද්දේ බ්‍රාහ්මණ දේවාලයම් හමුවිය. ඛෙයර් ඛානේ දේවස්ථානයේ ඉදිකිරීම් ක්‍රි.ව. 608-630 දක්වා, එනම් තුර්කි ෂාහි යුගයේ ආරම්භයේදී සිදු වූ බව කාලනිර්ණය කර ඇත. <ref name="KS407">{{Cite journal|last=Kuwayama|first=Shoshin|date=1976|title=The Turki Śāhis and Relevant Brahmanical Sculptures in Afghanistan|url=https://www.jstor.org/stable/29756318|journal=East and West|volume=26|issue=3/4|page=407|issn=0012-8376}}</ref> කිරිගරුඬ ප්‍රතිමා ඇතුළු බොහෝ නටබුන්, [[තුර්ක් ශාහිවරු|තුර්කි ෂාහි]] පාලන සමයේදී, 7-8 සියවස් වලට අයත් වේ. <ref name="SK" /> <ref>{{Cite journal|last=Kuwayama|first=Shoshin|date=1976|title=The Turki Śāhis and Relevant Brahmanical Sculptures in Afghanistan|url=https://www.jstor.org/stable/pdf/29756318.pdf|journal=East and West|volume=26|issue=3/4|pages=375–407|issn=0012-8376}}</ref> <ref name="DAFA" /> == ඉතිහාසය == [[හින්දු ධර්මය|හින්දු ආගමේ]] සූර්ය දෙවියා වන සූර්ය දෙවියන්ගේ කබා සහ සපත්තු පැළඳ සිටින කැපී පෙනෙන කිරිගරුඬ ප්‍රතිමාවක් <ref name="SKSK" /> ඛෙයර් ඛානේ වෙතින් සොයා ගන්නා ලදී. <ref name="SKSK">{{Cite journal|last=[[Shōshin Kuwayama|Kuwayama, Shoshin]]|date=1976|title=The Turki Śāhis and Relevant Brahmanical Sculptures in Afghanistan|url=https://www.jstor.org/stable/29756318|journal=East and West|volume=26|issue=3/4|pages=405–407|issn=0012-8376|jstor=29756318|quote=It is not therefore possible to attribute these pieces to the Hindu Shahi period. They should be attributed to the Shahi period before the Hindu Shahis originated by the Brahman wazir Kallar, that is, the Turki Shahis. According to the above sources, Hinduism and Buddhism are properly supposed to have coexisted especially during the 7th-8th centuries A.D. just before the Muslim hegemony. The marble sculptures from eastern Afghanistan should not be attributed to the period of the Hindu Shahis but to that of the Turki Shahis.}}</ref> මෙම ප්‍රතිමාව ඇෆ්ඝනිස්තානයේ [[හින්දු ධර්මය|හින්දු ආගම]] පැවති [[තුර්ක් ශාහිවරු|තුර්කි ෂාහි]] යුගයට සම්බන්ධ ය. <ref name="SKSK" /> == ගැලරිය == <gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> ගොනුව:Map_of_Khair_Khaneh.jpg|alt=Map of Khair Khaneh, near Kabul| [[කාබුල්]] අසල ඛෙයර් ඛානේ හි සිතියම ගොනුව:Khair_Khaneh_excavations_in_1933.jpg|alt=Khair Khaneh excavations in 1933| 1933 දී ඛෙයර් ඛානේ කැණීම් ගොනුව:Khair_Khaneh_ruins.jpg|alt=Khair Khaneh ruins| ඛෙයර් ඛානේ නටබුන් ගොනුව:Khair_Khaneh_sanctuary_(donor).jpg|alt=Khair Khaneh sanctuary: a donor wearing a tunic, boots and a sword.| ඛෙයර් ඛානේ දේවස්ථානය: කබායක්, සපත්තු සහ කඩුවක් පැළඳ සිටින දායකයෙක්. ගොනුව:Seated_Avalokiteshvara,_white_marble,_Khair_Khaneh,_6th-7th_century_CE._Musée_Guimet_MA_8151.jpg|alt=Seated Avalokiteshvara, white marble, Khair Khaneh, 6th-7th century CE. Musée Guimet MA 8151.| වාඩි වී සිටින [[අවලෝකිතේශ්වර බෝධිසත්ව|අවලෝකිතේශ්වර]], සුදු කිරිගරුඬ, ඛෙයර් ඛානේ, ක්‍රි.ව. 6-7 වැනි සියවස්. Musée Guimet MA 8151. <ref>{{උපන්‍යාස පොත |url=https://docplayer.fr/106191083-De-l-inde-au-japon-10-ans-d-acquisitions-au-musee-guimet-juin-au-13-decembre2007-selection-d-oeuvres.html |title=De l'Inde au Japon, 10 ans d'acquisitions au musée Guimet |date=2007 |publisher=Musée Guimet |page=14, item 27}}</ref> ගොනුව:Khair_Khaneh_sanctuary_(reconstitution_by_Jean_Carl).jpg|alt=Khair Khaneh sanctuary (reconstitution by Jean Carl)| ඛෙයර් ඛානේ අභයභූමිය (ජීන් කාල් විසින් ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී) </gallery> == ආශ්‍රේයයන් == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}{{Gandhara}}{{Central Asian history}} [[ප්‍රවර්ගය:බෞද්ධ කලාව]] [[ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata]] [[ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas]] m197z2rc8bp1gick8sor84z7bs1353t 0 196182 797910 2026-08-22T01:33:30Z Yasasuru 23090 [[ඛෙයර් ඛානේ]] වෙතට යළි-යොමුකරමින් 797910 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[ඛෙයර් ඛානේ]] 51zb2myx7oaz6yxo577tgykoha5yxre 0 196183 797929 2026-08-22T07:49:34Z IDB.S 52205 IDB.S විසින් [[Clean Sri Lanka "අත්තම" වැඩසටහන]] සිට [[අත්තම වැඩසටහන]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 797929 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[අත්තම වැඩසටහන]] j4zhx8oiu8l845m2cgg8p0ii9qbdsx6 10 196184 797939 2026-08-22T11:45:14Z IDB.S 52205 create 797939 wikitext text/x-wiki {{#ifeq:{{#titleparts:{{PAGENAME}}|1|3}}|Archive|{{clear}} == {{{1|{{#tag:nowiki|{{#titleparts:{{PAGENAME}}|1|2}}}}}}} == <div style="margin-left: 1.6em"> {{checkuser|{{{1|{{#titleparts:{{PAGENAME}}|1|2}}}}}}} <!-- if a subpage of the archive exists then add the listing of subpages -->{{#ifexist:Wikipedia:Sockpuppet investigations/{{{1|{{#titleparts:{{PAGENAME}}|1|2}}}}}/Archive/1 |<div class="spi-prior-cases-older-archives" style="border: 1px solid #a2a9b1; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); margin: 0.5em 0; padding: 0.2em 0.5em; font-size: 88%; line-height: 1.5em; color: inherit"> <p style="font-weight: bold">Older archives were moved to an archive of the archive because of the page size and are listed below:</p> {{Special:Prefixindex/Wikipedia:Sockpuppet investigations/{{{1|{{#titleparts:{{PAGENAME}}|1|2}}}}}/Archive/}} </div> }}</div>}}<!-- -->{{#if:{{{1|{{#titleparts:{{PAGENAME}}|1|2}}}}} |{{#ifexpr:{{#ifexist:Wikipedia:Suspected sock puppets/{{{1|{{#titleparts:{{PAGENAME}}|1|2}}}}}|1|0}} OR {{#ifexist:Wikipedia:Requests for checkuser/Case/{{{1|{{#titleparts:{{PAGENAME}}|1|2}}}}}|1|0}} |<div class="spi-prior-cases-prior-ssp-rfcu" style="border: 1px solid #a2a9b1; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); margin: 0.5em 0 0.5em {{#ifeq:{{#titleparts:{{PAGENAME}}|1|3}}|Archive|1.6em|0}}; padding: 0.2em 0.5em; font-size: 88%; line-height: 1.5em; color: inherit"> Prior SSP or RFCU cases may exist for this user: {{Special:Prefixindex/Wikipedia:Suspected sock puppets/{{{1|{{#titleparts:{{PAGENAME}}|1|2}}}}}}} {{Special:Prefixindex/Wikipedia:Requests for checkuser/Case/{{{1|{{#titleparts:{{PAGENAME}}|1|2}}}}}}}</div>{{clear}}}}}}<noinclude>{{documentation}} </noinclude> jau84h37o7hvkjh3lbhyf4c51dirwf8 10 196185 797940 2026-08-22T11:45:57Z IDB.S 52205 create 797940 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!--Categories where indicated at the bottom of this page, please; interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]])--> ==Usage== This template will be added to all new cases on first creation, and will link to the prior cases in RFCU and SSP Once a case is archived, it remains in the archive ONLY, and isn't added to the top of new cases. In the archive page, it generates the L4 header at the top of the case that is supplied by {{Tlx|SPI archive notice}} on live pages. It will also detect archives created of SPI archive pages (that is, <code>Wikipedia:Sockpuppet investigations/USERNAME/Archive/1</code>). ===Explicit case name parameter=== By default this template parses the case name from the page title using <code>#titleparts</code>, however this can cause issues when the case name contains special characters. To work around this, the template accepts a parameter for the case name, in which you can use HTML entities. For example: <code><nowiki>{{SPIpriorcases|1=&amp;#42;Foo}}</nowiki></code>, with the entity standing in for an asterisk and preventing [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Sockpuppet_investigations/*Considerate/Archive&oldid=1042622252 this issue]. <includeonly>{{Sandbox other|| <!--Categories below this line, please; interwikis at Wikidata--> [[Category:SPI templates|Prior cases]] }}</includeonly> gw16riuubht35siit6rbw75x25wrnt0 10 196186 797941 2026-08-22T11:47:11Z IDB.S 52205 create 797941 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__{{#ifeq:{{#titleparts:{{FULLPAGENAME}}|1|3}}|Archive|<br>| {{#ifexist:Wikipedia:Sockpuppet investigations/SPI/messages/{{{1}}}|{{Ombox|type=content|text={{Wikipedia:Sockpuppet investigations/SPI/messages/{{{1}}}}}}}}}<!-- -->{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Wikipedia:Sockpuppet investigations|{{Big|1='''{{{1}}}'''}}|== {{{1}}} ==}} <div style="margin-left: 1.6em"> <p>{{Checkuser|1={{{1}}}|master=yes}}</p><!-- -->{{#ifexpr: {{PAGESINCATEGORY:Wikipedia sockpuppets of {{{1}}}|R}} > 0 or {{PAGESINCATEGORY:Suspected Wikipedia sockpuppets of {{{1}}}|R}} > 0 |<p style="margin-left: 1.6em">Populated account categories: {{#ifexpr: {{PAGESINCATEGORY:Wikipedia sockpuppets of {{{1}}}|R}} > 0 | [[:Category:Wikipedia sockpuppets of {{{1}}}|confirmed]] <!-- -->{{#ifexist:Category:Wikipedia sockpuppets of {{{1}}}||[{{canonicalurl:Category:Wikipedia sockpuppets of {{{1}}}|action=edit}}&preload=Template:Sockpuppet/categorise/preload&summary=Created%20page%20with%20%27%7B%7B%5B%5BTemplate:Sockpuppet%20category%7CSockpuppet%20category%5D%5D%7D%7D%27%20using%20%7B%7B%5B%5BTemplate:Sockpuppet/categorise/preload%7CSockpuppet/categorise/preload%5D%5D%7D%7D create]}}<!-- --> {{#ifexpr: {{PAGESINCATEGORY:Suspected Wikipedia sockpuppets of {{{1}}}|R}} > 0 |·}}}} {{#ifexpr: {{PAGESINCATEGORY:Suspected Wikipedia sockpuppets of {{{1}}}|R}} > 0 | [[:Category:Suspected Wikipedia sockpuppets of {{{1}}}|suspected]] <!-- -->{{#ifexist:Category:Suspected Wikipedia sockpuppets of {{{1}}}||[{{canonicalurl:Category:Suspected Wikipedia sockpuppets of {{{1}}}|action=edit}}&preload=Template:Sockpuppet/categorise/preload&summary=Created%20page%20with%20%27%7B%7B%5B%5BTemplate:Sockpuppet%20category%7CSockpuppet%20category%5D%5D%7D%7D%27%20using%20%7B%7B%5B%5BTemplate:Sockpuppet/categorise/preload%7CSockpuppet/categorise/preload%5D%5D%7D%7D create]}}<!-- -->}}</p>}}</div><!-- -->{{#ifeq:{{#ifexist:Wikipedia:Sockpuppet investigations/{{{1}}}/Archive/1|1|0}}|1|<div class="older-spis" style="border: 1px solid #a2a9b1; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: inherit; margin: 0.5em 0; padding: 0 0.5em 0.5em; font-size: 88%; line-height: 1.5em;"> <p>Older archives were moved to an archive of the archive because of the page size and are listed below:</p> {{Special:Prefixindex/Wikipedia:Sockpuppet investigations/{{{1}}}/Archive/}} </div>}}<!-- -->{{#ifexist:Wikipedia:Sockpuppet investigations/{{{1}}}/Archive|<p style="font-weight: bold">For archived investigations, see ''[[Wikipedia:Sockpuppet investigations/{{{1}}}/Archive]]''.</p>}}<!-- -->{{#ifexist:Wikipedia:Long-term abuse/{{{1}}}|<p style="font-weight: bold">A [[WP:LTA|long-term abuse]] case exists at ''[[Wikipedia:Long-term abuse/{{{1}}}]]''.</p>}}<!-- -->{{#ifeq:{{#titleparts:{{PAGENAME}}|1|2}}|{{{1}}}|{{#switch:{{#invoke:SPI archive notice|checkIfSPIMayNeedRename|{{{1}}}}}|yes_no_user_content=[[Category:SPI cases without a user talk page or user page for the master|{{#titleparts:{{PAGENAME}}|1|2}}]]|yes_redirected_elsewhere=[[Category:SPI cases with the masters user talk page redirecting elsewhere|{{#titleparts:{{PAGENAME}}|1|2}}]]}}|{{#switch:{{#titleparts:{{PAGENAME}}|1|2}}|SPI|Cases=|#default={{#ifeq:{{#titleparts:{{PAGENAME}}|1|2}}|||<p><strong>This case was moved to ''[[Wikipedia:Sockpuppet investigations/{{{1}}}]]'' from {{User|{{#titleparts:{{PAGENAME}}|1|2}}}}. Future cases should be placed there.</strong></p>}}}}}}{{#ifeq:{{{crosswiki|no}}}|yes|<p><strong>This SPI case may involve cross-wiki abuse.</strong> Please consider reporting the results [[m:SRG|on Meta]]; checkusers can send an email to the interwiki checkuser mailing list if required. [[Category:SPI cases involving cross-wiki abuse|{{#titleparts:{{PAGENAME}}|1|2}}]]</p>}}<!-- -->{{#ifeq:{{{deny|no}}}|yes|<p>A clerk or checkuser recommends that <strong>new socks in this case not receive tags per [[WP:DENY]].</strong></p>}}<!-- -->{{#ifeq:{{{notalk|no}}}|yes|<p>This case{{'}}s socks <strong>should have their talk page and email access revoked</strong> due to abuse.</p>}}<!-- -->{{#ifeq:{{{moot|no}}}|yes|<p>Please do not report accounts created by this sockmaster that are already blocked or locked unless there is reasonable suspicion of sleepers.</p>}} }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> auxa4miyf0gmzah3rqd0qvfcpt8uqgx 10 196187 797942 2026-08-22T11:47:40Z IDB.S 52205 create 797942 wikitext text/x-wiki {{Lua|Module:SPI archive notice}} {{Documentation subpage}} {{high-use}} <!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --> == Usage == *Use '''<nowiki>{{SPI archive notice|username}}</nowiki>'''. *If there is cross-wiki abuse, use: '''<nowiki>{{SPI archive notice|username|crosswiki=yes}}</nowiki>'''. *If tags should not be applied, use: '''<nowiki>{{SPI archive notice|username|deny=yes}}</nowiki>'''. *If talk and email access should be revoked, use: '''<nowiki>{{SPI archive notice|username|notalk=yes}}</nowiki>'''. *For a note about not reporting blocked accounts, use: '''<nowiki>{{SPI archive notice|username|moot=yes}}</nowiki>'''. == Categories == This template may apply the following categories to the page: * [[:Category:SPI cases without a user talk page or user page for the master]] * [[:Category:SPI cases with the masters user talk page redirecting elsewhere]] <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Category:Username internal link templates]] [[Category:SPI templates|notice, archive]] }}</includeonly> l5hedl0y0cwavejmi4n9naqftprm5xb 828 196188 797943 2026-08-22T11:48:47Z IDB.S 52205 create 797943 Scribunto text/plain local mRedirect = require('Module:Redirect') local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs local isIPOrRange = require('Module:IPAddress').isIpOrRange local p = {} -- function p.checkIfSPIMayNeedRename(frame) -- local args = getArgs(frame) -- return p._checkIfSPIMayNeedRename(args) -- end function p.checkIfSPIMayNeedRename(frame) local args = getArgs(frame) -- Fix capitlisation of the username args[1] = mw.ustring.upper(args[1]:sub(1, 1)) .. args[1]:sub(2) if (isIPOrRange(frame) ~= '') then return 'no' elseif (mw.title.new('User talk:' .. args[1]):getContent() == nil and mw.title.new('User:' .. args[1]):getContent() == nil) then return 'yes_no_user_content' else local redirectTarget = mRedirect.getTarget('User talk:' .. args[1]) if (redirectTarget ~= nil) then if (mw.ustring.find(redirectTarget, '^User:' .. args[1]) or mw.ustring.find(redirectTarget, '^User talk:' .. args[1])) then return 'no' else return 'yes_redirected_elsewhere' end else return 'no' end end end return p jw8saeyfuqx6vknodt39g5rhpq0ybrc 828 196189 797944 2026-08-22T11:49:34Z IDB.S 52205 create 797944 wikitext text/x-wiki {{Module rating|protected}} {{high use}} {{Lua|Module:IPAddress|Module:Redirect|Module:Arguments}} Used by [[Template:SPI archive notice]] to automatically categorise if the master may not exist. frllw2payvrs3wqe1tvvpl5smzhkn8m 10 196190 797945 2026-08-22T11:54:05Z IDB.S 52205 create 797945 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{Template shortcut|Cratnote}} <!-- Categories go at the bottom of this page. --> == Usage == Placing {{Tl|Bureaucrat note}} or {{tl|crat note}} makes the following appear: :{{Bureaucrat note}} == See also == * {{tl|A note}} - generic note message {{A note}} {{done/See also}} <includeonly>{{Sandbox other|| <!--Categories below this line, please; interwikis at Wikidata--> [[Category:Image with comment templates]] [[Category:Wikipedia bureaucratship templates|Note]] }}</includeonly> cnwc7t4r8ovqgyqkx3c3u2lex68wyac 10 196191 797946 2026-08-22T11:54:42Z IDB.S 52205 [[සැකිල්ල:Bureaucrat note]] වෙතට යළි-යොමුකරමින් 797946 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[සැකිල්ල:Bureaucrat note]] 23suv0b4ql1hwbbkcgl8r33w0qops7p 10 196192 797947 2026-08-22T11:55:02Z IDB.S 52205 [[සැකිල්ල:Bureaucrat note]] වෙතට යළි-යොමුකරමින් 797947 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[සැකිල්ල:Bureaucrat note]] 23suv0b4ql1hwbbkcgl8r33w0qops7p 10 196193 797948 2026-08-22T11:56:34Z IDB.S 52205 [[සැකිල්ල:රටේ දත්ත අසර්බයිජාන්]] වෙතට යළි-යොමුකරමින් 797948 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[සැකිල්ල:රටේ දත්ත අසර්බයිජාන්]] 7c3qz6j0sboq5klkxdvqr0z1spbluh4 10 196194 797949 2026-08-22T11:57:24Z IDB.S 52205 create 797949 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{safesubst:#ifeq:{{safesubst:str left|{{safesubst:fullurl:{{safesubst:#invoke:String|match|1={{{1}}}|2=^:*(.-)$}}}}|19}}|//en.wikipedia.org/|no|yes}}</includeonly><noinclude> {{Documentation}}</noinclude> he5ekoi916sgzcvz75o6w4thdn10kdq 10 196195 797950 2026-08-22T11:57:43Z IDB.S 52205 create 797950 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{High-use}} <!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --> == Usage == This template detects whether or not a given link (first parameter) is an interwiki link, or a local link. Returns "yes" if interwiki, or "no" if local. <includeonly>{{sandbox other|| <!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Category:Interwiki link templates]] [[Category:If-then-else templates]] }}</includeonly> 78bzcm6quq317z501k47w2cslzorc8f