විකිපීඩියා siwiki https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B6%BD%E0%B7%8A_%E0%B6%B4%E0%B7%92%E0%B6%A7%E0%B7%94%E0%B7%80 MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter මාධ්‍යය විශේෂ සාකච්ඡාව පරිශීලක පරිශීලක සාකච්ඡාව විකිපීඩියා විකිපීඩියා සාකච්ඡාව ගොනුව ගොනුව සාකච්ඡාව මාධ්‍යවිකි මාධ්‍යවිකි සාකච්ඡාව සැකිල්ල සැකිලි සාකච්ඡාව උදවු උදවු සාකච්ඡාව ප්‍රවර්ගය ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව ද්වාරය ද්වාරය සාකච්ඡාව MOS MOS talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 4696 798047 490382 2026-08-25T06:21:27Z Dangphuocthinh2015712 80439 Created by translating the section "Ang mga gi basihan niini" from the page "[[:ceb:Special:Redirect/revision/35194476|Ocyceros gingalensis]]" 798047 wikitext text/x-wiki {{වර්ගීකරණකොටුව | name = අළු කෑදැත්තා <br />(Sri Lanka Grey Hornbill) | image = OcycerosGingalensisLegge.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | regnum =[[සත්ත්වයා|අනිමාලියා]] | phylum = [[Chordate|Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Coraciiformes]] | familia = [[Bucerotidae]] | genus = ''[[Ocyceros]]'' | species = '''''O. gingalensis''''' | binomial = ''Ocyceros gingalensis'' | binomial_authority = [[George Shaw|Shaw]], 1811 }} [[Image:Alu_Kadaththa.jpg|200px|thumb|left|අළු කෑදැත්තා]] පහතරට වනාන්තර වල සහ කඳුකරයේ මීටර් 1300 දක්වා ඉහළට දක්නට ලැබෙන '''අළු කෑදැත්තා''' කෙටි රවුම් සහ පළල් පියාපත් සහිත විශාල වශයෙන් ඵල භක්‍ෂක කුරුල්ලෙකි. විශාල වශයෙන් යැපෙන්නේ නුග ගෙඩි,වල් සාදික්කා,කීන දං,මාදුන් වැනි වන ඵල වර්ග මත නමුත් කටුස්සන් ගස් ගෙම්බන් සහ වන්දන් බඳු කෘමීන් වැනි කුඩා සතුන්ද ආහාරයට ගනී.අභිජනන සමය අප්‍රේල්-අගෝස්තු දක්වා වේ. කැදැල්ල ලොකු ගසක කඳේ සාමාන්‍යයෙන් තරමක ඉහළින් පිහිටි බෙනයකි. <!--Categories--> [[ප්‍රවර්ගය:කුරුල්ලෝ]] [[Category:ශ්‍රී ලංකා‍වට පමණක් ආවේණික කුරුල්ලෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවට ඒකදේශීය කුරුල්ලෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ කුරුල්ලෝ]] <!--Interwiki--> == මේ සඳහා පදනම් == <references> <ref name="COL">{{cite web|url=http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title=Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author=Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year=2019|publisher=Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 35521902|accessdate=2019-11-11}}</ref> <ref name="col35521902">Gill, Frank, and Minturn Wright (2006), Birds of the World: Recommended English Names</ref> <ref name="source">Tom Orrell (custodian), Dave Nicolson (ed). (2019). ITIS Global: The Integrated Taxonomic Information System (version Jun 2017). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X.</ref> <ref name="iucn">{{IUCN2012.2|assessors=|year=2012|id=100600944|title=Ocyceros gingalensis|downloaded=24/10/2012}}</ref> </references> rmewc46mj1b48h1mm8r8x2ssysjng4s 798048 798047 2026-08-25T06:22:00Z Dangphuocthinh2015712 80439 798048 wikitext text/x-wiki {{වර්ගීකරණකොටුව | name = අළු කෑදැත්තා <br />(Sri Lanka Grey Hornbill) | image = OcycerosGingalensisLegge.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | regnum =[[සත්ත්වයා|අනිමාලියා]] | phylum = [[Chordate|Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Coraciiformes]] | familia = [[Bucerotidae]] | genus = ''[[Ocyceros]]'' | species = '''''O. gingalensis''''' | binomial = ''Ocyceros gingalensis'' | binomial_authority = [[George Shaw|Shaw]], 1811 }} [[Image:Alu_Kadaththa.jpg|200px|thumb|left|අළු කෑදැත්තා]] පහතරට වනාන්තර වල සහ කඳුකරයේ මීටර් 1300 දක්වා ඉහළට දක්නට ලැබෙන '''අළු කෑදැත්තා''' කෙටි රවුම් සහ පළල් පියාපත් සහිත විශාල වශයෙන් ඵල භක්‍ෂක කුරුල්ලෙකි. විශාල වශයෙන් යැපෙන්නේ නුග ගෙඩි,වල් සාදික්කා,කීන දං,මාදුන් වැනි වන ඵල වර්ග මත නමුත් කටුස්සන් ගස් ගෙම්බන් සහ වන්දන් බඳු කෘමීන් වැනි කුඩා සතුන්ද ආහාරයට ගනී.අභිජනන සමය අප්‍රේල්-අගෝස්තු දක්වා වේ. කැදැල්ල ලොකු ගසක කඳේ සාමාන්‍යයෙන් තරමක ඉහළින් පිහිටි බෙනයකි. <!--Categories--> [[ප්‍රවර්ගය:කුරුල්ලෝ]] [[Category:ශ්‍රී ලංකා‍වට පමණක් ආවේණික කුරුල්ලෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවට ඒකදේශීය කුරුල්ලෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ කුරුල්ලෝ]] <!--Interwiki--> == මේ සඳහා පදනම් == <ref> <ref name="COL">{{cite web|url=http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title=Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author=Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year=2019|publisher=Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 35521902|accessdate=2019-11-11}}</ref> <ref name="col35521902">Gill, Frank, and Minturn Wright (2006), Birds of the World: Recommended English Names</ref> <ref name="source">Tom Orrell (custodian), Dave Nicolson (ed). (2019). ITIS Global: The Integrated Taxonomic Information System (version Jun 2017). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X.</ref> <ref name="iucn">{{IUCN2012.2|assessors=|year=2012|id=100600944|title=Ocyceros gingalensis|downloaded=24/10/2012}}</ref> 6o18uni8kcnbkqp4hfbghrd7ueapnsy 0 9293 798028 598134 2026-08-25T02:22:20Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 798028 wikitext text/x-wiki {{Voting images}} {{Voting}} තම කැමැත්ත පවසා සිටීමකි. මෙය [[ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය]] පවතින රටක, රට පාලනය සඳහා [[මහජනතාව]]ගේ අදහස් පවසා සිටීමට යොදා ගැනෙන ක්රමයකි. මෙහි ලා [[වැඩිහිටි සර්වජන ඡන්ද බලය]] ඉතා වැදගත් වේ. == ආශ්‍රිත == {{columns-list|colwidth=22em| *[[Cosmopolitan democracy]] *[[Democratic mundialization]] *[[Dollar voting]] *[[Donuts]] *[[Electoral fraud]] *[[Electoral system]] *[[Gerrymandering]] *[[Mandate (politics)]] *[[Opinion poll]] *[[Political base]] *[[Presidential election]] *[[Proportional representation]] *[[Psephology]] *[[Ranked voting systems]] *[[Redistricting]] *[[Referendum]] *[[Right of expatriates to vote in their country of origin]] *[[Suffrage]] *[[Vote splitting]] *[[Voter turnout]] *[[Voting bloc]] *[[Voting methods in deliberative assemblies]] *[[Voting system]] }} == මූලාශ්‍ර == {{Reflist}} == භාහිර සබැඳි == {{Wiktionary|vote|voting}} {{Commons category|Voting}} {{Scholia|topic}} *[https://core.ac.uk/search?q=voting Voting] *[http://americanhistory.si.edu/vote/ A history of voting in the United States] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070610162909/http://americanhistory.si.edu/vote/ |date=2007-06-10 }} from the [[Smithsonian Institution]]. *[http://dca.tufts.edu/features/aas A New Nation Votes: American Elections Returns 1787-1825] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080725105911/http://dca.tufts.edu/features/aas |date=25 July 2008 }} *[http://www.canivote.org/ Can I Vote?]—a nonpartisan US resource for registering to vote and finding your polling place from the [http://www.nass.org/ National Association of Secretaries of State]. *{{Cite EB1911|wstitle=Vote|volume=28|pages=216–217}} This contains a brief history of voting in [[Ancient Greece]] and [[Ancient Rome|Rome]]; see also [[Electoral system#History|Electoral system s.v. History]]. * [http://www.civilization.ca/cmc/exhibitions/hist/elections/el_000_e.shtml The Canadian Museum of Civilization — A History of the Vote in Canada ] {{Portal bar|දේශපාලනය}} {{Authority control}} [[ප්‍රවර්ගය:ඡන්දය ප්‍රකාශකිරීම| ]] [[ප්‍රවර්ගය:ඡන්ද විමසීම්]] [[Category:Parliamentary procedure]] k7sq0eavod8ubp6seatp74lli3fyuj7 0 24091 798027 797915 2026-08-25T01:45:37Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 798027 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව ක්‍රිකට්ක්‍රීඩකයා චරිතාපදානය | playername = කුමාර් සංගක්කාර | country = ශ්‍රී ලංකාව | country_adj = ශ්‍රී ලංකා | fullname = කුමාර් චොක්ශානද සංගක්කාර | image = Kumar Sangakkara bat in hand.JPG | caption = | nickname = සංගා {{!}} GOAT of Cricket (GOAT යනු Greatest Of All Time එනම් සදාකාලිකවම ශ්‍රේෂ්ඨ) | living = true | dayofbirth = 27 | monthofbirth = 10 | yearofbirth = 1977 | placeofbirth = [[මාතලේ]] | countryofbirth = [[ශ්‍රී ලංකාව]] | height= මීටර් 1.78 | batting = වමත් | bowling = දකුණත් [[පිට දඟ|පා දඟ]] | role = [[කඩුළු රකින්නා]], පිතිකරු | international = true | testdebutdate =ජූලි 20 | testdebutyear = 2000 | testdebutagainst = දකුණු අප්‍රිකාව | testcap = 84 | lasttestdate = ජනවාරි 3-7 | lasttestyear = 2015 | lasttestagainst = නවසීලන්තය | odidebutdate = ජූලි 5 | odidebutyear = 2000 | odidebutagainst = පකිස්ථානය | odicap = 93 | lastodidate = මාර්තු 18 | lastodiyear = 2015 | lastodiagainst = දකුණු අප්‍රිකාව | odishirt = 11 | club1 = [[නොන්ඩෙස්ක්‍රිප්ට්ස් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා සංගමය|එන්සීසී]] | year1 = 1997–වර්තමානය | club2 = [[කිංග්ස් XI පංජාබ්]] | year2 = 2008–2010 | club3 = [[වොර්වික්ෂයර් ප්‍රාන්ත ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා සංගමය|වෝර්වික්ෂයර්]] | year3 = 2007 | club4 = [[ඩෙකෑන් චාර්ජර්ස්]] | year4 = 2011 | club5 = [[සරේ ප්‍රාන්ත පිළ]] | year5 = 2015–වර්තමානය | columns = 4 | column1 = [[ටෙස්ට් ක්‍රිකට්|ටෙස්ට්]] තරග | matches1 = 130 | runs1 = 12,203 | bat avg1 = 58.66 | 100s/50s1 = 38/51 | top score1 = 319 | deliveries1 = 84 | wickets1 = 0 | bowl avg1 = – | fivefor1 = – | tenfor1 = – | best bowling1 = – | catches/stumpings1 = 178/20 | column2 = [[එක් දින ජාත්‍යන්තරය|එදිජා]] | matches2 = 404 | runs2 = 14,234 | bat avg2 = 41.98 | 100s/50s2 = 25/93 | top score2 = 169 | deliveries2 = – | wickets2 = – | bowl avg2 = – | fivefor2 = – | tenfor2 = – | best bowling2 = – | catches/stumpings2 = 402/99 | column3 = [[පළමු-පෙල ක්‍රිකට්|පපෙ]] | matches3 = 230 | runs3 = 17,829 | bat avg3 = 51.07 | 100s/50s3 = 52/76 | top score3 = 319 | deliveries3 = 246 | wickets3 = 1 | bowl avg3 = 150.00 | fivefor3 = 0 | tenfor3 = 0 | best bowling3 = 1/13 | catches/stumpings3 = 347/33 | column4 = [[ලැයිස්තු ඒ ක්‍රිකට්|ලැඒ]] | matches4 = 504 | runs4 = 18,141 | bat avg4 = 42.68 | 100s/50s4 = 34/114 | top score4 = 169 | deliveries4 = – | wickets4 = – | bowl avg4 = – | fivefor4 = – | tenfor4 = – | best bowling4 = – | catches/stumpings4 = 506/124 | date = 11 ජුනි | year = 2015 | source = http://www.espncricinfo.com/srilanka/content/player/50710.html ඊඑස්පීඑන්ක්‍රික්ඉන්ෆෝ |Caption=කුමාර් සංගක්කාර වර්ෂ 2012දී ICC සම්මාන උළෙලේදී වසරේ ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා, වසරේ ටෙස්ට් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා සහ ලොව ජනප්‍රියම ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා යන සම්මාන ත්‍රිත්වයෙන් පිදුම් ලැබූ අවස්තාව.}} '''[[කුමාර්]] සංගක්කාර''' (උපත 27 ඔක්තෝම්බර් 1977, [[මාතලේ]], ශ්‍රී ලංකාව) යනු [[ශ්‍රී ලංකා ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම]]හි සාමාජිකයෙක් මෙන්ම හිටපු නායකයාද වේ. ඔහු මුල් පෙළ වමත් පිතිකරුවෙකි. ඔහු කඩුළු රකින්නා හා මුල් පෙළ පිතිකරුවෙක් ලෙස ක්‍රීඩා කිරීමට පුරුදුව සිටියත්, ටෙස්ට් ක්‍රීඩාවේ කඩුළු රැකීමෙන් ඉවත්වීමත් සමගම ඔහුගේ පිතිකරණයේ සැලකිය යුතු වෙනසක් ඇති විය. ඔහුගේ ක්‍රීඩා දිවියේ අවස්ථා කීපයකදිම ලොව අංක 1 ටෙස්ට් පිතිකරු බවට පත් වීමට ඔහුට හැකි විය.<ref>http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/489668.html</ref> ලෝක කුසලානයේදි ඉන්දියාවට එරෙහිව ලද පරාජයත් සමගම ඔහු නායකත්වයෙන් ඉවත් විය. ඩොනල්ඩ් බ්‍රැඩ්මන් ට(12) පසුව ලොව වැඩිම ටෙස්ට් ද්විතව ශතක ගණනක් රැස්කර ඇත්තේ සංගක්කාර (11) වේ. ඔහු සිය 11වන ටෙස්ට් ද්විත්ව ශතකය 2015 ජනවාරි 4 දින නවසීලන්තයෙ වෙලින්ටන් හිදී [[නවසීලන්ත ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|නවසීලන්තයට]] ඒරෙහිව ලබාගන්නා ලදී.<ref>http://uk.eurosport.yahoo.com/22102011/63/sangakkara-hits-double-century.html</ref> ==මුල් කාලය== කුමාරි වෙදආරච්චි චොක්ශන්ද්‍රා මුදලිගේ සහ චොක්ශාන්ද වෙදාඅරච්චි සංගක්කාරට දාව 1977දී [[මාතලේ]] දී කුමාර සංගක්කාර උපත ලබන ලදි. සංගක්කාර ඔහුගේ මූලික හා ද්වීතීක අධ්‍යාපනය ලැබුවේ [[නුවර]] නගරයේ තිබෙන ප්‍රමුඛතම පාසලක් මෙන්ම ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගනයක් (අස්ගිරිය ක්‍රීඩාංගණය) හිමි ලෝකයේ එකම පාසල වන ත්‍රිත්ව විද්‍යාලයෙනි. වරක් ඔහු වසරේ විශිෂ්ඨම ශිෂ්‍යයාට පිරිනමන The Ryde Gold Medal සම්මානයෙන්ද පිදුම් ලැබීය.<ref name=teacher/> 1996 වසරේ පාසලේ ප්‍රධාන ශිෂ්‍ය නායක දූරය දැරීමටද ඔහුට හැකි විය. සංගක්කාර පාසල් සමයේදී ක්‍රිකට් හා ටෙනිස් ක්‍රීඩා සඳහා විශේෂ දක්ෂතාවක් පෙන්වූ අතර ඒ හේතුවෙන් වරක් පාසලේ එවකට විදුහල්පතිව සිටි ලෙනාඩ් ද අල්විස් මහතා විසින් සංගක්කාරගේ මවට ඔහුව ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවෙන්ම ඉහලට යවන ලෙසද ඉල්ලීමක්ද කොට ඇත.<ref name=teacher>[http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 Cricket world.com | ''Principal Delighted With Former Student Sangakkara''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} retrieved 3 March 2008 {{Wayback | url=http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} <!-- Bot retrieved archive --> | date=20071202092104}</ref> මොහු පිලිබඳ අමුතුවෙන් සඳහන් කිරීම අනවශ්‍යය.මේ වන විට ලොව හොදම පිතිකරුවන් අතරින් පෙරමුණ ගෙන සිටී.2015 ලෝක කුසලානයේදී තරග හතරකදී පිට පිට ශතක 4 ක් වාර්තා කරමින් , ක්‍රිකට් වාර්තා පොත මෙතෙක් සටහන් නොවූ කඩ ඉමක් කරා ගෙනයාමට සමත්ව සිටී . == ආශ්‍රිත== මොහු පිලිබඳ අමුතුවෙන් සඳහන් කිරීම අනවශ්‍යය.මේ වන විට ලොව හොදම පිතිකරුවන් අතරින් පෙරමුණ ගෙන කුසලානයේදී තරග හතරකදී පිට පිට ශතක 4 ක් වාර්තා කරමින් , ක්‍රිකට් වාර්තා පොත මෙතෙක් සටහන් නොවූ කඩ ඉමක් කරා ගෙනයාමට සමත්ව සිටී . sstt6o08whlecj3moy59mp2w2nr9g81 0 41899 798049 507654 2026-08-25T06:27:25Z Dangphuocthinh2015712 80439 Created by translating the section "Parakuéra" from the page "[[:gn:Special:Redirect/revision/92080|Paraguasu Py'aguapy]]" 798049 wikitext text/x-wiki [[File:Pacific Ocean - en.png|thumb|250px|ශාන්තිකර සාගරය]] '''ශාන්තිකර සාගරය''' ({{en|Pacific Ocean}}) [[පෘථිවිය]] මත විශාලම [[සාගරය|සාගරයයි]]. එය '''පැසිෆික් සාගරය''' ලෙසත් හඳුන්වනු ලබයි. {{Five oceans}} {{Regions of the world}} {{Authority control}} [[ප්‍රවර්ගය:ශාන්තිකර සාගරය]] {{අසම්පූර්ණ}} == වැස්ස වෙනුවෙන් == * [[ජපන් මුහුද|ජපානය සඳහා]] * [[Para Koralo|කොරල් සඳහා]] * [[Para Tasmano|ටස්මන් සඳහා]] * [[Para Kuarahyresẽ China|නැගෙනහිර චීනය සඳහා]] 47z7bg6h567hmy75yhahhh36mrkup7l 0 44600 798038 797364 2026-08-25T06:13:15Z Dangphuocthinh2015712 80439 Created by translating the section "Ang mga gi basihan niini" from the page "[[:ceb:Special:Redirect/revision/35195035|Ursus maritimus]]" 798038 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name =හිම වලසා | image = Polar Bear - Alaska.jpg | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]]<small> | classis = [[Mammal]]ia</small> | ordo = [[Carnivora]] | familia = [[bear|Ursidae]] | genus = ''[[Ursus (genus)|Ursus]]'' | species = '''''U. maritimus''''' | binomial = ''Ursus maritimus'' | binomial_authority = [[කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස්|ෆිප්ස්]], 1774<ref name=Phipps1774>Phipps, pg. 185</ref> | range_map = Polar_bear_range_map.png | range_map_caption = හිම වලසුන් පරාස | synonyms= ''Ursus eogroenlandicus''<br /> ''Ursus groenlandicus''<br /> ''Ursus jenaensis''<br /> ''Ursus labradorensis''<br /> ''Ursus marinus''<br /> ''Ursus polaris''<br /> ''Ursus spitzbergensis''<br /> ''Ursus ungavensis''<br /> ''Thalarctos maritimus'' }} '''හිම වලසා''' (''[[wikt:ursus#Latin|Ursus]] [[wikt:maritimus#Latin|maritimus]]'') වනාහි වලස් පවුලට අයත් [[උත්තර ධ්‍රැවය]] ආශ්‍රීතව වෙසෙන සත්ව විශේෂයකි. හිම වලසා ලෝකයේ විශාලතම වලස් විශේෂය වන අතර, ගොඩබිම වසන විශාලතම මාංශ භාක්ෂකයා ද වේ.<ref>{{cite web | url = http://www.fws.gov/endangered/esa-library/pdf/polar_bear.pdf |format=PDF| title = Polar bear, (Ursus maritimus) | publisher = United States Fish and Wildlife service | accessdate =9 September 2009| quote = Appearance. The polar bear is the largest member of the bear family, with the exception of Alaska's Kodiak brown bears, which equal polar bears in size.}} ([http://ecos.fws.gov/speciesProfile/SpeciesReport.do?spcode=A0IJ Overview page])</ref> වැඩුණු පිරිමි වලසෙක් බරින් 350–700 කිලෝග්‍රෑම් (රාත්තල් 770–1,500) පමණ ද,<ref name="Animal">{{cite book |last=Kindersley |first= Dorling |year=2001, 2005 |title=Animal |location=New York City |publisher=DK Publishing |isbn=0-7894-7764-5}}</ref> වැඩුණු වැලැසිනියක් (වැලැහින්නියක්) එම බරින් බාගයක් පමණ ද වෙති. හිම වලසා හා දුඹුරු වලසා හා අතර ඉතා සමීප සම්බධතාවයක් පවතිය ද සීත දේශගුණයට සරිලන පරිදි [[පරිණාමය]] වී ඇති හිම වලසුන් ගේ දේහයන් සීත දේශගුණය දරාගැනීමට, හිම මත ඇවිදීමට, පිහිනීමට හා සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමට අනුවර්තනය වී ඇත.<ref>{{cite web |url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Ursus_maritimus.html |title=Ursus Maritimus |accessdate=27 October 2007 |last=Gunderson |first=Aren |year=2007 |work=Animal Diversity Web |publisher=University of Michigan Museum of Zoology}}</ref> හිම වලසුන් ගොඩබිමේ උපත ලැබුවත්, ඔවුහු [[ජලය|ජලයේ]] විසීමට ප්‍රිය කරති. ඔවුන් ගේ විද්‍යාත්මක නාමයේ අර්ථය වන්නේ ද ‘මුහුදුබඩ වලසා’ යන්නයි.<ref name=LatDic>{{cite book | last=Kidd |first=D.A. |year=1973 |title= Collins Latin Gem Dictionary | url=https://archive.org/details/latindictionaryg0000unse |publisher= Collins |location= London |isbn=0-00-458641-7}}</ref> හිම වලසුනට සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කළ හැක්කේ [[මුහුද|මුහුදු]] ජලය මිදුණු කාල වල දී පමණි. අනෙක් කාලවල දී ඔවුන් වෙසෙන්නේ ශරීරයේ [[මේද]] තැන්පතුවලිනි. [[රතු දත්ත පොත|ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිලිබඳ ජාත්‍යන්තර සංගමය]] (IUCN) මගින් හිම වලසුන් ‘අන්තරායට ලක්විය හැකි’ ගණයට වර්ගීකරණය කෙරී ඇත. දැනට හිම වලසුන් ගේ උපසංගහන 19 ක් අතරින් 8 ක ගහනය හීනවෙමින් පවතී.<ref name=pbsg2009>IUCN Polar Bear Specialist Group, 2009.[http://pbsg.npolar.no/en/meetings/press-releases/15-Copenhagen.html 15th meeting of PBSG in Copenhagen, Denmark 2009: Press Release]. Retrieved 10 January 2010.</ref> මීට ප්‍රධාන හේතුව වී ඇත්තේ පසුගිය දශකය තුළ හිම වලසුන් මහා පරිමානයෙන් දඩයම් කිරීම යි. මේ පිළිබඳ ව ජාත්‍යන්තර අවධානය යොමුවීමත් සමග හිම වලසුන් සංගහනය සංරක්ෂණය උදෙසා නොයෙකුත් පාලනවිධි හා කොටාවන් ක්‍රියාත්මකවීමෙන් අද වන විට හිම වලසුන් සංගහනය ආරක්ෂා කිරීමට හැකි වී ඇත. වසර දහස් ගණනක් තිස්සේ හිම වලසුන් ස්වදේශීය ආක්ටික් ජනතාවගේ ජිවිතවල භෞතික, අධ්‍යාත්මික හා [[සංස්කෘතිය|සංස්කෘතික]] සලකුණක් බවට පත්වී ඇත. == නම් තැබීම == පළමු වරට හිම වලසුන් ස්පෂ්ට සත්ව විශේෂයක් ලෙස හඳුනාගැනුණේ කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස් (Constantine John Phipps) විසින් 1774 වර්ෂයේ දී ය.<ref name="iucn">{{IUCN2010.3 |assessors=IUCN SSC Polar Bear Specialist Group |year=2008|id=22823/0 |title=Ursus maritimus|downloaded=25 August 2010 }} Database entry includes a lengthy justification of why this species is listed as vulnerable.</ref> හිම වලස්සු ඔහු විසින් ''Ursus maritimus'' (ලතින් භාෂාවෙන් “මුහුදුබඩ වලසා”) යන විද්‍යාත්මක නාමයෙන් හැඳින්වුණ හ. පෙරාතුව හිම වලසුන් ''Thalarctos''<ref name="Liddell 1980">This combines the [[Ancient Greek]] words ''thalassa''/θαλασσα 'sea', and ''arctos''/αρκτος 'bear' and also, with reference to [[Ursa Major]], 'northern' or 'of the north pole' {{cite book | author = [[Henry George Liddell|Liddell, Henry George]] and [[Robert Scott (philologist)|Robert Scott]] | year = 1980 | title = [[A Greek-English Lexicon]] (Abridged Edition) | publisher = [[Oxford University Press]] | location = United Kingdom | isbn = 0-19-910207-4}}</ref> නම් සත්ව ගණයක් ලෙස හැඳින්වුණු අතර පසුව එය නිෂ්ප්‍රභා කෙරිණි. හිම වලසා හා දුඹුරු වලසා හා අතර ඉතා සමීප සම්බධතාවය පිළිබඳ ව සාක්ෂි සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව, හිම වලසුන් සත්ව 'ගණයක්' නොවන බවත්, දුඹුරු වලසා පරිණාමික අපසරණයෙන් ඇතිවූ ස්පෂ්ට සත්ව 'විශේෂයක්' බවත් සොයාගැනිණි.<ref name=IUCN>{{cite web | title = IUCN Red List: ''Ursus maritimus'' | url = {{IUCNlink|22823}}| accessdate =15 February 2008}}</ref> == වර්ගීකරණය හා පරිණාමය == Ursidae වලස් පවුල අන් මාංශ භක්ෂකයන් ගෙන් වසර මිලියන 38 කට පමණ පෙර වෙන්වී ගොස් ඇත. Ursinae උපකුලය වසර මිලියන 4.2 කට පමණ පෙර ඇරැඹී ඇත. ලෝකයේ දැනට හඳුනාගැනී ඇති පැරණිතම හිම වලස් ෆොසිලය වසර 130,000-110,000 ක් පමණ පැරණි උඩු හනුවකි. මෙය 2004 වර්ෂයේ දී Prince Charles Foreland නම් දුපතින් හමුවිය.<ref name="Lindqvist" /> මෙම ෆොසිලයෙන් හඳුනාගත් සාධක අනුව හිම වලසුන් ගේ චාර්වක දත් මීට අවුරුදු දසදහසකට හෝ විසිදහසකට පමණ පෙර දුඹුරු දත් වලින් අපසරණය වූ බවට සාක්ෂි ඇත. හිම වලසුන් Pleistocene යුගයේ ග්ලාසියරණ අවස්ථාවේ දුඹුරු වලසුන් ගෙන් පරිනාමිකව අපසරණය වූ බවට දැනට පිළිගැනේ.<ref name="DeMaster1981"/> DNA පරීක්ෂණවලින් හමුවන සාක්ෂි මීට වඩා සංකීර්ණ වේ. හිම වලසුන් ගේ මයිටකොන්ඩ්‍රිය DNA (mtDNA) දුඹුරු වලසුන් ගෙන් ''Ursus arctos'', විභේදනය වුයේ මීට වසර 150,000 කට පමණ පසුව යි.<ref name="Lindqvist">{{Cite journal |title=Complete mitochondrial genome of a Pleistocene jawbone unveils the origin of polar bear |first=Charlotte |last=Lindqvist |first2=Stephan C. |last2=Schuster |first3=Yazhou |last3=Sun |first4=Sandra L. |last4=Talbot |first5=Ji |last5=Qi |first6=Aakrosh |last6=Ratan |first7=Lynn P. |last7=Tomsho |first8=Lindsay |last8=Kasson |first9=Eve |last9=Zeyl |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=107 |issue=11 |pages=5053–5057 |doi=10.1073/pnas.0914266107 |year=2010 |pmid=20194737 |pmc=2841953 }}</ref> එ මෙන් ම සමහර දුඹුරු වලසුන් ගේ mtDNA, අනෙක් දුඹුරු වලසුනට වඩා හිම වලසුනට කිට්ටු සම්බන්ධතාවක් දක්වයි.<ref name="Waits">{{cite web |url= http://www.cnrhome.uidaho.edu/documents/Waits%20et%20al%201998%20cb.pdf&pid=78496&doc=1|title= Mitochondrial DNA phylogeography of the North American brown bear and implications for conservation | accessdate =1 August 2006|author= Lisette P. Waits, Sandra L. Talbot, R. H. Ward and G. F. Shields |year= 1998 |month= April |publisher= Conservation Biology|pages= 408–417}}</ref> මේ නිසා සමහර සංකල්පවලට අනුව හිම වලස්සු ස්පෂ්ට සත්ව විශේෂයක් ලෙස නො හැඳින්වෙති.<ref>{{Cite journal |last=Marris |first=E. |year=2007 |journal=Nature |title=Linnaeus at 300: The species and the specious |volume=446 |issue=7133 |pages=250–253 |doi=10.1038/446250a |pmid=17361153 }}</ref> අයර්ලන්තයේ වෙසෙන දුඹුරු වලසුන් ගේ mtDNA හිම වලසුනට ඉතා සමාන වේ.<ref>{{cite journal|title=Ancient hybridization and an Irish origin for the modern polar bear matriline |journal=Current Biology |doi=10.1016/j.cub.2011.05.058 |author=Edwards CJ |year=2011|author-separator=,|author2=Suchard MA|author3=Lemey P|author4=Welch JJ|author5=Barnes I|display-authors=5|last6=Fulton|first6=Tara L.|last7=Barnett|first7=Ross|last8=O'Connell|first8=Tamsin C.|last9=Coxon|first9=Peter|volume=21|issue=15|pages=1251–8|pmid=21737280}}</ref> හිම වලසුන් ගේ න්‍යෂ්ඨික ජෙනෝමය දුඹුරු වලසුන් හා සංසන්දනයේ දී වෙනස් රටාවන් පෙන්නයි. මොවුන් ජානමය වශයෙන් වෙනස් ජීවින් විශේෂ 2ක් බවට විභේදනය වී ඇත්තේ වසර 603,000 ට පමණ පෙරදී ය.<ref name="Hailer">{{cite journal|title=Nuclear genomic sequences reveal that polar bears are an old and distinct bear lineage |journal=Science |doi=10.1126/science.1216424 |author=Hailer F |year=2012|author-separator=,|author2=Kutschera V|author3=Hallström BM|author4=Klassert D|author5=Fain SR|author6=Leonard JA|author7=Arnason U|author8=Janke A|volume=336|issue=6079|pages=344–347|pmid=22517859}}</ref> නුතන පර්යේෂණවල දී හිම වලසුන් ගේ, දුඹුරු වලසුන් ගේ හා කළු වලසුන් ගේ සම්පුර්ණ ජෙනෝමය පිරික්සිණි (අතීතයේ දී කැරුණේ මයිටකොන්ඩ්‍රිය හා පාර්ශ්වික ජෙනොම පරික්ෂා පමණි). එහි දී හිම වලසුන් මීට වසර මිලියන 4-5 ට පමණ පෙර දුඹුරු වලසුන් ගෙන් පිරිනැමුණු (පරිණාමය වූ) බවට හඳුනාගැනී ඇත.<ref name=genome>{{cite journal |author=Miller W, Schuster SC, Welch AJ, ''et al.'' |title=Polar and brown bear genomes reveal ancient admixture and demographic footprints of past climate change |journal=Proc Natl Acad Sci U S A |year=2012 |month=July |pmid=22826254 |doi=10.1073/pnas.1210506109 |url=}}</ref> හිම වලසුන් හා දුඹුරු වලසුන් හා අතර අන්තර් අභිජනනයෙන් පැටවුන් බිහි කළ හැක. ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ දී හිම වලසුන් ගොඩබිම ප්‍රදේශයට ද, දුඹුරු වලසුන් උතුරු දෙසට ද සංක්‍රමණය වන අවස්ථාවල දී මොවුහු සංසර්ගයේ යෙදෙති. බොහෝ දුඹුරු වලසුන් හට 2% පමණ හිම වලසුන් ගේ ජාන ඇති නමුත් ඇලෙක්සැන්ඩර් කොදෙව් දුපත් ආශ්‍රිතව වෙසන දුඹුරු වලසුන් සංගහනයෙන් හිම වලස් ජාන 5% ත් 10% ත් අතර ප්‍රමාණයක් දක්නට ලැබේ. මින් පෙනෙන්නේ එම ප්‍රදේශවල දුඹුරු වලසුන් හා හිම වලසුන් හා අතර අන්තර් අභිජනනයන් බහුලව සිදුවන බව යි.<ref name =NewYorkTimes>{{cite web |author=Gorman J|date=23 July 2012|url=http://www.nytimes.com/2012/07/24/science/brown-bears-and-polar-bears-split-up-but-continued-coupling.html |title=Brown bears and polar bears split up, but continued coupling|work= The New York Times |accessdate=24 July 2012}}</ref> මෙම අන්තර් අභිජනන මගින් සරු දෙමුහුම් වලසුන් බිහි වේ.<ref name="DeMaster1981">{{Cite journal| last1=DeMaster | first1=Douglas P. | last2=Stirling | first2=Ian | author2-link=Ian Stirling (biologist) | date=8 May 1981 | title=Ursus Maritimus|jstor=3503828 |journal=Mammalian Species| volume=145 | pages=1–7 | doi=10.2307/3503828 | oclc=46381503| issue=145 }}</ref><ref name="Schliebe 2006">{{Cite book | last1 =Schliebe | first1 =Scott | last2 =Evans | first2 =Thomas | last3 =Johnson | first3 =Kurt | last4 =Roy | first4 =Michael | last5 =Miller | first5 =Susanne | last6 =Hamilton | first6 =Charles | last7 =Meehan | first7 =Rosa | last8 =Jahrsdoerfer | first8 =Sonja | date =21 December 2006 | title =Range-wide status review of the polar bear (Ursus maritimus) | place =Anchorage, Alaska | publisher =[[United States Fish and Wildlife Service]] | url =http://alaska.fws.gov/fisheries/mmm/polarbear/pdf/Polar_Bear_%20Status_Assessment.pdf | format =PDF | accessdate =31 October 2007 | archive-date =10 May 2009 | archive-url =https://web.archive.org/web/20090510095701/http://alaska.fws.gov/fisheries/mmm/polarbear/pdf/Polar_Bear_%20Status_Assessment.pdf | url-status =dead }}</ref> නවතම සාක්ෂි යෝජනා කරන්නේ හිම වලසුන් ගේ හා දුඹුරු වලසුන් ගේ අතර ජානමය සමානභාවයට හේතුව ඔවුන් දිගු කාලයක් තිස්සේ අන්තර් අභිජනනය කිරීමය.<ref name =NewYorkTimes/> එනමුදු මෙම විශේෂයන් ජිවත් වන පරිසරය, රූපකාය, පරිවෘත්තීය ක්‍රියාවලි, සමාජ චර්යා, භෝජන රටා හා අනෙකුත් රුපනුදර්ශිය ලක්ෂණ එකිනෙකාගෙන් වෙනස් වන නිසා ඔවුහු ජීවින් විශේෂ 2ක් ලෙස වර්ගීකරණය කෙරෙති.<ref name=first>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears00stir |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= The First Polar Bears}}</ref> හිම වලසුන් පළමු වරට ලේඛනගත කිරීමේ දී උපවිශේෂ 2ක් හඳුනාගැනිණි. 1774 වර්ෂයේ දී කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස් (Constantine John Phipps) විසින් ''Ursus maritimus maritimus'' එක් උපවිශේෂයක් ද, පීටර් සයිමන් පැලස් (Peter Simon Pallas) විසින් 1776 වර්ෂයේදී ''Ursus maritimus marinus'' නම් උපවිෂේශයක්ද හඳුනාගැනිණි.<ref>{{Cite book | last =Rice | first =Dale W. | year =1998 | title =Marine Mammals of the World: Systematics and Distribution | volume =4 | series =Special Publications of the Society for Marine Mammals | place =Lawrence, Kansas | publisher =The Society for Marine Mammalogy | isbn =1-891276-03-4}}</ref> නමුත් පසු කාලයක මෙම උපවිශේෂයන් නිෂ්ප්‍රභා විණි. අද වනවිට එක් හිම වලස් උපවිශේෂයක් පිළිබඳව පමණක් සාක්ෂි ලැබී ඇත. ''Ursus arctos'' විශේෂයෙන් පැවතෙන ''Ursus maritimus tyrannus'' නම් උපවිශේෂයේ හිම වලස්සු Pleistocene යුගයේදී වඳවී ගියහ. මෙම උපවිශේෂය දැනට වෙසෙන හිම වලසුනට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස විශාලත්වයෙන් වැඩි වේ.<ref name="DeMaster1981"/> == සංගහනය හා ව්‍යාප්තිය == [[File:Polar bears near north pole.jpg|thumb|left|කුතුහලයෙන් යුතු හිම වලසුන් USS Honalulu සබ්මැරීනය පරික්ෂා කරමින්.]] හිම වලසුන් ව්‍යාප්තව ඇත්තේ [[ආක්ටික් කවය|ආක්ටික් වෘත්තය]] හා ඒ ආශ්‍රීත භුමි කලාපවල යි. උත්තර ධ්‍රැවයේ ජනශුන්‍යභාවය හේතුකොට ගෙන හිම වලසුනට තම ජන්මභුමි රඳවාගැනීමට හැකියාව ලැබී ඇත.<ref name="derocher2004"/> කටුක දේශගුණය නිසා හිම වලසුන් ගේ ජන්ම භුමි පිරික්සීම අපහසු කටයුත්තකි. මේ නිසා හිම වලසුන් ගේ සංගහනය නිසැක වශයෙන් ඇස්තමේන්තු කිරීම අපහසු වේ. ජීව විද්‍යාඥයන් අනුමාන කරන අන්දමින් දැනට ලොව වටා හිම වලස්සු 20000-25000 පමණ වෙසෙති.<ref name="iucn31">Schliebe et al. (2008). [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22823/0 Ursus maritimus]. [[IUCN]] Red List of Threatened Species. Retrieved 5 January 2010.</ref><ref name="PBI"/> හිම වලසුන් ගේ උපසංගහන 19 ක් දැනට හඳුනාගැනී ඇත.<ref name="PBI" /><ref name="PBSG14">Aars, pp. 33–55.</ref> මෙම උපසංගහන අතර අන්තර් අභිජනනයෙන් පැටවුන් බිහිකළ හැක.<ref>{{Cite journal | last1=Paetkau | first1=S. | last2=Amstrup | first2=C. | last3=Born | first3=E. W. | last4=Calvert | first4=W. | year=1999 | title=Genetic structure of the world's polar bear populations | journal=Molecular Ecology | volume=8 | issue=10 | pages=1571–1584 | url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Paetkau_et_al_1999.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20050525210037/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Paetkau_et_al_1999.pdf | archivedate=25 May 2005 | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | doi=10.1046/j.1365-294x.1999.00733.x | pmid=10583821 | last5=Derocher | first5=AE | last6=Garner | first6=GW | last7=Messier | first7=F | last8=Stirling | first8=I | last9=Taylor | first9=MK | url-status=dead }}</ref> හිම වලසුන් ගේ සංගහනයෙන් 70% ක් උතුරු ඇමරිකාවේ වෙසෙන අතර ඊට උපසංගහන 13 ක් අයත් වේ. බ්යුෆෝර්ට් මුහුදේ සිට දකුණු දිශාවට හඩ්සන් බොක්ක දක්වා ද, නැගෙනහිර දිශාවට ග්‍රීන්ලන්තයේ බැෆ්ෆින් බොක්ක දක්වා ද, උතුරු ඇමරිකාවේ හිම වලස්සු ව්‍යාප්ත වී සිටිති. ආසියානු-යුරෝපිය ප්‍රදේශයේ ග්‍රීන්ලන්තය, බරෙන්ට්ස් මුහුද, කාරා මුහුද, ලප්ටෙව් මුහුද හා චුක්චි මුහුද ලෙස උපසංගහන 5 ක් දැනට හඳුනාගැනී ඇත. සීමිත දත්ත නිසා මෙම උපසංගහන පිළිබඳව වැඩිදුර විස්තර තවමත් සොයාගෙන නොමැත. හිම වලසුන් ගේ නිජබිම් ප්‍රධාන වශයෙන් [[ඩෙන්මාර්කය]], නොර්වේ, [[රුසියාව]], [[ඇමරිකානු එක්සත් ජනපදය|ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය]] හා [[කැනඩාව]] නම් රටවල් පහක් පුර ව්‍යාප්ත වී ඇත. මෙම රටවල් පහ අන්තර්ජාතික හිම වලසුන් සංරක්ෂණය කිරීමේ සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇත. මෙම සම්මුතිය හරහා එ ර‍ටවල් හිම වලසුන් පිළිබඳ පර්යේෂණ හා සංරක්ෂණ කටයුතු වලට අන්‍යෝන්‍ය සහයෝගිතාව පළකර ඇත. හිම වලසුන් නිරීක්ෂණය සදහා 1980 දශකයේ මැද භාගයේ සිට නවීන මිල අධික උපක්‍රම භාවිතවේ.<ref name=campbell/> හෙලිකොප්ටර් යානා මගින් හා හිම වලසුන් ගේ වාසභුමි නිරීක්ෂණය කිරීම හා හිම වලසුන් ගේ කනේ ඉලෙක්ට්‍රොනික හඳුනාගැනීමේ සම්බන්ධකයක් සවිකිරීම මෑත කාලයේ දී හිම වලසුන් නිරීක්ෂණයට යොදාගන්න ප්‍රචලිත ක්‍රම වේ.<ref name=campbell/> මෑතක සිට සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලස්සු ජනාවාස අසලට සංක්‍රමණය වී තිබෙති. මෙම කරුණ නිසා ‘හිම වලසුන් ගේ ගහනය වැඩි වී ඇතැ යි’ විශ්වාස කිරීම නිවැරදි නොවේ.<ref name=campbell>{{cite news |first=Colin |last=Campbell |coauthors=Lunau, Kate |title=The war over the polar bear: Who's telling the truth about the fate of a Canadian icon? |url=http://www.macleans.ca/science/environment/article.jsp?content=20080123_5242_5242&page=1 |work=Maclean's |date=25 January 2008 |accessdate=9 March 2008 |archive-date=16 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516032545/http://www.macleans.ca/science/environment/article.jsp?content=20080123_5242_5242&page=1 |url-status=dead }}</ref> ඔවුන් මෑත කාලයේ වැඩිපුර ජනාවාස අසල දක්නට ලැබෙන්නේ ඔවුන් ගේ ගහනය වැඩිවීමක් නිසා නොව, ඔවුන්ට ප්‍රමාණවත් ආහාර නොමැති නිසාවෙනි. 2009 වර්ෂයේ දී හිම වලස් උපසංගහන 19න්, 8 ක ගහනය ක්‍රමයෙන් අඩු වෙමින් ද, 3 ක ගහනය ස්ථාවර මට්ටමක ද, 1 ක ගහනය ක්‍රමයෙන් වැඩි වෙමින් ද පවතින අතර, උපසංගහන 7 ක් පිළිබඳව ප්‍රමාණවත් දත්ත වාර්තාවී නොමැත.<ref name=pbsg2009/><ref name="PBI">[http://www.polarbearsinternational.org/bear-facts/ Polar Bears and Conservation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100210010512/http://www.polarbearsinternational.org/bear-facts |date=2010-02-10 }} and {{cite web | title = Polar bear FAQ | url = http://www.polarbearsinternational.org/faq/ | work = Polar Bears International | accessdate =14 July 2009 }}</ref> == වාසභූමිය == [[File:Polarbearonice.jpg|thumb|right|නිදැල්ලේ වෙසෙන හිම වලසෙක්.]] හිම වලසුන් මුහුදු ක්ෂීරපායි විශේෂයකි.<ref name="stirling1988intro">{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears00stir |location= Ann Arbor |authorlink=Ian Stirling (biologist) |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Introduction}}</ref> ඔවුන් ගේ සුපුරුදු වාසභූමි ආක්ටික්හී අයිස් මිදුණු මහද්වීපික තටාක හා කුඩා දුපත් සමුහයන් වේ. මෙම ප්‍රදේශ “ආක්ටික් ජෛව වළල්ල” නමින් හැඳින්වෙන අතර මෙහි [[ජෛව රසායන විද්‍යාව|ජෛව ක්‍රියාකාරිත්වය]] ආක්ටික්හී අනෙකුත් ප්‍රදේශ හා සැසදීමේ දී ඉතා ඉහළ අගයක් ගනී.<ref name=derocher2004/><ref name=distribution>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears00stir |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Distribution and Abundance}}</ref> හිම වලසුන් බොහෝවිට හැසිරෙන්නේ අයිස් තට්ටු, මුහුදු ජලය හා ගැටෙන ස්ථානවලයි.<ref>{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | date=January 1997 | title=The importance of polynyas, ice edges, and leads to marine mammals and birds| volume=10 | issue=1–4 | pages=9–21 | doi=10.1016/S0924-7963(96)00054-1 | journal=Journal of Marine Systems}}</ref> එයට හේතුව මෙම ස්ථානවල හිම වලසුන් ගේ ප්‍රියතම ආහාරය වන සීල් මත්ස්‍යයින් බහුලව ගැවැසීම යි. හඩ්සන් බොක්කත් ජේම්ස් බොක්කත් ආශ්‍රීතව අයිස් කුට්ටි ගිම් උතුවේ දී (ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ දී) සම්පුර්ණයෙන් දියවී යයි. මේ නිසා මෙම කාලයේ දී හිම වලස්සු ගොඩබිම දෙසට සංක්‍රමණය වෙති.<ref name=distribution/> == ජීව විද්‍යාව හා චර්යාව == === භෞතික ලක්ෂණ === හිම වලසා ලෝකයේ විශාලතම භෞමික මාංශ භක්ෂකයා වන අතර, සයිබිරියානු ව්‍යාඝ්‍රයාට වඩා දෙගුණයකින් විශාල වේ.<ref name=lords>{{cite book|title=Lords of the Arctic: A Journey Among the Polar Bears |url=https://archive.org/details/lordsofarcticj00davi |last=Davids |first=Richard C.|coauthors=Guravich, Dan |location= New York| publisher=MacMillan Publishing Co., Inc. | year=1982|isbn=0-02-529630-2 |chapter=Lords of the Arctic}}</ref> වැඩුණු පිරිමි වලසෙක් සාමාන්‍යයෙන් [[බර|බරින්]] කිලෝග්‍රෑම් 350 - 700 (රාත්තල් 770 – 1500) හා දිගින් මීටර 2.4 – 3 (අඩි 8 – 10) ක් පමණ ද වේ.<ref name=hemstock4>Hemstock, p. 4</ref> වැඩුණු වැලැසිනියක් බරින් කිලෝග්‍රෑම් 150 – 250 (රාත්තල් 330 - 550) හා දිගින් මීටර 1.8 – 2.4 (අඩි 6 – 8) පමණ ද වේ. ගැබිනි වැලැසිනියක් බරින් කිලෝග්‍රෑම් 500 (රාත්තල් 1100) පමණ වේ.<ref name=hemstock4/> එ මෙන් ම වැඩුණු හිම වලසෙෙක් උසින් සෙන්ටිමීටර 122 – 160 (අගල් 48 – 63) පමණ වේ.<ref name=Wood>{{cite book |last= Wood |first=G.L. |year= 1983 |title= The Guinness Book of Animal Records |url= https://archive.org/details/guinnessbookofan00wood |page=[https://archive.org/details/guinnessbookofan00wood/page/243 240] | isbn = 978-0-85112-235-9}}</ref><ref>[http://wildlife1.wildlifeinformation.org/s/0MCarnivor/ursidae/ursus/Ursus_maritimus/01ursus_maritimusamwtht.html Polar bear Ursus maritimus - Appearance/Morphology: Measurement and Weight (Literature Reports)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110930194832/http://wildlife1.wildlifeinformation.org/s/0MCarnivor/ursidae/ursus/Ursus_maritimus/01ursus_maritimusamwtht.html |date=2011-09-30 }}. Wildlife1.wildlifeinformation.org. Retrieved 15 September 2011.</ref> දුඹුරු වලසා සමග සැසදීමේ දී හිම වලසාට දිගටි සිරුරක්, දිගටි හිස් කබලක් හා දිගටි නාසයක් ද ඇත.<ref name=first/> හිම වලසුන් ගේ පාද විශාල වන අතර මෙය හිම හා තුනී අයිස් තට්ටු මත ඇවිදීමට හා [[පිහිනීම|පිහිනීමේ]] දී ඉදිරියට තල්ලු කිරීමට ද උපකාරී වේ. ඔවුන් ගේ පාද කුඩා ගැටිති වලින් සම්න්විත වේ. මෙම ගැටිති මගින් හිම මත ඝර්ෂනය (පිළිලුම) වැඩිකිරීම හේතුවෙන් ඇවිදීමට පහසු වේ.<ref name=first/> හිම වලසුන් ගේ කෙටි හා ශක්තිමත් නිය ගොදුරු අල්ලාගැනිමට උපකාරී වේ.<ref name=first/> ඔවුන් ගේ යටි අතට වක්වූ [[නියපොතු|නිය]] [[මුහුදු අයිස්'|අයිස්]] හැරීමට උපකාරී වේ. හිම වලසුනට [[දත්]] 42 ක් පිහිටයි.<ref name=first/> ඔවුන් ගේ රදනක දත් විශාල හා මුවහත් වන අතර එ මගින් ඔවුන් ගේ මාංශ භක්ෂකතාව මැනවින් පිළිබිඹු වේ.<ref name=first/> හිම වලසුන් ගේ උඩු ඇන්දේ දන්ත සුත්‍රය 3.1.4.2 වන අතර පහත ඇන්දේ දන්ත සුත්‍රය 3.1.4.3 ක් වේ. හිම වලසුන්ට ඝන මේද තට්ටුවක්, සමක් හා ලෝම ස්තරයක් ඇත. මේවා ශරීරයේ තාප හානිය අවම කර ශරීරය උණුසුම් කිරීමට උපකාරී වේ. හිම වලසුන් ගේ ශරීර [[උෂ්ණත්වය]] සෙල්සියස් අංශක 10 (ෆැරන්හයිට් අංශක 50)ක් අබිබවා ගියහොත් ශරීරය අධික ලෙස රත් වේ. මොවුන් ගේ ශරීර උෂ්ණත්වය කෙතරම් කුඩා ද යත්, [[අධෝරක්ත]] ඡායාරූපවලට ඔවුන් ගේ සිරුරු උණුසුම නො හසුවේ.<ref name="stirling1988">{{Cite book | last = Stirling | first = Ian | author-link=Ian Stirling (biologist) | year = 1988 | title =Polar Bears | url = https://archive.org/details/polarbears00stir | place =Ann Arbor | publisher =University of Michigan Press | isbn =0-472-10100-5}}</ref> හිම වලසුන් ගේ ඝන ලෝම ස්තරය සුදු පාටට හුරු වේ. [[මැයි]] සිට [[අගෝස්තු]] [[මාස|මාසය]] දක්වා ඔවුන් ගේ ලොම් සැලීම සිදුවේ.<ref>Kolenosky G. B. 1987. Polar bear. pp. 475–485 in Wild furbearer management and conservation in North America (M. Novak, J. A. Baker, M. E. Obbard, and B. Malloch, eds.). Ontario Fur Trappers Association, North Bay, Ontario, Canada.</ref> අනෙකුත් ආක්ටික් ක්ෂීරපායින් මෙන් හිම වලසා ගේ ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ දී ලෝම වේශාන්තරණය උදෙසා තද පැහැයට හැරීමක් සිදුනොවේ. [[File:Polar Bear Underwater Zoo Bremerhaven Germany.ogv|thumb|left|පිහිනමින් සිටින හිම වලසෙක්.]] හිම වලසුන් ගේ සුදු පැහැති ලොම් වැස්ම කාලයත් සමග [[කහ පාට|කහ]] පැහැයට හැරේ. කූඩුගත කර සිටින හිම වලසුන් ගේ ලෝම සමහර අවස්ථාවල දී ලා කොළ පැහැයට හැරේ. මීට හේතුව ඇල්ගී විශේෂයක් ලෝම අතර වැඩීමයි.<ref>In unusually warm conditions, the hollow tubes provide an excellent home for algae. While the algae is harmless to the bears, it is often a worry to the zoos housing them, and affected animals are sometimes washed in a salt solution, or mild [[hydrogen peroxide|peroxide bleach]] to make the fur white again.</ref> පිරිමි වලසුන් ගේ ඉදිරිපස ගාත්වල ලෝම දිගට වැඩෙන අතර, මෙය වැලහිනන් ආකර්ෂණයට උපකාරී වේ.<ref name="Dimorph">{{cite journal |last=Derocher |first=Andrew E. |coauthors=Magnus Andersen, and Øystein Wiig |year=2005 |title=Sexual dimorphism of polar bears |jstor=4094434 |journal=Journal of Mammalogy |volume=86 |issue=5 |pages=895–901 |url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf |doi=10.1644/1545-1542(2005)86[895:SDOPB]2.0.CO;2 |format=PDF |issn=1545-1542 |access-date=2013-03-22 |archive-date=2011-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110110120300/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf |url-status=deviated |accessdate=2013-03-22 |archivedate=2011-01-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110110120300/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf }}</ref> හිම වලසුනට ගඳ සුවඳ හඳුනාගැනීමේ තීව්‍ර හැකියාවක් ඇත. ඔවුනට කිලෝ මීටර 1.6 ක් දුරින් ඇති හෝ මීටරයක් ගැඹුරින් පිහිටි සීල් මතස්‍යයින් හඳුනාගත හැක.<ref name=rosing20-23>Rosing, pp. 20–23</ref> ඔවුනට මිනිසාට සමාන ශ්‍රවණ සංවේදනයක් ඇති අතර, හොඳින් දුර පෙනීමේ හැකියාවක් ද ඇත.<ref name=rosing20-23/> හිම වලසුන් ඇති දක්ෂ පිහිනුම් කරුවන් වන අතර ගොඩබිම සිට කිලෝමීටර 300 (මීටර 200)ක් පමණ දුර ආක්ටික් මුහුදේ පිහිනමින් සිටින හිම වලස්සු සොයාගැනී ඇත. හිම වලසුන් ගේ ශරීරයේ තැන්පත් වී ඇති මේද තට්ටුව [[උත්ප්ලාවකතාව|උත්ප්ලාවකතාවයක්]] ලබාදෙමින් පිහිනීමට උපකාරී වේ.<ref name=behavior/> හිම වලසුනට පැයට කිලෝමීටර 10 (පැයට හැතැප්ම 6) ක [[වේගය|වේගයෙන්]] පිහිනිමට ද, පැයට කිලෝමීටර 5.6 (පැයට හැතැප්ම 3.5) ක වේගයෙන් ඇවිදිමට ද,<ref name=behavior/> පැයට කිලෝමීටර 40 (පැයට හැතැප්ම 25) ක වේගයෙන් [[දිවිම|දිවිමටද]] හැකියාවක් ඇත.<ref>[http://www.seaworld.org/infobooks/polarbears/pbbehavior.html Polar Bears: VI. Behavior.], [[SeaWorld]]. Retrieved 21 January 2011.</ref> === දඩයම් කිරීම හා ආහාර පරිභෝජනය === [[File:Polarbear spitzbergen 1.jpg|thumb|right| හිම වලසුන්ගේ දිගු හොස්ස හා ගෙල සීල් මතස්‍යයින් සිටින ගුහා පරික්ෂා කිරීමට උපකාරී වන අතර, ඔවුන්ගේ ශක්තිමත් ඉදිරි ගාත් ගොදුරු ඇදගෙන යාමටද උපකාරී වේ.<ref name=matthews73-88/>]] හිම වලසා යනු වලස් පවුලට අයත් අතිශයින්ම මාංශ භක්ෂක සාමාජිකයාය. ඔවුන්ගේ ප්‍රියතම ආහාරය සීල් මතස්‍යයින්ය.<ref>{{cite episode | title = Arctic Bears | url = http://www.pbs.org/wnet/nature/arcticbears/index.html | series = PBS Nature | serieslink = Nature (TV series) | airdate = 17 February 2008 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080616221443/http://www.pbs.org/wnet/nature/arcticbears/index.html |date=16 June 2008 }}</ref> සීල් මතස්‍යයින් හුස්ම ගැනීමට හෝ අයිස් මත විවේක ගැනීමට ගොඩබිමට පැමිණීමේදී හිම වලසුන්ගේ ගොදුරු බවට පත්වේ.<ref name=matthews73-88>Matthews, pp. 73–88</ref> හිම වලසුන් වැඩිපුරම දඩයම් කරන්නේ [[මුහුදු අයිස්|අයිස් තට්ටු]] ජලය හා මුසුවන කෙලවරවල් වලය.<ref name=amstrup2007/> හිම වලසුන් විශිෂ්ට ගන්ධ සංවේදනය මගින් සීල් මතස්‍යයින් සිටින ස්ථාන හදුනාගත හැක.ඔවුන් නිසොල්මන්ව ගොදුර ලං වනතුරු ජල තටාක අසල බලාසිටිති.<ref name=hemstock24-27>Hemstock, pp. 24–27</ref> සීල් මතස්‍යයින් හුස්ම ගැනීමට ජාල පෘෂ්ටය අසලට පැමිණීමේදී ඔවුන්ගේ ප්‍රශ්වාස වාතය හිම වලසාට හදුනාගත හැක. එවිට හිම වලසුන් ඔවුන්ගේ ඉදිරිගාත් ජාල තටාකයට දමා සීල් මතස්‍යයින් ගොඩබිමට ඇද දමති. ඉන්පසුව ඔවුන්ගේ ශක්තිමත් දත් මගින් සීල් මතස්‍යයින් හිස සපා කුඩු කර මරා දමති. මීට අමතරව ගොඩබිම විවේක ගන්නා සීල් මතස්‍යයින් ලුහුබදිමෙන්ද, සීල් මතස්‍යය කැදලි වලට කඩා පැනිමෙන්ද සීල් මතස්‍යයින් ගොදුරු කරගැනීමට හිම වලසාට හැකිය.<ref name=hemstock24-27/> [[File:Polar Bear ANWR 10.jpg|upright|thumb|left|තල්මසෙකුගේ මළකුණක් අසල සිටින හිම වලසෙක්]] වැඩුණු වලසුන් කැමට ප්‍රිය කරන්නේ සීල් මතස්‍යයින්ගේ කැලරි පිරි මාංශ හා මේද තැන්පතු ය. නමුත් කුඩා වලසුන් [[ප්‍රෝටීන්]] අනුන [[රතු පාට|රතු]] පැහැති මාංශ කැමට ප්‍රිය කරති.<ref name=matthews73-88/> මීට අමතරව හිම වලසුන් [[කුරුල්ලෝ|කුරුළු]] පැටවුන් හා කුරුළු [[බිත්තරය|බිත්තරද]] ආහාරයට ගනිති.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/earth/hi/earth_news/newsid_8622000/8622244.stm | publisher=BBC News | title=In pictures: Rock climbing polar bears | date=20 April 2010}}</ref> මවගෙන් වෙන්වූ යොවුන් හිම වලසුන් හට තනිව දඩයම් කිරීම ඉතා පහසු කටයුත්තක් නොවේ. මේ නිසා ඔවුන්ට අනිකුත් හිම වලසුන් කා දමා අත්හැර දැමු මළකුණු වල කොටස් ආහාරයට ගැනීමට සිදුවේ. එසේම යොවුන් හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට සාර්ථක වුවද, සමහර අවස්ථාවලදී වැඩුණු හිම වලසුන්ගෙන් දඩයම බේරා ගැනීමට අසමත් වේ. එවිට ඔවුන්ට සිදු වන්නේ වැඩුණු වලසුන්ගෙන් ආහාර ගෙන හමාර වනතුරු බලාසිටිමටය. ආහාර ගැනීමෙන් පසු හිම වලසුන් හිම හෝ ජලය උපයෝගයෙන් තම ශරීරය පිරිසිදු කරගනිති.<ref name=behavior>{{cite book | last=Stirling | first= Ian | year=1988 | title= Polar Bears | url=https://archive.org/details/polarbears00stir | location= Ann Arbor | authorlink=Ian Stirling (biologist) | publisher= University of Michigan Press | isbn= 0-472-10100-5 | chapter= behavior}}</ref> [[File:Ursus maritimus posture.svg|thumb|හිම වලසුන්ගේ ලාක්ෂණික ඉරියව්:<br />1. - විවේකයෙන් සිටින විට;<br />2. - විමසිල්ලෙන් සිටින විට;<br />3. - දඩයම් කිරීමේදී]] හිම වලසුන් ඉතා දක්ෂ මෙන්ම ශක්තිමත් විලෝපිකයන් වෙති. හිම වලසකුට තම දේහ [[ස්කන්ධය]] මෙන් දෙගුණයක් බරින් යුතු මුහුදු ඇතෙකු දඩයම් කලහැක.<ref name="Clarkson1994" /> එසේම මුහුදු ඇතාට සමාන ස්කන්ධයෙන් යුතු බෙලුගා තල්මසුන් දඩයම් කිරීමටද හිම වලසුන්ට හැකියාව ඇත. නමුත් ඔවුන්ගේ සිරුරු ඉතා ඉක්මණින් රත්වන නිසා හිම වලසුන්ට වැඩිදුර දිවීමේ හැකියාවක් නොමැත. ගැබිණි වලහින්නියන් හැරෙන්නට අනෙකුත් වලසුන් අවුරුද්ද පුරාම ක්‍රියාශීලි වෙති.<ref name="tick"/> කළු වලසුන් (black bear) හා දුඹුරු වලසුන් (brown bear)මෙන් නොව, හිම වලසුන් හට කෑම නොමැතිව මාස කිහිපයක් වුවද සිටිය හැක. මීට හේතුව ග්‍රීෂ්ම ඍතුව හා සරත් ඍතුව මුලදී අයිස් දියවී යාමෙන් හිම වලසුන් හට සීල් මතස්‍යයින් දඩයම මගහැරිමය.<ref name="tick"/> මෙම කාල වලදී ඔවුන් තම සිරුරුවල මේද තැන්පතු දහනයෙන් [[ශක්තිය]] ලබා ගනිති.<ref name="stirling1988" /> හිම වලසුන් සීල් මතස්‍යයින්ට අමතරව පිනි මුවන්, කුරුල්ලන්, බිත්තර, සිප්පි බෙල්ලන්, කකුළුවන්, කාන්තකයන් හා හිම වලස් පැටවුන්ද ආහාරයට ගනිති. මීට අමතරව ඔවුන් [[ශාක|ශාකමය]] ද්‍රව්‍ය, බෙරි වර්ග, මුල් වර්ග හා මුහුදු පැළෑටි සුළු වශයෙන් පරිභෝජනයට ගනිති.<ref name="Clarkson1994"/> හිම වලසුන් මාංශ භක්ෂක වීමට එක් හේතුවක් වන්නේ, ශාකමය ද්‍රව්‍යවලින් ඔවුන්ට ප්‍රමාණවත් කැලරි සංඛ්‍යාවක් ලබාගැනීමට නොහැකි වීමයි. ඔවුන්ගේ ශරීරය හැඩගැසී ඇත්තේ මේද තැන්පතු වලින් අධික මුහුදු ක්ෂීරපායින් ආහාරයට ගැනීමටය.<ref>{{Cite journal | last1=Ramsay | first1=M. A. | last2=Hobson | first2=K. A. |date=May 1991 | title=Polar bears make little use of terrestrial food webs: evidence from stable-carbon isotope analysis | volume=86 | issue=4 | pages=598–600 | doi=10.1007/BF00318328 | journal=Oecologia}}</ref><ref>{{Cite journal | last=Best | first=R. C. | year=1985 | title=Digestibility of ringed seals by the polar bear | journal=Canadian Journal of Zoology| volume=63 | issue=5 | pages=1033–1036 | doi=10.1139/z85-155}}</ref> ජනාවාස අසල වාසය කරන හිම වලසුන් මිනිසුන් අපතේ දමන කැලි කසළ ආහාරයට ගැනීමට පුරුදුව ඇත.<ref name="Clarkson1994"/> මෙම කැලි කසළ අතර හිම වලසුන්ට අනතුරුදායක ද්‍රව්‍ය වන ස්ටයිරෆොම්, ප්ලාස්ටික්, වාහන වල බැටරි, ලිහිස්සු තෙල් හා එතිලින් ග්ල්යිකොල් අඩංගු වේ.<ref name="Clarkson1994">{{Cite book | last=Clarkson | first=Peter L. | last2=Stirling | first2=Ian | author2-link=Ian Stirling (biologist) | year=1994 | contribution=Polar Bears | contribution-url=http://icwdm.org/handbook/carnivor/ca_c25.pdf | editor1-last=Hygnstrom | editor1-first=Scott E. | editor2-last=Timm | editor2-first=Robert M. | editor3-last=Larson | editor3-first=Gary E. | title=Prevention and Control of Wildlife Damage | place=Lincoln | publisher=University of Nebraska | pages=C–25 to C–34 | url=http://icwdm.org/handbook/index.asp | accessdate=13 November 2007 | archive-date=20 November 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071120204546/http://icwdm.org/handbook/index.asp | url-status=dead }}</ref><ref name="Manning">{{Cite journal | last=Manning | first=T. H. | date=March 1961 | title=Comments on 'Carnivorous walrus and some Arctic zoonoses' | journal=Arctic | volume=14 | issue=1 | pages=76–77 | url=http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf | format=PDF | issn=0004-0843 | accessdate=13 November 2007 | archive-date=9 April 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080409082148/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf | url-status=deviated | archivedate=9 April 2008 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080409082148/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf }}</ref> මේවා හිම වලසුන් පරිභෝජනයට ගැනීමෙන් විවිධ රෝගාබාධ මෙන්ම [[මරණය|මරණයන්ද]] සිදුවිය හැක. මේ නිසා ජනාවාස අසල වෙසෙන ජනතාව කැලි කසළ [[ප්‍රතිචක්‍රණය|ප්‍රතිචක්‍රීකරණය]] කර නිසි ලෙස බැහැර කිරීමට වග බලාගත යුතුය. === හැසිරීම === [[File:Polar Bears Play fight.JPG|thumb|left|බොහෝවිට හිම වලසුන් අතර සෙල්ලක්කාරී ගැටුම් ඇති වේ. ඔවුන් අතර සැබෑ ගැටුම් ඇතිවන්නේ සංසර්ගයේ යෙදෙන සමයන්හිදී ය. ]] අළු පැහැති වලසුන් (grizzly bear) මෙන් හිම වලස්සු දේශ සිමාවන් ආරක්ෂා නො කරති. සාමාන්‍යයෙන් රණ්ඩු සරුවල් කිරීමට මැලිවන හිම වලස්සු බොහෝ අවස්ථාවල දී සටන් නොකර පලායාමට උත්සහ දරති.<ref name=matthews2729>Matthews, pp. 27–29</ref> සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලසුන් ගේ හැසිරීම ඉතා අවිනිශ්චිත යි. උන් මිනිසුනට පහරදී මරාදැමූ හා ආහාරයට ගත් අවස්ථා කීපයක් දැනට වාර්තාවී ඇත.<ref name=bruemmer2533>Bruemmer, pp. 25–33</ref> නමුත් ආක්ටික් වෘත්තයේ මිනිස් [[ලෝක ජනගහනය|ජනගහනය]] ඉතා පහළ නිසා මෙ වැනි අවස්ථා ඉතා දුර්ලභ වේ. වැඩුණු හිම වලස්සු සාමාන්‍යයෙන් හුදකලා ජිවිත ගත කිරීමට ප්‍රිය කරති. නමුත් බොහෝවිට හිම වලසුන් එකිනෙකා සමග සෙල්ලම් කරමින් හා එකිනෙකා සමග තුරුල් වෙමින් නිඳන අයුරු දැකගත හැකියි.<ref name=bruemmer2533/> හිම වලසුන් පිළිබද විශේෂඥ වෛද්‍ය නිකීටා ඔව්සිඅනිකොව් (Nikita Ovsianikov) පවසන්නේ වැඩුණු හිම වලසුන් හොද සමාජ සබඳතා පවත්වා ගෙන යන බවයි.<ref name=matthews2729/> විශේෂයෙන්ම කුඩා පැටවුන් සමාජශීලි වන අතර ඔවුහු තම සහෝදර සහෝදරියන් සමග කෙළිදෙලෙහි යෙදෙමින් කාලය ගෙවති. යොවුන් පිරිමි වලසුන් අතර සෙල්ලක්කාරී ගැටුම් ඇති වේ. මෙම අත්දැකීම් ඔවුනට පසු කාලයේ දී [[ලිංගික සංසර්ගය|සංසර්ග]] වකවානුවල වැලහින්නන් ආකර්ෂණය කරගැනීමට උපකාරී වේ.<ref>Matthews, p. 95</ref> === ප්‍රජනනය හා ජිවන චක්‍රය === [[File:Ursus maritimus us fish.jpg|thumb|හිම වලස් පැටවුන් අවුරුදු දෙකහමාරක් පමණ වන තුරැ මවගේ පිළිසරණයෙන් ජිවත් වේ.]] [[අප්‍රේල්]] හා [[මැයි]] මාසවල හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට එක්රැස් වන ස්ථානවල සංසර්ගය සිදුවේ.<ref name=reproduction/> පිරිමි වලසෙකුට වැලහින්නියක් සොයා කිලෝමීටර 100ක් (සැතපුම් 60) හෝ ඊට වඩා චාරිකා කල හැක. ඇය සොයාගැනීමෙන් පසු පිරිමි වලසා වෙනත් වලසුන් සමග සටන් කිරීමෙන් ඇයව දිනාගත යුතුය. මෙම සටන්වල ප්‍රථිපලයක් වශයෙන් බොහෝ වලසුන්ට තුවාල සිදුවේ.<ref name=reproduction/> වැලහින්නියක් සාමාන්‍යයෙන් පිරිමි වලසුන් කීපදෙනෙකු සමග සංසර්ගයේ යෙදෙති. මෑත කාලයේ සිදුකරන ලද පරීක්ෂණ මගින් එකම මවට දාව වෙනස් පියවරුන්ගේ පැටවුන් සොයාගෙන ඇත..<ref name=carpenter>{{cite journal|last=Carpenter|first=Tom|date=November/December 2005|title=Who's Your Daddy?|journal=Canadian Geographic|publisher=The Royal Canadian Geographic Society|location=Ottawa|pages=44–56}}</ref> මෙසේ හමුවන වලස් යුවලක් සතියක් පමණ කාලයක් එකට වසමින් කීපවරක් සංසර්ගයේ යෙදෙති. මෙය වැලහින්නියන්ගේ ඩිම්බනිහරණය [[ලිංගික උත්තේජනය|උත්තේජනය]] කරයි.<ref name=rosing42-48>Rosing, pp. 42–48</ref> සංසර්ගයෙන් පසු සාරවත් ඩිම්බ [[අගෝස්තු]] හෝ [[සැප්තැම්බර්]] මාසය වන තුරු සැලකිය යුතු වර්ධනයක් නොපෙන්වයි. මෙම මාස 4 තුල වැලහින්නියන් අතිවිශාල ආහාර ප්‍රමාණයක් පරිභෝජනය කරමින් තම සිරුරේ බර ආසන්න වශයෙන් දෙගුණයකින් (කිලෝග්‍රෑම් 200 කින්) වැඩිකර ගනිති.<ref name=reproduction/> ====මාතෘ ගුහා තැනීම හා මුල් අවදිය==== අයිස් දියවිගෙන යන කාලයේදී ගැබිණි වැලහින්නියන් දඩයම අතහැර මාතෘ ගුහා සැදීම ආරම්භ කරති. මෙම ගුහා ඇතුල්වීම සදහා පටු උමගකින් හා කුටීර 1-3 කින්ද පමණ සමන්විත වේ.<ref name=reproduction/> හිම මත හෝ අයිස් මත සාදන මෙම ගුහා බොහෝවිට වසර කීපයක් පුරා නැවත නැවත භාවිතා වේ.<ref name=derocher2004/> මෙම ගුහා තුල ගැබිණි වැලහින්නියන් සිසිර තරණයට (hibernation) සමාන අක්‍රිය තත්වයකට පත්වේ. මෙහිදී වැලහින්නියන් සිසිර තරණයේදී මෙන් නොකඩවා නිදා නොගනිති. නමුත් ඔවුන්ගේ හෘද ස්පන්දනය විනාඩියට ගැස්සුම් 46 සිට 27 ක් දක්වා අඩුවන අතර,<ref name=lockwood17-21>Lockwood, pp.17–21</ref> ඔවුන්ගේ ශරීර උෂ්ණත්වය සිසිර තරණයේදී මෙන් අඛණ්ඩව පවතී.<ref name="stirling1988" /><ref>{{Cite journal| last1=Bruce | first1=D. S. | last2=Darling | first2=N. K. | last3=Seeland | first3=K. J. | last4=Oeltgen | first4=P. R. | last5=Nilekani | first5=S. P. | last6=Amstrup | first6=S. C. |year=1990 | title=Is the polar bear (Ursus maritimus) a hibernator?: Continued studies on opioids and hibernation | journal=Pharmacology Biochemistry and Behavior | volume=35 | issue=3 | pages=705–711 | doi=10.1016/0091-3057(90)90311-5}}</ref> [[File:Cub polar bear is nursing 2.OGG|thumb|මව් කිරි උරන පැටවෙක්]] නොවැම්බර් සිට පෙබරවාරි මාස ඇතුලත පැටවුන් බිහිවීම සිදුවේ. අලුත ඉපදුනු පැටවුන්ගේ දැස් නොපෙනෙන අතර ලා දුඹුරු පැහැති ලොම් ස්තරයකින් ආවරණයවී ඇත. ඉපදෙන විට ඔවුන්ගේ බර කිලෝග්‍රෑම් 0.9 (රාත්තල් 2) කට වඩා අඩුවේ.<ref name=rosing42-48/> මිනිස් භාරයේ සිටින වැලහින්නියන් ඉක්මණින් පැටවුන් ප්‍රසුත කරති. සාමාන්‍යයෙන් වැලහින්නියක් එක් වරකට පැටවුන් 2 කු පමණ ප්‍රසුත කරති.<ref name=reproduction/> පෙබරවාරි මැද සිට අප්‍රේල් මැද භාගය වනතුරු මව හා පැටවුන් ගුහාව තුල වාසය කරති. මෙම කාලය ඇතුලත මව් වැලහින්නිය නොකඩවා තම උපවාසය පවත්වා ගෙන යන අතරතුර තම පැටවුන් හට මව් කිරිද ලබාදෙති.<ref name=reproduction/> මව් වැලහින්නිය ගුහාවේ දොරටුව කඩා ගුහාවෙන් පිටතට යන්නේ ඇගේ පැටවුන් කිලෝග්‍රෑම් 10-15 ක් (රාත්තල් 22-23)පමණ වැඩුණු පසුවය.<ref name=reproduction/> ඉන්පසු ඉදිරි දවස් 12-15 අතර කාලයේදී ගුහාවට ආසන්න පරිසරයේ මව හා පැටවුන් කාලය ගත කරති. පැටවුන් ඇවිදීමට හා ඉගෙනගන්නා අතරතුර, මව අවට වෘක්ෂලතා ආදිය මත යැපෙයි.<ref name=reproduction/> මෙසේ සති දෙකක් පමණගත වූ පසු මව හා පැටවුන් සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමට මුහුදු බඩ ප්‍රදේශයට සංක්‍රමණය වේ.<ref name=reproduction/> ගැබිණි කාලයේදී සිට මෙම අවස්ථාව වනතෙක් වැලහින්නියක මාස 8ක පමණ කාලයක් නිරාහාරව සිටීමට සිදුවේ.<ref name=reproduction/> වැලහින්නියන් තම පැටවුන් කෙරෙහි දැඩි ස්නේහයක් දක්වන අතර ඔවුන් හට දැඩි ආරක්ෂාවක් ලබාදෙති. නමුත් සමහර කුඩා පැටවුන් වෘකයන්ට ගොදුරු වීමෙන් හෝ හාමතෙන් මියයති. වැඩුණු පිරිමි වලසුන්ද සමහර අවස්ථාවලදී පැටවුන් මරදමා ආහාරයට ගනිති.<ref>Derocher, AE and Wiig, Oe; [http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-307.pdf Infanticide and Cannibalism of Juvenile Polar Bears (Ursus maritimus) in Svalbard] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170808142329/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-307.pdf |date=2017-08-08 }} Arctic [Arctic]. Vol. 52, no. 3, pp. 307–310. Sep 1999</ref> පැටවුන් මවගෙන් වෙන්වන්නේ අවුරුදු 2.5 ක් පමණ වයස්ගතවූ පසුවය.<ref name=reproduction/> එවිට මව පැටවුන් අත්හැර දැමීම හෝ එලවා දැමීම සිදු කරයි. සමහර අවස්ථාවල මවගෙන් වෙන්වූ පැටවුන් එකට සංචාරය කරමින්, සති හෝ මාස ගණනක් එකට දඩයම් කරමින් ආහාර හවුලේ බුක්ති විදිති.<ref name=bruemmer2533/> ==== වැඩුණු විය ==== හිම වැලැසිනියෝ අවුරුදු 4-5 වන විට ද,<ref name=reproduction>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears00stir |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Reproduction}}</ref> පිරිමි හිම වලස්සු අවුරුදු 6 ක් වන විට ද ලිංගික පරිණතභාවයට පත්වෙති. කෙසේ වුව ද සහකාරියක් සොයාගැනීමේ උග්‍ර තරගය හේතුවෙන් පිරිමි හිම වලසුනට අවුරුදු 8ක් හෝ 10ක් වනතුරු ප්‍රජනනය කිරීමට හැකියාවක් නො ලැබෙන්නේ යි.<ref name=reproduction/> හිම වලසුන් ගොඩබිම වෙසෙන අනෙක් ජිවින්ට වඩා බෝවෙන රෝග හා පරපෝෂී ආසාදනවලට ගොදුරුවීමේ අවදානම අවම යි.<ref name=pbi_survival/> නමුත් හිම වලසුන් අතර ''Trichinella'' නම් පරපෝෂී වටපණු ආසාදනය බහුලව දක්නට ලැබේ.<ref>{{Cite journal | last1=Larsen | first1=Thor | last2=Kjos-Hanssen | first2=Bjørn |year=1983| title=Trichinella sp. in polar bears from Svalbard, in relation to hide length and age | volume=1 | issue=1 | pages=89–96 | doi=10.1111/j.1751-8369.1983.tb00734.x | journal=Polar Research}}</ref> මෙම ආසාදන තත්වය මාරක නොවේ.<ref name= pbi_survival/> ජලභීතිකාව සහිත හිම වලසුන් වාර්තාවීම ඉතා දුර්ලභ යි. ඉතිහාසය පුරාවට ජලභීතිකාව සහිත හිම වලසුන් වාර්තාවී ඇත්තේ එක් වරක් පමණි.<ref name= pbi_survival/> සමහර අවස්ථාවල දී හිම වලසුන් ගේ ශරීරයේ වෙසෙන මයිටාවන් හා අනෙකුත් පරපොෂින් හේතුවෙන් නොයෙකුත් සමේ රෝග තත්ත්ව ද ඇති වේ. ==== ආයු අපේක්ෂාව ==== අවුරුදු 25ට වැඩි කාලයක් ආයු වැලඳූ හිම වලසුන් වාර්තාවීම ඉතා දුර්ලභයි.<ref name=hemstock29-35>Hemstock, pp. 29–35</ref> දැනට වාර්තාවී ඇති පරිදි නිදැල්ලේ වෙසෙන හිම වලසකු ගේ වැඩිම ආයු කාලය අවුරුදු 32 කි.<ref name=wrigley>{{cite web|url=http://www.polarbearsinternational.org/rsrc/files/pbispring08.pdf|title=The Oldest Living Polar Bear|last=Wrigley|first=Robert E.|date=Spring 2008|work=Polar Bears International Newsletter|publisher=Polar Bears International|accessdate=9 June 2008|format=PDF |archiveurl = http://web.archive.org/web/20080626110834/http://www.polarbearsinternational.org/rsrc/files/pbispring08.pdf |archivedate = 26 June 2008}}</ref> හිම වලසුන් මියයාමට නිශ්චිත හේතුන් තවමත් සොයාගෙන නොමැත.<ref name="pbi_survival">{{cite web|url=http://www.polarbearsinternational.org/polar-bears-in-depth/survival/page1/|title=Polar bears in depth: Survival|publisher=Polar Bears International|accessdate=20 October 2008}}</ref> මහලු හිම වලස්සු ක්‍රමයෙන් දුර්වල වෙත්ම උනට ආහාර දඩයම් කිරීමට නොහැකිවීම නිසා සාගින්නෙන් මිය යති. එ මෙන් ම ගැටුම් හා අනතුරුවල ප්‍රතිපලයක් ලෙස ඇතිවන තුවාල නිසා ද හිම වලස්සු මිය යති.<ref name=pbi_survival/> == හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම == === ස්වදේශීය ජාතිකයන් === [[File:Greenland-polarbear-skin hg.jpg|thumb|දඩයම් කරන ලද හිම වලසුන්ගේ සම්]] ආක්ටික් ප්‍රදේශයේ වෙසෙන ස්වදේශීය ජනතාව හිම වලසුන් දඩයම් කර ඔවුන්ගේ ශරීරයේ සෑම කොටසක් පාහේ ප්‍රයෝජනයට ගනිති..<ref name=lw6-9>Lockwood, pp. 6–9</ref> හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමේදී මිනිසුන් සුනඛයන් යොදාගෙන හිම වලසුන්ගේ අවදානය වෙනතකට යොමුකර හෙල්ල හෝ ඊතල උපයෝගී කරගෙන ඔවුන් මරාදමති..<ref name=original>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears00stir |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= The Original Polar Bear Watchers}}</ref> ස්වදේශිකයින් හිම වලසාගේ මාංශ ආහාරයට ගන්නා අතර ලොම් භාවිතාකර ඇදුම් පැළදුම් හා සපත්තු සාදාගනිති. හිම වලසුන්ගේ තෙල් මන්ද ආහාර පිසීමේදී හා ඉන්ධනයක් ලෙසද ගෙදරදොර භාවිතයට ගනී. මීට අමතරව ඔවුන්ගේ කන්ඩරා ඇදුම් මැසීමේදී නුල් ලෙස භාවිතා කරන අතර ඔවුන්ගේ පිත්තාශය හා හෘදය වස්තුව අව්වේ වෙලා කුඩු කර ඖෂධ ලෙස භාවිතා කරති. හිම වලසුන්ගේ දත් ආරක්ෂක සුර ලෙස සලකන ස්වදේශිකයන් ඒවා ගෙලෙහි පලදා ගනිති.<ref name=Uspensky/> හිම වලසුන්ගේ අපතේ යන එකම කොටස අක්මාවයි. ඊට හේතුව එහි විටමින් A සාන්ද්‍රණය අධික වීම හේතුවෙන් එය විෂ සහගත වීමයි.<ref>As a carnivore which feeds largely upon [[fish]]-eating carnivores, the polar bear ingests large amounts of [[Retinol|vitamin A]], which is stored in their [[liver]]s. The resulting high concentrations cause [[Hypervitaminosis A]], {{Cite journal | last1=Rodahl | first1=K. | last2=Moore | first2=T. |year=1943 | title=The vitamin A content and toxicity of bear and seal liver | journal=The Biochemical Journal | volume=37 | issue=2 | pages=166–168 | pmc=1257872 | pmid=16747610 }}</ref> මේ නිසා දඩයක්කරුවන් හිම වලසුන්ගේ අක්මාව වල දැමීම හෝ මුහුදට විසිකිරිම සිදු කරති.<ref name=Uspensky>{{cite book |title=Белый Медведь (tr: Belyi Medved')&nbsp;— (in Russian)|last=Uspensky|first=Savva Mikhailovich|year=1977 |publisher=Nauka|location=Moscow}}</ref> ස්වදේශික ජනතාවගේ මෙම සම්ප්‍රදායික දඩයම කුඩා පරිමාණයෙන් සිදුවීම හේතුවෙන් හිම වලසුන්ගේ සංගහනයට ඉන් සැලකිය යුතු බලපෑමක් එල්ල නොවේ.<ref name=lw31-36>Lockwood, pp. 31–36</ref> === වෙළදාම === රුසියාවේ හිම වලස් ලොම් වෙළෙදාම 14 වන ශත වර්ෂයේ දී ඇරඹිණි.<ref name=Uspensky/> 16 හා 17 වන ශත වර්ෂවල යුරෝපිය-ආක්ටික් ප්‍රදේශයේ ජනගහනය වැඩිවීමත්ම සමග ගිනි අවි පරිභෝජනයත් වෙළෙදාමත් දියුණු වීමත් සමග හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම සීග්‍රයෙන් ඉහල ගියේය.<ref name="stirling1988" /><ref name=nwt>{{cite web |url=http://wildlife.enr.gov.nt.ca/NWTWildlife/bears/PolarBear/management.htm |title=Polar Bear Management |publisher=Government of the Northwest Territories |accessdate=14 March 2008 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20080504105354/http://wildlife.enr.gov.nt.ca/NWTWildlife/bears/PolarBear/management.htm |archivedate = 4 May 2008}}</ref> 20 වන ශතවර්ෂය මුල දී අවුරුද්දක් ඇතුලත හිම වලස්සු 300ක් පමණ නෝර්වීජියානු දඩයක්කරුවන් විසින් දඩයම් කැරුණ හ. ඓතිහාසික දත්ත අනුව 18 වන සියවස මුල දී හිම වලස්සු 400-500 ක් පමණ උතුරු යුරෝපිය-ආසියානු ප්‍රදේශයේ වාර්ෂිකව දඩයමට ලක් වුණ හ. නමුත් 20 වන ශතවර්ෂය මුල් භාගය වන විට කාර්මික හා තාක්ෂණික දියුණුවත් සමග හිම මත පදවන යානා (snowmobiles), අයිස් කඩන යන්ත්‍ර (icebreakers) හා ගුවන්යානා උපයෝගී කරගෙන දඩයම් කිරීම සිදුකැරිණි. මේ නිසා 20 වන ශතවර්ෂය මුල් භාගය වන විට හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම වාර්ෂිකව 1300-1500 ක් වන තුරු වැඩිණි.<ref name=Uspensky/> === නුතන රෙගුලාසි === [[File:Polar-Bear-Warning-Longyearbyen.jpg|thumb|left|හිම වලසුන් මාර්ගය අසල ගැවසෙන බවට අනතුරු අගවන මාර්ග සංඥාවක්.]] හිම වලසුන් වදවීයාම වලක්විමටත් හිම වලසුන්ගේ මතු උන්නතිය සදහාත් 1950 දශකයේ මැද භාගයේදී විවිධ රටවල් විසින් හිම වලසුන් දඩයම සිමා කිරීමට විවිධ විධිවිධාන හා රෙගුලාසි ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. 1956 වර්ෂයේදී සෝවියට් රාජ්‍යය විසින් හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කරන ලදී. කැනඩාව හිම වලසුන් දඩයම සිමා කිරීමට 1968 වර්ෂයේදී කොටා ක්‍රමයක් ගෙන එන ලදී. නොර්වේ රාජ්‍යයද 1973 වර්ෂයේ සිට හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කලේය. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය 1971 වර්ෂයේදී හිම වලසුන් දඩයම සිමා කරන ලද අතර, 1972 වර්ෂයේදී මුහුදු ක්ෂීරපායි සංරක්ෂණය පනත ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. 1973 වර්ෂයේදී හිම වලසුන් සංරක්ෂණය පිළිබද අන්තර්ජාතික සම්මුතියට කැනඩාව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, සෝවියට් රාජ්‍යය, නොර්වේ රාජ්‍යය හා ඩෙන්මාර්කය යන රටවල් පහ අත්සන් තබන ලදී. මෙම සම්මුතියට අනුව ක්‍රීඩාවට හෝ වාණිජ අරමුණුවලට හිම වලසුන් දඩයම සපුරා තහනම් වේ. එනමුදු මෙම ගිවිසුමට අනුව ස්වදේශීය ජනතාවට සම්ප්‍රදායික ලෙස හිම වලසුන් දඩයමේ යෙදීමට අවසර ඇත. මෙම රටවල් පහ අතුරින් නොර්වේ රාජ්‍යය පමණක් කිසිදු හේතුවක් උදෙසාවත් හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට නොදෙයි. == සංරක්ෂණය == [[File:Polar Bear Habitat.png|thumb|right|300px|මෙම සිතියම මගින් ඇමරිකානු භූවිද්‍යා සමීක්ෂණය අනුමාන කරන පරිදී 2001 සිට 2010 හා 2041 සිට 2050 දක්වා වර්ෂයන් තුල හිම වලසුන්ගේ සංගහනය පෙන්නුම් කරයි.]] 2008 වර්ෂයේදී ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමයේ වාර්තාවලට අනුව ලෝක හිම වලසුන් සංගහනය 20000-25000 ක් පමණ වෙන අතර මෙම අගය ක්‍රමයෙන් පිරිහියමින් පවතී.<ref name=iucn31/> 2006 වර්ෂයේදී ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමය මගින් හිම වලසුන් "අවම අවදානමක් පවතින" (LC) සත්ව විශේෂයක සිට "අන්තරාවට ලක්විය හැකි" (VU) සත්ව විශේෂයකට උසස් කරන ලදී.<ref>{{cite web | title = Release of the 2006 IUCN Red List of Threatened Species reveals ongoing decline of the status of plants and animals | url = http://www.iucn.org/en/news/archive/2006/05/02_pr_red_list_en.htm | work = World Conservation Union |accessdate =1 February 2006 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20060512071333/http://www.iucn.org/en/news/archive/2006/05/02_pr_red_list_en.htm |archivedate = 12 May 2006}}</ref> ඔවුන් අනුමාන කරන පරිදී ඊලග පරම්පරා 3ක කාලය ඇතුලත (වසර 45ක් තුල) හිම වලසුන් සංගහනය 30% කින් පහල යා හැක.<ref name=iucn/> මීට ප්‍රධානතම හේතුව කාලගුණික විපර්යාසයන් ය. මීට අමතරව පරිසර දුෂණය හා හිම වලසුන් අධික ලෙස දඩයම් කිරීමද ඔවුන්ගේ සංගහනය පිරිහීමට හේතුවී ඇත. ලෝක වනජීවී අරමුදලට අනුව හිම වලසුන් ආක්ටික් පරිසර පද්ධතියේ ජීව ගුණය මැනීමට දර්ශකයක් ලෙස භාවිතා කරයි. හිම වලසුන් සංගහනය අඩුවීමෙන් පිළිබිඹු වන්නේ ආක්ටික් පරිසර පද්ධතියේ විපර්යාසයන් ඇතිවී බවයි.<ref>WWF: A Leader in Polar Bear Conservation . Retrieved 29 June 2009, from WFF – Polar Bear Web site: http://www.worldwildlife.org/species/finder/polarbear/polarbear.html#</ref> === දේශගුණික විපර්යාස === ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමය, ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාස ඇගයුම, ඇමරිකානු භූ විද්‍යා සමීක්ෂණය හා හිම වලසුන් පිළිබද අධ්‍යයනයෙහි යෙදෙන ලෝක ප්‍රමුඛ ජීව විද්‍යඥයින් පවසන අන්දමට ගෝලීය උණුසුම සමග ඇතිවන දේශගුණික විපර්යාස හිම වලසුන්ගේ පැවැත්මට බරපතල තර්ජනයක් එල්ල කරයි.<ref name="derocher2004">{{Cite journal | last1=Derocher | first1=Andrew E. | last2=Lunn | first2=Nicholas J. | last3=Stirling | first3=Ian | author3-link=Ian Stirling (biologist) |year=2004 | title=Polar bears in a Warming Climate | journal=Integrative and Comparative Biology | volume=44 | issue=2 | pages=163–176| doi=10.1093/icb/44.2.163 | pmid=21680496}}</ref><ref name="stirling2006">{{cite journal | last = Stirling | first = Ian | authorlink=Ian Stirling (biologist) | coauthors = and Claire L. Parkinson | year = 2006 | month = September | title = Possible effects of climate warming on selected populations of polar bears (Ursus maritimus) in the Canadian Arctic | journal = Arctic | volume = 59 | issue = 3 | pages = 261–275 | issn = 0004-0843 | url = http://www.nasa.gov/pdf/157360main_StirlingParkinson2006_Arctic59-3-261.pdf | format = PDF | accessdate =15 September 2007}}</ref><ref name="stirling2004">{{cite journal | last = Stirling | first = Ian | authorlink = Ian Stirling (biologist) | coauthors = N.J. Lunn, John Iacozza, Campbell Elliott and Martyn Obbard | year = 2004 | month = March | title = Polar bear distribution and abundance on the Southwestern Hudson Bay coast during open water season, in relation to population trends and annual ice patterns | journal = Arctic | volume = 57 | issue = 1 | pages = 15–26 | issn = 0004-0843 | url = http://umanitoba.ca/ceos/files/publications_pdf/058.pdf | format = PDF | accessdate = 15 September 2007 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070925185910/http://umanitoba.ca/ceos/files/publications_pdf/058.pdf | archivedate = 25 September 2007 | url-status = dead }}</ref><ref name="Barber2004">{{cite journal | last = Barber | first = D.G. | coauthors = J. Iacozza | year = 2004 | month = March | title = Historical analysis of sea ice conditions in M'Clintock Channel and the Gulf of Boothia, Nunavut: implications for ringed seal and polar bear habitat | journal = Arctic | volume = 57 | issue = 1 | pages = 1–14 | issn = 0004-0843 | url = http://goliath.ecnext.com/coms2/gi_0199-263435/Historical-analysis-of-sea-ice.html | format = PDF}}</ref><ref name="Appenzeller">T. Appenzeller and D. R. Dimick, "The Heat is On," ''[[National Geographic (magazine)|National Geographic]]'' 206 (2004): 2–75. cited in {{cite book | last = Flannery | first = Tim | authorlink = Tim Flannery | title = The Weather Makers | url = https://archive.org/details/weathermakershow0000flan | publisher = [[HarperCollins]] |year=2005 | location = Toronto, Ontario | isbn = 0-00-200751-7 | pages=[https://archive.org/details/weathermakershow0000flan/page/101 101]–103 }}</ref><ref name=acia>{{Cite book | author=Arctic Climate Impact Assessment | year=2004 | title=Impact of a Warming Arctic: Arctic Impact Climate Assessment | place=Cambridge | publisher=Cambridge University Press | isbn =0-521-61778-2 | oclc =56942125 | url=http://amap.no/workdocs/index.cfm?dirsub=%2FACIA%2Foverview |authorlink=Arctic Climate Impact Assessment}}. The relevant paper is [http://amap.no/workdocs/index.cfm?action=getfile&dirsub=%2FACIA%2Foverview&filename=Finding4.pdf&CFID=1282&CFTOKEN=1454CA86-1283-9480-2B88165DE19F817F&sort=default Key Finding 4]</ref> දේශගුණික විපර්යාස නිසා ඇතිවන මුලික තර්ජනය නම් හිම වලසුන්ට ඔවුන්ගේ වාසභූමි අහිමිවීමයි. ගෝලීය උණුසුම ඉහලයාමත් සමග උත්තර ධ්‍රැවයෙහි අයිස් දියවෙමින් පවතී. සාමාන්‍යයෙන් හිම වලසුන් වැඩිපුරම දඩයම් කරන්නේ අයිස් තට්ටු, මුහුදු ජලය හා සම්බන්ධ වන ස්ථානවලය. උෂ්ණත්වය ඉහලයාම නිසා අයිස් තට්ටු වෙනදාට වඩා ඉක්මණින් දියවේ. මේ නිසා හිම වලසුන්ට වැඩි කාලයක් දඩයම් කිරීමට නොහැකිවේ. එවිට සීත කාලයට සැහෙන මේද තැන්පතු නොමැති වීමෙන් හිම වලසුන් සාගින්නෙන් හා මන්ද පෝෂණයෙන් පෙළෙති.<ref name="stirling1999">{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | last2=Lunn | first2=N. J. | last3=Iacozza | first3=J. | author1-link=Ian Stirling (biologist) | date=September 1999 | title=Long-term trends in the population ecology of polar bears in Western Hudson Bay in relation to climatic change | journal=Arctic | volume=52 | issue=3 | pages=294–306 | issn=0004-0843 | url=http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf | format=PDF | accessdate=11 November 2007 | archive-date=28 September 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190928135003/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf | url-status=deviated | archivedate=28 September 2019 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190928135003/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf }}</ref> එසේම අයිස් තට්ටු දියවීමෙන් හිම වලසුන්ට බොහෝ දුර පිහිනීමට සිදුවේ. එවිට ඔවුන්ගේ ආහාර තැන්පතු අනවශ්‍ය ලෙස වැයවීමක් සිදුවේ. මේ නිසා සමහර අවස්ථාවලදී හිම වලසුන් දියේ ගිලි මියයාමට හැක.<ref name="monnett2006">{{Cite journal | last1=Monnett | first1=Charles | last2=Gleason | first2=Jeffrey S. | date=July 2006 | title=Observations of mortality associated with extended open-water swimming by polar bears in the Alaskan Beaufort Sea| volume=29 | issue=8 | pages=681–687 | doi=10.1007/s00300-005-0105-2 | journal=Polar Biology}}</ref> නිසි පෝෂණය නොලැබීමෙන් හිම වැලහින්නියන්ගේ ප්‍රජනක හැකියාව අඩුවන අතර පැටවුන්ගේ මරණ අනුපාතයද ඉහල යයි.<ref name="derocher2004"/> [[File:Ursus maritimus Polar bear with cub 2.jpg|thumb|left|සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයමට නිසි කාලවේලාවක් නොලැබීමෙන් මාතෘ වැලහින්නියන් හා පැටවුන් මන්දපෝෂණයට ලක් වේ.]] උණුසුම් දේශගුණය නිසා මාතෘ වැලහින්නියන් ගුහා සැදීමේදී අපහසුතාවයන්ට ලක්වේ.><ref name="Schliebe 2006"/> උණුසුම් සීත ඍතු හේතුවෙන් භූගත ගුහාවන් දියවීයාමෙන් ඒවායේ තාප පරිවාරකතාව අඩුවේ.<ref name=derocher2004/> මීට අමතරව උණුසුම් දේශගුණය හේතුවෙන් රෝගාබාධ ඇති කරන බැක්ටීරියා හා පරපෝෂී ජිවින්ගේ ව්‍යාප්තිය වැඩිවේ.<ref name=amstrup2007/> පසුගිය වසර කීපය තුල ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාස හේතුවෙන් සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලසුන් මිනිස් ජනාවාස කරා ඇදෙමින් පවතී. මේ නිසා පසුගිය වසර කීපය තුල හිම වලසුන් හා මිනිසුන් අතර වාර්තාවන ඝට්ටන සංඛ්‍යාව සීග්‍රයෙන් වැඩිවී ඇත.<ref name=stirling2006/><ref>Mitchell Taylor, a former polar bear researcher for the Nunavut government, believes that arctic warming has been caused by natural phenomena and is not a long-term threat to the polar bear. After his retirement, he was not re-appointed to the international Polar Bear Specialist Group (PBSG), giving rise to speculation that he was excluded from the group because of his views on climate change. According to the PBSG chair, appointments to the PBSG are given to scientists who are currently active in polar bear research, and that as a retired researcher Taylor did not qualify. (References: {{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/comment/columnists/christopherbooker/5664069/Polar-bear-expert-barred-by-global-warmists.html|title=Polar bear expert barred by global warmists|last=Booker|first=Christopher|date=27 June 2009|work=The Daily Telegraph|accessdate=12 August 2009 | location=London}})</ref> පසුගිය දශකය තුල ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාසයන් අධික ලෙසම බලපා ඇත්තේ දකුණු දිග වෙසෙන හිම වලසුන් සංගහනයටය. මේ හේතුව නිසා දකුණු දිග වෙසෙන හිම වලසුන් සංගහනය සීග්‍රයෙන් අඩුවෙමින් පවතී. <ref name=acia/> ගෝලීය උණුසුම නස බටහිර හඩ්සන් බොක්ක ආශ්‍රිතව පසුගිය අවුරුදු 30 ට වඩා සති 3ක් වේලාසනින් ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේදී අයිස් කුට්ටි දියවන බව වාර්තා වේ.<ref name=sd2007/> මේ නිසා හිම වලසුන්ට ග්‍රීෂ්ම ඍතුවට සුදානම් වීම සදහා නිසි ලෙස ආහාර ලබාගැනීමට කාලවේලා මදිවේ. එහෙයින් හිම වලසුන්ගේ කායික සෞඛ්‍යය පිරිහෙමින් පවතී. 1980 දශකයේ හිම වැලහින්නියකගේ සාමාන්‍ය බර කිලෝග්‍රෑම් 230 ක් (රාත්තල් 510) ලෙස වාර්තාවේ..<ref name=sd2007>{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | last2=Derocher | first2=Andrew E. | publication-date=Fall 2007 | title=Melting under pressure: The real scoop on climate warming and polar bears | journal=The Wildlife Professional | volume=1 | issue=3 | pages=24–27, 43 | url=http://www.polarbearsinternational.org/sites/default/files/scientists/stirling_derocher_climate_wildlife_professional_2007.pdf | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | year=2007 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20111015224417/http://www.polarbearsinternational.org/sites/default/files/scientists/stirling_derocher_climate_wildlife_professional_2007.pdf | archivedate=15 October 2011 | url-status=dead }}</ref> 1987 සිට 2004 වන විට හඩ්සන් බොක්ක ආශ්‍රිතව හිම වලසුන් සංගහනය 22% කින් අඩුවී ඇත.<ref name="regehr2007">{{Cite journal| last1=Regehr | first1=E. V. | last2=Lunn | first2=N. J. | last3=Amstrup | first3=N. C. | last4=Stirling | first4=I. |year=2007 | title=Effects of earlier sea ice breakup on survival and population size of polar bears in western Hudson Bay | journal=Journal of Wildlife Management| volume=71 | issue=8 | pages=2673–2683 | doi=10.2193/2006-180}}</ref> === පරිසර දුෂණය === ආහාර දාමවල ඉහලින් සිටින විලෝපිකයකු වන හිම වලසුන්ගේ දේහවල අප්‍රතිවර්ති කාබනික දුෂක වන policholorinated biphenyl(PCBs) හා ක්ලෝරීන් අඩංගු කෘමිනාශක සාන්ද්‍රණය ඉහල යමින් පවතී. මෙම රසායනික ද්‍රව්‍ය සාන්ද්‍රණය ඉහල යාමේ ප්‍රථිපලයක් ලෙස අංගවිකල පැටවුන් බිහිවීම හා ප්‍රතිශක්ති පද්ධතියේ ඌනතාවයන් ඇතිවේ.<ref>{{Cite journal | author=Skaare | year=2002 | title=Ecological risk assessment of persistent organic pollutants in the arctic | volume=181–182 | pages=193–197 | url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Skaare_et_al_2002.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20101203075622/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Skaare_et_al_2002.pdf | archivedate=3 December 2010 | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | doi=10.1016/S0300-483X(02)00280-9 | journal=Toxicology | pmid=12505309 | author-separator=, | author2=Janneche Utne | display-authors=2 | last3=Lie | first3=Elisabeth | last4=Bernhoft | first4=Aksel | last5=Derocher | first5=Andrew E | last6=Norstrom | first6=Ross | last7=Ropstad | first7=Erik | last8=Lunn | first8=Nicholas F | last9=Wiig | first9=Øystein | url-status=dead }}</ref> PCB හා DDT වැනි විෂ රසායනික ද්‍රව්‍ය ජාත්‍යන්තරව තහනම් කිරීමත් සමග, මෑත කාලය වන විට හිම වලසුන්ගේ දේහවල මෙකී විෂ සාන්ද්‍රණයන් පහල යමින් පවතියි. === තෙල් කාන්දු වීම් === ආක්ටික් පෙදෙසෙහි ඇතිවන තෙල් කාන්දු වීම් හිම වලසුන්ගේ ජීවිතවලට තර්ජන එල්ල කරයි. මෙම තෙල් ලෝම සමග බැදීමෙන් ලෝමවල තාප පරිවාරක බාවය පිරිහී යයි. මේ හේතුවෙන් හිම වලසුන්ට තම සිරුරේ උණුසුම රැකගැනීමට නොහැකිව ඔවුන් මරණයට පත්විය හැක.<ref name="tick">{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears00stir |location= Ann Arbor |authorlink=Ian Stirling (biologist) |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= What Makes a Polar Bear Tick?}}</ref> එසේම ඔවුන්ගේ ලොම්වල තෙල් තට්ටු ඉවත්කිරීමට ලෙව කෑමෙන් හිම වලසුන්ගේ වකුගඩු හානි වීමෙන්ද ඔවුන් මිය ය හැක.<ref name="tick"/> මීට අමතරව තෙල් කාන්දුවීමේ අතුරු ප්‍රථිපලයක් ලෙස කාන්දු වූ තෙල් අවට වෙසෙන මාතෘ හිම වැලහින්නියන් තම පැටවුන්ද අනාථ කර ගුහා අත්හැර දමති.<ref name="iucn"/> === පුරෝකථන === ඇමරිකානු භූවිද්‍යා සමීක්ෂණය පවසන පරිදී 2050 වර්ෂය වන විට ලෝකයේ වෙසෙන හිම වලසුන් සන්ගහනයෙන් 3 න් 2 ක් වදවී යාමේ හැකියාවක් පවතියි.<ref name="amstrup2007">{{Cite book | last = Amstrup | first = Steven C. | last2=Marcot | first2=Bruce G. | last3=Douglas | first3=David C. | year = 2007 | title = Forecasting the range-wide status of polar bears at selected times in the 21st Century | publication-place =Reston, Virginia | publisher = U.S. Geological Survey |url = http://www.usgs.gov/newsroom/special/polar_bears/docs/USGS_PolarBear_Amstrup_Forecast_lowres.pdf |format=PDF| accessdate =29 September 2007}}</ref> සමහර විද්වතුන් පවසන්නේ හිම වලසුන් හිම වලසුන් ගෝලීය උණුසුමට හා දේශගුණික විපර්යාස වලට ක්‍රමයෙන් හැඩ ගැසිය හැකි බව ය.<ref name="Taylor">{{cite journal | author = Taylor, Mitchell K. | title = Review of CBD Petition | publisher = Letter to the U.S. Fish and Wildlife Service | date = 6 April 2006 | url = http://www.ff.org/centers/csspp/pdf/200701_taylor.pdf | format = PDF | accessdate = 8 September 2007 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070925185910/http://www.ff.org/centers/csspp/pdf/200701_taylor.pdf | archivedate = 25 September 2007 | url-status = dead }}</ref> <ref name=campbell/> නමුත් සමහර විද්වතුන් මෙම අදහස ප්‍රතික්ෂේප කරති.<ref name =campbell/> === අන්තරායට ලක්වූ විශේෂ පිළිබද ඇමරිකානු ප්‍රඤප්තිය === 2008 වර්ෂයේ මැයි මස 14 වන දින ඇමරිකානු දේශීය කටයුතු පිළිබද දෙපාර්තමෙන්තුව මගින් හිම වලසුන් අන්තරායට ලක්වූ ජීවි විශේෂයක් ලෙස ලැයිස්තු ගත කරන ලදී.<ref name=hassett>{{cite news|url=http://www.nationalpost.com/opinion/story.html?id=533276|title=Bush's polar bear legal disaster|last=Hassett|first=Kevin A|date=23 May 2008|work=National Post|accessdate=7 June 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080529045348/http://www.nationalpost.com/opinion/story.html?id=533276|archivedate=29 May 2008|url-status=live}}</ref> මීට අමතරව මුහුදු ක්ෂීරපායි සංරක්ෂණ පනතෙහි විධිවිධාන අනුගමනය නොකරන තෙල් හා ගැස් ගවේෂණ සමාගම් සමාගම් තහනම් කිරීමටත් ඇමරිකානු දේශීය කටයුතු පිළිබද දෙපාර්තමේන්තුව තීරණය කරන ලදී. එසේම කැනඩාවේ සිට හිම වලසුන්ගේ සත්ව කොටස් ගෙන ඒම තහනම් කරන ලදී.<ref name="barringer">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2008/05/15/us/15polar.html?fta=y|title=Polar bear is made a protected species|last=Barringer|first=Felicity|date=15 May 2008|work=The New York Times|accessdate=7 June 2008}}</ref> === අන්තරායට ලක්වූ විශේෂ පිළිබද කැනේඩියානු ප්‍රඤප්තිය === කැනේඩියානු අන්තරායට ලක්වූ ජීවින් පිළිබද කමිටුව නිර්දේශ කල පරිදී 2008 වර්ෂයේ අප්‍රේල් මස හිම වලසුන් විශේෂ සැලකිල්ලට භාජනය වන ජීවි විශේෂයක් ලෙස අන්තරායට ලක්වූ ජීවින් පනතේ ලැයිස්තු ගත කෙරිණි. == සංස්කෘතික බලපෑම් == [[File:PolarBearWalrusTuskCarving.jpg|right|thumb|මෙය චුක්චි ගෝත්‍රික කැටයම් කරුවන් විසින් මුහුදු ඇතෙකුගේ දළයක් මත සිදු කරනු ලැබූ කැටයමකි. මෙම කැටයමෙන් හිම වලසුන් මුහුදු ඇතුන් දඩයම් කිරීම නිරුපනය කරයි.]] === ස්වදේශික ජනප්‍රවාද === ස්වදේශික ජනතාවට හිම වලසුන් සංස්කෘතික හා භෞතික වටිනාකමකින් යුතු සත්ව කොට්ඨාශයකි.<ref name=lw6-9>Lockwood, pp. 6–9</ref><ref name=Uspensky/> වසර 2500-3000 ක් පමණ ඉපැරණි ආදිවාසීන් විසින් දඩයම් කැරුණු හිම වලසුන් ගේ නෂ්ටාවශේෂ මෙන් ම,<ref name=lw31-36>Lockwood, pp. 31–36</ref> වසර 1500 ක් පමණ පැරණි හිම වලසුන් ගේ සිතුවම් චුක්චි අර්ධද්වීපයේ ගුහා වලින් හමු වී ඇත.<ref name=Uspensky/> ස්වදේශිකයින් සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමේ කුසලතාවය ද, ඉග්ලු සැදීමට ද උගෙනැ ඇත්තේ හිම වලසුන් ගේ චර්යාවන් නිරීක්ෂණයෙන් බවට විශ්වාස කෙරේ.<ref name=Uspensky/> ස්වදේශික ගෝත්‍රිකයන් වන ඉනුඉට් (Inuit) හා එස්කිමෝවරුන් (Eskimo) අතර හිම වලසුන් සම්බන්ධයෙන් නොයෙකුත් ජනප්‍රවාද පවතී. හිම වලසුන් මිනිසුන් ලෙස නිවෙස්වල වෙසෙන අතර රාත්‍රියේ දී ඔවුන් සම් පොරවාගෙන නිවෙස්වලින් බැහැර වන බවට හා මහ වලසා තරු රටාව සුනඛයන් ගෙන් වටවීමට හේතුව වැනි විවිධ ජනප්‍රවාද ස්වදේශික ජනතාව අතර පවතී.<ref name=original/> මෙම ජනප්‍රවාද මගින් ස්වදේශික ජනතාව හිම වලසුන් කෙරෙහි දක්වන බුහුමන හා ඔවුන් ගේ ජිවිත සමග හිම වලසුන් ගේ කිට්ටු සබදතාව මැනවින් පිළිබිඹු වේ.<ref name=original/> හිම වලසුන් හිදගෙන හා සිටගෙන සිටින අවස්ථාවල දී ඔවුන් ගේ ඉරියව් මිනිසාට ඉතා සමීපවන බැවින් හා සම ඉවත් කළ හිම වලස් මළකුණු මිනිස් සිරුරට ඉතා සමාන වන බැවින්, මිනිසුන් හා හිම වලසුන් අතර ආත්මීය සබදතාවක් පවතින බව ස්වදේශිකයෝ අදහති.<ref name=original/> එස්කිමෝවරුන් ගේ පුරාවෘත්තවලට අනුව හිම වලසුන් නිරීක්ෂණයෙන් මිනිස්සු දඩයම් කිරීමට හුරුවූ හ. ඉනුඉට් ගෝත්‍රික ජනතාව හිම වලසුන් ටුඋරන්ගසුක් (Tuurngasuk) නම් මහා ආත්මයක් ලෙස අදහති.<ref>balisunset, (2008, 8 22). [http://www.socyberty.com/Folklore/The-Bear-in-Myth-Mythology-and-Folklore.222065/1 The Bear in Myth, Mythology and Folklore]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Retrieved 29 June 2009</ref> නැගෙනහිර සයිබිරියාවේ වෙසෙන චුක්චි (Chukchi) හා යුපික් (Yupik) ජනතාව දඩයම් කරන ලද හිම වලසුනට ස්තුතිය පුදකිරීමේ චාරිත්‍ර ක්‍රමයන් අනුගමනය කරති. ස්වදේශිකයෝ හිම වලසකු දඩයම් කිරීමෙන් පසු හිස හා සම ඉවත් කර, පිරිසිදු කර ඔවුන් ගේ නිවෙස් වෙත ගෙන යති. එහි දී සිය කුඩාරම් තුළ සාදයක් පවත්වා හිම වලසා ගේ ආත්මය සතුටු කිරීමට සම්ප්‍රදායික ගීතිකා හා බෙර වාදන හා පවත්වන ඔවුහු හිම වලසා ගේ හිස් කබලට ආහාර පාන පිරිනමති.<ref>{{cite journal |author=Kochnev AA, Etylin VM, Kavry VI, Siv-Siv EB, Tanko IV |title=Ritual Rites and Customs of the Natives of Chukotka connected with the Polar Bear|pages=1–3|publisher=Preliminary report submitted for the meeting of the Alaska Nanuuq Commission (Nome, Alaska, USA) |date= 17–19 December 2002}}</ref> ඉන්පසු ඔවුහු හිම වලසා ගේ හිස් කබල ශරීරයෙන් වෙන් කොට එය තම වාසස්ථානවලට එපිට භුමියේ උතුරු දෙසට මුහුණලා පවතින පරිදි වලදමති.<ref name=Uspensky/> මෙම චාරිත්‍ර වර්තමානයේ ක්‍රමයෙන් පිරිහෙමින් පවතී. මීට එක් හේතුවක් වන්නේ සෝවියට් රාජ්‍යය 1955 වර්ෂයේ සිට හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කිරීම යි. හිම වලසුන් ගේ රදනක දත්වල අත්භූත බලයක් ඇති බවට පිළිගන්නා උතුරුමැද සයිබීරියාවේ නෙනට්ස් (Nenats) ගෝත්‍රිකයෝ ඒවා ආරක්ෂක සුර ලෙස ගෙලෙහි පැළදීමට යොදාගනිති. තවද පහල යන්සෙයි (Yansei) හා කාටන්ගා (Khatanga) ගංගා අසල වනගත මිනිස්සු දුඹුරු වලසුන් ගෙන් ආරක්ෂා වීමට මෙ දත් තම හිස්වැසුම්වල පලදිති. ඔවුන් ගේ විශ්වාසය වුයේ මෙ දත් පැලදීමෙන් "කුඩා ඤාති පුත්‍රයින්" (දුඹුරු වලසුන්) ඔවුන් ගේ ශක්තිමත් "මාමාවරුන්"(හිම වලසුන්) හට පහරදීමෙන් වළකිනු ඇති බව යි. තවද ඔවුහු හිම වලසුන් ගේ හිස් කබල් භූමිදාන කරන ස්ථාන සේද්යන්ගි (sedyangi) නමින් හැඳින්වූ අතර මෙම ස්ථාන පුජාභූමි ලෙස සැලැකූ හ. මෙවැනි ස්ථාන අදත් යමල් අර්ධද්වීපයේ දක්නට ලැබේ.<ref name=Uspensky/> === සංකේත හා සුරතලුන් === හිම වලසුන් ඔවුන් ජිවත් වන නිජබිම් ආශ්‍රිත රටවල ප්‍රචලිත සංකේතයකි. කැනඩාවේ ටුණි (Toonie) නම් කාසියකද, ඊසානදිග ප්‍රදේශ හා නුනවට්හී (Nunavut) වාහන අංක පුවරු වලද, හිම වලසුන්ගේ රුපය දක්නට ඇත. තවද හිම වලසා ඇලස්කා ෆෙයාර් බැන්ක්ස් විශ්වවිද්‍යාලයේ හා 1988 වර්ෂයේ ශිත ඔලිම්පික් උළෙලෙහි සුරතල් සත්වයා වශයෙන් භාවිතා කර ඇත. [[කොකා කෝලා]] සමාගම, Polar බිම සමාගම, Nelvana, Bundaberg Rum හෝ Good Humor-Breyers යන ආයතන හිම වලසා තම වෙළද දැන්වීම්වල භාවිතා කර ඇත.<ref>{{cite web |url= http://www.bundabergrum.com.au/flash/home.htm |title=Bundaberg Rum Web site&nbsp;— history section |accessdate=26 March 2008 |work=Bundaberg Rum Web site}}</ref> මේ අතර Fox's Glacier Mints සමගම පෙපි නම් හිම වලසෙකු තම නිෂ්පාදන නිරුපනය කරන සුරතල් සත්වයා ලෙස 1922 සිට භාවිතා කර ඇත. <gallery> Coat of Arms of Chukotka.svg| රුසියාවේ Chukotka Autonomous Okrug රාජ්‍යයේ සංකේතයයි. Coat of arms Greenland.svg| ග්‍රීන්ලන්තයේ ස්‌වයංපාලන රජයේ (Kalaallit Nunaat) සංකේතයයි. </gallery> === සාහිත්‍ය === හිම වලසුන් ළමුන් උදෙසා ලියු නව කතාවල චරිත ලෙස යොදා ගෙන ඇත. "පොලර් බේයර් සුන්" නවකතාව උපුටාගෙන ඇත්තේ ඉනුඉට් ජනප්‍රබන්ධයකිනි.<ref>{{cite book |title=The polar bear son: An Inuit tale |url=https://archive.org/details/polarbearsoninui00dabc |last=Dabcovich |first=Lydia |year=1997 |publisher=Clarion Books |location=New York |isbn=0-395-72766-9}}</ref> එසේම ඊඩිත් පට්ටෞ ගේ "ප්රෝමිනන්ටලී ඉන් ඊස්ට්" නව කතාවේද, රේමන්ඩ් බ්‍රිග්ස් ගේ "ද බෙඅර්" කතාවේද, ක්‍රිස් ද ලීසි ගේ "ද ෆෙයරි විත්ඉන්" නව කතාවද හිම වලසුන් උපයෝගී කරගත් අවස්ථාවලට කදිම නිදසුන් වේ. ෆිපිල්ප් පුල්මන්ගේ ප්‍රබන්දවලියක් වූ, "හිස් ඩාර්ක් මෙටිරියල්" හී "පන්සර්බියෝවී" චරිතය මිනිස් ගති ගුණවලින් පිරි හිම වලස් චරිත වලට නිදසුනකි. මෙම චරිතය "ගෝල්ඩන් කොම්පස්" චිත්‍රපටයට පාදක වී ඇත. ==අදාල== {{Reflist|colwidth=30em}} ===අදාල පොත්=== * {{cite conference |year=2005 |month=June |booktitle=Polar Bears |conference=14th Working Meeting of the IUCN/SSC Polar Bear Specialist Group |editor=Aars, Jon |others=Nicholas J. Lunn and Andrew E. Derocher |volume=32 |publisher=[[IUCN]] |location=Seattle, Washington, United States |url=http://pbsg.npolar.no/docs/PBSG14proc.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080409082137/http://pbsg.npolar.no/docs/PBSG14proc.pdf |format=PDF |accessdate=19 April 2008 |archivedate=9 April 2008 |isbn=2-8317-0959-8 }} * {{Cite book |title=World of the Polar Bear |last=Bruemmer |first=Fred |year=1989 |publisher=[[Key Porter Books]] |location=Toronto, Ontario, Canada |isbn=1-55013-107-9 }} * {{Cite book |title= The Polar Bear |url= https://archive.org/details/polarbear0000hems |last= Hemstock|first=Annie |year=1999 |publisher=Capstone Press |location=Manakato, MN |isbn=0-7368-0031-X |pages= }} * {{Cite book |title=Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears0000lock |last=Lockwood |first=Sophie |year=2006 |publisher=The Child's World |location= Chanhassen, MN|isbn=1-59296-501-6}} * {{Cite book |title=Polar Bear |last=Matthews |first=Downs |year=1993 |publisher=Chronicle Books|location= San Francisco, CA|isbn=978-0-8118-0204-8}} * {{cite book |last=Phipps |first=John |authorlink=Constantine John Phipps |title=A voyage towards the North Pole undertaken by His Majesty's command, 1773 |location=London |publisher=W. Bowyer and J. Nicols, for J. Nourse |year=1774 |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/628763 |accessdate=8 September 2008 }} * {{Cite book |title=The World of the Polar Bear|last=Rosing |first=Norbert |year=1996 |publisher=Firefly Books Ltd. |location= Willowdale, ON |isbn=1-55209-068-X}} ==බාහිර සබැදි== {{commons|Ursus maritimus}} {{wikispecies|Ursus maritimus|Ursus maritimus}} * View occurrences of [http://www.biodiversitylibrary.org/name/Ursus_maritimus ''Ursus maritimus''] in Biodiversity Heritage Library. * [http://www.nwf.org/polarbear National Wildlife Federation's Polar Bear Page] * ARKive&nbsp;— [http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Ursus_maritimus/ images and movies of the polar bear (''Ursus maritimus'')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060317030045/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Ursus_maritimus/ |date=2006-03-17 }} * [http://www.mnh.si.edu/mna/image_info.cfm?species_id=418 Smithsonian National Museum of Natural History species account-Polar Bear] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160121210532/http://www.mnh.si.edu/mna/image_info.cfm?species_id=418 |date=2016-01-21 }} * [http://www.usgs.gov/newsroom/special/polar%5Fbears/ USGS Polar Bear Studies] * [http://www.nunavut.ca/en/map?zoom=0&lat=69.59292&lon=-86.95845&layers=BTFTTFFFFFFFFFFFFTFFFFFFTTT Map of polar bear ranges and denning areas in Nunavut from Nunavut Planning Commission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016024839/http://www.nunavut.ca/en/map?zoom=0&lat=69.59292&lon=-86.95845&layers=BTFTTFFFFFFFFFFFFTFFFFFFTTT |date=2015-10-16 }} * BBC Nature: [http://www.bbc.co.uk/nature/life/Polar_bear Polar bear news, and video clips from BBC programmes past and present.] * [http://www.polarbearsinternational.org/ Photos, facts, videos from Polar Bears International which funds population, preservation and DNA studies of the polar bear] [[ප්‍රවර්ගය:සත්තු]] == මේ සඳහා පදනම් == <references> <ref name="COL">{{cite web|url=http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title=Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author=Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year=2019|publisher=Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 35489725|accessdate=2019-11-11}}</ref> <ref name="col35489725">(2003), database, http://www.menv.gouv.qc.ca/biodiversite/centre.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050406084247/http://www.menv.gouv.qc.ca/biodiversite/centre.htm|date=2005-04-06}}</ref> <ref name="source">Tom Orrell (custodian), Dave Nicolson (ed). (2019). ITIS Global: The Integrated Taxonomic Information System (version Jun 2017). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X.</ref> <ref name="iucn">{{IUCN2012.2|assessors=|year=2008|id=22823|title=Ursus maritimus|downloaded=24/10/2012}}</ref> </references> fenx7x3obh0pa0dj3t098afzujn03co 798039 798038 2026-08-25T06:14:50Z Dangphuocthinh2015712 80439 798039 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name =හිම වලසා | image = Polar Bear - Alaska.jpg | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]]<small> | classis = [[Mammal]]ia</small> | ordo = [[Carnivora]] | familia = [[bear|Ursidae]] | genus = ''[[Ursus (genus)|Ursus]]'' | species = '''''U. maritimus''''' | binomial = ''Ursus maritimus'' | binomial_authority = [[කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස්|ෆිප්ස්]], 1774<ref name=Phipps1774>Phipps, pg. 185</ref> | range_map = Polar_bear_range_map.png | range_map_caption = හිම වලසුන් පරාස | synonyms= ''Ursus eogroenlandicus''<br /> ''Ursus groenlandicus''<br /> ''Ursus jenaensis''<br /> ''Ursus labradorensis''<br /> ''Ursus marinus''<br /> ''Ursus polaris''<br /> ''Ursus spitzbergensis''<br /> ''Ursus ungavensis''<br /> ''Thalarctos maritimus'' }} '''හිම වලසා''' (''[[wikt:ursus#Latin|Ursus]] [[wikt:maritimus#Latin|maritimus]]'') වනාහි වලස් පවුලට අයත් [[උත්තර ධ්‍රැවය]] ආශ්‍රීතව වෙසෙන සත්ව විශේෂයකි. හිම වලසා ලෝකයේ විශාලතම වලස් විශේෂය වන අතර, ගොඩබිම වසන විශාලතම මාංශ භාක්ෂකයා ද වේ.<ref>{{cite web | url = http://www.fws.gov/endangered/esa-library/pdf/polar_bear.pdf |format=PDF| title = Polar bear, (Ursus maritimus) | publisher = United States Fish and Wildlife service | accessdate =9 September 2009| quote = Appearance. The polar bear is the largest member of the bear family, with the exception of Alaska's Kodiak brown bears, which equal polar bears in size.}} ([http://ecos.fws.gov/speciesProfile/SpeciesReport.do?spcode=A0IJ Overview page])</ref> වැඩුණු පිරිමි වලසෙක් බරින් 350–700 කිලෝග්‍රෑම් (රාත්තල් 770–1,500) පමණ ද,<ref name="Animal">{{cite book |last=Kindersley |first= Dorling |year=2001, 2005 |title=Animal |location=New York City |publisher=DK Publishing |isbn=0-7894-7764-5}}</ref> වැඩුණු වැලැසිනියක් (වැලැහින්නියක්) එම බරින් බාගයක් පමණ ද වෙති. හිම වලසා හා දුඹුරු වලසා හා අතර ඉතා සමීප සම්බධතාවයක් පවතිය ද සීත දේශගුණයට සරිලන පරිදි [[පරිණාමය]] වී ඇති හිම වලසුන් ගේ දේහයන් සීත දේශගුණය දරාගැනීමට, හිම මත ඇවිදීමට, පිහිනීමට හා සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමට අනුවර්තනය වී ඇත.<ref>{{cite web |url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Ursus_maritimus.html |title=Ursus Maritimus |accessdate=27 October 2007 |last=Gunderson |first=Aren |year=2007 |work=Animal Diversity Web |publisher=University of Michigan Museum of Zoology}}</ref> හිම වලසුන් ගොඩබිමේ උපත ලැබුවත්, ඔවුහු [[ජලය|ජලයේ]] විසීමට ප්‍රිය කරති. ඔවුන් ගේ විද්‍යාත්මක නාමයේ අර්ථය වන්නේ ද ‘මුහුදුබඩ වලසා’ යන්නයි.<ref name=LatDic>{{cite book | last=Kidd |first=D.A. |year=1973 |title= Collins Latin Gem Dictionary | url=https://archive.org/details/latindictionaryg0000unse |publisher= Collins |location= London |isbn=0-00-458641-7}}</ref> හිම වලසුනට සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කළ හැක්කේ [[මුහුද|මුහුදු]] ජලය මිදුණු කාල වල දී පමණි. අනෙක් කාලවල දී ඔවුන් වෙසෙන්නේ ශරීරයේ [[මේද]] තැන්පතුවලිනි. [[රතු දත්ත පොත|ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිලිබඳ ජාත්‍යන්තර සංගමය]] (IUCN) මගින් හිම වලසුන් ‘අන්තරායට ලක්විය හැකි’ ගණයට වර්ගීකරණය කෙරී ඇත. දැනට හිම වලසුන් ගේ උපසංගහන 19 ක් අතරින් 8 ක ගහනය හීනවෙමින් පවතී.<ref name=pbsg2009>IUCN Polar Bear Specialist Group, 2009.[http://pbsg.npolar.no/en/meetings/press-releases/15-Copenhagen.html 15th meeting of PBSG in Copenhagen, Denmark 2009: Press Release]. Retrieved 10 January 2010.</ref> මීට ප්‍රධාන හේතුව වී ඇත්තේ පසුගිය දශකය තුළ හිම වලසුන් මහා පරිමානයෙන් දඩයම් කිරීම යි. මේ පිළිබඳ ව ජාත්‍යන්තර අවධානය යොමුවීමත් සමග හිම වලසුන් සංගහනය සංරක්ෂණය උදෙසා නොයෙකුත් පාලනවිධි හා කොටාවන් ක්‍රියාත්මකවීමෙන් අද වන විට හිම වලසුන් සංගහනය ආරක්ෂා කිරීමට හැකි වී ඇත. වසර දහස් ගණනක් තිස්සේ හිම වලසුන් ස්වදේශීය ආක්ටික් ජනතාවගේ ජිවිතවල භෞතික, අධ්‍යාත්මික හා [[සංස්කෘතිය|සංස්කෘතික]] සලකුණක් බවට පත්වී ඇත. == නම් තැබීම == පළමු වරට හිම වලසුන් ස්පෂ්ට සත්ව විශේෂයක් ලෙස හඳුනාගැනුණේ කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස් (Constantine John Phipps) විසින් 1774 වර්ෂයේ දී ය.<ref name="iucn">{{IUCN2010.3 |assessors=IUCN SSC Polar Bear Specialist Group |year=2008|id=22823/0 |title=Ursus maritimus|downloaded=25 August 2010 }} Database entry includes a lengthy justification of why this species is listed as vulnerable.</ref> හිම වලස්සු ඔහු විසින් ''Ursus maritimus'' (ලතින් භාෂාවෙන් “මුහුදුබඩ වලසා”) යන විද්‍යාත්මක නාමයෙන් හැඳින්වුණ හ. පෙරාතුව හිම වලසුන් ''Thalarctos''<ref name="Liddell 1980">This combines the [[Ancient Greek]] words ''thalassa''/θαλασσα 'sea', and ''arctos''/αρκτος 'bear' and also, with reference to [[Ursa Major]], 'northern' or 'of the north pole' {{cite book | author = [[Henry George Liddell|Liddell, Henry George]] and [[Robert Scott (philologist)|Robert Scott]] | year = 1980 | title = [[A Greek-English Lexicon]] (Abridged Edition) | publisher = [[Oxford University Press]] | location = United Kingdom | isbn = 0-19-910207-4}}</ref> නම් සත්ව ගණයක් ලෙස හැඳින්වුණු අතර පසුව එය නිෂ්ප්‍රභා කෙරිණි. හිම වලසා හා දුඹුරු වලසා හා අතර ඉතා සමීප සම්බධතාවය පිළිබඳ ව සාක්ෂි සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව, හිම වලසුන් සත්ව 'ගණයක්' නොවන බවත්, දුඹුරු වලසා පරිණාමික අපසරණයෙන් ඇතිවූ ස්පෂ්ට සත්ව 'විශේෂයක්' බවත් සොයාගැනිණි.<ref name=IUCN>{{cite web | title = IUCN Red List: ''Ursus maritimus'' | url = {{IUCNlink|22823}}| accessdate =15 February 2008}}</ref> == වර්ගීකරණය හා පරිණාමය == Ursidae වලස් පවුල අන් මාංශ භක්ෂකයන් ගෙන් වසර මිලියන 38 කට පමණ පෙර වෙන්වී ගොස් ඇත. Ursinae උපකුලය වසර මිලියන 4.2 කට පමණ පෙර ඇරැඹී ඇත. ලෝකයේ දැනට හඳුනාගැනී ඇති පැරණිතම හිම වලස් ෆොසිලය වසර 130,000-110,000 ක් පමණ පැරණි උඩු හනුවකි. මෙය 2004 වර්ෂයේ දී Prince Charles Foreland නම් දුපතින් හමුවිය.<ref name="Lindqvist" /> මෙම ෆොසිලයෙන් හඳුනාගත් සාධක අනුව හිම වලසුන් ගේ චාර්වක දත් මීට අවුරුදු දසදහසකට හෝ විසිදහසකට පමණ පෙර දුඹුරු දත් වලින් අපසරණය වූ බවට සාක්ෂි ඇත. හිම වලසුන් Pleistocene යුගයේ ග්ලාසියරණ අවස්ථාවේ දුඹුරු වලසුන් ගෙන් පරිනාමිකව අපසරණය වූ බවට දැනට පිළිගැනේ.<ref name="DeMaster1981"/> DNA පරීක්ෂණවලින් හමුවන සාක්ෂි මීට වඩා සංකීර්ණ වේ. හිම වලසුන් ගේ මයිටකොන්ඩ්‍රිය DNA (mtDNA) දුඹුරු වලසුන් ගෙන් ''Ursus arctos'', විභේදනය වුයේ මීට වසර 150,000 කට පමණ පසුව යි.<ref name="Lindqvist">{{Cite journal |title=Complete mitochondrial genome of a Pleistocene jawbone unveils the origin of polar bear |first=Charlotte |last=Lindqvist |first2=Stephan C. |last2=Schuster |first3=Yazhou |last3=Sun |first4=Sandra L. |last4=Talbot |first5=Ji |last5=Qi |first6=Aakrosh |last6=Ratan |first7=Lynn P. |last7=Tomsho |first8=Lindsay |last8=Kasson |first9=Eve |last9=Zeyl |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=107 |issue=11 |pages=5053–5057 |doi=10.1073/pnas.0914266107 |year=2010 |pmid=20194737 |pmc=2841953 }}</ref> එ මෙන් ම සමහර දුඹුරු වලසුන් ගේ mtDNA, අනෙක් දුඹුරු වලසුනට වඩා හිම වලසුනට කිට්ටු සම්බන්ධතාවක් දක්වයි.<ref name="Waits">{{cite web |url= http://www.cnrhome.uidaho.edu/documents/Waits%20et%20al%201998%20cb.pdf&pid=78496&doc=1|title= Mitochondrial DNA phylogeography of the North American brown bear and implications for conservation | accessdate =1 August 2006|author= Lisette P. Waits, Sandra L. Talbot, R. H. Ward and G. F. Shields |year= 1998 |month= April |publisher= Conservation Biology|pages= 408–417}}</ref> මේ නිසා සමහර සංකල්පවලට අනුව හිම වලස්සු ස්පෂ්ට සත්ව විශේෂයක් ලෙස නො හැඳින්වෙති.<ref>{{Cite journal |last=Marris |first=E. |year=2007 |journal=Nature |title=Linnaeus at 300: The species and the specious |volume=446 |issue=7133 |pages=250–253 |doi=10.1038/446250a |pmid=17361153 }}</ref> අයර්ලන්තයේ වෙසෙන දුඹුරු වලසුන් ගේ mtDNA හිම වලසුනට ඉතා සමාන වේ.<ref>{{cite journal|title=Ancient hybridization and an Irish origin for the modern polar bear matriline |journal=Current Biology |doi=10.1016/j.cub.2011.05.058 |author=Edwards CJ |year=2011|author-separator=,|author2=Suchard MA|author3=Lemey P|author4=Welch JJ|author5=Barnes I|display-authors=5|last6=Fulton|first6=Tara L.|last7=Barnett|first7=Ross|last8=O'Connell|first8=Tamsin C.|last9=Coxon|first9=Peter|volume=21|issue=15|pages=1251–8|pmid=21737280}}</ref> හිම වලසුන් ගේ න්‍යෂ්ඨික ජෙනෝමය දුඹුරු වලසුන් හා සංසන්දනයේ දී වෙනස් රටාවන් පෙන්නයි. මොවුන් ජානමය වශයෙන් වෙනස් ජීවින් විශේෂ 2ක් බවට විභේදනය වී ඇත්තේ වසර 603,000 ට පමණ පෙරදී ය.<ref name="Hailer">{{cite journal|title=Nuclear genomic sequences reveal that polar bears are an old and distinct bear lineage |journal=Science |doi=10.1126/science.1216424 |author=Hailer F |year=2012|author-separator=,|author2=Kutschera V|author3=Hallström BM|author4=Klassert D|author5=Fain SR|author6=Leonard JA|author7=Arnason U|author8=Janke A|volume=336|issue=6079|pages=344–347|pmid=22517859}}</ref> නුතන පර්යේෂණවල දී හිම වලසුන් ගේ, දුඹුරු වලසුන් ගේ හා කළු වලසුන් ගේ සම්පුර්ණ ජෙනෝමය පිරික්සිණි (අතීතයේ දී කැරුණේ මයිටකොන්ඩ්‍රිය හා පාර්ශ්වික ජෙනොම පරික්ෂා පමණි). එහි දී හිම වලසුන් මීට වසර මිලියන 4-5 ට පමණ පෙර දුඹුරු වලසුන් ගෙන් පිරිනැමුණු (පරිණාමය වූ) බවට හඳුනාගැනී ඇත.<ref name=genome>{{cite journal |author=Miller W, Schuster SC, Welch AJ, ''et al.'' |title=Polar and brown bear genomes reveal ancient admixture and demographic footprints of past climate change |journal=Proc Natl Acad Sci U S A |year=2012 |month=July |pmid=22826254 |doi=10.1073/pnas.1210506109 |url=}}</ref> හිම වලසුන් හා දුඹුරු වලසුන් හා අතර අන්තර් අභිජනනයෙන් පැටවුන් බිහි කළ හැක. ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ දී හිම වලසුන් ගොඩබිම ප්‍රදේශයට ද, දුඹුරු වලසුන් උතුරු දෙසට ද සංක්‍රමණය වන අවස්ථාවල දී මොවුහු සංසර්ගයේ යෙදෙති. බොහෝ දුඹුරු වලසුන් හට 2% පමණ හිම වලසුන් ගේ ජාන ඇති නමුත් ඇලෙක්සැන්ඩර් කොදෙව් දුපත් ආශ්‍රිතව වෙසන දුඹුරු වලසුන් සංගහනයෙන් හිම වලස් ජාන 5% ත් 10% ත් අතර ප්‍රමාණයක් දක්නට ලැබේ. මින් පෙනෙන්නේ එම ප්‍රදේශවල දුඹුරු වලසුන් හා හිම වලසුන් හා අතර අන්තර් අභිජනනයන් බහුලව සිදුවන බව යි.<ref name =NewYorkTimes>{{cite web |author=Gorman J|date=23 July 2012|url=http://www.nytimes.com/2012/07/24/science/brown-bears-and-polar-bears-split-up-but-continued-coupling.html |title=Brown bears and polar bears split up, but continued coupling|work= The New York Times |accessdate=24 July 2012}}</ref> මෙම අන්තර් අභිජනන මගින් සරු දෙමුහුම් වලසුන් බිහි වේ.<ref name="DeMaster1981">{{Cite journal| last1=DeMaster | first1=Douglas P. | last2=Stirling | first2=Ian | author2-link=Ian Stirling (biologist) | date=8 May 1981 | title=Ursus Maritimus|jstor=3503828 |journal=Mammalian Species| volume=145 | pages=1–7 | doi=10.2307/3503828 | oclc=46381503| issue=145 }}</ref><ref name="Schliebe 2006">{{Cite book | last1 =Schliebe | first1 =Scott | last2 =Evans | first2 =Thomas | last3 =Johnson | first3 =Kurt | last4 =Roy | first4 =Michael | last5 =Miller | first5 =Susanne | last6 =Hamilton | first6 =Charles | last7 =Meehan | first7 =Rosa | last8 =Jahrsdoerfer | first8 =Sonja | date =21 December 2006 | title =Range-wide status review of the polar bear (Ursus maritimus) | place =Anchorage, Alaska | publisher =[[United States Fish and Wildlife Service]] | url =http://alaska.fws.gov/fisheries/mmm/polarbear/pdf/Polar_Bear_%20Status_Assessment.pdf | format =PDF | accessdate =31 October 2007 | archive-date =10 May 2009 | archive-url =https://web.archive.org/web/20090510095701/http://alaska.fws.gov/fisheries/mmm/polarbear/pdf/Polar_Bear_%20Status_Assessment.pdf | url-status =dead }}</ref> නවතම සාක්ෂි යෝජනා කරන්නේ හිම වලසුන් ගේ හා දුඹුරු වලසුන් ගේ අතර ජානමය සමානභාවයට හේතුව ඔවුන් දිගු කාලයක් තිස්සේ අන්තර් අභිජනනය කිරීමය.<ref name =NewYorkTimes/> එනමුදු මෙම විශේෂයන් ජිවත් වන පරිසරය, රූපකාය, පරිවෘත්තීය ක්‍රියාවලි, සමාජ චර්යා, භෝජන රටා හා අනෙකුත් රුපනුදර්ශිය ලක්ෂණ එකිනෙකාගෙන් වෙනස් වන නිසා ඔවුහු ජීවින් විශේෂ 2ක් ලෙස වර්ගීකරණය කෙරෙති.<ref name=first>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears00stir |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= The First Polar Bears}}</ref> හිම වලසුන් පළමු වරට ලේඛනගත කිරීමේ දී උපවිශේෂ 2ක් හඳුනාගැනිණි. 1774 වර්ෂයේ දී කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස් (Constantine John Phipps) විසින් ''Ursus maritimus maritimus'' එක් උපවිශේෂයක් ද, පීටර් සයිමන් පැලස් (Peter Simon Pallas) විසින් 1776 වර්ෂයේදී ''Ursus maritimus marinus'' නම් උපවිෂේශයක්ද හඳුනාගැනිණි.<ref>{{Cite book | last =Rice | first =Dale W. | year =1998 | title =Marine Mammals of the World: Systematics and Distribution | volume =4 | series =Special Publications of the Society for Marine Mammals | place =Lawrence, Kansas | publisher =The Society for Marine Mammalogy | isbn =1-891276-03-4}}</ref> නමුත් පසු කාලයක මෙම උපවිශේෂයන් නිෂ්ප්‍රභා විණි. අද වනවිට එක් හිම වලස් උපවිශේෂයක් පිළිබඳව පමණක් සාක්ෂි ලැබී ඇත. ''Ursus arctos'' විශේෂයෙන් පැවතෙන ''Ursus maritimus tyrannus'' නම් උපවිශේෂයේ හිම වලස්සු Pleistocene යුගයේදී වඳවී ගියහ. මෙම උපවිශේෂය දැනට වෙසෙන හිම වලසුනට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස විශාලත්වයෙන් වැඩි වේ.<ref name="DeMaster1981"/> == සංගහනය හා ව්‍යාප්තිය == [[File:Polar bears near north pole.jpg|thumb|left|කුතුහලයෙන් යුතු හිම වලසුන් USS Honalulu සබ්මැරීනය පරික්ෂා කරමින්.]] හිම වලසුන් ව්‍යාප්තව ඇත්තේ [[ආක්ටික් කවය|ආක්ටික් වෘත්තය]] හා ඒ ආශ්‍රීත භුමි කලාපවල යි. උත්තර ධ්‍රැවයේ ජනශුන්‍යභාවය හේතුකොට ගෙන හිම වලසුනට තම ජන්මභුමි රඳවාගැනීමට හැකියාව ලැබී ඇත.<ref name="derocher2004"/> කටුක දේශගුණය නිසා හිම වලසුන් ගේ ජන්ම භුමි පිරික්සීම අපහසු කටයුත්තකි. මේ නිසා හිම වලසුන් ගේ සංගහනය නිසැක වශයෙන් ඇස්තමේන්තු කිරීම අපහසු වේ. ජීව විද්‍යාඥයන් අනුමාන කරන අන්දමින් දැනට ලොව වටා හිම වලස්සු 20000-25000 පමණ වෙසෙති.<ref name="iucn31">Schliebe et al. (2008). [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22823/0 Ursus maritimus]. [[IUCN]] Red List of Threatened Species. Retrieved 5 January 2010.</ref><ref name="PBI"/> හිම වලසුන් ගේ උපසංගහන 19 ක් දැනට හඳුනාගැනී ඇත.<ref name="PBI" /><ref name="PBSG14">Aars, pp. 33–55.</ref> මෙම උපසංගහන අතර අන්තර් අභිජනනයෙන් පැටවුන් බිහිකළ හැක.<ref>{{Cite journal | last1=Paetkau | first1=S. | last2=Amstrup | first2=C. | last3=Born | first3=E. W. | last4=Calvert | first4=W. | year=1999 | title=Genetic structure of the world's polar bear populations | journal=Molecular Ecology | volume=8 | issue=10 | pages=1571–1584 | url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Paetkau_et_al_1999.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20050525210037/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Paetkau_et_al_1999.pdf | archivedate=25 May 2005 | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | doi=10.1046/j.1365-294x.1999.00733.x | pmid=10583821 | last5=Derocher | first5=AE | last6=Garner | first6=GW | last7=Messier | first7=F | last8=Stirling | first8=I | last9=Taylor | first9=MK | url-status=dead }}</ref> හිම වලසුන් ගේ සංගහනයෙන් 70% ක් උතුරු ඇමරිකාවේ වෙසෙන අතර ඊට උපසංගහන 13 ක් අයත් වේ. බ්යුෆෝර්ට් මුහුදේ සිට දකුණු දිශාවට හඩ්සන් බොක්ක දක්වා ද, නැගෙනහිර දිශාවට ග්‍රීන්ලන්තයේ බැෆ්ෆින් බොක්ක දක්වා ද, උතුරු ඇමරිකාවේ හිම වලස්සු ව්‍යාප්ත වී සිටිති. ආසියානු-යුරෝපිය ප්‍රදේශයේ ග්‍රීන්ලන්තය, බරෙන්ට්ස් මුහුද, කාරා මුහුද, ලප්ටෙව් මුහුද හා චුක්චි මුහුද ලෙස උපසංගහන 5 ක් දැනට හඳුනාගැනී ඇත. සීමිත දත්ත නිසා මෙම උපසංගහන පිළිබඳව වැඩිදුර විස්තර තවමත් සොයාගෙන නොමැත. හිම වලසුන් ගේ නිජබිම් ප්‍රධාන වශයෙන් [[ඩෙන්මාර්කය]], නොර්වේ, [[රුසියාව]], [[ඇමරිකානු එක්සත් ජනපදය|ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය]] හා [[කැනඩාව]] නම් රටවල් පහක් පුර ව්‍යාප්ත වී ඇත. මෙම රටවල් පහ අන්තර්ජාතික හිම වලසුන් සංරක්ෂණය කිරීමේ සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇත. මෙම සම්මුතිය හරහා එ ර‍ටවල් හිම වලසුන් පිළිබඳ පර්යේෂණ හා සංරක්ෂණ කටයුතු වලට අන්‍යෝන්‍ය සහයෝගිතාව පළකර ඇත. හිම වලසුන් නිරීක්ෂණය සදහා 1980 දශකයේ මැද භාගයේ සිට නවීන මිල අධික උපක්‍රම භාවිතවේ.<ref name=campbell/> හෙලිකොප්ටර් යානා මගින් හා හිම වලසුන් ගේ වාසභුමි නිරීක්ෂණය කිරීම හා හිම වලසුන් ගේ කනේ ඉලෙක්ට්‍රොනික හඳුනාගැනීමේ සම්බන්ධකයක් සවිකිරීම මෑත කාලයේ දී හිම වලසුන් නිරීක්ෂණයට යොදාගන්න ප්‍රචලිත ක්‍රම වේ.<ref name=campbell/> මෑතක සිට සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලස්සු ජනාවාස අසලට සංක්‍රමණය වී තිබෙති. මෙම කරුණ නිසා ‘හිම වලසුන් ගේ ගහනය වැඩි වී ඇතැ යි’ විශ්වාස කිරීම නිවැරදි නොවේ.<ref name=campbell>{{cite news |first=Colin |last=Campbell |coauthors=Lunau, Kate |title=The war over the polar bear: Who's telling the truth about the fate of a Canadian icon? |url=http://www.macleans.ca/science/environment/article.jsp?content=20080123_5242_5242&page=1 |work=Maclean's |date=25 January 2008 |accessdate=9 March 2008 |archive-date=16 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516032545/http://www.macleans.ca/science/environment/article.jsp?content=20080123_5242_5242&page=1 |url-status=dead }}</ref> ඔවුන් මෑත කාලයේ වැඩිපුර ජනාවාස අසල දක්නට ලැබෙන්නේ ඔවුන් ගේ ගහනය වැඩිවීමක් නිසා නොව, ඔවුන්ට ප්‍රමාණවත් ආහාර නොමැති නිසාවෙනි. 2009 වර්ෂයේ දී හිම වලස් උපසංගහන 19න්, 8 ක ගහනය ක්‍රමයෙන් අඩු වෙමින් ද, 3 ක ගහනය ස්ථාවර මට්ටමක ද, 1 ක ගහනය ක්‍රමයෙන් වැඩි වෙමින් ද පවතින අතර, උපසංගහන 7 ක් පිළිබඳව ප්‍රමාණවත් දත්ත වාර්තාවී නොමැත.<ref name=pbsg2009/><ref name="PBI">[http://www.polarbearsinternational.org/bear-facts/ Polar Bears and Conservation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100210010512/http://www.polarbearsinternational.org/bear-facts |date=2010-02-10 }} and {{cite web | title = Polar bear FAQ | url = http://www.polarbearsinternational.org/faq/ | work = Polar Bears International | accessdate =14 July 2009 }}</ref> == වාසභූමිය == [[File:Polarbearonice.jpg|thumb|right|නිදැල්ලේ වෙසෙන හිම වලසෙක්.]] හිම වලසුන් මුහුදු ක්ෂීරපායි විශේෂයකි.<ref name="stirling1988intro">{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears00stir |location= Ann Arbor |authorlink=Ian Stirling (biologist) |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Introduction}}</ref> ඔවුන් ගේ සුපුරුදු වාසභූමි ආක්ටික්හී අයිස් මිදුණු මහද්වීපික තටාක හා කුඩා දුපත් සමුහයන් වේ. මෙම ප්‍රදේශ “ආක්ටික් ජෛව වළල්ල” නමින් හැඳින්වෙන අතර මෙහි [[ජෛව රසායන විද්‍යාව|ජෛව ක්‍රියාකාරිත්වය]] ආක්ටික්හී අනෙකුත් ප්‍රදේශ හා සැසදීමේ දී ඉතා ඉහළ අගයක් ගනී.<ref name=derocher2004/><ref name=distribution>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears00stir |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Distribution and Abundance}}</ref> හිම වලසුන් බොහෝවිට හැසිරෙන්නේ අයිස් තට්ටු, මුහුදු ජලය හා ගැටෙන ස්ථානවලයි.<ref>{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | date=January 1997 | title=The importance of polynyas, ice edges, and leads to marine mammals and birds| volume=10 | issue=1–4 | pages=9–21 | doi=10.1016/S0924-7963(96)00054-1 | journal=Journal of Marine Systems}}</ref> එයට හේතුව මෙම ස්ථානවල හිම වලසුන් ගේ ප්‍රියතම ආහාරය වන සීල් මත්ස්‍යයින් බහුලව ගැවැසීම යි. හඩ්සන් බොක්කත් ජේම්ස් බොක්කත් ආශ්‍රීතව අයිස් කුට්ටි ගිම් උතුවේ දී (ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ දී) සම්පුර්ණයෙන් දියවී යයි. මේ නිසා මෙම කාලයේ දී හිම වලස්සු ගොඩබිම දෙසට සංක්‍රමණය වෙති.<ref name=distribution/> == ජීව විද්‍යාව හා චර්යාව == === භෞතික ලක්ෂණ === හිම වලසා ලෝකයේ විශාලතම භෞමික මාංශ භක්ෂකයා වන අතර, සයිබිරියානු ව්‍යාඝ්‍රයාට වඩා දෙගුණයකින් විශාල වේ.<ref name=lords>{{cite book|title=Lords of the Arctic: A Journey Among the Polar Bears |url=https://archive.org/details/lordsofarcticj00davi |last=Davids |first=Richard C.|coauthors=Guravich, Dan |location= New York| publisher=MacMillan Publishing Co., Inc. | year=1982|isbn=0-02-529630-2 |chapter=Lords of the Arctic}}</ref> වැඩුණු පිරිමි වලසෙක් සාමාන්‍යයෙන් [[බර|බරින්]] කිලෝග්‍රෑම් 350 - 700 (රාත්තල් 770 – 1500) හා දිගින් මීටර 2.4 – 3 (අඩි 8 – 10) ක් පමණ ද වේ.<ref name=hemstock4>Hemstock, p. 4</ref> වැඩුණු වැලැසිනියක් බරින් කිලෝග්‍රෑම් 150 – 250 (රාත්තල් 330 - 550) හා දිගින් මීටර 1.8 – 2.4 (අඩි 6 – 8) පමණ ද වේ. ගැබිනි වැලැසිනියක් බරින් කිලෝග්‍රෑම් 500 (රාත්තල් 1100) පමණ වේ.<ref name=hemstock4/> එ මෙන් ම වැඩුණු හිම වලසෙෙක් උසින් සෙන්ටිමීටර 122 – 160 (අගල් 48 – 63) පමණ වේ.<ref name=Wood>{{cite book |last= Wood |first=G.L. |year= 1983 |title= The Guinness Book of Animal Records |url= https://archive.org/details/guinnessbookofan00wood |page=[https://archive.org/details/guinnessbookofan00wood/page/243 240] | isbn = 978-0-85112-235-9}}</ref><ref>[http://wildlife1.wildlifeinformation.org/s/0MCarnivor/ursidae/ursus/Ursus_maritimus/01ursus_maritimusamwtht.html Polar bear Ursus maritimus - Appearance/Morphology: Measurement and Weight (Literature Reports)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110930194832/http://wildlife1.wildlifeinformation.org/s/0MCarnivor/ursidae/ursus/Ursus_maritimus/01ursus_maritimusamwtht.html |date=2011-09-30 }}. Wildlife1.wildlifeinformation.org. Retrieved 15 September 2011.</ref> දුඹුරු වලසා සමග සැසදීමේ දී හිම වලසාට දිගටි සිරුරක්, දිගටි හිස් කබලක් හා දිගටි නාසයක් ද ඇත.<ref name=first/> හිම වලසුන් ගේ පාද විශාල වන අතර මෙය හිම හා තුනී අයිස් තට්ටු මත ඇවිදීමට හා [[පිහිනීම|පිහිනීමේ]] දී ඉදිරියට තල්ලු කිරීමට ද උපකාරී වේ. ඔවුන් ගේ පාද කුඩා ගැටිති වලින් සම්න්විත වේ. මෙම ගැටිති මගින් හිම මත ඝර්ෂනය (පිළිලුම) වැඩිකිරීම හේතුවෙන් ඇවිදීමට පහසු වේ.<ref name=first/> හිම වලසුන් ගේ කෙටි හා ශක්තිමත් නිය ගොදුරු අල්ලාගැනිමට උපකාරී වේ.<ref name=first/> ඔවුන් ගේ යටි අතට වක්වූ [[නියපොතු|නිය]] [[මුහුදු අයිස්'|අයිස්]] හැරීමට උපකාරී වේ. හිම වලසුනට [[දත්]] 42 ක් පිහිටයි.<ref name=first/> ඔවුන් ගේ රදනක දත් විශාල හා මුවහත් වන අතර එ මගින් ඔවුන් ගේ මාංශ භක්ෂකතාව මැනවින් පිළිබිඹු වේ.<ref name=first/> හිම වලසුන් ගේ උඩු ඇන්දේ දන්ත සුත්‍රය 3.1.4.2 වන අතර පහත ඇන්දේ දන්ත සුත්‍රය 3.1.4.3 ක් වේ. හිම වලසුන්ට ඝන මේද තට්ටුවක්, සමක් හා ලෝම ස්තරයක් ඇත. මේවා ශරීරයේ තාප හානිය අවම කර ශරීරය උණුසුම් කිරීමට උපකාරී වේ. හිම වලසුන් ගේ ශරීර [[උෂ්ණත්වය]] සෙල්සියස් අංශක 10 (ෆැරන්හයිට් අංශක 50)ක් අබිබවා ගියහොත් ශරීරය අධික ලෙස රත් වේ. මොවුන් ගේ ශරීර උෂ්ණත්වය කෙතරම් කුඩා ද යත්, [[අධෝරක්ත]] ඡායාරූපවලට ඔවුන් ගේ සිරුරු උණුසුම නො හසුවේ.<ref name="stirling1988">{{Cite book | last = Stirling | first = Ian | author-link=Ian Stirling (biologist) | year = 1988 | title =Polar Bears | url = https://archive.org/details/polarbears00stir | place =Ann Arbor | publisher =University of Michigan Press | isbn =0-472-10100-5}}</ref> හිම වලසුන් ගේ ඝන ලෝම ස්තරය සුදු පාටට හුරු වේ. [[මැයි]] සිට [[අගෝස්තු]] [[මාස|මාසය]] දක්වා ඔවුන් ගේ ලොම් සැලීම සිදුවේ.<ref>Kolenosky G. B. 1987. Polar bear. pp. 475–485 in Wild furbearer management and conservation in North America (M. Novak, J. A. Baker, M. E. Obbard, and B. Malloch, eds.). Ontario Fur Trappers Association, North Bay, Ontario, Canada.</ref> අනෙකුත් ආක්ටික් ක්ෂීරපායින් මෙන් හිම වලසා ගේ ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ දී ලෝම වේශාන්තරණය උදෙසා තද පැහැයට හැරීමක් සිදුනොවේ. [[File:Polar Bear Underwater Zoo Bremerhaven Germany.ogv|thumb|left|පිහිනමින් සිටින හිම වලසෙක්.]] හිම වලසුන් ගේ සුදු පැහැති ලොම් වැස්ම කාලයත් සමග [[කහ පාට|කහ]] පැහැයට හැරේ. කූඩුගත කර සිටින හිම වලසුන් ගේ ලෝම සමහර අවස්ථාවල දී ලා කොළ පැහැයට හැරේ. මීට හේතුව ඇල්ගී විශේෂයක් ලෝම අතර වැඩීමයි.<ref>In unusually warm conditions, the hollow tubes provide an excellent home for algae. While the algae is harmless to the bears, it is often a worry to the zoos housing them, and affected animals are sometimes washed in a salt solution, or mild [[hydrogen peroxide|peroxide bleach]] to make the fur white again.</ref> පිරිමි වලසුන් ගේ ඉදිරිපස ගාත්වල ලෝම දිගට වැඩෙන අතර, මෙය වැලහිනන් ආකර්ෂණයට උපකාරී වේ.<ref name="Dimorph">{{cite journal |last=Derocher |first=Andrew E. |coauthors=Magnus Andersen, and Øystein Wiig |year=2005 |title=Sexual dimorphism of polar bears |jstor=4094434 |journal=Journal of Mammalogy |volume=86 |issue=5 |pages=895–901 |url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf |doi=10.1644/1545-1542(2005)86[895:SDOPB]2.0.CO;2 |format=PDF |issn=1545-1542 |access-date=2013-03-22 |archive-date=2011-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110110120300/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf |url-status=deviated |accessdate=2013-03-22 |archivedate=2011-01-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110110120300/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf }}</ref> හිම වලසුනට ගඳ සුවඳ හඳුනාගැනීමේ තීව්‍ර හැකියාවක් ඇත. ඔවුනට කිලෝ මීටර 1.6 ක් දුරින් ඇති හෝ මීටරයක් ගැඹුරින් පිහිටි සීල් මතස්‍යයින් හඳුනාගත හැක.<ref name=rosing20-23>Rosing, pp. 20–23</ref> ඔවුනට මිනිසාට සමාන ශ්‍රවණ සංවේදනයක් ඇති අතර, හොඳින් දුර පෙනීමේ හැකියාවක් ද ඇත.<ref name=rosing20-23/> හිම වලසුන් ඇති දක්ෂ පිහිනුම් කරුවන් වන අතර ගොඩබිම සිට කිලෝමීටර 300 (මීටර 200)ක් පමණ දුර ආක්ටික් මුහුදේ පිහිනමින් සිටින හිම වලස්සු සොයාගැනී ඇත. හිම වලසුන් ගේ ශරීරයේ තැන්පත් වී ඇති මේද තට්ටුව [[උත්ප්ලාවකතාව|උත්ප්ලාවකතාවයක්]] ලබාදෙමින් පිහිනීමට උපකාරී වේ.<ref name=behavior/> හිම වලසුනට පැයට කිලෝමීටර 10 (පැයට හැතැප්ම 6) ක [[වේගය|වේගයෙන්]] පිහිනිමට ද, පැයට කිලෝමීටර 5.6 (පැයට හැතැප්ම 3.5) ක වේගයෙන් ඇවිදිමට ද,<ref name=behavior/> පැයට කිලෝමීටර 40 (පැයට හැතැප්ම 25) ක වේගයෙන් [[දිවිම|දිවිමටද]] හැකියාවක් ඇත.<ref>[http://www.seaworld.org/infobooks/polarbears/pbbehavior.html Polar Bears: VI. Behavior.], [[SeaWorld]]. Retrieved 21 January 2011.</ref> === දඩයම් කිරීම හා ආහාර පරිභෝජනය === [[File:Polarbear spitzbergen 1.jpg|thumb|right| හිම වලසුන්ගේ දිගු හොස්ස හා ගෙල සීල් මතස්‍යයින් සිටින ගුහා පරික්ෂා කිරීමට උපකාරී වන අතර, ඔවුන්ගේ ශක්තිමත් ඉදිරි ගාත් ගොදුරු ඇදගෙන යාමටද උපකාරී වේ.<ref name=matthews73-88/>]] හිම වලසා යනු වලස් පවුලට අයත් අතිශයින්ම මාංශ භක්ෂක සාමාජිකයාය. ඔවුන්ගේ ප්‍රියතම ආහාරය සීල් මතස්‍යයින්ය.<ref>{{cite episode | title = Arctic Bears | url = http://www.pbs.org/wnet/nature/arcticbears/index.html | series = PBS Nature | serieslink = Nature (TV series) | airdate = 17 February 2008 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080616221443/http://www.pbs.org/wnet/nature/arcticbears/index.html |date=16 June 2008 }}</ref> සීල් මතස්‍යයින් හුස්ම ගැනීමට හෝ අයිස් මත විවේක ගැනීමට ගොඩබිමට පැමිණීමේදී හිම වලසුන්ගේ ගොදුරු බවට පත්වේ.<ref name=matthews73-88>Matthews, pp. 73–88</ref> හිම වලසුන් වැඩිපුරම දඩයම් කරන්නේ [[මුහුදු අයිස්|අයිස් තට්ටු]] ජලය හා මුසුවන කෙලවරවල් වලය.<ref name=amstrup2007/> හිම වලසුන් විශිෂ්ට ගන්ධ සංවේදනය මගින් සීල් මතස්‍යයින් සිටින ස්ථාන හදුනාගත හැක.ඔවුන් නිසොල්මන්ව ගොදුර ලං වනතුරු ජල තටාක අසල බලාසිටිති.<ref name=hemstock24-27>Hemstock, pp. 24–27</ref> සීල් මතස්‍යයින් හුස්ම ගැනීමට ජාල පෘෂ්ටය අසලට පැමිණීමේදී ඔවුන්ගේ ප්‍රශ්වාස වාතය හිම වලසාට හදුනාගත හැක. එවිට හිම වලසුන් ඔවුන්ගේ ඉදිරිගාත් ජාල තටාකයට දමා සීල් මතස්‍යයින් ගොඩබිමට ඇද දමති. ඉන්පසුව ඔවුන්ගේ ශක්තිමත් දත් මගින් සීල් මතස්‍යයින් හිස සපා කුඩු කර මරා දමති. මීට අමතරව ගොඩබිම විවේක ගන්නා සීල් මතස්‍යයින් ලුහුබදිමෙන්ද, සීල් මතස්‍යය කැදලි වලට කඩා පැනිමෙන්ද සීල් මතස්‍යයින් ගොදුරු කරගැනීමට හිම වලසාට හැකිය.<ref name=hemstock24-27/> [[File:Polar Bear ANWR 10.jpg|upright|thumb|left|තල්මසෙකුගේ මළකුණක් අසල සිටින හිම වලසෙක්]] වැඩුණු වලසුන් කැමට ප්‍රිය කරන්නේ සීල් මතස්‍යයින්ගේ කැලරි පිරි මාංශ හා මේද තැන්පතු ය. නමුත් කුඩා වලසුන් [[ප්‍රෝටීන්]] අනුන [[රතු පාට|රතු]] පැහැති මාංශ කැමට ප්‍රිය කරති.<ref name=matthews73-88/> මීට අමතරව හිම වලසුන් [[කුරුල්ලෝ|කුරුළු]] පැටවුන් හා කුරුළු [[බිත්තරය|බිත්තරද]] ආහාරයට ගනිති.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/earth/hi/earth_news/newsid_8622000/8622244.stm | publisher=BBC News | title=In pictures: Rock climbing polar bears | date=20 April 2010}}</ref> මවගෙන් වෙන්වූ යොවුන් හිම වලසුන් හට තනිව දඩයම් කිරීම ඉතා පහසු කටයුත්තක් නොවේ. මේ නිසා ඔවුන්ට අනිකුත් හිම වලසුන් කා දමා අත්හැර දැමු මළකුණු වල කොටස් ආහාරයට ගැනීමට සිදුවේ. එසේම යොවුන් හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට සාර්ථක වුවද, සමහර අවස්ථාවලදී වැඩුණු හිම වලසුන්ගෙන් දඩයම බේරා ගැනීමට අසමත් වේ. එවිට ඔවුන්ට සිදු වන්නේ වැඩුණු වලසුන්ගෙන් ආහාර ගෙන හමාර වනතුරු බලාසිටිමටය. ආහාර ගැනීමෙන් පසු හිම වලසුන් හිම හෝ ජලය උපයෝගයෙන් තම ශරීරය පිරිසිදු කරගනිති.<ref name=behavior>{{cite book | last=Stirling | first= Ian | year=1988 | title= Polar Bears | url=https://archive.org/details/polarbears00stir | location= Ann Arbor | authorlink=Ian Stirling (biologist) | publisher= University of Michigan Press | isbn= 0-472-10100-5 | chapter= behavior}}</ref> [[File:Ursus maritimus posture.svg|thumb|හිම වලසුන්ගේ ලාක්ෂණික ඉරියව්:<br />1. - විවේකයෙන් සිටින විට;<br />2. - විමසිල්ලෙන් සිටින විට;<br />3. - දඩයම් කිරීමේදී]] හිම වලසුන් ඉතා දක්ෂ මෙන්ම ශක්තිමත් විලෝපිකයන් වෙති. හිම වලසකුට තම දේහ [[ස්කන්ධය]] මෙන් දෙගුණයක් බරින් යුතු මුහුදු ඇතෙකු දඩයම් කලහැක.<ref name="Clarkson1994" /> එසේම මුහුදු ඇතාට සමාන ස්කන්ධයෙන් යුතු බෙලුගා තල්මසුන් දඩයම් කිරීමටද හිම වලසුන්ට හැකියාව ඇත. නමුත් ඔවුන්ගේ සිරුරු ඉතා ඉක්මණින් රත්වන නිසා හිම වලසුන්ට වැඩිදුර දිවීමේ හැකියාවක් නොමැත. ගැබිණි වලහින්නියන් හැරෙන්නට අනෙකුත් වලසුන් අවුරුද්ද පුරාම ක්‍රියාශීලි වෙති.<ref name="tick"/> කළු වලසුන් (black bear) හා දුඹුරු වලසුන් (brown bear)මෙන් නොව, හිම වලසුන් හට කෑම නොමැතිව මාස කිහිපයක් වුවද සිටිය හැක. මීට හේතුව ග්‍රීෂ්ම ඍතුව හා සරත් ඍතුව මුලදී අයිස් දියවී යාමෙන් හිම වලසුන් හට සීල් මතස්‍යයින් දඩයම මගහැරිමය.<ref name="tick"/> මෙම කාල වලදී ඔවුන් තම සිරුරුවල මේද තැන්පතු දහනයෙන් [[ශක්තිය]] ලබා ගනිති.<ref name="stirling1988" /> හිම වලසුන් සීල් මතස්‍යයින්ට අමතරව පිනි මුවන්, කුරුල්ලන්, බිත්තර, සිප්පි බෙල්ලන්, කකුළුවන්, කාන්තකයන් හා හිම වලස් පැටවුන්ද ආහාරයට ගනිති. මීට අමතරව ඔවුන් [[ශාක|ශාකමය]] ද්‍රව්‍ය, බෙරි වර්ග, මුල් වර්ග හා මුහුදු පැළෑටි සුළු වශයෙන් පරිභෝජනයට ගනිති.<ref name="Clarkson1994"/> හිම වලසුන් මාංශ භක්ෂක වීමට එක් හේතුවක් වන්නේ, ශාකමය ද්‍රව්‍යවලින් ඔවුන්ට ප්‍රමාණවත් කැලරි සංඛ්‍යාවක් ලබාගැනීමට නොහැකි වීමයි. ඔවුන්ගේ ශරීරය හැඩගැසී ඇත්තේ මේද තැන්පතු වලින් අධික මුහුදු ක්ෂීරපායින් ආහාරයට ගැනීමටය.<ref>{{Cite journal | last1=Ramsay | first1=M. A. | last2=Hobson | first2=K. A. |date=May 1991 | title=Polar bears make little use of terrestrial food webs: evidence from stable-carbon isotope analysis | volume=86 | issue=4 | pages=598–600 | doi=10.1007/BF00318328 | journal=Oecologia}}</ref><ref>{{Cite journal | last=Best | first=R. C. | year=1985 | title=Digestibility of ringed seals by the polar bear | journal=Canadian Journal of Zoology| volume=63 | issue=5 | pages=1033–1036 | doi=10.1139/z85-155}}</ref> ජනාවාස අසල වාසය කරන හිම වලසුන් මිනිසුන් අපතේ දමන කැලි කසළ ආහාරයට ගැනීමට පුරුදුව ඇත.<ref name="Clarkson1994"/> මෙම කැලි කසළ අතර හිම වලසුන්ට අනතුරුදායක ද්‍රව්‍ය වන ස්ටයිරෆොම්, ප්ලාස්ටික්, වාහන වල බැටරි, ලිහිස්සු තෙල් හා එතිලින් ග්ල්යිකොල් අඩංගු වේ.<ref name="Clarkson1994">{{Cite book | last=Clarkson | first=Peter L. | last2=Stirling | first2=Ian | author2-link=Ian Stirling (biologist) | year=1994 | contribution=Polar Bears | contribution-url=http://icwdm.org/handbook/carnivor/ca_c25.pdf | editor1-last=Hygnstrom | editor1-first=Scott E. | editor2-last=Timm | editor2-first=Robert M. | editor3-last=Larson | editor3-first=Gary E. | title=Prevention and Control of Wildlife Damage | place=Lincoln | publisher=University of Nebraska | pages=C–25 to C–34 | url=http://icwdm.org/handbook/index.asp | accessdate=13 November 2007 | archive-date=20 November 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071120204546/http://icwdm.org/handbook/index.asp | url-status=dead }}</ref><ref name="Manning">{{Cite journal | last=Manning | first=T. H. | date=March 1961 | title=Comments on 'Carnivorous walrus and some Arctic zoonoses' | journal=Arctic | volume=14 | issue=1 | pages=76–77 | url=http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf | format=PDF | issn=0004-0843 | accessdate=13 November 2007 | archive-date=9 April 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080409082148/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf | url-status=deviated | archivedate=9 April 2008 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080409082148/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf }}</ref> මේවා හිම වලසුන් පරිභෝජනයට ගැනීමෙන් විවිධ රෝගාබාධ මෙන්ම [[මරණය|මරණයන්ද]] සිදුවිය හැක. මේ නිසා ජනාවාස අසල වෙසෙන ජනතාව කැලි කසළ [[ප්‍රතිචක්‍රණය|ප්‍රතිචක්‍රීකරණය]] කර නිසි ලෙස බැහැර කිරීමට වග බලාගත යුතුය. === හැසිරීම === [[File:Polar Bears Play fight.JPG|thumb|left|බොහෝවිට හිම වලසුන් අතර සෙල්ලක්කාරී ගැටුම් ඇති වේ. ඔවුන් අතර සැබෑ ගැටුම් ඇතිවන්නේ සංසර්ගයේ යෙදෙන සමයන්හිදී ය. ]] අළු පැහැති වලසුන් (grizzly bear) මෙන් හිම වලස්සු දේශ සිමාවන් ආරක්ෂා නො කරති. සාමාන්‍යයෙන් රණ්ඩු සරුවල් කිරීමට මැලිවන හිම වලස්සු බොහෝ අවස්ථාවල දී සටන් නොකර පලායාමට උත්සහ දරති.<ref name=matthews2729>Matthews, pp. 27–29</ref> සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලසුන් ගේ හැසිරීම ඉතා අවිනිශ්චිත යි. උන් මිනිසුනට පහරදී මරාදැමූ හා ආහාරයට ගත් අවස්ථා කීපයක් දැනට වාර්තාවී ඇත.<ref name=bruemmer2533>Bruemmer, pp. 25–33</ref> නමුත් ආක්ටික් වෘත්තයේ මිනිස් [[ලෝක ජනගහනය|ජනගහනය]] ඉතා පහළ නිසා මෙ වැනි අවස්ථා ඉතා දුර්ලභ වේ. වැඩුණු හිම වලස්සු සාමාන්‍යයෙන් හුදකලා ජිවිත ගත කිරීමට ප්‍රිය කරති. නමුත් බොහෝවිට හිම වලසුන් එකිනෙකා සමග සෙල්ලම් කරමින් හා එකිනෙකා සමග තුරුල් වෙමින් නිඳන අයුරු දැකගත හැකියි.<ref name=bruemmer2533/> හිම වලසුන් පිළිබද විශේෂඥ වෛද්‍ය නිකීටා ඔව්සිඅනිකොව් (Nikita Ovsianikov) පවසන්නේ වැඩුණු හිම වලසුන් හොද සමාජ සබඳතා පවත්වා ගෙන යන බවයි.<ref name=matthews2729/> විශේෂයෙන්ම කුඩා පැටවුන් සමාජශීලි වන අතර ඔවුහු තම සහෝදර සහෝදරියන් සමග කෙළිදෙලෙහි යෙදෙමින් කාලය ගෙවති. යොවුන් පිරිමි වලසුන් අතර සෙල්ලක්කාරී ගැටුම් ඇති වේ. මෙම අත්දැකීම් ඔවුනට පසු කාලයේ දී [[ලිංගික සංසර්ගය|සංසර්ග]] වකවානුවල වැලහින්නන් ආකර්ෂණය කරගැනීමට උපකාරී වේ.<ref>Matthews, p. 95</ref> === ප්‍රජනනය හා ජිවන චක්‍රය === [[File:Ursus maritimus us fish.jpg|thumb|හිම වලස් පැටවුන් අවුරුදු දෙකහමාරක් පමණ වන තුරැ මවගේ පිළිසරණයෙන් ජිවත් වේ.]] [[අප්‍රේල්]] හා [[මැයි]] මාසවල හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට එක්රැස් වන ස්ථානවල සංසර්ගය සිදුවේ.<ref name=reproduction/> පිරිමි වලසෙකුට වැලහින්නියක් සොයා කිලෝමීටර 100ක් (සැතපුම් 60) හෝ ඊට වඩා චාරිකා කල හැක. ඇය සොයාගැනීමෙන් පසු පිරිමි වලසා වෙනත් වලසුන් සමග සටන් කිරීමෙන් ඇයව දිනාගත යුතුය. මෙම සටන්වල ප්‍රථිපලයක් වශයෙන් බොහෝ වලසුන්ට තුවාල සිදුවේ.<ref name=reproduction/> වැලහින්නියක් සාමාන්‍යයෙන් පිරිමි වලසුන් කීපදෙනෙකු සමග සංසර්ගයේ යෙදෙති. මෑත කාලයේ සිදුකරන ලද පරීක්ෂණ මගින් එකම මවට දාව වෙනස් පියවරුන්ගේ පැටවුන් සොයාගෙන ඇත..<ref name=carpenter>{{cite journal|last=Carpenter|first=Tom|date=November/December 2005|title=Who's Your Daddy?|journal=Canadian Geographic|publisher=The Royal Canadian Geographic Society|location=Ottawa|pages=44–56}}</ref> මෙසේ හමුවන වලස් යුවලක් සතියක් පමණ කාලයක් එකට වසමින් කීපවරක් සංසර්ගයේ යෙදෙති. මෙය වැලහින්නියන්ගේ ඩිම්බනිහරණය [[ලිංගික උත්තේජනය|උත්තේජනය]] කරයි.<ref name=rosing42-48>Rosing, pp. 42–48</ref> සංසර්ගයෙන් පසු සාරවත් ඩිම්බ [[අගෝස්තු]] හෝ [[සැප්තැම්බර්]] මාසය වන තුරු සැලකිය යුතු වර්ධනයක් නොපෙන්වයි. මෙම මාස 4 තුල වැලහින්නියන් අතිවිශාල ආහාර ප්‍රමාණයක් පරිභෝජනය කරමින් තම සිරුරේ බර ආසන්න වශයෙන් දෙගුණයකින් (කිලෝග්‍රෑම් 200 කින්) වැඩිකර ගනිති.<ref name=reproduction/> ====මාතෘ ගුහා තැනීම හා මුල් අවදිය==== අයිස් දියවිගෙන යන කාලයේදී ගැබිණි වැලහින්නියන් දඩයම අතහැර මාතෘ ගුහා සැදීම ආරම්භ කරති. මෙම ගුහා ඇතුල්වීම සදහා පටු උමගකින් හා කුටීර 1-3 කින්ද පමණ සමන්විත වේ.<ref name=reproduction/> හිම මත හෝ අයිස් මත සාදන මෙම ගුහා බොහෝවිට වසර කීපයක් පුරා නැවත නැවත භාවිතා වේ.<ref name=derocher2004/> මෙම ගුහා තුල ගැබිණි වැලහින්නියන් සිසිර තරණයට (hibernation) සමාන අක්‍රිය තත්වයකට පත්වේ. මෙහිදී වැලහින්නියන් සිසිර තරණයේදී මෙන් නොකඩවා නිදා නොගනිති. නමුත් ඔවුන්ගේ හෘද ස්පන්දනය විනාඩියට ගැස්සුම් 46 සිට 27 ක් දක්වා අඩුවන අතර,<ref name=lockwood17-21>Lockwood, pp.17–21</ref> ඔවුන්ගේ ශරීර උෂ්ණත්වය සිසිර තරණයේදී මෙන් අඛණ්ඩව පවතී.<ref name="stirling1988" /><ref>{{Cite journal| last1=Bruce | first1=D. S. | last2=Darling | first2=N. K. | last3=Seeland | first3=K. J. | last4=Oeltgen | first4=P. R. | last5=Nilekani | first5=S. P. | last6=Amstrup | first6=S. C. |year=1990 | title=Is the polar bear (Ursus maritimus) a hibernator?: Continued studies on opioids and hibernation | journal=Pharmacology Biochemistry and Behavior | volume=35 | issue=3 | pages=705–711 | doi=10.1016/0091-3057(90)90311-5}}</ref> [[File:Cub polar bear is nursing 2.OGG|thumb|මව් කිරි උරන පැටවෙක්]] නොවැම්බර් සිට පෙබරවාරි මාස ඇතුලත පැටවුන් බිහිවීම සිදුවේ. අලුත ඉපදුනු පැටවුන්ගේ දැස් නොපෙනෙන අතර ලා දුඹුරු පැහැති ලොම් ස්තරයකින් ආවරණයවී ඇත. ඉපදෙන විට ඔවුන්ගේ බර කිලෝග්‍රෑම් 0.9 (රාත්තල් 2) කට වඩා අඩුවේ.<ref name=rosing42-48/> මිනිස් භාරයේ සිටින වැලහින්නියන් ඉක්මණින් පැටවුන් ප්‍රසුත කරති. සාමාන්‍යයෙන් වැලහින්නියක් එක් වරකට පැටවුන් 2 කු පමණ ප්‍රසුත කරති.<ref name=reproduction/> පෙබරවාරි මැද සිට අප්‍රේල් මැද භාගය වනතුරු මව හා පැටවුන් ගුහාව තුල වාසය කරති. මෙම කාලය ඇතුලත මව් වැලහින්නිය නොකඩවා තම උපවාසය පවත්වා ගෙන යන අතරතුර තම පැටවුන් හට මව් කිරිද ලබාදෙති.<ref name=reproduction/> මව් වැලහින්නිය ගුහාවේ දොරටුව කඩා ගුහාවෙන් පිටතට යන්නේ ඇගේ පැටවුන් කිලෝග්‍රෑම් 10-15 ක් (රාත්තල් 22-23)පමණ වැඩුණු පසුවය.<ref name=reproduction/> ඉන්පසු ඉදිරි දවස් 12-15 අතර කාලයේදී ගුහාවට ආසන්න පරිසරයේ මව හා පැටවුන් කාලය ගත කරති. පැටවුන් ඇවිදීමට හා ඉගෙනගන්නා අතරතුර, මව අවට වෘක්ෂලතා ආදිය මත යැපෙයි.<ref name=reproduction/> මෙසේ සති දෙකක් පමණගත වූ පසු මව හා පැටවුන් සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමට මුහුදු බඩ ප්‍රදේශයට සංක්‍රමණය වේ.<ref name=reproduction/> ගැබිණි කාලයේදී සිට මෙම අවස්ථාව වනතෙක් වැලහින්නියක මාස 8ක පමණ කාලයක් නිරාහාරව සිටීමට සිදුවේ.<ref name=reproduction/> වැලහින්නියන් තම පැටවුන් කෙරෙහි දැඩි ස්නේහයක් දක්වන අතර ඔවුන් හට දැඩි ආරක්ෂාවක් ලබාදෙති. නමුත් සමහර කුඩා පැටවුන් වෘකයන්ට ගොදුරු වීමෙන් හෝ හාමතෙන් මියයති. වැඩුණු පිරිමි වලසුන්ද සමහර අවස්ථාවලදී පැටවුන් මරදමා ආහාරයට ගනිති.<ref>Derocher, AE and Wiig, Oe; [http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-307.pdf Infanticide and Cannibalism of Juvenile Polar Bears (Ursus maritimus) in Svalbard] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170808142329/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-307.pdf |date=2017-08-08 }} Arctic [Arctic]. Vol. 52, no. 3, pp. 307–310. Sep 1999</ref> පැටවුන් මවගෙන් වෙන්වන්නේ අවුරුදු 2.5 ක් පමණ වයස්ගතවූ පසුවය.<ref name=reproduction/> එවිට මව පැටවුන් අත්හැර දැමීම හෝ එලවා දැමීම සිදු කරයි. සමහර අවස්ථාවල මවගෙන් වෙන්වූ පැටවුන් එකට සංචාරය කරමින්, සති හෝ මාස ගණනක් එකට දඩයම් කරමින් ආහාර හවුලේ බුක්ති විදිති.<ref name=bruemmer2533/> ==== වැඩුණු විය ==== හිම වැලැසිනියෝ අවුරුදු 4-5 වන විට ද,<ref name=reproduction>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears00stir |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Reproduction}}</ref> පිරිමි හිම වලස්සු අවුරුදු 6 ක් වන විට ද ලිංගික පරිණතභාවයට පත්වෙති. කෙසේ වුව ද සහකාරියක් සොයාගැනීමේ උග්‍ර තරගය හේතුවෙන් පිරිමි හිම වලසුනට අවුරුදු 8ක් හෝ 10ක් වනතුරු ප්‍රජනනය කිරීමට හැකියාවක් නො ලැබෙන්නේ යි.<ref name=reproduction/> හිම වලසුන් ගොඩබිම වෙසෙන අනෙක් ජිවින්ට වඩා බෝවෙන රෝග හා පරපෝෂී ආසාදනවලට ගොදුරුවීමේ අවදානම අවම යි.<ref name=pbi_survival/> නමුත් හිම වලසුන් අතර ''Trichinella'' නම් පරපෝෂී වටපණු ආසාදනය බහුලව දක්නට ලැබේ.<ref>{{Cite journal | last1=Larsen | first1=Thor | last2=Kjos-Hanssen | first2=Bjørn |year=1983| title=Trichinella sp. in polar bears from Svalbard, in relation to hide length and age | volume=1 | issue=1 | pages=89–96 | doi=10.1111/j.1751-8369.1983.tb00734.x | journal=Polar Research}}</ref> මෙම ආසාදන තත්වය මාරක නොවේ.<ref name= pbi_survival/> ජලභීතිකාව සහිත හිම වලසුන් වාර්තාවීම ඉතා දුර්ලභ යි. ඉතිහාසය පුරාවට ජලභීතිකාව සහිත හිම වලසුන් වාර්තාවී ඇත්තේ එක් වරක් පමණි.<ref name= pbi_survival/> සමහර අවස්ථාවල දී හිම වලසුන් ගේ ශරීරයේ වෙසෙන මයිටාවන් හා අනෙකුත් පරපොෂින් හේතුවෙන් නොයෙකුත් සමේ රෝග තත්ත්ව ද ඇති වේ. ==== ආයු අපේක්ෂාව ==== අවුරුදු 25ට වැඩි කාලයක් ආයු වැලඳූ හිම වලසුන් වාර්තාවීම ඉතා දුර්ලභයි.<ref name=hemstock29-35>Hemstock, pp. 29–35</ref> දැනට වාර්තාවී ඇති පරිදි නිදැල්ලේ වෙසෙන හිම වලසකු ගේ වැඩිම ආයු කාලය අවුරුදු 32 කි.<ref name=wrigley>{{cite web|url=http://www.polarbearsinternational.org/rsrc/files/pbispring08.pdf|title=The Oldest Living Polar Bear|last=Wrigley|first=Robert E.|date=Spring 2008|work=Polar Bears International Newsletter|publisher=Polar Bears International|accessdate=9 June 2008|format=PDF |archiveurl = http://web.archive.org/web/20080626110834/http://www.polarbearsinternational.org/rsrc/files/pbispring08.pdf |archivedate = 26 June 2008}}</ref> හිම වලසුන් මියයාමට නිශ්චිත හේතුන් තවමත් සොයාගෙන නොමැත.<ref name="pbi_survival">{{cite web|url=http://www.polarbearsinternational.org/polar-bears-in-depth/survival/page1/|title=Polar bears in depth: Survival|publisher=Polar Bears International|accessdate=20 October 2008}}</ref> මහලු හිම වලස්සු ක්‍රමයෙන් දුර්වල වෙත්ම උනට ආහාර දඩයම් කිරීමට නොහැකිවීම නිසා සාගින්නෙන් මිය යති. එ මෙන් ම ගැටුම් හා අනතුරුවල ප්‍රතිපලයක් ලෙස ඇතිවන තුවාල නිසා ද හිම වලස්සු මිය යති.<ref name=pbi_survival/> == හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම == === ස්වදේශීය ජාතිකයන් === [[File:Greenland-polarbear-skin hg.jpg|thumb|දඩයම් කරන ලද හිම වලසුන්ගේ සම්]] ආක්ටික් ප්‍රදේශයේ වෙසෙන ස්වදේශීය ජනතාව හිම වලසුන් දඩයම් කර ඔවුන්ගේ ශරීරයේ සෑම කොටසක් පාහේ ප්‍රයෝජනයට ගනිති..<ref name=lw6-9>Lockwood, pp. 6–9</ref> හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමේදී මිනිසුන් සුනඛයන් යොදාගෙන හිම වලසුන්ගේ අවදානය වෙනතකට යොමුකර හෙල්ල හෝ ඊතල උපයෝගී කරගෙන ඔවුන් මරාදමති..<ref name=original>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears00stir |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= The Original Polar Bear Watchers}}</ref> ස්වදේශිකයින් හිම වලසාගේ මාංශ ආහාරයට ගන්නා අතර ලොම් භාවිතාකර ඇදුම් පැළදුම් හා සපත්තු සාදාගනිති. හිම වලසුන්ගේ තෙල් මන්ද ආහාර පිසීමේදී හා ඉන්ධනයක් ලෙසද ගෙදරදොර භාවිතයට ගනී. මීට අමතරව ඔවුන්ගේ කන්ඩරා ඇදුම් මැසීමේදී නුල් ලෙස භාවිතා කරන අතර ඔවුන්ගේ පිත්තාශය හා හෘදය වස්තුව අව්වේ වෙලා කුඩු කර ඖෂධ ලෙස භාවිතා කරති. හිම වලසුන්ගේ දත් ආරක්ෂක සුර ලෙස සලකන ස්වදේශිකයන් ඒවා ගෙලෙහි පලදා ගනිති.<ref name=Uspensky/> හිම වලසුන්ගේ අපතේ යන එකම කොටස අක්මාවයි. ඊට හේතුව එහි විටමින් A සාන්ද්‍රණය අධික වීම හේතුවෙන් එය විෂ සහගත වීමයි.<ref>As a carnivore which feeds largely upon [[fish]]-eating carnivores, the polar bear ingests large amounts of [[Retinol|vitamin A]], which is stored in their [[liver]]s. The resulting high concentrations cause [[Hypervitaminosis A]], {{Cite journal | last1=Rodahl | first1=K. | last2=Moore | first2=T. |year=1943 | title=The vitamin A content and toxicity of bear and seal liver | journal=The Biochemical Journal | volume=37 | issue=2 | pages=166–168 | pmc=1257872 | pmid=16747610 }}</ref> මේ නිසා දඩයක්කරුවන් හිම වලසුන්ගේ අක්මාව වල දැමීම හෝ මුහුදට විසිකිරිම සිදු කරති.<ref name=Uspensky>{{cite book |title=Белый Медведь (tr: Belyi Medved')&nbsp;— (in Russian)|last=Uspensky|first=Savva Mikhailovich|year=1977 |publisher=Nauka|location=Moscow}}</ref> ස්වදේශික ජනතාවගේ මෙම සම්ප්‍රදායික දඩයම කුඩා පරිමාණයෙන් සිදුවීම හේතුවෙන් හිම වලසුන්ගේ සංගහනයට ඉන් සැලකිය යුතු බලපෑමක් එල්ල නොවේ.<ref name=lw31-36>Lockwood, pp. 31–36</ref> === වෙළදාම === රුසියාවේ හිම වලස් ලොම් වෙළෙදාම 14 වන ශත වර්ෂයේ දී ඇරඹිණි.<ref name=Uspensky/> 16 හා 17 වන ශත වර්ෂවල යුරෝපිය-ආක්ටික් ප්‍රදේශයේ ජනගහනය වැඩිවීමත්ම සමග ගිනි අවි පරිභෝජනයත් වෙළෙදාමත් දියුණු වීමත් සමග හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම සීග්‍රයෙන් ඉහල ගියේය.<ref name="stirling1988" /><ref name=nwt>{{cite web |url=http://wildlife.enr.gov.nt.ca/NWTWildlife/bears/PolarBear/management.htm |title=Polar Bear Management |publisher=Government of the Northwest Territories |accessdate=14 March 2008 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20080504105354/http://wildlife.enr.gov.nt.ca/NWTWildlife/bears/PolarBear/management.htm |archivedate = 4 May 2008}}</ref> 20 වන ශතවර්ෂය මුල දී අවුරුද්දක් ඇතුලත හිම වලස්සු 300ක් පමණ නෝර්වීජියානු දඩයක්කරුවන් විසින් දඩයම් කැරුණ හ. ඓතිහාසික දත්ත අනුව 18 වන සියවස මුල දී හිම වලස්සු 400-500 ක් පමණ උතුරු යුරෝපිය-ආසියානු ප්‍රදේශයේ වාර්ෂිකව දඩයමට ලක් වුණ හ. නමුත් 20 වන ශතවර්ෂය මුල් භාගය වන විට කාර්මික හා තාක්ෂණික දියුණුවත් සමග හිම මත පදවන යානා (snowmobiles), අයිස් කඩන යන්ත්‍ර (icebreakers) හා ගුවන්යානා උපයෝගී කරගෙන දඩයම් කිරීම සිදුකැරිණි. මේ නිසා 20 වන ශතවර්ෂය මුල් භාගය වන විට හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම වාර්ෂිකව 1300-1500 ක් වන තුරු වැඩිණි.<ref name=Uspensky/> === නුතන රෙගුලාසි === [[File:Polar-Bear-Warning-Longyearbyen.jpg|thumb|left|හිම වලසුන් මාර්ගය අසල ගැවසෙන බවට අනතුරු අගවන මාර්ග සංඥාවක්.]] හිම වලසුන් වදවීයාම වලක්විමටත් හිම වලසුන්ගේ මතු උන්නතිය සදහාත් 1950 දශකයේ මැද භාගයේදී විවිධ රටවල් විසින් හිම වලසුන් දඩයම සිමා කිරීමට විවිධ විධිවිධාන හා රෙගුලාසි ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. 1956 වර්ෂයේදී සෝවියට් රාජ්‍යය විසින් හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කරන ලදී. කැනඩාව හිම වලසුන් දඩයම සිමා කිරීමට 1968 වර්ෂයේදී කොටා ක්‍රමයක් ගෙන එන ලදී. නොර්වේ රාජ්‍යයද 1973 වර්ෂයේ සිට හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කලේය. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය 1971 වර්ෂයේදී හිම වලසුන් දඩයම සිමා කරන ලද අතර, 1972 වර්ෂයේදී මුහුදු ක්ෂීරපායි සංරක්ෂණය පනත ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. 1973 වර්ෂයේදී හිම වලසුන් සංරක්ෂණය පිළිබද අන්තර්ජාතික සම්මුතියට කැනඩාව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, සෝවියට් රාජ්‍යය, නොර්වේ රාජ්‍යය හා ඩෙන්මාර්කය යන රටවල් පහ අත්සන් තබන ලදී. මෙම සම්මුතියට අනුව ක්‍රීඩාවට හෝ වාණිජ අරමුණුවලට හිම වලසුන් දඩයම සපුරා තහනම් වේ. එනමුදු මෙම ගිවිසුමට අනුව ස්වදේශීය ජනතාවට සම්ප්‍රදායික ලෙස හිම වලසුන් දඩයමේ යෙදීමට අවසර ඇත. මෙම රටවල් පහ අතුරින් නොර්වේ රාජ්‍යය පමණක් කිසිදු හේතුවක් උදෙසාවත් හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට නොදෙයි. == සංරක්ෂණය == [[File:Polar Bear Habitat.png|thumb|right|300px|මෙම සිතියම මගින් ඇමරිකානු භූවිද්‍යා සමීක්ෂණය අනුමාන කරන පරිදී 2001 සිට 2010 හා 2041 සිට 2050 දක්වා වර්ෂයන් තුල හිම වලසුන්ගේ සංගහනය පෙන්නුම් කරයි.]] 2008 වර්ෂයේදී ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමයේ වාර්තාවලට අනුව ලෝක හිම වලසුන් සංගහනය 20000-25000 ක් පමණ වෙන අතර මෙම අගය ක්‍රමයෙන් පිරිහියමින් පවතී.<ref name=iucn31/> 2006 වර්ෂයේදී ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමය මගින් හිම වලසුන් "අවම අවදානමක් පවතින" (LC) සත්ව විශේෂයක සිට "අන්තරාවට ලක්විය හැකි" (VU) සත්ව විශේෂයකට උසස් කරන ලදී.<ref>{{cite web | title = Release of the 2006 IUCN Red List of Threatened Species reveals ongoing decline of the status of plants and animals | url = http://www.iucn.org/en/news/archive/2006/05/02_pr_red_list_en.htm | work = World Conservation Union |accessdate =1 February 2006 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20060512071333/http://www.iucn.org/en/news/archive/2006/05/02_pr_red_list_en.htm |archivedate = 12 May 2006}}</ref> ඔවුන් අනුමාන කරන පරිදී ඊලග පරම්පරා 3ක කාලය ඇතුලත (වසර 45ක් තුල) හිම වලසුන් සංගහනය 30% කින් පහල යා හැක.<ref name=iucn/> මීට ප්‍රධානතම හේතුව කාලගුණික විපර්යාසයන් ය. මීට අමතරව පරිසර දුෂණය හා හිම වලසුන් අධික ලෙස දඩයම් කිරීමද ඔවුන්ගේ සංගහනය පිරිහීමට හේතුවී ඇත. ලෝක වනජීවී අරමුදලට අනුව හිම වලසුන් ආක්ටික් පරිසර පද්ධතියේ ජීව ගුණය මැනීමට දර්ශකයක් ලෙස භාවිතා කරයි. හිම වලසුන් සංගහනය අඩුවීමෙන් පිළිබිඹු වන්නේ ආක්ටික් පරිසර පද්ධතියේ විපර්යාසයන් ඇතිවී බවයි.<ref>WWF: A Leader in Polar Bear Conservation . Retrieved 29 June 2009, from WFF – Polar Bear Web site: http://www.worldwildlife.org/species/finder/polarbear/polarbear.html#</ref> === දේශගුණික විපර්යාස === ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමය, ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාස ඇගයුම, ඇමරිකානු භූ විද්‍යා සමීක්ෂණය හා හිම වලසුන් පිළිබද අධ්‍යයනයෙහි යෙදෙන ලෝක ප්‍රමුඛ ජීව විද්‍යඥයින් පවසන අන්දමට ගෝලීය උණුසුම සමග ඇතිවන දේශගුණික විපර්යාස හිම වලසුන්ගේ පැවැත්මට බරපතල තර්ජනයක් එල්ල කරයි.<ref name="derocher2004">{{Cite journal | last1=Derocher | first1=Andrew E. | last2=Lunn | first2=Nicholas J. | last3=Stirling | first3=Ian | author3-link=Ian Stirling (biologist) |year=2004 | title=Polar bears in a Warming Climate | journal=Integrative and Comparative Biology | volume=44 | issue=2 | pages=163–176| doi=10.1093/icb/44.2.163 | pmid=21680496}}</ref><ref name="stirling2006">{{cite journal | last = Stirling | first = Ian | authorlink=Ian Stirling (biologist) | coauthors = and Claire L. Parkinson | year = 2006 | month = September | title = Possible effects of climate warming on selected populations of polar bears (Ursus maritimus) in the Canadian Arctic | journal = Arctic | volume = 59 | issue = 3 | pages = 261–275 | issn = 0004-0843 | url = http://www.nasa.gov/pdf/157360main_StirlingParkinson2006_Arctic59-3-261.pdf | format = PDF | accessdate =15 September 2007}}</ref><ref name="stirling2004">{{cite journal | last = Stirling | first = Ian | authorlink = Ian Stirling (biologist) | coauthors = N.J. Lunn, John Iacozza, Campbell Elliott and Martyn Obbard | year = 2004 | month = March | title = Polar bear distribution and abundance on the Southwestern Hudson Bay coast during open water season, in relation to population trends and annual ice patterns | journal = Arctic | volume = 57 | issue = 1 | pages = 15–26 | issn = 0004-0843 | url = http://umanitoba.ca/ceos/files/publications_pdf/058.pdf | format = PDF | accessdate = 15 September 2007 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070925185910/http://umanitoba.ca/ceos/files/publications_pdf/058.pdf | archivedate = 25 September 2007 | url-status = dead }}</ref><ref name="Barber2004">{{cite journal | last = Barber | first = D.G. | coauthors = J. Iacozza | year = 2004 | month = March | title = Historical analysis of sea ice conditions in M'Clintock Channel and the Gulf of Boothia, Nunavut: implications for ringed seal and polar bear habitat | journal = Arctic | volume = 57 | issue = 1 | pages = 1–14 | issn = 0004-0843 | url = http://goliath.ecnext.com/coms2/gi_0199-263435/Historical-analysis-of-sea-ice.html | format = PDF}}</ref><ref name="Appenzeller">T. Appenzeller and D. R. Dimick, "The Heat is On," ''[[National Geographic (magazine)|National Geographic]]'' 206 (2004): 2–75. cited in {{cite book | last = Flannery | first = Tim | authorlink = Tim Flannery | title = The Weather Makers | url = https://archive.org/details/weathermakershow0000flan | publisher = [[HarperCollins]] |year=2005 | location = Toronto, Ontario | isbn = 0-00-200751-7 | pages=[https://archive.org/details/weathermakershow0000flan/page/101 101]–103 }}</ref><ref name=acia>{{Cite book | author=Arctic Climate Impact Assessment | year=2004 | title=Impact of a Warming Arctic: Arctic Impact Climate Assessment | place=Cambridge | publisher=Cambridge University Press | isbn =0-521-61778-2 | oclc =56942125 | url=http://amap.no/workdocs/index.cfm?dirsub=%2FACIA%2Foverview |authorlink=Arctic Climate Impact Assessment}}. The relevant paper is [http://amap.no/workdocs/index.cfm?action=getfile&dirsub=%2FACIA%2Foverview&filename=Finding4.pdf&CFID=1282&CFTOKEN=1454CA86-1283-9480-2B88165DE19F817F&sort=default Key Finding 4]</ref> දේශගුණික විපර්යාස නිසා ඇතිවන මුලික තර්ජනය නම් හිම වලසුන්ට ඔවුන්ගේ වාසභූමි අහිමිවීමයි. ගෝලීය උණුසුම ඉහලයාමත් සමග උත්තර ධ්‍රැවයෙහි අයිස් දියවෙමින් පවතී. සාමාන්‍යයෙන් හිම වලසුන් වැඩිපුරම දඩයම් කරන්නේ අයිස් තට්ටු, මුහුදු ජලය හා සම්බන්ධ වන ස්ථානවලය. උෂ්ණත්වය ඉහලයාම නිසා අයිස් තට්ටු වෙනදාට වඩා ඉක්මණින් දියවේ. මේ නිසා හිම වලසුන්ට වැඩි කාලයක් දඩයම් කිරීමට නොහැකිවේ. එවිට සීත කාලයට සැහෙන මේද තැන්පතු නොමැති වීමෙන් හිම වලසුන් සාගින්නෙන් හා මන්ද පෝෂණයෙන් පෙළෙති.<ref name="stirling1999">{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | last2=Lunn | first2=N. J. | last3=Iacozza | first3=J. | author1-link=Ian Stirling (biologist) | date=September 1999 | title=Long-term trends in the population ecology of polar bears in Western Hudson Bay in relation to climatic change | journal=Arctic | volume=52 | issue=3 | pages=294–306 | issn=0004-0843 | url=http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf | format=PDF | accessdate=11 November 2007 | archive-date=28 September 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190928135003/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf | url-status=deviated | archivedate=28 September 2019 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190928135003/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf }}</ref> එසේම අයිස් තට්ටු දියවීමෙන් හිම වලසුන්ට බොහෝ දුර පිහිනීමට සිදුවේ. එවිට ඔවුන්ගේ ආහාර තැන්පතු අනවශ්‍ය ලෙස වැයවීමක් සිදුවේ. මේ නිසා සමහර අවස්ථාවලදී හිම වලසුන් දියේ ගිලි මියයාමට හැක.<ref name="monnett2006">{{Cite journal | last1=Monnett | first1=Charles | last2=Gleason | first2=Jeffrey S. | date=July 2006 | title=Observations of mortality associated with extended open-water swimming by polar bears in the Alaskan Beaufort Sea| volume=29 | issue=8 | pages=681–687 | doi=10.1007/s00300-005-0105-2 | journal=Polar Biology}}</ref> නිසි පෝෂණය නොලැබීමෙන් හිම වැලහින්නියන්ගේ ප්‍රජනක හැකියාව අඩුවන අතර පැටවුන්ගේ මරණ අනුපාතයද ඉහල යයි.<ref name="derocher2004"/> [[File:Ursus maritimus Polar bear with cub 2.jpg|thumb|left|සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයමට නිසි කාලවේලාවක් නොලැබීමෙන් මාතෘ වැලහින්නියන් හා පැටවුන් මන්දපෝෂණයට ලක් වේ.]] උණුසුම් දේශගුණය නිසා මාතෘ වැලහින්නියන් ගුහා සැදීමේදී අපහසුතාවයන්ට ලක්වේ.><ref name="Schliebe 2006"/> උණුසුම් සීත ඍතු හේතුවෙන් භූගත ගුහාවන් දියවීයාමෙන් ඒවායේ තාප පරිවාරකතාව අඩුවේ.<ref name=derocher2004/> මීට අමතරව උණුසුම් දේශගුණය හේතුවෙන් රෝගාබාධ ඇති කරන බැක්ටීරියා හා පරපෝෂී ජිවින්ගේ ව්‍යාප්තිය වැඩිවේ.<ref name=amstrup2007/> පසුගිය වසර කීපය තුල ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාස හේතුවෙන් සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලසුන් මිනිස් ජනාවාස කරා ඇදෙමින් පවතී. මේ නිසා පසුගිය වසර කීපය තුල හිම වලසුන් හා මිනිසුන් අතර වාර්තාවන ඝට්ටන සංඛ්‍යාව සීග්‍රයෙන් වැඩිවී ඇත.<ref name=stirling2006/><ref>Mitchell Taylor, a former polar bear researcher for the Nunavut government, believes that arctic warming has been caused by natural phenomena and is not a long-term threat to the polar bear. After his retirement, he was not re-appointed to the international Polar Bear Specialist Group (PBSG), giving rise to speculation that he was excluded from the group because of his views on climate change. According to the PBSG chair, appointments to the PBSG are given to scientists who are currently active in polar bear research, and that as a retired researcher Taylor did not qualify. (References: {{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/comment/columnists/christopherbooker/5664069/Polar-bear-expert-barred-by-global-warmists.html|title=Polar bear expert barred by global warmists|last=Booker|first=Christopher|date=27 June 2009|work=The Daily Telegraph|accessdate=12 August 2009 | location=London}})</ref> පසුගිය දශකය තුල ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාසයන් අධික ලෙසම බලපා ඇත්තේ දකුණු දිග වෙසෙන හිම වලසුන් සංගහනයටය. මේ හේතුව නිසා දකුණු දිග වෙසෙන හිම වලසුන් සංගහනය සීග්‍රයෙන් අඩුවෙමින් පවතී. <ref name=acia/> ගෝලීය උණුසුම නස බටහිර හඩ්සන් බොක්ක ආශ්‍රිතව පසුගිය අවුරුදු 30 ට වඩා සති 3ක් වේලාසනින් ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේදී අයිස් කුට්ටි දියවන බව වාර්තා වේ.<ref name=sd2007/> මේ නිසා හිම වලසුන්ට ග්‍රීෂ්ම ඍතුවට සුදානම් වීම සදහා නිසි ලෙස ආහාර ලබාගැනීමට කාලවේලා මදිවේ. එහෙයින් හිම වලසුන්ගේ කායික සෞඛ්‍යය පිරිහෙමින් පවතී. 1980 දශකයේ හිම වැලහින්නියකගේ සාමාන්‍ය බර කිලෝග්‍රෑම් 230 ක් (රාත්තල් 510) ලෙස වාර්තාවේ..<ref name=sd2007>{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | last2=Derocher | first2=Andrew E. | publication-date=Fall 2007 | title=Melting under pressure: The real scoop on climate warming and polar bears | journal=The Wildlife Professional | volume=1 | issue=3 | pages=24–27, 43 | url=http://www.polarbearsinternational.org/sites/default/files/scientists/stirling_derocher_climate_wildlife_professional_2007.pdf | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | year=2007 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20111015224417/http://www.polarbearsinternational.org/sites/default/files/scientists/stirling_derocher_climate_wildlife_professional_2007.pdf | archivedate=15 October 2011 | url-status=dead }}</ref> 1987 සිට 2004 වන විට හඩ්සන් බොක්ක ආශ්‍රිතව හිම වලසුන් සංගහනය 22% කින් අඩුවී ඇත.<ref name="regehr2007">{{Cite journal| last1=Regehr | first1=E. V. | last2=Lunn | first2=N. J. | last3=Amstrup | first3=N. C. | last4=Stirling | first4=I. |year=2007 | title=Effects of earlier sea ice breakup on survival and population size of polar bears in western Hudson Bay | journal=Journal of Wildlife Management| volume=71 | issue=8 | pages=2673–2683 | doi=10.2193/2006-180}}</ref> === පරිසර දුෂණය === ආහාර දාමවල ඉහලින් සිටින විලෝපිකයකු වන හිම වලසුන්ගේ දේහවල අප්‍රතිවර්ති කාබනික දුෂක වන policholorinated biphenyl(PCBs) හා ක්ලෝරීන් අඩංගු කෘමිනාශක සාන්ද්‍රණය ඉහල යමින් පවතී. මෙම රසායනික ද්‍රව්‍ය සාන්ද්‍රණය ඉහල යාමේ ප්‍රථිපලයක් ලෙස අංගවිකල පැටවුන් බිහිවීම හා ප්‍රතිශක්ති පද්ධතියේ ඌනතාවයන් ඇතිවේ.<ref>{{Cite journal | author=Skaare | year=2002 | title=Ecological risk assessment of persistent organic pollutants in the arctic | volume=181–182 | pages=193–197 | url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Skaare_et_al_2002.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20101203075622/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Skaare_et_al_2002.pdf | archivedate=3 December 2010 | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | doi=10.1016/S0300-483X(02)00280-9 | journal=Toxicology | pmid=12505309 | author-separator=, | author2=Janneche Utne | display-authors=2 | last3=Lie | first3=Elisabeth | last4=Bernhoft | first4=Aksel | last5=Derocher | first5=Andrew E | last6=Norstrom | first6=Ross | last7=Ropstad | first7=Erik | last8=Lunn | first8=Nicholas F | last9=Wiig | first9=Øystein | url-status=dead }}</ref> PCB හා DDT වැනි විෂ රසායනික ද්‍රව්‍ය ජාත්‍යන්තරව තහනම් කිරීමත් සමග, මෑත කාලය වන විට හිම වලසුන්ගේ දේහවල මෙකී විෂ සාන්ද්‍රණයන් පහල යමින් පවතියි. === තෙල් කාන්දු වීම් === ආක්ටික් පෙදෙසෙහි ඇතිවන තෙල් කාන්දු වීම් හිම වලසුන්ගේ ජීවිතවලට තර්ජන එල්ල කරයි. මෙම තෙල් ලෝම සමග බැදීමෙන් ලෝමවල තාප පරිවාරක බාවය පිරිහී යයි. මේ හේතුවෙන් හිම වලසුන්ට තම සිරුරේ උණුසුම රැකගැනීමට නොහැකිව ඔවුන් මරණයට පත්විය හැක.<ref name="tick">{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears00stir |location= Ann Arbor |authorlink=Ian Stirling (biologist) |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= What Makes a Polar Bear Tick?}}</ref> එසේම ඔවුන්ගේ ලොම්වල තෙල් තට්ටු ඉවත්කිරීමට ලෙව කෑමෙන් හිම වලසුන්ගේ වකුගඩු හානි වීමෙන්ද ඔවුන් මිය ය හැක.<ref name="tick"/> මීට අමතරව තෙල් කාන්දුවීමේ අතුරු ප්‍රථිපලයක් ලෙස කාන්දු වූ තෙල් අවට වෙසෙන මාතෘ හිම වැලහින්නියන් තම පැටවුන්ද අනාථ කර ගුහා අත්හැර දමති.<ref name="iucn"/> === පුරෝකථන === ඇමරිකානු භූවිද්‍යා සමීක්ෂණය පවසන පරිදී 2050 වර්ෂය වන විට ලෝකයේ වෙසෙන හිම වලසුන් සන්ගහනයෙන් 3 න් 2 ක් වදවී යාමේ හැකියාවක් පවතියි.<ref name="amstrup2007">{{Cite book | last = Amstrup | first = Steven C. | last2=Marcot | first2=Bruce G. | last3=Douglas | first3=David C. | year = 2007 | title = Forecasting the range-wide status of polar bears at selected times in the 21st Century | publication-place =Reston, Virginia | publisher = U.S. Geological Survey |url = http://www.usgs.gov/newsroom/special/polar_bears/docs/USGS_PolarBear_Amstrup_Forecast_lowres.pdf |format=PDF| accessdate =29 September 2007}}</ref> සමහර විද්වතුන් පවසන්නේ හිම වලසුන් හිම වලසුන් ගෝලීය උණුසුමට හා දේශගුණික විපර්යාස වලට ක්‍රමයෙන් හැඩ ගැසිය හැකි බව ය.<ref name="Taylor">{{cite journal | author = Taylor, Mitchell K. | title = Review of CBD Petition | publisher = Letter to the U.S. Fish and Wildlife Service | date = 6 April 2006 | url = http://www.ff.org/centers/csspp/pdf/200701_taylor.pdf | format = PDF | accessdate = 8 September 2007 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070925185910/http://www.ff.org/centers/csspp/pdf/200701_taylor.pdf | archivedate = 25 September 2007 | url-status = dead }}</ref> <ref name=campbell/> නමුත් සමහර විද්වතුන් මෙම අදහස ප්‍රතික්ෂේප කරති.<ref name =campbell/> === අන්තරායට ලක්වූ විශේෂ පිළිබද ඇමරිකානු ප්‍රඤප්තිය === 2008 වර්ෂයේ මැයි මස 14 වන දින ඇමරිකානු දේශීය කටයුතු පිළිබද දෙපාර්තමෙන්තුව මගින් හිම වලසුන් අන්තරායට ලක්වූ ජීවි විශේෂයක් ලෙස ලැයිස්තු ගත කරන ලදී.<ref name=hassett>{{cite news|url=http://www.nationalpost.com/opinion/story.html?id=533276|title=Bush's polar bear legal disaster|last=Hassett|first=Kevin A|date=23 May 2008|work=National Post|accessdate=7 June 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080529045348/http://www.nationalpost.com/opinion/story.html?id=533276|archivedate=29 May 2008|url-status=live}}</ref> මීට අමතරව මුහුදු ක්ෂීරපායි සංරක්ෂණ පනතෙහි විධිවිධාන අනුගමනය නොකරන තෙල් හා ගැස් ගවේෂණ සමාගම් සමාගම් තහනම් කිරීමටත් ඇමරිකානු දේශීය කටයුතු පිළිබද දෙපාර්තමේන්තුව තීරණය කරන ලදී. එසේම කැනඩාවේ සිට හිම වලසුන්ගේ සත්ව කොටස් ගෙන ඒම තහනම් කරන ලදී.<ref name="barringer">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2008/05/15/us/15polar.html?fta=y|title=Polar bear is made a protected species|last=Barringer|first=Felicity|date=15 May 2008|work=The New York Times|accessdate=7 June 2008}}</ref> === අන්තරායට ලක්වූ විශේෂ පිළිබද කැනේඩියානු ප්‍රඤප්තිය === කැනේඩියානු අන්තරායට ලක්වූ ජීවින් පිළිබද කමිටුව නිර්දේශ කල පරිදී 2008 වර්ෂයේ අප්‍රේල් මස හිම වලසුන් විශේෂ සැලකිල්ලට භාජනය වන ජීවි විශේෂයක් ලෙස අන්තරායට ලක්වූ ජීවින් පනතේ ලැයිස්තු ගත කෙරිණි. == සංස්කෘතික බලපෑම් == [[File:PolarBearWalrusTuskCarving.jpg|right|thumb|මෙය චුක්චි ගෝත්‍රික කැටයම් කරුවන් විසින් මුහුදු ඇතෙකුගේ දළයක් මත සිදු කරනු ලැබූ කැටයමකි. මෙම කැටයමෙන් හිම වලසුන් මුහුදු ඇතුන් දඩයම් කිරීම නිරුපනය කරයි.]] === ස්වදේශික ජනප්‍රවාද === ස්වදේශික ජනතාවට හිම වලසුන් සංස්කෘතික හා භෞතික වටිනාකමකින් යුතු සත්ව කොට්ඨාශයකි.<ref name=lw6-9>Lockwood, pp. 6–9</ref><ref name=Uspensky/> වසර 2500-3000 ක් පමණ ඉපැරණි ආදිවාසීන් විසින් දඩයම් කැරුණු හිම වලසුන් ගේ නෂ්ටාවශේෂ මෙන් ම,<ref name=lw31-36>Lockwood, pp. 31–36</ref> වසර 1500 ක් පමණ පැරණි හිම වලසුන් ගේ සිතුවම් චුක්චි අර්ධද්වීපයේ ගුහා වලින් හමු වී ඇත.<ref name=Uspensky/> ස්වදේශිකයින් සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමේ කුසලතාවය ද, ඉග්ලු සැදීමට ද උගෙනැ ඇත්තේ හිම වලසුන් ගේ චර්යාවන් නිරීක්ෂණයෙන් බවට විශ්වාස කෙරේ.<ref name=Uspensky/> ස්වදේශික ගෝත්‍රිකයන් වන ඉනුඉට් (Inuit) හා එස්කිමෝවරුන් (Eskimo) අතර හිම වලසුන් සම්බන්ධයෙන් නොයෙකුත් ජනප්‍රවාද පවතී. හිම වලසුන් මිනිසුන් ලෙස නිවෙස්වල වෙසෙන අතර රාත්‍රියේ දී ඔවුන් සම් පොරවාගෙන නිවෙස්වලින් බැහැර වන බවට හා මහ වලසා තරු රටාව සුනඛයන් ගෙන් වටවීමට හේතුව වැනි විවිධ ජනප්‍රවාද ස්වදේශික ජනතාව අතර පවතී.<ref name=original/> මෙම ජනප්‍රවාද මගින් ස්වදේශික ජනතාව හිම වලසුන් කෙරෙහි දක්වන බුහුමන හා ඔවුන් ගේ ජිවිත සමග හිම වලසුන් ගේ කිට්ටු සබදතාව මැනවින් පිළිබිඹු වේ.<ref name=original/> හිම වලසුන් හිදගෙන හා සිටගෙන සිටින අවස්ථාවල දී ඔවුන් ගේ ඉරියව් මිනිසාට ඉතා සමීපවන බැවින් හා සම ඉවත් කළ හිම වලස් මළකුණු මිනිස් සිරුරට ඉතා සමාන වන බැවින්, මිනිසුන් හා හිම වලසුන් අතර ආත්මීය සබදතාවක් පවතින බව ස්වදේශිකයෝ අදහති.<ref name=original/> එස්කිමෝවරුන් ගේ පුරාවෘත්තවලට අනුව හිම වලසුන් නිරීක්ෂණයෙන් මිනිස්සු දඩයම් කිරීමට හුරුවූ හ. ඉනුඉට් ගෝත්‍රික ජනතාව හිම වලසුන් ටුඋරන්ගසුක් (Tuurngasuk) නම් මහා ආත්මයක් ලෙස අදහති.<ref>balisunset, (2008, 8 22). [http://www.socyberty.com/Folklore/The-Bear-in-Myth-Mythology-and-Folklore.222065/1 The Bear in Myth, Mythology and Folklore]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Retrieved 29 June 2009</ref> නැගෙනහිර සයිබිරියාවේ වෙසෙන චුක්චි (Chukchi) හා යුපික් (Yupik) ජනතාව දඩයම් කරන ලද හිම වලසුනට ස්තුතිය පුදකිරීමේ චාරිත්‍ර ක්‍රමයන් අනුගමනය කරති. ස්වදේශිකයෝ හිම වලසකු දඩයම් කිරීමෙන් පසු හිස හා සම ඉවත් කර, පිරිසිදු කර ඔවුන් ගේ නිවෙස් වෙත ගෙන යති. එහි දී සිය කුඩාරම් තුළ සාදයක් පවත්වා හිම වලසා ගේ ආත්මය සතුටු කිරීමට සම්ප්‍රදායික ගීතිකා හා බෙර වාදන හා පවත්වන ඔවුහු හිම වලසා ගේ හිස් කබලට ආහාර පාන පිරිනමති.<ref>{{cite journal |author=Kochnev AA, Etylin VM, Kavry VI, Siv-Siv EB, Tanko IV |title=Ritual Rites and Customs of the Natives of Chukotka connected with the Polar Bear|pages=1–3|publisher=Preliminary report submitted for the meeting of the Alaska Nanuuq Commission (Nome, Alaska, USA) |date= 17–19 December 2002}}</ref> ඉන්පසු ඔවුහු හිම වලසා ගේ හිස් කබල ශරීරයෙන් වෙන් කොට එය තම වාසස්ථානවලට එපිට භුමියේ උතුරු දෙසට මුහුණලා පවතින පරිදි වලදමති.<ref name=Uspensky/> මෙම චාරිත්‍ර වර්තමානයේ ක්‍රමයෙන් පිරිහෙමින් පවතී. මීට එක් හේතුවක් වන්නේ සෝවියට් රාජ්‍යය 1955 වර්ෂයේ සිට හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කිරීම යි. හිම වලසුන් ගේ රදනක දත්වල අත්භූත බලයක් ඇති බවට පිළිගන්නා උතුරුමැද සයිබීරියාවේ නෙනට්ස් (Nenats) ගෝත්‍රිකයෝ ඒවා ආරක්ෂක සුර ලෙස ගෙලෙහි පැළදීමට යොදාගනිති. තවද පහල යන්සෙයි (Yansei) හා කාටන්ගා (Khatanga) ගංගා අසල වනගත මිනිස්සු දුඹුරු වලසුන් ගෙන් ආරක්ෂා වීමට මෙ දත් තම හිස්වැසුම්වල පලදිති. ඔවුන් ගේ විශ්වාසය වුයේ මෙ දත් පැලදීමෙන් "කුඩා ඤාති පුත්‍රයින්" (දුඹුරු වලසුන්) ඔවුන් ගේ ශක්තිමත් "මාමාවරුන්"(හිම වලසුන්) හට පහරදීමෙන් වළකිනු ඇති බව යි. තවද ඔවුහු හිම වලසුන් ගේ හිස් කබල් භූමිදාන කරන ස්ථාන සේද්යන්ගි (sedyangi) නමින් හැඳින්වූ අතර මෙම ස්ථාන පුජාභූමි ලෙස සැලැකූ හ. මෙවැනි ස්ථාන අදත් යමල් අර්ධද්වීපයේ දක්නට ලැබේ.<ref name=Uspensky/> === සංකේත හා සුරතලුන් === හිම වලසුන් ඔවුන් ජිවත් වන නිජබිම් ආශ්‍රිත රටවල ප්‍රචලිත සංකේතයකි. කැනඩාවේ ටුණි (Toonie) නම් කාසියකද, ඊසානදිග ප්‍රදේශ හා නුනවට්හී (Nunavut) වාහන අංක පුවරු වලද, හිම වලසුන්ගේ රුපය දක්නට ඇත. තවද හිම වලසා ඇලස්කා ෆෙයාර් බැන්ක්ස් විශ්වවිද්‍යාලයේ හා 1988 වර්ෂයේ ශිත ඔලිම්පික් උළෙලෙහි සුරතල් සත්වයා වශයෙන් භාවිතා කර ඇත. [[කොකා කෝලා]] සමාගම, Polar බිම සමාගම, Nelvana, Bundaberg Rum හෝ Good Humor-Breyers යන ආයතන හිම වලසා තම වෙළද දැන්වීම්වල භාවිතා කර ඇත.<ref>{{cite web |url= http://www.bundabergrum.com.au/flash/home.htm |title=Bundaberg Rum Web site&nbsp;— history section |accessdate=26 March 2008 |work=Bundaberg Rum Web site}}</ref> මේ අතර Fox's Glacier Mints සමගම පෙපි නම් හිම වලසෙකු තම නිෂ්පාදන නිරුපනය කරන සුරතල් සත්වයා ලෙස 1922 සිට භාවිතා කර ඇත. <gallery> Coat of Arms of Chukotka.svg| රුසියාවේ Chukotka Autonomous Okrug රාජ්‍යයේ සංකේතයයි. Coat of arms Greenland.svg| ග්‍රීන්ලන්තයේ ස්‌වයංපාලන රජයේ (Kalaallit Nunaat) සංකේතයයි. </gallery> === සාහිත්‍ය === හිම වලසුන් ළමුන් උදෙසා ලියු නව කතාවල චරිත ලෙස යොදා ගෙන ඇත. "පොලර් බේයර් සුන්" නවකතාව උපුටාගෙන ඇත්තේ ඉනුඉට් ජනප්‍රබන්ධයකිනි.<ref>{{cite book |title=The polar bear son: An Inuit tale |url=https://archive.org/details/polarbearsoninui00dabc |last=Dabcovich |first=Lydia |year=1997 |publisher=Clarion Books |location=New York |isbn=0-395-72766-9}}</ref> එසේම ඊඩිත් පට්ටෞ ගේ "ප්රෝමිනන්ටලී ඉන් ඊස්ට්" නව කතාවේද, රේමන්ඩ් බ්‍රිග්ස් ගේ "ද බෙඅර්" කතාවේද, ක්‍රිස් ද ලීසි ගේ "ද ෆෙයරි විත්ඉන්" නව කතාවද හිම වලසුන් උපයෝගී කරගත් අවස්ථාවලට කදිම නිදසුන් වේ. ෆිපිල්ප් පුල්මන්ගේ ප්‍රබන්දවලියක් වූ, "හිස් ඩාර්ක් මෙටිරියල්" හී "පන්සර්බියෝවී" චරිතය මිනිස් ගති ගුණවලින් පිරි හිම වලස් චරිත වලට නිදසුනකි. මෙම චරිතය "ගෝල්ඩන් කොම්පස්" චිත්‍රපටයට පාදක වී ඇත. ==අදාල== {{Reflist|colwidth=30em}} ===අදාල පොත්=== * {{cite conference |year=2005 |month=June |booktitle=Polar Bears |conference=14th Working Meeting of the IUCN/SSC Polar Bear Specialist Group |editor=Aars, Jon |others=Nicholas J. Lunn and Andrew E. Derocher |volume=32 |publisher=[[IUCN]] |location=Seattle, Washington, United States |url=http://pbsg.npolar.no/docs/PBSG14proc.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080409082137/http://pbsg.npolar.no/docs/PBSG14proc.pdf |format=PDF |accessdate=19 April 2008 |archivedate=9 April 2008 |isbn=2-8317-0959-8 }} * {{Cite book |title=World of the Polar Bear |last=Bruemmer |first=Fred |year=1989 |publisher=[[Key Porter Books]] |location=Toronto, Ontario, Canada |isbn=1-55013-107-9 }} * {{Cite book |title= The Polar Bear |url= https://archive.org/details/polarbear0000hems |last= Hemstock|first=Annie |year=1999 |publisher=Capstone Press |location=Manakato, MN |isbn=0-7368-0031-X |pages= }} * {{Cite book |title=Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears0000lock |last=Lockwood |first=Sophie |year=2006 |publisher=The Child's World |location= Chanhassen, MN|isbn=1-59296-501-6}} * {{Cite book |title=Polar Bear |last=Matthews |first=Downs |year=1993 |publisher=Chronicle Books|location= San Francisco, CA|isbn=978-0-8118-0204-8}} * {{cite book |last=Phipps |first=John |authorlink=Constantine John Phipps |title=A voyage towards the North Pole undertaken by His Majesty's command, 1773 |location=London |publisher=W. Bowyer and J. Nicols, for J. Nourse |year=1774 |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/628763 |accessdate=8 September 2008 }} * {{Cite book |title=The World of the Polar Bear|last=Rosing |first=Norbert |year=1996 |publisher=Firefly Books Ltd. |location= Willowdale, ON |isbn=1-55209-068-X}} ==බාහිර සබැදි== {{commons|Ursus maritimus}} {{wikispecies|Ursus maritimus|Ursus maritimus}} * View occurrences of [http://www.biodiversitylibrary.org/name/Ursus_maritimus ''Ursus maritimus''] in Biodiversity Heritage Library. * [http://www.nwf.org/polarbear National Wildlife Federation's Polar Bear Page] * ARKive&nbsp;— [http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Ursus_maritimus/ images and movies of the polar bear (''Ursus maritimus'')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060317030045/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Ursus_maritimus/ |date=2006-03-17 }} * [http://www.mnh.si.edu/mna/image_info.cfm?species_id=418 Smithsonian National Museum of Natural History species account-Polar Bear] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160121210532/http://www.mnh.si.edu/mna/image_info.cfm?species_id=418 |date=2016-01-21 }} * [http://www.usgs.gov/newsroom/special/polar%5Fbears/ USGS Polar Bear Studies] * [http://www.nunavut.ca/en/map?zoom=0&lat=69.59292&lon=-86.95845&layers=BTFTTFFFFFFFFFFFFTFFFFFFTTT Map of polar bear ranges and denning areas in Nunavut from Nunavut Planning Commission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016024839/http://www.nunavut.ca/en/map?zoom=0&lat=69.59292&lon=-86.95845&layers=BTFTTFFFFFFFFFFFFTFFFFFFTTT |date=2015-10-16 }} * BBC Nature: [http://www.bbc.co.uk/nature/life/Polar_bear Polar bear news, and video clips from BBC programmes past and present.] * [http://www.polarbearsinternational.org/ Photos, facts, videos from Polar Bears International which funds population, preservation and DNA studies of the polar bear] [[ප්‍රවර්ගය:සත්තු]] == මේ සඳහා පදනම් == <references> <ref name="COL">{{cite web|url=http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title=Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author=Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year=2019|publisher=Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 35489725|accessdate=2019-11-11}}</ref> <ref name="col35489725">(2003), database, http://www.menv.gouv.qc.ca/biodiversite/centre.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050406084247/http://www.menv.gouv.qc.ca/biodiversite/centre.htm|date=2005-04-06}}</ref> <ref name="source">Tom Orrell (custodian), Dave Nicolson (ed). (2019). ITIS Global: The Integrated Taxonomic Information System (version Jun 2017). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X.</ref> </references> 5n42wzum08kt98e6kw6meuc8qu2e2eh 798040 798039 2026-08-25T06:15:38Z Dangphuocthinh2015712 80439 /* මේ සඳහා පදනම් */ 798040 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name =හිම වලසා | image = Polar Bear - Alaska.jpg | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]]<small> | classis = [[Mammal]]ia</small> | ordo = [[Carnivora]] | familia = [[bear|Ursidae]] | genus = ''[[Ursus (genus)|Ursus]]'' | species = '''''U. maritimus''''' | binomial = ''Ursus maritimus'' | binomial_authority = [[කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස්|ෆිප්ස්]], 1774<ref name=Phipps1774>Phipps, pg. 185</ref> | range_map = Polar_bear_range_map.png | range_map_caption = හිම වලසුන් පරාස | synonyms= ''Ursus eogroenlandicus''<br /> ''Ursus groenlandicus''<br /> ''Ursus jenaensis''<br /> ''Ursus labradorensis''<br /> ''Ursus marinus''<br /> ''Ursus polaris''<br /> ''Ursus spitzbergensis''<br /> ''Ursus ungavensis''<br /> ''Thalarctos maritimus'' }} '''හිම වලසා''' (''[[wikt:ursus#Latin|Ursus]] [[wikt:maritimus#Latin|maritimus]]'') වනාහි වලස් පවුලට අයත් [[උත්තර ධ්‍රැවය]] ආශ්‍රීතව වෙසෙන සත්ව විශේෂයකි. හිම වලසා ලෝකයේ විශාලතම වලස් විශේෂය වන අතර, ගොඩබිම වසන විශාලතම මාංශ භාක්ෂකයා ද වේ.<ref>{{cite web | url = http://www.fws.gov/endangered/esa-library/pdf/polar_bear.pdf |format=PDF| title = Polar bear, (Ursus maritimus) | publisher = United States Fish and Wildlife service | accessdate =9 September 2009| quote = Appearance. The polar bear is the largest member of the bear family, with the exception of Alaska's Kodiak brown bears, which equal polar bears in size.}} ([http://ecos.fws.gov/speciesProfile/SpeciesReport.do?spcode=A0IJ Overview page])</ref> වැඩුණු පිරිමි වලසෙක් බරින් 350–700 කිලෝග්‍රෑම් (රාත්තල් 770–1,500) පමණ ද,<ref name="Animal">{{cite book |last=Kindersley |first= Dorling |year=2001, 2005 |title=Animal |location=New York City |publisher=DK Publishing |isbn=0-7894-7764-5}}</ref> වැඩුණු වැලැසිනියක් (වැලැහින්නියක්) එම බරින් බාගයක් පමණ ද වෙති. හිම වලසා හා දුඹුරු වලසා හා අතර ඉතා සමීප සම්බධතාවයක් පවතිය ද සීත දේශගුණයට සරිලන පරිදි [[පරිණාමය]] වී ඇති හිම වලසුන් ගේ දේහයන් සීත දේශගුණය දරාගැනීමට, හිම මත ඇවිදීමට, පිහිනීමට හා සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමට අනුවර්තනය වී ඇත.<ref>{{cite web |url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Ursus_maritimus.html |title=Ursus Maritimus |accessdate=27 October 2007 |last=Gunderson |first=Aren |year=2007 |work=Animal Diversity Web |publisher=University of Michigan Museum of Zoology}}</ref> හිම වලසුන් ගොඩබිමේ උපත ලැබුවත්, ඔවුහු [[ජලය|ජලයේ]] විසීමට ප්‍රිය කරති. ඔවුන් ගේ විද්‍යාත්මක නාමයේ අර්ථය වන්නේ ද ‘මුහුදුබඩ වලසා’ යන්නයි.<ref name=LatDic>{{cite book | last=Kidd |first=D.A. |year=1973 |title= Collins Latin Gem Dictionary | url=https://archive.org/details/latindictionaryg0000unse |publisher= Collins |location= London |isbn=0-00-458641-7}}</ref> හිම වලසුනට සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කළ හැක්කේ [[මුහුද|මුහුදු]] ජලය මිදුණු කාල වල දී පමණි. අනෙක් කාලවල දී ඔවුන් වෙසෙන්නේ ශරීරයේ [[මේද]] තැන්පතුවලිනි. [[රතු දත්ත පොත|ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිලිබඳ ජාත්‍යන්තර සංගමය]] (IUCN) මගින් හිම වලසුන් ‘අන්තරායට ලක්විය හැකි’ ගණයට වර්ගීකරණය කෙරී ඇත. දැනට හිම වලසුන් ගේ උපසංගහන 19 ක් අතරින් 8 ක ගහනය හීනවෙමින් පවතී.<ref name=pbsg2009>IUCN Polar Bear Specialist Group, 2009.[http://pbsg.npolar.no/en/meetings/press-releases/15-Copenhagen.html 15th meeting of PBSG in Copenhagen, Denmark 2009: Press Release]. Retrieved 10 January 2010.</ref> මීට ප්‍රධාන හේතුව වී ඇත්තේ පසුගිය දශකය තුළ හිම වලසුන් මහා පරිමානයෙන් දඩයම් කිරීම යි. මේ පිළිබඳ ව ජාත්‍යන්තර අවධානය යොමුවීමත් සමග හිම වලසුන් සංගහනය සංරක්ෂණය උදෙසා නොයෙකුත් පාලනවිධි හා කොටාවන් ක්‍රියාත්මකවීමෙන් අද වන විට හිම වලසුන් සංගහනය ආරක්ෂා කිරීමට හැකි වී ඇත. වසර දහස් ගණනක් තිස්සේ හිම වලසුන් ස්වදේශීය ආක්ටික් ජනතාවගේ ජිවිතවල භෞතික, අධ්‍යාත්මික හා [[සංස්කෘතිය|සංස්කෘතික]] සලකුණක් බවට පත්වී ඇත. == නම් තැබීම == පළමු වරට හිම වලසුන් ස්පෂ්ට සත්ව විශේෂයක් ලෙස හඳුනාගැනුණේ කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස් (Constantine John Phipps) විසින් 1774 වර්ෂයේ දී ය.<ref name="iucn">{{IUCN2010.3 |assessors=IUCN SSC Polar Bear Specialist Group |year=2008|id=22823/0 |title=Ursus maritimus|downloaded=25 August 2010 }} Database entry includes a lengthy justification of why this species is listed as vulnerable.</ref> හිම වලස්සු ඔහු විසින් ''Ursus maritimus'' (ලතින් භාෂාවෙන් “මුහුදුබඩ වලසා”) යන විද්‍යාත්මක නාමයෙන් හැඳින්වුණ හ. පෙරාතුව හිම වලසුන් ''Thalarctos''<ref name="Liddell 1980">This combines the [[Ancient Greek]] words ''thalassa''/θαλασσα 'sea', and ''arctos''/αρκτος 'bear' and also, with reference to [[Ursa Major]], 'northern' or 'of the north pole' {{cite book | author = [[Henry George Liddell|Liddell, Henry George]] and [[Robert Scott (philologist)|Robert Scott]] | year = 1980 | title = [[A Greek-English Lexicon]] (Abridged Edition) | publisher = [[Oxford University Press]] | location = United Kingdom | isbn = 0-19-910207-4}}</ref> නම් සත්ව ගණයක් ලෙස හැඳින්වුණු අතර පසුව එය නිෂ්ප්‍රභා කෙරිණි. හිම වලසා හා දුඹුරු වලසා හා අතර ඉතා සමීප සම්බධතාවය පිළිබඳ ව සාක්ෂි සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව, හිම වලසුන් සත්ව 'ගණයක්' නොවන බවත්, දුඹුරු වලසා පරිණාමික අපසරණයෙන් ඇතිවූ ස්පෂ්ට සත්ව 'විශේෂයක්' බවත් සොයාගැනිණි.<ref name=IUCN>{{cite web | title = IUCN Red List: ''Ursus maritimus'' | url = {{IUCNlink|22823}}| accessdate =15 February 2008}}</ref> == වර්ගීකරණය හා පරිණාමය == Ursidae වලස් පවුල අන් මාංශ භක්ෂකයන් ගෙන් වසර මිලියන 38 කට පමණ පෙර වෙන්වී ගොස් ඇත. Ursinae උපකුලය වසර මිලියන 4.2 කට පමණ පෙර ඇරැඹී ඇත. ලෝකයේ දැනට හඳුනාගැනී ඇති පැරණිතම හිම වලස් ෆොසිලය වසර 130,000-110,000 ක් පමණ පැරණි උඩු හනුවකි. මෙය 2004 වර්ෂයේ දී Prince Charles Foreland නම් දුපතින් හමුවිය.<ref name="Lindqvist" /> මෙම ෆොසිලයෙන් හඳුනාගත් සාධක අනුව හිම වලසුන් ගේ චාර්වක දත් මීට අවුරුදු දසදහසකට හෝ විසිදහසකට පමණ පෙර දුඹුරු දත් වලින් අපසරණය වූ බවට සාක්ෂි ඇත. හිම වලසුන් Pleistocene යුගයේ ග්ලාසියරණ අවස්ථාවේ දුඹුරු වලසුන් ගෙන් පරිනාමිකව අපසරණය වූ බවට දැනට පිළිගැනේ.<ref name="DeMaster1981"/> DNA පරීක්ෂණවලින් හමුවන සාක්ෂි මීට වඩා සංකීර්ණ වේ. හිම වලසුන් ගේ මයිටකොන්ඩ්‍රිය DNA (mtDNA) දුඹුරු වලසුන් ගෙන් ''Ursus arctos'', විභේදනය වුයේ මීට වසර 150,000 කට පමණ පසුව යි.<ref name="Lindqvist">{{Cite journal |title=Complete mitochondrial genome of a Pleistocene jawbone unveils the origin of polar bear |first=Charlotte |last=Lindqvist |first2=Stephan C. |last2=Schuster |first3=Yazhou |last3=Sun |first4=Sandra L. |last4=Talbot |first5=Ji |last5=Qi |first6=Aakrosh |last6=Ratan |first7=Lynn P. |last7=Tomsho |first8=Lindsay |last8=Kasson |first9=Eve |last9=Zeyl |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=107 |issue=11 |pages=5053–5057 |doi=10.1073/pnas.0914266107 |year=2010 |pmid=20194737 |pmc=2841953 }}</ref> එ මෙන් ම සමහර දුඹුරු වලසුන් ගේ mtDNA, අනෙක් දුඹුරු වලසුනට වඩා හිම වලසුනට කිට්ටු සම්බන්ධතාවක් දක්වයි.<ref name="Waits">{{cite web |url= http://www.cnrhome.uidaho.edu/documents/Waits%20et%20al%201998%20cb.pdf&pid=78496&doc=1|title= Mitochondrial DNA phylogeography of the North American brown bear and implications for conservation | accessdate =1 August 2006|author= Lisette P. Waits, Sandra L. Talbot, R. H. Ward and G. F. Shields |year= 1998 |month= April |publisher= Conservation Biology|pages= 408–417}}</ref> මේ නිසා සමහර සංකල්පවලට අනුව හිම වලස්සු ස්පෂ්ට සත්ව විශේෂයක් ලෙස නො හැඳින්වෙති.<ref>{{Cite journal |last=Marris |first=E. |year=2007 |journal=Nature |title=Linnaeus at 300: The species and the specious |volume=446 |issue=7133 |pages=250–253 |doi=10.1038/446250a |pmid=17361153 }}</ref> අයර්ලන්තයේ වෙසෙන දුඹුරු වලසුන් ගේ mtDNA හිම වලසුනට ඉතා සමාන වේ.<ref>{{cite journal|title=Ancient hybridization and an Irish origin for the modern polar bear matriline |journal=Current Biology |doi=10.1016/j.cub.2011.05.058 |author=Edwards CJ |year=2011|author-separator=,|author2=Suchard MA|author3=Lemey P|author4=Welch JJ|author5=Barnes I|display-authors=5|last6=Fulton|first6=Tara L.|last7=Barnett|first7=Ross|last8=O'Connell|first8=Tamsin C.|last9=Coxon|first9=Peter|volume=21|issue=15|pages=1251–8|pmid=21737280}}</ref> හිම වලසුන් ගේ න්‍යෂ්ඨික ජෙනෝමය දුඹුරු වලසුන් හා සංසන්දනයේ දී වෙනස් රටාවන් පෙන්නයි. මොවුන් ජානමය වශයෙන් වෙනස් ජීවින් විශේෂ 2ක් බවට විභේදනය වී ඇත්තේ වසර 603,000 ට පමණ පෙරදී ය.<ref name="Hailer">{{cite journal|title=Nuclear genomic sequences reveal that polar bears are an old and distinct bear lineage |journal=Science |doi=10.1126/science.1216424 |author=Hailer F |year=2012|author-separator=,|author2=Kutschera V|author3=Hallström BM|author4=Klassert D|author5=Fain SR|author6=Leonard JA|author7=Arnason U|author8=Janke A|volume=336|issue=6079|pages=344–347|pmid=22517859}}</ref> නුතන පර්යේෂණවල දී හිම වලසුන් ගේ, දුඹුරු වලසුන් ගේ හා කළු වලසුන් ගේ සම්පුර්ණ ජෙනෝමය පිරික්සිණි (අතීතයේ දී කැරුණේ මයිටකොන්ඩ්‍රිය හා පාර්ශ්වික ජෙනොම පරික්ෂා පමණි). එහි දී හිම වලසුන් මීට වසර මිලියන 4-5 ට පමණ පෙර දුඹුරු වලසුන් ගෙන් පිරිනැමුණු (පරිණාමය වූ) බවට හඳුනාගැනී ඇත.<ref name=genome>{{cite journal |author=Miller W, Schuster SC, Welch AJ, ''et al.'' |title=Polar and brown bear genomes reveal ancient admixture and demographic footprints of past climate change |journal=Proc Natl Acad Sci U S A |year=2012 |month=July |pmid=22826254 |doi=10.1073/pnas.1210506109 |url=}}</ref> හිම වලසුන් හා දුඹුරු වලසුන් හා අතර අන්තර් අභිජනනයෙන් පැටවුන් බිහි කළ හැක. ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ දී හිම වලසුන් ගොඩබිම ප්‍රදේශයට ද, දුඹුරු වලසුන් උතුරු දෙසට ද සංක්‍රමණය වන අවස්ථාවල දී මොවුහු සංසර්ගයේ යෙදෙති. බොහෝ දුඹුරු වලසුන් හට 2% පමණ හිම වලසුන් ගේ ජාන ඇති නමුත් ඇලෙක්සැන්ඩර් කොදෙව් දුපත් ආශ්‍රිතව වෙසන දුඹුරු වලසුන් සංගහනයෙන් හිම වලස් ජාන 5% ත් 10% ත් අතර ප්‍රමාණයක් දක්නට ලැබේ. මින් පෙනෙන්නේ එම ප්‍රදේශවල දුඹුරු වලසුන් හා හිම වලසුන් හා අතර අන්තර් අභිජනනයන් බහුලව සිදුවන බව යි.<ref name =NewYorkTimes>{{cite web |author=Gorman J|date=23 July 2012|url=http://www.nytimes.com/2012/07/24/science/brown-bears-and-polar-bears-split-up-but-continued-coupling.html |title=Brown bears and polar bears split up, but continued coupling|work= The New York Times |accessdate=24 July 2012}}</ref> මෙම අන්තර් අභිජනන මගින් සරු දෙමුහුම් වලසුන් බිහි වේ.<ref name="DeMaster1981">{{Cite journal| last1=DeMaster | first1=Douglas P. | last2=Stirling | first2=Ian | author2-link=Ian Stirling (biologist) | date=8 May 1981 | title=Ursus Maritimus|jstor=3503828 |journal=Mammalian Species| volume=145 | pages=1–7 | doi=10.2307/3503828 | oclc=46381503| issue=145 }}</ref><ref name="Schliebe 2006">{{Cite book | last1 =Schliebe | first1 =Scott | last2 =Evans | first2 =Thomas | last3 =Johnson | first3 =Kurt | last4 =Roy | first4 =Michael | last5 =Miller | first5 =Susanne | last6 =Hamilton | first6 =Charles | last7 =Meehan | first7 =Rosa | last8 =Jahrsdoerfer | first8 =Sonja | date =21 December 2006 | title =Range-wide status review of the polar bear (Ursus maritimus) | place =Anchorage, Alaska | publisher =[[United States Fish and Wildlife Service]] | url =http://alaska.fws.gov/fisheries/mmm/polarbear/pdf/Polar_Bear_%20Status_Assessment.pdf | format =PDF | accessdate =31 October 2007 | archive-date =10 May 2009 | archive-url =https://web.archive.org/web/20090510095701/http://alaska.fws.gov/fisheries/mmm/polarbear/pdf/Polar_Bear_%20Status_Assessment.pdf | url-status =dead }}</ref> නවතම සාක්ෂි යෝජනා කරන්නේ හිම වලසුන් ගේ හා දුඹුරු වලසුන් ගේ අතර ජානමය සමානභාවයට හේතුව ඔවුන් දිගු කාලයක් තිස්සේ අන්තර් අභිජනනය කිරීමය.<ref name =NewYorkTimes/> එනමුදු මෙම විශේෂයන් ජිවත් වන පරිසරය, රූපකාය, පරිවෘත්තීය ක්‍රියාවලි, සමාජ චර්යා, භෝජන රටා හා අනෙකුත් රුපනුදර්ශිය ලක්ෂණ එකිනෙකාගෙන් වෙනස් වන නිසා ඔවුහු ජීවින් විශේෂ 2ක් ලෙස වර්ගීකරණය කෙරෙති.<ref name=first>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears00stir |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= The First Polar Bears}}</ref> හිම වලසුන් පළමු වරට ලේඛනගත කිරීමේ දී උපවිශේෂ 2ක් හඳුනාගැනිණි. 1774 වර්ෂයේ දී කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස් (Constantine John Phipps) විසින් ''Ursus maritimus maritimus'' එක් උපවිශේෂයක් ද, පීටර් සයිමන් පැලස් (Peter Simon Pallas) විසින් 1776 වර්ෂයේදී ''Ursus maritimus marinus'' නම් උපවිෂේශයක්ද හඳුනාගැනිණි.<ref>{{Cite book | last =Rice | first =Dale W. | year =1998 | title =Marine Mammals of the World: Systematics and Distribution | volume =4 | series =Special Publications of the Society for Marine Mammals | place =Lawrence, Kansas | publisher =The Society for Marine Mammalogy | isbn =1-891276-03-4}}</ref> නමුත් පසු කාලයක මෙම උපවිශේෂයන් නිෂ්ප්‍රභා විණි. අද වනවිට එක් හිම වලස් උපවිශේෂයක් පිළිබඳව පමණක් සාක්ෂි ලැබී ඇත. ''Ursus arctos'' විශේෂයෙන් පැවතෙන ''Ursus maritimus tyrannus'' නම් උපවිශේෂයේ හිම වලස්සු Pleistocene යුගයේදී වඳවී ගියහ. මෙම උපවිශේෂය දැනට වෙසෙන හිම වලසුනට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස විශාලත්වයෙන් වැඩි වේ.<ref name="DeMaster1981"/> == සංගහනය හා ව්‍යාප්තිය == [[File:Polar bears near north pole.jpg|thumb|left|කුතුහලයෙන් යුතු හිම වලසුන් USS Honalulu සබ්මැරීනය පරික්ෂා කරමින්.]] හිම වලසුන් ව්‍යාප්තව ඇත්තේ [[ආක්ටික් කවය|ආක්ටික් වෘත්තය]] හා ඒ ආශ්‍රීත භුමි කලාපවල යි. උත්තර ධ්‍රැවයේ ජනශුන්‍යභාවය හේතුකොට ගෙන හිම වලසුනට තම ජන්මභුමි රඳවාගැනීමට හැකියාව ලැබී ඇත.<ref name="derocher2004"/> කටුක දේශගුණය නිසා හිම වලසුන් ගේ ජන්ම භුමි පිරික්සීම අපහසු කටයුත්තකි. මේ නිසා හිම වලසුන් ගේ සංගහනය නිසැක වශයෙන් ඇස්තමේන්තු කිරීම අපහසු වේ. ජීව විද්‍යාඥයන් අනුමාන කරන අන්දමින් දැනට ලොව වටා හිම වලස්සු 20000-25000 පමණ වෙසෙති.<ref name="iucn31">Schliebe et al. (2008). [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22823/0 Ursus maritimus]. [[IUCN]] Red List of Threatened Species. Retrieved 5 January 2010.</ref><ref name="PBI"/> හිම වලසුන් ගේ උපසංගහන 19 ක් දැනට හඳුනාගැනී ඇත.<ref name="PBI" /><ref name="PBSG14">Aars, pp. 33–55.</ref> මෙම උපසංගහන අතර අන්තර් අභිජනනයෙන් පැටවුන් බිහිකළ හැක.<ref>{{Cite journal | last1=Paetkau | first1=S. | last2=Amstrup | first2=C. | last3=Born | first3=E. W. | last4=Calvert | first4=W. | year=1999 | title=Genetic structure of the world's polar bear populations | journal=Molecular Ecology | volume=8 | issue=10 | pages=1571–1584 | url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Paetkau_et_al_1999.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20050525210037/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Paetkau_et_al_1999.pdf | archivedate=25 May 2005 | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | doi=10.1046/j.1365-294x.1999.00733.x | pmid=10583821 | last5=Derocher | first5=AE | last6=Garner | first6=GW | last7=Messier | first7=F | last8=Stirling | first8=I | last9=Taylor | first9=MK | url-status=dead }}</ref> හිම වලසුන් ගේ සංගහනයෙන් 70% ක් උතුරු ඇමරිකාවේ වෙසෙන අතර ඊට උපසංගහන 13 ක් අයත් වේ. බ්යුෆෝර්ට් මුහුදේ සිට දකුණු දිශාවට හඩ්සන් බොක්ක දක්වා ද, නැගෙනහිර දිශාවට ග්‍රීන්ලන්තයේ බැෆ්ෆින් බොක්ක දක්වා ද, උතුරු ඇමරිකාවේ හිම වලස්සු ව්‍යාප්ත වී සිටිති. ආසියානු-යුරෝපිය ප්‍රදේශයේ ග්‍රීන්ලන්තය, බරෙන්ට්ස් මුහුද, කාරා මුහුද, ලප්ටෙව් මුහුද හා චුක්චි මුහුද ලෙස උපසංගහන 5 ක් දැනට හඳුනාගැනී ඇත. සීමිත දත්ත නිසා මෙම උපසංගහන පිළිබඳව වැඩිදුර විස්තර තවමත් සොයාගෙන නොමැත. හිම වලසුන් ගේ නිජබිම් ප්‍රධාන වශයෙන් [[ඩෙන්මාර්කය]], නොර්වේ, [[රුසියාව]], [[ඇමරිකානු එක්සත් ජනපදය|ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය]] හා [[කැනඩාව]] නම් රටවල් පහක් පුර ව්‍යාප්ත වී ඇත. මෙම රටවල් පහ අන්තර්ජාතික හිම වලසුන් සංරක්ෂණය කිරීමේ සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇත. මෙම සම්මුතිය හරහා එ ර‍ටවල් හිම වලසුන් පිළිබඳ පර්යේෂණ හා සංරක්ෂණ කටයුතු වලට අන්‍යෝන්‍ය සහයෝගිතාව පළකර ඇත. හිම වලසුන් නිරීක්ෂණය සදහා 1980 දශකයේ මැද භාගයේ සිට නවීන මිල අධික උපක්‍රම භාවිතවේ.<ref name=campbell/> හෙලිකොප්ටර් යානා මගින් හා හිම වලසුන් ගේ වාසභුමි නිරීක්ෂණය කිරීම හා හිම වලසුන් ගේ කනේ ඉලෙක්ට්‍රොනික හඳුනාගැනීමේ සම්බන්ධකයක් සවිකිරීම මෑත කාලයේ දී හිම වලසුන් නිරීක්ෂණයට යොදාගන්න ප්‍රචලිත ක්‍රම වේ.<ref name=campbell/> මෑතක සිට සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලස්සු ජනාවාස අසලට සංක්‍රමණය වී තිබෙති. මෙම කරුණ නිසා ‘හිම වලසුන් ගේ ගහනය වැඩි වී ඇතැ යි’ විශ්වාස කිරීම නිවැරදි නොවේ.<ref name=campbell>{{cite news |first=Colin |last=Campbell |coauthors=Lunau, Kate |title=The war over the polar bear: Who's telling the truth about the fate of a Canadian icon? |url=http://www.macleans.ca/science/environment/article.jsp?content=20080123_5242_5242&page=1 |work=Maclean's |date=25 January 2008 |accessdate=9 March 2008 |archive-date=16 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516032545/http://www.macleans.ca/science/environment/article.jsp?content=20080123_5242_5242&page=1 |url-status=dead }}</ref> ඔවුන් මෑත කාලයේ වැඩිපුර ජනාවාස අසල දක්නට ලැබෙන්නේ ඔවුන් ගේ ගහනය වැඩිවීමක් නිසා නොව, ඔවුන්ට ප්‍රමාණවත් ආහාර නොමැති නිසාවෙනි. 2009 වර්ෂයේ දී හිම වලස් උපසංගහන 19න්, 8 ක ගහනය ක්‍රමයෙන් අඩු වෙමින් ද, 3 ක ගහනය ස්ථාවර මට්ටමක ද, 1 ක ගහනය ක්‍රමයෙන් වැඩි වෙමින් ද පවතින අතර, උපසංගහන 7 ක් පිළිබඳව ප්‍රමාණවත් දත්ත වාර්තාවී නොමැත.<ref name=pbsg2009/><ref name="PBI">[http://www.polarbearsinternational.org/bear-facts/ Polar Bears and Conservation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100210010512/http://www.polarbearsinternational.org/bear-facts |date=2010-02-10 }} and {{cite web | title = Polar bear FAQ | url = http://www.polarbearsinternational.org/faq/ | work = Polar Bears International | accessdate =14 July 2009 }}</ref> == වාසභූමිය == [[File:Polarbearonice.jpg|thumb|right|නිදැල්ලේ වෙසෙන හිම වලසෙක්.]] හිම වලසුන් මුහුදු ක්ෂීරපායි විශේෂයකි.<ref name="stirling1988intro">{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears00stir |location= Ann Arbor |authorlink=Ian Stirling (biologist) |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Introduction}}</ref> ඔවුන් ගේ සුපුරුදු වාසභූමි ආක්ටික්හී අයිස් මිදුණු මහද්වීපික තටාක හා කුඩා දුපත් සමුහයන් වේ. මෙම ප්‍රදේශ “ආක්ටික් ජෛව වළල්ල” නමින් හැඳින්වෙන අතර මෙහි [[ජෛව රසායන විද්‍යාව|ජෛව ක්‍රියාකාරිත්වය]] ආක්ටික්හී අනෙකුත් ප්‍රදේශ හා සැසදීමේ දී ඉතා ඉහළ අගයක් ගනී.<ref name=derocher2004/><ref name=distribution>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears00stir |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Distribution and Abundance}}</ref> හිම වලසුන් බොහෝවිට හැසිරෙන්නේ අයිස් තට්ටු, මුහුදු ජලය හා ගැටෙන ස්ථානවලයි.<ref>{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | date=January 1997 | title=The importance of polynyas, ice edges, and leads to marine mammals and birds| volume=10 | issue=1–4 | pages=9–21 | doi=10.1016/S0924-7963(96)00054-1 | journal=Journal of Marine Systems}}</ref> එයට හේතුව මෙම ස්ථානවල හිම වලසුන් ගේ ප්‍රියතම ආහාරය වන සීල් මත්ස්‍යයින් බහුලව ගැවැසීම යි. හඩ්සන් බොක්කත් ජේම්ස් බොක්කත් ආශ්‍රීතව අයිස් කුට්ටි ගිම් උතුවේ දී (ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ දී) සම්පුර්ණයෙන් දියවී යයි. මේ නිසා මෙම කාලයේ දී හිම වලස්සු ගොඩබිම දෙසට සංක්‍රමණය වෙති.<ref name=distribution/> == ජීව විද්‍යාව හා චර්යාව == === භෞතික ලක්ෂණ === හිම වලසා ලෝකයේ විශාලතම භෞමික මාංශ භක්ෂකයා වන අතර, සයිබිරියානු ව්‍යාඝ්‍රයාට වඩා දෙගුණයකින් විශාල වේ.<ref name=lords>{{cite book|title=Lords of the Arctic: A Journey Among the Polar Bears |url=https://archive.org/details/lordsofarcticj00davi |last=Davids |first=Richard C.|coauthors=Guravich, Dan |location= New York| publisher=MacMillan Publishing Co., Inc. | year=1982|isbn=0-02-529630-2 |chapter=Lords of the Arctic}}</ref> වැඩුණු පිරිමි වලසෙක් සාමාන්‍යයෙන් [[බර|බරින්]] කිලෝග්‍රෑම් 350 - 700 (රාත්තල් 770 – 1500) හා දිගින් මීටර 2.4 – 3 (අඩි 8 – 10) ක් පමණ ද වේ.<ref name=hemstock4>Hemstock, p. 4</ref> වැඩුණු වැලැසිනියක් බරින් කිලෝග්‍රෑම් 150 – 250 (රාත්තල් 330 - 550) හා දිගින් මීටර 1.8 – 2.4 (අඩි 6 – 8) පමණ ද වේ. ගැබිනි වැලැසිනියක් බරින් කිලෝග්‍රෑම් 500 (රාත්තල් 1100) පමණ වේ.<ref name=hemstock4/> එ මෙන් ම වැඩුණු හිම වලසෙෙක් උසින් සෙන්ටිමීටර 122 – 160 (අගල් 48 – 63) පමණ වේ.<ref name=Wood>{{cite book |last= Wood |first=G.L. |year= 1983 |title= The Guinness Book of Animal Records |url= https://archive.org/details/guinnessbookofan00wood |page=[https://archive.org/details/guinnessbookofan00wood/page/243 240] | isbn = 978-0-85112-235-9}}</ref><ref>[http://wildlife1.wildlifeinformation.org/s/0MCarnivor/ursidae/ursus/Ursus_maritimus/01ursus_maritimusamwtht.html Polar bear Ursus maritimus - Appearance/Morphology: Measurement and Weight (Literature Reports)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110930194832/http://wildlife1.wildlifeinformation.org/s/0MCarnivor/ursidae/ursus/Ursus_maritimus/01ursus_maritimusamwtht.html |date=2011-09-30 }}. Wildlife1.wildlifeinformation.org. Retrieved 15 September 2011.</ref> දුඹුරු වලසා සමග සැසදීමේ දී හිම වලසාට දිගටි සිරුරක්, දිගටි හිස් කබලක් හා දිගටි නාසයක් ද ඇත.<ref name=first/> හිම වලසුන් ගේ පාද විශාල වන අතර මෙය හිම හා තුනී අයිස් තට්ටු මත ඇවිදීමට හා [[පිහිනීම|පිහිනීමේ]] දී ඉදිරියට තල්ලු කිරීමට ද උපකාරී වේ. ඔවුන් ගේ පාද කුඩා ගැටිති වලින් සම්න්විත වේ. මෙම ගැටිති මගින් හිම මත ඝර්ෂනය (පිළිලුම) වැඩිකිරීම හේතුවෙන් ඇවිදීමට පහසු වේ.<ref name=first/> හිම වලසුන් ගේ කෙටි හා ශක්තිමත් නිය ගොදුරු අල්ලාගැනිමට උපකාරී වේ.<ref name=first/> ඔවුන් ගේ යටි අතට වක්වූ [[නියපොතු|නිය]] [[මුහුදු අයිස්'|අයිස්]] හැරීමට උපකාරී වේ. හිම වලසුනට [[දත්]] 42 ක් පිහිටයි.<ref name=first/> ඔවුන් ගේ රදනක දත් විශාල හා මුවහත් වන අතර එ මගින් ඔවුන් ගේ මාංශ භක්ෂකතාව මැනවින් පිළිබිඹු වේ.<ref name=first/> හිම වලසුන් ගේ උඩු ඇන්දේ දන්ත සුත්‍රය 3.1.4.2 වන අතර පහත ඇන්දේ දන්ත සුත්‍රය 3.1.4.3 ක් වේ. හිම වලසුන්ට ඝන මේද තට්ටුවක්, සමක් හා ලෝම ස්තරයක් ඇත. මේවා ශරීරයේ තාප හානිය අවම කර ශරීරය උණුසුම් කිරීමට උපකාරී වේ. හිම වලසුන් ගේ ශරීර [[උෂ්ණත්වය]] සෙල්සියස් අංශක 10 (ෆැරන්හයිට් අංශක 50)ක් අබිබවා ගියහොත් ශරීරය අධික ලෙස රත් වේ. මොවුන් ගේ ශරීර උෂ්ණත්වය කෙතරම් කුඩා ද යත්, [[අධෝරක්ත]] ඡායාරූපවලට ඔවුන් ගේ සිරුරු උණුසුම නො හසුවේ.<ref name="stirling1988">{{Cite book | last = Stirling | first = Ian | author-link=Ian Stirling (biologist) | year = 1988 | title =Polar Bears | url = https://archive.org/details/polarbears00stir | place =Ann Arbor | publisher =University of Michigan Press | isbn =0-472-10100-5}}</ref> හිම වලසුන් ගේ ඝන ලෝම ස්තරය සුදු පාටට හුරු වේ. [[මැයි]] සිට [[අගෝස්තු]] [[මාස|මාසය]] දක්වා ඔවුන් ගේ ලොම් සැලීම සිදුවේ.<ref>Kolenosky G. B. 1987. Polar bear. pp. 475–485 in Wild furbearer management and conservation in North America (M. Novak, J. A. Baker, M. E. Obbard, and B. Malloch, eds.). Ontario Fur Trappers Association, North Bay, Ontario, Canada.</ref> අනෙකුත් ආක්ටික් ක්ෂීරපායින් මෙන් හිම වලසා ගේ ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ දී ලෝම වේශාන්තරණය උදෙසා තද පැහැයට හැරීමක් සිදුනොවේ. [[File:Polar Bear Underwater Zoo Bremerhaven Germany.ogv|thumb|left|පිහිනමින් සිටින හිම වලසෙක්.]] හිම වලසුන් ගේ සුදු පැහැති ලොම් වැස්ම කාලයත් සමග [[කහ පාට|කහ]] පැහැයට හැරේ. කූඩුගත කර සිටින හිම වලසුන් ගේ ලෝම සමහර අවස්ථාවල දී ලා කොළ පැහැයට හැරේ. මීට හේතුව ඇල්ගී විශේෂයක් ලෝම අතර වැඩීමයි.<ref>In unusually warm conditions, the hollow tubes provide an excellent home for algae. While the algae is harmless to the bears, it is often a worry to the zoos housing them, and affected animals are sometimes washed in a salt solution, or mild [[hydrogen peroxide|peroxide bleach]] to make the fur white again.</ref> පිරිමි වලසුන් ගේ ඉදිරිපස ගාත්වල ලෝම දිගට වැඩෙන අතර, මෙය වැලහිනන් ආකර්ෂණයට උපකාරී වේ.<ref name="Dimorph">{{cite journal |last=Derocher |first=Andrew E. |coauthors=Magnus Andersen, and Øystein Wiig |year=2005 |title=Sexual dimorphism of polar bears |jstor=4094434 |journal=Journal of Mammalogy |volume=86 |issue=5 |pages=895–901 |url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf |doi=10.1644/1545-1542(2005)86[895:SDOPB]2.0.CO;2 |format=PDF |issn=1545-1542 |access-date=2013-03-22 |archive-date=2011-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110110120300/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf |url-status=deviated |accessdate=2013-03-22 |archivedate=2011-01-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110110120300/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf }}</ref> හිම වලසුනට ගඳ සුවඳ හඳුනාගැනීමේ තීව්‍ර හැකියාවක් ඇත. ඔවුනට කිලෝ මීටර 1.6 ක් දුරින් ඇති හෝ මීටරයක් ගැඹුරින් පිහිටි සීල් මතස්‍යයින් හඳුනාගත හැක.<ref name=rosing20-23>Rosing, pp. 20–23</ref> ඔවුනට මිනිසාට සමාන ශ්‍රවණ සංවේදනයක් ඇති අතර, හොඳින් දුර පෙනීමේ හැකියාවක් ද ඇත.<ref name=rosing20-23/> හිම වලසුන් ඇති දක්ෂ පිහිනුම් කරුවන් වන අතර ගොඩබිම සිට කිලෝමීටර 300 (මීටර 200)ක් පමණ දුර ආක්ටික් මුහුදේ පිහිනමින් සිටින හිම වලස්සු සොයාගැනී ඇත. හිම වලසුන් ගේ ශරීරයේ තැන්පත් වී ඇති මේද තට්ටුව [[උත්ප්ලාවකතාව|උත්ප්ලාවකතාවයක්]] ලබාදෙමින් පිහිනීමට උපකාරී වේ.<ref name=behavior/> හිම වලසුනට පැයට කිලෝමීටර 10 (පැයට හැතැප්ම 6) ක [[වේගය|වේගයෙන්]] පිහිනිමට ද, පැයට කිලෝමීටර 5.6 (පැයට හැතැප්ම 3.5) ක වේගයෙන් ඇවිදිමට ද,<ref name=behavior/> පැයට කිලෝමීටර 40 (පැයට හැතැප්ම 25) ක වේගයෙන් [[දිවිම|දිවිමටද]] හැකියාවක් ඇත.<ref>[http://www.seaworld.org/infobooks/polarbears/pbbehavior.html Polar Bears: VI. Behavior.], [[SeaWorld]]. Retrieved 21 January 2011.</ref> === දඩයම් කිරීම හා ආහාර පරිභෝජනය === [[File:Polarbear spitzbergen 1.jpg|thumb|right| හිම වලසුන්ගේ දිගු හොස්ස හා ගෙල සීල් මතස්‍යයින් සිටින ගුහා පරික්ෂා කිරීමට උපකාරී වන අතර, ඔවුන්ගේ ශක්තිමත් ඉදිරි ගාත් ගොදුරු ඇදගෙන යාමටද උපකාරී වේ.<ref name=matthews73-88/>]] හිම වලසා යනු වලස් පවුලට අයත් අතිශයින්ම මාංශ භක්ෂක සාමාජිකයාය. ඔවුන්ගේ ප්‍රියතම ආහාරය සීල් මතස්‍යයින්ය.<ref>{{cite episode | title = Arctic Bears | url = http://www.pbs.org/wnet/nature/arcticbears/index.html | series = PBS Nature | serieslink = Nature (TV series) | airdate = 17 February 2008 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080616221443/http://www.pbs.org/wnet/nature/arcticbears/index.html |date=16 June 2008 }}</ref> සීල් මතස්‍යයින් හුස්ම ගැනීමට හෝ අයිස් මත විවේක ගැනීමට ගොඩබිමට පැමිණීමේදී හිම වලසුන්ගේ ගොදුරු බවට පත්වේ.<ref name=matthews73-88>Matthews, pp. 73–88</ref> හිම වලසුන් වැඩිපුරම දඩයම් කරන්නේ [[මුහුදු අයිස්|අයිස් තට්ටු]] ජලය හා මුසුවන කෙලවරවල් වලය.<ref name=amstrup2007/> හිම වලසුන් විශිෂ්ට ගන්ධ සංවේදනය මගින් සීල් මතස්‍යයින් සිටින ස්ථාන හදුනාගත හැක.ඔවුන් නිසොල්මන්ව ගොදුර ලං වනතුරු ජල තටාක අසල බලාසිටිති.<ref name=hemstock24-27>Hemstock, pp. 24–27</ref> සීල් මතස්‍යයින් හුස්ම ගැනීමට ජාල පෘෂ්ටය අසලට පැමිණීමේදී ඔවුන්ගේ ප්‍රශ්වාස වාතය හිම වලසාට හදුනාගත හැක. එවිට හිම වලසුන් ඔවුන්ගේ ඉදිරිගාත් ජාල තටාකයට දමා සීල් මතස්‍යයින් ගොඩබිමට ඇද දමති. ඉන්පසුව ඔවුන්ගේ ශක්තිමත් දත් මගින් සීල් මතස්‍යයින් හිස සපා කුඩු කර මරා දමති. මීට අමතරව ගොඩබිම විවේක ගන්නා සීල් මතස්‍යයින් ලුහුබදිමෙන්ද, සීල් මතස්‍යය කැදලි වලට කඩා පැනිමෙන්ද සීල් මතස්‍යයින් ගොදුරු කරගැනීමට හිම වලසාට හැකිය.<ref name=hemstock24-27/> [[File:Polar Bear ANWR 10.jpg|upright|thumb|left|තල්මසෙකුගේ මළකුණක් අසල සිටින හිම වලසෙක්]] වැඩුණු වලසුන් කැමට ප්‍රිය කරන්නේ සීල් මතස්‍යයින්ගේ කැලරි පිරි මාංශ හා මේද තැන්පතු ය. නමුත් කුඩා වලසුන් [[ප්‍රෝටීන්]] අනුන [[රතු පාට|රතු]] පැහැති මාංශ කැමට ප්‍රිය කරති.<ref name=matthews73-88/> මීට අමතරව හිම වලසුන් [[කුරුල්ලෝ|කුරුළු]] පැටවුන් හා කුරුළු [[බිත්තරය|බිත්තරද]] ආහාරයට ගනිති.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/earth/hi/earth_news/newsid_8622000/8622244.stm | publisher=BBC News | title=In pictures: Rock climbing polar bears | date=20 April 2010}}</ref> මවගෙන් වෙන්වූ යොවුන් හිම වලසුන් හට තනිව දඩයම් කිරීම ඉතා පහසු කටයුත්තක් නොවේ. මේ නිසා ඔවුන්ට අනිකුත් හිම වලසුන් කා දමා අත්හැර දැමු මළකුණු වල කොටස් ආහාරයට ගැනීමට සිදුවේ. එසේම යොවුන් හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට සාර්ථක වුවද, සමහර අවස්ථාවලදී වැඩුණු හිම වලසුන්ගෙන් දඩයම බේරා ගැනීමට අසමත් වේ. එවිට ඔවුන්ට සිදු වන්නේ වැඩුණු වලසුන්ගෙන් ආහාර ගෙන හමාර වනතුරු බලාසිටිමටය. ආහාර ගැනීමෙන් පසු හිම වලසුන් හිම හෝ ජලය උපයෝගයෙන් තම ශරීරය පිරිසිදු කරගනිති.<ref name=behavior>{{cite book | last=Stirling | first= Ian | year=1988 | title= Polar Bears | url=https://archive.org/details/polarbears00stir | location= Ann Arbor | authorlink=Ian Stirling (biologist) | publisher= University of Michigan Press | isbn= 0-472-10100-5 | chapter= behavior}}</ref> [[File:Ursus maritimus posture.svg|thumb|හිම වලසුන්ගේ ලාක්ෂණික ඉරියව්:<br />1. - විවේකයෙන් සිටින විට;<br />2. - විමසිල්ලෙන් සිටින විට;<br />3. - දඩයම් කිරීමේදී]] හිම වලසුන් ඉතා දක්ෂ මෙන්ම ශක්තිමත් විලෝපිකයන් වෙති. හිම වලසකුට තම දේහ [[ස්කන්ධය]] මෙන් දෙගුණයක් බරින් යුතු මුහුදු ඇතෙකු දඩයම් කලහැක.<ref name="Clarkson1994" /> එසේම මුහුදු ඇතාට සමාන ස්කන්ධයෙන් යුතු බෙලුගා තල්මසුන් දඩයම් කිරීමටද හිම වලසුන්ට හැකියාව ඇත. නමුත් ඔවුන්ගේ සිරුරු ඉතා ඉක්මණින් රත්වන නිසා හිම වලසුන්ට වැඩිදුර දිවීමේ හැකියාවක් නොමැත. ගැබිණි වලහින්නියන් හැරෙන්නට අනෙකුත් වලසුන් අවුරුද්ද පුරාම ක්‍රියාශීලි වෙති.<ref name="tick"/> කළු වලසුන් (black bear) හා දුඹුරු වලසුන් (brown bear)මෙන් නොව, හිම වලසුන් හට කෑම නොමැතිව මාස කිහිපයක් වුවද සිටිය හැක. මීට හේතුව ග්‍රීෂ්ම ඍතුව හා සරත් ඍතුව මුලදී අයිස් දියවී යාමෙන් හිම වලසුන් හට සීල් මතස්‍යයින් දඩයම මගහැරිමය.<ref name="tick"/> මෙම කාල වලදී ඔවුන් තම සිරුරුවල මේද තැන්පතු දහනයෙන් [[ශක්තිය]] ලබා ගනිති.<ref name="stirling1988" /> හිම වලසුන් සීල් මතස්‍යයින්ට අමතරව පිනි මුවන්, කුරුල්ලන්, බිත්තර, සිප්පි බෙල්ලන්, කකුළුවන්, කාන්තකයන් හා හිම වලස් පැටවුන්ද ආහාරයට ගනිති. මීට අමතරව ඔවුන් [[ශාක|ශාකමය]] ද්‍රව්‍ය, බෙරි වර්ග, මුල් වර්ග හා මුහුදු පැළෑටි සුළු වශයෙන් පරිභෝජනයට ගනිති.<ref name="Clarkson1994"/> හිම වලසුන් මාංශ භක්ෂක වීමට එක් හේතුවක් වන්නේ, ශාකමය ද්‍රව්‍යවලින් ඔවුන්ට ප්‍රමාණවත් කැලරි සංඛ්‍යාවක් ලබාගැනීමට නොහැකි වීමයි. ඔවුන්ගේ ශරීරය හැඩගැසී ඇත්තේ මේද තැන්පතු වලින් අධික මුහුදු ක්ෂීරපායින් ආහාරයට ගැනීමටය.<ref>{{Cite journal | last1=Ramsay | first1=M. A. | last2=Hobson | first2=K. A. |date=May 1991 | title=Polar bears make little use of terrestrial food webs: evidence from stable-carbon isotope analysis | volume=86 | issue=4 | pages=598–600 | doi=10.1007/BF00318328 | journal=Oecologia}}</ref><ref>{{Cite journal | last=Best | first=R. C. | year=1985 | title=Digestibility of ringed seals by the polar bear | journal=Canadian Journal of Zoology| volume=63 | issue=5 | pages=1033–1036 | doi=10.1139/z85-155}}</ref> ජනාවාස අසල වාසය කරන හිම වලසුන් මිනිසුන් අපතේ දමන කැලි කසළ ආහාරයට ගැනීමට පුරුදුව ඇත.<ref name="Clarkson1994"/> මෙම කැලි කසළ අතර හිම වලසුන්ට අනතුරුදායක ද්‍රව්‍ය වන ස්ටයිරෆොම්, ප්ලාස්ටික්, වාහන වල බැටරි, ලිහිස්සු තෙල් හා එතිලින් ග්ල්යිකොල් අඩංගු වේ.<ref name="Clarkson1994">{{Cite book | last=Clarkson | first=Peter L. | last2=Stirling | first2=Ian | author2-link=Ian Stirling (biologist) | year=1994 | contribution=Polar Bears | contribution-url=http://icwdm.org/handbook/carnivor/ca_c25.pdf | editor1-last=Hygnstrom | editor1-first=Scott E. | editor2-last=Timm | editor2-first=Robert M. | editor3-last=Larson | editor3-first=Gary E. | title=Prevention and Control of Wildlife Damage | place=Lincoln | publisher=University of Nebraska | pages=C–25 to C–34 | url=http://icwdm.org/handbook/index.asp | accessdate=13 November 2007 | archive-date=20 November 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071120204546/http://icwdm.org/handbook/index.asp | url-status=dead }}</ref><ref name="Manning">{{Cite journal | last=Manning | first=T. H. | date=March 1961 | title=Comments on 'Carnivorous walrus and some Arctic zoonoses' | journal=Arctic | volume=14 | issue=1 | pages=76–77 | url=http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf | format=PDF | issn=0004-0843 | accessdate=13 November 2007 | archive-date=9 April 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080409082148/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf | url-status=deviated | archivedate=9 April 2008 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080409082148/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf }}</ref> මේවා හිම වලසුන් පරිභෝජනයට ගැනීමෙන් විවිධ රෝගාබාධ මෙන්ම [[මරණය|මරණයන්ද]] සිදුවිය හැක. මේ නිසා ජනාවාස අසල වෙසෙන ජනතාව කැලි කසළ [[ප්‍රතිචක්‍රණය|ප්‍රතිචක්‍රීකරණය]] කර නිසි ලෙස බැහැර කිරීමට වග බලාගත යුතුය. === හැසිරීම === [[File:Polar Bears Play fight.JPG|thumb|left|බොහෝවිට හිම වලසුන් අතර සෙල්ලක්කාරී ගැටුම් ඇති වේ. ඔවුන් අතර සැබෑ ගැටුම් ඇතිවන්නේ සංසර්ගයේ යෙදෙන සමයන්හිදී ය. ]] අළු පැහැති වලසුන් (grizzly bear) මෙන් හිම වලස්සු දේශ සිමාවන් ආරක්ෂා නො කරති. සාමාන්‍යයෙන් රණ්ඩු සරුවල් කිරීමට මැලිවන හිම වලස්සු බොහෝ අවස්ථාවල දී සටන් නොකර පලායාමට උත්සහ දරති.<ref name=matthews2729>Matthews, pp. 27–29</ref> සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලසුන් ගේ හැසිරීම ඉතා අවිනිශ්චිත යි. උන් මිනිසුනට පහරදී මරාදැමූ හා ආහාරයට ගත් අවස්ථා කීපයක් දැනට වාර්තාවී ඇත.<ref name=bruemmer2533>Bruemmer, pp. 25–33</ref> නමුත් ආක්ටික් වෘත්තයේ මිනිස් [[ලෝක ජනගහනය|ජනගහනය]] ඉතා පහළ නිසා මෙ වැනි අවස්ථා ඉතා දුර්ලභ වේ. වැඩුණු හිම වලස්සු සාමාන්‍යයෙන් හුදකලා ජිවිත ගත කිරීමට ප්‍රිය කරති. නමුත් බොහෝවිට හිම වලසුන් එකිනෙකා සමග සෙල්ලම් කරමින් හා එකිනෙකා සමග තුරුල් වෙමින් නිඳන අයුරු දැකගත හැකියි.<ref name=bruemmer2533/> හිම වලසුන් පිළිබද විශේෂඥ වෛද්‍ය නිකීටා ඔව්සිඅනිකොව් (Nikita Ovsianikov) පවසන්නේ වැඩුණු හිම වලසුන් හොද සමාජ සබඳතා පවත්වා ගෙන යන බවයි.<ref name=matthews2729/> විශේෂයෙන්ම කුඩා පැටවුන් සමාජශීලි වන අතර ඔවුහු තම සහෝදර සහෝදරියන් සමග කෙළිදෙලෙහි යෙදෙමින් කාලය ගෙවති. යොවුන් පිරිමි වලසුන් අතර සෙල්ලක්කාරී ගැටුම් ඇති වේ. මෙම අත්දැකීම් ඔවුනට පසු කාලයේ දී [[ලිංගික සංසර්ගය|සංසර්ග]] වකවානුවල වැලහින්නන් ආකර්ෂණය කරගැනීමට උපකාරී වේ.<ref>Matthews, p. 95</ref> === ප්‍රජනනය හා ජිවන චක්‍රය === [[File:Ursus maritimus us fish.jpg|thumb|හිම වලස් පැටවුන් අවුරුදු දෙකහමාරක් පමණ වන තුරැ මවගේ පිළිසරණයෙන් ජිවත් වේ.]] [[අප්‍රේල්]] හා [[මැයි]] මාසවල හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට එක්රැස් වන ස්ථානවල සංසර්ගය සිදුවේ.<ref name=reproduction/> පිරිමි වලසෙකුට වැලහින්නියක් සොයා කිලෝමීටර 100ක් (සැතපුම් 60) හෝ ඊට වඩා චාරිකා කල හැක. ඇය සොයාගැනීමෙන් පසු පිරිමි වලසා වෙනත් වලසුන් සමග සටන් කිරීමෙන් ඇයව දිනාගත යුතුය. මෙම සටන්වල ප්‍රථිපලයක් වශයෙන් බොහෝ වලසුන්ට තුවාල සිදුවේ.<ref name=reproduction/> වැලහින්නියක් සාමාන්‍යයෙන් පිරිමි වලසුන් කීපදෙනෙකු සමග සංසර්ගයේ යෙදෙති. මෑත කාලයේ සිදුකරන ලද පරීක්ෂණ මගින් එකම මවට දාව වෙනස් පියවරුන්ගේ පැටවුන් සොයාගෙන ඇත..<ref name=carpenter>{{cite journal|last=Carpenter|first=Tom|date=November/December 2005|title=Who's Your Daddy?|journal=Canadian Geographic|publisher=The Royal Canadian Geographic Society|location=Ottawa|pages=44–56}}</ref> මෙසේ හමුවන වලස් යුවලක් සතියක් පමණ කාලයක් එකට වසමින් කීපවරක් සංසර්ගයේ යෙදෙති. මෙය වැලහින්නියන්ගේ ඩිම්බනිහරණය [[ලිංගික උත්තේජනය|උත්තේජනය]] කරයි.<ref name=rosing42-48>Rosing, pp. 42–48</ref> සංසර්ගයෙන් පසු සාරවත් ඩිම්බ [[අගෝස්තු]] හෝ [[සැප්තැම්බර්]] මාසය වන තුරු සැලකිය යුතු වර්ධනයක් නොපෙන්වයි. මෙම මාස 4 තුල වැලහින්නියන් අතිවිශාල ආහාර ප්‍රමාණයක් පරිභෝජනය කරමින් තම සිරුරේ බර ආසන්න වශයෙන් දෙගුණයකින් (කිලෝග්‍රෑම් 200 කින්) වැඩිකර ගනිති.<ref name=reproduction/> ====මාතෘ ගුහා තැනීම හා මුල් අවදිය==== අයිස් දියවිගෙන යන කාලයේදී ගැබිණි වැලහින්නියන් දඩයම අතහැර මාතෘ ගුහා සැදීම ආරම්භ කරති. මෙම ගුහා ඇතුල්වීම සදහා පටු උමගකින් හා කුටීර 1-3 කින්ද පමණ සමන්විත වේ.<ref name=reproduction/> හිම මත හෝ අයිස් මත සාදන මෙම ගුහා බොහෝවිට වසර කීපයක් පුරා නැවත නැවත භාවිතා වේ.<ref name=derocher2004/> මෙම ගුහා තුල ගැබිණි වැලහින්නියන් සිසිර තරණයට (hibernation) සමාන අක්‍රිය තත්වයකට පත්වේ. මෙහිදී වැලහින්නියන් සිසිර තරණයේදී මෙන් නොකඩවා නිදා නොගනිති. නමුත් ඔවුන්ගේ හෘද ස්පන්දනය විනාඩියට ගැස්සුම් 46 සිට 27 ක් දක්වා අඩුවන අතර,<ref name=lockwood17-21>Lockwood, pp.17–21</ref> ඔවුන්ගේ ශරීර උෂ්ණත්වය සිසිර තරණයේදී මෙන් අඛණ්ඩව පවතී.<ref name="stirling1988" /><ref>{{Cite journal| last1=Bruce | first1=D. S. | last2=Darling | first2=N. K. | last3=Seeland | first3=K. J. | last4=Oeltgen | first4=P. R. | last5=Nilekani | first5=S. P. | last6=Amstrup | first6=S. C. |year=1990 | title=Is the polar bear (Ursus maritimus) a hibernator?: Continued studies on opioids and hibernation | journal=Pharmacology Biochemistry and Behavior | volume=35 | issue=3 | pages=705–711 | doi=10.1016/0091-3057(90)90311-5}}</ref> [[File:Cub polar bear is nursing 2.OGG|thumb|මව් කිරි උරන පැටවෙක්]] නොවැම්බර් සිට පෙබරවාරි මාස ඇතුලත පැටවුන් බිහිවීම සිදුවේ. අලුත ඉපදුනු පැටවුන්ගේ දැස් නොපෙනෙන අතර ලා දුඹුරු පැහැති ලොම් ස්තරයකින් ආවරණයවී ඇත. ඉපදෙන විට ඔවුන්ගේ බර කිලෝග්‍රෑම් 0.9 (රාත්තල් 2) කට වඩා අඩුවේ.<ref name=rosing42-48/> මිනිස් භාරයේ සිටින වැලහින්නියන් ඉක්මණින් පැටවුන් ප්‍රසුත කරති. සාමාන්‍යයෙන් වැලහින්නියක් එක් වරකට පැටවුන් 2 කු පමණ ප්‍රසුත කරති.<ref name=reproduction/> පෙබරවාරි මැද සිට අප්‍රේල් මැද භාගය වනතුරු මව හා පැටවුන් ගුහාව තුල වාසය කරති. මෙම කාලය ඇතුලත මව් වැලහින්නිය නොකඩවා තම උපවාසය පවත්වා ගෙන යන අතරතුර තම පැටවුන් හට මව් කිරිද ලබාදෙති.<ref name=reproduction/> මව් වැලහින්නිය ගුහාවේ දොරටුව කඩා ගුහාවෙන් පිටතට යන්නේ ඇගේ පැටවුන් කිලෝග්‍රෑම් 10-15 ක් (රාත්තල් 22-23)පමණ වැඩුණු පසුවය.<ref name=reproduction/> ඉන්පසු ඉදිරි දවස් 12-15 අතර කාලයේදී ගුහාවට ආසන්න පරිසරයේ මව හා පැටවුන් කාලය ගත කරති. පැටවුන් ඇවිදීමට හා ඉගෙනගන්නා අතරතුර, මව අවට වෘක්ෂලතා ආදිය මත යැපෙයි.<ref name=reproduction/> මෙසේ සති දෙකක් පමණගත වූ පසු මව හා පැටවුන් සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමට මුහුදු බඩ ප්‍රදේශයට සංක්‍රමණය වේ.<ref name=reproduction/> ගැබිණි කාලයේදී සිට මෙම අවස්ථාව වනතෙක් වැලහින්නියක මාස 8ක පමණ කාලයක් නිරාහාරව සිටීමට සිදුවේ.<ref name=reproduction/> වැලහින්නියන් තම පැටවුන් කෙරෙහි දැඩි ස්නේහයක් දක්වන අතර ඔවුන් හට දැඩි ආරක්ෂාවක් ලබාදෙති. නමුත් සමහර කුඩා පැටවුන් වෘකයන්ට ගොදුරු වීමෙන් හෝ හාමතෙන් මියයති. වැඩුණු පිරිමි වලසුන්ද සමහර අවස්ථාවලදී පැටවුන් මරදමා ආහාරයට ගනිති.<ref>Derocher, AE and Wiig, Oe; [http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-307.pdf Infanticide and Cannibalism of Juvenile Polar Bears (Ursus maritimus) in Svalbard] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170808142329/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-307.pdf |date=2017-08-08 }} Arctic [Arctic]. Vol. 52, no. 3, pp. 307–310. Sep 1999</ref> පැටවුන් මවගෙන් වෙන්වන්නේ අවුරුදු 2.5 ක් පමණ වයස්ගතවූ පසුවය.<ref name=reproduction/> එවිට මව පැටවුන් අත්හැර දැමීම හෝ එලවා දැමීම සිදු කරයි. සමහර අවස්ථාවල මවගෙන් වෙන්වූ පැටවුන් එකට සංචාරය කරමින්, සති හෝ මාස ගණනක් එකට දඩයම් කරමින් ආහාර හවුලේ බුක්ති විදිති.<ref name=bruemmer2533/> ==== වැඩුණු විය ==== හිම වැලැසිනියෝ අවුරුදු 4-5 වන විට ද,<ref name=reproduction>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears00stir |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Reproduction}}</ref> පිරිමි හිම වලස්සු අවුරුදු 6 ක් වන විට ද ලිංගික පරිණතභාවයට පත්වෙති. කෙසේ වුව ද සහකාරියක් සොයාගැනීමේ උග්‍ර තරගය හේතුවෙන් පිරිමි හිම වලසුනට අවුරුදු 8ක් හෝ 10ක් වනතුරු ප්‍රජනනය කිරීමට හැකියාවක් නො ලැබෙන්නේ යි.<ref name=reproduction/> හිම වලසුන් ගොඩබිම වෙසෙන අනෙක් ජිවින්ට වඩා බෝවෙන රෝග හා පරපෝෂී ආසාදනවලට ගොදුරුවීමේ අවදානම අවම යි.<ref name=pbi_survival/> නමුත් හිම වලසුන් අතර ''Trichinella'' නම් පරපෝෂී වටපණු ආසාදනය බහුලව දක්නට ලැබේ.<ref>{{Cite journal | last1=Larsen | first1=Thor | last2=Kjos-Hanssen | first2=Bjørn |year=1983| title=Trichinella sp. in polar bears from Svalbard, in relation to hide length and age | volume=1 | issue=1 | pages=89–96 | doi=10.1111/j.1751-8369.1983.tb00734.x | journal=Polar Research}}</ref> මෙම ආසාදන තත්වය මාරක නොවේ.<ref name= pbi_survival/> ජලභීතිකාව සහිත හිම වලසුන් වාර්තාවීම ඉතා දුර්ලභ යි. ඉතිහාසය පුරාවට ජලභීතිකාව සහිත හිම වලසුන් වාර්තාවී ඇත්තේ එක් වරක් පමණි.<ref name= pbi_survival/> සමහර අවස්ථාවල දී හිම වලසුන් ගේ ශරීරයේ වෙසෙන මයිටාවන් හා අනෙකුත් පරපොෂින් හේතුවෙන් නොයෙකුත් සමේ රෝග තත්ත්ව ද ඇති වේ. ==== ආයු අපේක්ෂාව ==== අවුරුදු 25ට වැඩි කාලයක් ආයු වැලඳූ හිම වලසුන් වාර්තාවීම ඉතා දුර්ලභයි.<ref name=hemstock29-35>Hemstock, pp. 29–35</ref> දැනට වාර්තාවී ඇති පරිදි නිදැල්ලේ වෙසෙන හිම වලසකු ගේ වැඩිම ආයු කාලය අවුරුදු 32 කි.<ref name=wrigley>{{cite web|url=http://www.polarbearsinternational.org/rsrc/files/pbispring08.pdf|title=The Oldest Living Polar Bear|last=Wrigley|first=Robert E.|date=Spring 2008|work=Polar Bears International Newsletter|publisher=Polar Bears International|accessdate=9 June 2008|format=PDF |archiveurl = http://web.archive.org/web/20080626110834/http://www.polarbearsinternational.org/rsrc/files/pbispring08.pdf |archivedate = 26 June 2008}}</ref> හිම වලසුන් මියයාමට නිශ්චිත හේතුන් තවමත් සොයාගෙන නොමැත.<ref name="pbi_survival">{{cite web|url=http://www.polarbearsinternational.org/polar-bears-in-depth/survival/page1/|title=Polar bears in depth: Survival|publisher=Polar Bears International|accessdate=20 October 2008}}</ref> මහලු හිම වලස්සු ක්‍රමයෙන් දුර්වල වෙත්ම උනට ආහාර දඩයම් කිරීමට නොහැකිවීම නිසා සාගින්නෙන් මිය යති. එ මෙන් ම ගැටුම් හා අනතුරුවල ප්‍රතිපලයක් ලෙස ඇතිවන තුවාල නිසා ද හිම වලස්සු මිය යති.<ref name=pbi_survival/> == හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම == === ස්වදේශීය ජාතිකයන් === [[File:Greenland-polarbear-skin hg.jpg|thumb|දඩයම් කරන ලද හිම වලසුන්ගේ සම්]] ආක්ටික් ප්‍රදේශයේ වෙසෙන ස්වදේශීය ජනතාව හිම වලසුන් දඩයම් කර ඔවුන්ගේ ශරීරයේ සෑම කොටසක් පාහේ ප්‍රයෝජනයට ගනිති..<ref name=lw6-9>Lockwood, pp. 6–9</ref> හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමේදී මිනිසුන් සුනඛයන් යොදාගෙන හිම වලසුන්ගේ අවදානය වෙනතකට යොමුකර හෙල්ල හෝ ඊතල උපයෝගී කරගෙන ඔවුන් මරාදමති..<ref name=original>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears00stir |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= The Original Polar Bear Watchers}}</ref> ස්වදේශිකයින් හිම වලසාගේ මාංශ ආහාරයට ගන්නා අතර ලොම් භාවිතාකර ඇදුම් පැළදුම් හා සපත්තු සාදාගනිති. හිම වලසුන්ගේ තෙල් මන්ද ආහාර පිසීමේදී හා ඉන්ධනයක් ලෙසද ගෙදරදොර භාවිතයට ගනී. මීට අමතරව ඔවුන්ගේ කන්ඩරා ඇදුම් මැසීමේදී නුල් ලෙස භාවිතා කරන අතර ඔවුන්ගේ පිත්තාශය හා හෘදය වස්තුව අව්වේ වෙලා කුඩු කර ඖෂධ ලෙස භාවිතා කරති. හිම වලසුන්ගේ දත් ආරක්ෂක සුර ලෙස සලකන ස්වදේශිකයන් ඒවා ගෙලෙහි පලදා ගනිති.<ref name=Uspensky/> හිම වලසුන්ගේ අපතේ යන එකම කොටස අක්මාවයි. ඊට හේතුව එහි විටමින් A සාන්ද්‍රණය අධික වීම හේතුවෙන් එය විෂ සහගත වීමයි.<ref>As a carnivore which feeds largely upon [[fish]]-eating carnivores, the polar bear ingests large amounts of [[Retinol|vitamin A]], which is stored in their [[liver]]s. The resulting high concentrations cause [[Hypervitaminosis A]], {{Cite journal | last1=Rodahl | first1=K. | last2=Moore | first2=T. |year=1943 | title=The vitamin A content and toxicity of bear and seal liver | journal=The Biochemical Journal | volume=37 | issue=2 | pages=166–168 | pmc=1257872 | pmid=16747610 }}</ref> මේ නිසා දඩයක්කරුවන් හිම වලසුන්ගේ අක්මාව වල දැමීම හෝ මුහුදට විසිකිරිම සිදු කරති.<ref name=Uspensky>{{cite book |title=Белый Медведь (tr: Belyi Medved')&nbsp;— (in Russian)|last=Uspensky|first=Savva Mikhailovich|year=1977 |publisher=Nauka|location=Moscow}}</ref> ස්වදේශික ජනතාවගේ මෙම සම්ප්‍රදායික දඩයම කුඩා පරිමාණයෙන් සිදුවීම හේතුවෙන් හිම වලසුන්ගේ සංගහනයට ඉන් සැලකිය යුතු බලපෑමක් එල්ල නොවේ.<ref name=lw31-36>Lockwood, pp. 31–36</ref> === වෙළදාම === රුසියාවේ හිම වලස් ලොම් වෙළෙදාම 14 වන ශත වර්ෂයේ දී ඇරඹිණි.<ref name=Uspensky/> 16 හා 17 වන ශත වර්ෂවල යුරෝපිය-ආක්ටික් ප්‍රදේශයේ ජනගහනය වැඩිවීමත්ම සමග ගිනි අවි පරිභෝජනයත් වෙළෙදාමත් දියුණු වීමත් සමග හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම සීග්‍රයෙන් ඉහල ගියේය.<ref name="stirling1988" /><ref name=nwt>{{cite web |url=http://wildlife.enr.gov.nt.ca/NWTWildlife/bears/PolarBear/management.htm |title=Polar Bear Management |publisher=Government of the Northwest Territories |accessdate=14 March 2008 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20080504105354/http://wildlife.enr.gov.nt.ca/NWTWildlife/bears/PolarBear/management.htm |archivedate = 4 May 2008}}</ref> 20 වන ශතවර්ෂය මුල දී අවුරුද්දක් ඇතුලත හිම වලස්සු 300ක් පමණ නෝර්වීජියානු දඩයක්කරුවන් විසින් දඩයම් කැරුණ හ. ඓතිහාසික දත්ත අනුව 18 වන සියවස මුල දී හිම වලස්සු 400-500 ක් පමණ උතුරු යුරෝපිය-ආසියානු ප්‍රදේශයේ වාර්ෂිකව දඩයමට ලක් වුණ හ. නමුත් 20 වන ශතවර්ෂය මුල් භාගය වන විට කාර්මික හා තාක්ෂණික දියුණුවත් සමග හිම මත පදවන යානා (snowmobiles), අයිස් කඩන යන්ත්‍ර (icebreakers) හා ගුවන්යානා උපයෝගී කරගෙන දඩයම් කිරීම සිදුකැරිණි. මේ නිසා 20 වන ශතවර්ෂය මුල් භාගය වන විට හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම වාර්ෂිකව 1300-1500 ක් වන තුරු වැඩිණි.<ref name=Uspensky/> === නුතන රෙගුලාසි === [[File:Polar-Bear-Warning-Longyearbyen.jpg|thumb|left|හිම වලසුන් මාර්ගය අසල ගැවසෙන බවට අනතුරු අගවන මාර්ග සංඥාවක්.]] හිම වලසුන් වදවීයාම වලක්විමටත් හිම වලසුන්ගේ මතු උන්නතිය සදහාත් 1950 දශකයේ මැද භාගයේදී විවිධ රටවල් විසින් හිම වලසුන් දඩයම සිමා කිරීමට විවිධ විධිවිධාන හා රෙගුලාසි ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. 1956 වර්ෂයේදී සෝවියට් රාජ්‍යය විසින් හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කරන ලදී. කැනඩාව හිම වලසුන් දඩයම සිමා කිරීමට 1968 වර්ෂයේදී කොටා ක්‍රමයක් ගෙන එන ලදී. නොර්වේ රාජ්‍යයද 1973 වර්ෂයේ සිට හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කලේය. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය 1971 වර්ෂයේදී හිම වලසුන් දඩයම සිමා කරන ලද අතර, 1972 වර්ෂයේදී මුහුදු ක්ෂීරපායි සංරක්ෂණය පනත ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. 1973 වර්ෂයේදී හිම වලසුන් සංරක්ෂණය පිළිබද අන්තර්ජාතික සම්මුතියට කැනඩාව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, සෝවියට් රාජ්‍යය, නොර්වේ රාජ්‍යය හා ඩෙන්මාර්කය යන රටවල් පහ අත්සන් තබන ලදී. මෙම සම්මුතියට අනුව ක්‍රීඩාවට හෝ වාණිජ අරමුණුවලට හිම වලසුන් දඩයම සපුරා තහනම් වේ. එනමුදු මෙම ගිවිසුමට අනුව ස්වදේශීය ජනතාවට සම්ප්‍රදායික ලෙස හිම වලසුන් දඩයමේ යෙදීමට අවසර ඇත. මෙම රටවල් පහ අතුරින් නොර්වේ රාජ්‍යය පමණක් කිසිදු හේතුවක් උදෙසාවත් හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට නොදෙයි. == සංරක්ෂණය == [[File:Polar Bear Habitat.png|thumb|right|300px|මෙම සිතියම මගින් ඇමරිකානු භූවිද්‍යා සමීක්ෂණය අනුමාන කරන පරිදී 2001 සිට 2010 හා 2041 සිට 2050 දක්වා වර්ෂයන් තුල හිම වලසුන්ගේ සංගහනය පෙන්නුම් කරයි.]] 2008 වර්ෂයේදී ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමයේ වාර්තාවලට අනුව ලෝක හිම වලසුන් සංගහනය 20000-25000 ක් පමණ වෙන අතර මෙම අගය ක්‍රමයෙන් පිරිහියමින් පවතී.<ref name=iucn31/> 2006 වර්ෂයේදී ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමය මගින් හිම වලසුන් "අවම අවදානමක් පවතින" (LC) සත්ව විශේෂයක සිට "අන්තරාවට ලක්විය හැකි" (VU) සත්ව විශේෂයකට උසස් කරන ලදී.<ref>{{cite web | title = Release of the 2006 IUCN Red List of Threatened Species reveals ongoing decline of the status of plants and animals | url = http://www.iucn.org/en/news/archive/2006/05/02_pr_red_list_en.htm | work = World Conservation Union |accessdate =1 February 2006 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20060512071333/http://www.iucn.org/en/news/archive/2006/05/02_pr_red_list_en.htm |archivedate = 12 May 2006}}</ref> ඔවුන් අනුමාන කරන පරිදී ඊලග පරම්පරා 3ක කාලය ඇතුලත (වසර 45ක් තුල) හිම වලසුන් සංගහනය 30% කින් පහල යා හැක.<ref name=iucn/> මීට ප්‍රධානතම හේතුව කාලගුණික විපර්යාසයන් ය. මීට අමතරව පරිසර දුෂණය හා හිම වලසුන් අධික ලෙස දඩයම් කිරීමද ඔවුන්ගේ සංගහනය පිරිහීමට හේතුවී ඇත. ලෝක වනජීවී අරමුදලට අනුව හිම වලසුන් ආක්ටික් පරිසර පද්ධතියේ ජීව ගුණය මැනීමට දර්ශකයක් ලෙස භාවිතා කරයි. හිම වලසුන් සංගහනය අඩුවීමෙන් පිළිබිඹු වන්නේ ආක්ටික් පරිසර පද්ධතියේ විපර්යාසයන් ඇතිවී බවයි.<ref>WWF: A Leader in Polar Bear Conservation . Retrieved 29 June 2009, from WFF – Polar Bear Web site: http://www.worldwildlife.org/species/finder/polarbear/polarbear.html#</ref> === දේශගුණික විපර්යාස === ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමය, ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාස ඇගයුම, ඇමරිකානු භූ විද්‍යා සමීක්ෂණය හා හිම වලසුන් පිළිබද අධ්‍යයනයෙහි යෙදෙන ලෝක ප්‍රමුඛ ජීව විද්‍යඥයින් පවසන අන්දමට ගෝලීය උණුසුම සමග ඇතිවන දේශගුණික විපර්යාස හිම වලසුන්ගේ පැවැත්මට බරපතල තර්ජනයක් එල්ල කරයි.<ref name="derocher2004">{{Cite journal | last1=Derocher | first1=Andrew E. | last2=Lunn | first2=Nicholas J. | last3=Stirling | first3=Ian | author3-link=Ian Stirling (biologist) |year=2004 | title=Polar bears in a Warming Climate | journal=Integrative and Comparative Biology | volume=44 | issue=2 | pages=163–176| doi=10.1093/icb/44.2.163 | pmid=21680496}}</ref><ref name="stirling2006">{{cite journal | last = Stirling | first = Ian | authorlink=Ian Stirling (biologist) | coauthors = and Claire L. Parkinson | year = 2006 | month = September | title = Possible effects of climate warming on selected populations of polar bears (Ursus maritimus) in the Canadian Arctic | journal = Arctic | volume = 59 | issue = 3 | pages = 261–275 | issn = 0004-0843 | url = http://www.nasa.gov/pdf/157360main_StirlingParkinson2006_Arctic59-3-261.pdf | format = PDF | accessdate =15 September 2007}}</ref><ref name="stirling2004">{{cite journal | last = Stirling | first = Ian | authorlink = Ian Stirling (biologist) | coauthors = N.J. Lunn, John Iacozza, Campbell Elliott and Martyn Obbard | year = 2004 | month = March | title = Polar bear distribution and abundance on the Southwestern Hudson Bay coast during open water season, in relation to population trends and annual ice patterns | journal = Arctic | volume = 57 | issue = 1 | pages = 15–26 | issn = 0004-0843 | url = http://umanitoba.ca/ceos/files/publications_pdf/058.pdf | format = PDF | accessdate = 15 September 2007 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070925185910/http://umanitoba.ca/ceos/files/publications_pdf/058.pdf | archivedate = 25 September 2007 | url-status = dead }}</ref><ref name="Barber2004">{{cite journal | last = Barber | first = D.G. | coauthors = J. Iacozza | year = 2004 | month = March | title = Historical analysis of sea ice conditions in M'Clintock Channel and the Gulf of Boothia, Nunavut: implications for ringed seal and polar bear habitat | journal = Arctic | volume = 57 | issue = 1 | pages = 1–14 | issn = 0004-0843 | url = http://goliath.ecnext.com/coms2/gi_0199-263435/Historical-analysis-of-sea-ice.html | format = PDF}}</ref><ref name="Appenzeller">T. Appenzeller and D. R. Dimick, "The Heat is On," ''[[National Geographic (magazine)|National Geographic]]'' 206 (2004): 2–75. cited in {{cite book | last = Flannery | first = Tim | authorlink = Tim Flannery | title = The Weather Makers | url = https://archive.org/details/weathermakershow0000flan | publisher = [[HarperCollins]] |year=2005 | location = Toronto, Ontario | isbn = 0-00-200751-7 | pages=[https://archive.org/details/weathermakershow0000flan/page/101 101]–103 }}</ref><ref name=acia>{{Cite book | author=Arctic Climate Impact Assessment | year=2004 | title=Impact of a Warming Arctic: Arctic Impact Climate Assessment | place=Cambridge | publisher=Cambridge University Press | isbn =0-521-61778-2 | oclc =56942125 | url=http://amap.no/workdocs/index.cfm?dirsub=%2FACIA%2Foverview |authorlink=Arctic Climate Impact Assessment}}. The relevant paper is [http://amap.no/workdocs/index.cfm?action=getfile&dirsub=%2FACIA%2Foverview&filename=Finding4.pdf&CFID=1282&CFTOKEN=1454CA86-1283-9480-2B88165DE19F817F&sort=default Key Finding 4]</ref> දේශගුණික විපර්යාස නිසා ඇතිවන මුලික තර්ජනය නම් හිම වලසුන්ට ඔවුන්ගේ වාසභූමි අහිමිවීමයි. ගෝලීය උණුසුම ඉහලයාමත් සමග උත්තර ධ්‍රැවයෙහි අයිස් දියවෙමින් පවතී. සාමාන්‍යයෙන් හිම වලසුන් වැඩිපුරම දඩයම් කරන්නේ අයිස් තට්ටු, මුහුදු ජලය හා සම්බන්ධ වන ස්ථානවලය. උෂ්ණත්වය ඉහලයාම නිසා අයිස් තට්ටු වෙනදාට වඩා ඉක්මණින් දියවේ. මේ නිසා හිම වලසුන්ට වැඩි කාලයක් දඩයම් කිරීමට නොහැකිවේ. එවිට සීත කාලයට සැහෙන මේද තැන්පතු නොමැති වීමෙන් හිම වලසුන් සාගින්නෙන් හා මන්ද පෝෂණයෙන් පෙළෙති.<ref name="stirling1999">{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | last2=Lunn | first2=N. J. | last3=Iacozza | first3=J. | author1-link=Ian Stirling (biologist) | date=September 1999 | title=Long-term trends in the population ecology of polar bears in Western Hudson Bay in relation to climatic change | journal=Arctic | volume=52 | issue=3 | pages=294–306 | issn=0004-0843 | url=http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf | format=PDF | accessdate=11 November 2007 | archive-date=28 September 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190928135003/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf | url-status=deviated | archivedate=28 September 2019 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190928135003/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf }}</ref> එසේම අයිස් තට්ටු දියවීමෙන් හිම වලසුන්ට බොහෝ දුර පිහිනීමට සිදුවේ. එවිට ඔවුන්ගේ ආහාර තැන්පතු අනවශ්‍ය ලෙස වැයවීමක් සිදුවේ. මේ නිසා සමහර අවස්ථාවලදී හිම වලසුන් දියේ ගිලි මියයාමට හැක.<ref name="monnett2006">{{Cite journal | last1=Monnett | first1=Charles | last2=Gleason | first2=Jeffrey S. | date=July 2006 | title=Observations of mortality associated with extended open-water swimming by polar bears in the Alaskan Beaufort Sea| volume=29 | issue=8 | pages=681–687 | doi=10.1007/s00300-005-0105-2 | journal=Polar Biology}}</ref> නිසි පෝෂණය නොලැබීමෙන් හිම වැලහින්නියන්ගේ ප්‍රජනක හැකියාව අඩුවන අතර පැටවුන්ගේ මරණ අනුපාතයද ඉහල යයි.<ref name="derocher2004"/> [[File:Ursus maritimus Polar bear with cub 2.jpg|thumb|left|සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයමට නිසි කාලවේලාවක් නොලැබීමෙන් මාතෘ වැලහින්නියන් හා පැටවුන් මන්දපෝෂණයට ලක් වේ.]] උණුසුම් දේශගුණය නිසා මාතෘ වැලහින්නියන් ගුහා සැදීමේදී අපහසුතාවයන්ට ලක්වේ.><ref name="Schliebe 2006"/> උණුසුම් සීත ඍතු හේතුවෙන් භූගත ගුහාවන් දියවීයාමෙන් ඒවායේ තාප පරිවාරකතාව අඩුවේ.<ref name=derocher2004/> මීට අමතරව උණුසුම් දේශගුණය හේතුවෙන් රෝගාබාධ ඇති කරන බැක්ටීරියා හා පරපෝෂී ජිවින්ගේ ව්‍යාප්තිය වැඩිවේ.<ref name=amstrup2007/> පසුගිය වසර කීපය තුල ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාස හේතුවෙන් සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලසුන් මිනිස් ජනාවාස කරා ඇදෙමින් පවතී. මේ නිසා පසුගිය වසර කීපය තුල හිම වලසුන් හා මිනිසුන් අතර වාර්තාවන ඝට්ටන සංඛ්‍යාව සීග්‍රයෙන් වැඩිවී ඇත.<ref name=stirling2006/><ref>Mitchell Taylor, a former polar bear researcher for the Nunavut government, believes that arctic warming has been caused by natural phenomena and is not a long-term threat to the polar bear. After his retirement, he was not re-appointed to the international Polar Bear Specialist Group (PBSG), giving rise to speculation that he was excluded from the group because of his views on climate change. According to the PBSG chair, appointments to the PBSG are given to scientists who are currently active in polar bear research, and that as a retired researcher Taylor did not qualify. (References: {{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/comment/columnists/christopherbooker/5664069/Polar-bear-expert-barred-by-global-warmists.html|title=Polar bear expert barred by global warmists|last=Booker|first=Christopher|date=27 June 2009|work=The Daily Telegraph|accessdate=12 August 2009 | location=London}})</ref> පසුගිය දශකය තුල ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාසයන් අධික ලෙසම බලපා ඇත්තේ දකුණු දිග වෙසෙන හිම වලසුන් සංගහනයටය. මේ හේතුව නිසා දකුණු දිග වෙසෙන හිම වලසුන් සංගහනය සීග්‍රයෙන් අඩුවෙමින් පවතී. <ref name=acia/> ගෝලීය උණුසුම නස බටහිර හඩ්සන් බොක්ක ආශ්‍රිතව පසුගිය අවුරුදු 30 ට වඩා සති 3ක් වේලාසනින් ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේදී අයිස් කුට්ටි දියවන බව වාර්තා වේ.<ref name=sd2007/> මේ නිසා හිම වලසුන්ට ග්‍රීෂ්ම ඍතුවට සුදානම් වීම සදහා නිසි ලෙස ආහාර ලබාගැනීමට කාලවේලා මදිවේ. එහෙයින් හිම වලසුන්ගේ කායික සෞඛ්‍යය පිරිහෙමින් පවතී. 1980 දශකයේ හිම වැලහින්නියකගේ සාමාන්‍ය බර කිලෝග්‍රෑම් 230 ක් (රාත්තල් 510) ලෙස වාර්තාවේ..<ref name=sd2007>{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | last2=Derocher | first2=Andrew E. | publication-date=Fall 2007 | title=Melting under pressure: The real scoop on climate warming and polar bears | journal=The Wildlife Professional | volume=1 | issue=3 | pages=24–27, 43 | url=http://www.polarbearsinternational.org/sites/default/files/scientists/stirling_derocher_climate_wildlife_professional_2007.pdf | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | year=2007 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20111015224417/http://www.polarbearsinternational.org/sites/default/files/scientists/stirling_derocher_climate_wildlife_professional_2007.pdf | archivedate=15 October 2011 | url-status=dead }}</ref> 1987 සිට 2004 වන විට හඩ්සන් බොක්ක ආශ්‍රිතව හිම වලසුන් සංගහනය 22% කින් අඩුවී ඇත.<ref name="regehr2007">{{Cite journal| last1=Regehr | first1=E. V. | last2=Lunn | first2=N. J. | last3=Amstrup | first3=N. C. | last4=Stirling | first4=I. |year=2007 | title=Effects of earlier sea ice breakup on survival and population size of polar bears in western Hudson Bay | journal=Journal of Wildlife Management| volume=71 | issue=8 | pages=2673–2683 | doi=10.2193/2006-180}}</ref> === පරිසර දුෂණය === ආහාර දාමවල ඉහලින් සිටින විලෝපිකයකු වන හිම වලසුන්ගේ දේහවල අප්‍රතිවර්ති කාබනික දුෂක වන policholorinated biphenyl(PCBs) හා ක්ලෝරීන් අඩංගු කෘමිනාශක සාන්ද්‍රණය ඉහල යමින් පවතී. මෙම රසායනික ද්‍රව්‍ය සාන්ද්‍රණය ඉහල යාමේ ප්‍රථිපලයක් ලෙස අංගවිකල පැටවුන් බිහිවීම හා ප්‍රතිශක්ති පද්ධතියේ ඌනතාවයන් ඇතිවේ.<ref>{{Cite journal | author=Skaare | year=2002 | title=Ecological risk assessment of persistent organic pollutants in the arctic | volume=181–182 | pages=193–197 | url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Skaare_et_al_2002.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20101203075622/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Skaare_et_al_2002.pdf | archivedate=3 December 2010 | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | doi=10.1016/S0300-483X(02)00280-9 | journal=Toxicology | pmid=12505309 | author-separator=, | author2=Janneche Utne | display-authors=2 | last3=Lie | first3=Elisabeth | last4=Bernhoft | first4=Aksel | last5=Derocher | first5=Andrew E | last6=Norstrom | first6=Ross | last7=Ropstad | first7=Erik | last8=Lunn | first8=Nicholas F | last9=Wiig | first9=Øystein | url-status=dead }}</ref> PCB හා DDT වැනි විෂ රසායනික ද්‍රව්‍ය ජාත්‍යන්තරව තහනම් කිරීමත් සමග, මෑත කාලය වන විට හිම වලසුන්ගේ දේහවල මෙකී විෂ සාන්ද්‍රණයන් පහල යමින් පවතියි. === තෙල් කාන්දු වීම් === ආක්ටික් පෙදෙසෙහි ඇතිවන තෙල් කාන්දු වීම් හිම වලසුන්ගේ ජීවිතවලට තර්ජන එල්ල කරයි. මෙම තෙල් ලෝම සමග බැදීමෙන් ලෝමවල තාප පරිවාරක බාවය පිරිහී යයි. මේ හේතුවෙන් හිම වලසුන්ට තම සිරුරේ උණුසුම රැකගැනීමට නොහැකිව ඔවුන් මරණයට පත්විය හැක.<ref name="tick">{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears00stir |location= Ann Arbor |authorlink=Ian Stirling (biologist) |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= What Makes a Polar Bear Tick?}}</ref> එසේම ඔවුන්ගේ ලොම්වල තෙල් තට්ටු ඉවත්කිරීමට ලෙව කෑමෙන් හිම වලසුන්ගේ වකුගඩු හානි වීමෙන්ද ඔවුන් මිය ය හැක.<ref name="tick"/> මීට අමතරව තෙල් කාන්දුවීමේ අතුරු ප්‍රථිපලයක් ලෙස කාන්දු වූ තෙල් අවට වෙසෙන මාතෘ හිම වැලහින්නියන් තම පැටවුන්ද අනාථ කර ගුහා අත්හැර දමති.<ref name="iucn"/> === පුරෝකථන === ඇමරිකානු භූවිද්‍යා සමීක්ෂණය පවසන පරිදී 2050 වර්ෂය වන විට ලෝකයේ වෙසෙන හිම වලසුන් සන්ගහනයෙන් 3 න් 2 ක් වදවී යාමේ හැකියාවක් පවතියි.<ref name="amstrup2007">{{Cite book | last = Amstrup | first = Steven C. | last2=Marcot | first2=Bruce G. | last3=Douglas | first3=David C. | year = 2007 | title = Forecasting the range-wide status of polar bears at selected times in the 21st Century | publication-place =Reston, Virginia | publisher = U.S. Geological Survey |url = http://www.usgs.gov/newsroom/special/polar_bears/docs/USGS_PolarBear_Amstrup_Forecast_lowres.pdf |format=PDF| accessdate =29 September 2007}}</ref> සමහර විද්වතුන් පවසන්නේ හිම වලසුන් හිම වලසුන් ගෝලීය උණුසුමට හා දේශගුණික විපර්යාස වලට ක්‍රමයෙන් හැඩ ගැසිය හැකි බව ය.<ref name="Taylor">{{cite journal | author = Taylor, Mitchell K. | title = Review of CBD Petition | publisher = Letter to the U.S. Fish and Wildlife Service | date = 6 April 2006 | url = http://www.ff.org/centers/csspp/pdf/200701_taylor.pdf | format = PDF | accessdate = 8 September 2007 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070925185910/http://www.ff.org/centers/csspp/pdf/200701_taylor.pdf | archivedate = 25 September 2007 | url-status = dead }}</ref> <ref name=campbell/> නමුත් සමහර විද්වතුන් මෙම අදහස ප්‍රතික්ෂේප කරති.<ref name =campbell/> === අන්තරායට ලක්වූ විශේෂ පිළිබද ඇමරිකානු ප්‍රඤප්තිය === 2008 වර්ෂයේ මැයි මස 14 වන දින ඇමරිකානු දේශීය කටයුතු පිළිබද දෙපාර්තමෙන්තුව මගින් හිම වලසුන් අන්තරායට ලක්වූ ජීවි විශේෂයක් ලෙස ලැයිස්තු ගත කරන ලදී.<ref name=hassett>{{cite news|url=http://www.nationalpost.com/opinion/story.html?id=533276|title=Bush's polar bear legal disaster|last=Hassett|first=Kevin A|date=23 May 2008|work=National Post|accessdate=7 June 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080529045348/http://www.nationalpost.com/opinion/story.html?id=533276|archivedate=29 May 2008|url-status=live}}</ref> මීට අමතරව මුහුදු ක්ෂීරපායි සංරක්ෂණ පනතෙහි විධිවිධාන අනුගමනය නොකරන තෙල් හා ගැස් ගවේෂණ සමාගම් සමාගම් තහනම් කිරීමටත් ඇමරිකානු දේශීය කටයුතු පිළිබද දෙපාර්තමේන්තුව තීරණය කරන ලදී. එසේම කැනඩාවේ සිට හිම වලසුන්ගේ සත්ව කොටස් ගෙන ඒම තහනම් කරන ලදී.<ref name="barringer">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2008/05/15/us/15polar.html?fta=y|title=Polar bear is made a protected species|last=Barringer|first=Felicity|date=15 May 2008|work=The New York Times|accessdate=7 June 2008}}</ref> === අන්තරායට ලක්වූ විශේෂ පිළිබද කැනේඩියානු ප්‍රඤප්තිය === කැනේඩියානු අන්තරායට ලක්වූ ජීවින් පිළිබද කමිටුව නිර්දේශ කල පරිදී 2008 වර්ෂයේ අප්‍රේල් මස හිම වලසුන් විශේෂ සැලකිල්ලට භාජනය වන ජීවි විශේෂයක් ලෙස අන්තරායට ලක්වූ ජීවින් පනතේ ලැයිස්තු ගත කෙරිණි. == සංස්කෘතික බලපෑම් == [[File:PolarBearWalrusTuskCarving.jpg|right|thumb|මෙය චුක්චි ගෝත්‍රික කැටයම් කරුවන් විසින් මුහුදු ඇතෙකුගේ දළයක් මත සිදු කරනු ලැබූ කැටයමකි. මෙම කැටයමෙන් හිම වලසුන් මුහුදු ඇතුන් දඩයම් කිරීම නිරුපනය කරයි.]] === ස්වදේශික ජනප්‍රවාද === ස්වදේශික ජනතාවට හිම වලසුන් සංස්කෘතික හා භෞතික වටිනාකමකින් යුතු සත්ව කොට්ඨාශයකි.<ref name=lw6-9>Lockwood, pp. 6–9</ref><ref name=Uspensky/> වසර 2500-3000 ක් පමණ ඉපැරණි ආදිවාසීන් විසින් දඩයම් කැරුණු හිම වලසුන් ගේ නෂ්ටාවශේෂ මෙන් ම,<ref name=lw31-36>Lockwood, pp. 31–36</ref> වසර 1500 ක් පමණ පැරණි හිම වලසුන් ගේ සිතුවම් චුක්චි අර්ධද්වීපයේ ගුහා වලින් හමු වී ඇත.<ref name=Uspensky/> ස්වදේශිකයින් සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමේ කුසලතාවය ද, ඉග්ලු සැදීමට ද උගෙනැ ඇත්තේ හිම වලසුන් ගේ චර්යාවන් නිරීක්ෂණයෙන් බවට විශ්වාස කෙරේ.<ref name=Uspensky/> ස්වදේශික ගෝත්‍රිකයන් වන ඉනුඉට් (Inuit) හා එස්කිමෝවරුන් (Eskimo) අතර හිම වලසුන් සම්බන්ධයෙන් නොයෙකුත් ජනප්‍රවාද පවතී. හිම වලසුන් මිනිසුන් ලෙස නිවෙස්වල වෙසෙන අතර රාත්‍රියේ දී ඔවුන් සම් පොරවාගෙන නිවෙස්වලින් බැහැර වන බවට හා මහ වලසා තරු රටාව සුනඛයන් ගෙන් වටවීමට හේතුව වැනි විවිධ ජනප්‍රවාද ස්වදේශික ජනතාව අතර පවතී.<ref name=original/> මෙම ජනප්‍රවාද මගින් ස්වදේශික ජනතාව හිම වලසුන් කෙරෙහි දක්වන බුහුමන හා ඔවුන් ගේ ජිවිත සමග හිම වලසුන් ගේ කිට්ටු සබදතාව මැනවින් පිළිබිඹු වේ.<ref name=original/> හිම වලසුන් හිදගෙන හා සිටගෙන සිටින අවස්ථාවල දී ඔවුන් ගේ ඉරියව් මිනිසාට ඉතා සමීපවන බැවින් හා සම ඉවත් කළ හිම වලස් මළකුණු මිනිස් සිරුරට ඉතා සමාන වන බැවින්, මිනිසුන් හා හිම වලසුන් අතර ආත්මීය සබදතාවක් පවතින බව ස්වදේශිකයෝ අදහති.<ref name=original/> එස්කිමෝවරුන් ගේ පුරාවෘත්තවලට අනුව හිම වලසුන් නිරීක්ෂණයෙන් මිනිස්සු දඩයම් කිරීමට හුරුවූ හ. ඉනුඉට් ගෝත්‍රික ජනතාව හිම වලසුන් ටුඋරන්ගසුක් (Tuurngasuk) නම් මහා ආත්මයක් ලෙස අදහති.<ref>balisunset, (2008, 8 22). [http://www.socyberty.com/Folklore/The-Bear-in-Myth-Mythology-and-Folklore.222065/1 The Bear in Myth, Mythology and Folklore]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Retrieved 29 June 2009</ref> නැගෙනහිර සයිබිරියාවේ වෙසෙන චුක්චි (Chukchi) හා යුපික් (Yupik) ජනතාව දඩයම් කරන ලද හිම වලසුනට ස්තුතිය පුදකිරීමේ චාරිත්‍ර ක්‍රමයන් අනුගමනය කරති. ස්වදේශිකයෝ හිම වලසකු දඩයම් කිරීමෙන් පසු හිස හා සම ඉවත් කර, පිරිසිදු කර ඔවුන් ගේ නිවෙස් වෙත ගෙන යති. එහි දී සිය කුඩාරම් තුළ සාදයක් පවත්වා හිම වලසා ගේ ආත්මය සතුටු කිරීමට සම්ප්‍රදායික ගීතිකා හා බෙර වාදන හා පවත්වන ඔවුහු හිම වලසා ගේ හිස් කබලට ආහාර පාන පිරිනමති.<ref>{{cite journal |author=Kochnev AA, Etylin VM, Kavry VI, Siv-Siv EB, Tanko IV |title=Ritual Rites and Customs of the Natives of Chukotka connected with the Polar Bear|pages=1–3|publisher=Preliminary report submitted for the meeting of the Alaska Nanuuq Commission (Nome, Alaska, USA) |date= 17–19 December 2002}}</ref> ඉන්පසු ඔවුහු හිම වලසා ගේ හිස් කබල ශරීරයෙන් වෙන් කොට එය තම වාසස්ථානවලට එපිට භුමියේ උතුරු දෙසට මුහුණලා පවතින පරිදි වලදමති.<ref name=Uspensky/> මෙම චාරිත්‍ර වර්තමානයේ ක්‍රමයෙන් පිරිහෙමින් පවතී. මීට එක් හේතුවක් වන්නේ සෝවියට් රාජ්‍යය 1955 වර්ෂයේ සිට හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කිරීම යි. හිම වලසුන් ගේ රදනක දත්වල අත්භූත බලයක් ඇති බවට පිළිගන්නා උතුරුමැද සයිබීරියාවේ නෙනට්ස් (Nenats) ගෝත්‍රිකයෝ ඒවා ආරක්ෂක සුර ලෙස ගෙලෙහි පැළදීමට යොදාගනිති. තවද පහල යන්සෙයි (Yansei) හා කාටන්ගා (Khatanga) ගංගා අසල වනගත මිනිස්සු දුඹුරු වලසුන් ගෙන් ආරක්ෂා වීමට මෙ දත් තම හිස්වැසුම්වල පලදිති. ඔවුන් ගේ විශ්වාසය වුයේ මෙ දත් පැලදීමෙන් "කුඩා ඤාති පුත්‍රයින්" (දුඹුරු වලසුන්) ඔවුන් ගේ ශක්තිමත් "මාමාවරුන්"(හිම වලසුන්) හට පහරදීමෙන් වළකිනු ඇති බව යි. තවද ඔවුහු හිම වලසුන් ගේ හිස් කබල් භූමිදාන කරන ස්ථාන සේද්යන්ගි (sedyangi) නමින් හැඳින්වූ අතර මෙම ස්ථාන පුජාභූමි ලෙස සැලැකූ හ. මෙවැනි ස්ථාන අදත් යමල් අර්ධද්වීපයේ දක්නට ලැබේ.<ref name=Uspensky/> === සංකේත හා සුරතලුන් === හිම වලසුන් ඔවුන් ජිවත් වන නිජබිම් ආශ්‍රිත රටවල ප්‍රචලිත සංකේතයකි. කැනඩාවේ ටුණි (Toonie) නම් කාසියකද, ඊසානදිග ප්‍රදේශ හා නුනවට්හී (Nunavut) වාහන අංක පුවරු වලද, හිම වලසුන්ගේ රුපය දක්නට ඇත. තවද හිම වලසා ඇලස්කා ෆෙයාර් බැන්ක්ස් විශ්වවිද්‍යාලයේ හා 1988 වර්ෂයේ ශිත ඔලිම්පික් උළෙලෙහි සුරතල් සත්වයා වශයෙන් භාවිතා කර ඇත. [[කොකා කෝලා]] සමාගම, Polar බිම සමාගම, Nelvana, Bundaberg Rum හෝ Good Humor-Breyers යන ආයතන හිම වලසා තම වෙළද දැන්වීම්වල භාවිතා කර ඇත.<ref>{{cite web |url= http://www.bundabergrum.com.au/flash/home.htm |title=Bundaberg Rum Web site&nbsp;— history section |accessdate=26 March 2008 |work=Bundaberg Rum Web site}}</ref> මේ අතර Fox's Glacier Mints සමගම පෙපි නම් හිම වලසෙකු තම නිෂ්පාදන නිරුපනය කරන සුරතල් සත්වයා ලෙස 1922 සිට භාවිතා කර ඇත. <gallery> Coat of Arms of Chukotka.svg| රුසියාවේ Chukotka Autonomous Okrug රාජ්‍යයේ සංකේතයයි. Coat of arms Greenland.svg| ග්‍රීන්ලන්තයේ ස්‌වයංපාලන රජයේ (Kalaallit Nunaat) සංකේතයයි. </gallery> === සාහිත්‍ය === හිම වලසුන් ළමුන් උදෙසා ලියු නව කතාවල චරිත ලෙස යොදා ගෙන ඇත. "පොලර් බේයර් සුන්" නවකතාව උපුටාගෙන ඇත්තේ ඉනුඉට් ජනප්‍රබන්ධයකිනි.<ref>{{cite book |title=The polar bear son: An Inuit tale |url=https://archive.org/details/polarbearsoninui00dabc |last=Dabcovich |first=Lydia |year=1997 |publisher=Clarion Books |location=New York |isbn=0-395-72766-9}}</ref> එසේම ඊඩිත් පට්ටෞ ගේ "ප්රෝමිනන්ටලී ඉන් ඊස්ට්" නව කතාවේද, රේමන්ඩ් බ්‍රිග්ස් ගේ "ද බෙඅර්" කතාවේද, ක්‍රිස් ද ලීසි ගේ "ද ෆෙයරි විත්ඉන්" නව කතාවද හිම වලසුන් උපයෝගී කරගත් අවස්ථාවලට කදිම නිදසුන් වේ. ෆිපිල්ප් පුල්මන්ගේ ප්‍රබන්දවලියක් වූ, "හිස් ඩාර්ක් මෙටිරියල්" හී "පන්සර්බියෝවී" චරිතය මිනිස් ගති ගුණවලින් පිරි හිම වලස් චරිත වලට නිදසුනකි. මෙම චරිතය "ගෝල්ඩන් කොම්පස්" චිත්‍රපටයට පාදක වී ඇත. ==අදාල== {{Reflist|colwidth=30em}} ===අදාල පොත්=== * {{cite conference |year=2005 |month=June |booktitle=Polar Bears |conference=14th Working Meeting of the IUCN/SSC Polar Bear Specialist Group |editor=Aars, Jon |others=Nicholas J. Lunn and Andrew E. Derocher |volume=32 |publisher=[[IUCN]] |location=Seattle, Washington, United States |url=http://pbsg.npolar.no/docs/PBSG14proc.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080409082137/http://pbsg.npolar.no/docs/PBSG14proc.pdf |format=PDF |accessdate=19 April 2008 |archivedate=9 April 2008 |isbn=2-8317-0959-8 }} * {{Cite book |title=World of the Polar Bear |last=Bruemmer |first=Fred |year=1989 |publisher=[[Key Porter Books]] |location=Toronto, Ontario, Canada |isbn=1-55013-107-9 }} * {{Cite book |title= The Polar Bear |url= https://archive.org/details/polarbear0000hems |last= Hemstock|first=Annie |year=1999 |publisher=Capstone Press |location=Manakato, MN |isbn=0-7368-0031-X |pages= }} * {{Cite book |title=Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears0000lock |last=Lockwood |first=Sophie |year=2006 |publisher=The Child's World |location= Chanhassen, MN|isbn=1-59296-501-6}} * {{Cite book |title=Polar Bear |last=Matthews |first=Downs |year=1993 |publisher=Chronicle Books|location= San Francisco, CA|isbn=978-0-8118-0204-8}} * {{cite book |last=Phipps |first=John |authorlink=Constantine John Phipps |title=A voyage towards the North Pole undertaken by His Majesty's command, 1773 |location=London |publisher=W. Bowyer and J. Nicols, for J. Nourse |year=1774 |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/628763 |accessdate=8 September 2008 }} * {{Cite book |title=The World of the Polar Bear|last=Rosing |first=Norbert |year=1996 |publisher=Firefly Books Ltd. |location= Willowdale, ON |isbn=1-55209-068-X}} ==බාහිර සබැදි== {{commons|Ursus maritimus}} {{wikispecies|Ursus maritimus|Ursus maritimus}} * View occurrences of [http://www.biodiversitylibrary.org/name/Ursus_maritimus ''Ursus maritimus''] in Biodiversity Heritage Library. * [http://www.nwf.org/polarbear National Wildlife Federation's Polar Bear Page] * ARKive&nbsp;— [http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Ursus_maritimus/ images and movies of the polar bear (''Ursus maritimus'')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060317030045/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Ursus_maritimus/ |date=2006-03-17 }} * [http://www.mnh.si.edu/mna/image_info.cfm?species_id=418 Smithsonian National Museum of Natural History species account-Polar Bear] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160121210532/http://www.mnh.si.edu/mna/image_info.cfm?species_id=418 |date=2016-01-21 }} * [http://www.usgs.gov/newsroom/special/polar%5Fbears/ USGS Polar Bear Studies] * [http://www.nunavut.ca/en/map?zoom=0&lat=69.59292&lon=-86.95845&layers=BTFTTFFFFFFFFFFFFTFFFFFFTTT Map of polar bear ranges and denning areas in Nunavut from Nunavut Planning Commission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016024839/http://www.nunavut.ca/en/map?zoom=0&lat=69.59292&lon=-86.95845&layers=BTFTTFFFFFFFFFFFFTFFFFFFTTT |date=2015-10-16 }} * BBC Nature: [http://www.bbc.co.uk/nature/life/Polar_bear Polar bear news, and video clips from BBC programmes past and present.] * [http://www.polarbearsinternational.org/ Photos, facts, videos from Polar Bears International which funds population, preservation and DNA studies of the polar bear] [[ප්‍රවර්ගය:සත්තු]] == මේ සඳහා පදනම් == <ref> <ref name="COL">{{cite web|url=http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title=Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author=Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year=2019|publisher=Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 35489725|accessdate=2019-11-11}}</ref> <ref name="col35489725">(2003), database, http://www.menv.gouv.qc.ca/biodiversite/centre.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050406084247/http://www.menv.gouv.qc.ca/biodiversite/centre.htm|date=2005-04-06}}</ref> <ref name="source">Tom Orrell (custodian), Dave Nicolson (ed). (2019). ITIS Global: The Integrated Taxonomic Information System (version Jun 2017). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X.</ref> </references> c0xisua20erx4ebyo77a87wl2d4coqa 798041 798040 2026-08-25T06:16:02Z Dangphuocthinh2015712 80439 /* මේ සඳහා පදනම් */ 798041 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name =හිම වලසා | image = Polar Bear - Alaska.jpg | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]]<small> | classis = [[Mammal]]ia</small> | ordo = [[Carnivora]] | familia = [[bear|Ursidae]] | genus = ''[[Ursus (genus)|Ursus]]'' | species = '''''U. maritimus''''' | binomial = ''Ursus maritimus'' | binomial_authority = [[කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස්|ෆිප්ස්]], 1774<ref name=Phipps1774>Phipps, pg. 185</ref> | range_map = Polar_bear_range_map.png | range_map_caption = හිම වලසුන් පරාස | synonyms= ''Ursus eogroenlandicus''<br /> ''Ursus groenlandicus''<br /> ''Ursus jenaensis''<br /> ''Ursus labradorensis''<br /> ''Ursus marinus''<br /> ''Ursus polaris''<br /> ''Ursus spitzbergensis''<br /> ''Ursus ungavensis''<br /> ''Thalarctos maritimus'' }} '''හිම වලසා''' (''[[wikt:ursus#Latin|Ursus]] [[wikt:maritimus#Latin|maritimus]]'') වනාහි වලස් පවුලට අයත් [[උත්තර ධ්‍රැවය]] ආශ්‍රීතව වෙසෙන සත්ව විශේෂයකි. හිම වලසා ලෝකයේ විශාලතම වලස් විශේෂය වන අතර, ගොඩබිම වසන විශාලතම මාංශ භාක්ෂකයා ද වේ.<ref>{{cite web | url = http://www.fws.gov/endangered/esa-library/pdf/polar_bear.pdf |format=PDF| title = Polar bear, (Ursus maritimus) | publisher = United States Fish and Wildlife service | accessdate =9 September 2009| quote = Appearance. The polar bear is the largest member of the bear family, with the exception of Alaska's Kodiak brown bears, which equal polar bears in size.}} ([http://ecos.fws.gov/speciesProfile/SpeciesReport.do?spcode=A0IJ Overview page])</ref> වැඩුණු පිරිමි වලසෙක් බරින් 350–700 කිලෝග්‍රෑම් (රාත්තල් 770–1,500) පමණ ද,<ref name="Animal">{{cite book |last=Kindersley |first= Dorling |year=2001, 2005 |title=Animal |location=New York City |publisher=DK Publishing |isbn=0-7894-7764-5}}</ref> වැඩුණු වැලැසිනියක් (වැලැහින්නියක්) එම බරින් බාගයක් පමණ ද වෙති. හිම වලසා හා දුඹුරු වලසා හා අතර ඉතා සමීප සම්බධතාවයක් පවතිය ද සීත දේශගුණයට සරිලන පරිදි [[පරිණාමය]] වී ඇති හිම වලසුන් ගේ දේහයන් සීත දේශගුණය දරාගැනීමට, හිම මත ඇවිදීමට, පිහිනීමට හා සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමට අනුවර්තනය වී ඇත.<ref>{{cite web |url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Ursus_maritimus.html |title=Ursus Maritimus |accessdate=27 October 2007 |last=Gunderson |first=Aren |year=2007 |work=Animal Diversity Web |publisher=University of Michigan Museum of Zoology}}</ref> හිම වලසුන් ගොඩබිමේ උපත ලැබුවත්, ඔවුහු [[ජලය|ජලයේ]] විසීමට ප්‍රිය කරති. ඔවුන් ගේ විද්‍යාත්මක නාමයේ අර්ථය වන්නේ ද ‘මුහුදුබඩ වලසා’ යන්නයි.<ref name=LatDic>{{cite book | last=Kidd |first=D.A. |year=1973 |title= Collins Latin Gem Dictionary | url=https://archive.org/details/latindictionaryg0000unse |publisher= Collins |location= London |isbn=0-00-458641-7}}</ref> හිම වලසුනට සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කළ හැක්කේ [[මුහුද|මුහුදු]] ජලය මිදුණු කාල වල දී පමණි. අනෙක් කාලවල දී ඔවුන් වෙසෙන්නේ ශරීරයේ [[මේද]] තැන්පතුවලිනි. [[රතු දත්ත පොත|ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිලිබඳ ජාත්‍යන්තර සංගමය]] (IUCN) මගින් හිම වලසුන් ‘අන්තරායට ලක්විය හැකි’ ගණයට වර්ගීකරණය කෙරී ඇත. දැනට හිම වලසුන් ගේ උපසංගහන 19 ක් අතරින් 8 ක ගහනය හීනවෙමින් පවතී.<ref name=pbsg2009>IUCN Polar Bear Specialist Group, 2009.[http://pbsg.npolar.no/en/meetings/press-releases/15-Copenhagen.html 15th meeting of PBSG in Copenhagen, Denmark 2009: Press Release]. Retrieved 10 January 2010.</ref> මීට ප්‍රධාන හේතුව වී ඇත්තේ පසුගිය දශකය තුළ හිම වලසුන් මහා පරිමානයෙන් දඩයම් කිරීම යි. මේ පිළිබඳ ව ජාත්‍යන්තර අවධානය යොමුවීමත් සමග හිම වලසුන් සංගහනය සංරක්ෂණය උදෙසා නොයෙකුත් පාලනවිධි හා කොටාවන් ක්‍රියාත්මකවීමෙන් අද වන විට හිම වලසුන් සංගහනය ආරක්ෂා කිරීමට හැකි වී ඇත. වසර දහස් ගණනක් තිස්සේ හිම වලසුන් ස්වදේශීය ආක්ටික් ජනතාවගේ ජිවිතවල භෞතික, අධ්‍යාත්මික හා [[සංස්කෘතිය|සංස්කෘතික]] සලකුණක් බවට පත්වී ඇත. == නම් තැබීම == පළමු වරට හිම වලසුන් ස්පෂ්ට සත්ව විශේෂයක් ලෙස හඳුනාගැනුණේ කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස් (Constantine John Phipps) විසින් 1774 වර්ෂයේ දී ය.<ref name="iucn">{{IUCN2010.3 |assessors=IUCN SSC Polar Bear Specialist Group |year=2008|id=22823/0 |title=Ursus maritimus|downloaded=25 August 2010 }} Database entry includes a lengthy justification of why this species is listed as vulnerable.</ref> හිම වලස්සු ඔහු විසින් ''Ursus maritimus'' (ලතින් භාෂාවෙන් “මුහුදුබඩ වලසා”) යන විද්‍යාත්මක නාමයෙන් හැඳින්වුණ හ. පෙරාතුව හිම වලසුන් ''Thalarctos''<ref name="Liddell 1980">This combines the [[Ancient Greek]] words ''thalassa''/θαλασσα 'sea', and ''arctos''/αρκτος 'bear' and also, with reference to [[Ursa Major]], 'northern' or 'of the north pole' {{cite book | author = [[Henry George Liddell|Liddell, Henry George]] and [[Robert Scott (philologist)|Robert Scott]] | year = 1980 | title = [[A Greek-English Lexicon]] (Abridged Edition) | publisher = [[Oxford University Press]] | location = United Kingdom | isbn = 0-19-910207-4}}</ref> නම් සත්ව ගණයක් ලෙස හැඳින්වුණු අතර පසුව එය නිෂ්ප්‍රභා කෙරිණි. හිම වලසා හා දුඹුරු වලසා හා අතර ඉතා සමීප සම්බධතාවය පිළිබඳ ව සාක්ෂි සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව, හිම වලසුන් සත්ව 'ගණයක්' නොවන බවත්, දුඹුරු වලසා පරිණාමික අපසරණයෙන් ඇතිවූ ස්පෂ්ට සත්ව 'විශේෂයක්' බවත් සොයාගැනිණි.<ref name=IUCN>{{cite web | title = IUCN Red List: ''Ursus maritimus'' | url = {{IUCNlink|22823}}| accessdate =15 February 2008}}</ref> == වර්ගීකරණය හා පරිණාමය == Ursidae වලස් පවුල අන් මාංශ භක්ෂකයන් ගෙන් වසර මිලියන 38 කට පමණ පෙර වෙන්වී ගොස් ඇත. Ursinae උපකුලය වසර මිලියන 4.2 කට පමණ පෙර ඇරැඹී ඇත. ලෝකයේ දැනට හඳුනාගැනී ඇති පැරණිතම හිම වලස් ෆොසිලය වසර 130,000-110,000 ක් පමණ පැරණි උඩු හනුවකි. මෙය 2004 වර්ෂයේ දී Prince Charles Foreland නම් දුපතින් හමුවිය.<ref name="Lindqvist" /> මෙම ෆොසිලයෙන් හඳුනාගත් සාධක අනුව හිම වලසුන් ගේ චාර්වක දත් මීට අවුරුදු දසදහසකට හෝ විසිදහසකට පමණ පෙර දුඹුරු දත් වලින් අපසරණය වූ බවට සාක්ෂි ඇත. හිම වලසුන් Pleistocene යුගයේ ග්ලාසියරණ අවස්ථාවේ දුඹුරු වලසුන් ගෙන් පරිනාමිකව අපසරණය වූ බවට දැනට පිළිගැනේ.<ref name="DeMaster1981"/> DNA පරීක්ෂණවලින් හමුවන සාක්ෂි මීට වඩා සංකීර්ණ වේ. හිම වලසුන් ගේ මයිටකොන්ඩ්‍රිය DNA (mtDNA) දුඹුරු වලසුන් ගෙන් ''Ursus arctos'', විභේදනය වුයේ මීට වසර 150,000 කට පමණ පසුව යි.<ref name="Lindqvist">{{Cite journal |title=Complete mitochondrial genome of a Pleistocene jawbone unveils the origin of polar bear |first=Charlotte |last=Lindqvist |first2=Stephan C. |last2=Schuster |first3=Yazhou |last3=Sun |first4=Sandra L. |last4=Talbot |first5=Ji |last5=Qi |first6=Aakrosh |last6=Ratan |first7=Lynn P. |last7=Tomsho |first8=Lindsay |last8=Kasson |first9=Eve |last9=Zeyl |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=107 |issue=11 |pages=5053–5057 |doi=10.1073/pnas.0914266107 |year=2010 |pmid=20194737 |pmc=2841953 }}</ref> එ මෙන් ම සමහර දුඹුරු වලසුන් ගේ mtDNA, අනෙක් දුඹුරු වලසුනට වඩා හිම වලසුනට කිට්ටු සම්බන්ධතාවක් දක්වයි.<ref name="Waits">{{cite web |url= http://www.cnrhome.uidaho.edu/documents/Waits%20et%20al%201998%20cb.pdf&pid=78496&doc=1|title= Mitochondrial DNA phylogeography of the North American brown bear and implications for conservation | accessdate =1 August 2006|author= Lisette P. Waits, Sandra L. Talbot, R. H. Ward and G. F. Shields |year= 1998 |month= April |publisher= Conservation Biology|pages= 408–417}}</ref> මේ නිසා සමහර සංකල්පවලට අනුව හිම වලස්සු ස්පෂ්ට සත්ව විශේෂයක් ලෙස නො හැඳින්වෙති.<ref>{{Cite journal |last=Marris |first=E. |year=2007 |journal=Nature |title=Linnaeus at 300: The species and the specious |volume=446 |issue=7133 |pages=250–253 |doi=10.1038/446250a |pmid=17361153 }}</ref> අයර්ලන්තයේ වෙසෙන දුඹුරු වලසුන් ගේ mtDNA හිම වලසුනට ඉතා සමාන වේ.<ref>{{cite journal|title=Ancient hybridization and an Irish origin for the modern polar bear matriline |journal=Current Biology |doi=10.1016/j.cub.2011.05.058 |author=Edwards CJ |year=2011|author-separator=,|author2=Suchard MA|author3=Lemey P|author4=Welch JJ|author5=Barnes I|display-authors=5|last6=Fulton|first6=Tara L.|last7=Barnett|first7=Ross|last8=O'Connell|first8=Tamsin C.|last9=Coxon|first9=Peter|volume=21|issue=15|pages=1251–8|pmid=21737280}}</ref> හිම වලසුන් ගේ න්‍යෂ්ඨික ජෙනෝමය දුඹුරු වලසුන් හා සංසන්දනයේ දී වෙනස් රටාවන් පෙන්නයි. මොවුන් ජානමය වශයෙන් වෙනස් ජීවින් විශේෂ 2ක් බවට විභේදනය වී ඇත්තේ වසර 603,000 ට පමණ පෙරදී ය.<ref name="Hailer">{{cite journal|title=Nuclear genomic sequences reveal that polar bears are an old and distinct bear lineage |journal=Science |doi=10.1126/science.1216424 |author=Hailer F |year=2012|author-separator=,|author2=Kutschera V|author3=Hallström BM|author4=Klassert D|author5=Fain SR|author6=Leonard JA|author7=Arnason U|author8=Janke A|volume=336|issue=6079|pages=344–347|pmid=22517859}}</ref> නුතන පර්යේෂණවල දී හිම වලසුන් ගේ, දුඹුරු වලසුන් ගේ හා කළු වලසුන් ගේ සම්පුර්ණ ජෙනෝමය පිරික්සිණි (අතීතයේ දී කැරුණේ මයිටකොන්ඩ්‍රිය හා පාර්ශ්වික ජෙනොම පරික්ෂා පමණි). එහි දී හිම වලසුන් මීට වසර මිලියන 4-5 ට පමණ පෙර දුඹුරු වලසුන් ගෙන් පිරිනැමුණු (පරිණාමය වූ) බවට හඳුනාගැනී ඇත.<ref name=genome>{{cite journal |author=Miller W, Schuster SC, Welch AJ, ''et al.'' |title=Polar and brown bear genomes reveal ancient admixture and demographic footprints of past climate change |journal=Proc Natl Acad Sci U S A |year=2012 |month=July |pmid=22826254 |doi=10.1073/pnas.1210506109 |url=}}</ref> හිම වලසුන් හා දුඹුරු වලසුන් හා අතර අන්තර් අභිජනනයෙන් පැටවුන් බිහි කළ හැක. ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ දී හිම වලසුන් ගොඩබිම ප්‍රදේශයට ද, දුඹුරු වලසුන් උතුරු දෙසට ද සංක්‍රමණය වන අවස්ථාවල දී මොවුහු සංසර්ගයේ යෙදෙති. බොහෝ දුඹුරු වලසුන් හට 2% පමණ හිම වලසුන් ගේ ජාන ඇති නමුත් ඇලෙක්සැන්ඩර් කොදෙව් දුපත් ආශ්‍රිතව වෙසන දුඹුරු වලසුන් සංගහනයෙන් හිම වලස් ජාන 5% ත් 10% ත් අතර ප්‍රමාණයක් දක්නට ලැබේ. මින් පෙනෙන්නේ එම ප්‍රදේශවල දුඹුරු වලසුන් හා හිම වලසුන් හා අතර අන්තර් අභිජනනයන් බහුලව සිදුවන බව යි.<ref name =NewYorkTimes>{{cite web |author=Gorman J|date=23 July 2012|url=http://www.nytimes.com/2012/07/24/science/brown-bears-and-polar-bears-split-up-but-continued-coupling.html |title=Brown bears and polar bears split up, but continued coupling|work= The New York Times |accessdate=24 July 2012}}</ref> මෙම අන්තර් අභිජනන මගින් සරු දෙමුහුම් වලසුන් බිහි වේ.<ref name="DeMaster1981">{{Cite journal| last1=DeMaster | first1=Douglas P. | last2=Stirling | first2=Ian | author2-link=Ian Stirling (biologist) | date=8 May 1981 | title=Ursus Maritimus|jstor=3503828 |journal=Mammalian Species| volume=145 | pages=1–7 | doi=10.2307/3503828 | oclc=46381503| issue=145 }}</ref><ref name="Schliebe 2006">{{Cite book | last1 =Schliebe | first1 =Scott | last2 =Evans | first2 =Thomas | last3 =Johnson | first3 =Kurt | last4 =Roy | first4 =Michael | last5 =Miller | first5 =Susanne | last6 =Hamilton | first6 =Charles | last7 =Meehan | first7 =Rosa | last8 =Jahrsdoerfer | first8 =Sonja | date =21 December 2006 | title =Range-wide status review of the polar bear (Ursus maritimus) | place =Anchorage, Alaska | publisher =[[United States Fish and Wildlife Service]] | url =http://alaska.fws.gov/fisheries/mmm/polarbear/pdf/Polar_Bear_%20Status_Assessment.pdf | format =PDF | accessdate =31 October 2007 | archive-date =10 May 2009 | archive-url =https://web.archive.org/web/20090510095701/http://alaska.fws.gov/fisheries/mmm/polarbear/pdf/Polar_Bear_%20Status_Assessment.pdf | url-status =dead }}</ref> නවතම සාක්ෂි යෝජනා කරන්නේ හිම වලසුන් ගේ හා දුඹුරු වලසුන් ගේ අතර ජානමය සමානභාවයට හේතුව ඔවුන් දිගු කාලයක් තිස්සේ අන්තර් අභිජනනය කිරීමය.<ref name =NewYorkTimes/> එනමුදු මෙම විශේෂයන් ජිවත් වන පරිසරය, රූපකාය, පරිවෘත්තීය ක්‍රියාවලි, සමාජ චර්යා, භෝජන රටා හා අනෙකුත් රුපනුදර්ශිය ලක්ෂණ එකිනෙකාගෙන් වෙනස් වන නිසා ඔවුහු ජීවින් විශේෂ 2ක් ලෙස වර්ගීකරණය කෙරෙති.<ref name=first>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears00stir |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= The First Polar Bears}}</ref> හිම වලසුන් පළමු වරට ලේඛනගත කිරීමේ දී උපවිශේෂ 2ක් හඳුනාගැනිණි. 1774 වර්ෂයේ දී කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස් (Constantine John Phipps) විසින් ''Ursus maritimus maritimus'' එක් උපවිශේෂයක් ද, පීටර් සයිමන් පැලස් (Peter Simon Pallas) විසින් 1776 වර්ෂයේදී ''Ursus maritimus marinus'' නම් උපවිෂේශයක්ද හඳුනාගැනිණි.<ref>{{Cite book | last =Rice | first =Dale W. | year =1998 | title =Marine Mammals of the World: Systematics and Distribution | volume =4 | series =Special Publications of the Society for Marine Mammals | place =Lawrence, Kansas | publisher =The Society for Marine Mammalogy | isbn =1-891276-03-4}}</ref> නමුත් පසු කාලයක මෙම උපවිශේෂයන් නිෂ්ප්‍රභා විණි. අද වනවිට එක් හිම වලස් උපවිශේෂයක් පිළිබඳව පමණක් සාක්ෂි ලැබී ඇත. ''Ursus arctos'' විශේෂයෙන් පැවතෙන ''Ursus maritimus tyrannus'' නම් උපවිශේෂයේ හිම වලස්සු Pleistocene යුගයේදී වඳවී ගියහ. මෙම උපවිශේෂය දැනට වෙසෙන හිම වලසුනට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස විශාලත්වයෙන් වැඩි වේ.<ref name="DeMaster1981"/> == සංගහනය හා ව්‍යාප්තිය == [[File:Polar bears near north pole.jpg|thumb|left|කුතුහලයෙන් යුතු හිම වලසුන් USS Honalulu සබ්මැරීනය පරික්ෂා කරමින්.]] හිම වලසුන් ව්‍යාප්තව ඇත්තේ [[ආක්ටික් කවය|ආක්ටික් වෘත්තය]] හා ඒ ආශ්‍රීත භුමි කලාපවල යි. උත්තර ධ්‍රැවයේ ජනශුන්‍යභාවය හේතුකොට ගෙන හිම වලසුනට තම ජන්මභුමි රඳවාගැනීමට හැකියාව ලැබී ඇත.<ref name="derocher2004"/> කටුක දේශගුණය නිසා හිම වලසුන් ගේ ජන්ම භුමි පිරික්සීම අපහසු කටයුත්තකි. මේ නිසා හිම වලසුන් ගේ සංගහනය නිසැක වශයෙන් ඇස්තමේන්තු කිරීම අපහසු වේ. ජීව විද්‍යාඥයන් අනුමාන කරන අන්දමින් දැනට ලොව වටා හිම වලස්සු 20000-25000 පමණ වෙසෙති.<ref name="iucn31">Schliebe et al. (2008). [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22823/0 Ursus maritimus]. [[IUCN]] Red List of Threatened Species. Retrieved 5 January 2010.</ref><ref name="PBI"/> හිම වලසුන් ගේ උපසංගහන 19 ක් දැනට හඳුනාගැනී ඇත.<ref name="PBI" /><ref name="PBSG14">Aars, pp. 33–55.</ref> මෙම උපසංගහන අතර අන්තර් අභිජනනයෙන් පැටවුන් බිහිකළ හැක.<ref>{{Cite journal | last1=Paetkau | first1=S. | last2=Amstrup | first2=C. | last3=Born | first3=E. W. | last4=Calvert | first4=W. | year=1999 | title=Genetic structure of the world's polar bear populations | journal=Molecular Ecology | volume=8 | issue=10 | pages=1571–1584 | url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Paetkau_et_al_1999.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20050525210037/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Paetkau_et_al_1999.pdf | archivedate=25 May 2005 | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | doi=10.1046/j.1365-294x.1999.00733.x | pmid=10583821 | last5=Derocher | first5=AE | last6=Garner | first6=GW | last7=Messier | first7=F | last8=Stirling | first8=I | last9=Taylor | first9=MK | url-status=dead }}</ref> හිම වලසුන් ගේ සංගහනයෙන් 70% ක් උතුරු ඇමරිකාවේ වෙසෙන අතර ඊට උපසංගහන 13 ක් අයත් වේ. බ්යුෆෝර්ට් මුහුදේ සිට දකුණු දිශාවට හඩ්සන් බොක්ක දක්වා ද, නැගෙනහිර දිශාවට ග්‍රීන්ලන්තයේ බැෆ්ෆින් බොක්ක දක්වා ද, උතුරු ඇමරිකාවේ හිම වලස්සු ව්‍යාප්ත වී සිටිති. ආසියානු-යුරෝපිය ප්‍රදේශයේ ග්‍රීන්ලන්තය, බරෙන්ට්ස් මුහුද, කාරා මුහුද, ලප්ටෙව් මුහුද හා චුක්චි මුහුද ලෙස උපසංගහන 5 ක් දැනට හඳුනාගැනී ඇත. සීමිත දත්ත නිසා මෙම උපසංගහන පිළිබඳව වැඩිදුර විස්තර තවමත් සොයාගෙන නොමැත. හිම වලසුන් ගේ නිජබිම් ප්‍රධාන වශයෙන් [[ඩෙන්මාර්කය]], නොර්වේ, [[රුසියාව]], [[ඇමරිකානු එක්සත් ජනපදය|ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය]] හා [[කැනඩාව]] නම් රටවල් පහක් පුර ව්‍යාප්ත වී ඇත. මෙම රටවල් පහ අන්තර්ජාතික හිම වලසුන් සංරක්ෂණය කිරීමේ සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇත. මෙම සම්මුතිය හරහා එ ර‍ටවල් හිම වලසුන් පිළිබඳ පර්යේෂණ හා සංරක්ෂණ කටයුතු වලට අන්‍යෝන්‍ය සහයෝගිතාව පළකර ඇත. හිම වලසුන් නිරීක්ෂණය සදහා 1980 දශකයේ මැද භාගයේ සිට නවීන මිල අධික උපක්‍රම භාවිතවේ.<ref name=campbell/> හෙලිකොප්ටර් යානා මගින් හා හිම වලසුන් ගේ වාසභුමි නිරීක්ෂණය කිරීම හා හිම වලසුන් ගේ කනේ ඉලෙක්ට්‍රොනික හඳුනාගැනීමේ සම්බන්ධකයක් සවිකිරීම මෑත කාලයේ දී හිම වලසුන් නිරීක්ෂණයට යොදාගන්න ප්‍රචලිත ක්‍රම වේ.<ref name=campbell/> මෑතක සිට සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලස්සු ජනාවාස අසලට සංක්‍රමණය වී තිබෙති. මෙම කරුණ නිසා ‘හිම වලසුන් ගේ ගහනය වැඩි වී ඇතැ යි’ විශ්වාස කිරීම නිවැරදි නොවේ.<ref name=campbell>{{cite news |first=Colin |last=Campbell |coauthors=Lunau, Kate |title=The war over the polar bear: Who's telling the truth about the fate of a Canadian icon? |url=http://www.macleans.ca/science/environment/article.jsp?content=20080123_5242_5242&page=1 |work=Maclean's |date=25 January 2008 |accessdate=9 March 2008 |archive-date=16 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516032545/http://www.macleans.ca/science/environment/article.jsp?content=20080123_5242_5242&page=1 |url-status=dead }}</ref> ඔවුන් මෑත කාලයේ වැඩිපුර ජනාවාස අසල දක්නට ලැබෙන්නේ ඔවුන් ගේ ගහනය වැඩිවීමක් නිසා නොව, ඔවුන්ට ප්‍රමාණවත් ආහාර නොමැති නිසාවෙනි. 2009 වර්ෂයේ දී හිම වලස් උපසංගහන 19න්, 8 ක ගහනය ක්‍රමයෙන් අඩු වෙමින් ද, 3 ක ගහනය ස්ථාවර මට්ටමක ද, 1 ක ගහනය ක්‍රමයෙන් වැඩි වෙමින් ද පවතින අතර, උපසංගහන 7 ක් පිළිබඳව ප්‍රමාණවත් දත්ත වාර්තාවී නොමැත.<ref name=pbsg2009/><ref name="PBI">[http://www.polarbearsinternational.org/bear-facts/ Polar Bears and Conservation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100210010512/http://www.polarbearsinternational.org/bear-facts |date=2010-02-10 }} and {{cite web | title = Polar bear FAQ | url = http://www.polarbearsinternational.org/faq/ | work = Polar Bears International | accessdate =14 July 2009 }}</ref> == වාසභූමිය == [[File:Polarbearonice.jpg|thumb|right|නිදැල්ලේ වෙසෙන හිම වලසෙක්.]] හිම වලසුන් මුහුදු ක්ෂීරපායි විශේෂයකි.<ref name="stirling1988intro">{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears00stir |location= Ann Arbor |authorlink=Ian Stirling (biologist) |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Introduction}}</ref> ඔවුන් ගේ සුපුරුදු වාසභූමි ආක්ටික්හී අයිස් මිදුණු මහද්වීපික තටාක හා කුඩා දුපත් සමුහයන් වේ. මෙම ප්‍රදේශ “ආක්ටික් ජෛව වළල්ල” නමින් හැඳින්වෙන අතර මෙහි [[ජෛව රසායන විද්‍යාව|ජෛව ක්‍රියාකාරිත්වය]] ආක්ටික්හී අනෙකුත් ප්‍රදේශ හා සැසදීමේ දී ඉතා ඉහළ අගයක් ගනී.<ref name=derocher2004/><ref name=distribution>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears00stir |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Distribution and Abundance}}</ref> හිම වලසුන් බොහෝවිට හැසිරෙන්නේ අයිස් තට්ටු, මුහුදු ජලය හා ගැටෙන ස්ථානවලයි.<ref>{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | date=January 1997 | title=The importance of polynyas, ice edges, and leads to marine mammals and birds| volume=10 | issue=1–4 | pages=9–21 | doi=10.1016/S0924-7963(96)00054-1 | journal=Journal of Marine Systems}}</ref> එයට හේතුව මෙම ස්ථානවල හිම වලසුන් ගේ ප්‍රියතම ආහාරය වන සීල් මත්ස්‍යයින් බහුලව ගැවැසීම යි. හඩ්සන් බොක්කත් ජේම්ස් බොක්කත් ආශ්‍රීතව අයිස් කුට්ටි ගිම් උතුවේ දී (ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ දී) සම්පුර්ණයෙන් දියවී යයි. මේ නිසා මෙම කාලයේ දී හිම වලස්සු ගොඩබිම දෙසට සංක්‍රමණය වෙති.<ref name=distribution/> == ජීව විද්‍යාව හා චර්යාව == === භෞතික ලක්ෂණ === හිම වලසා ලෝකයේ විශාලතම භෞමික මාංශ භක්ෂකයා වන අතර, සයිබිරියානු ව්‍යාඝ්‍රයාට වඩා දෙගුණයකින් විශාල වේ.<ref name=lords>{{cite book|title=Lords of the Arctic: A Journey Among the Polar Bears |url=https://archive.org/details/lordsofarcticj00davi |last=Davids |first=Richard C.|coauthors=Guravich, Dan |location= New York| publisher=MacMillan Publishing Co., Inc. | year=1982|isbn=0-02-529630-2 |chapter=Lords of the Arctic}}</ref> වැඩුණු පිරිමි වලසෙක් සාමාන්‍යයෙන් [[බර|බරින්]] කිලෝග්‍රෑම් 350 - 700 (රාත්තල් 770 – 1500) හා දිගින් මීටර 2.4 – 3 (අඩි 8 – 10) ක් පමණ ද වේ.<ref name=hemstock4>Hemstock, p. 4</ref> වැඩුණු වැලැසිනියක් බරින් කිලෝග්‍රෑම් 150 – 250 (රාත්තල් 330 - 550) හා දිගින් මීටර 1.8 – 2.4 (අඩි 6 – 8) පමණ ද වේ. ගැබිනි වැලැසිනියක් බරින් කිලෝග්‍රෑම් 500 (රාත්තල් 1100) පමණ වේ.<ref name=hemstock4/> එ මෙන් ම වැඩුණු හිම වලසෙෙක් උසින් සෙන්ටිමීටර 122 – 160 (අගල් 48 – 63) පමණ වේ.<ref name=Wood>{{cite book |last= Wood |first=G.L. |year= 1983 |title= The Guinness Book of Animal Records |url= https://archive.org/details/guinnessbookofan00wood |page=[https://archive.org/details/guinnessbookofan00wood/page/243 240] | isbn = 978-0-85112-235-9}}</ref><ref>[http://wildlife1.wildlifeinformation.org/s/0MCarnivor/ursidae/ursus/Ursus_maritimus/01ursus_maritimusamwtht.html Polar bear Ursus maritimus - Appearance/Morphology: Measurement and Weight (Literature Reports)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110930194832/http://wildlife1.wildlifeinformation.org/s/0MCarnivor/ursidae/ursus/Ursus_maritimus/01ursus_maritimusamwtht.html |date=2011-09-30 }}. Wildlife1.wildlifeinformation.org. Retrieved 15 September 2011.</ref> දුඹුරු වලසා සමග සැසදීමේ දී හිම වලසාට දිගටි සිරුරක්, දිගටි හිස් කබලක් හා දිගටි නාසයක් ද ඇත.<ref name=first/> හිම වලසුන් ගේ පාද විශාල වන අතර මෙය හිම හා තුනී අයිස් තට්ටු මත ඇවිදීමට හා [[පිහිනීම|පිහිනීමේ]] දී ඉදිරියට තල්ලු කිරීමට ද උපකාරී වේ. ඔවුන් ගේ පාද කුඩා ගැටිති වලින් සම්න්විත වේ. මෙම ගැටිති මගින් හිම මත ඝර්ෂනය (පිළිලුම) වැඩිකිරීම හේතුවෙන් ඇවිදීමට පහසු වේ.<ref name=first/> හිම වලසුන් ගේ කෙටි හා ශක්තිමත් නිය ගොදුරු අල්ලාගැනිමට උපකාරී වේ.<ref name=first/> ඔවුන් ගේ යටි අතට වක්වූ [[නියපොතු|නිය]] [[මුහුදු අයිස්'|අයිස්]] හැරීමට උපකාරී වේ. හිම වලසුනට [[දත්]] 42 ක් පිහිටයි.<ref name=first/> ඔවුන් ගේ රදනක දත් විශාල හා මුවහත් වන අතර එ මගින් ඔවුන් ගේ මාංශ භක්ෂකතාව මැනවින් පිළිබිඹු වේ.<ref name=first/> හිම වලසුන් ගේ උඩු ඇන්දේ දන්ත සුත්‍රය 3.1.4.2 වන අතර පහත ඇන්දේ දන්ත සුත්‍රය 3.1.4.3 ක් වේ. හිම වලසුන්ට ඝන මේද තට්ටුවක්, සමක් හා ලෝම ස්තරයක් ඇත. මේවා ශරීරයේ තාප හානිය අවම කර ශරීරය උණුසුම් කිරීමට උපකාරී වේ. හිම වලසුන් ගේ ශරීර [[උෂ්ණත්වය]] සෙල්සියස් අංශක 10 (ෆැරන්හයිට් අංශක 50)ක් අබිබවා ගියහොත් ශරීරය අධික ලෙස රත් වේ. මොවුන් ගේ ශරීර උෂ්ණත්වය කෙතරම් කුඩා ද යත්, [[අධෝරක්ත]] ඡායාරූපවලට ඔවුන් ගේ සිරුරු උණුසුම නො හසුවේ.<ref name="stirling1988">{{Cite book | last = Stirling | first = Ian | author-link=Ian Stirling (biologist) | year = 1988 | title =Polar Bears | url = https://archive.org/details/polarbears00stir | place =Ann Arbor | publisher =University of Michigan Press | isbn =0-472-10100-5}}</ref> හිම වලසුන් ගේ ඝන ලෝම ස්තරය සුදු පාටට හුරු වේ. [[මැයි]] සිට [[අගෝස්තු]] [[මාස|මාසය]] දක්වා ඔවුන් ගේ ලොම් සැලීම සිදුවේ.<ref>Kolenosky G. B. 1987. Polar bear. pp. 475–485 in Wild furbearer management and conservation in North America (M. Novak, J. A. Baker, M. E. Obbard, and B. Malloch, eds.). Ontario Fur Trappers Association, North Bay, Ontario, Canada.</ref> අනෙකුත් ආක්ටික් ක්ෂීරපායින් මෙන් හිම වලසා ගේ ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ දී ලෝම වේශාන්තරණය උදෙසා තද පැහැයට හැරීමක් සිදුනොවේ. [[File:Polar Bear Underwater Zoo Bremerhaven Germany.ogv|thumb|left|පිහිනමින් සිටින හිම වලසෙක්.]] හිම වලසුන් ගේ සුදු පැහැති ලොම් වැස්ම කාලයත් සමග [[කහ පාට|කහ]] පැහැයට හැරේ. කූඩුගත කර සිටින හිම වලසුන් ගේ ලෝම සමහර අවස්ථාවල දී ලා කොළ පැහැයට හැරේ. මීට හේතුව ඇල්ගී විශේෂයක් ලෝම අතර වැඩීමයි.<ref>In unusually warm conditions, the hollow tubes provide an excellent home for algae. While the algae is harmless to the bears, it is often a worry to the zoos housing them, and affected animals are sometimes washed in a salt solution, or mild [[hydrogen peroxide|peroxide bleach]] to make the fur white again.</ref> පිරිමි වලසුන් ගේ ඉදිරිපස ගාත්වල ලෝම දිගට වැඩෙන අතර, මෙය වැලහිනන් ආකර්ෂණයට උපකාරී වේ.<ref name="Dimorph">{{cite journal |last=Derocher |first=Andrew E. |coauthors=Magnus Andersen, and Øystein Wiig |year=2005 |title=Sexual dimorphism of polar bears |jstor=4094434 |journal=Journal of Mammalogy |volume=86 |issue=5 |pages=895–901 |url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf |doi=10.1644/1545-1542(2005)86[895:SDOPB]2.0.CO;2 |format=PDF |issn=1545-1542 |access-date=2013-03-22 |archive-date=2011-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110110120300/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf |url-status=deviated |accessdate=2013-03-22 |archivedate=2011-01-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110110120300/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf }}</ref> හිම වලසුනට ගඳ සුවඳ හඳුනාගැනීමේ තීව්‍ර හැකියාවක් ඇත. ඔවුනට කිලෝ මීටර 1.6 ක් දුරින් ඇති හෝ මීටරයක් ගැඹුරින් පිහිටි සීල් මතස්‍යයින් හඳුනාගත හැක.<ref name=rosing20-23>Rosing, pp. 20–23</ref> ඔවුනට මිනිසාට සමාන ශ්‍රවණ සංවේදනයක් ඇති අතර, හොඳින් දුර පෙනීමේ හැකියාවක් ද ඇත.<ref name=rosing20-23/> හිම වලසුන් ඇති දක්ෂ පිහිනුම් කරුවන් වන අතර ගොඩබිම සිට කිලෝමීටර 300 (මීටර 200)ක් පමණ දුර ආක්ටික් මුහුදේ පිහිනමින් සිටින හිම වලස්සු සොයාගැනී ඇත. හිම වලසුන් ගේ ශරීරයේ තැන්පත් වී ඇති මේද තට්ටුව [[උත්ප්ලාවකතාව|උත්ප්ලාවකතාවයක්]] ලබාදෙමින් පිහිනීමට උපකාරී වේ.<ref name=behavior/> හිම වලසුනට පැයට කිලෝමීටර 10 (පැයට හැතැප්ම 6) ක [[වේගය|වේගයෙන්]] පිහිනිමට ද, පැයට කිලෝමීටර 5.6 (පැයට හැතැප්ම 3.5) ක වේගයෙන් ඇවිදිමට ද,<ref name=behavior/> පැයට කිලෝමීටර 40 (පැයට හැතැප්ම 25) ක වේගයෙන් [[දිවිම|දිවිමටද]] හැකියාවක් ඇත.<ref>[http://www.seaworld.org/infobooks/polarbears/pbbehavior.html Polar Bears: VI. Behavior.], [[SeaWorld]]. Retrieved 21 January 2011.</ref> === දඩයම් කිරීම හා ආහාර පරිභෝජනය === [[File:Polarbear spitzbergen 1.jpg|thumb|right| හිම වලසුන්ගේ දිගු හොස්ස හා ගෙල සීල් මතස්‍යයින් සිටින ගුහා පරික්ෂා කිරීමට උපකාරී වන අතර, ඔවුන්ගේ ශක්තිමත් ඉදිරි ගාත් ගොදුරු ඇදගෙන යාමටද උපකාරී වේ.<ref name=matthews73-88/>]] හිම වලසා යනු වලස් පවුලට අයත් අතිශයින්ම මාංශ භක්ෂක සාමාජිකයාය. ඔවුන්ගේ ප්‍රියතම ආහාරය සීල් මතස්‍යයින්ය.<ref>{{cite episode | title = Arctic Bears | url = http://www.pbs.org/wnet/nature/arcticbears/index.html | series = PBS Nature | serieslink = Nature (TV series) | airdate = 17 February 2008 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080616221443/http://www.pbs.org/wnet/nature/arcticbears/index.html |date=16 June 2008 }}</ref> සීල් මතස්‍යයින් හුස්ම ගැනීමට හෝ අයිස් මත විවේක ගැනීමට ගොඩබිමට පැමිණීමේදී හිම වලසුන්ගේ ගොදුරු බවට පත්වේ.<ref name=matthews73-88>Matthews, pp. 73–88</ref> හිම වලසුන් වැඩිපුරම දඩයම් කරන්නේ [[මුහුදු අයිස්|අයිස් තට්ටු]] ජලය හා මුසුවන කෙලවරවල් වලය.<ref name=amstrup2007/> හිම වලසුන් විශිෂ්ට ගන්ධ සංවේදනය මගින් සීල් මතස්‍යයින් සිටින ස්ථාන හදුනාගත හැක.ඔවුන් නිසොල්මන්ව ගොදුර ලං වනතුරු ජල තටාක අසල බලාසිටිති.<ref name=hemstock24-27>Hemstock, pp. 24–27</ref> සීල් මතස්‍යයින් හුස්ම ගැනීමට ජාල පෘෂ්ටය අසලට පැමිණීමේදී ඔවුන්ගේ ප්‍රශ්වාස වාතය හිම වලසාට හදුනාගත හැක. එවිට හිම වලසුන් ඔවුන්ගේ ඉදිරිගාත් ජාල තටාකයට දමා සීල් මතස්‍යයින් ගොඩබිමට ඇද දමති. ඉන්පසුව ඔවුන්ගේ ශක්තිමත් දත් මගින් සීල් මතස්‍යයින් හිස සපා කුඩු කර මරා දමති. මීට අමතරව ගොඩබිම විවේක ගන්නා සීල් මතස්‍යයින් ලුහුබදිමෙන්ද, සීල් මතස්‍යය කැදලි වලට කඩා පැනිමෙන්ද සීල් මතස්‍යයින් ගොදුරු කරගැනීමට හිම වලසාට හැකිය.<ref name=hemstock24-27/> [[File:Polar Bear ANWR 10.jpg|upright|thumb|left|තල්මසෙකුගේ මළකුණක් අසල සිටින හිම වලසෙක්]] වැඩුණු වලසුන් කැමට ප්‍රිය කරන්නේ සීල් මතස්‍යයින්ගේ කැලරි පිරි මාංශ හා මේද තැන්පතු ය. නමුත් කුඩා වලසුන් [[ප්‍රෝටීන්]] අනුන [[රතු පාට|රතු]] පැහැති මාංශ කැමට ප්‍රිය කරති.<ref name=matthews73-88/> මීට අමතරව හිම වලසුන් [[කුරුල්ලෝ|කුරුළු]] පැටවුන් හා කුරුළු [[බිත්තරය|බිත්තරද]] ආහාරයට ගනිති.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/earth/hi/earth_news/newsid_8622000/8622244.stm | publisher=BBC News | title=In pictures: Rock climbing polar bears | date=20 April 2010}}</ref> මවගෙන් වෙන්වූ යොවුන් හිම වලසුන් හට තනිව දඩයම් කිරීම ඉතා පහසු කටයුත්තක් නොවේ. මේ නිසා ඔවුන්ට අනිකුත් හිම වලසුන් කා දමා අත්හැර දැමු මළකුණු වල කොටස් ආහාරයට ගැනීමට සිදුවේ. එසේම යොවුන් හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට සාර්ථක වුවද, සමහර අවස්ථාවලදී වැඩුණු හිම වලසුන්ගෙන් දඩයම බේරා ගැනීමට අසමත් වේ. එවිට ඔවුන්ට සිදු වන්නේ වැඩුණු වලසුන්ගෙන් ආහාර ගෙන හමාර වනතුරු බලාසිටිමටය. ආහාර ගැනීමෙන් පසු හිම වලසුන් හිම හෝ ජලය උපයෝගයෙන් තම ශරීරය පිරිසිදු කරගනිති.<ref name=behavior>{{cite book | last=Stirling | first= Ian | year=1988 | title= Polar Bears | url=https://archive.org/details/polarbears00stir | location= Ann Arbor | authorlink=Ian Stirling (biologist) | publisher= University of Michigan Press | isbn= 0-472-10100-5 | chapter= behavior}}</ref> [[File:Ursus maritimus posture.svg|thumb|හිම වලසුන්ගේ ලාක්ෂණික ඉරියව්:<br />1. - විවේකයෙන් සිටින විට;<br />2. - විමසිල්ලෙන් සිටින විට;<br />3. - දඩයම් කිරීමේදී]] හිම වලසුන් ඉතා දක්ෂ මෙන්ම ශක්තිමත් විලෝපිකයන් වෙති. හිම වලසකුට තම දේහ [[ස්කන්ධය]] මෙන් දෙගුණයක් බරින් යුතු මුහුදු ඇතෙකු දඩයම් කලහැක.<ref name="Clarkson1994" /> එසේම මුහුදු ඇතාට සමාන ස්කන්ධයෙන් යුතු බෙලුගා තල්මසුන් දඩයම් කිරීමටද හිම වලසුන්ට හැකියාව ඇත. නමුත් ඔවුන්ගේ සිරුරු ඉතා ඉක්මණින් රත්වන නිසා හිම වලසුන්ට වැඩිදුර දිවීමේ හැකියාවක් නොමැත. ගැබිණි වලහින්නියන් හැරෙන්නට අනෙකුත් වලසුන් අවුරුද්ද පුරාම ක්‍රියාශීලි වෙති.<ref name="tick"/> කළු වලසුන් (black bear) හා දුඹුරු වලසුන් (brown bear)මෙන් නොව, හිම වලසුන් හට කෑම නොමැතිව මාස කිහිපයක් වුවද සිටිය හැක. මීට හේතුව ග්‍රීෂ්ම ඍතුව හා සරත් ඍතුව මුලදී අයිස් දියවී යාමෙන් හිම වලසුන් හට සීල් මතස්‍යයින් දඩයම මගහැරිමය.<ref name="tick"/> මෙම කාල වලදී ඔවුන් තම සිරුරුවල මේද තැන්පතු දහනයෙන් [[ශක්තිය]] ලබා ගනිති.<ref name="stirling1988" /> හිම වලසුන් සීල් මතස්‍යයින්ට අමතරව පිනි මුවන්, කුරුල්ලන්, බිත්තර, සිප්පි බෙල්ලන්, කකුළුවන්, කාන්තකයන් හා හිම වලස් පැටවුන්ද ආහාරයට ගනිති. මීට අමතරව ඔවුන් [[ශාක|ශාකමය]] ද්‍රව්‍ය, බෙරි වර්ග, මුල් වර්ග හා මුහුදු පැළෑටි සුළු වශයෙන් පරිභෝජනයට ගනිති.<ref name="Clarkson1994"/> හිම වලසුන් මාංශ භක්ෂක වීමට එක් හේතුවක් වන්නේ, ශාකමය ද්‍රව්‍යවලින් ඔවුන්ට ප්‍රමාණවත් කැලරි සංඛ්‍යාවක් ලබාගැනීමට නොහැකි වීමයි. ඔවුන්ගේ ශරීරය හැඩගැසී ඇත්තේ මේද තැන්පතු වලින් අධික මුහුදු ක්ෂීරපායින් ආහාරයට ගැනීමටය.<ref>{{Cite journal | last1=Ramsay | first1=M. A. | last2=Hobson | first2=K. A. |date=May 1991 | title=Polar bears make little use of terrestrial food webs: evidence from stable-carbon isotope analysis | volume=86 | issue=4 | pages=598–600 | doi=10.1007/BF00318328 | journal=Oecologia}}</ref><ref>{{Cite journal | last=Best | first=R. C. | year=1985 | title=Digestibility of ringed seals by the polar bear | journal=Canadian Journal of Zoology| volume=63 | issue=5 | pages=1033–1036 | doi=10.1139/z85-155}}</ref> ජනාවාස අසල වාසය කරන හිම වලසුන් මිනිසුන් අපතේ දමන කැලි කසළ ආහාරයට ගැනීමට පුරුදුව ඇත.<ref name="Clarkson1994"/> මෙම කැලි කසළ අතර හිම වලසුන්ට අනතුරුදායක ද්‍රව්‍ය වන ස්ටයිරෆොම්, ප්ලාස්ටික්, වාහන වල බැටරි, ලිහිස්සු තෙල් හා එතිලින් ග්ල්යිකොල් අඩංගු වේ.<ref name="Clarkson1994">{{Cite book | last=Clarkson | first=Peter L. | last2=Stirling | first2=Ian | author2-link=Ian Stirling (biologist) | year=1994 | contribution=Polar Bears | contribution-url=http://icwdm.org/handbook/carnivor/ca_c25.pdf | editor1-last=Hygnstrom | editor1-first=Scott E. | editor2-last=Timm | editor2-first=Robert M. | editor3-last=Larson | editor3-first=Gary E. | title=Prevention and Control of Wildlife Damage | place=Lincoln | publisher=University of Nebraska | pages=C–25 to C–34 | url=http://icwdm.org/handbook/index.asp | accessdate=13 November 2007 | archive-date=20 November 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071120204546/http://icwdm.org/handbook/index.asp | url-status=dead }}</ref><ref name="Manning">{{Cite journal | last=Manning | first=T. H. | date=March 1961 | title=Comments on 'Carnivorous walrus and some Arctic zoonoses' | journal=Arctic | volume=14 | issue=1 | pages=76–77 | url=http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf | format=PDF | issn=0004-0843 | accessdate=13 November 2007 | archive-date=9 April 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080409082148/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf | url-status=deviated | archivedate=9 April 2008 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080409082148/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf }}</ref> මේවා හිම වලසුන් පරිභෝජනයට ගැනීමෙන් විවිධ රෝගාබාධ මෙන්ම [[මරණය|මරණයන්ද]] සිදුවිය හැක. මේ නිසා ජනාවාස අසල වෙසෙන ජනතාව කැලි කසළ [[ප්‍රතිචක්‍රණය|ප්‍රතිචක්‍රීකරණය]] කර නිසි ලෙස බැහැර කිරීමට වග බලාගත යුතුය. === හැසිරීම === [[File:Polar Bears Play fight.JPG|thumb|left|බොහෝවිට හිම වලසුන් අතර සෙල්ලක්කාරී ගැටුම් ඇති වේ. ඔවුන් අතර සැබෑ ගැටුම් ඇතිවන්නේ සංසර්ගයේ යෙදෙන සමයන්හිදී ය. ]] අළු පැහැති වලසුන් (grizzly bear) මෙන් හිම වලස්සු දේශ සිමාවන් ආරක්ෂා නො කරති. සාමාන්‍යයෙන් රණ්ඩු සරුවල් කිරීමට මැලිවන හිම වලස්සු බොහෝ අවස්ථාවල දී සටන් නොකර පලායාමට උත්සහ දරති.<ref name=matthews2729>Matthews, pp. 27–29</ref> සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලසුන් ගේ හැසිරීම ඉතා අවිනිශ්චිත යි. උන් මිනිසුනට පහරදී මරාදැමූ හා ආහාරයට ගත් අවස්ථා කීපයක් දැනට වාර්තාවී ඇත.<ref name=bruemmer2533>Bruemmer, pp. 25–33</ref> නමුත් ආක්ටික් වෘත්තයේ මිනිස් [[ලෝක ජනගහනය|ජනගහනය]] ඉතා පහළ නිසා මෙ වැනි අවස්ථා ඉතා දුර්ලභ වේ. වැඩුණු හිම වලස්සු සාමාන්‍යයෙන් හුදකලා ජිවිත ගත කිරීමට ප්‍රිය කරති. නමුත් බොහෝවිට හිම වලසුන් එකිනෙකා සමග සෙල්ලම් කරමින් හා එකිනෙකා සමග තුරුල් වෙමින් නිඳන අයුරු දැකගත හැකියි.<ref name=bruemmer2533/> හිම වලසුන් පිළිබද විශේෂඥ වෛද්‍ය නිකීටා ඔව්සිඅනිකොව් (Nikita Ovsianikov) පවසන්නේ වැඩුණු හිම වලසුන් හොද සමාජ සබඳතා පවත්වා ගෙන යන බවයි.<ref name=matthews2729/> විශේෂයෙන්ම කුඩා පැටවුන් සමාජශීලි වන අතර ඔවුහු තම සහෝදර සහෝදරියන් සමග කෙළිදෙලෙහි යෙදෙමින් කාලය ගෙවති. යොවුන් පිරිමි වලසුන් අතර සෙල්ලක්කාරී ගැටුම් ඇති වේ. මෙම අත්දැකීම් ඔවුනට පසු කාලයේ දී [[ලිංගික සංසර්ගය|සංසර්ග]] වකවානුවල වැලහින්නන් ආකර්ෂණය කරගැනීමට උපකාරී වේ.<ref>Matthews, p. 95</ref> === ප්‍රජනනය හා ජිවන චක්‍රය === [[File:Ursus maritimus us fish.jpg|thumb|හිම වලස් පැටවුන් අවුරුදු දෙකහමාරක් පමණ වන තුරැ මවගේ පිළිසරණයෙන් ජිවත් වේ.]] [[අප්‍රේල්]] හා [[මැයි]] මාසවල හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට එක්රැස් වන ස්ථානවල සංසර්ගය සිදුවේ.<ref name=reproduction/> පිරිමි වලසෙකුට වැලහින්නියක් සොයා කිලෝමීටර 100ක් (සැතපුම් 60) හෝ ඊට වඩා චාරිකා කල හැක. ඇය සොයාගැනීමෙන් පසු පිරිමි වලසා වෙනත් වලසුන් සමග සටන් කිරීමෙන් ඇයව දිනාගත යුතුය. මෙම සටන්වල ප්‍රථිපලයක් වශයෙන් බොහෝ වලසුන්ට තුවාල සිදුවේ.<ref name=reproduction/> වැලහින්නියක් සාමාන්‍යයෙන් පිරිමි වලසුන් කීපදෙනෙකු සමග සංසර්ගයේ යෙදෙති. මෑත කාලයේ සිදුකරන ලද පරීක්ෂණ මගින් එකම මවට දාව වෙනස් පියවරුන්ගේ පැටවුන් සොයාගෙන ඇත..<ref name=carpenter>{{cite journal|last=Carpenter|first=Tom|date=November/December 2005|title=Who's Your Daddy?|journal=Canadian Geographic|publisher=The Royal Canadian Geographic Society|location=Ottawa|pages=44–56}}</ref> මෙසේ හමුවන වලස් යුවලක් සතියක් පමණ කාලයක් එකට වසමින් කීපවරක් සංසර්ගයේ යෙදෙති. මෙය වැලහින්නියන්ගේ ඩිම්බනිහරණය [[ලිංගික උත්තේජනය|උත්තේජනය]] කරයි.<ref name=rosing42-48>Rosing, pp. 42–48</ref> සංසර්ගයෙන් පසු සාරවත් ඩිම්බ [[අගෝස්තු]] හෝ [[සැප්තැම්බර්]] මාසය වන තුරු සැලකිය යුතු වර්ධනයක් නොපෙන්වයි. මෙම මාස 4 තුල වැලහින්නියන් අතිවිශාල ආහාර ප්‍රමාණයක් පරිභෝජනය කරමින් තම සිරුරේ බර ආසන්න වශයෙන් දෙගුණයකින් (කිලෝග්‍රෑම් 200 කින්) වැඩිකර ගනිති.<ref name=reproduction/> ====මාතෘ ගුහා තැනීම හා මුල් අවදිය==== අයිස් දියවිගෙන යන කාලයේදී ගැබිණි වැලහින්නියන් දඩයම අතහැර මාතෘ ගුහා සැදීම ආරම්භ කරති. මෙම ගුහා ඇතුල්වීම සදහා පටු උමගකින් හා කුටීර 1-3 කින්ද පමණ සමන්විත වේ.<ref name=reproduction/> හිම මත හෝ අයිස් මත සාදන මෙම ගුහා බොහෝවිට වසර කීපයක් පුරා නැවත නැවත භාවිතා වේ.<ref name=derocher2004/> මෙම ගුහා තුල ගැබිණි වැලහින්නියන් සිසිර තරණයට (hibernation) සමාන අක්‍රිය තත්වයකට පත්වේ. මෙහිදී වැලහින්නියන් සිසිර තරණයේදී මෙන් නොකඩවා නිදා නොගනිති. නමුත් ඔවුන්ගේ හෘද ස්පන්දනය විනාඩියට ගැස්සුම් 46 සිට 27 ක් දක්වා අඩුවන අතර,<ref name=lockwood17-21>Lockwood, pp.17–21</ref> ඔවුන්ගේ ශරීර උෂ්ණත්වය සිසිර තරණයේදී මෙන් අඛණ්ඩව පවතී.<ref name="stirling1988" /><ref>{{Cite journal| last1=Bruce | first1=D. S. | last2=Darling | first2=N. K. | last3=Seeland | first3=K. J. | last4=Oeltgen | first4=P. R. | last5=Nilekani | first5=S. P. | last6=Amstrup | first6=S. C. |year=1990 | title=Is the polar bear (Ursus maritimus) a hibernator?: Continued studies on opioids and hibernation | journal=Pharmacology Biochemistry and Behavior | volume=35 | issue=3 | pages=705–711 | doi=10.1016/0091-3057(90)90311-5}}</ref> [[File:Cub polar bear is nursing 2.OGG|thumb|මව් කිරි උරන පැටවෙක්]] නොවැම්බර් සිට පෙබරවාරි මාස ඇතුලත පැටවුන් බිහිවීම සිදුවේ. අලුත ඉපදුනු පැටවුන්ගේ දැස් නොපෙනෙන අතර ලා දුඹුරු පැහැති ලොම් ස්තරයකින් ආවරණයවී ඇත. ඉපදෙන විට ඔවුන්ගේ බර කිලෝග්‍රෑම් 0.9 (රාත්තල් 2) කට වඩා අඩුවේ.<ref name=rosing42-48/> මිනිස් භාරයේ සිටින වැලහින්නියන් ඉක්මණින් පැටවුන් ප්‍රසුත කරති. සාමාන්‍යයෙන් වැලහින්නියක් එක් වරකට පැටවුන් 2 කු පමණ ප්‍රසුත කරති.<ref name=reproduction/> පෙබරවාරි මැද සිට අප්‍රේල් මැද භාගය වනතුරු මව හා පැටවුන් ගුහාව තුල වාසය කරති. මෙම කාලය ඇතුලත මව් වැලහින්නිය නොකඩවා තම උපවාසය පවත්වා ගෙන යන අතරතුර තම පැටවුන් හට මව් කිරිද ලබාදෙති.<ref name=reproduction/> මව් වැලහින්නිය ගුහාවේ දොරටුව කඩා ගුහාවෙන් පිටතට යන්නේ ඇගේ පැටවුන් කිලෝග්‍රෑම් 10-15 ක් (රාත්තල් 22-23)පමණ වැඩුණු පසුවය.<ref name=reproduction/> ඉන්පසු ඉදිරි දවස් 12-15 අතර කාලයේදී ගුහාවට ආසන්න පරිසරයේ මව හා පැටවුන් කාලය ගත කරති. පැටවුන් ඇවිදීමට හා ඉගෙනගන්නා අතරතුර, මව අවට වෘක්ෂලතා ආදිය මත යැපෙයි.<ref name=reproduction/> මෙසේ සති දෙකක් පමණගත වූ පසු මව හා පැටවුන් සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමට මුහුදු බඩ ප්‍රදේශයට සංක්‍රමණය වේ.<ref name=reproduction/> ගැබිණි කාලයේදී සිට මෙම අවස්ථාව වනතෙක් වැලහින්නියක මාස 8ක පමණ කාලයක් නිරාහාරව සිටීමට සිදුවේ.<ref name=reproduction/> වැලහින්නියන් තම පැටවුන් කෙරෙහි දැඩි ස්නේහයක් දක්වන අතර ඔවුන් හට දැඩි ආරක්ෂාවක් ලබාදෙති. නමුත් සමහර කුඩා පැටවුන් වෘකයන්ට ගොදුරු වීමෙන් හෝ හාමතෙන් මියයති. වැඩුණු පිරිමි වලසුන්ද සමහර අවස්ථාවලදී පැටවුන් මරදමා ආහාරයට ගනිති.<ref>Derocher, AE and Wiig, Oe; [http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-307.pdf Infanticide and Cannibalism of Juvenile Polar Bears (Ursus maritimus) in Svalbard] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170808142329/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-307.pdf |date=2017-08-08 }} Arctic [Arctic]. Vol. 52, no. 3, pp. 307–310. Sep 1999</ref> පැටවුන් මවගෙන් වෙන්වන්නේ අවුරුදු 2.5 ක් පමණ වයස්ගතවූ පසුවය.<ref name=reproduction/> එවිට මව පැටවුන් අත්හැර දැමීම හෝ එලවා දැමීම සිදු කරයි. සමහර අවස්ථාවල මවගෙන් වෙන්වූ පැටවුන් එකට සංචාරය කරමින්, සති හෝ මාස ගණනක් එකට දඩයම් කරමින් ආහාර හවුලේ බුක්ති විදිති.<ref name=bruemmer2533/> ==== වැඩුණු විය ==== හිම වැලැසිනියෝ අවුරුදු 4-5 වන විට ද,<ref name=reproduction>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears00stir |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Reproduction}}</ref> පිරිමි හිම වලස්සු අවුරුදු 6 ක් වන විට ද ලිංගික පරිණතභාවයට පත්වෙති. කෙසේ වුව ද සහකාරියක් සොයාගැනීමේ උග්‍ර තරගය හේතුවෙන් පිරිමි හිම වලසුනට අවුරුදු 8ක් හෝ 10ක් වනතුරු ප්‍රජනනය කිරීමට හැකියාවක් නො ලැබෙන්නේ යි.<ref name=reproduction/> හිම වලසුන් ගොඩබිම වෙසෙන අනෙක් ජිවින්ට වඩා බෝවෙන රෝග හා පරපෝෂී ආසාදනවලට ගොදුරුවීමේ අවදානම අවම යි.<ref name=pbi_survival/> නමුත් හිම වලසුන් අතර ''Trichinella'' නම් පරපෝෂී වටපණු ආසාදනය බහුලව දක්නට ලැබේ.<ref>{{Cite journal | last1=Larsen | first1=Thor | last2=Kjos-Hanssen | first2=Bjørn |year=1983| title=Trichinella sp. in polar bears from Svalbard, in relation to hide length and age | volume=1 | issue=1 | pages=89–96 | doi=10.1111/j.1751-8369.1983.tb00734.x | journal=Polar Research}}</ref> මෙම ආසාදන තත්වය මාරක නොවේ.<ref name= pbi_survival/> ජලභීතිකාව සහිත හිම වලසුන් වාර්තාවීම ඉතා දුර්ලභ යි. ඉතිහාසය පුරාවට ජලභීතිකාව සහිත හිම වලසුන් වාර්තාවී ඇත්තේ එක් වරක් පමණි.<ref name= pbi_survival/> සමහර අවස්ථාවල දී හිම වලසුන් ගේ ශරීරයේ වෙසෙන මයිටාවන් හා අනෙකුත් පරපොෂින් හේතුවෙන් නොයෙකුත් සමේ රෝග තත්ත්ව ද ඇති වේ. ==== ආයු අපේක්ෂාව ==== අවුරුදු 25ට වැඩි කාලයක් ආයු වැලඳූ හිම වලසුන් වාර්තාවීම ඉතා දුර්ලභයි.<ref name=hemstock29-35>Hemstock, pp. 29–35</ref> දැනට වාර්තාවී ඇති පරිදි නිදැල්ලේ වෙසෙන හිම වලසකු ගේ වැඩිම ආයු කාලය අවුරුදු 32 කි.<ref name=wrigley>{{cite web|url=http://www.polarbearsinternational.org/rsrc/files/pbispring08.pdf|title=The Oldest Living Polar Bear|last=Wrigley|first=Robert E.|date=Spring 2008|work=Polar Bears International Newsletter|publisher=Polar Bears International|accessdate=9 June 2008|format=PDF |archiveurl = http://web.archive.org/web/20080626110834/http://www.polarbearsinternational.org/rsrc/files/pbispring08.pdf |archivedate = 26 June 2008}}</ref> හිම වලසුන් මියයාමට නිශ්චිත හේතුන් තවමත් සොයාගෙන නොමැත.<ref name="pbi_survival">{{cite web|url=http://www.polarbearsinternational.org/polar-bears-in-depth/survival/page1/|title=Polar bears in depth: Survival|publisher=Polar Bears International|accessdate=20 October 2008}}</ref> මහලු හිම වලස්සු ක්‍රමයෙන් දුර්වල වෙත්ම උනට ආහාර දඩයම් කිරීමට නොහැකිවීම නිසා සාගින්නෙන් මිය යති. එ මෙන් ම ගැටුම් හා අනතුරුවල ප්‍රතිපලයක් ලෙස ඇතිවන තුවාල නිසා ද හිම වලස්සු මිය යති.<ref name=pbi_survival/> == හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම == === ස්වදේශීය ජාතිකයන් === [[File:Greenland-polarbear-skin hg.jpg|thumb|දඩයම් කරන ලද හිම වලසුන්ගේ සම්]] ආක්ටික් ප්‍රදේශයේ වෙසෙන ස්වදේශීය ජනතාව හිම වලසුන් දඩයම් කර ඔවුන්ගේ ශරීරයේ සෑම කොටසක් පාහේ ප්‍රයෝජනයට ගනිති..<ref name=lw6-9>Lockwood, pp. 6–9</ref> හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමේදී මිනිසුන් සුනඛයන් යොදාගෙන හිම වලසුන්ගේ අවදානය වෙනතකට යොමුකර හෙල්ල හෝ ඊතල උපයෝගී කරගෙන ඔවුන් මරාදමති..<ref name=original>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears00stir |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= The Original Polar Bear Watchers}}</ref> ස්වදේශිකයින් හිම වලසාගේ මාංශ ආහාරයට ගන්නා අතර ලොම් භාවිතාකර ඇදුම් පැළදුම් හා සපත්තු සාදාගනිති. හිම වලසුන්ගේ තෙල් මන්ද ආහාර පිසීමේදී හා ඉන්ධනයක් ලෙසද ගෙදරදොර භාවිතයට ගනී. මීට අමතරව ඔවුන්ගේ කන්ඩරා ඇදුම් මැසීමේදී නුල් ලෙස භාවිතා කරන අතර ඔවුන්ගේ පිත්තාශය හා හෘදය වස්තුව අව්වේ වෙලා කුඩු කර ඖෂධ ලෙස භාවිතා කරති. හිම වලසුන්ගේ දත් ආරක්ෂක සුර ලෙස සලකන ස්වදේශිකයන් ඒවා ගෙලෙහි පලදා ගනිති.<ref name=Uspensky/> හිම වලසුන්ගේ අපතේ යන එකම කොටස අක්මාවයි. ඊට හේතුව එහි විටමින් A සාන්ද්‍රණය අධික වීම හේතුවෙන් එය විෂ සහගත වීමයි.<ref>As a carnivore which feeds largely upon [[fish]]-eating carnivores, the polar bear ingests large amounts of [[Retinol|vitamin A]], which is stored in their [[liver]]s. The resulting high concentrations cause [[Hypervitaminosis A]], {{Cite journal | last1=Rodahl | first1=K. | last2=Moore | first2=T. |year=1943 | title=The vitamin A content and toxicity of bear and seal liver | journal=The Biochemical Journal | volume=37 | issue=2 | pages=166–168 | pmc=1257872 | pmid=16747610 }}</ref> මේ නිසා දඩයක්කරුවන් හිම වලසුන්ගේ අක්මාව වල දැමීම හෝ මුහුදට විසිකිරිම සිදු කරති.<ref name=Uspensky>{{cite book |title=Белый Медведь (tr: Belyi Medved')&nbsp;— (in Russian)|last=Uspensky|first=Savva Mikhailovich|year=1977 |publisher=Nauka|location=Moscow}}</ref> ස්වදේශික ජනතාවගේ මෙම සම්ප්‍රදායික දඩයම කුඩා පරිමාණයෙන් සිදුවීම හේතුවෙන් හිම වලසුන්ගේ සංගහනයට ඉන් සැලකිය යුතු බලපෑමක් එල්ල නොවේ.<ref name=lw31-36>Lockwood, pp. 31–36</ref> === වෙළදාම === රුසියාවේ හිම වලස් ලොම් වෙළෙදාම 14 වන ශත වර්ෂයේ දී ඇරඹිණි.<ref name=Uspensky/> 16 හා 17 වන ශත වර්ෂවල යුරෝපිය-ආක්ටික් ප්‍රදේශයේ ජනගහනය වැඩිවීමත්ම සමග ගිනි අවි පරිභෝජනයත් වෙළෙදාමත් දියුණු වීමත් සමග හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම සීග්‍රයෙන් ඉහල ගියේය.<ref name="stirling1988" /><ref name=nwt>{{cite web |url=http://wildlife.enr.gov.nt.ca/NWTWildlife/bears/PolarBear/management.htm |title=Polar Bear Management |publisher=Government of the Northwest Territories |accessdate=14 March 2008 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20080504105354/http://wildlife.enr.gov.nt.ca/NWTWildlife/bears/PolarBear/management.htm |archivedate = 4 May 2008}}</ref> 20 වන ශතවර්ෂය මුල දී අවුරුද්දක් ඇතුලත හිම වලස්සු 300ක් පමණ නෝර්වීජියානු දඩයක්කරුවන් විසින් දඩයම් කැරුණ හ. ඓතිහාසික දත්ත අනුව 18 වන සියවස මුල දී හිම වලස්සු 400-500 ක් පමණ උතුරු යුරෝපිය-ආසියානු ප්‍රදේශයේ වාර්ෂිකව දඩයමට ලක් වුණ හ. නමුත් 20 වන ශතවර්ෂය මුල් භාගය වන විට කාර්මික හා තාක්ෂණික දියුණුවත් සමග හිම මත පදවන යානා (snowmobiles), අයිස් කඩන යන්ත්‍ර (icebreakers) හා ගුවන්යානා උපයෝගී කරගෙන දඩයම් කිරීම සිදුකැරිණි. මේ නිසා 20 වන ශතවර්ෂය මුල් භාගය වන විට හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම වාර්ෂිකව 1300-1500 ක් වන තුරු වැඩිණි.<ref name=Uspensky/> === නුතන රෙගුලාසි === [[File:Polar-Bear-Warning-Longyearbyen.jpg|thumb|left|හිම වලසුන් මාර්ගය අසල ගැවසෙන බවට අනතුරු අගවන මාර්ග සංඥාවක්.]] හිම වලසුන් වදවීයාම වලක්විමටත් හිම වලසුන්ගේ මතු උන්නතිය සදහාත් 1950 දශකයේ මැද භාගයේදී විවිධ රටවල් විසින් හිම වලසුන් දඩයම සිමා කිරීමට විවිධ විධිවිධාන හා රෙගුලාසි ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. 1956 වර්ෂයේදී සෝවියට් රාජ්‍යය විසින් හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කරන ලදී. කැනඩාව හිම වලසුන් දඩයම සිමා කිරීමට 1968 වර්ෂයේදී කොටා ක්‍රමයක් ගෙන එන ලදී. නොර්වේ රාජ්‍යයද 1973 වර්ෂයේ සිට හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කලේය. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය 1971 වර්ෂයේදී හිම වලසුන් දඩයම සිමා කරන ලද අතර, 1972 වර්ෂයේදී මුහුදු ක්ෂීරපායි සංරක්ෂණය පනත ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. 1973 වර්ෂයේදී හිම වලසුන් සංරක්ෂණය පිළිබද අන්තර්ජාතික සම්මුතියට කැනඩාව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, සෝවියට් රාජ්‍යය, නොර්වේ රාජ්‍යය හා ඩෙන්මාර්කය යන රටවල් පහ අත්සන් තබන ලදී. මෙම සම්මුතියට අනුව ක්‍රීඩාවට හෝ වාණිජ අරමුණුවලට හිම වලසුන් දඩයම සපුරා තහනම් වේ. එනමුදු මෙම ගිවිසුමට අනුව ස්වදේශීය ජනතාවට සම්ප්‍රදායික ලෙස හිම වලසුන් දඩයමේ යෙදීමට අවසර ඇත. මෙම රටවල් පහ අතුරින් නොර්වේ රාජ්‍යය පමණක් කිසිදු හේතුවක් උදෙසාවත් හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට නොදෙයි. == සංරක්ෂණය == [[File:Polar Bear Habitat.png|thumb|right|300px|මෙම සිතියම මගින් ඇමරිකානු භූවිද්‍යා සමීක්ෂණය අනුමාන කරන පරිදී 2001 සිට 2010 හා 2041 සිට 2050 දක්වා වර්ෂයන් තුල හිම වලසුන්ගේ සංගහනය පෙන්නුම් කරයි.]] 2008 වර්ෂයේදී ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමයේ වාර්තාවලට අනුව ලෝක හිම වලසුන් සංගහනය 20000-25000 ක් පමණ වෙන අතර මෙම අගය ක්‍රමයෙන් පිරිහියමින් පවතී.<ref name=iucn31/> 2006 වර්ෂයේදී ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමය මගින් හිම වලසුන් "අවම අවදානමක් පවතින" (LC) සත්ව විශේෂයක සිට "අන්තරාවට ලක්විය හැකි" (VU) සත්ව විශේෂයකට උසස් කරන ලදී.<ref>{{cite web | title = Release of the 2006 IUCN Red List of Threatened Species reveals ongoing decline of the status of plants and animals | url = http://www.iucn.org/en/news/archive/2006/05/02_pr_red_list_en.htm | work = World Conservation Union |accessdate =1 February 2006 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20060512071333/http://www.iucn.org/en/news/archive/2006/05/02_pr_red_list_en.htm |archivedate = 12 May 2006}}</ref> ඔවුන් අනුමාන කරන පරිදී ඊලග පරම්පරා 3ක කාලය ඇතුලත (වසර 45ක් තුල) හිම වලසුන් සංගහනය 30% කින් පහල යා හැක.<ref name=iucn/> මීට ප්‍රධානතම හේතුව කාලගුණික විපර්යාසයන් ය. මීට අමතරව පරිසර දුෂණය හා හිම වලසුන් අධික ලෙස දඩයම් කිරීමද ඔවුන්ගේ සංගහනය පිරිහීමට හේතුවී ඇත. ලෝක වනජීවී අරමුදලට අනුව හිම වලසුන් ආක්ටික් පරිසර පද්ධතියේ ජීව ගුණය මැනීමට දර්ශකයක් ලෙස භාවිතා කරයි. හිම වලසුන් සංගහනය අඩුවීමෙන් පිළිබිඹු වන්නේ ආක්ටික් පරිසර පද්ධතියේ විපර්යාසයන් ඇතිවී බවයි.<ref>WWF: A Leader in Polar Bear Conservation . Retrieved 29 June 2009, from WFF – Polar Bear Web site: http://www.worldwildlife.org/species/finder/polarbear/polarbear.html#</ref> === දේශගුණික විපර්යාස === ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමය, ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාස ඇගයුම, ඇමරිකානු භූ විද්‍යා සමීක්ෂණය හා හිම වලසුන් පිළිබද අධ්‍යයනයෙහි යෙදෙන ලෝක ප්‍රමුඛ ජීව විද්‍යඥයින් පවසන අන්දමට ගෝලීය උණුසුම සමග ඇතිවන දේශගුණික විපර්යාස හිම වලසුන්ගේ පැවැත්මට බරපතල තර්ජනයක් එල්ල කරයි.<ref name="derocher2004">{{Cite journal | last1=Derocher | first1=Andrew E. | last2=Lunn | first2=Nicholas J. | last3=Stirling | first3=Ian | author3-link=Ian Stirling (biologist) |year=2004 | title=Polar bears in a Warming Climate | journal=Integrative and Comparative Biology | volume=44 | issue=2 | pages=163–176| doi=10.1093/icb/44.2.163 | pmid=21680496}}</ref><ref name="stirling2006">{{cite journal | last = Stirling | first = Ian | authorlink=Ian Stirling (biologist) | coauthors = and Claire L. Parkinson | year = 2006 | month = September | title = Possible effects of climate warming on selected populations of polar bears (Ursus maritimus) in the Canadian Arctic | journal = Arctic | volume = 59 | issue = 3 | pages = 261–275 | issn = 0004-0843 | url = http://www.nasa.gov/pdf/157360main_StirlingParkinson2006_Arctic59-3-261.pdf | format = PDF | accessdate =15 September 2007}}</ref><ref name="stirling2004">{{cite journal | last = Stirling | first = Ian | authorlink = Ian Stirling (biologist) | coauthors = N.J. Lunn, John Iacozza, Campbell Elliott and Martyn Obbard | year = 2004 | month = March | title = Polar bear distribution and abundance on the Southwestern Hudson Bay coast during open water season, in relation to population trends and annual ice patterns | journal = Arctic | volume = 57 | issue = 1 | pages = 15–26 | issn = 0004-0843 | url = http://umanitoba.ca/ceos/files/publications_pdf/058.pdf | format = PDF | accessdate = 15 September 2007 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070925185910/http://umanitoba.ca/ceos/files/publications_pdf/058.pdf | archivedate = 25 September 2007 | url-status = dead }}</ref><ref name="Barber2004">{{cite journal | last = Barber | first = D.G. | coauthors = J. Iacozza | year = 2004 | month = March | title = Historical analysis of sea ice conditions in M'Clintock Channel and the Gulf of Boothia, Nunavut: implications for ringed seal and polar bear habitat | journal = Arctic | volume = 57 | issue = 1 | pages = 1–14 | issn = 0004-0843 | url = http://goliath.ecnext.com/coms2/gi_0199-263435/Historical-analysis-of-sea-ice.html | format = PDF}}</ref><ref name="Appenzeller">T. Appenzeller and D. R. Dimick, "The Heat is On," ''[[National Geographic (magazine)|National Geographic]]'' 206 (2004): 2–75. cited in {{cite book | last = Flannery | first = Tim | authorlink = Tim Flannery | title = The Weather Makers | url = https://archive.org/details/weathermakershow0000flan | publisher = [[HarperCollins]] |year=2005 | location = Toronto, Ontario | isbn = 0-00-200751-7 | pages=[https://archive.org/details/weathermakershow0000flan/page/101 101]–103 }}</ref><ref name=acia>{{Cite book | author=Arctic Climate Impact Assessment | year=2004 | title=Impact of a Warming Arctic: Arctic Impact Climate Assessment | place=Cambridge | publisher=Cambridge University Press | isbn =0-521-61778-2 | oclc =56942125 | url=http://amap.no/workdocs/index.cfm?dirsub=%2FACIA%2Foverview |authorlink=Arctic Climate Impact Assessment}}. The relevant paper is [http://amap.no/workdocs/index.cfm?action=getfile&dirsub=%2FACIA%2Foverview&filename=Finding4.pdf&CFID=1282&CFTOKEN=1454CA86-1283-9480-2B88165DE19F817F&sort=default Key Finding 4]</ref> දේශගුණික විපර්යාස නිසා ඇතිවන මුලික තර්ජනය නම් හිම වලසුන්ට ඔවුන්ගේ වාසභූමි අහිමිවීමයි. ගෝලීය උණුසුම ඉහලයාමත් සමග උත්තර ධ්‍රැවයෙහි අයිස් දියවෙමින් පවතී. සාමාන්‍යයෙන් හිම වලසුන් වැඩිපුරම දඩයම් කරන්නේ අයිස් තට්ටු, මුහුදු ජලය හා සම්බන්ධ වන ස්ථානවලය. උෂ්ණත්වය ඉහලයාම නිසා අයිස් තට්ටු වෙනදාට වඩා ඉක්මණින් දියවේ. මේ නිසා හිම වලසුන්ට වැඩි කාලයක් දඩයම් කිරීමට නොහැකිවේ. එවිට සීත කාලයට සැහෙන මේද තැන්පතු නොමැති වීමෙන් හිම වලසුන් සාගින්නෙන් හා මන්ද පෝෂණයෙන් පෙළෙති.<ref name="stirling1999">{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | last2=Lunn | first2=N. J. | last3=Iacozza | first3=J. | author1-link=Ian Stirling (biologist) | date=September 1999 | title=Long-term trends in the population ecology of polar bears in Western Hudson Bay in relation to climatic change | journal=Arctic | volume=52 | issue=3 | pages=294–306 | issn=0004-0843 | url=http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf | format=PDF | accessdate=11 November 2007 | archive-date=28 September 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190928135003/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf | url-status=deviated | archivedate=28 September 2019 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190928135003/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf }}</ref> එසේම අයිස් තට්ටු දියවීමෙන් හිම වලසුන්ට බොහෝ දුර පිහිනීමට සිදුවේ. එවිට ඔවුන්ගේ ආහාර තැන්පතු අනවශ්‍ය ලෙස වැයවීමක් සිදුවේ. මේ නිසා සමහර අවස්ථාවලදී හිම වලසුන් දියේ ගිලි මියයාමට හැක.<ref name="monnett2006">{{Cite journal | last1=Monnett | first1=Charles | last2=Gleason | first2=Jeffrey S. | date=July 2006 | title=Observations of mortality associated with extended open-water swimming by polar bears in the Alaskan Beaufort Sea| volume=29 | issue=8 | pages=681–687 | doi=10.1007/s00300-005-0105-2 | journal=Polar Biology}}</ref> නිසි පෝෂණය නොලැබීමෙන් හිම වැලහින්නියන්ගේ ප්‍රජනක හැකියාව අඩුවන අතර පැටවුන්ගේ මරණ අනුපාතයද ඉහල යයි.<ref name="derocher2004"/> [[File:Ursus maritimus Polar bear with cub 2.jpg|thumb|left|සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයමට නිසි කාලවේලාවක් නොලැබීමෙන් මාතෘ වැලහින්නියන් හා පැටවුන් මන්දපෝෂණයට ලක් වේ.]] උණුසුම් දේශගුණය නිසා මාතෘ වැලහින්නියන් ගුහා සැදීමේදී අපහසුතාවයන්ට ලක්වේ.><ref name="Schliebe 2006"/> උණුසුම් සීත ඍතු හේතුවෙන් භූගත ගුහාවන් දියවීයාමෙන් ඒවායේ තාප පරිවාරකතාව අඩුවේ.<ref name=derocher2004/> මීට අමතරව උණුසුම් දේශගුණය හේතුවෙන් රෝගාබාධ ඇති කරන බැක්ටීරියා හා පරපෝෂී ජිවින්ගේ ව්‍යාප්තිය වැඩිවේ.<ref name=amstrup2007/> පසුගිය වසර කීපය තුල ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාස හේතුවෙන් සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලසුන් මිනිස් ජනාවාස කරා ඇදෙමින් පවතී. මේ නිසා පසුගිය වසර කීපය තුල හිම වලසුන් හා මිනිසුන් අතර වාර්තාවන ඝට්ටන සංඛ්‍යාව සීග්‍රයෙන් වැඩිවී ඇත.<ref name=stirling2006/><ref>Mitchell Taylor, a former polar bear researcher for the Nunavut government, believes that arctic warming has been caused by natural phenomena and is not a long-term threat to the polar bear. After his retirement, he was not re-appointed to the international Polar Bear Specialist Group (PBSG), giving rise to speculation that he was excluded from the group because of his views on climate change. According to the PBSG chair, appointments to the PBSG are given to scientists who are currently active in polar bear research, and that as a retired researcher Taylor did not qualify. (References: {{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/comment/columnists/christopherbooker/5664069/Polar-bear-expert-barred-by-global-warmists.html|title=Polar bear expert barred by global warmists|last=Booker|first=Christopher|date=27 June 2009|work=The Daily Telegraph|accessdate=12 August 2009 | location=London}})</ref> පසුගිය දශකය තුල ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාසයන් අධික ලෙසම බලපා ඇත්තේ දකුණු දිග වෙසෙන හිම වලසුන් සංගහනයටය. මේ හේතුව නිසා දකුණු දිග වෙසෙන හිම වලසුන් සංගහනය සීග්‍රයෙන් අඩුවෙමින් පවතී. <ref name=acia/> ගෝලීය උණුසුම නස බටහිර හඩ්සන් බොක්ක ආශ්‍රිතව පසුගිය අවුරුදු 30 ට වඩා සති 3ක් වේලාසනින් ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේදී අයිස් කුට්ටි දියවන බව වාර්තා වේ.<ref name=sd2007/> මේ නිසා හිම වලසුන්ට ග්‍රීෂ්ම ඍතුවට සුදානම් වීම සදහා නිසි ලෙස ආහාර ලබාගැනීමට කාලවේලා මදිවේ. එහෙයින් හිම වලසුන්ගේ කායික සෞඛ්‍යය පිරිහෙමින් පවතී. 1980 දශකයේ හිම වැලහින්නියකගේ සාමාන්‍ය බර කිලෝග්‍රෑම් 230 ක් (රාත්තල් 510) ලෙස වාර්තාවේ..<ref name=sd2007>{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | last2=Derocher | first2=Andrew E. | publication-date=Fall 2007 | title=Melting under pressure: The real scoop on climate warming and polar bears | journal=The Wildlife Professional | volume=1 | issue=3 | pages=24–27, 43 | url=http://www.polarbearsinternational.org/sites/default/files/scientists/stirling_derocher_climate_wildlife_professional_2007.pdf | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | year=2007 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20111015224417/http://www.polarbearsinternational.org/sites/default/files/scientists/stirling_derocher_climate_wildlife_professional_2007.pdf | archivedate=15 October 2011 | url-status=dead }}</ref> 1987 සිට 2004 වන විට හඩ්සන් බොක්ක ආශ්‍රිතව හිම වලසුන් සංගහනය 22% කින් අඩුවී ඇත.<ref name="regehr2007">{{Cite journal| last1=Regehr | first1=E. V. | last2=Lunn | first2=N. J. | last3=Amstrup | first3=N. C. | last4=Stirling | first4=I. |year=2007 | title=Effects of earlier sea ice breakup on survival and population size of polar bears in western Hudson Bay | journal=Journal of Wildlife Management| volume=71 | issue=8 | pages=2673–2683 | doi=10.2193/2006-180}}</ref> === පරිසර දුෂණය === ආහාර දාමවල ඉහලින් සිටින විලෝපිකයකු වන හිම වලසුන්ගේ දේහවල අප්‍රතිවර්ති කාබනික දුෂක වන policholorinated biphenyl(PCBs) හා ක්ලෝරීන් අඩංගු කෘමිනාශක සාන්ද්‍රණය ඉහල යමින් පවතී. මෙම රසායනික ද්‍රව්‍ය සාන්ද්‍රණය ඉහල යාමේ ප්‍රථිපලයක් ලෙස අංගවිකල පැටවුන් බිහිවීම හා ප්‍රතිශක්ති පද්ධතියේ ඌනතාවයන් ඇතිවේ.<ref>{{Cite journal | author=Skaare | year=2002 | title=Ecological risk assessment of persistent organic pollutants in the arctic | volume=181–182 | pages=193–197 | url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Skaare_et_al_2002.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20101203075622/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Skaare_et_al_2002.pdf | archivedate=3 December 2010 | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | doi=10.1016/S0300-483X(02)00280-9 | journal=Toxicology | pmid=12505309 | author-separator=, | author2=Janneche Utne | display-authors=2 | last3=Lie | first3=Elisabeth | last4=Bernhoft | first4=Aksel | last5=Derocher | first5=Andrew E | last6=Norstrom | first6=Ross | last7=Ropstad | first7=Erik | last8=Lunn | first8=Nicholas F | last9=Wiig | first9=Øystein | url-status=dead }}</ref> PCB හා DDT වැනි විෂ රසායනික ද්‍රව්‍ය ජාත්‍යන්තරව තහනම් කිරීමත් සමග, මෑත කාලය වන විට හිම වලසුන්ගේ දේහවල මෙකී විෂ සාන්ද්‍රණයන් පහල යමින් පවතියි. === තෙල් කාන්දු වීම් === ආක්ටික් පෙදෙසෙහි ඇතිවන තෙල් කාන්දු වීම් හිම වලසුන්ගේ ජීවිතවලට තර්ජන එල්ල කරයි. මෙම තෙල් ලෝම සමග බැදීමෙන් ලෝමවල තාප පරිවාරක බාවය පිරිහී යයි. මේ හේතුවෙන් හිම වලසුන්ට තම සිරුරේ උණුසුම රැකගැනීමට නොහැකිව ඔවුන් මරණයට පත්විය හැක.<ref name="tick">{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears00stir |location= Ann Arbor |authorlink=Ian Stirling (biologist) |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= What Makes a Polar Bear Tick?}}</ref> එසේම ඔවුන්ගේ ලොම්වල තෙල් තට්ටු ඉවත්කිරීමට ලෙව කෑමෙන් හිම වලසුන්ගේ වකුගඩු හානි වීමෙන්ද ඔවුන් මිය ය හැක.<ref name="tick"/> මීට අමතරව තෙල් කාන්දුවීමේ අතුරු ප්‍රථිපලයක් ලෙස කාන්දු වූ තෙල් අවට වෙසෙන මාතෘ හිම වැලහින්නියන් තම පැටවුන්ද අනාථ කර ගුහා අත්හැර දමති.<ref name="iucn"/> === පුරෝකථන === ඇමරිකානු භූවිද්‍යා සමීක්ෂණය පවසන පරිදී 2050 වර්ෂය වන විට ලෝකයේ වෙසෙන හිම වලසුන් සන්ගහනයෙන් 3 න් 2 ක් වදවී යාමේ හැකියාවක් පවතියි.<ref name="amstrup2007">{{Cite book | last = Amstrup | first = Steven C. | last2=Marcot | first2=Bruce G. | last3=Douglas | first3=David C. | year = 2007 | title = Forecasting the range-wide status of polar bears at selected times in the 21st Century | publication-place =Reston, Virginia | publisher = U.S. Geological Survey |url = http://www.usgs.gov/newsroom/special/polar_bears/docs/USGS_PolarBear_Amstrup_Forecast_lowres.pdf |format=PDF| accessdate =29 September 2007}}</ref> සමහර විද්වතුන් පවසන්නේ හිම වලසුන් හිම වලසුන් ගෝලීය උණුසුමට හා දේශගුණික විපර්යාස වලට ක්‍රමයෙන් හැඩ ගැසිය හැකි බව ය.<ref name="Taylor">{{cite journal | author = Taylor, Mitchell K. | title = Review of CBD Petition | publisher = Letter to the U.S. Fish and Wildlife Service | date = 6 April 2006 | url = http://www.ff.org/centers/csspp/pdf/200701_taylor.pdf | format = PDF | accessdate = 8 September 2007 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070925185910/http://www.ff.org/centers/csspp/pdf/200701_taylor.pdf | archivedate = 25 September 2007 | url-status = dead }}</ref> <ref name=campbell/> නමුත් සමහර විද්වතුන් මෙම අදහස ප්‍රතික්ෂේප කරති.<ref name =campbell/> === අන්තරායට ලක්වූ විශේෂ පිළිබද ඇමරිකානු ප්‍රඤප්තිය === 2008 වර්ෂයේ මැයි මස 14 වන දින ඇමරිකානු දේශීය කටයුතු පිළිබද දෙපාර්තමෙන්තුව මගින් හිම වලසුන් අන්තරායට ලක්වූ ජීවි විශේෂයක් ලෙස ලැයිස්තු ගත කරන ලදී.<ref name=hassett>{{cite news|url=http://www.nationalpost.com/opinion/story.html?id=533276|title=Bush's polar bear legal disaster|last=Hassett|first=Kevin A|date=23 May 2008|work=National Post|accessdate=7 June 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080529045348/http://www.nationalpost.com/opinion/story.html?id=533276|archivedate=29 May 2008|url-status=live}}</ref> මීට අමතරව මුහුදු ක්ෂීරපායි සංරක්ෂණ පනතෙහි විධිවිධාන අනුගමනය නොකරන තෙල් හා ගැස් ගවේෂණ සමාගම් සමාගම් තහනම් කිරීමටත් ඇමරිකානු දේශීය කටයුතු පිළිබද දෙපාර්තමේන්තුව තීරණය කරන ලදී. එසේම කැනඩාවේ සිට හිම වලසුන්ගේ සත්ව කොටස් ගෙන ඒම තහනම් කරන ලදී.<ref name="barringer">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2008/05/15/us/15polar.html?fta=y|title=Polar bear is made a protected species|last=Barringer|first=Felicity|date=15 May 2008|work=The New York Times|accessdate=7 June 2008}}</ref> === අන්තරායට ලක්වූ විශේෂ පිළිබද කැනේඩියානු ප්‍රඤප්තිය === කැනේඩියානු අන්තරායට ලක්වූ ජීවින් පිළිබද කමිටුව නිර්දේශ කල පරිදී 2008 වර්ෂයේ අප්‍රේල් මස හිම වලසුන් විශේෂ සැලකිල්ලට භාජනය වන ජීවි විශේෂයක් ලෙස අන්තරායට ලක්වූ ජීවින් පනතේ ලැයිස්තු ගත කෙරිණි. == සංස්කෘතික බලපෑම් == [[File:PolarBearWalrusTuskCarving.jpg|right|thumb|මෙය චුක්චි ගෝත්‍රික කැටයම් කරුවන් විසින් මුහුදු ඇතෙකුගේ දළයක් මත සිදු කරනු ලැබූ කැටයමකි. මෙම කැටයමෙන් හිම වලසුන් මුහුදු ඇතුන් දඩයම් කිරීම නිරුපනය කරයි.]] === ස්වදේශික ජනප්‍රවාද === ස්වදේශික ජනතාවට හිම වලසුන් සංස්කෘතික හා භෞතික වටිනාකමකින් යුතු සත්ව කොට්ඨාශයකි.<ref name=lw6-9>Lockwood, pp. 6–9</ref><ref name=Uspensky/> වසර 2500-3000 ක් පමණ ඉපැරණි ආදිවාසීන් විසින් දඩයම් කැරුණු හිම වලසුන් ගේ නෂ්ටාවශේෂ මෙන් ම,<ref name=lw31-36>Lockwood, pp. 31–36</ref> වසර 1500 ක් පමණ පැරණි හිම වලසුන් ගේ සිතුවම් චුක්චි අර්ධද්වීපයේ ගුහා වලින් හමු වී ඇත.<ref name=Uspensky/> ස්වදේශිකයින් සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමේ කුසලතාවය ද, ඉග්ලු සැදීමට ද උගෙනැ ඇත්තේ හිම වලසුන් ගේ චර්යාවන් නිරීක්ෂණයෙන් බවට විශ්වාස කෙරේ.<ref name=Uspensky/> ස්වදේශික ගෝත්‍රිකයන් වන ඉනුඉට් (Inuit) හා එස්කිමෝවරුන් (Eskimo) අතර හිම වලසුන් සම්බන්ධයෙන් නොයෙකුත් ජනප්‍රවාද පවතී. හිම වලසුන් මිනිසුන් ලෙස නිවෙස්වල වෙසෙන අතර රාත්‍රියේ දී ඔවුන් සම් පොරවාගෙන නිවෙස්වලින් බැහැර වන බවට හා මහ වලසා තරු රටාව සුනඛයන් ගෙන් වටවීමට හේතුව වැනි විවිධ ජනප්‍රවාද ස්වදේශික ජනතාව අතර පවතී.<ref name=original/> මෙම ජනප්‍රවාද මගින් ස්වදේශික ජනතාව හිම වලසුන් කෙරෙහි දක්වන බුහුමන හා ඔවුන් ගේ ජිවිත සමග හිම වලසුන් ගේ කිට්ටු සබදතාව මැනවින් පිළිබිඹු වේ.<ref name=original/> හිම වලසුන් හිදගෙන හා සිටගෙන සිටින අවස්ථාවල දී ඔවුන් ගේ ඉරියව් මිනිසාට ඉතා සමීපවන බැවින් හා සම ඉවත් කළ හිම වලස් මළකුණු මිනිස් සිරුරට ඉතා සමාන වන බැවින්, මිනිසුන් හා හිම වලසුන් අතර ආත්මීය සබදතාවක් පවතින බව ස්වදේශිකයෝ අදහති.<ref name=original/> එස්කිමෝවරුන් ගේ පුරාවෘත්තවලට අනුව හිම වලසුන් නිරීක්ෂණයෙන් මිනිස්සු දඩයම් කිරීමට හුරුවූ හ. ඉනුඉට් ගෝත්‍රික ජනතාව හිම වලසුන් ටුඋරන්ගසුක් (Tuurngasuk) නම් මහා ආත්මයක් ලෙස අදහති.<ref>balisunset, (2008, 8 22). [http://www.socyberty.com/Folklore/The-Bear-in-Myth-Mythology-and-Folklore.222065/1 The Bear in Myth, Mythology and Folklore]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Retrieved 29 June 2009</ref> නැගෙනහිර සයිබිරියාවේ වෙසෙන චුක්චි (Chukchi) හා යුපික් (Yupik) ජනතාව දඩයම් කරන ලද හිම වලසුනට ස්තුතිය පුදකිරීමේ චාරිත්‍ර ක්‍රමයන් අනුගමනය කරති. ස්වදේශිකයෝ හිම වලසකු දඩයම් කිරීමෙන් පසු හිස හා සම ඉවත් කර, පිරිසිදු කර ඔවුන් ගේ නිවෙස් වෙත ගෙන යති. එහි දී සිය කුඩාරම් තුළ සාදයක් පවත්වා හිම වලසා ගේ ආත්මය සතුටු කිරීමට සම්ප්‍රදායික ගීතිකා හා බෙර වාදන හා පවත්වන ඔවුහු හිම වලසා ගේ හිස් කබලට ආහාර පාන පිරිනමති.<ref>{{cite journal |author=Kochnev AA, Etylin VM, Kavry VI, Siv-Siv EB, Tanko IV |title=Ritual Rites and Customs of the Natives of Chukotka connected with the Polar Bear|pages=1–3|publisher=Preliminary report submitted for the meeting of the Alaska Nanuuq Commission (Nome, Alaska, USA) |date= 17–19 December 2002}}</ref> ඉන්පසු ඔවුහු හිම වලසා ගේ හිස් කබල ශරීරයෙන් වෙන් කොට එය තම වාසස්ථානවලට එපිට භුමියේ උතුරු දෙසට මුහුණලා පවතින පරිදි වලදමති.<ref name=Uspensky/> මෙම චාරිත්‍ර වර්තමානයේ ක්‍රමයෙන් පිරිහෙමින් පවතී. මීට එක් හේතුවක් වන්නේ සෝවියට් රාජ්‍යය 1955 වර්ෂයේ සිට හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කිරීම යි. හිම වලසුන් ගේ රදනක දත්වල අත්භූත බලයක් ඇති බවට පිළිගන්නා උතුරුමැද සයිබීරියාවේ නෙනට්ස් (Nenats) ගෝත්‍රිකයෝ ඒවා ආරක්ෂක සුර ලෙස ගෙලෙහි පැළදීමට යොදාගනිති. තවද පහල යන්සෙයි (Yansei) හා කාටන්ගා (Khatanga) ගංගා අසල වනගත මිනිස්සු දුඹුරු වලසුන් ගෙන් ආරක්ෂා වීමට මෙ දත් තම හිස්වැසුම්වල පලදිති. ඔවුන් ගේ විශ්වාසය වුයේ මෙ දත් පැලදීමෙන් "කුඩා ඤාති පුත්‍රයින්" (දුඹුරු වලසුන්) ඔවුන් ගේ ශක්තිමත් "මාමාවරුන්"(හිම වලසුන්) හට පහරදීමෙන් වළකිනු ඇති බව යි. තවද ඔවුහු හිම වලසුන් ගේ හිස් කබල් භූමිදාන කරන ස්ථාන සේද්යන්ගි (sedyangi) නමින් හැඳින්වූ අතර මෙම ස්ථාන පුජාභූමි ලෙස සැලැකූ හ. මෙවැනි ස්ථාන අදත් යමල් අර්ධද්වීපයේ දක්නට ලැබේ.<ref name=Uspensky/> === සංකේත හා සුරතලුන් === හිම වලසුන් ඔවුන් ජිවත් වන නිජබිම් ආශ්‍රිත රටවල ප්‍රචලිත සංකේතයකි. කැනඩාවේ ටුණි (Toonie) නම් කාසියකද, ඊසානදිග ප්‍රදේශ හා නුනවට්හී (Nunavut) වාහන අංක පුවරු වලද, හිම වලසුන්ගේ රුපය දක්නට ඇත. තවද හිම වලසා ඇලස්කා ෆෙයාර් බැන්ක්ස් විශ්වවිද්‍යාලයේ හා 1988 වර්ෂයේ ශිත ඔලිම්පික් උළෙලෙහි සුරතල් සත්වයා වශයෙන් භාවිතා කර ඇත. [[කොකා කෝලා]] සමාගම, Polar බිම සමාගම, Nelvana, Bundaberg Rum හෝ Good Humor-Breyers යන ආයතන හිම වලසා තම වෙළද දැන්වීම්වල භාවිතා කර ඇත.<ref>{{cite web |url= http://www.bundabergrum.com.au/flash/home.htm |title=Bundaberg Rum Web site&nbsp;— history section |accessdate=26 March 2008 |work=Bundaberg Rum Web site}}</ref> මේ අතර Fox's Glacier Mints සමගම පෙපි නම් හිම වලසෙකු තම නිෂ්පාදන නිරුපනය කරන සුරතල් සත්වයා ලෙස 1922 සිට භාවිතා කර ඇත. <gallery> Coat of Arms of Chukotka.svg| රුසියාවේ Chukotka Autonomous Okrug රාජ්‍යයේ සංකේතයයි. Coat of arms Greenland.svg| ග්‍රීන්ලන්තයේ ස්‌වයංපාලන රජයේ (Kalaallit Nunaat) සංකේතයයි. </gallery> === සාහිත්‍ය === හිම වලසුන් ළමුන් උදෙසා ලියු නව කතාවල චරිත ලෙස යොදා ගෙන ඇත. "පොලර් බේයර් සුන්" නවකතාව උපුටාගෙන ඇත්තේ ඉනුඉට් ජනප්‍රබන්ධයකිනි.<ref>{{cite book |title=The polar bear son: An Inuit tale |url=https://archive.org/details/polarbearsoninui00dabc |last=Dabcovich |first=Lydia |year=1997 |publisher=Clarion Books |location=New York |isbn=0-395-72766-9}}</ref> එසේම ඊඩිත් පට්ටෞ ගේ "ප්රෝමිනන්ටලී ඉන් ඊස්ට්" නව කතාවේද, රේමන්ඩ් බ්‍රිග්ස් ගේ "ද බෙඅර්" කතාවේද, ක්‍රිස් ද ලීසි ගේ "ද ෆෙයරි විත්ඉන්" නව කතාවද හිම වලසුන් උපයෝගී කරගත් අවස්ථාවලට කදිම නිදසුන් වේ. ෆිපිල්ප් පුල්මන්ගේ ප්‍රබන්දවලියක් වූ, "හිස් ඩාර්ක් මෙටිරියල්" හී "පන්සර්බියෝවී" චරිතය මිනිස් ගති ගුණවලින් පිරි හිම වලස් චරිත වලට නිදසුනකි. මෙම චරිතය "ගෝල්ඩන් කොම්පස්" චිත්‍රපටයට පාදක වී ඇත. ==අදාල== {{Reflist|colwidth=30em}} ===අදාල පොත්=== * {{cite conference |year=2005 |month=June |booktitle=Polar Bears |conference=14th Working Meeting of the IUCN/SSC Polar Bear Specialist Group |editor=Aars, Jon |others=Nicholas J. Lunn and Andrew E. Derocher |volume=32 |publisher=[[IUCN]] |location=Seattle, Washington, United States |url=http://pbsg.npolar.no/docs/PBSG14proc.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080409082137/http://pbsg.npolar.no/docs/PBSG14proc.pdf |format=PDF |accessdate=19 April 2008 |archivedate=9 April 2008 |isbn=2-8317-0959-8 }} * {{Cite book |title=World of the Polar Bear |last=Bruemmer |first=Fred |year=1989 |publisher=[[Key Porter Books]] |location=Toronto, Ontario, Canada |isbn=1-55013-107-9 }} * {{Cite book |title= The Polar Bear |url= https://archive.org/details/polarbear0000hems |last= Hemstock|first=Annie |year=1999 |publisher=Capstone Press |location=Manakato, MN |isbn=0-7368-0031-X |pages= }} * {{Cite book |title=Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears0000lock |last=Lockwood |first=Sophie |year=2006 |publisher=The Child's World |location= Chanhassen, MN|isbn=1-59296-501-6}} * {{Cite book |title=Polar Bear |last=Matthews |first=Downs |year=1993 |publisher=Chronicle Books|location= San Francisco, CA|isbn=978-0-8118-0204-8}} * {{cite book |last=Phipps |first=John |authorlink=Constantine John Phipps |title=A voyage towards the North Pole undertaken by His Majesty's command, 1773 |location=London |publisher=W. Bowyer and J. Nicols, for J. Nourse |year=1774 |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/628763 |accessdate=8 September 2008 }} * {{Cite book |title=The World of the Polar Bear|last=Rosing |first=Norbert |year=1996 |publisher=Firefly Books Ltd. |location= Willowdale, ON |isbn=1-55209-068-X}} ==බාහිර සබැදි== {{commons|Ursus maritimus}} {{wikispecies|Ursus maritimus|Ursus maritimus}} * View occurrences of [http://www.biodiversitylibrary.org/name/Ursus_maritimus ''Ursus maritimus''] in Biodiversity Heritage Library. * [http://www.nwf.org/polarbear National Wildlife Federation's Polar Bear Page] * ARKive&nbsp;— [http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Ursus_maritimus/ images and movies of the polar bear (''Ursus maritimus'')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060317030045/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Ursus_maritimus/ |date=2006-03-17 }} * [http://www.mnh.si.edu/mna/image_info.cfm?species_id=418 Smithsonian National Museum of Natural History species account-Polar Bear] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160121210532/http://www.mnh.si.edu/mna/image_info.cfm?species_id=418 |date=2016-01-21 }} * [http://www.usgs.gov/newsroom/special/polar%5Fbears/ USGS Polar Bear Studies] * [http://www.nunavut.ca/en/map?zoom=0&lat=69.59292&lon=-86.95845&layers=BTFTTFFFFFFFFFFFFTFFFFFFTTT Map of polar bear ranges and denning areas in Nunavut from Nunavut Planning Commission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016024839/http://www.nunavut.ca/en/map?zoom=0&lat=69.59292&lon=-86.95845&layers=BTFTTFFFFFFFFFFFFTFFFFFFTTT |date=2015-10-16 }} * BBC Nature: [http://www.bbc.co.uk/nature/life/Polar_bear Polar bear news, and video clips from BBC programmes past and present.] * [http://www.polarbearsinternational.org/ Photos, facts, videos from Polar Bears International which funds population, preservation and DNA studies of the polar bear] [[ප්‍රවර්ගය:සත්තු]] ==මේ සඳහා පදනම්== <ref> <ref name="COL">{{cite web|url=http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title=Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author=Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year=2019|publisher=Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 35489725|accessdate=2019-11-11}}</ref> <ref name="col35489725">(2003), database, http://www.menv.gouv.qc.ca/biodiversite/centre.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050406084247/http://www.menv.gouv.qc.ca/biodiversite/centre.htm|date=2005-04-06}}</ref> <ref name="source">Tom Orrell (custodian), Dave Nicolson (ed). (2019). ITIS Global: The Integrated Taxonomic Information System (version Jun 2017). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X.</ref> </references> bac71krobkop0r8sieg6jjmturrogfx 798042 798041 2026-08-25T06:16:27Z Dangphuocthinh2015712 80439 /* මේ සඳහා පදනම් */ 798042 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name =හිම වලසා | image = Polar Bear - Alaska.jpg | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]]<small> | classis = [[Mammal]]ia</small> | ordo = [[Carnivora]] | familia = [[bear|Ursidae]] | genus = ''[[Ursus (genus)|Ursus]]'' | species = '''''U. maritimus''''' | binomial = ''Ursus maritimus'' | binomial_authority = [[කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස්|ෆිප්ස්]], 1774<ref name=Phipps1774>Phipps, pg. 185</ref> | range_map = Polar_bear_range_map.png | range_map_caption = හිම වලසුන් පරාස | synonyms= ''Ursus eogroenlandicus''<br /> ''Ursus groenlandicus''<br /> ''Ursus jenaensis''<br /> ''Ursus labradorensis''<br /> ''Ursus marinus''<br /> ''Ursus polaris''<br /> ''Ursus spitzbergensis''<br /> ''Ursus ungavensis''<br /> ''Thalarctos maritimus'' }} '''හිම වලසා''' (''[[wikt:ursus#Latin|Ursus]] [[wikt:maritimus#Latin|maritimus]]'') වනාහි වලස් පවුලට අයත් [[උත්තර ධ්‍රැවය]] ආශ්‍රීතව වෙසෙන සත්ව විශේෂයකි. හිම වලසා ලෝකයේ විශාලතම වලස් විශේෂය වන අතර, ගොඩබිම වසන විශාලතම මාංශ භාක්ෂකයා ද වේ.<ref>{{cite web | url = http://www.fws.gov/endangered/esa-library/pdf/polar_bear.pdf |format=PDF| title = Polar bear, (Ursus maritimus) | publisher = United States Fish and Wildlife service | accessdate =9 September 2009| quote = Appearance. The polar bear is the largest member of the bear family, with the exception of Alaska's Kodiak brown bears, which equal polar bears in size.}} ([http://ecos.fws.gov/speciesProfile/SpeciesReport.do?spcode=A0IJ Overview page])</ref> වැඩුණු පිරිමි වලසෙක් බරින් 350–700 කිලෝග්‍රෑම් (රාත්තල් 770–1,500) පමණ ද,<ref name="Animal">{{cite book |last=Kindersley |first= Dorling |year=2001, 2005 |title=Animal |location=New York City |publisher=DK Publishing |isbn=0-7894-7764-5}}</ref> වැඩුණු වැලැසිනියක් (වැලැහින්නියක්) එම බරින් බාගයක් පමණ ද වෙති. හිම වලසා හා දුඹුරු වලසා හා අතර ඉතා සමීප සම්බධතාවයක් පවතිය ද සීත දේශගුණයට සරිලන පරිදි [[පරිණාමය]] වී ඇති හිම වලසුන් ගේ දේහයන් සීත දේශගුණය දරාගැනීමට, හිම මත ඇවිදීමට, පිහිනීමට හා සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමට අනුවර්තනය වී ඇත.<ref>{{cite web |url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Ursus_maritimus.html |title=Ursus Maritimus |accessdate=27 October 2007 |last=Gunderson |first=Aren |year=2007 |work=Animal Diversity Web |publisher=University of Michigan Museum of Zoology}}</ref> හිම වලසුන් ගොඩබිමේ උපත ලැබුවත්, ඔවුහු [[ජලය|ජලයේ]] විසීමට ප්‍රිය කරති. ඔවුන් ගේ විද්‍යාත්මක නාමයේ අර්ථය වන්නේ ද ‘මුහුදුබඩ වලසා’ යන්නයි.<ref name=LatDic>{{cite book | last=Kidd |first=D.A. |year=1973 |title= Collins Latin Gem Dictionary | url=https://archive.org/details/latindictionaryg0000unse |publisher= Collins |location= London |isbn=0-00-458641-7}}</ref> හිම වලසුනට සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කළ හැක්කේ [[මුහුද|මුහුදු]] ජලය මිදුණු කාල වල දී පමණි. අනෙක් කාලවල දී ඔවුන් වෙසෙන්නේ ශරීරයේ [[මේද]] තැන්පතුවලිනි. [[රතු දත්ත පොත|ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිලිබඳ ජාත්‍යන්තර සංගමය]] (IUCN) මගින් හිම වලසුන් ‘අන්තරායට ලක්විය හැකි’ ගණයට වර්ගීකරණය කෙරී ඇත. දැනට හිම වලසුන් ගේ උපසංගහන 19 ක් අතරින් 8 ක ගහනය හීනවෙමින් පවතී.<ref name=pbsg2009>IUCN Polar Bear Specialist Group, 2009.[http://pbsg.npolar.no/en/meetings/press-releases/15-Copenhagen.html 15th meeting of PBSG in Copenhagen, Denmark 2009: Press Release]. Retrieved 10 January 2010.</ref> මීට ප්‍රධාන හේතුව වී ඇත්තේ පසුගිය දශකය තුළ හිම වලසුන් මහා පරිමානයෙන් දඩයම් කිරීම යි. මේ පිළිබඳ ව ජාත්‍යන්තර අවධානය යොමුවීමත් සමග හිම වලසුන් සංගහනය සංරක්ෂණය උදෙසා නොයෙකුත් පාලනවිධි හා කොටාවන් ක්‍රියාත්මකවීමෙන් අද වන විට හිම වලසුන් සංගහනය ආරක්ෂා කිරීමට හැකි වී ඇත. වසර දහස් ගණනක් තිස්සේ හිම වලසුන් ස්වදේශීය ආක්ටික් ජනතාවගේ ජිවිතවල භෞතික, අධ්‍යාත්මික හා [[සංස්කෘතිය|සංස්කෘතික]] සලකුණක් බවට පත්වී ඇත. == නම් තැබීම == පළමු වරට හිම වලසුන් ස්පෂ්ට සත්ව විශේෂයක් ලෙස හඳුනාගැනුණේ කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස් (Constantine John Phipps) විසින් 1774 වර්ෂයේ දී ය.<ref name="iucn">{{IUCN2010.3 |assessors=IUCN SSC Polar Bear Specialist Group |year=2008|id=22823/0 |title=Ursus maritimus|downloaded=25 August 2010 }} Database entry includes a lengthy justification of why this species is listed as vulnerable.</ref> හිම වලස්සු ඔහු විසින් ''Ursus maritimus'' (ලතින් භාෂාවෙන් “මුහුදුබඩ වලසා”) යන විද්‍යාත්මක නාමයෙන් හැඳින්වුණ හ. පෙරාතුව හිම වලසුන් ''Thalarctos''<ref name="Liddell 1980">This combines the [[Ancient Greek]] words ''thalassa''/θαλασσα 'sea', and ''arctos''/αρκτος 'bear' and also, with reference to [[Ursa Major]], 'northern' or 'of the north pole' {{cite book | author = [[Henry George Liddell|Liddell, Henry George]] and [[Robert Scott (philologist)|Robert Scott]] | year = 1980 | title = [[A Greek-English Lexicon]] (Abridged Edition) | publisher = [[Oxford University Press]] | location = United Kingdom | isbn = 0-19-910207-4}}</ref> නම් සත්ව ගණයක් ලෙස හැඳින්වුණු අතර පසුව එය නිෂ්ප්‍රභා කෙරිණි. හිම වලසා හා දුඹුරු වලසා හා අතර ඉතා සමීප සම්බධතාවය පිළිබඳ ව සාක්ෂි සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව, හිම වලසුන් සත්ව 'ගණයක්' නොවන බවත්, දුඹුරු වලසා පරිණාමික අපසරණයෙන් ඇතිවූ ස්පෂ්ට සත්ව 'විශේෂයක්' බවත් සොයාගැනිණි.<ref name=IUCN>{{cite web | title = IUCN Red List: ''Ursus maritimus'' | url = {{IUCNlink|22823}}| accessdate =15 February 2008}}</ref> == වර්ගීකරණය හා පරිණාමය == Ursidae වලස් පවුල අන් මාංශ භක්ෂකයන් ගෙන් වසර මිලියන 38 කට පමණ පෙර වෙන්වී ගොස් ඇත. Ursinae උපකුලය වසර මිලියන 4.2 කට පමණ පෙර ඇරැඹී ඇත. ලෝකයේ දැනට හඳුනාගැනී ඇති පැරණිතම හිම වලස් ෆොසිලය වසර 130,000-110,000 ක් පමණ පැරණි උඩු හනුවකි. මෙය 2004 වර්ෂයේ දී Prince Charles Foreland නම් දුපතින් හමුවිය.<ref name="Lindqvist" /> මෙම ෆොසිලයෙන් හඳුනාගත් සාධක අනුව හිම වලසුන් ගේ චාර්වක දත් මීට අවුරුදු දසදහසකට හෝ විසිදහසකට පමණ පෙර දුඹුරු දත් වලින් අපසරණය වූ බවට සාක්ෂි ඇත. හිම වලසුන් Pleistocene යුගයේ ග්ලාසියරණ අවස්ථාවේ දුඹුරු වලසුන් ගෙන් පරිනාමිකව අපසරණය වූ බවට දැනට පිළිගැනේ.<ref name="DeMaster1981"/> DNA පරීක්ෂණවලින් හමුවන සාක්ෂි මීට වඩා සංකීර්ණ වේ. හිම වලසුන් ගේ මයිටකොන්ඩ්‍රිය DNA (mtDNA) දුඹුරු වලසුන් ගෙන් ''Ursus arctos'', විභේදනය වුයේ මීට වසර 150,000 කට පමණ පසුව යි.<ref name="Lindqvist">{{Cite journal |title=Complete mitochondrial genome of a Pleistocene jawbone unveils the origin of polar bear |first=Charlotte |last=Lindqvist |first2=Stephan C. |last2=Schuster |first3=Yazhou |last3=Sun |first4=Sandra L. |last4=Talbot |first5=Ji |last5=Qi |first6=Aakrosh |last6=Ratan |first7=Lynn P. |last7=Tomsho |first8=Lindsay |last8=Kasson |first9=Eve |last9=Zeyl |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=107 |issue=11 |pages=5053–5057 |doi=10.1073/pnas.0914266107 |year=2010 |pmid=20194737 |pmc=2841953 }}</ref> එ මෙන් ම සමහර දුඹුරු වලසුන් ගේ mtDNA, අනෙක් දුඹුරු වලසුනට වඩා හිම වලසුනට කිට්ටු සම්බන්ධතාවක් දක්වයි.<ref name="Waits">{{cite web |url= http://www.cnrhome.uidaho.edu/documents/Waits%20et%20al%201998%20cb.pdf&pid=78496&doc=1|title= Mitochondrial DNA phylogeography of the North American brown bear and implications for conservation | accessdate =1 August 2006|author= Lisette P. Waits, Sandra L. Talbot, R. H. Ward and G. F. Shields |year= 1998 |month= April |publisher= Conservation Biology|pages= 408–417}}</ref> මේ නිසා සමහර සංකල්පවලට අනුව හිම වලස්සු ස්පෂ්ට සත්ව විශේෂයක් ලෙස නො හැඳින්වෙති.<ref>{{Cite journal |last=Marris |first=E. |year=2007 |journal=Nature |title=Linnaeus at 300: The species and the specious |volume=446 |issue=7133 |pages=250–253 |doi=10.1038/446250a |pmid=17361153 }}</ref> අයර්ලන්තයේ වෙසෙන දුඹුරු වලසුන් ගේ mtDNA හිම වලසුනට ඉතා සමාන වේ.<ref>{{cite journal|title=Ancient hybridization and an Irish origin for the modern polar bear matriline |journal=Current Biology |doi=10.1016/j.cub.2011.05.058 |author=Edwards CJ |year=2011|author-separator=,|author2=Suchard MA|author3=Lemey P|author4=Welch JJ|author5=Barnes I|display-authors=5|last6=Fulton|first6=Tara L.|last7=Barnett|first7=Ross|last8=O'Connell|first8=Tamsin C.|last9=Coxon|first9=Peter|volume=21|issue=15|pages=1251–8|pmid=21737280}}</ref> හිම වලසුන් ගේ න්‍යෂ්ඨික ජෙනෝමය දුඹුරු වලසුන් හා සංසන්දනයේ දී වෙනස් රටාවන් පෙන්නයි. මොවුන් ජානමය වශයෙන් වෙනස් ජීවින් විශේෂ 2ක් බවට විභේදනය වී ඇත්තේ වසර 603,000 ට පමණ පෙරදී ය.<ref name="Hailer">{{cite journal|title=Nuclear genomic sequences reveal that polar bears are an old and distinct bear lineage |journal=Science |doi=10.1126/science.1216424 |author=Hailer F |year=2012|author-separator=,|author2=Kutschera V|author3=Hallström BM|author4=Klassert D|author5=Fain SR|author6=Leonard JA|author7=Arnason U|author8=Janke A|volume=336|issue=6079|pages=344–347|pmid=22517859}}</ref> නුතන පර්යේෂණවල දී හිම වලසුන් ගේ, දුඹුරු වලසුන් ගේ හා කළු වලසුන් ගේ සම්පුර්ණ ජෙනෝමය පිරික්සිණි (අතීතයේ දී කැරුණේ මයිටකොන්ඩ්‍රිය හා පාර්ශ්වික ජෙනොම පරික්ෂා පමණි). එහි දී හිම වලසුන් මීට වසර මිලියන 4-5 ට පමණ පෙර දුඹුරු වලසුන් ගෙන් පිරිනැමුණු (පරිණාමය වූ) බවට හඳුනාගැනී ඇත.<ref name=genome>{{cite journal |author=Miller W, Schuster SC, Welch AJ, ''et al.'' |title=Polar and brown bear genomes reveal ancient admixture and demographic footprints of past climate change |journal=Proc Natl Acad Sci U S A |year=2012 |month=July |pmid=22826254 |doi=10.1073/pnas.1210506109 |url=}}</ref> හිම වලසුන් හා දුඹුරු වලසුන් හා අතර අන්තර් අභිජනනයෙන් පැටවුන් බිහි කළ හැක. ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ දී හිම වලසුන් ගොඩබිම ප්‍රදේශයට ද, දුඹුරු වලසුන් උතුරු දෙසට ද සංක්‍රමණය වන අවස්ථාවල දී මොවුහු සංසර්ගයේ යෙදෙති. බොහෝ දුඹුරු වලසුන් හට 2% පමණ හිම වලසුන් ගේ ජාන ඇති නමුත් ඇලෙක්සැන්ඩර් කොදෙව් දුපත් ආශ්‍රිතව වෙසන දුඹුරු වලසුන් සංගහනයෙන් හිම වලස් ජාන 5% ත් 10% ත් අතර ප්‍රමාණයක් දක්නට ලැබේ. මින් පෙනෙන්නේ එම ප්‍රදේශවල දුඹුරු වලසුන් හා හිම වලසුන් හා අතර අන්තර් අභිජනනයන් බහුලව සිදුවන බව යි.<ref name =NewYorkTimes>{{cite web |author=Gorman J|date=23 July 2012|url=http://www.nytimes.com/2012/07/24/science/brown-bears-and-polar-bears-split-up-but-continued-coupling.html |title=Brown bears and polar bears split up, but continued coupling|work= The New York Times |accessdate=24 July 2012}}</ref> මෙම අන්තර් අභිජනන මගින් සරු දෙමුහුම් වලසුන් බිහි වේ.<ref name="DeMaster1981">{{Cite journal| last1=DeMaster | first1=Douglas P. | last2=Stirling | first2=Ian | author2-link=Ian Stirling (biologist) | date=8 May 1981 | title=Ursus Maritimus|jstor=3503828 |journal=Mammalian Species| volume=145 | pages=1–7 | doi=10.2307/3503828 | oclc=46381503| issue=145 }}</ref><ref name="Schliebe 2006">{{Cite book | last1 =Schliebe | first1 =Scott | last2 =Evans | first2 =Thomas | last3 =Johnson | first3 =Kurt | last4 =Roy | first4 =Michael | last5 =Miller | first5 =Susanne | last6 =Hamilton | first6 =Charles | last7 =Meehan | first7 =Rosa | last8 =Jahrsdoerfer | first8 =Sonja | date =21 December 2006 | title =Range-wide status review of the polar bear (Ursus maritimus) | place =Anchorage, Alaska | publisher =[[United States Fish and Wildlife Service]] | url =http://alaska.fws.gov/fisheries/mmm/polarbear/pdf/Polar_Bear_%20Status_Assessment.pdf | format =PDF | accessdate =31 October 2007 | archive-date =10 May 2009 | archive-url =https://web.archive.org/web/20090510095701/http://alaska.fws.gov/fisheries/mmm/polarbear/pdf/Polar_Bear_%20Status_Assessment.pdf | url-status =dead }}</ref> නවතම සාක්ෂි යෝජනා කරන්නේ හිම වලසුන් ගේ හා දුඹුරු වලසුන් ගේ අතර ජානමය සමානභාවයට හේතුව ඔවුන් දිගු කාලයක් තිස්සේ අන්තර් අභිජනනය කිරීමය.<ref name =NewYorkTimes/> එනමුදු මෙම විශේෂයන් ජිවත් වන පරිසරය, රූපකාය, පරිවෘත්තීය ක්‍රියාවලි, සමාජ චර්යා, භෝජන රටා හා අනෙකුත් රුපනුදර්ශිය ලක්ෂණ එකිනෙකාගෙන් වෙනස් වන නිසා ඔවුහු ජීවින් විශේෂ 2ක් ලෙස වර්ගීකරණය කෙරෙති.<ref name=first>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears00stir |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= The First Polar Bears}}</ref> හිම වලසුන් පළමු වරට ලේඛනගත කිරීමේ දී උපවිශේෂ 2ක් හඳුනාගැනිණි. 1774 වර්ෂයේ දී කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස් (Constantine John Phipps) විසින් ''Ursus maritimus maritimus'' එක් උපවිශේෂයක් ද, පීටර් සයිමන් පැලස් (Peter Simon Pallas) විසින් 1776 වර්ෂයේදී ''Ursus maritimus marinus'' නම් උපවිෂේශයක්ද හඳුනාගැනිණි.<ref>{{Cite book | last =Rice | first =Dale W. | year =1998 | title =Marine Mammals of the World: Systematics and Distribution | volume =4 | series =Special Publications of the Society for Marine Mammals | place =Lawrence, Kansas | publisher =The Society for Marine Mammalogy | isbn =1-891276-03-4}}</ref> නමුත් පසු කාලයක මෙම උපවිශේෂයන් නිෂ්ප්‍රභා විණි. අද වනවිට එක් හිම වලස් උපවිශේෂයක් පිළිබඳව පමණක් සාක්ෂි ලැබී ඇත. ''Ursus arctos'' විශේෂයෙන් පැවතෙන ''Ursus maritimus tyrannus'' නම් උපවිශේෂයේ හිම වලස්සු Pleistocene යුගයේදී වඳවී ගියහ. මෙම උපවිශේෂය දැනට වෙසෙන හිම වලසුනට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස විශාලත්වයෙන් වැඩි වේ.<ref name="DeMaster1981"/> == සංගහනය හා ව්‍යාප්තිය == [[File:Polar bears near north pole.jpg|thumb|left|කුතුහලයෙන් යුතු හිම වලසුන් USS Honalulu සබ්මැරීනය පරික්ෂා කරමින්.]] හිම වලසුන් ව්‍යාප්තව ඇත්තේ [[ආක්ටික් කවය|ආක්ටික් වෘත්තය]] හා ඒ ආශ්‍රීත භුමි කලාපවල යි. උත්තර ධ්‍රැවයේ ජනශුන්‍යභාවය හේතුකොට ගෙන හිම වලසුනට තම ජන්මභුමි රඳවාගැනීමට හැකියාව ලැබී ඇත.<ref name="derocher2004"/> කටුක දේශගුණය නිසා හිම වලසුන් ගේ ජන්ම භුමි පිරික්සීම අපහසු කටයුත්තකි. මේ නිසා හිම වලසුන් ගේ සංගහනය නිසැක වශයෙන් ඇස්තමේන්තු කිරීම අපහසු වේ. ජීව විද්‍යාඥයන් අනුමාන කරන අන්දමින් දැනට ලොව වටා හිම වලස්සු 20000-25000 පමණ වෙසෙති.<ref name="iucn31">Schliebe et al. (2008). [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22823/0 Ursus maritimus]. [[IUCN]] Red List of Threatened Species. Retrieved 5 January 2010.</ref><ref name="PBI"/> හිම වලසුන් ගේ උපසංගහන 19 ක් දැනට හඳුනාගැනී ඇත.<ref name="PBI" /><ref name="PBSG14">Aars, pp. 33–55.</ref> මෙම උපසංගහන අතර අන්තර් අභිජනනයෙන් පැටවුන් බිහිකළ හැක.<ref>{{Cite journal | last1=Paetkau | first1=S. | last2=Amstrup | first2=C. | last3=Born | first3=E. W. | last4=Calvert | first4=W. | year=1999 | title=Genetic structure of the world's polar bear populations | journal=Molecular Ecology | volume=8 | issue=10 | pages=1571–1584 | url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Paetkau_et_al_1999.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20050525210037/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Paetkau_et_al_1999.pdf | archivedate=25 May 2005 | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | doi=10.1046/j.1365-294x.1999.00733.x | pmid=10583821 | last5=Derocher | first5=AE | last6=Garner | first6=GW | last7=Messier | first7=F | last8=Stirling | first8=I | last9=Taylor | first9=MK | url-status=dead }}</ref> හිම වලසුන් ගේ සංගහනයෙන් 70% ක් උතුරු ඇමරිකාවේ වෙසෙන අතර ඊට උපසංගහන 13 ක් අයත් වේ. බ්යුෆෝර්ට් මුහුදේ සිට දකුණු දිශාවට හඩ්සන් බොක්ක දක්වා ද, නැගෙනහිර දිශාවට ග්‍රීන්ලන්තයේ බැෆ්ෆින් බොක්ක දක්වා ද, උතුරු ඇමරිකාවේ හිම වලස්සු ව්‍යාප්ත වී සිටිති. ආසියානු-යුරෝපිය ප්‍රදේශයේ ග්‍රීන්ලන්තය, බරෙන්ට්ස් මුහුද, කාරා මුහුද, ලප්ටෙව් මුහුද හා චුක්චි මුහුද ලෙස උපසංගහන 5 ක් දැනට හඳුනාගැනී ඇත. සීමිත දත්ත නිසා මෙම උපසංගහන පිළිබඳව වැඩිදුර විස්තර තවමත් සොයාගෙන නොමැත. හිම වලසුන් ගේ නිජබිම් ප්‍රධාන වශයෙන් [[ඩෙන්මාර්කය]], නොර්වේ, [[රුසියාව]], [[ඇමරිකානු එක්සත් ජනපදය|ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය]] හා [[කැනඩාව]] නම් රටවල් පහක් පුර ව්‍යාප්ත වී ඇත. මෙම රටවල් පහ අන්තර්ජාතික හිම වලසුන් සංරක්ෂණය කිරීමේ සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇත. මෙම සම්මුතිය හරහා එ ර‍ටවල් හිම වලසුන් පිළිබඳ පර්යේෂණ හා සංරක්ෂණ කටයුතු වලට අන්‍යෝන්‍ය සහයෝගිතාව පළකර ඇත. හිම වලසුන් නිරීක්ෂණය සදහා 1980 දශකයේ මැද භාගයේ සිට නවීන මිල අධික උපක්‍රම භාවිතවේ.<ref name=campbell/> හෙලිකොප්ටර් යානා මගින් හා හිම වලසුන් ගේ වාසභුමි නිරීක්ෂණය කිරීම හා හිම වලසුන් ගේ කනේ ඉලෙක්ට්‍රොනික හඳුනාගැනීමේ සම්බන්ධකයක් සවිකිරීම මෑත කාලයේ දී හිම වලසුන් නිරීක්ෂණයට යොදාගන්න ප්‍රචලිත ක්‍රම වේ.<ref name=campbell/> මෑතක සිට සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලස්සු ජනාවාස අසලට සංක්‍රමණය වී තිබෙති. මෙම කරුණ නිසා ‘හිම වලසුන් ගේ ගහනය වැඩි වී ඇතැ යි’ විශ්වාස කිරීම නිවැරදි නොවේ.<ref name=campbell>{{cite news |first=Colin |last=Campbell |coauthors=Lunau, Kate |title=The war over the polar bear: Who's telling the truth about the fate of a Canadian icon? |url=http://www.macleans.ca/science/environment/article.jsp?content=20080123_5242_5242&page=1 |work=Maclean's |date=25 January 2008 |accessdate=9 March 2008 |archive-date=16 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516032545/http://www.macleans.ca/science/environment/article.jsp?content=20080123_5242_5242&page=1 |url-status=dead }}</ref> ඔවුන් මෑත කාලයේ වැඩිපුර ජනාවාස අසල දක්නට ලැබෙන්නේ ඔවුන් ගේ ගහනය වැඩිවීමක් නිසා නොව, ඔවුන්ට ප්‍රමාණවත් ආහාර නොමැති නිසාවෙනි. 2009 වර්ෂයේ දී හිම වලස් උපසංගහන 19න්, 8 ක ගහනය ක්‍රමයෙන් අඩු වෙමින් ද, 3 ක ගහනය ස්ථාවර මට්ටමක ද, 1 ක ගහනය ක්‍රමයෙන් වැඩි වෙමින් ද පවතින අතර, උපසංගහන 7 ක් පිළිබඳව ප්‍රමාණවත් දත්ත වාර්තාවී නොමැත.<ref name=pbsg2009/><ref name="PBI">[http://www.polarbearsinternational.org/bear-facts/ Polar Bears and Conservation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100210010512/http://www.polarbearsinternational.org/bear-facts |date=2010-02-10 }} and {{cite web | title = Polar bear FAQ | url = http://www.polarbearsinternational.org/faq/ | work = Polar Bears International | accessdate =14 July 2009 }}</ref> == වාසභූමිය == [[File:Polarbearonice.jpg|thumb|right|නිදැල්ලේ වෙසෙන හිම වලසෙක්.]] හිම වලසුන් මුහුදු ක්ෂීරපායි විශේෂයකි.<ref name="stirling1988intro">{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears00stir |location= Ann Arbor |authorlink=Ian Stirling (biologist) |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Introduction}}</ref> ඔවුන් ගේ සුපුරුදු වාසභූමි ආක්ටික්හී අයිස් මිදුණු මහද්වීපික තටාක හා කුඩා දුපත් සමුහයන් වේ. මෙම ප්‍රදේශ “ආක්ටික් ජෛව වළල්ල” නමින් හැඳින්වෙන අතර මෙහි [[ජෛව රසායන විද්‍යාව|ජෛව ක්‍රියාකාරිත්වය]] ආක්ටික්හී අනෙකුත් ප්‍රදේශ හා සැසදීමේ දී ඉතා ඉහළ අගයක් ගනී.<ref name=derocher2004/><ref name=distribution>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears00stir |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Distribution and Abundance}}</ref> හිම වලසුන් බොහෝවිට හැසිරෙන්නේ අයිස් තට්ටු, මුහුදු ජලය හා ගැටෙන ස්ථානවලයි.<ref>{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | date=January 1997 | title=The importance of polynyas, ice edges, and leads to marine mammals and birds| volume=10 | issue=1–4 | pages=9–21 | doi=10.1016/S0924-7963(96)00054-1 | journal=Journal of Marine Systems}}</ref> එයට හේතුව මෙම ස්ථානවල හිම වලසුන් ගේ ප්‍රියතම ආහාරය වන සීල් මත්ස්‍යයින් බහුලව ගැවැසීම යි. හඩ්සන් බොක්කත් ජේම්ස් බොක්කත් ආශ්‍රීතව අයිස් කුට්ටි ගිම් උතුවේ දී (ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ දී) සම්පුර්ණයෙන් දියවී යයි. මේ නිසා මෙම කාලයේ දී හිම වලස්සු ගොඩබිම දෙසට සංක්‍රමණය වෙති.<ref name=distribution/> == ජීව විද්‍යාව හා චර්යාව == === භෞතික ලක්ෂණ === හිම වලසා ලෝකයේ විශාලතම භෞමික මාංශ භක්ෂකයා වන අතර, සයිබිරියානු ව්‍යාඝ්‍රයාට වඩා දෙගුණයකින් විශාල වේ.<ref name=lords>{{cite book|title=Lords of the Arctic: A Journey Among the Polar Bears |url=https://archive.org/details/lordsofarcticj00davi |last=Davids |first=Richard C.|coauthors=Guravich, Dan |location= New York| publisher=MacMillan Publishing Co., Inc. | year=1982|isbn=0-02-529630-2 |chapter=Lords of the Arctic}}</ref> වැඩුණු පිරිමි වලසෙක් සාමාන්‍යයෙන් [[බර|බරින්]] කිලෝග්‍රෑම් 350 - 700 (රාත්තල් 770 – 1500) හා දිගින් මීටර 2.4 – 3 (අඩි 8 – 10) ක් පමණ ද වේ.<ref name=hemstock4>Hemstock, p. 4</ref> වැඩුණු වැලැසිනියක් බරින් කිලෝග්‍රෑම් 150 – 250 (රාත්තල් 330 - 550) හා දිගින් මීටර 1.8 – 2.4 (අඩි 6 – 8) පමණ ද වේ. ගැබිනි වැලැසිනියක් බරින් කිලෝග්‍රෑම් 500 (රාත්තල් 1100) පමණ වේ.<ref name=hemstock4/> එ මෙන් ම වැඩුණු හිම වලසෙෙක් උසින් සෙන්ටිමීටර 122 – 160 (අගල් 48 – 63) පමණ වේ.<ref name=Wood>{{cite book |last= Wood |first=G.L. |year= 1983 |title= The Guinness Book of Animal Records |url= https://archive.org/details/guinnessbookofan00wood |page=[https://archive.org/details/guinnessbookofan00wood/page/243 240] | isbn = 978-0-85112-235-9}}</ref><ref>[http://wildlife1.wildlifeinformation.org/s/0MCarnivor/ursidae/ursus/Ursus_maritimus/01ursus_maritimusamwtht.html Polar bear Ursus maritimus - Appearance/Morphology: Measurement and Weight (Literature Reports)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110930194832/http://wildlife1.wildlifeinformation.org/s/0MCarnivor/ursidae/ursus/Ursus_maritimus/01ursus_maritimusamwtht.html |date=2011-09-30 }}. Wildlife1.wildlifeinformation.org. Retrieved 15 September 2011.</ref> දුඹුරු වලසා සමග සැසදීමේ දී හිම වලසාට දිගටි සිරුරක්, දිගටි හිස් කබලක් හා දිගටි නාසයක් ද ඇත.<ref name=first/> හිම වලසුන් ගේ පාද විශාල වන අතර මෙය හිම හා තුනී අයිස් තට්ටු මත ඇවිදීමට හා [[පිහිනීම|පිහිනීමේ]] දී ඉදිරියට තල්ලු කිරීමට ද උපකාරී වේ. ඔවුන් ගේ පාද කුඩා ගැටිති වලින් සම්න්විත වේ. මෙම ගැටිති මගින් හිම මත ඝර්ෂනය (පිළිලුම) වැඩිකිරීම හේතුවෙන් ඇවිදීමට පහසු වේ.<ref name=first/> හිම වලසුන් ගේ කෙටි හා ශක්තිමත් නිය ගොදුරු අල්ලාගැනිමට උපකාරී වේ.<ref name=first/> ඔවුන් ගේ යටි අතට වක්වූ [[නියපොතු|නිය]] [[මුහුදු අයිස්'|අයිස්]] හැරීමට උපකාරී වේ. හිම වලසුනට [[දත්]] 42 ක් පිහිටයි.<ref name=first/> ඔවුන් ගේ රදනක දත් විශාල හා මුවහත් වන අතර එ මගින් ඔවුන් ගේ මාංශ භක්ෂකතාව මැනවින් පිළිබිඹු වේ.<ref name=first/> හිම වලසුන් ගේ උඩු ඇන්දේ දන්ත සුත්‍රය 3.1.4.2 වන අතර පහත ඇන්දේ දන්ත සුත්‍රය 3.1.4.3 ක් වේ. හිම වලසුන්ට ඝන මේද තට්ටුවක්, සමක් හා ලෝම ස්තරයක් ඇත. මේවා ශරීරයේ තාප හානිය අවම කර ශරීරය උණුසුම් කිරීමට උපකාරී වේ. හිම වලසුන් ගේ ශරීර [[උෂ්ණත්වය]] සෙල්සියස් අංශක 10 (ෆැරන්හයිට් අංශක 50)ක් අබිබවා ගියහොත් ශරීරය අධික ලෙස රත් වේ. මොවුන් ගේ ශරීර උෂ්ණත්වය කෙතරම් කුඩා ද යත්, [[අධෝරක්ත]] ඡායාරූපවලට ඔවුන් ගේ සිරුරු උණුසුම නො හසුවේ.<ref name="stirling1988">{{Cite book | last = Stirling | first = Ian | author-link=Ian Stirling (biologist) | year = 1988 | title =Polar Bears | url = https://archive.org/details/polarbears00stir | place =Ann Arbor | publisher =University of Michigan Press | isbn =0-472-10100-5}}</ref> හිම වලසුන් ගේ ඝන ලෝම ස්තරය සුදු පාටට හුරු වේ. [[මැයි]] සිට [[අගෝස්තු]] [[මාස|මාසය]] දක්වා ඔවුන් ගේ ලොම් සැලීම සිදුවේ.<ref>Kolenosky G. B. 1987. Polar bear. pp. 475–485 in Wild furbearer management and conservation in North America (M. Novak, J. A. Baker, M. E. Obbard, and B. Malloch, eds.). Ontario Fur Trappers Association, North Bay, Ontario, Canada.</ref> අනෙකුත් ආක්ටික් ක්ෂීරපායින් මෙන් හිම වලසා ගේ ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ දී ලෝම වේශාන්තරණය උදෙසා තද පැහැයට හැරීමක් සිදුනොවේ. [[File:Polar Bear Underwater Zoo Bremerhaven Germany.ogv|thumb|left|පිහිනමින් සිටින හිම වලසෙක්.]] හිම වලසුන් ගේ සුදු පැහැති ලොම් වැස්ම කාලයත් සමග [[කහ පාට|කහ]] පැහැයට හැරේ. කූඩුගත කර සිටින හිම වලසුන් ගේ ලෝම සමහර අවස්ථාවල දී ලා කොළ පැහැයට හැරේ. මීට හේතුව ඇල්ගී විශේෂයක් ලෝම අතර වැඩීමයි.<ref>In unusually warm conditions, the hollow tubes provide an excellent home for algae. While the algae is harmless to the bears, it is often a worry to the zoos housing them, and affected animals are sometimes washed in a salt solution, or mild [[hydrogen peroxide|peroxide bleach]] to make the fur white again.</ref> පිරිමි වලසුන් ගේ ඉදිරිපස ගාත්වල ලෝම දිගට වැඩෙන අතර, මෙය වැලහිනන් ආකර්ෂණයට උපකාරී වේ.<ref name="Dimorph">{{cite journal |last=Derocher |first=Andrew E. |coauthors=Magnus Andersen, and Øystein Wiig |year=2005 |title=Sexual dimorphism of polar bears |jstor=4094434 |journal=Journal of Mammalogy |volume=86 |issue=5 |pages=895–901 |url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf |doi=10.1644/1545-1542(2005)86[895:SDOPB]2.0.CO;2 |format=PDF |issn=1545-1542 |access-date=2013-03-22 |archive-date=2011-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110110120300/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf |url-status=deviated |accessdate=2013-03-22 |archivedate=2011-01-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110110120300/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf }}</ref> හිම වලසුනට ගඳ සුවඳ හඳුනාගැනීමේ තීව්‍ර හැකියාවක් ඇත. ඔවුනට කිලෝ මීටර 1.6 ක් දුරින් ඇති හෝ මීටරයක් ගැඹුරින් පිහිටි සීල් මතස්‍යයින් හඳුනාගත හැක.<ref name=rosing20-23>Rosing, pp. 20–23</ref> ඔවුනට මිනිසාට සමාන ශ්‍රවණ සංවේදනයක් ඇති අතර, හොඳින් දුර පෙනීමේ හැකියාවක් ද ඇත.<ref name=rosing20-23/> හිම වලසුන් ඇති දක්ෂ පිහිනුම් කරුවන් වන අතර ගොඩබිම සිට කිලෝමීටර 300 (මීටර 200)ක් පමණ දුර ආක්ටික් මුහුදේ පිහිනමින් සිටින හිම වලස්සු සොයාගැනී ඇත. හිම වලසුන් ගේ ශරීරයේ තැන්පත් වී ඇති මේද තට්ටුව [[උත්ප්ලාවකතාව|උත්ප්ලාවකතාවයක්]] ලබාදෙමින් පිහිනීමට උපකාරී වේ.<ref name=behavior/> හිම වලසුනට පැයට කිලෝමීටර 10 (පැයට හැතැප්ම 6) ක [[වේගය|වේගයෙන්]] පිහිනිමට ද, පැයට කිලෝමීටර 5.6 (පැයට හැතැප්ම 3.5) ක වේගයෙන් ඇවිදිමට ද,<ref name=behavior/> පැයට කිලෝමීටර 40 (පැයට හැතැප්ම 25) ක වේගයෙන් [[දිවිම|දිවිමටද]] හැකියාවක් ඇත.<ref>[http://www.seaworld.org/infobooks/polarbears/pbbehavior.html Polar Bears: VI. Behavior.], [[SeaWorld]]. Retrieved 21 January 2011.</ref> === දඩයම් කිරීම හා ආහාර පරිභෝජනය === [[File:Polarbear spitzbergen 1.jpg|thumb|right| හිම වලසුන්ගේ දිගු හොස්ස හා ගෙල සීල් මතස්‍යයින් සිටින ගුහා පරික්ෂා කිරීමට උපකාරී වන අතර, ඔවුන්ගේ ශක්තිමත් ඉදිරි ගාත් ගොදුරු ඇදගෙන යාමටද උපකාරී වේ.<ref name=matthews73-88/>]] හිම වලසා යනු වලස් පවුලට අයත් අතිශයින්ම මාංශ භක්ෂක සාමාජිකයාය. ඔවුන්ගේ ප්‍රියතම ආහාරය සීල් මතස්‍යයින්ය.<ref>{{cite episode | title = Arctic Bears | url = http://www.pbs.org/wnet/nature/arcticbears/index.html | series = PBS Nature | serieslink = Nature (TV series) | airdate = 17 February 2008 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080616221443/http://www.pbs.org/wnet/nature/arcticbears/index.html |date=16 June 2008 }}</ref> සීල් මතස්‍යයින් හුස්ම ගැනීමට හෝ අයිස් මත විවේක ගැනීමට ගොඩබිමට පැමිණීමේදී හිම වලසුන්ගේ ගොදුරු බවට පත්වේ.<ref name=matthews73-88>Matthews, pp. 73–88</ref> හිම වලසුන් වැඩිපුරම දඩයම් කරන්නේ [[මුහුදු අයිස්|අයිස් තට්ටු]] ජලය හා මුසුවන කෙලවරවල් වලය.<ref name=amstrup2007/> හිම වලසුන් විශිෂ්ට ගන්ධ සංවේදනය මගින් සීල් මතස්‍යයින් සිටින ස්ථාන හදුනාගත හැක.ඔවුන් නිසොල්මන්ව ගොදුර ලං වනතුරු ජල තටාක අසල බලාසිටිති.<ref name=hemstock24-27>Hemstock, pp. 24–27</ref> සීල් මතස්‍යයින් හුස්ම ගැනීමට ජාල පෘෂ්ටය අසලට පැමිණීමේදී ඔවුන්ගේ ප්‍රශ්වාස වාතය හිම වලසාට හදුනාගත හැක. එවිට හිම වලසුන් ඔවුන්ගේ ඉදිරිගාත් ජාල තටාකයට දමා සීල් මතස්‍යයින් ගොඩබිමට ඇද දමති. ඉන්පසුව ඔවුන්ගේ ශක්තිමත් දත් මගින් සීල් මතස්‍යයින් හිස සපා කුඩු කර මරා දමති. මීට අමතරව ගොඩබිම විවේක ගන්නා සීල් මතස්‍යයින් ලුහුබදිමෙන්ද, සීල් මතස්‍යය කැදලි වලට කඩා පැනිමෙන්ද සීල් මතස්‍යයින් ගොදුරු කරගැනීමට හිම වලසාට හැකිය.<ref name=hemstock24-27/> [[File:Polar Bear ANWR 10.jpg|upright|thumb|left|තල්මසෙකුගේ මළකුණක් අසල සිටින හිම වලසෙක්]] වැඩුණු වලසුන් කැමට ප්‍රිය කරන්නේ සීල් මතස්‍යයින්ගේ කැලරි පිරි මාංශ හා මේද තැන්පතු ය. නමුත් කුඩා වලසුන් [[ප්‍රෝටීන්]] අනුන [[රතු පාට|රතු]] පැහැති මාංශ කැමට ප්‍රිය කරති.<ref name=matthews73-88/> මීට අමතරව හිම වලසුන් [[කුරුල්ලෝ|කුරුළු]] පැටවුන් හා කුරුළු [[බිත්තරය|බිත්තරද]] ආහාරයට ගනිති.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/earth/hi/earth_news/newsid_8622000/8622244.stm | publisher=BBC News | title=In pictures: Rock climbing polar bears | date=20 April 2010}}</ref> මවගෙන් වෙන්වූ යොවුන් හිම වලසුන් හට තනිව දඩයම් කිරීම ඉතා පහසු කටයුත්තක් නොවේ. මේ නිසා ඔවුන්ට අනිකුත් හිම වලසුන් කා දමා අත්හැර දැමු මළකුණු වල කොටස් ආහාරයට ගැනීමට සිදුවේ. එසේම යොවුන් හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට සාර්ථක වුවද, සමහර අවස්ථාවලදී වැඩුණු හිම වලසුන්ගෙන් දඩයම බේරා ගැනීමට අසමත් වේ. එවිට ඔවුන්ට සිදු වන්නේ වැඩුණු වලසුන්ගෙන් ආහාර ගෙන හමාර වනතුරු බලාසිටිමටය. ආහාර ගැනීමෙන් පසු හිම වලසුන් හිම හෝ ජලය උපයෝගයෙන් තම ශරීරය පිරිසිදු කරගනිති.<ref name=behavior>{{cite book | last=Stirling | first= Ian | year=1988 | title= Polar Bears | url=https://archive.org/details/polarbears00stir | location= Ann Arbor | authorlink=Ian Stirling (biologist) | publisher= University of Michigan Press | isbn= 0-472-10100-5 | chapter= behavior}}</ref> [[File:Ursus maritimus posture.svg|thumb|හිම වලසුන්ගේ ලාක්ෂණික ඉරියව්:<br />1. - විවේකයෙන් සිටින විට;<br />2. - විමසිල්ලෙන් සිටින විට;<br />3. - දඩයම් කිරීමේදී]] හිම වලසුන් ඉතා දක්ෂ මෙන්ම ශක්තිමත් විලෝපිකයන් වෙති. හිම වලසකුට තම දේහ [[ස්කන්ධය]] මෙන් දෙගුණයක් බරින් යුතු මුහුදු ඇතෙකු දඩයම් කලහැක.<ref name="Clarkson1994" /> එසේම මුහුදු ඇතාට සමාන ස්කන්ධයෙන් යුතු බෙලුගා තල්මසුන් දඩයම් කිරීමටද හිම වලසුන්ට හැකියාව ඇත. නමුත් ඔවුන්ගේ සිරුරු ඉතා ඉක්මණින් රත්වන නිසා හිම වලසුන්ට වැඩිදුර දිවීමේ හැකියාවක් නොමැත. ගැබිණි වලහින්නියන් හැරෙන්නට අනෙකුත් වලසුන් අවුරුද්ද පුරාම ක්‍රියාශීලි වෙති.<ref name="tick"/> කළු වලසුන් (black bear) හා දුඹුරු වලසුන් (brown bear)මෙන් නොව, හිම වලසුන් හට කෑම නොමැතිව මාස කිහිපයක් වුවද සිටිය හැක. මීට හේතුව ග්‍රීෂ්ම ඍතුව හා සරත් ඍතුව මුලදී අයිස් දියවී යාමෙන් හිම වලසුන් හට සීල් මතස්‍යයින් දඩයම මගහැරිමය.<ref name="tick"/> මෙම කාල වලදී ඔවුන් තම සිරුරුවල මේද තැන්පතු දහනයෙන් [[ශක්තිය]] ලබා ගනිති.<ref name="stirling1988" /> හිම වලසුන් සීල් මතස්‍යයින්ට අමතරව පිනි මුවන්, කුරුල්ලන්, බිත්තර, සිප්පි බෙල්ලන්, කකුළුවන්, කාන්තකයන් හා හිම වලස් පැටවුන්ද ආහාරයට ගනිති. මීට අමතරව ඔවුන් [[ශාක|ශාකමය]] ද්‍රව්‍ය, බෙරි වර්ග, මුල් වර්ග හා මුහුදු පැළෑටි සුළු වශයෙන් පරිභෝජනයට ගනිති.<ref name="Clarkson1994"/> හිම වලසුන් මාංශ භක්ෂක වීමට එක් හේතුවක් වන්නේ, ශාකමය ද්‍රව්‍යවලින් ඔවුන්ට ප්‍රමාණවත් කැලරි සංඛ්‍යාවක් ලබාගැනීමට නොහැකි වීමයි. ඔවුන්ගේ ශරීරය හැඩගැසී ඇත්තේ මේද තැන්පතු වලින් අධික මුහුදු ක්ෂීරපායින් ආහාරයට ගැනීමටය.<ref>{{Cite journal | last1=Ramsay | first1=M. A. | last2=Hobson | first2=K. A. |date=May 1991 | title=Polar bears make little use of terrestrial food webs: evidence from stable-carbon isotope analysis | volume=86 | issue=4 | pages=598–600 | doi=10.1007/BF00318328 | journal=Oecologia}}</ref><ref>{{Cite journal | last=Best | first=R. C. | year=1985 | title=Digestibility of ringed seals by the polar bear | journal=Canadian Journal of Zoology| volume=63 | issue=5 | pages=1033–1036 | doi=10.1139/z85-155}}</ref> ජනාවාස අසල වාසය කරන හිම වලසුන් මිනිසුන් අපතේ දමන කැලි කසළ ආහාරයට ගැනීමට පුරුදුව ඇත.<ref name="Clarkson1994"/> මෙම කැලි කසළ අතර හිම වලසුන්ට අනතුරුදායක ද්‍රව්‍ය වන ස්ටයිරෆොම්, ප්ලාස්ටික්, වාහන වල බැටරි, ලිහිස්සු තෙල් හා එතිලින් ග්ල්යිකොල් අඩංගු වේ.<ref name="Clarkson1994">{{Cite book | last=Clarkson | first=Peter L. | last2=Stirling | first2=Ian | author2-link=Ian Stirling (biologist) | year=1994 | contribution=Polar Bears | contribution-url=http://icwdm.org/handbook/carnivor/ca_c25.pdf | editor1-last=Hygnstrom | editor1-first=Scott E. | editor2-last=Timm | editor2-first=Robert M. | editor3-last=Larson | editor3-first=Gary E. | title=Prevention and Control of Wildlife Damage | place=Lincoln | publisher=University of Nebraska | pages=C–25 to C–34 | url=http://icwdm.org/handbook/index.asp | accessdate=13 November 2007 | archive-date=20 November 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071120204546/http://icwdm.org/handbook/index.asp | url-status=dead }}</ref><ref name="Manning">{{Cite journal | last=Manning | first=T. H. | date=March 1961 | title=Comments on 'Carnivorous walrus and some Arctic zoonoses' | journal=Arctic | volume=14 | issue=1 | pages=76–77 | url=http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf | format=PDF | issn=0004-0843 | accessdate=13 November 2007 | archive-date=9 April 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080409082148/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf | url-status=deviated | archivedate=9 April 2008 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080409082148/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf }}</ref> මේවා හිම වලසුන් පරිභෝජනයට ගැනීමෙන් විවිධ රෝගාබාධ මෙන්ම [[මරණය|මරණයන්ද]] සිදුවිය හැක. මේ නිසා ජනාවාස අසල වෙසෙන ජනතාව කැලි කසළ [[ප්‍රතිචක්‍රණය|ප්‍රතිචක්‍රීකරණය]] කර නිසි ලෙස බැහැර කිරීමට වග බලාගත යුතුය. === හැසිරීම === [[File:Polar Bears Play fight.JPG|thumb|left|බොහෝවිට හිම වලසුන් අතර සෙල්ලක්කාරී ගැටුම් ඇති වේ. ඔවුන් අතර සැබෑ ගැටුම් ඇතිවන්නේ සංසර්ගයේ යෙදෙන සමයන්හිදී ය. ]] අළු පැහැති වලසුන් (grizzly bear) මෙන් හිම වලස්සු දේශ සිමාවන් ආරක්ෂා නො කරති. සාමාන්‍යයෙන් රණ්ඩු සරුවල් කිරීමට මැලිවන හිම වලස්සු බොහෝ අවස්ථාවල දී සටන් නොකර පලායාමට උත්සහ දරති.<ref name=matthews2729>Matthews, pp. 27–29</ref> සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලසුන් ගේ හැසිරීම ඉතා අවිනිශ්චිත යි. උන් මිනිසුනට පහරදී මරාදැමූ හා ආහාරයට ගත් අවස්ථා කීපයක් දැනට වාර්තාවී ඇත.<ref name=bruemmer2533>Bruemmer, pp. 25–33</ref> නමුත් ආක්ටික් වෘත්තයේ මිනිස් [[ලෝක ජනගහනය|ජනගහනය]] ඉතා පහළ නිසා මෙ වැනි අවස්ථා ඉතා දුර්ලභ වේ. වැඩුණු හිම වලස්සු සාමාන්‍යයෙන් හුදකලා ජිවිත ගත කිරීමට ප්‍රිය කරති. නමුත් බොහෝවිට හිම වලසුන් එකිනෙකා සමග සෙල්ලම් කරමින් හා එකිනෙකා සමග තුරුල් වෙමින් නිඳන අයුරු දැකගත හැකියි.<ref name=bruemmer2533/> හිම වලසුන් පිළිබද විශේෂඥ වෛද්‍ය නිකීටා ඔව්සිඅනිකොව් (Nikita Ovsianikov) පවසන්නේ වැඩුණු හිම වලසුන් හොද සමාජ සබඳතා පවත්වා ගෙන යන බවයි.<ref name=matthews2729/> විශේෂයෙන්ම කුඩා පැටවුන් සමාජශීලි වන අතර ඔවුහු තම සහෝදර සහෝදරියන් සමග කෙළිදෙලෙහි යෙදෙමින් කාලය ගෙවති. යොවුන් පිරිමි වලසුන් අතර සෙල්ලක්කාරී ගැටුම් ඇති වේ. මෙම අත්දැකීම් ඔවුනට පසු කාලයේ දී [[ලිංගික සංසර්ගය|සංසර්ග]] වකවානුවල වැලහින්නන් ආකර්ෂණය කරගැනීමට උපකාරී වේ.<ref>Matthews, p. 95</ref> === ප්‍රජනනය හා ජිවන චක්‍රය === [[File:Ursus maritimus us fish.jpg|thumb|හිම වලස් පැටවුන් අවුරුදු දෙකහමාරක් පමණ වන තුරැ මවගේ පිළිසරණයෙන් ජිවත් වේ.]] [[අප්‍රේල්]] හා [[මැයි]] මාසවල හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට එක්රැස් වන ස්ථානවල සංසර්ගය සිදුවේ.<ref name=reproduction/> පිරිමි වලසෙකුට වැලහින්නියක් සොයා කිලෝමීටර 100ක් (සැතපුම් 60) හෝ ඊට වඩා චාරිකා කල හැක. ඇය සොයාගැනීමෙන් පසු පිරිමි වලසා වෙනත් වලසුන් සමග සටන් කිරීමෙන් ඇයව දිනාගත යුතුය. මෙම සටන්වල ප්‍රථිපලයක් වශයෙන් බොහෝ වලසුන්ට තුවාල සිදුවේ.<ref name=reproduction/> වැලහින්නියක් සාමාන්‍යයෙන් පිරිමි වලසුන් කීපදෙනෙකු සමග සංසර්ගයේ යෙදෙති. මෑත කාලයේ සිදුකරන ලද පරීක්ෂණ මගින් එකම මවට දාව වෙනස් පියවරුන්ගේ පැටවුන් සොයාගෙන ඇත..<ref name=carpenter>{{cite journal|last=Carpenter|first=Tom|date=November/December 2005|title=Who's Your Daddy?|journal=Canadian Geographic|publisher=The Royal Canadian Geographic Society|location=Ottawa|pages=44–56}}</ref> මෙසේ හමුවන වලස් යුවලක් සතියක් පමණ කාලයක් එකට වසමින් කීපවරක් සංසර්ගයේ යෙදෙති. මෙය වැලහින්නියන්ගේ ඩිම්බනිහරණය [[ලිංගික උත්තේජනය|උත්තේජනය]] කරයි.<ref name=rosing42-48>Rosing, pp. 42–48</ref> සංසර්ගයෙන් පසු සාරවත් ඩිම්බ [[අගෝස්තු]] හෝ [[සැප්තැම්බර්]] මාසය වන තුරු සැලකිය යුතු වර්ධනයක් නොපෙන්වයි. මෙම මාස 4 තුල වැලහින්නියන් අතිවිශාල ආහාර ප්‍රමාණයක් පරිභෝජනය කරමින් තම සිරුරේ බර ආසන්න වශයෙන් දෙගුණයකින් (කිලෝග්‍රෑම් 200 කින්) වැඩිකර ගනිති.<ref name=reproduction/> ====මාතෘ ගුහා තැනීම හා මුල් අවදිය==== අයිස් දියවිගෙන යන කාලයේදී ගැබිණි වැලහින්නියන් දඩයම අතහැර මාතෘ ගුහා සැදීම ආරම්භ කරති. මෙම ගුහා ඇතුල්වීම සදහා පටු උමගකින් හා කුටීර 1-3 කින්ද පමණ සමන්විත වේ.<ref name=reproduction/> හිම මත හෝ අයිස් මත සාදන මෙම ගුහා බොහෝවිට වසර කීපයක් පුරා නැවත නැවත භාවිතා වේ.<ref name=derocher2004/> මෙම ගුහා තුල ගැබිණි වැලහින්නියන් සිසිර තරණයට (hibernation) සමාන අක්‍රිය තත්වයකට පත්වේ. මෙහිදී වැලහින්නියන් සිසිර තරණයේදී මෙන් නොකඩවා නිදා නොගනිති. නමුත් ඔවුන්ගේ හෘද ස්පන්දනය විනාඩියට ගැස්සුම් 46 සිට 27 ක් දක්වා අඩුවන අතර,<ref name=lockwood17-21>Lockwood, pp.17–21</ref> ඔවුන්ගේ ශරීර උෂ්ණත්වය සිසිර තරණයේදී මෙන් අඛණ්ඩව පවතී.<ref name="stirling1988" /><ref>{{Cite journal| last1=Bruce | first1=D. S. | last2=Darling | first2=N. K. | last3=Seeland | first3=K. J. | last4=Oeltgen | first4=P. R. | last5=Nilekani | first5=S. P. | last6=Amstrup | first6=S. C. |year=1990 | title=Is the polar bear (Ursus maritimus) a hibernator?: Continued studies on opioids and hibernation | journal=Pharmacology Biochemistry and Behavior | volume=35 | issue=3 | pages=705–711 | doi=10.1016/0091-3057(90)90311-5}}</ref> [[File:Cub polar bear is nursing 2.OGG|thumb|මව් කිරි උරන පැටවෙක්]] නොවැම්බර් සිට පෙබරවාරි මාස ඇතුලත පැටවුන් බිහිවීම සිදුවේ. අලුත ඉපදුනු පැටවුන්ගේ දැස් නොපෙනෙන අතර ලා දුඹුරු පැහැති ලොම් ස්තරයකින් ආවරණයවී ඇත. ඉපදෙන විට ඔවුන්ගේ බර කිලෝග්‍රෑම් 0.9 (රාත්තල් 2) කට වඩා අඩුවේ.<ref name=rosing42-48/> මිනිස් භාරයේ සිටින වැලහින්නියන් ඉක්මණින් පැටවුන් ප්‍රසුත කරති. සාමාන්‍යයෙන් වැලහින්නියක් එක් වරකට පැටවුන් 2 කු පමණ ප්‍රසුත කරති.<ref name=reproduction/> පෙබරවාරි මැද සිට අප්‍රේල් මැද භාගය වනතුරු මව හා පැටවුන් ගුහාව තුල වාසය කරති. මෙම කාලය ඇතුලත මව් වැලහින්නිය නොකඩවා තම උපවාසය පවත්වා ගෙන යන අතරතුර තම පැටවුන් හට මව් කිරිද ලබාදෙති.<ref name=reproduction/> මව් වැලහින්නිය ගුහාවේ දොරටුව කඩා ගුහාවෙන් පිටතට යන්නේ ඇගේ පැටවුන් කිලෝග්‍රෑම් 10-15 ක් (රාත්තල් 22-23)පමණ වැඩුණු පසුවය.<ref name=reproduction/> ඉන්පසු ඉදිරි දවස් 12-15 අතර කාලයේදී ගුහාවට ආසන්න පරිසරයේ මව හා පැටවුන් කාලය ගත කරති. පැටවුන් ඇවිදීමට හා ඉගෙනගන්නා අතරතුර, මව අවට වෘක්ෂලතා ආදිය මත යැපෙයි.<ref name=reproduction/> මෙසේ සති දෙකක් පමණගත වූ පසු මව හා පැටවුන් සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමට මුහුදු බඩ ප්‍රදේශයට සංක්‍රමණය වේ.<ref name=reproduction/> ගැබිණි කාලයේදී සිට මෙම අවස්ථාව වනතෙක් වැලහින්නියක මාස 8ක පමණ කාලයක් නිරාහාරව සිටීමට සිදුවේ.<ref name=reproduction/> වැලහින්නියන් තම පැටවුන් කෙරෙහි දැඩි ස්නේහයක් දක්වන අතර ඔවුන් හට දැඩි ආරක්ෂාවක් ලබාදෙති. නමුත් සමහර කුඩා පැටවුන් වෘකයන්ට ගොදුරු වීමෙන් හෝ හාමතෙන් මියයති. වැඩුණු පිරිමි වලසුන්ද සමහර අවස්ථාවලදී පැටවුන් මරදමා ආහාරයට ගනිති.<ref>Derocher, AE and Wiig, Oe; [http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-307.pdf Infanticide and Cannibalism of Juvenile Polar Bears (Ursus maritimus) in Svalbard] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170808142329/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-307.pdf |date=2017-08-08 }} Arctic [Arctic]. Vol. 52, no. 3, pp. 307–310. Sep 1999</ref> පැටවුන් මවගෙන් වෙන්වන්නේ අවුරුදු 2.5 ක් පමණ වයස්ගතවූ පසුවය.<ref name=reproduction/> එවිට මව පැටවුන් අත්හැර දැමීම හෝ එලවා දැමීම සිදු කරයි. සමහර අවස්ථාවල මවගෙන් වෙන්වූ පැටවුන් එකට සංචාරය කරමින්, සති හෝ මාස ගණනක් එකට දඩයම් කරමින් ආහාර හවුලේ බුක්ති විදිති.<ref name=bruemmer2533/> ==== වැඩුණු විය ==== හිම වැලැසිනියෝ අවුරුදු 4-5 වන විට ද,<ref name=reproduction>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears00stir |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Reproduction}}</ref> පිරිමි හිම වලස්සු අවුරුදු 6 ක් වන විට ද ලිංගික පරිණතභාවයට පත්වෙති. කෙසේ වුව ද සහකාරියක් සොයාගැනීමේ උග්‍ර තරගය හේතුවෙන් පිරිමි හිම වලසුනට අවුරුදු 8ක් හෝ 10ක් වනතුරු ප්‍රජනනය කිරීමට හැකියාවක් නො ලැබෙන්නේ යි.<ref name=reproduction/> හිම වලසුන් ගොඩබිම වෙසෙන අනෙක් ජිවින්ට වඩා බෝවෙන රෝග හා පරපෝෂී ආසාදනවලට ගොදුරුවීමේ අවදානම අවම යි.<ref name=pbi_survival/> නමුත් හිම වලසුන් අතර ''Trichinella'' නම් පරපෝෂී වටපණු ආසාදනය බහුලව දක්නට ලැබේ.<ref>{{Cite journal | last1=Larsen | first1=Thor | last2=Kjos-Hanssen | first2=Bjørn |year=1983| title=Trichinella sp. in polar bears from Svalbard, in relation to hide length and age | volume=1 | issue=1 | pages=89–96 | doi=10.1111/j.1751-8369.1983.tb00734.x | journal=Polar Research}}</ref> මෙම ආසාදන තත්වය මාරක නොවේ.<ref name= pbi_survival/> ජලභීතිකාව සහිත හිම වලසුන් වාර්තාවීම ඉතා දුර්ලභ යි. ඉතිහාසය පුරාවට ජලභීතිකාව සහිත හිම වලසුන් වාර්තාවී ඇත්තේ එක් වරක් පමණි.<ref name= pbi_survival/> සමහර අවස්ථාවල දී හිම වලසුන් ගේ ශරීරයේ වෙසෙන මයිටාවන් හා අනෙකුත් පරපොෂින් හේතුවෙන් නොයෙකුත් සමේ රෝග තත්ත්ව ද ඇති වේ. ==== ආයු අපේක්ෂාව ==== අවුරුදු 25ට වැඩි කාලයක් ආයු වැලඳූ හිම වලසුන් වාර්තාවීම ඉතා දුර්ලභයි.<ref name=hemstock29-35>Hemstock, pp. 29–35</ref> දැනට වාර්තාවී ඇති පරිදි නිදැල්ලේ වෙසෙන හිම වලසකු ගේ වැඩිම ආයු කාලය අවුරුදු 32 කි.<ref name=wrigley>{{cite web|url=http://www.polarbearsinternational.org/rsrc/files/pbispring08.pdf|title=The Oldest Living Polar Bear|last=Wrigley|first=Robert E.|date=Spring 2008|work=Polar Bears International Newsletter|publisher=Polar Bears International|accessdate=9 June 2008|format=PDF |archiveurl = http://web.archive.org/web/20080626110834/http://www.polarbearsinternational.org/rsrc/files/pbispring08.pdf |archivedate = 26 June 2008}}</ref> හිම වලසුන් මියයාමට නිශ්චිත හේතුන් තවමත් සොයාගෙන නොමැත.<ref name="pbi_survival">{{cite web|url=http://www.polarbearsinternational.org/polar-bears-in-depth/survival/page1/|title=Polar bears in depth: Survival|publisher=Polar Bears International|accessdate=20 October 2008}}</ref> මහලු හිම වලස්සු ක්‍රමයෙන් දුර්වල වෙත්ම උනට ආහාර දඩයම් කිරීමට නොහැකිවීම නිසා සාගින්නෙන් මිය යති. එ මෙන් ම ගැටුම් හා අනතුරුවල ප්‍රතිපලයක් ලෙස ඇතිවන තුවාල නිසා ද හිම වලස්සු මිය යති.<ref name=pbi_survival/> == හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම == === ස්වදේශීය ජාතිකයන් === [[File:Greenland-polarbear-skin hg.jpg|thumb|දඩයම් කරන ලද හිම වලසුන්ගේ සම්]] ආක්ටික් ප්‍රදේශයේ වෙසෙන ස්වදේශීය ජනතාව හිම වලසුන් දඩයම් කර ඔවුන්ගේ ශරීරයේ සෑම කොටසක් පාහේ ප්‍රයෝජනයට ගනිති..<ref name=lw6-9>Lockwood, pp. 6–9</ref> හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමේදී මිනිසුන් සුනඛයන් යොදාගෙන හිම වලසුන්ගේ අවදානය වෙනතකට යොමුකර හෙල්ල හෝ ඊතල උපයෝගී කරගෙන ඔවුන් මරාදමති..<ref name=original>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears00stir |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= The Original Polar Bear Watchers}}</ref> ස්වදේශිකයින් හිම වලසාගේ මාංශ ආහාරයට ගන්නා අතර ලොම් භාවිතාකර ඇදුම් පැළදුම් හා සපත්තු සාදාගනිති. හිම වලසුන්ගේ තෙල් මන්ද ආහාර පිසීමේදී හා ඉන්ධනයක් ලෙසද ගෙදරදොර භාවිතයට ගනී. මීට අමතරව ඔවුන්ගේ කන්ඩරා ඇදුම් මැසීමේදී නුල් ලෙස භාවිතා කරන අතර ඔවුන්ගේ පිත්තාශය හා හෘදය වස්තුව අව්වේ වෙලා කුඩු කර ඖෂධ ලෙස භාවිතා කරති. හිම වලසුන්ගේ දත් ආරක්ෂක සුර ලෙස සලකන ස්වදේශිකයන් ඒවා ගෙලෙහි පලදා ගනිති.<ref name=Uspensky/> හිම වලසුන්ගේ අපතේ යන එකම කොටස අක්මාවයි. ඊට හේතුව එහි විටමින් A සාන්ද්‍රණය අධික වීම හේතුවෙන් එය විෂ සහගත වීමයි.<ref>As a carnivore which feeds largely upon [[fish]]-eating carnivores, the polar bear ingests large amounts of [[Retinol|vitamin A]], which is stored in their [[liver]]s. The resulting high concentrations cause [[Hypervitaminosis A]], {{Cite journal | last1=Rodahl | first1=K. | last2=Moore | first2=T. |year=1943 | title=The vitamin A content and toxicity of bear and seal liver | journal=The Biochemical Journal | volume=37 | issue=2 | pages=166–168 | pmc=1257872 | pmid=16747610 }}</ref> මේ නිසා දඩයක්කරුවන් හිම වලසුන්ගේ අක්මාව වල දැමීම හෝ මුහුදට විසිකිරිම සිදු කරති.<ref name=Uspensky>{{cite book |title=Белый Медведь (tr: Belyi Medved')&nbsp;— (in Russian)|last=Uspensky|first=Savva Mikhailovich|year=1977 |publisher=Nauka|location=Moscow}}</ref> ස්වදේශික ජනතාවගේ මෙම සම්ප්‍රදායික දඩයම කුඩා පරිමාණයෙන් සිදුවීම හේතුවෙන් හිම වලසුන්ගේ සංගහනයට ඉන් සැලකිය යුතු බලපෑමක් එල්ල නොවේ.<ref name=lw31-36>Lockwood, pp. 31–36</ref> === වෙළදාම === රුසියාවේ හිම වලස් ලොම් වෙළෙදාම 14 වන ශත වර්ෂයේ දී ඇරඹිණි.<ref name=Uspensky/> 16 හා 17 වන ශත වර්ෂවල යුරෝපිය-ආක්ටික් ප්‍රදේශයේ ජනගහනය වැඩිවීමත්ම සමග ගිනි අවි පරිභෝජනයත් වෙළෙදාමත් දියුණු වීමත් සමග හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම සීග්‍රයෙන් ඉහල ගියේය.<ref name="stirling1988" /><ref name=nwt>{{cite web |url=http://wildlife.enr.gov.nt.ca/NWTWildlife/bears/PolarBear/management.htm |title=Polar Bear Management |publisher=Government of the Northwest Territories |accessdate=14 March 2008 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20080504105354/http://wildlife.enr.gov.nt.ca/NWTWildlife/bears/PolarBear/management.htm |archivedate = 4 May 2008}}</ref> 20 වන ශතවර්ෂය මුල දී අවුරුද්දක් ඇතුලත හිම වලස්සු 300ක් පමණ නෝර්වීජියානු දඩයක්කරුවන් විසින් දඩයම් කැරුණ හ. ඓතිහාසික දත්ත අනුව 18 වන සියවස මුල දී හිම වලස්සු 400-500 ක් පමණ උතුරු යුරෝපිය-ආසියානු ප්‍රදේශයේ වාර්ෂිකව දඩයමට ලක් වුණ හ. නමුත් 20 වන ශතවර්ෂය මුල් භාගය වන විට කාර්මික හා තාක්ෂණික දියුණුවත් සමග හිම මත පදවන යානා (snowmobiles), අයිස් කඩන යන්ත්‍ර (icebreakers) හා ගුවන්යානා උපයෝගී කරගෙන දඩයම් කිරීම සිදුකැරිණි. මේ නිසා 20 වන ශතවර්ෂය මුල් භාගය වන විට හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම වාර්ෂිකව 1300-1500 ක් වන තුරු වැඩිණි.<ref name=Uspensky/> === නුතන රෙගුලාසි === [[File:Polar-Bear-Warning-Longyearbyen.jpg|thumb|left|හිම වලසුන් මාර්ගය අසල ගැවසෙන බවට අනතුරු අගවන මාර්ග සංඥාවක්.]] හිම වලසුන් වදවීයාම වලක්විමටත් හිම වලසුන්ගේ මතු උන්නතිය සදහාත් 1950 දශකයේ මැද භාගයේදී විවිධ රටවල් විසින් හිම වලසුන් දඩයම සිමා කිරීමට විවිධ විධිවිධාන හා රෙගුලාසි ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. 1956 වර්ෂයේදී සෝවියට් රාජ්‍යය විසින් හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කරන ලදී. කැනඩාව හිම වලසුන් දඩයම සිමා කිරීමට 1968 වර්ෂයේදී කොටා ක්‍රමයක් ගෙන එන ලදී. නොර්වේ රාජ්‍යයද 1973 වර්ෂයේ සිට හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කලේය. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය 1971 වර්ෂයේදී හිම වලසුන් දඩයම සිමා කරන ලද අතර, 1972 වර්ෂයේදී මුහුදු ක්ෂීරපායි සංරක්ෂණය පනත ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. 1973 වර්ෂයේදී හිම වලසුන් සංරක්ෂණය පිළිබද අන්තර්ජාතික සම්මුතියට කැනඩාව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, සෝවියට් රාජ්‍යය, නොර්වේ රාජ්‍යය හා ඩෙන්මාර්කය යන රටවල් පහ අත්සන් තබන ලදී. මෙම සම්මුතියට අනුව ක්‍රීඩාවට හෝ වාණිජ අරමුණුවලට හිම වලසුන් දඩයම සපුරා තහනම් වේ. එනමුදු මෙම ගිවිසුමට අනුව ස්වදේශීය ජනතාවට සම්ප්‍රදායික ලෙස හිම වලසුන් දඩයමේ යෙදීමට අවසර ඇත. මෙම රටවල් පහ අතුරින් නොර්වේ රාජ්‍යය පමණක් කිසිදු හේතුවක් උදෙසාවත් හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට නොදෙයි. == සංරක්ෂණය == [[File:Polar Bear Habitat.png|thumb|right|300px|මෙම සිතියම මගින් ඇමරිකානු භූවිද්‍යා සමීක්ෂණය අනුමාන කරන පරිදී 2001 සිට 2010 හා 2041 සිට 2050 දක්වා වර්ෂයන් තුල හිම වලසුන්ගේ සංගහනය පෙන්නුම් කරයි.]] 2008 වර්ෂයේදී ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමයේ වාර්තාවලට අනුව ලෝක හිම වලසුන් සංගහනය 20000-25000 ක් පමණ වෙන අතර මෙම අගය ක්‍රමයෙන් පිරිහියමින් පවතී.<ref name=iucn31/> 2006 වර්ෂයේදී ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමය මගින් හිම වලසුන් "අවම අවදානමක් පවතින" (LC) සත්ව විශේෂයක සිට "අන්තරාවට ලක්විය හැකි" (VU) සත්ව විශේෂයකට උසස් කරන ලදී.<ref>{{cite web | title = Release of the 2006 IUCN Red List of Threatened Species reveals ongoing decline of the status of plants and animals | url = http://www.iucn.org/en/news/archive/2006/05/02_pr_red_list_en.htm | work = World Conservation Union |accessdate =1 February 2006 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20060512071333/http://www.iucn.org/en/news/archive/2006/05/02_pr_red_list_en.htm |archivedate = 12 May 2006}}</ref> ඔවුන් අනුමාන කරන පරිදී ඊලග පරම්පරා 3ක කාලය ඇතුලත (වසර 45ක් තුල) හිම වලසුන් සංගහනය 30% කින් පහල යා හැක.<ref name=iucn/> මීට ප්‍රධානතම හේතුව කාලගුණික විපර්යාසයන් ය. මීට අමතරව පරිසර දුෂණය හා හිම වලසුන් අධික ලෙස දඩයම් කිරීමද ඔවුන්ගේ සංගහනය පිරිහීමට හේතුවී ඇත. ලෝක වනජීවී අරමුදලට අනුව හිම වලසුන් ආක්ටික් පරිසර පද්ධතියේ ජීව ගුණය මැනීමට දර්ශකයක් ලෙස භාවිතා කරයි. හිම වලසුන් සංගහනය අඩුවීමෙන් පිළිබිඹු වන්නේ ආක්ටික් පරිසර පද්ධතියේ විපර්යාසයන් ඇතිවී බවයි.<ref>WWF: A Leader in Polar Bear Conservation . Retrieved 29 June 2009, from WFF – Polar Bear Web site: http://www.worldwildlife.org/species/finder/polarbear/polarbear.html#</ref> === දේශගුණික විපර්යාස === ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමය, ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාස ඇගයුම, ඇමරිකානු භූ විද්‍යා සමීක්ෂණය හා හිම වලසුන් පිළිබද අධ්‍යයනයෙහි යෙදෙන ලෝක ප්‍රමුඛ ජීව විද්‍යඥයින් පවසන අන්දමට ගෝලීය උණුසුම සමග ඇතිවන දේශගුණික විපර්යාස හිම වලසුන්ගේ පැවැත්මට බරපතල තර්ජනයක් එල්ල කරයි.<ref name="derocher2004">{{Cite journal | last1=Derocher | first1=Andrew E. | last2=Lunn | first2=Nicholas J. | last3=Stirling | first3=Ian | author3-link=Ian Stirling (biologist) |year=2004 | title=Polar bears in a Warming Climate | journal=Integrative and Comparative Biology | volume=44 | issue=2 | pages=163–176| doi=10.1093/icb/44.2.163 | pmid=21680496}}</ref><ref name="stirling2006">{{cite journal | last = Stirling | first = Ian | authorlink=Ian Stirling (biologist) | coauthors = and Claire L. Parkinson | year = 2006 | month = September | title = Possible effects of climate warming on selected populations of polar bears (Ursus maritimus) in the Canadian Arctic | journal = Arctic | volume = 59 | issue = 3 | pages = 261–275 | issn = 0004-0843 | url = http://www.nasa.gov/pdf/157360main_StirlingParkinson2006_Arctic59-3-261.pdf | format = PDF | accessdate =15 September 2007}}</ref><ref name="stirling2004">{{cite journal | last = Stirling | first = Ian | authorlink = Ian Stirling (biologist) | coauthors = N.J. Lunn, John Iacozza, Campbell Elliott and Martyn Obbard | year = 2004 | month = March | title = Polar bear distribution and abundance on the Southwestern Hudson Bay coast during open water season, in relation to population trends and annual ice patterns | journal = Arctic | volume = 57 | issue = 1 | pages = 15–26 | issn = 0004-0843 | url = http://umanitoba.ca/ceos/files/publications_pdf/058.pdf | format = PDF | accessdate = 15 September 2007 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070925185910/http://umanitoba.ca/ceos/files/publications_pdf/058.pdf | archivedate = 25 September 2007 | url-status = dead }}</ref><ref name="Barber2004">{{cite journal | last = Barber | first = D.G. | coauthors = J. Iacozza | year = 2004 | month = March | title = Historical analysis of sea ice conditions in M'Clintock Channel and the Gulf of Boothia, Nunavut: implications for ringed seal and polar bear habitat | journal = Arctic | volume = 57 | issue = 1 | pages = 1–14 | issn = 0004-0843 | url = http://goliath.ecnext.com/coms2/gi_0199-263435/Historical-analysis-of-sea-ice.html | format = PDF}}</ref><ref name="Appenzeller">T. Appenzeller and D. R. Dimick, "The Heat is On," ''[[National Geographic (magazine)|National Geographic]]'' 206 (2004): 2–75. cited in {{cite book | last = Flannery | first = Tim | authorlink = Tim Flannery | title = The Weather Makers | url = https://archive.org/details/weathermakershow0000flan | publisher = [[HarperCollins]] |year=2005 | location = Toronto, Ontario | isbn = 0-00-200751-7 | pages=[https://archive.org/details/weathermakershow0000flan/page/101 101]–103 }}</ref><ref name=acia>{{Cite book | author=Arctic Climate Impact Assessment | year=2004 | title=Impact of a Warming Arctic: Arctic Impact Climate Assessment | place=Cambridge | publisher=Cambridge University Press | isbn =0-521-61778-2 | oclc =56942125 | url=http://amap.no/workdocs/index.cfm?dirsub=%2FACIA%2Foverview |authorlink=Arctic Climate Impact Assessment}}. The relevant paper is [http://amap.no/workdocs/index.cfm?action=getfile&dirsub=%2FACIA%2Foverview&filename=Finding4.pdf&CFID=1282&CFTOKEN=1454CA86-1283-9480-2B88165DE19F817F&sort=default Key Finding 4]</ref> දේශගුණික විපර්යාස නිසා ඇතිවන මුලික තර්ජනය නම් හිම වලසුන්ට ඔවුන්ගේ වාසභූමි අහිමිවීමයි. ගෝලීය උණුසුම ඉහලයාමත් සමග උත්තර ධ්‍රැවයෙහි අයිස් දියවෙමින් පවතී. සාමාන්‍යයෙන් හිම වලසුන් වැඩිපුරම දඩයම් කරන්නේ අයිස් තට්ටු, මුහුදු ජලය හා සම්බන්ධ වන ස්ථානවලය. උෂ්ණත්වය ඉහලයාම නිසා අයිස් තට්ටු වෙනදාට වඩා ඉක්මණින් දියවේ. මේ නිසා හිම වලසුන්ට වැඩි කාලයක් දඩයම් කිරීමට නොහැකිවේ. එවිට සීත කාලයට සැහෙන මේද තැන්පතු නොමැති වීමෙන් හිම වලසුන් සාගින්නෙන් හා මන්ද පෝෂණයෙන් පෙළෙති.<ref name="stirling1999">{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | last2=Lunn | first2=N. J. | last3=Iacozza | first3=J. | author1-link=Ian Stirling (biologist) | date=September 1999 | title=Long-term trends in the population ecology of polar bears in Western Hudson Bay in relation to climatic change | journal=Arctic | volume=52 | issue=3 | pages=294–306 | issn=0004-0843 | url=http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf | format=PDF | accessdate=11 November 2007 | archive-date=28 September 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190928135003/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf | url-status=deviated | archivedate=28 September 2019 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190928135003/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf }}</ref> එසේම අයිස් තට්ටු දියවීමෙන් හිම වලසුන්ට බොහෝ දුර පිහිනීමට සිදුවේ. එවිට ඔවුන්ගේ ආහාර තැන්පතු අනවශ්‍ය ලෙස වැයවීමක් සිදුවේ. මේ නිසා සමහර අවස්ථාවලදී හිම වලසුන් දියේ ගිලි මියයාමට හැක.<ref name="monnett2006">{{Cite journal | last1=Monnett | first1=Charles | last2=Gleason | first2=Jeffrey S. | date=July 2006 | title=Observations of mortality associated with extended open-water swimming by polar bears in the Alaskan Beaufort Sea| volume=29 | issue=8 | pages=681–687 | doi=10.1007/s00300-005-0105-2 | journal=Polar Biology}}</ref> නිසි පෝෂණය නොලැබීමෙන් හිම වැලහින්නියන්ගේ ප්‍රජනක හැකියාව අඩුවන අතර පැටවුන්ගේ මරණ අනුපාතයද ඉහල යයි.<ref name="derocher2004"/> [[File:Ursus maritimus Polar bear with cub 2.jpg|thumb|left|සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයමට නිසි කාලවේලාවක් නොලැබීමෙන් මාතෘ වැලහින්නියන් හා පැටවුන් මන්දපෝෂණයට ලක් වේ.]] උණුසුම් දේශගුණය නිසා මාතෘ වැලහින්නියන් ගුහා සැදීමේදී අපහසුතාවයන්ට ලක්වේ.><ref name="Schliebe 2006"/> උණුසුම් සීත ඍතු හේතුවෙන් භූගත ගුහාවන් දියවීයාමෙන් ඒවායේ තාප පරිවාරකතාව අඩුවේ.<ref name=derocher2004/> මීට අමතරව උණුසුම් දේශගුණය හේතුවෙන් රෝගාබාධ ඇති කරන බැක්ටීරියා හා පරපෝෂී ජිවින්ගේ ව්‍යාප්තිය වැඩිවේ.<ref name=amstrup2007/> පසුගිය වසර කීපය තුල ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාස හේතුවෙන් සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලසුන් මිනිස් ජනාවාස කරා ඇදෙමින් පවතී. මේ නිසා පසුගිය වසර කීපය තුල හිම වලසුන් හා මිනිසුන් අතර වාර්තාවන ඝට්ටන සංඛ්‍යාව සීග්‍රයෙන් වැඩිවී ඇත.<ref name=stirling2006/><ref>Mitchell Taylor, a former polar bear researcher for the Nunavut government, believes that arctic warming has been caused by natural phenomena and is not a long-term threat to the polar bear. After his retirement, he was not re-appointed to the international Polar Bear Specialist Group (PBSG), giving rise to speculation that he was excluded from the group because of his views on climate change. According to the PBSG chair, appointments to the PBSG are given to scientists who are currently active in polar bear research, and that as a retired researcher Taylor did not qualify. (References: {{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/comment/columnists/christopherbooker/5664069/Polar-bear-expert-barred-by-global-warmists.html|title=Polar bear expert barred by global warmists|last=Booker|first=Christopher|date=27 June 2009|work=The Daily Telegraph|accessdate=12 August 2009 | location=London}})</ref> පසුගිය දශකය තුල ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාසයන් අධික ලෙසම බලපා ඇත්තේ දකුණු දිග වෙසෙන හිම වලසුන් සංගහනයටය. මේ හේතුව නිසා දකුණු දිග වෙසෙන හිම වලසුන් සංගහනය සීග්‍රයෙන් අඩුවෙමින් පවතී. <ref name=acia/> ගෝලීය උණුසුම නස බටහිර හඩ්සන් බොක්ක ආශ්‍රිතව පසුගිය අවුරුදු 30 ට වඩා සති 3ක් වේලාසනින් ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේදී අයිස් කුට්ටි දියවන බව වාර්තා වේ.<ref name=sd2007/> මේ නිසා හිම වලසුන්ට ග්‍රීෂ්ම ඍතුවට සුදානම් වීම සදහා නිසි ලෙස ආහාර ලබාගැනීමට කාලවේලා මදිවේ. එහෙයින් හිම වලසුන්ගේ කායික සෞඛ්‍යය පිරිහෙමින් පවතී. 1980 දශකයේ හිම වැලහින්නියකගේ සාමාන්‍ය බර කිලෝග්‍රෑම් 230 ක් (රාත්තල් 510) ලෙස වාර්තාවේ..<ref name=sd2007>{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | last2=Derocher | first2=Andrew E. | publication-date=Fall 2007 | title=Melting under pressure: The real scoop on climate warming and polar bears | journal=The Wildlife Professional | volume=1 | issue=3 | pages=24–27, 43 | url=http://www.polarbearsinternational.org/sites/default/files/scientists/stirling_derocher_climate_wildlife_professional_2007.pdf | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | year=2007 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20111015224417/http://www.polarbearsinternational.org/sites/default/files/scientists/stirling_derocher_climate_wildlife_professional_2007.pdf | archivedate=15 October 2011 | url-status=dead }}</ref> 1987 සිට 2004 වන විට හඩ්සන් බොක්ක ආශ්‍රිතව හිම වලසුන් සංගහනය 22% කින් අඩුවී ඇත.<ref name="regehr2007">{{Cite journal| last1=Regehr | first1=E. V. | last2=Lunn | first2=N. J. | last3=Amstrup | first3=N. C. | last4=Stirling | first4=I. |year=2007 | title=Effects of earlier sea ice breakup on survival and population size of polar bears in western Hudson Bay | journal=Journal of Wildlife Management| volume=71 | issue=8 | pages=2673–2683 | doi=10.2193/2006-180}}</ref> === පරිසර දුෂණය === ආහාර දාමවල ඉහලින් සිටින විලෝපිකයකු වන හිම වලසුන්ගේ දේහවල අප්‍රතිවර්ති කාබනික දුෂක වන policholorinated biphenyl(PCBs) හා ක්ලෝරීන් අඩංගු කෘමිනාශක සාන්ද්‍රණය ඉහල යමින් පවතී. මෙම රසායනික ද්‍රව්‍ය සාන්ද්‍රණය ඉහල යාමේ ප්‍රථිපලයක් ලෙස අංගවිකල පැටවුන් බිහිවීම හා ප්‍රතිශක්ති පද්ධතියේ ඌනතාවයන් ඇතිවේ.<ref>{{Cite journal | author=Skaare | year=2002 | title=Ecological risk assessment of persistent organic pollutants in the arctic | volume=181–182 | pages=193–197 | url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Skaare_et_al_2002.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20101203075622/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Skaare_et_al_2002.pdf | archivedate=3 December 2010 | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | doi=10.1016/S0300-483X(02)00280-9 | journal=Toxicology | pmid=12505309 | author-separator=, | author2=Janneche Utne | display-authors=2 | last3=Lie | first3=Elisabeth | last4=Bernhoft | first4=Aksel | last5=Derocher | first5=Andrew E | last6=Norstrom | first6=Ross | last7=Ropstad | first7=Erik | last8=Lunn | first8=Nicholas F | last9=Wiig | first9=Øystein | url-status=dead }}</ref> PCB හා DDT වැනි විෂ රසායනික ද්‍රව්‍ය ජාත්‍යන්තරව තහනම් කිරීමත් සමග, මෑත කාලය වන විට හිම වලසුන්ගේ දේහවල මෙකී විෂ සාන්ද්‍රණයන් පහල යමින් පවතියි. === තෙල් කාන්දු වීම් === ආක්ටික් පෙදෙසෙහි ඇතිවන තෙල් කාන්දු වීම් හිම වලසුන්ගේ ජීවිතවලට තර්ජන එල්ල කරයි. මෙම තෙල් ලෝම සමග බැදීමෙන් ලෝමවල තාප පරිවාරක බාවය පිරිහී යයි. මේ හේතුවෙන් හිම වලසුන්ට තම සිරුරේ උණුසුම රැකගැනීමට නොහැකිව ඔවුන් මරණයට පත්විය හැක.<ref name="tick">{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears00stir |location= Ann Arbor |authorlink=Ian Stirling (biologist) |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= What Makes a Polar Bear Tick?}}</ref> එසේම ඔවුන්ගේ ලොම්වල තෙල් තට්ටු ඉවත්කිරීමට ලෙව කෑමෙන් හිම වලසුන්ගේ වකුගඩු හානි වීමෙන්ද ඔවුන් මිය ය හැක.<ref name="tick"/> මීට අමතරව තෙල් කාන්දුවීමේ අතුරු ප්‍රථිපලයක් ලෙස කාන්දු වූ තෙල් අවට වෙසෙන මාතෘ හිම වැලහින්නියන් තම පැටවුන්ද අනාථ කර ගුහා අත්හැර දමති.<ref name="iucn"/> === පුරෝකථන === ඇමරිකානු භූවිද්‍යා සමීක්ෂණය පවසන පරිදී 2050 වර්ෂය වන විට ලෝකයේ වෙසෙන හිම වලසුන් සන්ගහනයෙන් 3 න් 2 ක් වදවී යාමේ හැකියාවක් පවතියි.<ref name="amstrup2007">{{Cite book | last = Amstrup | first = Steven C. | last2=Marcot | first2=Bruce G. | last3=Douglas | first3=David C. | year = 2007 | title = Forecasting the range-wide status of polar bears at selected times in the 21st Century | publication-place =Reston, Virginia | publisher = U.S. Geological Survey |url = http://www.usgs.gov/newsroom/special/polar_bears/docs/USGS_PolarBear_Amstrup_Forecast_lowres.pdf |format=PDF| accessdate =29 September 2007}}</ref> සමහර විද්වතුන් පවසන්නේ හිම වලසුන් හිම වලසුන් ගෝලීය උණුසුමට හා දේශගුණික විපර්යාස වලට ක්‍රමයෙන් හැඩ ගැසිය හැකි බව ය.<ref name="Taylor">{{cite journal | author = Taylor, Mitchell K. | title = Review of CBD Petition | publisher = Letter to the U.S. Fish and Wildlife Service | date = 6 April 2006 | url = http://www.ff.org/centers/csspp/pdf/200701_taylor.pdf | format = PDF | accessdate = 8 September 2007 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070925185910/http://www.ff.org/centers/csspp/pdf/200701_taylor.pdf | archivedate = 25 September 2007 | url-status = dead }}</ref> <ref name=campbell/> නමුත් සමහර විද්වතුන් මෙම අදහස ප්‍රතික්ෂේප කරති.<ref name =campbell/> === අන්තරායට ලක්වූ විශේෂ පිළිබද ඇමරිකානු ප්‍රඤප්තිය === 2008 වර්ෂයේ මැයි මස 14 වන දින ඇමරිකානු දේශීය කටයුතු පිළිබද දෙපාර්තමෙන්තුව මගින් හිම වලසුන් අන්තරායට ලක්වූ ජීවි විශේෂයක් ලෙස ලැයිස්තු ගත කරන ලදී.<ref name=hassett>{{cite news|url=http://www.nationalpost.com/opinion/story.html?id=533276|title=Bush's polar bear legal disaster|last=Hassett|first=Kevin A|date=23 May 2008|work=National Post|accessdate=7 June 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080529045348/http://www.nationalpost.com/opinion/story.html?id=533276|archivedate=29 May 2008|url-status=live}}</ref> මීට අමතරව මුහුදු ක්ෂීරපායි සංරක්ෂණ පනතෙහි විධිවිධාන අනුගමනය නොකරන තෙල් හා ගැස් ගවේෂණ සමාගම් සමාගම් තහනම් කිරීමටත් ඇමරිකානු දේශීය කටයුතු පිළිබද දෙපාර්තමේන්තුව තීරණය කරන ලදී. එසේම කැනඩාවේ සිට හිම වලසුන්ගේ සත්ව කොටස් ගෙන ඒම තහනම් කරන ලදී.<ref name="barringer">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2008/05/15/us/15polar.html?fta=y|title=Polar bear is made a protected species|last=Barringer|first=Felicity|date=15 May 2008|work=The New York Times|accessdate=7 June 2008}}</ref> === අන්තරායට ලක්වූ විශේෂ පිළිබද කැනේඩියානු ප්‍රඤප්තිය === කැනේඩියානු අන්තරායට ලක්වූ ජීවින් පිළිබද කමිටුව නිර්දේශ කල පරිදී 2008 වර්ෂයේ අප්‍රේල් මස හිම වලසුන් විශේෂ සැලකිල්ලට භාජනය වන ජීවි විශේෂයක් ලෙස අන්තරායට ලක්වූ ජීවින් පනතේ ලැයිස්තු ගත කෙරිණි. == සංස්කෘතික බලපෑම් == [[File:PolarBearWalrusTuskCarving.jpg|right|thumb|මෙය චුක්චි ගෝත්‍රික කැටයම් කරුවන් විසින් මුහුදු ඇතෙකුගේ දළයක් මත සිදු කරනු ලැබූ කැටයමකි. මෙම කැටයමෙන් හිම වලසුන් මුහුදු ඇතුන් දඩයම් කිරීම නිරුපනය කරයි.]] === ස්වදේශික ජනප්‍රවාද === ස්වදේශික ජනතාවට හිම වලසුන් සංස්කෘතික හා භෞතික වටිනාකමකින් යුතු සත්ව කොට්ඨාශයකි.<ref name=lw6-9>Lockwood, pp. 6–9</ref><ref name=Uspensky/> වසර 2500-3000 ක් පමණ ඉපැරණි ආදිවාසීන් විසින් දඩයම් කැරුණු හිම වලසුන් ගේ නෂ්ටාවශේෂ මෙන් ම,<ref name=lw31-36>Lockwood, pp. 31–36</ref> වසර 1500 ක් පමණ පැරණි හිම වලසුන් ගේ සිතුවම් චුක්චි අර්ධද්වීපයේ ගුහා වලින් හමු වී ඇත.<ref name=Uspensky/> ස්වදේශිකයින් සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමේ කුසලතාවය ද, ඉග්ලු සැදීමට ද උගෙනැ ඇත්තේ හිම වලසුන් ගේ චර්යාවන් නිරීක්ෂණයෙන් බවට විශ්වාස කෙරේ.<ref name=Uspensky/> ස්වදේශික ගෝත්‍රිකයන් වන ඉනුඉට් (Inuit) හා එස්කිමෝවරුන් (Eskimo) අතර හිම වලසුන් සම්බන්ධයෙන් නොයෙකුත් ජනප්‍රවාද පවතී. හිම වලසුන් මිනිසුන් ලෙස නිවෙස්වල වෙසෙන අතර රාත්‍රියේ දී ඔවුන් සම් පොරවාගෙන නිවෙස්වලින් බැහැර වන බවට හා මහ වලසා තරු රටාව සුනඛයන් ගෙන් වටවීමට හේතුව වැනි විවිධ ජනප්‍රවාද ස්වදේශික ජනතාව අතර පවතී.<ref name=original/> මෙම ජනප්‍රවාද මගින් ස්වදේශික ජනතාව හිම වලසුන් කෙරෙහි දක්වන බුහුමන හා ඔවුන් ගේ ජිවිත සමග හිම වලසුන් ගේ කිට්ටු සබදතාව මැනවින් පිළිබිඹු වේ.<ref name=original/> හිම වලසුන් හිදගෙන හා සිටගෙන සිටින අවස්ථාවල දී ඔවුන් ගේ ඉරියව් මිනිසාට ඉතා සමීපවන බැවින් හා සම ඉවත් කළ හිම වලස් මළකුණු මිනිස් සිරුරට ඉතා සමාන වන බැවින්, මිනිසුන් හා හිම වලසුන් අතර ආත්මීය සබදතාවක් පවතින බව ස්වදේශිකයෝ අදහති.<ref name=original/> එස්කිමෝවරුන් ගේ පුරාවෘත්තවලට අනුව හිම වලසුන් නිරීක්ෂණයෙන් මිනිස්සු දඩයම් කිරීමට හුරුවූ හ. ඉනුඉට් ගෝත්‍රික ජනතාව හිම වලසුන් ටුඋරන්ගසුක් (Tuurngasuk) නම් මහා ආත්මයක් ලෙස අදහති.<ref>balisunset, (2008, 8 22). [http://www.socyberty.com/Folklore/The-Bear-in-Myth-Mythology-and-Folklore.222065/1 The Bear in Myth, Mythology and Folklore]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Retrieved 29 June 2009</ref> නැගෙනහිර සයිබිරියාවේ වෙසෙන චුක්චි (Chukchi) හා යුපික් (Yupik) ජනතාව දඩයම් කරන ලද හිම වලසුනට ස්තුතිය පුදකිරීමේ චාරිත්‍ර ක්‍රමයන් අනුගමනය කරති. ස්වදේශිකයෝ හිම වලසකු දඩයම් කිරීමෙන් පසු හිස හා සම ඉවත් කර, පිරිසිදු කර ඔවුන් ගේ නිවෙස් වෙත ගෙන යති. එහි දී සිය කුඩාරම් තුළ සාදයක් පවත්වා හිම වලසා ගේ ආත්මය සතුටු කිරීමට සම්ප්‍රදායික ගීතිකා හා බෙර වාදන හා පවත්වන ඔවුහු හිම වලසා ගේ හිස් කබලට ආහාර පාන පිරිනමති.<ref>{{cite journal |author=Kochnev AA, Etylin VM, Kavry VI, Siv-Siv EB, Tanko IV |title=Ritual Rites and Customs of the Natives of Chukotka connected with the Polar Bear|pages=1–3|publisher=Preliminary report submitted for the meeting of the Alaska Nanuuq Commission (Nome, Alaska, USA) |date= 17–19 December 2002}}</ref> ඉන්පසු ඔවුහු හිම වලසා ගේ හිස් කබල ශරීරයෙන් වෙන් කොට එය තම වාසස්ථානවලට එපිට භුමියේ උතුරු දෙසට මුහුණලා පවතින පරිදි වලදමති.<ref name=Uspensky/> මෙම චාරිත්‍ර වර්තමානයේ ක්‍රමයෙන් පිරිහෙමින් පවතී. මීට එක් හේතුවක් වන්නේ සෝවියට් රාජ්‍යය 1955 වර්ෂයේ සිට හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කිරීම යි. හිම වලසුන් ගේ රදනක දත්වල අත්භූත බලයක් ඇති බවට පිළිගන්නා උතුරුමැද සයිබීරියාවේ නෙනට්ස් (Nenats) ගෝත්‍රිකයෝ ඒවා ආරක්ෂක සුර ලෙස ගෙලෙහි පැළදීමට යොදාගනිති. තවද පහල යන්සෙයි (Yansei) හා කාටන්ගා (Khatanga) ගංගා අසල වනගත මිනිස්සු දුඹුරු වලසුන් ගෙන් ආරක්ෂා වීමට මෙ දත් තම හිස්වැසුම්වල පලදිති. ඔවුන් ගේ විශ්වාසය වුයේ මෙ දත් පැලදීමෙන් "කුඩා ඤාති පුත්‍රයින්" (දුඹුරු වලසුන්) ඔවුන් ගේ ශක්තිමත් "මාමාවරුන්"(හිම වලසුන්) හට පහරදීමෙන් වළකිනු ඇති බව යි. තවද ඔවුහු හිම වලසුන් ගේ හිස් කබල් භූමිදාන කරන ස්ථාන සේද්යන්ගි (sedyangi) නමින් හැඳින්වූ අතර මෙම ස්ථාන පුජාභූමි ලෙස සැලැකූ හ. මෙවැනි ස්ථාන අදත් යමල් අර්ධද්වීපයේ දක්නට ලැබේ.<ref name=Uspensky/> === සංකේත හා සුරතලුන් === හිම වලසුන් ඔවුන් ජිවත් වන නිජබිම් ආශ්‍රිත රටවල ප්‍රචලිත සංකේතයකි. කැනඩාවේ ටුණි (Toonie) නම් කාසියකද, ඊසානදිග ප්‍රදේශ හා නුනවට්හී (Nunavut) වාහන අංක පුවරු වලද, හිම වලසුන්ගේ රුපය දක්නට ඇත. තවද හිම වලසා ඇලස්කා ෆෙයාර් බැන්ක්ස් විශ්වවිද්‍යාලයේ හා 1988 වර්ෂයේ ශිත ඔලිම්පික් උළෙලෙහි සුරතල් සත්වයා වශයෙන් භාවිතා කර ඇත. [[කොකා කෝලා]] සමාගම, Polar බිම සමාගම, Nelvana, Bundaberg Rum හෝ Good Humor-Breyers යන ආයතන හිම වලසා තම වෙළද දැන්වීම්වල භාවිතා කර ඇත.<ref>{{cite web |url= http://www.bundabergrum.com.au/flash/home.htm |title=Bundaberg Rum Web site&nbsp;— history section |accessdate=26 March 2008 |work=Bundaberg Rum Web site}}</ref> මේ අතර Fox's Glacier Mints සමගම පෙපි නම් හිම වලසෙකු තම නිෂ්පාදන නිරුපනය කරන සුරතල් සත්වයා ලෙස 1922 සිට භාවිතා කර ඇත. <gallery> Coat of Arms of Chukotka.svg| රුසියාවේ Chukotka Autonomous Okrug රාජ්‍යයේ සංකේතයයි. Coat of arms Greenland.svg| ග්‍රීන්ලන්තයේ ස්‌වයංපාලන රජයේ (Kalaallit Nunaat) සංකේතයයි. </gallery> === සාහිත්‍ය === හිම වලසුන් ළමුන් උදෙසා ලියු නව කතාවල චරිත ලෙස යොදා ගෙන ඇත. "පොලර් බේයර් සුන්" නවකතාව උපුටාගෙන ඇත්තේ ඉනුඉට් ජනප්‍රබන්ධයකිනි.<ref>{{cite book |title=The polar bear son: An Inuit tale |url=https://archive.org/details/polarbearsoninui00dabc |last=Dabcovich |first=Lydia |year=1997 |publisher=Clarion Books |location=New York |isbn=0-395-72766-9}}</ref> එසේම ඊඩිත් පට්ටෞ ගේ "ප්රෝමිනන්ටලී ඉන් ඊස්ට්" නව කතාවේද, රේමන්ඩ් බ්‍රිග්ස් ගේ "ද බෙඅර්" කතාවේද, ක්‍රිස් ද ලීසි ගේ "ද ෆෙයරි විත්ඉන්" නව කතාවද හිම වලසුන් උපයෝගී කරගත් අවස්ථාවලට කදිම නිදසුන් වේ. ෆිපිල්ප් පුල්මන්ගේ ප්‍රබන්දවලියක් වූ, "හිස් ඩාර්ක් මෙටිරියල්" හී "පන්සර්බියෝවී" චරිතය මිනිස් ගති ගුණවලින් පිරි හිම වලස් චරිත වලට නිදසුනකි. මෙම චරිතය "ගෝල්ඩන් කොම්පස්" චිත්‍රපටයට පාදක වී ඇත. ==අදාල== {{Reflist|colwidth=30em}} ===අදාල පොත්=== * {{cite conference |year=2005 |month=June |booktitle=Polar Bears |conference=14th Working Meeting of the IUCN/SSC Polar Bear Specialist Group |editor=Aars, Jon |others=Nicholas J. Lunn and Andrew E. Derocher |volume=32 |publisher=[[IUCN]] |location=Seattle, Washington, United States |url=http://pbsg.npolar.no/docs/PBSG14proc.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080409082137/http://pbsg.npolar.no/docs/PBSG14proc.pdf |format=PDF |accessdate=19 April 2008 |archivedate=9 April 2008 |isbn=2-8317-0959-8 }} * {{Cite book |title=World of the Polar Bear |last=Bruemmer |first=Fred |year=1989 |publisher=[[Key Porter Books]] |location=Toronto, Ontario, Canada |isbn=1-55013-107-9 }} * {{Cite book |title= The Polar Bear |url= https://archive.org/details/polarbear0000hems |last= Hemstock|first=Annie |year=1999 |publisher=Capstone Press |location=Manakato, MN |isbn=0-7368-0031-X |pages= }} * {{Cite book |title=Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears0000lock |last=Lockwood |first=Sophie |year=2006 |publisher=The Child's World |location= Chanhassen, MN|isbn=1-59296-501-6}} * {{Cite book |title=Polar Bear |last=Matthews |first=Downs |year=1993 |publisher=Chronicle Books|location= San Francisco, CA|isbn=978-0-8118-0204-8}} * {{cite book |last=Phipps |first=John |authorlink=Constantine John Phipps |title=A voyage towards the North Pole undertaken by His Majesty's command, 1773 |location=London |publisher=W. Bowyer and J. Nicols, for J. Nourse |year=1774 |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/628763 |accessdate=8 September 2008 }} * {{Cite book |title=The World of the Polar Bear|last=Rosing |first=Norbert |year=1996 |publisher=Firefly Books Ltd. |location= Willowdale, ON |isbn=1-55209-068-X}} ==බාහිර සබැදි== {{commons|Ursus maritimus}} {{wikispecies|Ursus maritimus|Ursus maritimus}} * View occurrences of [http://www.biodiversitylibrary.org/name/Ursus_maritimus ''Ursus maritimus''] in Biodiversity Heritage Library. * [http://www.nwf.org/polarbear National Wildlife Federation's Polar Bear Page] * ARKive&nbsp;— [http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Ursus_maritimus/ images and movies of the polar bear (''Ursus maritimus'')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060317030045/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Ursus_maritimus/ |date=2006-03-17 }} * [http://www.mnh.si.edu/mna/image_info.cfm?species_id=418 Smithsonian National Museum of Natural History species account-Polar Bear] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160121210532/http://www.mnh.si.edu/mna/image_info.cfm?species_id=418 |date=2016-01-21 }} * [http://www.usgs.gov/newsroom/special/polar%5Fbears/ USGS Polar Bear Studies] * [http://www.nunavut.ca/en/map?zoom=0&lat=69.59292&lon=-86.95845&layers=BTFTTFFFFFFFFFFFFTFFFFFFTTT Map of polar bear ranges and denning areas in Nunavut from Nunavut Planning Commission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016024839/http://www.nunavut.ca/en/map?zoom=0&lat=69.59292&lon=-86.95845&layers=BTFTTFFFFFFFFFFFFTFFFFFFTTT |date=2015-10-16 }} * BBC Nature: [http://www.bbc.co.uk/nature/life/Polar_bear Polar bear news, and video clips from BBC programmes past and present.] * [http://www.polarbearsinternational.org/ Photos, facts, videos from Polar Bears International which funds population, preservation and DNA studies of the polar bear] [[ප්‍රවර්ගය:සත්තු]] ==මේ සඳහා පදනම්== <ref> <ref name="COL">{{cite web|url=http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title=Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author=Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year=2019|publisher=Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 35489725|accessdate=2019-11-11}}</ref> <ref name="col35489725">(2003), database, http://www.menv.gouv.qc.ca/biodiversite/centre.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050406084247/http://www.menv.gouv.qc.ca/biodiversite/centre.htm|date=2005-04-06}}</ref> <ref name="source">Tom Orrell (custodian), Dave Nicolson (ed). (2019). ITIS Global: The Integrated Taxonomic Information System (version Jun 2017). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X.</ref> </ref> qmp2bqdvozmutxs6dkvmwxl5m1xemz8 798043 798042 2026-08-25T06:16:46Z Dangphuocthinh2015712 80439 /* මේ සඳහා පදනම් */ 798043 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name =හිම වලසා | image = Polar Bear - Alaska.jpg | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]]<small> | classis = [[Mammal]]ia</small> | ordo = [[Carnivora]] | familia = [[bear|Ursidae]] | genus = ''[[Ursus (genus)|Ursus]]'' | species = '''''U. maritimus''''' | binomial = ''Ursus maritimus'' | binomial_authority = [[කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස්|ෆිප්ස්]], 1774<ref name=Phipps1774>Phipps, pg. 185</ref> | range_map = Polar_bear_range_map.png | range_map_caption = හිම වලසුන් පරාස | synonyms= ''Ursus eogroenlandicus''<br /> ''Ursus groenlandicus''<br /> ''Ursus jenaensis''<br /> ''Ursus labradorensis''<br /> ''Ursus marinus''<br /> ''Ursus polaris''<br /> ''Ursus spitzbergensis''<br /> ''Ursus ungavensis''<br /> ''Thalarctos maritimus'' }} '''හිම වලසා''' (''[[wikt:ursus#Latin|Ursus]] [[wikt:maritimus#Latin|maritimus]]'') වනාහි වලස් පවුලට අයත් [[උත්තර ධ්‍රැවය]] ආශ්‍රීතව වෙසෙන සත්ව විශේෂයකි. හිම වලසා ලෝකයේ විශාලතම වලස් විශේෂය වන අතර, ගොඩබිම වසන විශාලතම මාංශ භාක්ෂකයා ද වේ.<ref>{{cite web | url = http://www.fws.gov/endangered/esa-library/pdf/polar_bear.pdf |format=PDF| title = Polar bear, (Ursus maritimus) | publisher = United States Fish and Wildlife service | accessdate =9 September 2009| quote = Appearance. The polar bear is the largest member of the bear family, with the exception of Alaska's Kodiak brown bears, which equal polar bears in size.}} ([http://ecos.fws.gov/speciesProfile/SpeciesReport.do?spcode=A0IJ Overview page])</ref> වැඩුණු පිරිමි වලසෙක් බරින් 350–700 කිලෝග්‍රෑම් (රාත්තල් 770–1,500) පමණ ද,<ref name="Animal">{{cite book |last=Kindersley |first= Dorling |year=2001, 2005 |title=Animal |location=New York City |publisher=DK Publishing |isbn=0-7894-7764-5}}</ref> වැඩුණු වැලැසිනියක් (වැලැහින්නියක්) එම බරින් බාගයක් පමණ ද වෙති. හිම වලසා හා දුඹුරු වලසා හා අතර ඉතා සමීප සම්බධතාවයක් පවතිය ද සීත දේශගුණයට සරිලන පරිදි [[පරිණාමය]] වී ඇති හිම වලසුන් ගේ දේහයන් සීත දේශගුණය දරාගැනීමට, හිම මත ඇවිදීමට, පිහිනීමට හා සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමට අනුවර්තනය වී ඇත.<ref>{{cite web |url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Ursus_maritimus.html |title=Ursus Maritimus |accessdate=27 October 2007 |last=Gunderson |first=Aren |year=2007 |work=Animal Diversity Web |publisher=University of Michigan Museum of Zoology}}</ref> හිම වලසුන් ගොඩබිමේ උපත ලැබුවත්, ඔවුහු [[ජලය|ජලයේ]] විසීමට ප්‍රිය කරති. ඔවුන් ගේ විද්‍යාත්මක නාමයේ අර්ථය වන්නේ ද ‘මුහුදුබඩ වලසා’ යන්නයි.<ref name=LatDic>{{cite book | last=Kidd |first=D.A. |year=1973 |title= Collins Latin Gem Dictionary | url=https://archive.org/details/latindictionaryg0000unse |publisher= Collins |location= London |isbn=0-00-458641-7}}</ref> හිම වලසුනට සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කළ හැක්කේ [[මුහුද|මුහුදු]] ජලය මිදුණු කාල වල දී පමණි. අනෙක් කාලවල දී ඔවුන් වෙසෙන්නේ ශරීරයේ [[මේද]] තැන්පතුවලිනි. [[රතු දත්ත පොත|ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිලිබඳ ජාත්‍යන්තර සංගමය]] (IUCN) මගින් හිම වලසුන් ‘අන්තරායට ලක්විය හැකි’ ගණයට වර්ගීකරණය කෙරී ඇත. දැනට හිම වලසුන් ගේ උපසංගහන 19 ක් අතරින් 8 ක ගහනය හීනවෙමින් පවතී.<ref name=pbsg2009>IUCN Polar Bear Specialist Group, 2009.[http://pbsg.npolar.no/en/meetings/press-releases/15-Copenhagen.html 15th meeting of PBSG in Copenhagen, Denmark 2009: Press Release]. Retrieved 10 January 2010.</ref> මීට ප්‍රධාන හේතුව වී ඇත්තේ පසුගිය දශකය තුළ හිම වලසුන් මහා පරිමානයෙන් දඩයම් කිරීම යි. මේ පිළිබඳ ව ජාත්‍යන්තර අවධානය යොමුවීමත් සමග හිම වලසුන් සංගහනය සංරක්ෂණය උදෙසා නොයෙකුත් පාලනවිධි හා කොටාවන් ක්‍රියාත්මකවීමෙන් අද වන විට හිම වලසුන් සංගහනය ආරක්ෂා කිරීමට හැකි වී ඇත. වසර දහස් ගණනක් තිස්සේ හිම වලසුන් ස්වදේශීය ආක්ටික් ජනතාවගේ ජිවිතවල භෞතික, අධ්‍යාත්මික හා [[සංස්කෘතිය|සංස්කෘතික]] සලකුණක් බවට පත්වී ඇත. == නම් තැබීම == පළමු වරට හිම වලසුන් ස්පෂ්ට සත්ව විශේෂයක් ලෙස හඳුනාගැනුණේ කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස් (Constantine John Phipps) විසින් 1774 වර්ෂයේ දී ය.<ref name="iucn">{{IUCN2010.3 |assessors=IUCN SSC Polar Bear Specialist Group |year=2008|id=22823/0 |title=Ursus maritimus|downloaded=25 August 2010 }} Database entry includes a lengthy justification of why this species is listed as vulnerable.</ref> හිම වලස්සු ඔහු විසින් ''Ursus maritimus'' (ලතින් භාෂාවෙන් “මුහුදුබඩ වලසා”) යන විද්‍යාත්මක නාමයෙන් හැඳින්වුණ හ. පෙරාතුව හිම වලසුන් ''Thalarctos''<ref name="Liddell 1980">This combines the [[Ancient Greek]] words ''thalassa''/θαλασσα 'sea', and ''arctos''/αρκτος 'bear' and also, with reference to [[Ursa Major]], 'northern' or 'of the north pole' {{cite book | author = [[Henry George Liddell|Liddell, Henry George]] and [[Robert Scott (philologist)|Robert Scott]] | year = 1980 | title = [[A Greek-English Lexicon]] (Abridged Edition) | publisher = [[Oxford University Press]] | location = United Kingdom | isbn = 0-19-910207-4}}</ref> නම් සත්ව ගණයක් ලෙස හැඳින්වුණු අතර පසුව එය නිෂ්ප්‍රභා කෙරිණි. හිම වලසා හා දුඹුරු වලසා හා අතර ඉතා සමීප සම්බධතාවය පිළිබඳ ව සාක්ෂි සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව, හිම වලසුන් සත්ව 'ගණයක්' නොවන බවත්, දුඹුරු වලසා පරිණාමික අපසරණයෙන් ඇතිවූ ස්පෂ්ට සත්ව 'විශේෂයක්' බවත් සොයාගැනිණි.<ref name=IUCN>{{cite web | title = IUCN Red List: ''Ursus maritimus'' | url = {{IUCNlink|22823}}| accessdate =15 February 2008}}</ref> == වර්ගීකරණය හා පරිණාමය == Ursidae වලස් පවුල අන් මාංශ භක්ෂකයන් ගෙන් වසර මිලියන 38 කට පමණ පෙර වෙන්වී ගොස් ඇත. Ursinae උපකුලය වසර මිලියන 4.2 කට පමණ පෙර ඇරැඹී ඇත. ලෝකයේ දැනට හඳුනාගැනී ඇති පැරණිතම හිම වලස් ෆොසිලය වසර 130,000-110,000 ක් පමණ පැරණි උඩු හනුවකි. මෙය 2004 වර්ෂයේ දී Prince Charles Foreland නම් දුපතින් හමුවිය.<ref name="Lindqvist" /> මෙම ෆොසිලයෙන් හඳුනාගත් සාධක අනුව හිම වලසුන් ගේ චාර්වක දත් මීට අවුරුදු දසදහසකට හෝ විසිදහසකට පමණ පෙර දුඹුරු දත් වලින් අපසරණය වූ බවට සාක්ෂි ඇත. හිම වලසුන් Pleistocene යුගයේ ග්ලාසියරණ අවස්ථාවේ දුඹුරු වලසුන් ගෙන් පරිනාමිකව අපසරණය වූ බවට දැනට පිළිගැනේ.<ref name="DeMaster1981"/> DNA පරීක්ෂණවලින් හමුවන සාක්ෂි මීට වඩා සංකීර්ණ වේ. හිම වලසුන් ගේ මයිටකොන්ඩ්‍රිය DNA (mtDNA) දුඹුරු වලසුන් ගෙන් ''Ursus arctos'', විභේදනය වුයේ මීට වසර 150,000 කට පමණ පසුව යි.<ref name="Lindqvist">{{Cite journal |title=Complete mitochondrial genome of a Pleistocene jawbone unveils the origin of polar bear |first=Charlotte |last=Lindqvist |first2=Stephan C. |last2=Schuster |first3=Yazhou |last3=Sun |first4=Sandra L. |last4=Talbot |first5=Ji |last5=Qi |first6=Aakrosh |last6=Ratan |first7=Lynn P. |last7=Tomsho |first8=Lindsay |last8=Kasson |first9=Eve |last9=Zeyl |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=107 |issue=11 |pages=5053–5057 |doi=10.1073/pnas.0914266107 |year=2010 |pmid=20194737 |pmc=2841953 }}</ref> එ මෙන් ම සමහර දුඹුරු වලසුන් ගේ mtDNA, අනෙක් දුඹුරු වලසුනට වඩා හිම වලසුනට කිට්ටු සම්බන්ධතාවක් දක්වයි.<ref name="Waits">{{cite web |url= http://www.cnrhome.uidaho.edu/documents/Waits%20et%20al%201998%20cb.pdf&pid=78496&doc=1|title= Mitochondrial DNA phylogeography of the North American brown bear and implications for conservation | accessdate =1 August 2006|author= Lisette P. Waits, Sandra L. Talbot, R. H. Ward and G. F. Shields |year= 1998 |month= April |publisher= Conservation Biology|pages= 408–417}}</ref> මේ නිසා සමහර සංකල්පවලට අනුව හිම වලස්සු ස්පෂ්ට සත්ව විශේෂයක් ලෙස නො හැඳින්වෙති.<ref>{{Cite journal |last=Marris |first=E. |year=2007 |journal=Nature |title=Linnaeus at 300: The species and the specious |volume=446 |issue=7133 |pages=250–253 |doi=10.1038/446250a |pmid=17361153 }}</ref> අයර්ලන්තයේ වෙසෙන දුඹුරු වලසුන් ගේ mtDNA හිම වලසුනට ඉතා සමාන වේ.<ref>{{cite journal|title=Ancient hybridization and an Irish origin for the modern polar bear matriline |journal=Current Biology |doi=10.1016/j.cub.2011.05.058 |author=Edwards CJ |year=2011|author-separator=,|author2=Suchard MA|author3=Lemey P|author4=Welch JJ|author5=Barnes I|display-authors=5|last6=Fulton|first6=Tara L.|last7=Barnett|first7=Ross|last8=O'Connell|first8=Tamsin C.|last9=Coxon|first9=Peter|volume=21|issue=15|pages=1251–8|pmid=21737280}}</ref> හිම වලසුන් ගේ න්‍යෂ්ඨික ජෙනෝමය දුඹුරු වලසුන් හා සංසන්දනයේ දී වෙනස් රටාවන් පෙන්නයි. මොවුන් ජානමය වශයෙන් වෙනස් ජීවින් විශේෂ 2ක් බවට විභේදනය වී ඇත්තේ වසර 603,000 ට පමණ පෙරදී ය.<ref name="Hailer">{{cite journal|title=Nuclear genomic sequences reveal that polar bears are an old and distinct bear lineage |journal=Science |doi=10.1126/science.1216424 |author=Hailer F |year=2012|author-separator=,|author2=Kutschera V|author3=Hallström BM|author4=Klassert D|author5=Fain SR|author6=Leonard JA|author7=Arnason U|author8=Janke A|volume=336|issue=6079|pages=344–347|pmid=22517859}}</ref> නුතන පර්යේෂණවල දී හිම වලසුන් ගේ, දුඹුරු වලසුන් ගේ හා කළු වලසුන් ගේ සම්පුර්ණ ජෙනෝමය පිරික්සිණි (අතීතයේ දී කැරුණේ මයිටකොන්ඩ්‍රිය හා පාර්ශ්වික ජෙනොම පරික්ෂා පමණි). එහි දී හිම වලසුන් මීට වසර මිලියන 4-5 ට පමණ පෙර දුඹුරු වලසුන් ගෙන් පිරිනැමුණු (පරිණාමය වූ) බවට හඳුනාගැනී ඇත.<ref name=genome>{{cite journal |author=Miller W, Schuster SC, Welch AJ, ''et al.'' |title=Polar and brown bear genomes reveal ancient admixture and demographic footprints of past climate change |journal=Proc Natl Acad Sci U S A |year=2012 |month=July |pmid=22826254 |doi=10.1073/pnas.1210506109 |url=}}</ref> හිම වලසුන් හා දුඹුරු වලසුන් හා අතර අන්තර් අභිජනනයෙන් පැටවුන් බිහි කළ හැක. ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ දී හිම වලසුන් ගොඩබිම ප්‍රදේශයට ද, දුඹුරු වලසුන් උතුරු දෙසට ද සංක්‍රමණය වන අවස්ථාවල දී මොවුහු සංසර්ගයේ යෙදෙති. බොහෝ දුඹුරු වලසුන් හට 2% පමණ හිම වලසුන් ගේ ජාන ඇති නමුත් ඇලෙක්සැන්ඩර් කොදෙව් දුපත් ආශ්‍රිතව වෙසන දුඹුරු වලසුන් සංගහනයෙන් හිම වලස් ජාන 5% ත් 10% ත් අතර ප්‍රමාණයක් දක්නට ලැබේ. මින් පෙනෙන්නේ එම ප්‍රදේශවල දුඹුරු වලසුන් හා හිම වලසුන් හා අතර අන්තර් අභිජනනයන් බහුලව සිදුවන බව යි.<ref name =NewYorkTimes>{{cite web |author=Gorman J|date=23 July 2012|url=http://www.nytimes.com/2012/07/24/science/brown-bears-and-polar-bears-split-up-but-continued-coupling.html |title=Brown bears and polar bears split up, but continued coupling|work= The New York Times |accessdate=24 July 2012}}</ref> මෙම අන්තර් අභිජනන මගින් සරු දෙමුහුම් වලසුන් බිහි වේ.<ref name="DeMaster1981">{{Cite journal| last1=DeMaster | first1=Douglas P. | last2=Stirling | first2=Ian | author2-link=Ian Stirling (biologist) | date=8 May 1981 | title=Ursus Maritimus|jstor=3503828 |journal=Mammalian Species| volume=145 | pages=1–7 | doi=10.2307/3503828 | oclc=46381503| issue=145 }}</ref><ref name="Schliebe 2006">{{Cite book | last1 =Schliebe | first1 =Scott | last2 =Evans | first2 =Thomas | last3 =Johnson | first3 =Kurt | last4 =Roy | first4 =Michael | last5 =Miller | first5 =Susanne | last6 =Hamilton | first6 =Charles | last7 =Meehan | first7 =Rosa | last8 =Jahrsdoerfer | first8 =Sonja | date =21 December 2006 | title =Range-wide status review of the polar bear (Ursus maritimus) | place =Anchorage, Alaska | publisher =[[United States Fish and Wildlife Service]] | url =http://alaska.fws.gov/fisheries/mmm/polarbear/pdf/Polar_Bear_%20Status_Assessment.pdf | format =PDF | accessdate =31 October 2007 | archive-date =10 May 2009 | archive-url =https://web.archive.org/web/20090510095701/http://alaska.fws.gov/fisheries/mmm/polarbear/pdf/Polar_Bear_%20Status_Assessment.pdf | url-status =dead }}</ref> නවතම සාක්ෂි යෝජනා කරන්නේ හිම වලසුන් ගේ හා දුඹුරු වලසුන් ගේ අතර ජානමය සමානභාවයට හේතුව ඔවුන් දිගු කාලයක් තිස්සේ අන්තර් අභිජනනය කිරීමය.<ref name =NewYorkTimes/> එනමුදු මෙම විශේෂයන් ජිවත් වන පරිසරය, රූපකාය, පරිවෘත්තීය ක්‍රියාවලි, සමාජ චර්යා, භෝජන රටා හා අනෙකුත් රුපනුදර්ශිය ලක්ෂණ එකිනෙකාගෙන් වෙනස් වන නිසා ඔවුහු ජීවින් විශේෂ 2ක් ලෙස වර්ගීකරණය කෙරෙති.<ref name=first>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears00stir |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= The First Polar Bears}}</ref> හිම වලසුන් පළමු වරට ලේඛනගත කිරීමේ දී උපවිශේෂ 2ක් හඳුනාගැනිණි. 1774 වර්ෂයේ දී කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස් (Constantine John Phipps) විසින් ''Ursus maritimus maritimus'' එක් උපවිශේෂයක් ද, පීටර් සයිමන් පැලස් (Peter Simon Pallas) විසින් 1776 වර්ෂයේදී ''Ursus maritimus marinus'' නම් උපවිෂේශයක්ද හඳුනාගැනිණි.<ref>{{Cite book | last =Rice | first =Dale W. | year =1998 | title =Marine Mammals of the World: Systematics and Distribution | volume =4 | series =Special Publications of the Society for Marine Mammals | place =Lawrence, Kansas | publisher =The Society for Marine Mammalogy | isbn =1-891276-03-4}}</ref> නමුත් පසු කාලයක මෙම උපවිශේෂයන් නිෂ්ප්‍රභා විණි. අද වනවිට එක් හිම වලස් උපවිශේෂයක් පිළිබඳව පමණක් සාක්ෂි ලැබී ඇත. ''Ursus arctos'' විශේෂයෙන් පැවතෙන ''Ursus maritimus tyrannus'' නම් උපවිශේෂයේ හිම වලස්සු Pleistocene යුගයේදී වඳවී ගියහ. මෙම උපවිශේෂය දැනට වෙසෙන හිම වලසුනට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස විශාලත්වයෙන් වැඩි වේ.<ref name="DeMaster1981"/> == සංගහනය හා ව්‍යාප්තිය == [[File:Polar bears near north pole.jpg|thumb|left|කුතුහලයෙන් යුතු හිම වලසුන් USS Honalulu සබ්මැරීනය පරික්ෂා කරමින්.]] හිම වලසුන් ව්‍යාප්තව ඇත්තේ [[ආක්ටික් කවය|ආක්ටික් වෘත්තය]] හා ඒ ආශ්‍රීත භුමි කලාපවල යි. උත්තර ධ්‍රැවයේ ජනශුන්‍යභාවය හේතුකොට ගෙන හිම වලසුනට තම ජන්මභුමි රඳවාගැනීමට හැකියාව ලැබී ඇත.<ref name="derocher2004"/> කටුක දේශගුණය නිසා හිම වලසුන් ගේ ජන්ම භුමි පිරික්සීම අපහසු කටයුත්තකි. මේ නිසා හිම වලසුන් ගේ සංගහනය නිසැක වශයෙන් ඇස්තමේන්තු කිරීම අපහසු වේ. ජීව විද්‍යාඥයන් අනුමාන කරන අන්දමින් දැනට ලොව වටා හිම වලස්සු 20000-25000 පමණ වෙසෙති.<ref name="iucn31">Schliebe et al. (2008). [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22823/0 Ursus maritimus]. [[IUCN]] Red List of Threatened Species. Retrieved 5 January 2010.</ref><ref name="PBI"/> හිම වලසුන් ගේ උපසංගහන 19 ක් දැනට හඳුනාගැනී ඇත.<ref name="PBI" /><ref name="PBSG14">Aars, pp. 33–55.</ref> මෙම උපසංගහන අතර අන්තර් අභිජනනයෙන් පැටවුන් බිහිකළ හැක.<ref>{{Cite journal | last1=Paetkau | first1=S. | last2=Amstrup | first2=C. | last3=Born | first3=E. W. | last4=Calvert | first4=W. | year=1999 | title=Genetic structure of the world's polar bear populations | journal=Molecular Ecology | volume=8 | issue=10 | pages=1571–1584 | url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Paetkau_et_al_1999.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20050525210037/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Paetkau_et_al_1999.pdf | archivedate=25 May 2005 | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | doi=10.1046/j.1365-294x.1999.00733.x | pmid=10583821 | last5=Derocher | first5=AE | last6=Garner | first6=GW | last7=Messier | first7=F | last8=Stirling | first8=I | last9=Taylor | first9=MK | url-status=dead }}</ref> හිම වලසුන් ගේ සංගහනයෙන් 70% ක් උතුරු ඇමරිකාවේ වෙසෙන අතර ඊට උපසංගහන 13 ක් අයත් වේ. බ්යුෆෝර්ට් මුහුදේ සිට දකුණු දිශාවට හඩ්සන් බොක්ක දක්වා ද, නැගෙනහිර දිශාවට ග්‍රීන්ලන්තයේ බැෆ්ෆින් බොක්ක දක්වා ද, උතුරු ඇමරිකාවේ හිම වලස්සු ව්‍යාප්ත වී සිටිති. ආසියානු-යුරෝපිය ප්‍රදේශයේ ග්‍රීන්ලන්තය, බරෙන්ට්ස් මුහුද, කාරා මුහුද, ලප්ටෙව් මුහුද හා චුක්චි මුහුද ලෙස උපසංගහන 5 ක් දැනට හඳුනාගැනී ඇත. සීමිත දත්ත නිසා මෙම උපසංගහන පිළිබඳව වැඩිදුර විස්තර තවමත් සොයාගෙන නොමැත. හිම වලසුන් ගේ නිජබිම් ප්‍රධාන වශයෙන් [[ඩෙන්මාර්කය]], නොර්වේ, [[රුසියාව]], [[ඇමරිකානු එක්සත් ජනපදය|ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය]] හා [[කැනඩාව]] නම් රටවල් පහක් පුර ව්‍යාප්ත වී ඇත. මෙම රටවල් පහ අන්තර්ජාතික හිම වලසුන් සංරක්ෂණය කිරීමේ සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇත. මෙම සම්මුතිය හරහා එ ර‍ටවල් හිම වලසුන් පිළිබඳ පර්යේෂණ හා සංරක්ෂණ කටයුතු වලට අන්‍යෝන්‍ය සහයෝගිතාව පළකර ඇත. හිම වලසුන් නිරීක්ෂණය සදහා 1980 දශකයේ මැද භාගයේ සිට නවීන මිල අධික උපක්‍රම භාවිතවේ.<ref name=campbell/> හෙලිකොප්ටර් යානා මගින් හා හිම වලසුන් ගේ වාසභුමි නිරීක්ෂණය කිරීම හා හිම වලසුන් ගේ කනේ ඉලෙක්ට්‍රොනික හඳුනාගැනීමේ සම්බන්ධකයක් සවිකිරීම මෑත කාලයේ දී හිම වලසුන් නිරීක්ෂණයට යොදාගන්න ප්‍රචලිත ක්‍රම වේ.<ref name=campbell/> මෑතක සිට සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලස්සු ජනාවාස අසලට සංක්‍රමණය වී තිබෙති. මෙම කරුණ නිසා ‘හිම වලසුන් ගේ ගහනය වැඩි වී ඇතැ යි’ විශ්වාස කිරීම නිවැරදි නොවේ.<ref name=campbell>{{cite news |first=Colin |last=Campbell |coauthors=Lunau, Kate |title=The war over the polar bear: Who's telling the truth about the fate of a Canadian icon? |url=http://www.macleans.ca/science/environment/article.jsp?content=20080123_5242_5242&page=1 |work=Maclean's |date=25 January 2008 |accessdate=9 March 2008 |archive-date=16 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516032545/http://www.macleans.ca/science/environment/article.jsp?content=20080123_5242_5242&page=1 |url-status=dead }}</ref> ඔවුන් මෑත කාලයේ වැඩිපුර ජනාවාස අසල දක්නට ලැබෙන්නේ ඔවුන් ගේ ගහනය වැඩිවීමක් නිසා නොව, ඔවුන්ට ප්‍රමාණවත් ආහාර නොමැති නිසාවෙනි. 2009 වර්ෂයේ දී හිම වලස් උපසංගහන 19න්, 8 ක ගහනය ක්‍රමයෙන් අඩු වෙමින් ද, 3 ක ගහනය ස්ථාවර මට්ටමක ද, 1 ක ගහනය ක්‍රමයෙන් වැඩි වෙමින් ද පවතින අතර, උපසංගහන 7 ක් පිළිබඳව ප්‍රමාණවත් දත්ත වාර්තාවී නොමැත.<ref name=pbsg2009/><ref name="PBI">[http://www.polarbearsinternational.org/bear-facts/ Polar Bears and Conservation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100210010512/http://www.polarbearsinternational.org/bear-facts |date=2010-02-10 }} and {{cite web | title = Polar bear FAQ | url = http://www.polarbearsinternational.org/faq/ | work = Polar Bears International | accessdate =14 July 2009 }}</ref> == වාසභූමිය == [[File:Polarbearonice.jpg|thumb|right|නිදැල්ලේ වෙසෙන හිම වලසෙක්.]] හිම වලසුන් මුහුදු ක්ෂීරපායි විශේෂයකි.<ref name="stirling1988intro">{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears00stir |location= Ann Arbor |authorlink=Ian Stirling (biologist) |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Introduction}}</ref> ඔවුන් ගේ සුපුරුදු වාසභූමි ආක්ටික්හී අයිස් මිදුණු මහද්වීපික තටාක හා කුඩා දුපත් සමුහයන් වේ. මෙම ප්‍රදේශ “ආක්ටික් ජෛව වළල්ල” නමින් හැඳින්වෙන අතර මෙහි [[ජෛව රසායන විද්‍යාව|ජෛව ක්‍රියාකාරිත්වය]] ආක්ටික්හී අනෙකුත් ප්‍රදේශ හා සැසදීමේ දී ඉතා ඉහළ අගයක් ගනී.<ref name=derocher2004/><ref name=distribution>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears00stir |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Distribution and Abundance}}</ref> හිම වලසුන් බොහෝවිට හැසිරෙන්නේ අයිස් තට්ටු, මුහුදු ජලය හා ගැටෙන ස්ථානවලයි.<ref>{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | date=January 1997 | title=The importance of polynyas, ice edges, and leads to marine mammals and birds| volume=10 | issue=1–4 | pages=9–21 | doi=10.1016/S0924-7963(96)00054-1 | journal=Journal of Marine Systems}}</ref> එයට හේතුව මෙම ස්ථානවල හිම වලසුන් ගේ ප්‍රියතම ආහාරය වන සීල් මත්ස්‍යයින් බහුලව ගැවැසීම යි. හඩ්සන් බොක්කත් ජේම්ස් බොක්කත් ආශ්‍රීතව අයිස් කුට්ටි ගිම් උතුවේ දී (ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ දී) සම්පුර්ණයෙන් දියවී යයි. මේ නිසා මෙම කාලයේ දී හිම වලස්සු ගොඩබිම දෙසට සංක්‍රමණය වෙති.<ref name=distribution/> == ජීව විද්‍යාව හා චර්යාව == === භෞතික ලක්ෂණ === හිම වලසා ලෝකයේ විශාලතම භෞමික මාංශ භක්ෂකයා වන අතර, සයිබිරියානු ව්‍යාඝ්‍රයාට වඩා දෙගුණයකින් විශාල වේ.<ref name=lords>{{cite book|title=Lords of the Arctic: A Journey Among the Polar Bears |url=https://archive.org/details/lordsofarcticj00davi |last=Davids |first=Richard C.|coauthors=Guravich, Dan |location= New York| publisher=MacMillan Publishing Co., Inc. | year=1982|isbn=0-02-529630-2 |chapter=Lords of the Arctic}}</ref> වැඩුණු පිරිමි වලසෙක් සාමාන්‍යයෙන් [[බර|බරින්]] කිලෝග්‍රෑම් 350 - 700 (රාත්තල් 770 – 1500) හා දිගින් මීටර 2.4 – 3 (අඩි 8 – 10) ක් පමණ ද වේ.<ref name=hemstock4>Hemstock, p. 4</ref> වැඩුණු වැලැසිනියක් බරින් කිලෝග්‍රෑම් 150 – 250 (රාත්තල් 330 - 550) හා දිගින් මීටර 1.8 – 2.4 (අඩි 6 – 8) පමණ ද වේ. ගැබිනි වැලැසිනියක් බරින් කිලෝග්‍රෑම් 500 (රාත්තල් 1100) පමණ වේ.<ref name=hemstock4/> එ මෙන් ම වැඩුණු හිම වලසෙෙක් උසින් සෙන්ටිමීටර 122 – 160 (අගල් 48 – 63) පමණ වේ.<ref name=Wood>{{cite book |last= Wood |first=G.L. |year= 1983 |title= The Guinness Book of Animal Records |url= https://archive.org/details/guinnessbookofan00wood |page=[https://archive.org/details/guinnessbookofan00wood/page/243 240] | isbn = 978-0-85112-235-9}}</ref><ref>[http://wildlife1.wildlifeinformation.org/s/0MCarnivor/ursidae/ursus/Ursus_maritimus/01ursus_maritimusamwtht.html Polar bear Ursus maritimus - Appearance/Morphology: Measurement and Weight (Literature Reports)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110930194832/http://wildlife1.wildlifeinformation.org/s/0MCarnivor/ursidae/ursus/Ursus_maritimus/01ursus_maritimusamwtht.html |date=2011-09-30 }}. Wildlife1.wildlifeinformation.org. Retrieved 15 September 2011.</ref> දුඹුරු වලසා සමග සැසදීමේ දී හිම වලසාට දිගටි සිරුරක්, දිගටි හිස් කබලක් හා දිගටි නාසයක් ද ඇත.<ref name=first/> හිම වලසුන් ගේ පාද විශාල වන අතර මෙය හිම හා තුනී අයිස් තට්ටු මත ඇවිදීමට හා [[පිහිනීම|පිහිනීමේ]] දී ඉදිරියට තල්ලු කිරීමට ද උපකාරී වේ. ඔවුන් ගේ පාද කුඩා ගැටිති වලින් සම්න්විත වේ. මෙම ගැටිති මගින් හිම මත ඝර්ෂනය (පිළිලුම) වැඩිකිරීම හේතුවෙන් ඇවිදීමට පහසු වේ.<ref name=first/> හිම වලසුන් ගේ කෙටි හා ශක්තිමත් නිය ගොදුරු අල්ලාගැනිමට උපකාරී වේ.<ref name=first/> ඔවුන් ගේ යටි අතට වක්වූ [[නියපොතු|නිය]] [[මුහුදු අයිස්'|අයිස්]] හැරීමට උපකාරී වේ. හිම වලසුනට [[දත්]] 42 ක් පිහිටයි.<ref name=first/> ඔවුන් ගේ රදනක දත් විශාල හා මුවහත් වන අතර එ මගින් ඔවුන් ගේ මාංශ භක්ෂකතාව මැනවින් පිළිබිඹු වේ.<ref name=first/> හිම වලසුන් ගේ උඩු ඇන්දේ දන්ත සුත්‍රය 3.1.4.2 වන අතර පහත ඇන්දේ දන්ත සුත්‍රය 3.1.4.3 ක් වේ. හිම වලසුන්ට ඝන මේද තට්ටුවක්, සමක් හා ලෝම ස්තරයක් ඇත. මේවා ශරීරයේ තාප හානිය අවම කර ශරීරය උණුසුම් කිරීමට උපකාරී වේ. හිම වලසුන් ගේ ශරීර [[උෂ්ණත්වය]] සෙල්සියස් අංශක 10 (ෆැරන්හයිට් අංශක 50)ක් අබිබවා ගියහොත් ශරීරය අධික ලෙස රත් වේ. මොවුන් ගේ ශරීර උෂ්ණත්වය කෙතරම් කුඩා ද යත්, [[අධෝරක්ත]] ඡායාරූපවලට ඔවුන් ගේ සිරුරු උණුසුම නො හසුවේ.<ref name="stirling1988">{{Cite book | last = Stirling | first = Ian | author-link=Ian Stirling (biologist) | year = 1988 | title =Polar Bears | url = https://archive.org/details/polarbears00stir | place =Ann Arbor | publisher =University of Michigan Press | isbn =0-472-10100-5}}</ref> හිම වලසුන් ගේ ඝන ලෝම ස්තරය සුදු පාටට හුරු වේ. [[මැයි]] සිට [[අගෝස්තු]] [[මාස|මාසය]] දක්වා ඔවුන් ගේ ලොම් සැලීම සිදුවේ.<ref>Kolenosky G. B. 1987. Polar bear. pp. 475–485 in Wild furbearer management and conservation in North America (M. Novak, J. A. Baker, M. E. Obbard, and B. Malloch, eds.). Ontario Fur Trappers Association, North Bay, Ontario, Canada.</ref> අනෙකුත් ආක්ටික් ක්ෂීරපායින් මෙන් හිම වලසා ගේ ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ දී ලෝම වේශාන්තරණය උදෙසා තද පැහැයට හැරීමක් සිදුනොවේ. [[File:Polar Bear Underwater Zoo Bremerhaven Germany.ogv|thumb|left|පිහිනමින් සිටින හිම වලසෙක්.]] හිම වලසුන් ගේ සුදු පැහැති ලොම් වැස්ම කාලයත් සමග [[කහ පාට|කහ]] පැහැයට හැරේ. කූඩුගත කර සිටින හිම වලසුන් ගේ ලෝම සමහර අවස්ථාවල දී ලා කොළ පැහැයට හැරේ. මීට හේතුව ඇල්ගී විශේෂයක් ලෝම අතර වැඩීමයි.<ref>In unusually warm conditions, the hollow tubes provide an excellent home for algae. While the algae is harmless to the bears, it is often a worry to the zoos housing them, and affected animals are sometimes washed in a salt solution, or mild [[hydrogen peroxide|peroxide bleach]] to make the fur white again.</ref> පිරිමි වලසුන් ගේ ඉදිරිපස ගාත්වල ලෝම දිගට වැඩෙන අතර, මෙය වැලහිනන් ආකර්ෂණයට උපකාරී වේ.<ref name="Dimorph">{{cite journal |last=Derocher |first=Andrew E. |coauthors=Magnus Andersen, and Øystein Wiig |year=2005 |title=Sexual dimorphism of polar bears |jstor=4094434 |journal=Journal of Mammalogy |volume=86 |issue=5 |pages=895–901 |url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf |doi=10.1644/1545-1542(2005)86[895:SDOPB]2.0.CO;2 |format=PDF |issn=1545-1542 |access-date=2013-03-22 |archive-date=2011-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110110120300/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf |url-status=deviated |accessdate=2013-03-22 |archivedate=2011-01-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110110120300/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf }}</ref> හිම වලසුනට ගඳ සුවඳ හඳුනාගැනීමේ තීව්‍ර හැකියාවක් ඇත. ඔවුනට කිලෝ මීටර 1.6 ක් දුරින් ඇති හෝ මීටරයක් ගැඹුරින් පිහිටි සීල් මතස්‍යයින් හඳුනාගත හැක.<ref name=rosing20-23>Rosing, pp. 20–23</ref> ඔවුනට මිනිසාට සමාන ශ්‍රවණ සංවේදනයක් ඇති අතර, හොඳින් දුර පෙනීමේ හැකියාවක් ද ඇත.<ref name=rosing20-23/> හිම වලසුන් ඇති දක්ෂ පිහිනුම් කරුවන් වන අතර ගොඩබිම සිට කිලෝමීටර 300 (මීටර 200)ක් පමණ දුර ආක්ටික් මුහුදේ පිහිනමින් සිටින හිම වලස්සු සොයාගැනී ඇත. හිම වලසුන් ගේ ශරීරයේ තැන්පත් වී ඇති මේද තට්ටුව [[උත්ප්ලාවකතාව|උත්ප්ලාවකතාවයක්]] ලබාදෙමින් පිහිනීමට උපකාරී වේ.<ref name=behavior/> හිම වලසුනට පැයට කිලෝමීටර 10 (පැයට හැතැප්ම 6) ක [[වේගය|වේගයෙන්]] පිහිනිමට ද, පැයට කිලෝමීටර 5.6 (පැයට හැතැප්ම 3.5) ක වේගයෙන් ඇවිදිමට ද,<ref name=behavior/> පැයට කිලෝමීටර 40 (පැයට හැතැප්ම 25) ක වේගයෙන් [[දිවිම|දිවිමටද]] හැකියාවක් ඇත.<ref>[http://www.seaworld.org/infobooks/polarbears/pbbehavior.html Polar Bears: VI. Behavior.], [[SeaWorld]]. Retrieved 21 January 2011.</ref> === දඩයම් කිරීම හා ආහාර පරිභෝජනය === [[File:Polarbear spitzbergen 1.jpg|thumb|right| හිම වලසුන්ගේ දිගු හොස්ස හා ගෙල සීල් මතස්‍යයින් සිටින ගුහා පරික්ෂා කිරීමට උපකාරී වන අතර, ඔවුන්ගේ ශක්තිමත් ඉදිරි ගාත් ගොදුරු ඇදගෙන යාමටද උපකාරී වේ.<ref name=matthews73-88/>]] හිම වලසා යනු වලස් පවුලට අයත් අතිශයින්ම මාංශ භක්ෂක සාමාජිකයාය. ඔවුන්ගේ ප්‍රියතම ආහාරය සීල් මතස්‍යයින්ය.<ref>{{cite episode | title = Arctic Bears | url = http://www.pbs.org/wnet/nature/arcticbears/index.html | series = PBS Nature | serieslink = Nature (TV series) | airdate = 17 February 2008 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080616221443/http://www.pbs.org/wnet/nature/arcticbears/index.html |date=16 June 2008 }}</ref> සීල් මතස්‍යයින් හුස්ම ගැනීමට හෝ අයිස් මත විවේක ගැනීමට ගොඩබිමට පැමිණීමේදී හිම වලසුන්ගේ ගොදුරු බවට පත්වේ.<ref name=matthews73-88>Matthews, pp. 73–88</ref> හිම වලසුන් වැඩිපුරම දඩයම් කරන්නේ [[මුහුදු අයිස්|අයිස් තට්ටු]] ජලය හා මුසුවන කෙලවරවල් වලය.<ref name=amstrup2007/> හිම වලසුන් විශිෂ්ට ගන්ධ සංවේදනය මගින් සීල් මතස්‍යයින් සිටින ස්ථාන හදුනාගත හැක.ඔවුන් නිසොල්මන්ව ගොදුර ලං වනතුරු ජල තටාක අසල බලාසිටිති.<ref name=hemstock24-27>Hemstock, pp. 24–27</ref> සීල් මතස්‍යයින් හුස්ම ගැනීමට ජාල පෘෂ්ටය අසලට පැමිණීමේදී ඔවුන්ගේ ප්‍රශ්වාස වාතය හිම වලසාට හදුනාගත හැක. එවිට හිම වලසුන් ඔවුන්ගේ ඉදිරිගාත් ජාල තටාකයට දමා සීල් මතස්‍යයින් ගොඩබිමට ඇද දමති. ඉන්පසුව ඔවුන්ගේ ශක්තිමත් දත් මගින් සීල් මතස්‍යයින් හිස සපා කුඩු කර මරා දමති. මීට අමතරව ගොඩබිම විවේක ගන්නා සීල් මතස්‍යයින් ලුහුබදිමෙන්ද, සීල් මතස්‍යය කැදලි වලට කඩා පැනිමෙන්ද සීල් මතස්‍යයින් ගොදුරු කරගැනීමට හිම වලසාට හැකිය.<ref name=hemstock24-27/> [[File:Polar Bear ANWR 10.jpg|upright|thumb|left|තල්මසෙකුගේ මළකුණක් අසල සිටින හිම වලසෙක්]] වැඩුණු වලසුන් කැමට ප්‍රිය කරන්නේ සීල් මතස්‍යයින්ගේ කැලරි පිරි මාංශ හා මේද තැන්පතු ය. නමුත් කුඩා වලසුන් [[ප්‍රෝටීන්]] අනුන [[රතු පාට|රතු]] පැහැති මාංශ කැමට ප්‍රිය කරති.<ref name=matthews73-88/> මීට අමතරව හිම වලසුන් [[කුරුල්ලෝ|කුරුළු]] පැටවුන් හා කුරුළු [[බිත්තරය|බිත්තරද]] ආහාරයට ගනිති.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/earth/hi/earth_news/newsid_8622000/8622244.stm | publisher=BBC News | title=In pictures: Rock climbing polar bears | date=20 April 2010}}</ref> මවගෙන් වෙන්වූ යොවුන් හිම වලසුන් හට තනිව දඩයම් කිරීම ඉතා පහසු කටයුත්තක් නොවේ. මේ නිසා ඔවුන්ට අනිකුත් හිම වලසුන් කා දමා අත්හැර දැමු මළකුණු වල කොටස් ආහාරයට ගැනීමට සිදුවේ. එසේම යොවුන් හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට සාර්ථක වුවද, සමහර අවස්ථාවලදී වැඩුණු හිම වලසුන්ගෙන් දඩයම බේරා ගැනීමට අසමත් වේ. එවිට ඔවුන්ට සිදු වන්නේ වැඩුණු වලසුන්ගෙන් ආහාර ගෙන හමාර වනතුරු බලාසිටිමටය. ආහාර ගැනීමෙන් පසු හිම වලසුන් හිම හෝ ජලය උපයෝගයෙන් තම ශරීරය පිරිසිදු කරගනිති.<ref name=behavior>{{cite book | last=Stirling | first= Ian | year=1988 | title= Polar Bears | url=https://archive.org/details/polarbears00stir | location= Ann Arbor | authorlink=Ian Stirling (biologist) | publisher= University of Michigan Press | isbn= 0-472-10100-5 | chapter= behavior}}</ref> [[File:Ursus maritimus posture.svg|thumb|හිම වලසුන්ගේ ලාක්ෂණික ඉරියව්:<br />1. - විවේකයෙන් සිටින විට;<br />2. - විමසිල්ලෙන් සිටින විට;<br />3. - දඩයම් කිරීමේදී]] හිම වලසුන් ඉතා දක්ෂ මෙන්ම ශක්තිමත් විලෝපිකයන් වෙති. හිම වලසකුට තම දේහ [[ස්කන්ධය]] මෙන් දෙගුණයක් බරින් යුතු මුහුදු ඇතෙකු දඩයම් කලහැක.<ref name="Clarkson1994" /> එසේම මුහුදු ඇතාට සමාන ස්කන්ධයෙන් යුතු බෙලුගා තල්මසුන් දඩයම් කිරීමටද හිම වලසුන්ට හැකියාව ඇත. නමුත් ඔවුන්ගේ සිරුරු ඉතා ඉක්මණින් රත්වන නිසා හිම වලසුන්ට වැඩිදුර දිවීමේ හැකියාවක් නොමැත. ගැබිණි වලහින්නියන් හැරෙන්නට අනෙකුත් වලසුන් අවුරුද්ද පුරාම ක්‍රියාශීලි වෙති.<ref name="tick"/> කළු වලසුන් (black bear) හා දුඹුරු වලසුන් (brown bear)මෙන් නොව, හිම වලසුන් හට කෑම නොමැතිව මාස කිහිපයක් වුවද සිටිය හැක. මීට හේතුව ග්‍රීෂ්ම ඍතුව හා සරත් ඍතුව මුලදී අයිස් දියවී යාමෙන් හිම වලසුන් හට සීල් මතස්‍යයින් දඩයම මගහැරිමය.<ref name="tick"/> මෙම කාල වලදී ඔවුන් තම සිරුරුවල මේද තැන්පතු දහනයෙන් [[ශක්තිය]] ලබා ගනිති.<ref name="stirling1988" /> හිම වලසුන් සීල් මතස්‍යයින්ට අමතරව පිනි මුවන්, කුරුල්ලන්, බිත්තර, සිප්පි බෙල්ලන්, කකුළුවන්, කාන්තකයන් හා හිම වලස් පැටවුන්ද ආහාරයට ගනිති. මීට අමතරව ඔවුන් [[ශාක|ශාකමය]] ද්‍රව්‍ය, බෙරි වර්ග, මුල් වර්ග හා මුහුදු පැළෑටි සුළු වශයෙන් පරිභෝජනයට ගනිති.<ref name="Clarkson1994"/> හිම වලසුන් මාංශ භක්ෂක වීමට එක් හේතුවක් වන්නේ, ශාකමය ද්‍රව්‍යවලින් ඔවුන්ට ප්‍රමාණවත් කැලරි සංඛ්‍යාවක් ලබාගැනීමට නොහැකි වීමයි. ඔවුන්ගේ ශරීරය හැඩගැසී ඇත්තේ මේද තැන්පතු වලින් අධික මුහුදු ක්ෂීරපායින් ආහාරයට ගැනීමටය.<ref>{{Cite journal | last1=Ramsay | first1=M. A. | last2=Hobson | first2=K. A. |date=May 1991 | title=Polar bears make little use of terrestrial food webs: evidence from stable-carbon isotope analysis | volume=86 | issue=4 | pages=598–600 | doi=10.1007/BF00318328 | journal=Oecologia}}</ref><ref>{{Cite journal | last=Best | first=R. C. | year=1985 | title=Digestibility of ringed seals by the polar bear | journal=Canadian Journal of Zoology| volume=63 | issue=5 | pages=1033–1036 | doi=10.1139/z85-155}}</ref> ජනාවාස අසල වාසය කරන හිම වලසුන් මිනිසුන් අපතේ දමන කැලි කසළ ආහාරයට ගැනීමට පුරුදුව ඇත.<ref name="Clarkson1994"/> මෙම කැලි කසළ අතර හිම වලසුන්ට අනතුරුදායක ද්‍රව්‍ය වන ස්ටයිරෆොම්, ප්ලාස්ටික්, වාහන වල බැටරි, ලිහිස්සු තෙල් හා එතිලින් ග්ල්යිකොල් අඩංගු වේ.<ref name="Clarkson1994">{{Cite book | last=Clarkson | first=Peter L. | last2=Stirling | first2=Ian | author2-link=Ian Stirling (biologist) | year=1994 | contribution=Polar Bears | contribution-url=http://icwdm.org/handbook/carnivor/ca_c25.pdf | editor1-last=Hygnstrom | editor1-first=Scott E. | editor2-last=Timm | editor2-first=Robert M. | editor3-last=Larson | editor3-first=Gary E. | title=Prevention and Control of Wildlife Damage | place=Lincoln | publisher=University of Nebraska | pages=C–25 to C–34 | url=http://icwdm.org/handbook/index.asp | accessdate=13 November 2007 | archive-date=20 November 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071120204546/http://icwdm.org/handbook/index.asp | url-status=dead }}</ref><ref name="Manning">{{Cite journal | last=Manning | first=T. H. | date=March 1961 | title=Comments on 'Carnivorous walrus and some Arctic zoonoses' | journal=Arctic | volume=14 | issue=1 | pages=76–77 | url=http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf | format=PDF | issn=0004-0843 | accessdate=13 November 2007 | archive-date=9 April 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080409082148/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf | url-status=deviated | archivedate=9 April 2008 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080409082148/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf }}</ref> මේවා හිම වලසුන් පරිභෝජනයට ගැනීමෙන් විවිධ රෝගාබාධ මෙන්ම [[මරණය|මරණයන්ද]] සිදුවිය හැක. මේ නිසා ජනාවාස අසල වෙසෙන ජනතාව කැලි කසළ [[ප්‍රතිචක්‍රණය|ප්‍රතිචක්‍රීකරණය]] කර නිසි ලෙස බැහැර කිරීමට වග බලාගත යුතුය. === හැසිරීම === [[File:Polar Bears Play fight.JPG|thumb|left|බොහෝවිට හිම වලසුන් අතර සෙල්ලක්කාරී ගැටුම් ඇති වේ. ඔවුන් අතර සැබෑ ගැටුම් ඇතිවන්නේ සංසර්ගයේ යෙදෙන සමයන්හිදී ය. ]] අළු පැහැති වලසුන් (grizzly bear) මෙන් හිම වලස්සු දේශ සිමාවන් ආරක්ෂා නො කරති. සාමාන්‍යයෙන් රණ්ඩු සරුවල් කිරීමට මැලිවන හිම වලස්සු බොහෝ අවස්ථාවල දී සටන් නොකර පලායාමට උත්සහ දරති.<ref name=matthews2729>Matthews, pp. 27–29</ref> සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලසුන් ගේ හැසිරීම ඉතා අවිනිශ්චිත යි. උන් මිනිසුනට පහරදී මරාදැමූ හා ආහාරයට ගත් අවස්ථා කීපයක් දැනට වාර්තාවී ඇත.<ref name=bruemmer2533>Bruemmer, pp. 25–33</ref> නමුත් ආක්ටික් වෘත්තයේ මිනිස් [[ලෝක ජනගහනය|ජනගහනය]] ඉතා පහළ නිසා මෙ වැනි අවස්ථා ඉතා දුර්ලභ වේ. වැඩුණු හිම වලස්සු සාමාන්‍යයෙන් හුදකලා ජිවිත ගත කිරීමට ප්‍රිය කරති. නමුත් බොහෝවිට හිම වලසුන් එකිනෙකා සමග සෙල්ලම් කරමින් හා එකිනෙකා සමග තුරුල් වෙමින් නිඳන අයුරු දැකගත හැකියි.<ref name=bruemmer2533/> හිම වලසුන් පිළිබද විශේෂඥ වෛද්‍ය නිකීටා ඔව්සිඅනිකොව් (Nikita Ovsianikov) පවසන්නේ වැඩුණු හිම වලසුන් හොද සමාජ සබඳතා පවත්වා ගෙන යන බවයි.<ref name=matthews2729/> විශේෂයෙන්ම කුඩා පැටවුන් සමාජශීලි වන අතර ඔවුහු තම සහෝදර සහෝදරියන් සමග කෙළිදෙලෙහි යෙදෙමින් කාලය ගෙවති. යොවුන් පිරිමි වලසුන් අතර සෙල්ලක්කාරී ගැටුම් ඇති වේ. මෙම අත්දැකීම් ඔවුනට පසු කාලයේ දී [[ලිංගික සංසර්ගය|සංසර්ග]] වකවානුවල වැලහින්නන් ආකර්ෂණය කරගැනීමට උපකාරී වේ.<ref>Matthews, p. 95</ref> === ප්‍රජනනය හා ජිවන චක්‍රය === [[File:Ursus maritimus us fish.jpg|thumb|හිම වලස් පැටවුන් අවුරුදු දෙකහමාරක් පමණ වන තුරැ මවගේ පිළිසරණයෙන් ජිවත් වේ.]] [[අප්‍රේල්]] හා [[මැයි]] මාසවල හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට එක්රැස් වන ස්ථානවල සංසර්ගය සිදුවේ.<ref name=reproduction/> පිරිමි වලසෙකුට වැලහින්නියක් සොයා කිලෝමීටර 100ක් (සැතපුම් 60) හෝ ඊට වඩා චාරිකා කල හැක. ඇය සොයාගැනීමෙන් පසු පිරිමි වලසා වෙනත් වලසුන් සමග සටන් කිරීමෙන් ඇයව දිනාගත යුතුය. මෙම සටන්වල ප්‍රථිපලයක් වශයෙන් බොහෝ වලසුන්ට තුවාල සිදුවේ.<ref name=reproduction/> වැලහින්නියක් සාමාන්‍යයෙන් පිරිමි වලසුන් කීපදෙනෙකු සමග සංසර්ගයේ යෙදෙති. මෑත කාලයේ සිදුකරන ලද පරීක්ෂණ මගින් එකම මවට දාව වෙනස් පියවරුන්ගේ පැටවුන් සොයාගෙන ඇත..<ref name=carpenter>{{cite journal|last=Carpenter|first=Tom|date=November/December 2005|title=Who's Your Daddy?|journal=Canadian Geographic|publisher=The Royal Canadian Geographic Society|location=Ottawa|pages=44–56}}</ref> මෙසේ හමුවන වලස් යුවලක් සතියක් පමණ කාලයක් එකට වසමින් කීපවරක් සංසර්ගයේ යෙදෙති. මෙය වැලහින්නියන්ගේ ඩිම්බනිහරණය [[ලිංගික උත්තේජනය|උත්තේජනය]] කරයි.<ref name=rosing42-48>Rosing, pp. 42–48</ref> සංසර්ගයෙන් පසු සාරවත් ඩිම්බ [[අගෝස්තු]] හෝ [[සැප්තැම්බර්]] මාසය වන තුරු සැලකිය යුතු වර්ධනයක් නොපෙන්වයි. මෙම මාස 4 තුල වැලහින්නියන් අතිවිශාල ආහාර ප්‍රමාණයක් පරිභෝජනය කරමින් තම සිරුරේ බර ආසන්න වශයෙන් දෙගුණයකින් (කිලෝග්‍රෑම් 200 කින්) වැඩිකර ගනිති.<ref name=reproduction/> ====මාතෘ ගුහා තැනීම හා මුල් අවදිය==== අයිස් දියවිගෙන යන කාලයේදී ගැබිණි වැලහින්නියන් දඩයම අතහැර මාතෘ ගුහා සැදීම ආරම්භ කරති. මෙම ගුහා ඇතුල්වීම සදහා පටු උමගකින් හා කුටීර 1-3 කින්ද පමණ සමන්විත වේ.<ref name=reproduction/> හිම මත හෝ අයිස් මත සාදන මෙම ගුහා බොහෝවිට වසර කීපයක් පුරා නැවත නැවත භාවිතා වේ.<ref name=derocher2004/> මෙම ගුහා තුල ගැබිණි වැලහින්නියන් සිසිර තරණයට (hibernation) සමාන අක්‍රිය තත්වයකට පත්වේ. මෙහිදී වැලහින්නියන් සිසිර තරණයේදී මෙන් නොකඩවා නිදා නොගනිති. නමුත් ඔවුන්ගේ හෘද ස්පන්දනය විනාඩියට ගැස්සුම් 46 සිට 27 ක් දක්වා අඩුවන අතර,<ref name=lockwood17-21>Lockwood, pp.17–21</ref> ඔවුන්ගේ ශරීර උෂ්ණත්වය සිසිර තරණයේදී මෙන් අඛණ්ඩව පවතී.<ref name="stirling1988" /><ref>{{Cite journal| last1=Bruce | first1=D. S. | last2=Darling | first2=N. K. | last3=Seeland | first3=K. J. | last4=Oeltgen | first4=P. R. | last5=Nilekani | first5=S. P. | last6=Amstrup | first6=S. C. |year=1990 | title=Is the polar bear (Ursus maritimus) a hibernator?: Continued studies on opioids and hibernation | journal=Pharmacology Biochemistry and Behavior | volume=35 | issue=3 | pages=705–711 | doi=10.1016/0091-3057(90)90311-5}}</ref> [[File:Cub polar bear is nursing 2.OGG|thumb|මව් කිරි උරන පැටවෙක්]] නොවැම්බර් සිට පෙබරවාරි මාස ඇතුලත පැටවුන් බිහිවීම සිදුවේ. අලුත ඉපදුනු පැටවුන්ගේ දැස් නොපෙනෙන අතර ලා දුඹුරු පැහැති ලොම් ස්තරයකින් ආවරණයවී ඇත. ඉපදෙන විට ඔවුන්ගේ බර කිලෝග්‍රෑම් 0.9 (රාත්තල් 2) කට වඩා අඩුවේ.<ref name=rosing42-48/> මිනිස් භාරයේ සිටින වැලහින්නියන් ඉක්මණින් පැටවුන් ප්‍රසුත කරති. සාමාන්‍යයෙන් වැලහින්නියක් එක් වරකට පැටවුන් 2 කු පමණ ප්‍රසුත කරති.<ref name=reproduction/> පෙබරවාරි මැද සිට අප්‍රේල් මැද භාගය වනතුරු මව හා පැටවුන් ගුහාව තුල වාසය කරති. මෙම කාලය ඇතුලත මව් වැලහින්නිය නොකඩවා තම උපවාසය පවත්වා ගෙන යන අතරතුර තම පැටවුන් හට මව් කිරිද ලබාදෙති.<ref name=reproduction/> මව් වැලහින්නිය ගුහාවේ දොරටුව කඩා ගුහාවෙන් පිටතට යන්නේ ඇගේ පැටවුන් කිලෝග්‍රෑම් 10-15 ක් (රාත්තල් 22-23)පමණ වැඩුණු පසුවය.<ref name=reproduction/> ඉන්පසු ඉදිරි දවස් 12-15 අතර කාලයේදී ගුහාවට ආසන්න පරිසරයේ මව හා පැටවුන් කාලය ගත කරති. පැටවුන් ඇවිදීමට හා ඉගෙනගන්නා අතරතුර, මව අවට වෘක්ෂලතා ආදිය මත යැපෙයි.<ref name=reproduction/> මෙසේ සති දෙකක් පමණගත වූ පසු මව හා පැටවුන් සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමට මුහුදු බඩ ප්‍රදේශයට සංක්‍රමණය වේ.<ref name=reproduction/> ගැබිණි කාලයේදී සිට මෙම අවස්ථාව වනතෙක් වැලහින්නියක මාස 8ක පමණ කාලයක් නිරාහාරව සිටීමට සිදුවේ.<ref name=reproduction/> වැලහින්නියන් තම පැටවුන් කෙරෙහි දැඩි ස්නේහයක් දක්වන අතර ඔවුන් හට දැඩි ආරක්ෂාවක් ලබාදෙති. නමුත් සමහර කුඩා පැටවුන් වෘකයන්ට ගොදුරු වීමෙන් හෝ හාමතෙන් මියයති. වැඩුණු පිරිමි වලසුන්ද සමහර අවස්ථාවලදී පැටවුන් මරදමා ආහාරයට ගනිති.<ref>Derocher, AE and Wiig, Oe; [http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-307.pdf Infanticide and Cannibalism of Juvenile Polar Bears (Ursus maritimus) in Svalbard] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170808142329/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-307.pdf |date=2017-08-08 }} Arctic [Arctic]. Vol. 52, no. 3, pp. 307–310. Sep 1999</ref> පැටවුන් මවගෙන් වෙන්වන්නේ අවුරුදු 2.5 ක් පමණ වයස්ගතවූ පසුවය.<ref name=reproduction/> එවිට මව පැටවුන් අත්හැර දැමීම හෝ එලවා දැමීම සිදු කරයි. සමහර අවස්ථාවල මවගෙන් වෙන්වූ පැටවුන් එකට සංචාරය කරමින්, සති හෝ මාස ගණනක් එකට දඩයම් කරමින් ආහාර හවුලේ බුක්ති විදිති.<ref name=bruemmer2533/> ==== වැඩුණු විය ==== හිම වැලැසිනියෝ අවුරුදු 4-5 වන විට ද,<ref name=reproduction>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears00stir |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Reproduction}}</ref> පිරිමි හිම වලස්සු අවුරුදු 6 ක් වන විට ද ලිංගික පරිණතභාවයට පත්වෙති. කෙසේ වුව ද සහකාරියක් සොයාගැනීමේ උග්‍ර තරගය හේතුවෙන් පිරිමි හිම වලසුනට අවුරුදු 8ක් හෝ 10ක් වනතුරු ප්‍රජනනය කිරීමට හැකියාවක් නො ලැබෙන්නේ යි.<ref name=reproduction/> හිම වලසුන් ගොඩබිම වෙසෙන අනෙක් ජිවින්ට වඩා බෝවෙන රෝග හා පරපෝෂී ආසාදනවලට ගොදුරුවීමේ අවදානම අවම යි.<ref name=pbi_survival/> නමුත් හිම වලසුන් අතර ''Trichinella'' නම් පරපෝෂී වටපණු ආසාදනය බහුලව දක්නට ලැබේ.<ref>{{Cite journal | last1=Larsen | first1=Thor | last2=Kjos-Hanssen | first2=Bjørn |year=1983| title=Trichinella sp. in polar bears from Svalbard, in relation to hide length and age | volume=1 | issue=1 | pages=89–96 | doi=10.1111/j.1751-8369.1983.tb00734.x | journal=Polar Research}}</ref> මෙම ආසාදන තත්වය මාරක නොවේ.<ref name= pbi_survival/> ජලභීතිකාව සහිත හිම වලසුන් වාර්තාවීම ඉතා දුර්ලභ යි. ඉතිහාසය පුරාවට ජලභීතිකාව සහිත හිම වලසුන් වාර්තාවී ඇත්තේ එක් වරක් පමණි.<ref name= pbi_survival/> සමහර අවස්ථාවල දී හිම වලසුන් ගේ ශරීරයේ වෙසෙන මයිටාවන් හා අනෙකුත් පරපොෂින් හේතුවෙන් නොයෙකුත් සමේ රෝග තත්ත්ව ද ඇති වේ. ==== ආයු අපේක්ෂාව ==== අවුරුදු 25ට වැඩි කාලයක් ආයු වැලඳූ හිම වලසුන් වාර්තාවීම ඉතා දුර්ලභයි.<ref name=hemstock29-35>Hemstock, pp. 29–35</ref> දැනට වාර්තාවී ඇති පරිදි නිදැල්ලේ වෙසෙන හිම වලසකු ගේ වැඩිම ආයු කාලය අවුරුදු 32 කි.<ref name=wrigley>{{cite web|url=http://www.polarbearsinternational.org/rsrc/files/pbispring08.pdf|title=The Oldest Living Polar Bear|last=Wrigley|first=Robert E.|date=Spring 2008|work=Polar Bears International Newsletter|publisher=Polar Bears International|accessdate=9 June 2008|format=PDF |archiveurl = http://web.archive.org/web/20080626110834/http://www.polarbearsinternational.org/rsrc/files/pbispring08.pdf |archivedate = 26 June 2008}}</ref> හිම වලසුන් මියයාමට නිශ්චිත හේතුන් තවමත් සොයාගෙන නොමැත.<ref name="pbi_survival">{{cite web|url=http://www.polarbearsinternational.org/polar-bears-in-depth/survival/page1/|title=Polar bears in depth: Survival|publisher=Polar Bears International|accessdate=20 October 2008}}</ref> මහලු හිම වලස්සු ක්‍රමයෙන් දුර්වල වෙත්ම උනට ආහාර දඩයම් කිරීමට නොහැකිවීම නිසා සාගින්නෙන් මිය යති. එ මෙන් ම ගැටුම් හා අනතුරුවල ප්‍රතිපලයක් ලෙස ඇතිවන තුවාල නිසා ද හිම වලස්සු මිය යති.<ref name=pbi_survival/> == හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම == === ස්වදේශීය ජාතිකයන් === [[File:Greenland-polarbear-skin hg.jpg|thumb|දඩයම් කරන ලද හිම වලසුන්ගේ සම්]] ආක්ටික් ප්‍රදේශයේ වෙසෙන ස්වදේශීය ජනතාව හිම වලසුන් දඩයම් කර ඔවුන්ගේ ශරීරයේ සෑම කොටසක් පාහේ ප්‍රයෝජනයට ගනිති..<ref name=lw6-9>Lockwood, pp. 6–9</ref> හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමේදී මිනිසුන් සුනඛයන් යොදාගෙන හිම වලසුන්ගේ අවදානය වෙනතකට යොමුකර හෙල්ල හෝ ඊතල උපයෝගී කරගෙන ඔවුන් මරාදමති..<ref name=original>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears00stir |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= The Original Polar Bear Watchers}}</ref> ස්වදේශිකයින් හිම වලසාගේ මාංශ ආහාරයට ගන්නා අතර ලොම් භාවිතාකර ඇදුම් පැළදුම් හා සපත්තු සාදාගනිති. හිම වලසුන්ගේ තෙල් මන්ද ආහාර පිසීමේදී හා ඉන්ධනයක් ලෙසද ගෙදරදොර භාවිතයට ගනී. මීට අමතරව ඔවුන්ගේ කන්ඩරා ඇදුම් මැසීමේදී නුල් ලෙස භාවිතා කරන අතර ඔවුන්ගේ පිත්තාශය හා හෘදය වස්තුව අව්වේ වෙලා කුඩු කර ඖෂධ ලෙස භාවිතා කරති. හිම වලසුන්ගේ දත් ආරක්ෂක සුර ලෙස සලකන ස්වදේශිකයන් ඒවා ගෙලෙහි පලදා ගනිති.<ref name=Uspensky/> හිම වලසුන්ගේ අපතේ යන එකම කොටස අක්මාවයි. ඊට හේතුව එහි විටමින් A සාන්ද්‍රණය අධික වීම හේතුවෙන් එය විෂ සහගත වීමයි.<ref>As a carnivore which feeds largely upon [[fish]]-eating carnivores, the polar bear ingests large amounts of [[Retinol|vitamin A]], which is stored in their [[liver]]s. The resulting high concentrations cause [[Hypervitaminosis A]], {{Cite journal | last1=Rodahl | first1=K. | last2=Moore | first2=T. |year=1943 | title=The vitamin A content and toxicity of bear and seal liver | journal=The Biochemical Journal | volume=37 | issue=2 | pages=166–168 | pmc=1257872 | pmid=16747610 }}</ref> මේ නිසා දඩයක්කරුවන් හිම වලසුන්ගේ අක්මාව වල දැමීම හෝ මුහුදට විසිකිරිම සිදු කරති.<ref name=Uspensky>{{cite book |title=Белый Медведь (tr: Belyi Medved')&nbsp;— (in Russian)|last=Uspensky|first=Savva Mikhailovich|year=1977 |publisher=Nauka|location=Moscow}}</ref> ස්වදේශික ජනතාවගේ මෙම සම්ප්‍රදායික දඩයම කුඩා පරිමාණයෙන් සිදුවීම හේතුවෙන් හිම වලසුන්ගේ සංගහනයට ඉන් සැලකිය යුතු බලපෑමක් එල්ල නොවේ.<ref name=lw31-36>Lockwood, pp. 31–36</ref> === වෙළදාම === රුසියාවේ හිම වලස් ලොම් වෙළෙදාම 14 වන ශත වර්ෂයේ දී ඇරඹිණි.<ref name=Uspensky/> 16 හා 17 වන ශත වර්ෂවල යුරෝපිය-ආක්ටික් ප්‍රදේශයේ ජනගහනය වැඩිවීමත්ම සමග ගිනි අවි පරිභෝජනයත් වෙළෙදාමත් දියුණු වීමත් සමග හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම සීග්‍රයෙන් ඉහල ගියේය.<ref name="stirling1988" /><ref name=nwt>{{cite web |url=http://wildlife.enr.gov.nt.ca/NWTWildlife/bears/PolarBear/management.htm |title=Polar Bear Management |publisher=Government of the Northwest Territories |accessdate=14 March 2008 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20080504105354/http://wildlife.enr.gov.nt.ca/NWTWildlife/bears/PolarBear/management.htm |archivedate = 4 May 2008}}</ref> 20 වන ශතවර්ෂය මුල දී අවුරුද්දක් ඇතුලත හිම වලස්සු 300ක් පමණ නෝර්වීජියානු දඩයක්කරුවන් විසින් දඩයම් කැරුණ හ. ඓතිහාසික දත්ත අනුව 18 වන සියවස මුල දී හිම වලස්සු 400-500 ක් පමණ උතුරු යුරෝපිය-ආසියානු ප්‍රදේශයේ වාර්ෂිකව දඩයමට ලක් වුණ හ. නමුත් 20 වන ශතවර්ෂය මුල් භාගය වන විට කාර්මික හා තාක්ෂණික දියුණුවත් සමග හිම මත පදවන යානා (snowmobiles), අයිස් කඩන යන්ත්‍ර (icebreakers) හා ගුවන්යානා උපයෝගී කරගෙන දඩයම් කිරීම සිදුකැරිණි. මේ නිසා 20 වන ශතවර්ෂය මුල් භාගය වන විට හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම වාර්ෂිකව 1300-1500 ක් වන තුරු වැඩිණි.<ref name=Uspensky/> === නුතන රෙගුලාසි === [[File:Polar-Bear-Warning-Longyearbyen.jpg|thumb|left|හිම වලසුන් මාර්ගය අසල ගැවසෙන බවට අනතුරු අගවන මාර්ග සංඥාවක්.]] හිම වලසුන් වදවීයාම වලක්විමටත් හිම වලසුන්ගේ මතු උන්නතිය සදහාත් 1950 දශකයේ මැද භාගයේදී විවිධ රටවල් විසින් හිම වලසුන් දඩයම සිමා කිරීමට විවිධ විධිවිධාන හා රෙගුලාසි ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. 1956 වර්ෂයේදී සෝවියට් රාජ්‍යය විසින් හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කරන ලදී. කැනඩාව හිම වලසුන් දඩයම සිමා කිරීමට 1968 වර්ෂයේදී කොටා ක්‍රමයක් ගෙන එන ලදී. නොර්වේ රාජ්‍යයද 1973 වර්ෂයේ සිට හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කලේය. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය 1971 වර්ෂයේදී හිම වලසුන් දඩයම සිමා කරන ලද අතර, 1972 වර්ෂයේදී මුහුදු ක්ෂීරපායි සංරක්ෂණය පනත ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. 1973 වර්ෂයේදී හිම වලසුන් සංරක්ෂණය පිළිබද අන්තර්ජාතික සම්මුතියට කැනඩාව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, සෝවියට් රාජ්‍යය, නොර්වේ රාජ්‍යය හා ඩෙන්මාර්කය යන රටවල් පහ අත්සන් තබන ලදී. මෙම සම්මුතියට අනුව ක්‍රීඩාවට හෝ වාණිජ අරමුණුවලට හිම වලසුන් දඩයම සපුරා තහනම් වේ. එනමුදු මෙම ගිවිසුමට අනුව ස්වදේශීය ජනතාවට සම්ප්‍රදායික ලෙස හිම වලසුන් දඩයමේ යෙදීමට අවසර ඇත. මෙම රටවල් පහ අතුරින් නොර්වේ රාජ්‍යය පමණක් කිසිදු හේතුවක් උදෙසාවත් හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට නොදෙයි. == සංරක්ෂණය == [[File:Polar Bear Habitat.png|thumb|right|300px|මෙම සිතියම මගින් ඇමරිකානු භූවිද්‍යා සමීක්ෂණය අනුමාන කරන පරිදී 2001 සිට 2010 හා 2041 සිට 2050 දක්වා වර්ෂයන් තුල හිම වලසුන්ගේ සංගහනය පෙන්නුම් කරයි.]] 2008 වර්ෂයේදී ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමයේ වාර්තාවලට අනුව ලෝක හිම වලසුන් සංගහනය 20000-25000 ක් පමණ වෙන අතර මෙම අගය ක්‍රමයෙන් පිරිහියමින් පවතී.<ref name=iucn31/> 2006 වර්ෂයේදී ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමය මගින් හිම වලසුන් "අවම අවදානමක් පවතින" (LC) සත්ව විශේෂයක සිට "අන්තරාවට ලක්විය හැකි" (VU) සත්ව විශේෂයකට උසස් කරන ලදී.<ref>{{cite web | title = Release of the 2006 IUCN Red List of Threatened Species reveals ongoing decline of the status of plants and animals | url = http://www.iucn.org/en/news/archive/2006/05/02_pr_red_list_en.htm | work = World Conservation Union |accessdate =1 February 2006 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20060512071333/http://www.iucn.org/en/news/archive/2006/05/02_pr_red_list_en.htm |archivedate = 12 May 2006}}</ref> ඔවුන් අනුමාන කරන පරිදී ඊලග පරම්පරා 3ක කාලය ඇතුලත (වසර 45ක් තුල) හිම වලසුන් සංගහනය 30% කින් පහල යා හැක.<ref name=iucn/> මීට ප්‍රධානතම හේතුව කාලගුණික විපර්යාසයන් ය. මීට අමතරව පරිසර දුෂණය හා හිම වලසුන් අධික ලෙස දඩයම් කිරීමද ඔවුන්ගේ සංගහනය පිරිහීමට හේතුවී ඇත. ලෝක වනජීවී අරමුදලට අනුව හිම වලසුන් ආක්ටික් පරිසර පද්ධතියේ ජීව ගුණය මැනීමට දර්ශකයක් ලෙස භාවිතා කරයි. හිම වලසුන් සංගහනය අඩුවීමෙන් පිළිබිඹු වන්නේ ආක්ටික් පරිසර පද්ධතියේ විපර්යාසයන් ඇතිවී බවයි.<ref>WWF: A Leader in Polar Bear Conservation . Retrieved 29 June 2009, from WFF – Polar Bear Web site: http://www.worldwildlife.org/species/finder/polarbear/polarbear.html#</ref> === දේශගුණික විපර්යාස === ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමය, ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාස ඇගයුම, ඇමරිකානු භූ විද්‍යා සමීක්ෂණය හා හිම වලසුන් පිළිබද අධ්‍යයනයෙහි යෙදෙන ලෝක ප්‍රමුඛ ජීව විද්‍යඥයින් පවසන අන්දමට ගෝලීය උණුසුම සමග ඇතිවන දේශගුණික විපර්යාස හිම වලසුන්ගේ පැවැත්මට බරපතල තර්ජනයක් එල්ල කරයි.<ref name="derocher2004">{{Cite journal | last1=Derocher | first1=Andrew E. | last2=Lunn | first2=Nicholas J. | last3=Stirling | first3=Ian | author3-link=Ian Stirling (biologist) |year=2004 | title=Polar bears in a Warming Climate | journal=Integrative and Comparative Biology | volume=44 | issue=2 | pages=163–176| doi=10.1093/icb/44.2.163 | pmid=21680496}}</ref><ref name="stirling2006">{{cite journal | last = Stirling | first = Ian | authorlink=Ian Stirling (biologist) | coauthors = and Claire L. Parkinson | year = 2006 | month = September | title = Possible effects of climate warming on selected populations of polar bears (Ursus maritimus) in the Canadian Arctic | journal = Arctic | volume = 59 | issue = 3 | pages = 261–275 | issn = 0004-0843 | url = http://www.nasa.gov/pdf/157360main_StirlingParkinson2006_Arctic59-3-261.pdf | format = PDF | accessdate =15 September 2007}}</ref><ref name="stirling2004">{{cite journal | last = Stirling | first = Ian | authorlink = Ian Stirling (biologist) | coauthors = N.J. Lunn, John Iacozza, Campbell Elliott and Martyn Obbard | year = 2004 | month = March | title = Polar bear distribution and abundance on the Southwestern Hudson Bay coast during open water season, in relation to population trends and annual ice patterns | journal = Arctic | volume = 57 | issue = 1 | pages = 15–26 | issn = 0004-0843 | url = http://umanitoba.ca/ceos/files/publications_pdf/058.pdf | format = PDF | accessdate = 15 September 2007 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070925185910/http://umanitoba.ca/ceos/files/publications_pdf/058.pdf | archivedate = 25 September 2007 | url-status = dead }}</ref><ref name="Barber2004">{{cite journal | last = Barber | first = D.G. | coauthors = J. Iacozza | year = 2004 | month = March | title = Historical analysis of sea ice conditions in M'Clintock Channel and the Gulf of Boothia, Nunavut: implications for ringed seal and polar bear habitat | journal = Arctic | volume = 57 | issue = 1 | pages = 1–14 | issn = 0004-0843 | url = http://goliath.ecnext.com/coms2/gi_0199-263435/Historical-analysis-of-sea-ice.html | format = PDF}}</ref><ref name="Appenzeller">T. Appenzeller and D. R. Dimick, "The Heat is On," ''[[National Geographic (magazine)|National Geographic]]'' 206 (2004): 2–75. cited in {{cite book | last = Flannery | first = Tim | authorlink = Tim Flannery | title = The Weather Makers | url = https://archive.org/details/weathermakershow0000flan | publisher = [[HarperCollins]] |year=2005 | location = Toronto, Ontario | isbn = 0-00-200751-7 | pages=[https://archive.org/details/weathermakershow0000flan/page/101 101]–103 }}</ref><ref name=acia>{{Cite book | author=Arctic Climate Impact Assessment | year=2004 | title=Impact of a Warming Arctic: Arctic Impact Climate Assessment | place=Cambridge | publisher=Cambridge University Press | isbn =0-521-61778-2 | oclc =56942125 | url=http://amap.no/workdocs/index.cfm?dirsub=%2FACIA%2Foverview |authorlink=Arctic Climate Impact Assessment}}. The relevant paper is [http://amap.no/workdocs/index.cfm?action=getfile&dirsub=%2FACIA%2Foverview&filename=Finding4.pdf&CFID=1282&CFTOKEN=1454CA86-1283-9480-2B88165DE19F817F&sort=default Key Finding 4]</ref> දේශගුණික විපර්යාස නිසා ඇතිවන මුලික තර්ජනය නම් හිම වලසුන්ට ඔවුන්ගේ වාසභූමි අහිමිවීමයි. ගෝලීය උණුසුම ඉහලයාමත් සමග උත්තර ධ්‍රැවයෙහි අයිස් දියවෙමින් පවතී. සාමාන්‍යයෙන් හිම වලසුන් වැඩිපුරම දඩයම් කරන්නේ අයිස් තට්ටු, මුහුදු ජලය හා සම්බන්ධ වන ස්ථානවලය. උෂ්ණත්වය ඉහලයාම නිසා අයිස් තට්ටු වෙනදාට වඩා ඉක්මණින් දියවේ. මේ නිසා හිම වලසුන්ට වැඩි කාලයක් දඩයම් කිරීමට නොහැකිවේ. එවිට සීත කාලයට සැහෙන මේද තැන්පතු නොමැති වීමෙන් හිම වලසුන් සාගින්නෙන් හා මන්ද පෝෂණයෙන් පෙළෙති.<ref name="stirling1999">{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | last2=Lunn | first2=N. J. | last3=Iacozza | first3=J. | author1-link=Ian Stirling (biologist) | date=September 1999 | title=Long-term trends in the population ecology of polar bears in Western Hudson Bay in relation to climatic change | journal=Arctic | volume=52 | issue=3 | pages=294–306 | issn=0004-0843 | url=http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf | format=PDF | accessdate=11 November 2007 | archive-date=28 September 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190928135003/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf | url-status=deviated | archivedate=28 September 2019 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190928135003/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf }}</ref> එසේම අයිස් තට්ටු දියවීමෙන් හිම වලසුන්ට බොහෝ දුර පිහිනීමට සිදුවේ. එවිට ඔවුන්ගේ ආහාර තැන්පතු අනවශ්‍ය ලෙස වැයවීමක් සිදුවේ. මේ නිසා සමහර අවස්ථාවලදී හිම වලසුන් දියේ ගිලි මියයාමට හැක.<ref name="monnett2006">{{Cite journal | last1=Monnett | first1=Charles | last2=Gleason | first2=Jeffrey S. | date=July 2006 | title=Observations of mortality associated with extended open-water swimming by polar bears in the Alaskan Beaufort Sea| volume=29 | issue=8 | pages=681–687 | doi=10.1007/s00300-005-0105-2 | journal=Polar Biology}}</ref> නිසි පෝෂණය නොලැබීමෙන් හිම වැලහින්නියන්ගේ ප්‍රජනක හැකියාව අඩුවන අතර පැටවුන්ගේ මරණ අනුපාතයද ඉහල යයි.<ref name="derocher2004"/> [[File:Ursus maritimus Polar bear with cub 2.jpg|thumb|left|සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයමට නිසි කාලවේලාවක් නොලැබීමෙන් මාතෘ වැලහින්නියන් හා පැටවුන් මන්දපෝෂණයට ලක් වේ.]] උණුසුම් දේශගුණය නිසා මාතෘ වැලහින්නියන් ගුහා සැදීමේදී අපහසුතාවයන්ට ලක්වේ.><ref name="Schliebe 2006"/> උණුසුම් සීත ඍතු හේතුවෙන් භූගත ගුහාවන් දියවීයාමෙන් ඒවායේ තාප පරිවාරකතාව අඩුවේ.<ref name=derocher2004/> මීට අමතරව උණුසුම් දේශගුණය හේතුවෙන් රෝගාබාධ ඇති කරන බැක්ටීරියා හා පරපෝෂී ජිවින්ගේ ව්‍යාප්තිය වැඩිවේ.<ref name=amstrup2007/> පසුගිය වසර කීපය තුල ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාස හේතුවෙන් සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලසුන් මිනිස් ජනාවාස කරා ඇදෙමින් පවතී. මේ නිසා පසුගිය වසර කීපය තුල හිම වලසුන් හා මිනිසුන් අතර වාර්තාවන ඝට්ටන සංඛ්‍යාව සීග්‍රයෙන් වැඩිවී ඇත.<ref name=stirling2006/><ref>Mitchell Taylor, a former polar bear researcher for the Nunavut government, believes that arctic warming has been caused by natural phenomena and is not a long-term threat to the polar bear. After his retirement, he was not re-appointed to the international Polar Bear Specialist Group (PBSG), giving rise to speculation that he was excluded from the group because of his views on climate change. According to the PBSG chair, appointments to the PBSG are given to scientists who are currently active in polar bear research, and that as a retired researcher Taylor did not qualify. (References: {{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/comment/columnists/christopherbooker/5664069/Polar-bear-expert-barred-by-global-warmists.html|title=Polar bear expert barred by global warmists|last=Booker|first=Christopher|date=27 June 2009|work=The Daily Telegraph|accessdate=12 August 2009 | location=London}})</ref> පසුගිය දශකය තුල ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාසයන් අධික ලෙසම බලපා ඇත්තේ දකුණු දිග වෙසෙන හිම වලසුන් සංගහනයටය. මේ හේතුව නිසා දකුණු දිග වෙසෙන හිම වලසුන් සංගහනය සීග්‍රයෙන් අඩුවෙමින් පවතී. <ref name=acia/> ගෝලීය උණුසුම නස බටහිර හඩ්සන් බොක්ක ආශ්‍රිතව පසුගිය අවුරුදු 30 ට වඩා සති 3ක් වේලාසනින් ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේදී අයිස් කුට්ටි දියවන බව වාර්තා වේ.<ref name=sd2007/> මේ නිසා හිම වලසුන්ට ග්‍රීෂ්ම ඍතුවට සුදානම් වීම සදහා නිසි ලෙස ආහාර ලබාගැනීමට කාලවේලා මදිවේ. එහෙයින් හිම වලසුන්ගේ කායික සෞඛ්‍යය පිරිහෙමින් පවතී. 1980 දශකයේ හිම වැලහින්නියකගේ සාමාන්‍ය බර කිලෝග්‍රෑම් 230 ක් (රාත්තල් 510) ලෙස වාර්තාවේ..<ref name=sd2007>{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | last2=Derocher | first2=Andrew E. | publication-date=Fall 2007 | title=Melting under pressure: The real scoop on climate warming and polar bears | journal=The Wildlife Professional | volume=1 | issue=3 | pages=24–27, 43 | url=http://www.polarbearsinternational.org/sites/default/files/scientists/stirling_derocher_climate_wildlife_professional_2007.pdf | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | year=2007 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20111015224417/http://www.polarbearsinternational.org/sites/default/files/scientists/stirling_derocher_climate_wildlife_professional_2007.pdf | archivedate=15 October 2011 | url-status=dead }}</ref> 1987 සිට 2004 වන විට හඩ්සන් බොක්ක ආශ්‍රිතව හිම වලසුන් සංගහනය 22% කින් අඩුවී ඇත.<ref name="regehr2007">{{Cite journal| last1=Regehr | first1=E. V. | last2=Lunn | first2=N. J. | last3=Amstrup | first3=N. C. | last4=Stirling | first4=I. |year=2007 | title=Effects of earlier sea ice breakup on survival and population size of polar bears in western Hudson Bay | journal=Journal of Wildlife Management| volume=71 | issue=8 | pages=2673–2683 | doi=10.2193/2006-180}}</ref> === පරිසර දුෂණය === ආහාර දාමවල ඉහලින් සිටින විලෝපිකයකු වන හිම වලසුන්ගේ දේහවල අප්‍රතිවර්ති කාබනික දුෂක වන policholorinated biphenyl(PCBs) හා ක්ලෝරීන් අඩංගු කෘමිනාශක සාන්ද්‍රණය ඉහල යමින් පවතී. මෙම රසායනික ද්‍රව්‍ය සාන්ද්‍රණය ඉහල යාමේ ප්‍රථිපලයක් ලෙස අංගවිකල පැටවුන් බිහිවීම හා ප්‍රතිශක්ති පද්ධතියේ ඌනතාවයන් ඇතිවේ.<ref>{{Cite journal | author=Skaare | year=2002 | title=Ecological risk assessment of persistent organic pollutants in the arctic | volume=181–182 | pages=193–197 | url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Skaare_et_al_2002.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20101203075622/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Skaare_et_al_2002.pdf | archivedate=3 December 2010 | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | doi=10.1016/S0300-483X(02)00280-9 | journal=Toxicology | pmid=12505309 | author-separator=, | author2=Janneche Utne | display-authors=2 | last3=Lie | first3=Elisabeth | last4=Bernhoft | first4=Aksel | last5=Derocher | first5=Andrew E | last6=Norstrom | first6=Ross | last7=Ropstad | first7=Erik | last8=Lunn | first8=Nicholas F | last9=Wiig | first9=Øystein | url-status=dead }}</ref> PCB හා DDT වැනි විෂ රසායනික ද්‍රව්‍ය ජාත්‍යන්තරව තහනම් කිරීමත් සමග, මෑත කාලය වන විට හිම වලසුන්ගේ දේහවල මෙකී විෂ සාන්ද්‍රණයන් පහල යමින් පවතියි. === තෙල් කාන්දු වීම් === ආක්ටික් පෙදෙසෙහි ඇතිවන තෙල් කාන්දු වීම් හිම වලසුන්ගේ ජීවිතවලට තර්ජන එල්ල කරයි. මෙම තෙල් ලෝම සමග බැදීමෙන් ලෝමවල තාප පරිවාරක බාවය පිරිහී යයි. මේ හේතුවෙන් හිම වලසුන්ට තම සිරුරේ උණුසුම රැකගැනීමට නොහැකිව ඔවුන් මරණයට පත්විය හැක.<ref name="tick">{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears00stir |location= Ann Arbor |authorlink=Ian Stirling (biologist) |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= What Makes a Polar Bear Tick?}}</ref> එසේම ඔවුන්ගේ ලොම්වල තෙල් තට්ටු ඉවත්කිරීමට ලෙව කෑමෙන් හිම වලසුන්ගේ වකුගඩු හානි වීමෙන්ද ඔවුන් මිය ය හැක.<ref name="tick"/> මීට අමතරව තෙල් කාන්දුවීමේ අතුරු ප්‍රථිපලයක් ලෙස කාන්දු වූ තෙල් අවට වෙසෙන මාතෘ හිම වැලහින්නියන් තම පැටවුන්ද අනාථ කර ගුහා අත්හැර දමති.<ref name="iucn"/> === පුරෝකථන === ඇමරිකානු භූවිද්‍යා සමීක්ෂණය පවසන පරිදී 2050 වර්ෂය වන විට ලෝකයේ වෙසෙන හිම වලසුන් සන්ගහනයෙන් 3 න් 2 ක් වදවී යාමේ හැකියාවක් පවතියි.<ref name="amstrup2007">{{Cite book | last = Amstrup | first = Steven C. | last2=Marcot | first2=Bruce G. | last3=Douglas | first3=David C. | year = 2007 | title = Forecasting the range-wide status of polar bears at selected times in the 21st Century | publication-place =Reston, Virginia | publisher = U.S. Geological Survey |url = http://www.usgs.gov/newsroom/special/polar_bears/docs/USGS_PolarBear_Amstrup_Forecast_lowres.pdf |format=PDF| accessdate =29 September 2007}}</ref> සමහර විද්වතුන් පවසන්නේ හිම වලසුන් හිම වලසුන් ගෝලීය උණුසුමට හා දේශගුණික විපර්යාස වලට ක්‍රමයෙන් හැඩ ගැසිය හැකි බව ය.<ref name="Taylor">{{cite journal | author = Taylor, Mitchell K. | title = Review of CBD Petition | publisher = Letter to the U.S. Fish and Wildlife Service | date = 6 April 2006 | url = http://www.ff.org/centers/csspp/pdf/200701_taylor.pdf | format = PDF | accessdate = 8 September 2007 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070925185910/http://www.ff.org/centers/csspp/pdf/200701_taylor.pdf | archivedate = 25 September 2007 | url-status = dead }}</ref> <ref name=campbell/> නමුත් සමහර විද්වතුන් මෙම අදහස ප්‍රතික්ෂේප කරති.<ref name =campbell/> === අන්තරායට ලක්වූ විශේෂ පිළිබද ඇමරිකානු ප්‍රඤප්තිය === 2008 වර්ෂයේ මැයි මස 14 වන දින ඇමරිකානු දේශීය කටයුතු පිළිබද දෙපාර්තමෙන්තුව මගින් හිම වලසුන් අන්තරායට ලක්වූ ජීවි විශේෂයක් ලෙස ලැයිස්තු ගත කරන ලදී.<ref name=hassett>{{cite news|url=http://www.nationalpost.com/opinion/story.html?id=533276|title=Bush's polar bear legal disaster|last=Hassett|first=Kevin A|date=23 May 2008|work=National Post|accessdate=7 June 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080529045348/http://www.nationalpost.com/opinion/story.html?id=533276|archivedate=29 May 2008|url-status=live}}</ref> මීට අමතරව මුහුදු ක්ෂීරපායි සංරක්ෂණ පනතෙහි විධිවිධාන අනුගමනය නොකරන තෙල් හා ගැස් ගවේෂණ සමාගම් සමාගම් තහනම් කිරීමටත් ඇමරිකානු දේශීය කටයුතු පිළිබද දෙපාර්තමේන්තුව තීරණය කරන ලදී. එසේම කැනඩාවේ සිට හිම වලසුන්ගේ සත්ව කොටස් ගෙන ඒම තහනම් කරන ලදී.<ref name="barringer">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2008/05/15/us/15polar.html?fta=y|title=Polar bear is made a protected species|last=Barringer|first=Felicity|date=15 May 2008|work=The New York Times|accessdate=7 June 2008}}</ref> === අන්තරායට ලක්වූ විශේෂ පිළිබද කැනේඩියානු ප්‍රඤප්තිය === කැනේඩියානු අන්තරායට ලක්වූ ජීවින් පිළිබද කමිටුව නිර්දේශ කල පරිදී 2008 වර්ෂයේ අප්‍රේල් මස හිම වලසුන් විශේෂ සැලකිල්ලට භාජනය වන ජීවි විශේෂයක් ලෙස අන්තරායට ලක්වූ ජීවින් පනතේ ලැයිස්තු ගත කෙරිණි. == සංස්කෘතික බලපෑම් == [[File:PolarBearWalrusTuskCarving.jpg|right|thumb|මෙය චුක්චි ගෝත්‍රික කැටයම් කරුවන් විසින් මුහුදු ඇතෙකුගේ දළයක් මත සිදු කරනු ලැබූ කැටයමකි. මෙම කැටයමෙන් හිම වලසුන් මුහුදු ඇතුන් දඩයම් කිරීම නිරුපනය කරයි.]] === ස්වදේශික ජනප්‍රවාද === ස්වදේශික ජනතාවට හිම වලසුන් සංස්කෘතික හා භෞතික වටිනාකමකින් යුතු සත්ව කොට්ඨාශයකි.<ref name=lw6-9>Lockwood, pp. 6–9</ref><ref name=Uspensky/> වසර 2500-3000 ක් පමණ ඉපැරණි ආදිවාසීන් විසින් දඩයම් කැරුණු හිම වලසුන් ගේ නෂ්ටාවශේෂ මෙන් ම,<ref name=lw31-36>Lockwood, pp. 31–36</ref> වසර 1500 ක් පමණ පැරණි හිම වලසුන් ගේ සිතුවම් චුක්චි අර්ධද්වීපයේ ගුහා වලින් හමු වී ඇත.<ref name=Uspensky/> ස්වදේශිකයින් සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමේ කුසලතාවය ද, ඉග්ලු සැදීමට ද උගෙනැ ඇත්තේ හිම වලසුන් ගේ චර්යාවන් නිරීක්ෂණයෙන් බවට විශ්වාස කෙරේ.<ref name=Uspensky/> ස්වදේශික ගෝත්‍රිකයන් වන ඉනුඉට් (Inuit) හා එස්කිමෝවරුන් (Eskimo) අතර හිම වලසුන් සම්බන්ධයෙන් නොයෙකුත් ජනප්‍රවාද පවතී. හිම වලසුන් මිනිසුන් ලෙස නිවෙස්වල වෙසෙන අතර රාත්‍රියේ දී ඔවුන් සම් පොරවාගෙන නිවෙස්වලින් බැහැර වන බවට හා මහ වලසා තරු රටාව සුනඛයන් ගෙන් වටවීමට හේතුව වැනි විවිධ ජනප්‍රවාද ස්වදේශික ජනතාව අතර පවතී.<ref name=original/> මෙම ජනප්‍රවාද මගින් ස්වදේශික ජනතාව හිම වලසුන් කෙරෙහි දක්වන බුහුමන හා ඔවුන් ගේ ජිවිත සමග හිම වලසුන් ගේ කිට්ටු සබදතාව මැනවින් පිළිබිඹු වේ.<ref name=original/> හිම වලසුන් හිදගෙන හා සිටගෙන සිටින අවස්ථාවල දී ඔවුන් ගේ ඉරියව් මිනිසාට ඉතා සමීපවන බැවින් හා සම ඉවත් කළ හිම වලස් මළකුණු මිනිස් සිරුරට ඉතා සමාන වන බැවින්, මිනිසුන් හා හිම වලසුන් අතර ආත්මීය සබදතාවක් පවතින බව ස්වදේශිකයෝ අදහති.<ref name=original/> එස්කිමෝවරුන් ගේ පුරාවෘත්තවලට අනුව හිම වලසුන් නිරීක්ෂණයෙන් මිනිස්සු දඩයම් කිරීමට හුරුවූ හ. ඉනුඉට් ගෝත්‍රික ජනතාව හිම වලසුන් ටුඋරන්ගසුක් (Tuurngasuk) නම් මහා ආත්මයක් ලෙස අදහති.<ref>balisunset, (2008, 8 22). [http://www.socyberty.com/Folklore/The-Bear-in-Myth-Mythology-and-Folklore.222065/1 The Bear in Myth, Mythology and Folklore]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Retrieved 29 June 2009</ref> නැගෙනහිර සයිබිරියාවේ වෙසෙන චුක්චි (Chukchi) හා යුපික් (Yupik) ජනතාව දඩයම් කරන ලද හිම වලසුනට ස්තුතිය පුදකිරීමේ චාරිත්‍ර ක්‍රමයන් අනුගමනය කරති. ස්වදේශිකයෝ හිම වලසකු දඩයම් කිරීමෙන් පසු හිස හා සම ඉවත් කර, පිරිසිදු කර ඔවුන් ගේ නිවෙස් වෙත ගෙන යති. එහි දී සිය කුඩාරම් තුළ සාදයක් පවත්වා හිම වලසා ගේ ආත්මය සතුටු කිරීමට සම්ප්‍රදායික ගීතිකා හා බෙර වාදන හා පවත්වන ඔවුහු හිම වලසා ගේ හිස් කබලට ආහාර පාන පිරිනමති.<ref>{{cite journal |author=Kochnev AA, Etylin VM, Kavry VI, Siv-Siv EB, Tanko IV |title=Ritual Rites and Customs of the Natives of Chukotka connected with the Polar Bear|pages=1–3|publisher=Preliminary report submitted for the meeting of the Alaska Nanuuq Commission (Nome, Alaska, USA) |date= 17–19 December 2002}}</ref> ඉන්පසු ඔවුහු හිම වලසා ගේ හිස් කබල ශරීරයෙන් වෙන් කොට එය තම වාසස්ථානවලට එපිට භුමියේ උතුරු දෙසට මුහුණලා පවතින පරිදි වලදමති.<ref name=Uspensky/> මෙම චාරිත්‍ර වර්තමානයේ ක්‍රමයෙන් පිරිහෙමින් පවතී. මීට එක් හේතුවක් වන්නේ සෝවියට් රාජ්‍යය 1955 වර්ෂයේ සිට හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කිරීම යි. හිම වලසුන් ගේ රදනක දත්වල අත්භූත බලයක් ඇති බවට පිළිගන්නා උතුරුමැද සයිබීරියාවේ නෙනට්ස් (Nenats) ගෝත්‍රිකයෝ ඒවා ආරක්ෂක සුර ලෙස ගෙලෙහි පැළදීමට යොදාගනිති. තවද පහල යන්සෙයි (Yansei) හා කාටන්ගා (Khatanga) ගංගා අසල වනගත මිනිස්සු දුඹුරු වලසුන් ගෙන් ආරක්ෂා වීමට මෙ දත් තම හිස්වැසුම්වල පලදිති. ඔවුන් ගේ විශ්වාසය වුයේ මෙ දත් පැලදීමෙන් "කුඩා ඤාති පුත්‍රයින්" (දුඹුරු වලසුන්) ඔවුන් ගේ ශක්තිමත් "මාමාවරුන්"(හිම වලසුන්) හට පහරදීමෙන් වළකිනු ඇති බව යි. තවද ඔවුහු හිම වලසුන් ගේ හිස් කබල් භූමිදාන කරන ස්ථාන සේද්යන්ගි (sedyangi) නමින් හැඳින්වූ අතර මෙම ස්ථාන පුජාභූමි ලෙස සැලැකූ හ. මෙවැනි ස්ථාන අදත් යමල් අර්ධද්වීපයේ දක්නට ලැබේ.<ref name=Uspensky/> === සංකේත හා සුරතලුන් === හිම වලසුන් ඔවුන් ජිවත් වන නිජබිම් ආශ්‍රිත රටවල ප්‍රචලිත සංකේතයකි. කැනඩාවේ ටුණි (Toonie) නම් කාසියකද, ඊසානදිග ප්‍රදේශ හා නුනවට්හී (Nunavut) වාහන අංක පුවරු වලද, හිම වලසුන්ගේ රුපය දක්නට ඇත. තවද හිම වලසා ඇලස්කා ෆෙයාර් බැන්ක්ස් විශ්වවිද්‍යාලයේ හා 1988 වර්ෂයේ ශිත ඔලිම්පික් උළෙලෙහි සුරතල් සත්වයා වශයෙන් භාවිතා කර ඇත. [[කොකා කෝලා]] සමාගම, Polar බිම සමාගම, Nelvana, Bundaberg Rum හෝ Good Humor-Breyers යන ආයතන හිම වලසා තම වෙළද දැන්වීම්වල භාවිතා කර ඇත.<ref>{{cite web |url= http://www.bundabergrum.com.au/flash/home.htm |title=Bundaberg Rum Web site&nbsp;— history section |accessdate=26 March 2008 |work=Bundaberg Rum Web site}}</ref> මේ අතර Fox's Glacier Mints සමගම පෙපි නම් හිම වලසෙකු තම නිෂ්පාදන නිරුපනය කරන සුරතල් සත්වයා ලෙස 1922 සිට භාවිතා කර ඇත. <gallery> Coat of Arms of Chukotka.svg| රුසියාවේ Chukotka Autonomous Okrug රාජ්‍යයේ සංකේතයයි. Coat of arms Greenland.svg| ග්‍රීන්ලන්තයේ ස්‌වයංපාලන රජයේ (Kalaallit Nunaat) සංකේතයයි. </gallery> === සාහිත්‍ය === හිම වලසුන් ළමුන් උදෙසා ලියු නව කතාවල චරිත ලෙස යොදා ගෙන ඇත. "පොලර් බේයර් සුන්" නවකතාව උපුටාගෙන ඇත්තේ ඉනුඉට් ජනප්‍රබන්ධයකිනි.<ref>{{cite book |title=The polar bear son: An Inuit tale |url=https://archive.org/details/polarbearsoninui00dabc |last=Dabcovich |first=Lydia |year=1997 |publisher=Clarion Books |location=New York |isbn=0-395-72766-9}}</ref> එසේම ඊඩිත් පට්ටෞ ගේ "ප්රෝමිනන්ටලී ඉන් ඊස්ට්" නව කතාවේද, රේමන්ඩ් බ්‍රිග්ස් ගේ "ද බෙඅර්" කතාවේද, ක්‍රිස් ද ලීසි ගේ "ද ෆෙයරි විත්ඉන්" නව කතාවද හිම වලසුන් උපයෝගී කරගත් අවස්ථාවලට කදිම නිදසුන් වේ. ෆිපිල්ප් පුල්මන්ගේ ප්‍රබන්දවලියක් වූ, "හිස් ඩාර්ක් මෙටිරියල්" හී "පන්සර්බියෝවී" චරිතය මිනිස් ගති ගුණවලින් පිරි හිම වලස් චරිත වලට නිදසුනකි. මෙම චරිතය "ගෝල්ඩන් කොම්පස්" චිත්‍රපටයට පාදක වී ඇත. ==අදාල== {{Reflist|colwidth=30em}} ===අදාල පොත්=== * {{cite conference |year=2005 |month=June |booktitle=Polar Bears |conference=14th Working Meeting of the IUCN/SSC Polar Bear Specialist Group |editor=Aars, Jon |others=Nicholas J. Lunn and Andrew E. Derocher |volume=32 |publisher=[[IUCN]] |location=Seattle, Washington, United States |url=http://pbsg.npolar.no/docs/PBSG14proc.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080409082137/http://pbsg.npolar.no/docs/PBSG14proc.pdf |format=PDF |accessdate=19 April 2008 |archivedate=9 April 2008 |isbn=2-8317-0959-8 }} * {{Cite book |title=World of the Polar Bear |last=Bruemmer |first=Fred |year=1989 |publisher=[[Key Porter Books]] |location=Toronto, Ontario, Canada |isbn=1-55013-107-9 }} * {{Cite book |title= The Polar Bear |url= https://archive.org/details/polarbear0000hems |last= Hemstock|first=Annie |year=1999 |publisher=Capstone Press |location=Manakato, MN |isbn=0-7368-0031-X |pages= }} * {{Cite book |title=Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears0000lock |last=Lockwood |first=Sophie |year=2006 |publisher=The Child's World |location= Chanhassen, MN|isbn=1-59296-501-6}} * {{Cite book |title=Polar Bear |last=Matthews |first=Downs |year=1993 |publisher=Chronicle Books|location= San Francisco, CA|isbn=978-0-8118-0204-8}} * {{cite book |last=Phipps |first=John |authorlink=Constantine John Phipps |title=A voyage towards the North Pole undertaken by His Majesty's command, 1773 |location=London |publisher=W. Bowyer and J. Nicols, for J. Nourse |year=1774 |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/628763 |accessdate=8 September 2008 }} * {{Cite book |title=The World of the Polar Bear|last=Rosing |first=Norbert |year=1996 |publisher=Firefly Books Ltd. |location= Willowdale, ON |isbn=1-55209-068-X}} ==බාහිර සබැදි== {{commons|Ursus maritimus}} {{wikispecies|Ursus maritimus|Ursus maritimus}} * View occurrences of [http://www.biodiversitylibrary.org/name/Ursus_maritimus ''Ursus maritimus''] in Biodiversity Heritage Library. * [http://www.nwf.org/polarbear National Wildlife Federation's Polar Bear Page] * ARKive&nbsp;— [http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Ursus_maritimus/ images and movies of the polar bear (''Ursus maritimus'')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060317030045/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Ursus_maritimus/ |date=2006-03-17 }} * [http://www.mnh.si.edu/mna/image_info.cfm?species_id=418 Smithsonian National Museum of Natural History species account-Polar Bear] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160121210532/http://www.mnh.si.edu/mna/image_info.cfm?species_id=418 |date=2016-01-21 }} * [http://www.usgs.gov/newsroom/special/polar%5Fbears/ USGS Polar Bear Studies] * [http://www.nunavut.ca/en/map?zoom=0&lat=69.59292&lon=-86.95845&layers=BTFTTFFFFFFFFFFFFTFFFFFFTTT Map of polar bear ranges and denning areas in Nunavut from Nunavut Planning Commission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016024839/http://www.nunavut.ca/en/map?zoom=0&lat=69.59292&lon=-86.95845&layers=BTFTTFFFFFFFFFFFFTFFFFFFTTT |date=2015-10-16 }} * BBC Nature: [http://www.bbc.co.uk/nature/life/Polar_bear Polar bear news, and video clips from BBC programmes past and present.] * [http://www.polarbearsinternational.org/ Photos, facts, videos from Polar Bears International which funds population, preservation and DNA studies of the polar bear] [[ප්‍රවර්ගය:සත්තු]] ==මේ සඳහා පදනම්== <ref> <ref name="COL">{{cite web|url=http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title=Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author=Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year=2019|publisher=Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 35489725|accessdate=2019-11-11}}</ref> <ref name="col35489725">(2003), database, http://www.menv.gouv.qc.ca/biodiversite/centre.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050406084247/http://www.menv.gouv.qc.ca/biodiversite/centre.htm|date=2005-04-06}}</ref> <ref name="source">Tom Orrell (custodian), Dave Nicolson (ed). (2019). ITIS Global: The Integrated Taxonomic Information System (version Jun 2017). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X.</ref> 7xfdyvx63p2j3tlcqkf8q2rt2rl8hhf 798044 798043 2026-08-25T06:17:19Z Dangphuocthinh2015712 80439 /* මේ සඳහා පදනම් */ 798044 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name =හිම වලසා | image = Polar Bear - Alaska.jpg | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]]<small> | classis = [[Mammal]]ia</small> | ordo = [[Carnivora]] | familia = [[bear|Ursidae]] | genus = ''[[Ursus (genus)|Ursus]]'' | species = '''''U. maritimus''''' | binomial = ''Ursus maritimus'' | binomial_authority = [[කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස්|ෆිප්ස්]], 1774<ref name=Phipps1774>Phipps, pg. 185</ref> | range_map = Polar_bear_range_map.png | range_map_caption = හිම වලසුන් පරාස | synonyms= ''Ursus eogroenlandicus''<br /> ''Ursus groenlandicus''<br /> ''Ursus jenaensis''<br /> ''Ursus labradorensis''<br /> ''Ursus marinus''<br /> ''Ursus polaris''<br /> ''Ursus spitzbergensis''<br /> ''Ursus ungavensis''<br /> ''Thalarctos maritimus'' }} '''හිම වලසා''' (''[[wikt:ursus#Latin|Ursus]] [[wikt:maritimus#Latin|maritimus]]'') වනාහි වලස් පවුලට අයත් [[උත්තර ධ්‍රැවය]] ආශ්‍රීතව වෙසෙන සත්ව විශේෂයකි. හිම වලසා ලෝකයේ විශාලතම වලස් විශේෂය වන අතර, ගොඩබිම වසන විශාලතම මාංශ භාක්ෂකයා ද වේ.<ref>{{cite web | url = http://www.fws.gov/endangered/esa-library/pdf/polar_bear.pdf |format=PDF| title = Polar bear, (Ursus maritimus) | publisher = United States Fish and Wildlife service | accessdate =9 September 2009| quote = Appearance. The polar bear is the largest member of the bear family, with the exception of Alaska's Kodiak brown bears, which equal polar bears in size.}} ([http://ecos.fws.gov/speciesProfile/SpeciesReport.do?spcode=A0IJ Overview page])</ref> වැඩුණු පිරිමි වලසෙක් බරින් 350–700 කිලෝග්‍රෑම් (රාත්තල් 770–1,500) පමණ ද,<ref name="Animal">{{cite book |last=Kindersley |first= Dorling |year=2001, 2005 |title=Animal |location=New York City |publisher=DK Publishing |isbn=0-7894-7764-5}}</ref> වැඩුණු වැලැසිනියක් (වැලැහින්නියක්) එම බරින් බාගයක් පමණ ද වෙති. හිම වලසා හා දුඹුරු වලසා හා අතර ඉතා සමීප සම්බධතාවයක් පවතිය ද සීත දේශගුණයට සරිලන පරිදි [[පරිණාමය]] වී ඇති හිම වලසුන් ගේ දේහයන් සීත දේශගුණය දරාගැනීමට, හිම මත ඇවිදීමට, පිහිනීමට හා සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමට අනුවර්තනය වී ඇත.<ref>{{cite web |url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Ursus_maritimus.html |title=Ursus Maritimus |accessdate=27 October 2007 |last=Gunderson |first=Aren |year=2007 |work=Animal Diversity Web |publisher=University of Michigan Museum of Zoology}}</ref> හිම වලසුන් ගොඩබිමේ උපත ලැබුවත්, ඔවුහු [[ජලය|ජලයේ]] විසීමට ප්‍රිය කරති. ඔවුන් ගේ විද්‍යාත්මක නාමයේ අර්ථය වන්නේ ද ‘මුහුදුබඩ වලසා’ යන්නයි.<ref name=LatDic>{{cite book | last=Kidd |first=D.A. |year=1973 |title= Collins Latin Gem Dictionary | url=https://archive.org/details/latindictionaryg0000unse |publisher= Collins |location= London |isbn=0-00-458641-7}}</ref> හිම වලසුනට සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කළ හැක්කේ [[මුහුද|මුහුදු]] ජලය මිදුණු කාල වල දී පමණි. අනෙක් කාලවල දී ඔවුන් වෙසෙන්නේ ශරීරයේ [[මේද]] තැන්පතුවලිනි. [[රතු දත්ත පොත|ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිලිබඳ ජාත්‍යන්තර සංගමය]] (IUCN) මගින් හිම වලසුන් ‘අන්තරායට ලක්විය හැකි’ ගණයට වර්ගීකරණය කෙරී ඇත. දැනට හිම වලසුන් ගේ උපසංගහන 19 ක් අතරින් 8 ක ගහනය හීනවෙමින් පවතී.<ref name=pbsg2009>IUCN Polar Bear Specialist Group, 2009.[http://pbsg.npolar.no/en/meetings/press-releases/15-Copenhagen.html 15th meeting of PBSG in Copenhagen, Denmark 2009: Press Release]. Retrieved 10 January 2010.</ref> මීට ප්‍රධාන හේතුව වී ඇත්තේ පසුගිය දශකය තුළ හිම වලසුන් මහා පරිමානයෙන් දඩයම් කිරීම යි. මේ පිළිබඳ ව ජාත්‍යන්තර අවධානය යොමුවීමත් සමග හිම වලසුන් සංගහනය සංරක්ෂණය උදෙසා නොයෙකුත් පාලනවිධි හා කොටාවන් ක්‍රියාත්මකවීමෙන් අද වන විට හිම වලසුන් සංගහනය ආරක්ෂා කිරීමට හැකි වී ඇත. වසර දහස් ගණනක් තිස්සේ හිම වලසුන් ස්වදේශීය ආක්ටික් ජනතාවගේ ජිවිතවල භෞතික, අධ්‍යාත්මික හා [[සංස්කෘතිය|සංස්කෘතික]] සලකුණක් බවට පත්වී ඇත. == නම් තැබීම == පළමු වරට හිම වලසුන් ස්පෂ්ට සත්ව විශේෂයක් ලෙස හඳුනාගැනුණේ කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස් (Constantine John Phipps) විසින් 1774 වර්ෂයේ දී ය.<ref name="iucn">{{IUCN2010.3 |assessors=IUCN SSC Polar Bear Specialist Group |year=2008|id=22823/0 |title=Ursus maritimus|downloaded=25 August 2010 }} Database entry includes a lengthy justification of why this species is listed as vulnerable.</ref> හිම වලස්සු ඔහු විසින් ''Ursus maritimus'' (ලතින් භාෂාවෙන් “මුහුදුබඩ වලසා”) යන විද්‍යාත්මක නාමයෙන් හැඳින්වුණ හ. පෙරාතුව හිම වලසුන් ''Thalarctos''<ref name="Liddell 1980">This combines the [[Ancient Greek]] words ''thalassa''/θαλασσα 'sea', and ''arctos''/αρκτος 'bear' and also, with reference to [[Ursa Major]], 'northern' or 'of the north pole' {{cite book | author = [[Henry George Liddell|Liddell, Henry George]] and [[Robert Scott (philologist)|Robert Scott]] | year = 1980 | title = [[A Greek-English Lexicon]] (Abridged Edition) | publisher = [[Oxford University Press]] | location = United Kingdom | isbn = 0-19-910207-4}}</ref> නම් සත්ව ගණයක් ලෙස හැඳින්වුණු අතර පසුව එය නිෂ්ප්‍රභා කෙරිණි. හිම වලසා හා දුඹුරු වලසා හා අතර ඉතා සමීප සම්බධතාවය පිළිබඳ ව සාක්ෂි සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව, හිම වලසුන් සත්ව 'ගණයක්' නොවන බවත්, දුඹුරු වලසා පරිණාමික අපසරණයෙන් ඇතිවූ ස්පෂ්ට සත්ව 'විශේෂයක්' බවත් සොයාගැනිණි.<ref name=IUCN>{{cite web | title = IUCN Red List: ''Ursus maritimus'' | url = {{IUCNlink|22823}}| accessdate =15 February 2008}}</ref> == වර්ගීකරණය හා පරිණාමය == Ursidae වලස් පවුල අන් මාංශ භක්ෂකයන් ගෙන් වසර මිලියන 38 කට පමණ පෙර වෙන්වී ගොස් ඇත. Ursinae උපකුලය වසර මිලියන 4.2 කට පමණ පෙර ඇරැඹී ඇත. ලෝකයේ දැනට හඳුනාගැනී ඇති පැරණිතම හිම වලස් ෆොසිලය වසර 130,000-110,000 ක් පමණ පැරණි උඩු හනුවකි. මෙය 2004 වර්ෂයේ දී Prince Charles Foreland නම් දුපතින් හමුවිය.<ref name="Lindqvist" /> මෙම ෆොසිලයෙන් හඳුනාගත් සාධක අනුව හිම වලසුන් ගේ චාර්වක දත් මීට අවුරුදු දසදහසකට හෝ විසිදහසකට පමණ පෙර දුඹුරු දත් වලින් අපසරණය වූ බවට සාක්ෂි ඇත. හිම වලසුන් Pleistocene යුගයේ ග්ලාසියරණ අවස්ථාවේ දුඹුරු වලසුන් ගෙන් පරිනාමිකව අපසරණය වූ බවට දැනට පිළිගැනේ.<ref name="DeMaster1981"/> DNA පරීක්ෂණවලින් හමුවන සාක්ෂි මීට වඩා සංකීර්ණ වේ. හිම වලසුන් ගේ මයිටකොන්ඩ්‍රිය DNA (mtDNA) දුඹුරු වලසුන් ගෙන් ''Ursus arctos'', විභේදනය වුයේ මීට වසර 150,000 කට පමණ පසුව යි.<ref name="Lindqvist">{{Cite journal |title=Complete mitochondrial genome of a Pleistocene jawbone unveils the origin of polar bear |first=Charlotte |last=Lindqvist |first2=Stephan C. |last2=Schuster |first3=Yazhou |last3=Sun |first4=Sandra L. |last4=Talbot |first5=Ji |last5=Qi |first6=Aakrosh |last6=Ratan |first7=Lynn P. |last7=Tomsho |first8=Lindsay |last8=Kasson |first9=Eve |last9=Zeyl |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=107 |issue=11 |pages=5053–5057 |doi=10.1073/pnas.0914266107 |year=2010 |pmid=20194737 |pmc=2841953 }}</ref> එ මෙන් ම සමහර දුඹුරු වලසුන් ගේ mtDNA, අනෙක් දුඹුරු වලසුනට වඩා හිම වලසුනට කිට්ටු සම්බන්ධතාවක් දක්වයි.<ref name="Waits">{{cite web |url= http://www.cnrhome.uidaho.edu/documents/Waits%20et%20al%201998%20cb.pdf&pid=78496&doc=1|title= Mitochondrial DNA phylogeography of the North American brown bear and implications for conservation | accessdate =1 August 2006|author= Lisette P. Waits, Sandra L. Talbot, R. H. Ward and G. F. Shields |year= 1998 |month= April |publisher= Conservation Biology|pages= 408–417}}</ref> මේ නිසා සමහර සංකල්පවලට අනුව හිම වලස්සු ස්පෂ්ට සත්ව විශේෂයක් ලෙස නො හැඳින්වෙති.<ref>{{Cite journal |last=Marris |first=E. |year=2007 |journal=Nature |title=Linnaeus at 300: The species and the specious |volume=446 |issue=7133 |pages=250–253 |doi=10.1038/446250a |pmid=17361153 }}</ref> අයර්ලන්තයේ වෙසෙන දුඹුරු වලසුන් ගේ mtDNA හිම වලසුනට ඉතා සමාන වේ.<ref>{{cite journal|title=Ancient hybridization and an Irish origin for the modern polar bear matriline |journal=Current Biology |doi=10.1016/j.cub.2011.05.058 |author=Edwards CJ |year=2011|author-separator=,|author2=Suchard MA|author3=Lemey P|author4=Welch JJ|author5=Barnes I|display-authors=5|last6=Fulton|first6=Tara L.|last7=Barnett|first7=Ross|last8=O'Connell|first8=Tamsin C.|last9=Coxon|first9=Peter|volume=21|issue=15|pages=1251–8|pmid=21737280}}</ref> හිම වලසුන් ගේ න්‍යෂ්ඨික ජෙනෝමය දුඹුරු වලසුන් හා සංසන්දනයේ දී වෙනස් රටාවන් පෙන්නයි. මොවුන් ජානමය වශයෙන් වෙනස් ජීවින් විශේෂ 2ක් බවට විභේදනය වී ඇත්තේ වසර 603,000 ට පමණ පෙරදී ය.<ref name="Hailer">{{cite journal|title=Nuclear genomic sequences reveal that polar bears are an old and distinct bear lineage |journal=Science |doi=10.1126/science.1216424 |author=Hailer F |year=2012|author-separator=,|author2=Kutschera V|author3=Hallström BM|author4=Klassert D|author5=Fain SR|author6=Leonard JA|author7=Arnason U|author8=Janke A|volume=336|issue=6079|pages=344–347|pmid=22517859}}</ref> නුතන පර්යේෂණවල දී හිම වලසුන් ගේ, දුඹුරු වලසුන් ගේ හා කළු වලසුන් ගේ සම්පුර්ණ ජෙනෝමය පිරික්සිණි (අතීතයේ දී කැරුණේ මයිටකොන්ඩ්‍රිය හා පාර්ශ්වික ජෙනොම පරික්ෂා පමණි). එහි දී හිම වලසුන් මීට වසර මිලියන 4-5 ට පමණ පෙර දුඹුරු වලසුන් ගෙන් පිරිනැමුණු (පරිණාමය වූ) බවට හඳුනාගැනී ඇත.<ref name=genome>{{cite journal |author=Miller W, Schuster SC, Welch AJ, ''et al.'' |title=Polar and brown bear genomes reveal ancient admixture and demographic footprints of past climate change |journal=Proc Natl Acad Sci U S A |year=2012 |month=July |pmid=22826254 |doi=10.1073/pnas.1210506109 |url=}}</ref> හිම වලසුන් හා දුඹුරු වලසුන් හා අතර අන්තර් අභිජනනයෙන් පැටවුන් බිහි කළ හැක. ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ දී හිම වලසුන් ගොඩබිම ප්‍රදේශයට ද, දුඹුරු වලසුන් උතුරු දෙසට ද සංක්‍රමණය වන අවස්ථාවල දී මොවුහු සංසර්ගයේ යෙදෙති. බොහෝ දුඹුරු වලසුන් හට 2% පමණ හිම වලසුන් ගේ ජාන ඇති නමුත් ඇලෙක්සැන්ඩර් කොදෙව් දුපත් ආශ්‍රිතව වෙසන දුඹුරු වලසුන් සංගහනයෙන් හිම වලස් ජාන 5% ත් 10% ත් අතර ප්‍රමාණයක් දක්නට ලැබේ. මින් පෙනෙන්නේ එම ප්‍රදේශවල දුඹුරු වලසුන් හා හිම වලසුන් හා අතර අන්තර් අභිජනනයන් බහුලව සිදුවන බව යි.<ref name =NewYorkTimes>{{cite web |author=Gorman J|date=23 July 2012|url=http://www.nytimes.com/2012/07/24/science/brown-bears-and-polar-bears-split-up-but-continued-coupling.html |title=Brown bears and polar bears split up, but continued coupling|work= The New York Times |accessdate=24 July 2012}}</ref> මෙම අන්තර් අභිජනන මගින් සරු දෙමුහුම් වලසුන් බිහි වේ.<ref name="DeMaster1981">{{Cite journal| last1=DeMaster | first1=Douglas P. | last2=Stirling | first2=Ian | author2-link=Ian Stirling (biologist) | date=8 May 1981 | title=Ursus Maritimus|jstor=3503828 |journal=Mammalian Species| volume=145 | pages=1–7 | doi=10.2307/3503828 | oclc=46381503| issue=145 }}</ref><ref name="Schliebe 2006">{{Cite book | last1 =Schliebe | first1 =Scott | last2 =Evans | first2 =Thomas | last3 =Johnson | first3 =Kurt | last4 =Roy | first4 =Michael | last5 =Miller | first5 =Susanne | last6 =Hamilton | first6 =Charles | last7 =Meehan | first7 =Rosa | last8 =Jahrsdoerfer | first8 =Sonja | date =21 December 2006 | title =Range-wide status review of the polar bear (Ursus maritimus) | place =Anchorage, Alaska | publisher =[[United States Fish and Wildlife Service]] | url =http://alaska.fws.gov/fisheries/mmm/polarbear/pdf/Polar_Bear_%20Status_Assessment.pdf | format =PDF | accessdate =31 October 2007 | archive-date =10 May 2009 | archive-url =https://web.archive.org/web/20090510095701/http://alaska.fws.gov/fisheries/mmm/polarbear/pdf/Polar_Bear_%20Status_Assessment.pdf | url-status =dead }}</ref> නවතම සාක්ෂි යෝජනා කරන්නේ හිම වලසුන් ගේ හා දුඹුරු වලසුන් ගේ අතර ජානමය සමානභාවයට හේතුව ඔවුන් දිගු කාලයක් තිස්සේ අන්තර් අභිජනනය කිරීමය.<ref name =NewYorkTimes/> එනමුදු මෙම විශේෂයන් ජිවත් වන පරිසරය, රූපකාය, පරිවෘත්තීය ක්‍රියාවලි, සමාජ චර්යා, භෝජන රටා හා අනෙකුත් රුපනුදර්ශිය ලක්ෂණ එකිනෙකාගෙන් වෙනස් වන නිසා ඔවුහු ජීවින් විශේෂ 2ක් ලෙස වර්ගීකරණය කෙරෙති.<ref name=first>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears00stir |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= The First Polar Bears}}</ref> හිම වලසුන් පළමු වරට ලේඛනගත කිරීමේ දී උපවිශේෂ 2ක් හඳුනාගැනිණි. 1774 වර්ෂයේ දී කොන්ස්ටන්ටයින් ජෝන් ෆිප්ස් (Constantine John Phipps) විසින් ''Ursus maritimus maritimus'' එක් උපවිශේෂයක් ද, පීටර් සයිමන් පැලස් (Peter Simon Pallas) විසින් 1776 වර්ෂයේදී ''Ursus maritimus marinus'' නම් උපවිෂේශයක්ද හඳුනාගැනිණි.<ref>{{Cite book | last =Rice | first =Dale W. | year =1998 | title =Marine Mammals of the World: Systematics and Distribution | volume =4 | series =Special Publications of the Society for Marine Mammals | place =Lawrence, Kansas | publisher =The Society for Marine Mammalogy | isbn =1-891276-03-4}}</ref> නමුත් පසු කාලයක මෙම උපවිශේෂයන් නිෂ්ප්‍රභා විණි. අද වනවිට එක් හිම වලස් උපවිශේෂයක් පිළිබඳව පමණක් සාක්ෂි ලැබී ඇත. ''Ursus arctos'' විශේෂයෙන් පැවතෙන ''Ursus maritimus tyrannus'' නම් උපවිශේෂයේ හිම වලස්සු Pleistocene යුගයේදී වඳවී ගියහ. මෙම උපවිශේෂය දැනට වෙසෙන හිම වලසුනට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස විශාලත්වයෙන් වැඩි වේ.<ref name="DeMaster1981"/> == සංගහනය හා ව්‍යාප්තිය == [[File:Polar bears near north pole.jpg|thumb|left|කුතුහලයෙන් යුතු හිම වලසුන් USS Honalulu සබ්මැරීනය පරික්ෂා කරමින්.]] හිම වලසුන් ව්‍යාප්තව ඇත්තේ [[ආක්ටික් කවය|ආක්ටික් වෘත්තය]] හා ඒ ආශ්‍රීත භුමි කලාපවල යි. උත්තර ධ්‍රැවයේ ජනශුන්‍යභාවය හේතුකොට ගෙන හිම වලසුනට තම ජන්මභුමි රඳවාගැනීමට හැකියාව ලැබී ඇත.<ref name="derocher2004"/> කටුක දේශගුණය නිසා හිම වලසුන් ගේ ජන්ම භුමි පිරික්සීම අපහසු කටයුත්තකි. මේ නිසා හිම වලසුන් ගේ සංගහනය නිසැක වශයෙන් ඇස්තමේන්තු කිරීම අපහසු වේ. ජීව විද්‍යාඥයන් අනුමාන කරන අන්දමින් දැනට ලොව වටා හිම වලස්සු 20000-25000 පමණ වෙසෙති.<ref name="iucn31">Schliebe et al. (2008). [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22823/0 Ursus maritimus]. [[IUCN]] Red List of Threatened Species. Retrieved 5 January 2010.</ref><ref name="PBI"/> හිම වලසුන් ගේ උපසංගහන 19 ක් දැනට හඳුනාගැනී ඇත.<ref name="PBI" /><ref name="PBSG14">Aars, pp. 33–55.</ref> මෙම උපසංගහන අතර අන්තර් අභිජනනයෙන් පැටවුන් බිහිකළ හැක.<ref>{{Cite journal | last1=Paetkau | first1=S. | last2=Amstrup | first2=C. | last3=Born | first3=E. W. | last4=Calvert | first4=W. | year=1999 | title=Genetic structure of the world's polar bear populations | journal=Molecular Ecology | volume=8 | issue=10 | pages=1571–1584 | url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Paetkau_et_al_1999.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20050525210037/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Paetkau_et_al_1999.pdf | archivedate=25 May 2005 | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | doi=10.1046/j.1365-294x.1999.00733.x | pmid=10583821 | last5=Derocher | first5=AE | last6=Garner | first6=GW | last7=Messier | first7=F | last8=Stirling | first8=I | last9=Taylor | first9=MK | url-status=dead }}</ref> හිම වලසුන් ගේ සංගහනයෙන් 70% ක් උතුරු ඇමරිකාවේ වෙසෙන අතර ඊට උපසංගහන 13 ක් අයත් වේ. බ්යුෆෝර්ට් මුහුදේ සිට දකුණු දිශාවට හඩ්සන් බොක්ක දක්වා ද, නැගෙනහිර දිශාවට ග්‍රීන්ලන්තයේ බැෆ්ෆින් බොක්ක දක්වා ද, උතුරු ඇමරිකාවේ හිම වලස්සු ව්‍යාප්ත වී සිටිති. ආසියානු-යුරෝපිය ප්‍රදේශයේ ග්‍රීන්ලන්තය, බරෙන්ට්ස් මුහුද, කාරා මුහුද, ලප්ටෙව් මුහුද හා චුක්චි මුහුද ලෙස උපසංගහන 5 ක් දැනට හඳුනාගැනී ඇත. සීමිත දත්ත නිසා මෙම උපසංගහන පිළිබඳව වැඩිදුර විස්තර තවමත් සොයාගෙන නොමැත. හිම වලසුන් ගේ නිජබිම් ප්‍රධාන වශයෙන් [[ඩෙන්මාර්කය]], නොර්වේ, [[රුසියාව]], [[ඇමරිකානු එක්සත් ජනපදය|ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය]] හා [[කැනඩාව]] නම් රටවල් පහක් පුර ව්‍යාප්ත වී ඇත. මෙම රටවල් පහ අන්තර්ජාතික හිම වලසුන් සංරක්ෂණය කිරීමේ සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇත. මෙම සම්මුතිය හරහා එ ර‍ටවල් හිම වලසුන් පිළිබඳ පර්යේෂණ හා සංරක්ෂණ කටයුතු වලට අන්‍යෝන්‍ය සහයෝගිතාව පළකර ඇත. හිම වලසුන් නිරීක්ෂණය සදහා 1980 දශකයේ මැද භාගයේ සිට නවීන මිල අධික උපක්‍රම භාවිතවේ.<ref name=campbell/> හෙලිකොප්ටර් යානා මගින් හා හිම වලසුන් ගේ වාසභුමි නිරීක්ෂණය කිරීම හා හිම වලසුන් ගේ කනේ ඉලෙක්ට්‍රොනික හඳුනාගැනීමේ සම්බන්ධකයක් සවිකිරීම මෑත කාලයේ දී හිම වලසුන් නිරීක්ෂණයට යොදාගන්න ප්‍රචලිත ක්‍රම වේ.<ref name=campbell/> මෑතක සිට සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලස්සු ජනාවාස අසලට සංක්‍රමණය වී තිබෙති. මෙම කරුණ නිසා ‘හිම වලසුන් ගේ ගහනය වැඩි වී ඇතැ යි’ විශ්වාස කිරීම නිවැරදි නොවේ.<ref name=campbell>{{cite news |first=Colin |last=Campbell |coauthors=Lunau, Kate |title=The war over the polar bear: Who's telling the truth about the fate of a Canadian icon? |url=http://www.macleans.ca/science/environment/article.jsp?content=20080123_5242_5242&page=1 |work=Maclean's |date=25 January 2008 |accessdate=9 March 2008 |archive-date=16 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516032545/http://www.macleans.ca/science/environment/article.jsp?content=20080123_5242_5242&page=1 |url-status=dead }}</ref> ඔවුන් මෑත කාලයේ වැඩිපුර ජනාවාස අසල දක්නට ලැබෙන්නේ ඔවුන් ගේ ගහනය වැඩිවීමක් නිසා නොව, ඔවුන්ට ප්‍රමාණවත් ආහාර නොමැති නිසාවෙනි. 2009 වර්ෂයේ දී හිම වලස් උපසංගහන 19න්, 8 ක ගහනය ක්‍රමයෙන් අඩු වෙමින් ද, 3 ක ගහනය ස්ථාවර මට්ටමක ද, 1 ක ගහනය ක්‍රමයෙන් වැඩි වෙමින් ද පවතින අතර, උපසංගහන 7 ක් පිළිබඳව ප්‍රමාණවත් දත්ත වාර්තාවී නොමැත.<ref name=pbsg2009/><ref name="PBI">[http://www.polarbearsinternational.org/bear-facts/ Polar Bears and Conservation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100210010512/http://www.polarbearsinternational.org/bear-facts |date=2010-02-10 }} and {{cite web | title = Polar bear FAQ | url = http://www.polarbearsinternational.org/faq/ | work = Polar Bears International | accessdate =14 July 2009 }}</ref> == වාසභූමිය == [[File:Polarbearonice.jpg|thumb|right|නිදැල්ලේ වෙසෙන හිම වලසෙක්.]] හිම වලසුන් මුහුදු ක්ෂීරපායි විශේෂයකි.<ref name="stirling1988intro">{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears00stir |location= Ann Arbor |authorlink=Ian Stirling (biologist) |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Introduction}}</ref> ඔවුන් ගේ සුපුරුදු වාසභූමි ආක්ටික්හී අයිස් මිදුණු මහද්වීපික තටාක හා කුඩා දුපත් සමුහයන් වේ. මෙම ප්‍රදේශ “ආක්ටික් ජෛව වළල්ල” නමින් හැඳින්වෙන අතර මෙහි [[ජෛව රසායන විද්‍යාව|ජෛව ක්‍රියාකාරිත්වය]] ආක්ටික්හී අනෙකුත් ප්‍රදේශ හා සැසදීමේ දී ඉතා ඉහළ අගයක් ගනී.<ref name=derocher2004/><ref name=distribution>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears00stir |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Distribution and Abundance}}</ref> හිම වලසුන් බොහෝවිට හැසිරෙන්නේ අයිස් තට්ටු, මුහුදු ජලය හා ගැටෙන ස්ථානවලයි.<ref>{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | date=January 1997 | title=The importance of polynyas, ice edges, and leads to marine mammals and birds| volume=10 | issue=1–4 | pages=9–21 | doi=10.1016/S0924-7963(96)00054-1 | journal=Journal of Marine Systems}}</ref> එයට හේතුව මෙම ස්ථානවල හිම වලසුන් ගේ ප්‍රියතම ආහාරය වන සීල් මත්ස්‍යයින් බහුලව ගැවැසීම යි. හඩ්සන් බොක්කත් ජේම්ස් බොක්කත් ආශ්‍රීතව අයිස් කුට්ටි ගිම් උතුවේ දී (ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ දී) සම්පුර්ණයෙන් දියවී යයි. මේ නිසා මෙම කාලයේ දී හිම වලස්සු ගොඩබිම දෙසට සංක්‍රමණය වෙති.<ref name=distribution/> == ජීව විද්‍යාව හා චර්යාව == === භෞතික ලක්ෂණ === හිම වලසා ලෝකයේ විශාලතම භෞමික මාංශ භක්ෂකයා වන අතර, සයිබිරියානු ව්‍යාඝ්‍රයාට වඩා දෙගුණයකින් විශාල වේ.<ref name=lords>{{cite book|title=Lords of the Arctic: A Journey Among the Polar Bears |url=https://archive.org/details/lordsofarcticj00davi |last=Davids |first=Richard C.|coauthors=Guravich, Dan |location= New York| publisher=MacMillan Publishing Co., Inc. | year=1982|isbn=0-02-529630-2 |chapter=Lords of the Arctic}}</ref> වැඩුණු පිරිමි වලසෙක් සාමාන්‍යයෙන් [[බර|බරින්]] කිලෝග්‍රෑම් 350 - 700 (රාත්තල් 770 – 1500) හා දිගින් මීටර 2.4 – 3 (අඩි 8 – 10) ක් පමණ ද වේ.<ref name=hemstock4>Hemstock, p. 4</ref> වැඩුණු වැලැසිනියක් බරින් කිලෝග්‍රෑම් 150 – 250 (රාත්තල් 330 - 550) හා දිගින් මීටර 1.8 – 2.4 (අඩි 6 – 8) පමණ ද වේ. ගැබිනි වැලැසිනියක් බරින් කිලෝග්‍රෑම් 500 (රාත්තල් 1100) පමණ වේ.<ref name=hemstock4/> එ මෙන් ම වැඩුණු හිම වලසෙෙක් උසින් සෙන්ටිමීටර 122 – 160 (අගල් 48 – 63) පමණ වේ.<ref name=Wood>{{cite book |last= Wood |first=G.L. |year= 1983 |title= The Guinness Book of Animal Records |url= https://archive.org/details/guinnessbookofan00wood |page=[https://archive.org/details/guinnessbookofan00wood/page/243 240] | isbn = 978-0-85112-235-9}}</ref><ref>[http://wildlife1.wildlifeinformation.org/s/0MCarnivor/ursidae/ursus/Ursus_maritimus/01ursus_maritimusamwtht.html Polar bear Ursus maritimus - Appearance/Morphology: Measurement and Weight (Literature Reports)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110930194832/http://wildlife1.wildlifeinformation.org/s/0MCarnivor/ursidae/ursus/Ursus_maritimus/01ursus_maritimusamwtht.html |date=2011-09-30 }}. Wildlife1.wildlifeinformation.org. Retrieved 15 September 2011.</ref> දුඹුරු වලසා සමග සැසදීමේ දී හිම වලසාට දිගටි සිරුරක්, දිගටි හිස් කබලක් හා දිගටි නාසයක් ද ඇත.<ref name=first/> හිම වලසුන් ගේ පාද විශාල වන අතර මෙය හිම හා තුනී අයිස් තට්ටු මත ඇවිදීමට හා [[පිහිනීම|පිහිනීමේ]] දී ඉදිරියට තල්ලු කිරීමට ද උපකාරී වේ. ඔවුන් ගේ පාද කුඩා ගැටිති වලින් සම්න්විත වේ. මෙම ගැටිති මගින් හිම මත ඝර්ෂනය (පිළිලුම) වැඩිකිරීම හේතුවෙන් ඇවිදීමට පහසු වේ.<ref name=first/> හිම වලසුන් ගේ කෙටි හා ශක්තිමත් නිය ගොදුරු අල්ලාගැනිමට උපකාරී වේ.<ref name=first/> ඔවුන් ගේ යටි අතට වක්වූ [[නියපොතු|නිය]] [[මුහුදු අයිස්'|අයිස්]] හැරීමට උපකාරී වේ. හිම වලසුනට [[දත්]] 42 ක් පිහිටයි.<ref name=first/> ඔවුන් ගේ රදනක දත් විශාල හා මුවහත් වන අතර එ මගින් ඔවුන් ගේ මාංශ භක්ෂකතාව මැනවින් පිළිබිඹු වේ.<ref name=first/> හිම වලසුන් ගේ උඩු ඇන්දේ දන්ත සුත්‍රය 3.1.4.2 වන අතර පහත ඇන්දේ දන්ත සුත්‍රය 3.1.4.3 ක් වේ. හිම වලසුන්ට ඝන මේද තට්ටුවක්, සමක් හා ලෝම ස්තරයක් ඇත. මේවා ශරීරයේ තාප හානිය අවම කර ශරීරය උණුසුම් කිරීමට උපකාරී වේ. හිම වලසුන් ගේ ශරීර [[උෂ්ණත්වය]] සෙල්සියස් අංශක 10 (ෆැරන්හයිට් අංශක 50)ක් අබිබවා ගියහොත් ශරීරය අධික ලෙස රත් වේ. මොවුන් ගේ ශරීර උෂ්ණත්වය කෙතරම් කුඩා ද යත්, [[අධෝරක්ත]] ඡායාරූපවලට ඔවුන් ගේ සිරුරු උණුසුම නො හසුවේ.<ref name="stirling1988">{{Cite book | last = Stirling | first = Ian | author-link=Ian Stirling (biologist) | year = 1988 | title =Polar Bears | url = https://archive.org/details/polarbears00stir | place =Ann Arbor | publisher =University of Michigan Press | isbn =0-472-10100-5}}</ref> හිම වලසුන් ගේ ඝන ලෝම ස්තරය සුදු පාටට හුරු වේ. [[මැයි]] සිට [[අගෝස්තු]] [[මාස|මාසය]] දක්වා ඔවුන් ගේ ලොම් සැලීම සිදුවේ.<ref>Kolenosky G. B. 1987. Polar bear. pp. 475–485 in Wild furbearer management and conservation in North America (M. Novak, J. A. Baker, M. E. Obbard, and B. Malloch, eds.). Ontario Fur Trappers Association, North Bay, Ontario, Canada.</ref> අනෙකුත් ආක්ටික් ක්ෂීරපායින් මෙන් හිම වලසා ගේ ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ දී ලෝම වේශාන්තරණය උදෙසා තද පැහැයට හැරීමක් සිදුනොවේ. [[File:Polar Bear Underwater Zoo Bremerhaven Germany.ogv|thumb|left|පිහිනමින් සිටින හිම වලසෙක්.]] හිම වලසුන් ගේ සුදු පැහැති ලොම් වැස්ම කාලයත් සමග [[කහ පාට|කහ]] පැහැයට හැරේ. කූඩුගත කර සිටින හිම වලසුන් ගේ ලෝම සමහර අවස්ථාවල දී ලා කොළ පැහැයට හැරේ. මීට හේතුව ඇල්ගී විශේෂයක් ලෝම අතර වැඩීමයි.<ref>In unusually warm conditions, the hollow tubes provide an excellent home for algae. While the algae is harmless to the bears, it is often a worry to the zoos housing them, and affected animals are sometimes washed in a salt solution, or mild [[hydrogen peroxide|peroxide bleach]] to make the fur white again.</ref> පිරිමි වලසුන් ගේ ඉදිරිපස ගාත්වල ලෝම දිගට වැඩෙන අතර, මෙය වැලහිනන් ආකර්ෂණයට උපකාරී වේ.<ref name="Dimorph">{{cite journal |last=Derocher |first=Andrew E. |coauthors=Magnus Andersen, and Øystein Wiig |year=2005 |title=Sexual dimorphism of polar bears |jstor=4094434 |journal=Journal of Mammalogy |volume=86 |issue=5 |pages=895–901 |url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf |doi=10.1644/1545-1542(2005)86[895:SDOPB]2.0.CO;2 |format=PDF |issn=1545-1542 |access-date=2013-03-22 |archive-date=2011-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110110120300/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf |url-status=deviated |accessdate=2013-03-22 |archivedate=2011-01-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110110120300/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf }}</ref> හිම වලසුනට ගඳ සුවඳ හඳුනාගැනීමේ තීව්‍ර හැකියාවක් ඇත. ඔවුනට කිලෝ මීටර 1.6 ක් දුරින් ඇති හෝ මීටරයක් ගැඹුරින් පිහිටි සීල් මතස්‍යයින් හඳුනාගත හැක.<ref name=rosing20-23>Rosing, pp. 20–23</ref> ඔවුනට මිනිසාට සමාන ශ්‍රවණ සංවේදනයක් ඇති අතර, හොඳින් දුර පෙනීමේ හැකියාවක් ද ඇත.<ref name=rosing20-23/> හිම වලසුන් ඇති දක්ෂ පිහිනුම් කරුවන් වන අතර ගොඩබිම සිට කිලෝමීටර 300 (මීටර 200)ක් පමණ දුර ආක්ටික් මුහුදේ පිහිනමින් සිටින හිම වලස්සු සොයාගැනී ඇත. හිම වලසුන් ගේ ශරීරයේ තැන්පත් වී ඇති මේද තට්ටුව [[උත්ප්ලාවකතාව|උත්ප්ලාවකතාවයක්]] ලබාදෙමින් පිහිනීමට උපකාරී වේ.<ref name=behavior/> හිම වලසුනට පැයට කිලෝමීටර 10 (පැයට හැතැප්ම 6) ක [[වේගය|වේගයෙන්]] පිහිනිමට ද, පැයට කිලෝමීටර 5.6 (පැයට හැතැප්ම 3.5) ක වේගයෙන් ඇවිදිමට ද,<ref name=behavior/> පැයට කිලෝමීටර 40 (පැයට හැතැප්ම 25) ක වේගයෙන් [[දිවිම|දිවිමටද]] හැකියාවක් ඇත.<ref>[http://www.seaworld.org/infobooks/polarbears/pbbehavior.html Polar Bears: VI. Behavior.], [[SeaWorld]]. Retrieved 21 January 2011.</ref> === දඩයම් කිරීම හා ආහාර පරිභෝජනය === [[File:Polarbear spitzbergen 1.jpg|thumb|right| හිම වලසුන්ගේ දිගු හොස්ස හා ගෙල සීල් මතස්‍යයින් සිටින ගුහා පරික්ෂා කිරීමට උපකාරී වන අතර, ඔවුන්ගේ ශක්තිමත් ඉදිරි ගාත් ගොදුරු ඇදගෙන යාමටද උපකාරී වේ.<ref name=matthews73-88/>]] හිම වලසා යනු වලස් පවුලට අයත් අතිශයින්ම මාංශ භක්ෂක සාමාජිකයාය. ඔවුන්ගේ ප්‍රියතම ආහාරය සීල් මතස්‍යයින්ය.<ref>{{cite episode | title = Arctic Bears | url = http://www.pbs.org/wnet/nature/arcticbears/index.html | series = PBS Nature | serieslink = Nature (TV series) | airdate = 17 February 2008 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080616221443/http://www.pbs.org/wnet/nature/arcticbears/index.html |date=16 June 2008 }}</ref> සීල් මතස්‍යයින් හුස්ම ගැනීමට හෝ අයිස් මත විවේක ගැනීමට ගොඩබිමට පැමිණීමේදී හිම වලසුන්ගේ ගොදුරු බවට පත්වේ.<ref name=matthews73-88>Matthews, pp. 73–88</ref> හිම වලසුන් වැඩිපුරම දඩයම් කරන්නේ [[මුහුදු අයිස්|අයිස් තට්ටු]] ජලය හා මුසුවන කෙලවරවල් වලය.<ref name=amstrup2007/> හිම වලසුන් විශිෂ්ට ගන්ධ සංවේදනය මගින් සීල් මතස්‍යයින් සිටින ස්ථාන හදුනාගත හැක.ඔවුන් නිසොල්මන්ව ගොදුර ලං වනතුරු ජල තටාක අසල බලාසිටිති.<ref name=hemstock24-27>Hemstock, pp. 24–27</ref> සීල් මතස්‍යයින් හුස්ම ගැනීමට ජාල පෘෂ්ටය අසලට පැමිණීමේදී ඔවුන්ගේ ප්‍රශ්වාස වාතය හිම වලසාට හදුනාගත හැක. එවිට හිම වලසුන් ඔවුන්ගේ ඉදිරිගාත් ජාල තටාකයට දමා සීල් මතස්‍යයින් ගොඩබිමට ඇද දමති. ඉන්පසුව ඔවුන්ගේ ශක්තිමත් දත් මගින් සීල් මතස්‍යයින් හිස සපා කුඩු කර මරා දමති. මීට අමතරව ගොඩබිම විවේක ගන්නා සීල් මතස්‍යයින් ලුහුබදිමෙන්ද, සීල් මතස්‍යය කැදලි වලට කඩා පැනිමෙන්ද සීල් මතස්‍යයින් ගොදුරු කරගැනීමට හිම වලසාට හැකිය.<ref name=hemstock24-27/> [[File:Polar Bear ANWR 10.jpg|upright|thumb|left|තල්මසෙකුගේ මළකුණක් අසල සිටින හිම වලසෙක්]] වැඩුණු වලසුන් කැමට ප්‍රිය කරන්නේ සීල් මතස්‍යයින්ගේ කැලරි පිරි මාංශ හා මේද තැන්පතු ය. නමුත් කුඩා වලසුන් [[ප්‍රෝටීන්]] අනුන [[රතු පාට|රතු]] පැහැති මාංශ කැමට ප්‍රිය කරති.<ref name=matthews73-88/> මීට අමතරව හිම වලසුන් [[කුරුල්ලෝ|කුරුළු]] පැටවුන් හා කුරුළු [[බිත්තරය|බිත්තරද]] ආහාරයට ගනිති.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/earth/hi/earth_news/newsid_8622000/8622244.stm | publisher=BBC News | title=In pictures: Rock climbing polar bears | date=20 April 2010}}</ref> මවගෙන් වෙන්වූ යොවුන් හිම වලසුන් හට තනිව දඩයම් කිරීම ඉතා පහසු කටයුත්තක් නොවේ. මේ නිසා ඔවුන්ට අනිකුත් හිම වලසුන් කා දමා අත්හැර දැමු මළකුණු වල කොටස් ආහාරයට ගැනීමට සිදුවේ. එසේම යොවුන් හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට සාර්ථක වුවද, සමහර අවස්ථාවලදී වැඩුණු හිම වලසුන්ගෙන් දඩයම බේරා ගැනීමට අසමත් වේ. එවිට ඔවුන්ට සිදු වන්නේ වැඩුණු වලසුන්ගෙන් ආහාර ගෙන හමාර වනතුරු බලාසිටිමටය. ආහාර ගැනීමෙන් පසු හිම වලසුන් හිම හෝ ජලය උපයෝගයෙන් තම ශරීරය පිරිසිදු කරගනිති.<ref name=behavior>{{cite book | last=Stirling | first= Ian | year=1988 | title= Polar Bears | url=https://archive.org/details/polarbears00stir | location= Ann Arbor | authorlink=Ian Stirling (biologist) | publisher= University of Michigan Press | isbn= 0-472-10100-5 | chapter= behavior}}</ref> [[File:Ursus maritimus posture.svg|thumb|හිම වලසුන්ගේ ලාක්ෂණික ඉරියව්:<br />1. - විවේකයෙන් සිටින විට;<br />2. - විමසිල්ලෙන් සිටින විට;<br />3. - දඩයම් කිරීමේදී]] හිම වලසුන් ඉතා දක්ෂ මෙන්ම ශක්තිමත් විලෝපිකයන් වෙති. හිම වලසකුට තම දේහ [[ස්කන්ධය]] මෙන් දෙගුණයක් බරින් යුතු මුහුදු ඇතෙකු දඩයම් කලහැක.<ref name="Clarkson1994" /> එසේම මුහුදු ඇතාට සමාන ස්කන්ධයෙන් යුතු බෙලුගා තල්මසුන් දඩයම් කිරීමටද හිම වලසුන්ට හැකියාව ඇත. නමුත් ඔවුන්ගේ සිරුරු ඉතා ඉක්මණින් රත්වන නිසා හිම වලසුන්ට වැඩිදුර දිවීමේ හැකියාවක් නොමැත. ගැබිණි වලහින්නියන් හැරෙන්නට අනෙකුත් වලසුන් අවුරුද්ද පුරාම ක්‍රියාශීලි වෙති.<ref name="tick"/> කළු වලසුන් (black bear) හා දුඹුරු වලසුන් (brown bear)මෙන් නොව, හිම වලසුන් හට කෑම නොමැතිව මාස කිහිපයක් වුවද සිටිය හැක. මීට හේතුව ග්‍රීෂ්ම ඍතුව හා සරත් ඍතුව මුලදී අයිස් දියවී යාමෙන් හිම වලසුන් හට සීල් මතස්‍යයින් දඩයම මගහැරිමය.<ref name="tick"/> මෙම කාල වලදී ඔවුන් තම සිරුරුවල මේද තැන්පතු දහනයෙන් [[ශක්තිය]] ලබා ගනිති.<ref name="stirling1988" /> හිම වලසුන් සීල් මතස්‍යයින්ට අමතරව පිනි මුවන්, කුරුල්ලන්, බිත්තර, සිප්පි බෙල්ලන්, කකුළුවන්, කාන්තකයන් හා හිම වලස් පැටවුන්ද ආහාරයට ගනිති. මීට අමතරව ඔවුන් [[ශාක|ශාකමය]] ද්‍රව්‍ය, බෙරි වර්ග, මුල් වර්ග හා මුහුදු පැළෑටි සුළු වශයෙන් පරිභෝජනයට ගනිති.<ref name="Clarkson1994"/> හිම වලසුන් මාංශ භක්ෂක වීමට එක් හේතුවක් වන්නේ, ශාකමය ද්‍රව්‍යවලින් ඔවුන්ට ප්‍රමාණවත් කැලරි සංඛ්‍යාවක් ලබාගැනීමට නොහැකි වීමයි. ඔවුන්ගේ ශරීරය හැඩගැසී ඇත්තේ මේද තැන්පතු වලින් අධික මුහුදු ක්ෂීරපායින් ආහාරයට ගැනීමටය.<ref>{{Cite journal | last1=Ramsay | first1=M. A. | last2=Hobson | first2=K. A. |date=May 1991 | title=Polar bears make little use of terrestrial food webs: evidence from stable-carbon isotope analysis | volume=86 | issue=4 | pages=598–600 | doi=10.1007/BF00318328 | journal=Oecologia}}</ref><ref>{{Cite journal | last=Best | first=R. C. | year=1985 | title=Digestibility of ringed seals by the polar bear | journal=Canadian Journal of Zoology| volume=63 | issue=5 | pages=1033–1036 | doi=10.1139/z85-155}}</ref> ජනාවාස අසල වාසය කරන හිම වලසුන් මිනිසුන් අපතේ දමන කැලි කසළ ආහාරයට ගැනීමට පුරුදුව ඇත.<ref name="Clarkson1994"/> මෙම කැලි කසළ අතර හිම වලසුන්ට අනතුරුදායක ද්‍රව්‍ය වන ස්ටයිරෆොම්, ප්ලාස්ටික්, වාහන වල බැටරි, ලිහිස්සු තෙල් හා එතිලින් ග්ල්යිකොල් අඩංගු වේ.<ref name="Clarkson1994">{{Cite book | last=Clarkson | first=Peter L. | last2=Stirling | first2=Ian | author2-link=Ian Stirling (biologist) | year=1994 | contribution=Polar Bears | contribution-url=http://icwdm.org/handbook/carnivor/ca_c25.pdf | editor1-last=Hygnstrom | editor1-first=Scott E. | editor2-last=Timm | editor2-first=Robert M. | editor3-last=Larson | editor3-first=Gary E. | title=Prevention and Control of Wildlife Damage | place=Lincoln | publisher=University of Nebraska | pages=C–25 to C–34 | url=http://icwdm.org/handbook/index.asp | accessdate=13 November 2007 | archive-date=20 November 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071120204546/http://icwdm.org/handbook/index.asp | url-status=dead }}</ref><ref name="Manning">{{Cite journal | last=Manning | first=T. H. | date=March 1961 | title=Comments on 'Carnivorous walrus and some Arctic zoonoses' | journal=Arctic | volume=14 | issue=1 | pages=76–77 | url=http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf | format=PDF | issn=0004-0843 | accessdate=13 November 2007 | archive-date=9 April 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080409082148/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf | url-status=deviated | archivedate=9 April 2008 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080409082148/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf }}</ref> මේවා හිම වලසුන් පරිභෝජනයට ගැනීමෙන් විවිධ රෝගාබාධ මෙන්ම [[මරණය|මරණයන්ද]] සිදුවිය හැක. මේ නිසා ජනාවාස අසල වෙසෙන ජනතාව කැලි කසළ [[ප්‍රතිචක්‍රණය|ප්‍රතිචක්‍රීකරණය]] කර නිසි ලෙස බැහැර කිරීමට වග බලාගත යුතුය. === හැසිරීම === [[File:Polar Bears Play fight.JPG|thumb|left|බොහෝවිට හිම වලසුන් අතර සෙල්ලක්කාරී ගැටුම් ඇති වේ. ඔවුන් අතර සැබෑ ගැටුම් ඇතිවන්නේ සංසර්ගයේ යෙදෙන සමයන්හිදී ය. ]] අළු පැහැති වලසුන් (grizzly bear) මෙන් හිම වලස්සු දේශ සිමාවන් ආරක්ෂා නො කරති. සාමාන්‍යයෙන් රණ්ඩු සරුවල් කිරීමට මැලිවන හිම වලස්සු බොහෝ අවස්ථාවල දී සටන් නොකර පලායාමට උත්සහ දරති.<ref name=matthews2729>Matthews, pp. 27–29</ref> සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලසුන් ගේ හැසිරීම ඉතා අවිනිශ්චිත යි. උන් මිනිසුනට පහරදී මරාදැමූ හා ආහාරයට ගත් අවස්ථා කීපයක් දැනට වාර්තාවී ඇත.<ref name=bruemmer2533>Bruemmer, pp. 25–33</ref> නමුත් ආක්ටික් වෘත්තයේ මිනිස් [[ලෝක ජනගහනය|ජනගහනය]] ඉතා පහළ නිසා මෙ වැනි අවස්ථා ඉතා දුර්ලභ වේ. වැඩුණු හිම වලස්සු සාමාන්‍යයෙන් හුදකලා ජිවිත ගත කිරීමට ප්‍රිය කරති. නමුත් බොහෝවිට හිම වලසුන් එකිනෙකා සමග සෙල්ලම් කරමින් හා එකිනෙකා සමග තුරුල් වෙමින් නිඳන අයුරු දැකගත හැකියි.<ref name=bruemmer2533/> හිම වලසුන් පිළිබද විශේෂඥ වෛද්‍ය නිකීටා ඔව්සිඅනිකොව් (Nikita Ovsianikov) පවසන්නේ වැඩුණු හිම වලසුන් හොද සමාජ සබඳතා පවත්වා ගෙන යන බවයි.<ref name=matthews2729/> විශේෂයෙන්ම කුඩා පැටවුන් සමාජශීලි වන අතර ඔවුහු තම සහෝදර සහෝදරියන් සමග කෙළිදෙලෙහි යෙදෙමින් කාලය ගෙවති. යොවුන් පිරිමි වලසුන් අතර සෙල්ලක්කාරී ගැටුම් ඇති වේ. මෙම අත්දැකීම් ඔවුනට පසු කාලයේ දී [[ලිංගික සංසර්ගය|සංසර්ග]] වකවානුවල වැලහින්නන් ආකර්ෂණය කරගැනීමට උපකාරී වේ.<ref>Matthews, p. 95</ref> === ප්‍රජනනය හා ජිවන චක්‍රය === [[File:Ursus maritimus us fish.jpg|thumb|හිම වලස් පැටවුන් අවුරුදු දෙකහමාරක් පමණ වන තුරැ මවගේ පිළිසරණයෙන් ජිවත් වේ.]] [[අප්‍රේල්]] හා [[මැයි]] මාසවල හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට එක්රැස් වන ස්ථානවල සංසර්ගය සිදුවේ.<ref name=reproduction/> පිරිමි වලසෙකුට වැලහින්නියක් සොයා කිලෝමීටර 100ක් (සැතපුම් 60) හෝ ඊට වඩා චාරිකා කල හැක. ඇය සොයාගැනීමෙන් පසු පිරිමි වලසා වෙනත් වලසුන් සමග සටන් කිරීමෙන් ඇයව දිනාගත යුතුය. මෙම සටන්වල ප්‍රථිපලයක් වශයෙන් බොහෝ වලසුන්ට තුවාල සිදුවේ.<ref name=reproduction/> වැලහින්නියක් සාමාන්‍යයෙන් පිරිමි වලසුන් කීපදෙනෙකු සමග සංසර්ගයේ යෙදෙති. මෑත කාලයේ සිදුකරන ලද පරීක්ෂණ මගින් එකම මවට දාව වෙනස් පියවරුන්ගේ පැටවුන් සොයාගෙන ඇත..<ref name=carpenter>{{cite journal|last=Carpenter|first=Tom|date=November/December 2005|title=Who's Your Daddy?|journal=Canadian Geographic|publisher=The Royal Canadian Geographic Society|location=Ottawa|pages=44–56}}</ref> මෙසේ හමුවන වලස් යුවලක් සතියක් පමණ කාලයක් එකට වසමින් කීපවරක් සංසර්ගයේ යෙදෙති. මෙය වැලහින්නියන්ගේ ඩිම්බනිහරණය [[ලිංගික උත්තේජනය|උත්තේජනය]] කරයි.<ref name=rosing42-48>Rosing, pp. 42–48</ref> සංසර්ගයෙන් පසු සාරවත් ඩිම්බ [[අගෝස්තු]] හෝ [[සැප්තැම්බර්]] මාසය වන තුරු සැලකිය යුතු වර්ධනයක් නොපෙන්වයි. මෙම මාස 4 තුල වැලහින්නියන් අතිවිශාල ආහාර ප්‍රමාණයක් පරිභෝජනය කරමින් තම සිරුරේ බර ආසන්න වශයෙන් දෙගුණයකින් (කිලෝග්‍රෑම් 200 කින්) වැඩිකර ගනිති.<ref name=reproduction/> ====මාතෘ ගුහා තැනීම හා මුල් අවදිය==== අයිස් දියවිගෙන යන කාලයේදී ගැබිණි වැලහින්නියන් දඩයම අතහැර මාතෘ ගුහා සැදීම ආරම්භ කරති. මෙම ගුහා ඇතුල්වීම සදහා පටු උමගකින් හා කුටීර 1-3 කින්ද පමණ සමන්විත වේ.<ref name=reproduction/> හිම මත හෝ අයිස් මත සාදන මෙම ගුහා බොහෝවිට වසර කීපයක් පුරා නැවත නැවත භාවිතා වේ.<ref name=derocher2004/> මෙම ගුහා තුල ගැබිණි වැලහින්නියන් සිසිර තරණයට (hibernation) සමාන අක්‍රිය තත්වයකට පත්වේ. මෙහිදී වැලහින්නියන් සිසිර තරණයේදී මෙන් නොකඩවා නිදා නොගනිති. නමුත් ඔවුන්ගේ හෘද ස්පන්දනය විනාඩියට ගැස්සුම් 46 සිට 27 ක් දක්වා අඩුවන අතර,<ref name=lockwood17-21>Lockwood, pp.17–21</ref> ඔවුන්ගේ ශරීර උෂ්ණත්වය සිසිර තරණයේදී මෙන් අඛණ්ඩව පවතී.<ref name="stirling1988" /><ref>{{Cite journal| last1=Bruce | first1=D. S. | last2=Darling | first2=N. K. | last3=Seeland | first3=K. J. | last4=Oeltgen | first4=P. R. | last5=Nilekani | first5=S. P. | last6=Amstrup | first6=S. C. |year=1990 | title=Is the polar bear (Ursus maritimus) a hibernator?: Continued studies on opioids and hibernation | journal=Pharmacology Biochemistry and Behavior | volume=35 | issue=3 | pages=705–711 | doi=10.1016/0091-3057(90)90311-5}}</ref> [[File:Cub polar bear is nursing 2.OGG|thumb|මව් කිරි උරන පැටවෙක්]] නොවැම්බර් සිට පෙබරවාරි මාස ඇතුලත පැටවුන් බිහිවීම සිදුවේ. අලුත ඉපදුනු පැටවුන්ගේ දැස් නොපෙනෙන අතර ලා දුඹුරු පැහැති ලොම් ස්තරයකින් ආවරණයවී ඇත. ඉපදෙන විට ඔවුන්ගේ බර කිලෝග්‍රෑම් 0.9 (රාත්තල් 2) කට වඩා අඩුවේ.<ref name=rosing42-48/> මිනිස් භාරයේ සිටින වැලහින්නියන් ඉක්මණින් පැටවුන් ප්‍රසුත කරති. සාමාන්‍යයෙන් වැලහින්නියක් එක් වරකට පැටවුන් 2 කු පමණ ප්‍රසුත කරති.<ref name=reproduction/> පෙබරවාරි මැද සිට අප්‍රේල් මැද භාගය වනතුරු මව හා පැටවුන් ගුහාව තුල වාසය කරති. මෙම කාලය ඇතුලත මව් වැලහින්නිය නොකඩවා තම උපවාසය පවත්වා ගෙන යන අතරතුර තම පැටවුන් හට මව් කිරිද ලබාදෙති.<ref name=reproduction/> මව් වැලහින්නිය ගුහාවේ දොරටුව කඩා ගුහාවෙන් පිටතට යන්නේ ඇගේ පැටවුන් කිලෝග්‍රෑම් 10-15 ක් (රාත්තල් 22-23)පමණ වැඩුණු පසුවය.<ref name=reproduction/> ඉන්පසු ඉදිරි දවස් 12-15 අතර කාලයේදී ගුහාවට ආසන්න පරිසරයේ මව හා පැටවුන් කාලය ගත කරති. පැටවුන් ඇවිදීමට හා ඉගෙනගන්නා අතරතුර, මව අවට වෘක්ෂලතා ආදිය මත යැපෙයි.<ref name=reproduction/> මෙසේ සති දෙකක් පමණගත වූ පසු මව හා පැටවුන් සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමට මුහුදු බඩ ප්‍රදේශයට සංක්‍රමණය වේ.<ref name=reproduction/> ගැබිණි කාලයේදී සිට මෙම අවස්ථාව වනතෙක් වැලහින්නියක මාස 8ක පමණ කාලයක් නිරාහාරව සිටීමට සිදුවේ.<ref name=reproduction/> වැලහින්නියන් තම පැටවුන් කෙරෙහි දැඩි ස්නේහයක් දක්වන අතර ඔවුන් හට දැඩි ආරක්ෂාවක් ලබාදෙති. නමුත් සමහර කුඩා පැටවුන් වෘකයන්ට ගොදුරු වීමෙන් හෝ හාමතෙන් මියයති. වැඩුණු පිරිමි වලසුන්ද සමහර අවස්ථාවලදී පැටවුන් මරදමා ආහාරයට ගනිති.<ref>Derocher, AE and Wiig, Oe; [http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-307.pdf Infanticide and Cannibalism of Juvenile Polar Bears (Ursus maritimus) in Svalbard] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170808142329/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-307.pdf |date=2017-08-08 }} Arctic [Arctic]. Vol. 52, no. 3, pp. 307–310. Sep 1999</ref> පැටවුන් මවගෙන් වෙන්වන්නේ අවුරුදු 2.5 ක් පමණ වයස්ගතවූ පසුවය.<ref name=reproduction/> එවිට මව පැටවුන් අත්හැර දැමීම හෝ එලවා දැමීම සිදු කරයි. සමහර අවස්ථාවල මවගෙන් වෙන්වූ පැටවුන් එකට සංචාරය කරමින්, සති හෝ මාස ගණනක් එකට දඩයම් කරමින් ආහාර හවුලේ බුක්ති විදිති.<ref name=bruemmer2533/> ==== වැඩුණු විය ==== හිම වැලැසිනියෝ අවුරුදු 4-5 වන විට ද,<ref name=reproduction>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears00stir |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Reproduction}}</ref> පිරිමි හිම වලස්සු අවුරුදු 6 ක් වන විට ද ලිංගික පරිණතභාවයට පත්වෙති. කෙසේ වුව ද සහකාරියක් සොයාගැනීමේ උග්‍ර තරගය හේතුවෙන් පිරිමි හිම වලසුනට අවුරුදු 8ක් හෝ 10ක් වනතුරු ප්‍රජනනය කිරීමට හැකියාවක් නො ලැබෙන්නේ යි.<ref name=reproduction/> හිම වලසුන් ගොඩබිම වෙසෙන අනෙක් ජිවින්ට වඩා බෝවෙන රෝග හා පරපෝෂී ආසාදනවලට ගොදුරුවීමේ අවදානම අවම යි.<ref name=pbi_survival/> නමුත් හිම වලසුන් අතර ''Trichinella'' නම් පරපෝෂී වටපණු ආසාදනය බහුලව දක්නට ලැබේ.<ref>{{Cite journal | last1=Larsen | first1=Thor | last2=Kjos-Hanssen | first2=Bjørn |year=1983| title=Trichinella sp. in polar bears from Svalbard, in relation to hide length and age | volume=1 | issue=1 | pages=89–96 | doi=10.1111/j.1751-8369.1983.tb00734.x | journal=Polar Research}}</ref> මෙම ආසාදන තත්වය මාරක නොවේ.<ref name= pbi_survival/> ජලභීතිකාව සහිත හිම වලසුන් වාර්තාවීම ඉතා දුර්ලභ යි. ඉතිහාසය පුරාවට ජලභීතිකාව සහිත හිම වලසුන් වාර්තාවී ඇත්තේ එක් වරක් පමණි.<ref name= pbi_survival/> සමහර අවස්ථාවල දී හිම වලසුන් ගේ ශරීරයේ වෙසෙන මයිටාවන් හා අනෙකුත් පරපොෂින් හේතුවෙන් නොයෙකුත් සමේ රෝග තත්ත්ව ද ඇති වේ. ==== ආයු අපේක්ෂාව ==== අවුරුදු 25ට වැඩි කාලයක් ආයු වැලඳූ හිම වලසුන් වාර්තාවීම ඉතා දුර්ලභයි.<ref name=hemstock29-35>Hemstock, pp. 29–35</ref> දැනට වාර්තාවී ඇති පරිදි නිදැල්ලේ වෙසෙන හිම වලසකු ගේ වැඩිම ආයු කාලය අවුරුදු 32 කි.<ref name=wrigley>{{cite web|url=http://www.polarbearsinternational.org/rsrc/files/pbispring08.pdf|title=The Oldest Living Polar Bear|last=Wrigley|first=Robert E.|date=Spring 2008|work=Polar Bears International Newsletter|publisher=Polar Bears International|accessdate=9 June 2008|format=PDF |archiveurl = http://web.archive.org/web/20080626110834/http://www.polarbearsinternational.org/rsrc/files/pbispring08.pdf |archivedate = 26 June 2008}}</ref> හිම වලසුන් මියයාමට නිශ්චිත හේතුන් තවමත් සොයාගෙන නොමැත.<ref name="pbi_survival">{{cite web|url=http://www.polarbearsinternational.org/polar-bears-in-depth/survival/page1/|title=Polar bears in depth: Survival|publisher=Polar Bears International|accessdate=20 October 2008}}</ref> මහලු හිම වලස්සු ක්‍රමයෙන් දුර්වල වෙත්ම උනට ආහාර දඩයම් කිරීමට නොහැකිවීම නිසා සාගින්නෙන් මිය යති. එ මෙන් ම ගැටුම් හා අනතුරුවල ප්‍රතිපලයක් ලෙස ඇතිවන තුවාල නිසා ද හිම වලස්සු මිය යති.<ref name=pbi_survival/> == හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම == === ස්වදේශීය ජාතිකයන් === [[File:Greenland-polarbear-skin hg.jpg|thumb|දඩයම් කරන ලද හිම වලසුන්ගේ සම්]] ආක්ටික් ප්‍රදේශයේ වෙසෙන ස්වදේශීය ජනතාව හිම වලසුන් දඩයම් කර ඔවුන්ගේ ශරීරයේ සෑම කොටසක් පාහේ ප්‍රයෝජනයට ගනිති..<ref name=lw6-9>Lockwood, pp. 6–9</ref> හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමේදී මිනිසුන් සුනඛයන් යොදාගෙන හිම වලසුන්ගේ අවදානය වෙනතකට යොමුකර හෙල්ල හෝ ඊතල උපයෝගී කරගෙන ඔවුන් මරාදමති..<ref name=original>{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears00stir |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= The Original Polar Bear Watchers}}</ref> ස්වදේශිකයින් හිම වලසාගේ මාංශ ආහාරයට ගන්නා අතර ලොම් භාවිතාකර ඇදුම් පැළදුම් හා සපත්තු සාදාගනිති. හිම වලසුන්ගේ තෙල් මන්ද ආහාර පිසීමේදී හා ඉන්ධනයක් ලෙසද ගෙදරදොර භාවිතයට ගනී. මීට අමතරව ඔවුන්ගේ කන්ඩරා ඇදුම් මැසීමේදී නුල් ලෙස භාවිතා කරන අතර ඔවුන්ගේ පිත්තාශය හා හෘදය වස්තුව අව්වේ වෙලා කුඩු කර ඖෂධ ලෙස භාවිතා කරති. හිම වලසුන්ගේ දත් ආරක්ෂක සුර ලෙස සලකන ස්වදේශිකයන් ඒවා ගෙලෙහි පලදා ගනිති.<ref name=Uspensky/> හිම වලසුන්ගේ අපතේ යන එකම කොටස අක්මාවයි. ඊට හේතුව එහි විටමින් A සාන්ද්‍රණය අධික වීම හේතුවෙන් එය විෂ සහගත වීමයි.<ref>As a carnivore which feeds largely upon [[fish]]-eating carnivores, the polar bear ingests large amounts of [[Retinol|vitamin A]], which is stored in their [[liver]]s. The resulting high concentrations cause [[Hypervitaminosis A]], {{Cite journal | last1=Rodahl | first1=K. | last2=Moore | first2=T. |year=1943 | title=The vitamin A content and toxicity of bear and seal liver | journal=The Biochemical Journal | volume=37 | issue=2 | pages=166–168 | pmc=1257872 | pmid=16747610 }}</ref> මේ නිසා දඩයක්කරුවන් හිම වලසුන්ගේ අක්මාව වල දැමීම හෝ මුහුදට විසිකිරිම සිදු කරති.<ref name=Uspensky>{{cite book |title=Белый Медведь (tr: Belyi Medved')&nbsp;— (in Russian)|last=Uspensky|first=Savva Mikhailovich|year=1977 |publisher=Nauka|location=Moscow}}</ref> ස්වදේශික ජනතාවගේ මෙම සම්ප්‍රදායික දඩයම කුඩා පරිමාණයෙන් සිදුවීම හේතුවෙන් හිම වලසුන්ගේ සංගහනයට ඉන් සැලකිය යුතු බලපෑමක් එල්ල නොවේ.<ref name=lw31-36>Lockwood, pp. 31–36</ref> === වෙළදාම === රුසියාවේ හිම වලස් ලොම් වෙළෙදාම 14 වන ශත වර්ෂයේ දී ඇරඹිණි.<ref name=Uspensky/> 16 හා 17 වන ශත වර්ෂවල යුරෝපිය-ආක්ටික් ප්‍රදේශයේ ජනගහනය වැඩිවීමත්ම සමග ගිනි අවි පරිභෝජනයත් වෙළෙදාමත් දියුණු වීමත් සමග හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම සීග්‍රයෙන් ඉහල ගියේය.<ref name="stirling1988" /><ref name=nwt>{{cite web |url=http://wildlife.enr.gov.nt.ca/NWTWildlife/bears/PolarBear/management.htm |title=Polar Bear Management |publisher=Government of the Northwest Territories |accessdate=14 March 2008 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20080504105354/http://wildlife.enr.gov.nt.ca/NWTWildlife/bears/PolarBear/management.htm |archivedate = 4 May 2008}}</ref> 20 වන ශතවර්ෂය මුල දී අවුරුද්දක් ඇතුලත හිම වලස්සු 300ක් පමණ නෝර්වීජියානු දඩයක්කරුවන් විසින් දඩයම් කැරුණ හ. ඓතිහාසික දත්ත අනුව 18 වන සියවස මුල දී හිම වලස්සු 400-500 ක් පමණ උතුරු යුරෝපිය-ආසියානු ප්‍රදේශයේ වාර්ෂිකව දඩයමට ලක් වුණ හ. නමුත් 20 වන ශතවර්ෂය මුල් භාගය වන විට කාර්මික හා තාක්ෂණික දියුණුවත් සමග හිම මත පදවන යානා (snowmobiles), අයිස් කඩන යන්ත්‍ර (icebreakers) හා ගුවන්යානා උපයෝගී කරගෙන දඩයම් කිරීම සිදුකැරිණි. මේ නිසා 20 වන ශතවර්ෂය මුල් භාගය වන විට හිම වලසුන් දඩයම් කිරීම වාර්ෂිකව 1300-1500 ක් වන තුරු වැඩිණි.<ref name=Uspensky/> === නුතන රෙගුලාසි === [[File:Polar-Bear-Warning-Longyearbyen.jpg|thumb|left|හිම වලසුන් මාර්ගය අසල ගැවසෙන බවට අනතුරු අගවන මාර්ග සංඥාවක්.]] හිම වලසුන් වදවීයාම වලක්විමටත් හිම වලසුන්ගේ මතු උන්නතිය සදහාත් 1950 දශකයේ මැද භාගයේදී විවිධ රටවල් විසින් හිම වලසුන් දඩයම සිමා කිරීමට විවිධ විධිවිධාන හා රෙගුලාසි ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. 1956 වර්ෂයේදී සෝවියට් රාජ්‍යය විසින් හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කරන ලදී. කැනඩාව හිම වලසුන් දඩයම සිමා කිරීමට 1968 වර්ෂයේදී කොටා ක්‍රමයක් ගෙන එන ලදී. නොර්වේ රාජ්‍යයද 1973 වර්ෂයේ සිට හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කලේය. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය 1971 වර්ෂයේදී හිම වලසුන් දඩයම සිමා කරන ලද අතර, 1972 වර්ෂයේදී මුහුදු ක්ෂීරපායි සංරක්ෂණය පනත ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. 1973 වර්ෂයේදී හිම වලසුන් සංරක්ෂණය පිළිබද අන්තර්ජාතික සම්මුතියට කැනඩාව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, සෝවියට් රාජ්‍යය, නොර්වේ රාජ්‍යය හා ඩෙන්මාර්කය යන රටවල් පහ අත්සන් තබන ලදී. මෙම සම්මුතියට අනුව ක්‍රීඩාවට හෝ වාණිජ අරමුණුවලට හිම වලසුන් දඩයම සපුරා තහනම් වේ. එනමුදු මෙම ගිවිසුමට අනුව ස්වදේශීය ජනතාවට සම්ප්‍රදායික ලෙස හිම වලසුන් දඩයමේ යෙදීමට අවසර ඇත. මෙම රටවල් පහ අතුරින් නොර්වේ රාජ්‍යය පමණක් කිසිදු හේතුවක් උදෙසාවත් හිම වලසුන් දඩයම් කිරීමට නොදෙයි. == සංරක්ෂණය == [[File:Polar Bear Habitat.png|thumb|right|300px|මෙම සිතියම මගින් ඇමරිකානු භූවිද්‍යා සමීක්ෂණය අනුමාන කරන පරිදී 2001 සිට 2010 හා 2041 සිට 2050 දක්වා වර්ෂයන් තුල හිම වලසුන්ගේ සංගහනය පෙන්නුම් කරයි.]] 2008 වර්ෂයේදී ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමයේ වාර්තාවලට අනුව ලෝක හිම වලසුන් සංගහනය 20000-25000 ක් පමණ වෙන අතර මෙම අගය ක්‍රමයෙන් පිරිහියමින් පවතී.<ref name=iucn31/> 2006 වර්ෂයේදී ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමය මගින් හිම වලසුන් "අවම අවදානමක් පවතින" (LC) සත්ව විශේෂයක සිට "අන්තරාවට ලක්විය හැකි" (VU) සත්ව විශේෂයකට උසස් කරන ලදී.<ref>{{cite web | title = Release of the 2006 IUCN Red List of Threatened Species reveals ongoing decline of the status of plants and animals | url = http://www.iucn.org/en/news/archive/2006/05/02_pr_red_list_en.htm | work = World Conservation Union |accessdate =1 February 2006 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20060512071333/http://www.iucn.org/en/news/archive/2006/05/02_pr_red_list_en.htm |archivedate = 12 May 2006}}</ref> ඔවුන් අනුමාන කරන පරිදී ඊලග පරම්පරා 3ක කාලය ඇතුලත (වසර 45ක් තුල) හිම වලසුන් සංගහනය 30% කින් පහල යා හැක.<ref name=iucn/> මීට ප්‍රධානතම හේතුව කාලගුණික විපර්යාසයන් ය. මීට අමතරව පරිසර දුෂණය හා හිම වලසුන් අධික ලෙස දඩයම් කිරීමද ඔවුන්ගේ සංගහනය පිරිහීමට හේතුවී ඇත. ලෝක වනජීවී අරමුදලට අනුව හිම වලසුන් ආක්ටික් පරිසර පද්ධතියේ ජීව ගුණය මැනීමට දර්ශකයක් ලෙස භාවිතා කරයි. හිම වලසුන් සංගහනය අඩුවීමෙන් පිළිබිඹු වන්නේ ආක්ටික් පරිසර පද්ධතියේ විපර්යාසයන් ඇතිවී බවයි.<ref>WWF: A Leader in Polar Bear Conservation . Retrieved 29 June 2009, from WFF – Polar Bear Web site: http://www.worldwildlife.org/species/finder/polarbear/polarbear.html#</ref> === දේශගුණික විපර්යාස === ස්වභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය පිළිබද ජාත්‍යන්තර සංගමය, ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාස ඇගයුම, ඇමරිකානු භූ විද්‍යා සමීක්ෂණය හා හිම වලසුන් පිළිබද අධ්‍යයනයෙහි යෙදෙන ලෝක ප්‍රමුඛ ජීව විද්‍යඥයින් පවසන අන්දමට ගෝලීය උණුසුම සමග ඇතිවන දේශගුණික විපර්යාස හිම වලසුන්ගේ පැවැත්මට බරපතල තර්ජනයක් එල්ල කරයි.<ref name="derocher2004">{{Cite journal | last1=Derocher | first1=Andrew E. | last2=Lunn | first2=Nicholas J. | last3=Stirling | first3=Ian | author3-link=Ian Stirling (biologist) |year=2004 | title=Polar bears in a Warming Climate | journal=Integrative and Comparative Biology | volume=44 | issue=2 | pages=163–176| doi=10.1093/icb/44.2.163 | pmid=21680496}}</ref><ref name="stirling2006">{{cite journal | last = Stirling | first = Ian | authorlink=Ian Stirling (biologist) | coauthors = and Claire L. Parkinson | year = 2006 | month = September | title = Possible effects of climate warming on selected populations of polar bears (Ursus maritimus) in the Canadian Arctic | journal = Arctic | volume = 59 | issue = 3 | pages = 261–275 | issn = 0004-0843 | url = http://www.nasa.gov/pdf/157360main_StirlingParkinson2006_Arctic59-3-261.pdf | format = PDF | accessdate =15 September 2007}}</ref><ref name="stirling2004">{{cite journal | last = Stirling | first = Ian | authorlink = Ian Stirling (biologist) | coauthors = N.J. Lunn, John Iacozza, Campbell Elliott and Martyn Obbard | year = 2004 | month = March | title = Polar bear distribution and abundance on the Southwestern Hudson Bay coast during open water season, in relation to population trends and annual ice patterns | journal = Arctic | volume = 57 | issue = 1 | pages = 15–26 | issn = 0004-0843 | url = http://umanitoba.ca/ceos/files/publications_pdf/058.pdf | format = PDF | accessdate = 15 September 2007 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070925185910/http://umanitoba.ca/ceos/files/publications_pdf/058.pdf | archivedate = 25 September 2007 | url-status = dead }}</ref><ref name="Barber2004">{{cite journal | last = Barber | first = D.G. | coauthors = J. Iacozza | year = 2004 | month = March | title = Historical analysis of sea ice conditions in M'Clintock Channel and the Gulf of Boothia, Nunavut: implications for ringed seal and polar bear habitat | journal = Arctic | volume = 57 | issue = 1 | pages = 1–14 | issn = 0004-0843 | url = http://goliath.ecnext.com/coms2/gi_0199-263435/Historical-analysis-of-sea-ice.html | format = PDF}}</ref><ref name="Appenzeller">T. Appenzeller and D. R. Dimick, "The Heat is On," ''[[National Geographic (magazine)|National Geographic]]'' 206 (2004): 2–75. cited in {{cite book | last = Flannery | first = Tim | authorlink = Tim Flannery | title = The Weather Makers | url = https://archive.org/details/weathermakershow0000flan | publisher = [[HarperCollins]] |year=2005 | location = Toronto, Ontario | isbn = 0-00-200751-7 | pages=[https://archive.org/details/weathermakershow0000flan/page/101 101]–103 }}</ref><ref name=acia>{{Cite book | author=Arctic Climate Impact Assessment | year=2004 | title=Impact of a Warming Arctic: Arctic Impact Climate Assessment | place=Cambridge | publisher=Cambridge University Press | isbn =0-521-61778-2 | oclc =56942125 | url=http://amap.no/workdocs/index.cfm?dirsub=%2FACIA%2Foverview |authorlink=Arctic Climate Impact Assessment}}. The relevant paper is [http://amap.no/workdocs/index.cfm?action=getfile&dirsub=%2FACIA%2Foverview&filename=Finding4.pdf&CFID=1282&CFTOKEN=1454CA86-1283-9480-2B88165DE19F817F&sort=default Key Finding 4]</ref> දේශගුණික විපර්යාස නිසා ඇතිවන මුලික තර්ජනය නම් හිම වලසුන්ට ඔවුන්ගේ වාසභූමි අහිමිවීමයි. ගෝලීය උණුසුම ඉහලයාමත් සමග උත්තර ධ්‍රැවයෙහි අයිස් දියවෙමින් පවතී. සාමාන්‍යයෙන් හිම වලසුන් වැඩිපුරම දඩයම් කරන්නේ අයිස් තට්ටු, මුහුදු ජලය හා සම්බන්ධ වන ස්ථානවලය. උෂ්ණත්වය ඉහලයාම නිසා අයිස් තට්ටු වෙනදාට වඩා ඉක්මණින් දියවේ. මේ නිසා හිම වලසුන්ට වැඩි කාලයක් දඩයම් කිරීමට නොහැකිවේ. එවිට සීත කාලයට සැහෙන මේද තැන්පතු නොමැති වීමෙන් හිම වලසුන් සාගින්නෙන් හා මන්ද පෝෂණයෙන් පෙළෙති.<ref name="stirling1999">{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | last2=Lunn | first2=N. J. | last3=Iacozza | first3=J. | author1-link=Ian Stirling (biologist) | date=September 1999 | title=Long-term trends in the population ecology of polar bears in Western Hudson Bay in relation to climatic change | journal=Arctic | volume=52 | issue=3 | pages=294–306 | issn=0004-0843 | url=http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf | format=PDF | accessdate=11 November 2007 | archive-date=28 September 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190928135003/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf | url-status=deviated | archivedate=28 September 2019 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190928135003/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf }}</ref> එසේම අයිස් තට්ටු දියවීමෙන් හිම වලසුන්ට බොහෝ දුර පිහිනීමට සිදුවේ. එවිට ඔවුන්ගේ ආහාර තැන්පතු අනවශ්‍ය ලෙස වැයවීමක් සිදුවේ. මේ නිසා සමහර අවස්ථාවලදී හිම වලසුන් දියේ ගිලි මියයාමට හැක.<ref name="monnett2006">{{Cite journal | last1=Monnett | first1=Charles | last2=Gleason | first2=Jeffrey S. | date=July 2006 | title=Observations of mortality associated with extended open-water swimming by polar bears in the Alaskan Beaufort Sea| volume=29 | issue=8 | pages=681–687 | doi=10.1007/s00300-005-0105-2 | journal=Polar Biology}}</ref> නිසි පෝෂණය නොලැබීමෙන් හිම වැලහින්නියන්ගේ ප්‍රජනක හැකියාව අඩුවන අතර පැටවුන්ගේ මරණ අනුපාතයද ඉහල යයි.<ref name="derocher2004"/> [[File:Ursus maritimus Polar bear with cub 2.jpg|thumb|left|සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයමට නිසි කාලවේලාවක් නොලැබීමෙන් මාතෘ වැලහින්නියන් හා පැටවුන් මන්දපෝෂණයට ලක් වේ.]] උණුසුම් දේශගුණය නිසා මාතෘ වැලහින්නියන් ගුහා සැදීමේදී අපහසුතාවයන්ට ලක්වේ.><ref name="Schliebe 2006"/> උණුසුම් සීත ඍතු හේතුවෙන් භූගත ගුහාවන් දියවීයාමෙන් ඒවායේ තාප පරිවාරකතාව අඩුවේ.<ref name=derocher2004/> මීට අමතරව උණුසුම් දේශගුණය හේතුවෙන් රෝගාබාධ ඇති කරන බැක්ටීරියා හා පරපෝෂී ජිවින්ගේ ව්‍යාප්තිය වැඩිවේ.<ref name=amstrup2007/> පසුගිය වසර කීපය තුල ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාස හේතුවෙන් සාගින්නෙන් පෙලෙන හිම වලසුන් මිනිස් ජනාවාස කරා ඇදෙමින් පවතී. මේ නිසා පසුගිය වසර කීපය තුල හිම වලසුන් හා මිනිසුන් අතර වාර්තාවන ඝට්ටන සංඛ්‍යාව සීග්‍රයෙන් වැඩිවී ඇත.<ref name=stirling2006/><ref>Mitchell Taylor, a former polar bear researcher for the Nunavut government, believes that arctic warming has been caused by natural phenomena and is not a long-term threat to the polar bear. After his retirement, he was not re-appointed to the international Polar Bear Specialist Group (PBSG), giving rise to speculation that he was excluded from the group because of his views on climate change. According to the PBSG chair, appointments to the PBSG are given to scientists who are currently active in polar bear research, and that as a retired researcher Taylor did not qualify. (References: {{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/comment/columnists/christopherbooker/5664069/Polar-bear-expert-barred-by-global-warmists.html|title=Polar bear expert barred by global warmists|last=Booker|first=Christopher|date=27 June 2009|work=The Daily Telegraph|accessdate=12 August 2009 | location=London}})</ref> පසුගිය දශකය තුල ආක්ටික් දේශගුණික විපර්යාසයන් අධික ලෙසම බලපා ඇත්තේ දකුණු දිග වෙසෙන හිම වලසුන් සංගහනයටය. මේ හේතුව නිසා දකුණු දිග වෙසෙන හිම වලසුන් සංගහනය සීග්‍රයෙන් අඩුවෙමින් පවතී. <ref name=acia/> ගෝලීය උණුසුම නස බටහිර හඩ්සන් බොක්ක ආශ්‍රිතව පසුගිය අවුරුදු 30 ට වඩා සති 3ක් වේලාසනින් ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේදී අයිස් කුට්ටි දියවන බව වාර්තා වේ.<ref name=sd2007/> මේ නිසා හිම වලසුන්ට ග්‍රීෂ්ම ඍතුවට සුදානම් වීම සදහා නිසි ලෙස ආහාර ලබාගැනීමට කාලවේලා මදිවේ. එහෙයින් හිම වලසුන්ගේ කායික සෞඛ්‍යය පිරිහෙමින් පවතී. 1980 දශකයේ හිම වැලහින්නියකගේ සාමාන්‍ය බර කිලෝග්‍රෑම් 230 ක් (රාත්තල් 510) ලෙස වාර්තාවේ..<ref name=sd2007>{{Cite journal | last1=Stirling | first1=Ian | last2=Derocher | first2=Andrew E. | publication-date=Fall 2007 | title=Melting under pressure: The real scoop on climate warming and polar bears | journal=The Wildlife Professional | volume=1 | issue=3 | pages=24–27, 43 | url=http://www.polarbearsinternational.org/sites/default/files/scientists/stirling_derocher_climate_wildlife_professional_2007.pdf | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | year=2007 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20111015224417/http://www.polarbearsinternational.org/sites/default/files/scientists/stirling_derocher_climate_wildlife_professional_2007.pdf | archivedate=15 October 2011 | url-status=dead }}</ref> 1987 සිට 2004 වන විට හඩ්සන් බොක්ක ආශ්‍රිතව හිම වලසුන් සංගහනය 22% කින් අඩුවී ඇත.<ref name="regehr2007">{{Cite journal| last1=Regehr | first1=E. V. | last2=Lunn | first2=N. J. | last3=Amstrup | first3=N. C. | last4=Stirling | first4=I. |year=2007 | title=Effects of earlier sea ice breakup on survival and population size of polar bears in western Hudson Bay | journal=Journal of Wildlife Management| volume=71 | issue=8 | pages=2673–2683 | doi=10.2193/2006-180}}</ref> === පරිසර දුෂණය === ආහාර දාමවල ඉහලින් සිටින විලෝපිකයකු වන හිම වලසුන්ගේ දේහවල අප්‍රතිවර්ති කාබනික දුෂක වන policholorinated biphenyl(PCBs) හා ක්ලෝරීන් අඩංගු කෘමිනාශක සාන්ද්‍රණය ඉහල යමින් පවතී. මෙම රසායනික ද්‍රව්‍ය සාන්ද්‍රණය ඉහල යාමේ ප්‍රථිපලයක් ලෙස අංගවිකල පැටවුන් බිහිවීම හා ප්‍රතිශක්ති පද්ධතියේ ඌනතාවයන් ඇතිවේ.<ref>{{Cite journal | author=Skaare | year=2002 | title=Ecological risk assessment of persistent organic pollutants in the arctic | volume=181–182 | pages=193–197 | url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Skaare_et_al_2002.pdf | archiveurl=https://web.archive.org/web/20101203075622/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Skaare_et_al_2002.pdf | archivedate=3 December 2010 | format=PDF | accessdate=17 November 2007 | doi=10.1016/S0300-483X(02)00280-9 | journal=Toxicology | pmid=12505309 | author-separator=, | author2=Janneche Utne | display-authors=2 | last3=Lie | first3=Elisabeth | last4=Bernhoft | first4=Aksel | last5=Derocher | first5=Andrew E | last6=Norstrom | first6=Ross | last7=Ropstad | first7=Erik | last8=Lunn | first8=Nicholas F | last9=Wiig | first9=Øystein | url-status=dead }}</ref> PCB හා DDT වැනි විෂ රසායනික ද්‍රව්‍ය ජාත්‍යන්තරව තහනම් කිරීමත් සමග, මෑත කාලය වන විට හිම වලසුන්ගේ දේහවල මෙකී විෂ සාන්ද්‍රණයන් පහල යමින් පවතියි. === තෙල් කාන්දු වීම් === ආක්ටික් පෙදෙසෙහි ඇතිවන තෙල් කාන්දු වීම් හිම වලසුන්ගේ ජීවිතවලට තර්ජන එල්ල කරයි. මෙම තෙල් ලෝම සමග බැදීමෙන් ලෝමවල තාප පරිවාරක බාවය පිරිහී යයි. මේ හේතුවෙන් හිම වලසුන්ට තම සිරුරේ උණුසුම රැකගැනීමට නොහැකිව ඔවුන් මරණයට පත්විය හැක.<ref name="tick">{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears00stir |location= Ann Arbor |authorlink=Ian Stirling (biologist) |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= What Makes a Polar Bear Tick?}}</ref> එසේම ඔවුන්ගේ ලොම්වල තෙල් තට්ටු ඉවත්කිරීමට ලෙව කෑමෙන් හිම වලසුන්ගේ වකුගඩු හානි වීමෙන්ද ඔවුන් මිය ය හැක.<ref name="tick"/> මීට අමතරව තෙල් කාන්දුවීමේ අතුරු ප්‍රථිපලයක් ලෙස කාන්දු වූ තෙල් අවට වෙසෙන මාතෘ හිම වැලහින්නියන් තම පැටවුන්ද අනාථ කර ගුහා අත්හැර දමති.<ref name="iucn"/> === පුරෝකථන === ඇමරිකානු භූවිද්‍යා සමීක්ෂණය පවසන පරිදී 2050 වර්ෂය වන විට ලෝකයේ වෙසෙන හිම වලසුන් සන්ගහනයෙන් 3 න් 2 ක් වදවී යාමේ හැකියාවක් පවතියි.<ref name="amstrup2007">{{Cite book | last = Amstrup | first = Steven C. | last2=Marcot | first2=Bruce G. | last3=Douglas | first3=David C. | year = 2007 | title = Forecasting the range-wide status of polar bears at selected times in the 21st Century | publication-place =Reston, Virginia | publisher = U.S. Geological Survey |url = http://www.usgs.gov/newsroom/special/polar_bears/docs/USGS_PolarBear_Amstrup_Forecast_lowres.pdf |format=PDF| accessdate =29 September 2007}}</ref> සමහර විද්වතුන් පවසන්නේ හිම වලසුන් හිම වලසුන් ගෝලීය උණුසුමට හා දේශගුණික විපර්යාස වලට ක්‍රමයෙන් හැඩ ගැසිය හැකි බව ය.<ref name="Taylor">{{cite journal | author = Taylor, Mitchell K. | title = Review of CBD Petition | publisher = Letter to the U.S. Fish and Wildlife Service | date = 6 April 2006 | url = http://www.ff.org/centers/csspp/pdf/200701_taylor.pdf | format = PDF | accessdate = 8 September 2007 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070925185910/http://www.ff.org/centers/csspp/pdf/200701_taylor.pdf | archivedate = 25 September 2007 | url-status = dead }}</ref> <ref name=campbell/> නමුත් සමහර විද්වතුන් මෙම අදහස ප්‍රතික්ෂේප කරති.<ref name =campbell/> === අන්තරායට ලක්වූ විශේෂ පිළිබද ඇමරිකානු ප්‍රඤප්තිය === 2008 වර්ෂයේ මැයි මස 14 වන දින ඇමරිකානු දේශීය කටයුතු පිළිබද දෙපාර්තමෙන්තුව මගින් හිම වලසුන් අන්තරායට ලක්වූ ජීවි විශේෂයක් ලෙස ලැයිස්තු ගත කරන ලදී.<ref name=hassett>{{cite news|url=http://www.nationalpost.com/opinion/story.html?id=533276|title=Bush's polar bear legal disaster|last=Hassett|first=Kevin A|date=23 May 2008|work=National Post|accessdate=7 June 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080529045348/http://www.nationalpost.com/opinion/story.html?id=533276|archivedate=29 May 2008|url-status=live}}</ref> මීට අමතරව මුහුදු ක්ෂීරපායි සංරක්ෂණ පනතෙහි විධිවිධාන අනුගමනය නොකරන තෙල් හා ගැස් ගවේෂණ සමාගම් සමාගම් තහනම් කිරීමටත් ඇමරිකානු දේශීය කටයුතු පිළිබද දෙපාර්තමේන්තුව තීරණය කරන ලදී. එසේම කැනඩාවේ සිට හිම වලසුන්ගේ සත්ව කොටස් ගෙන ඒම තහනම් කරන ලදී.<ref name="barringer">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2008/05/15/us/15polar.html?fta=y|title=Polar bear is made a protected species|last=Barringer|first=Felicity|date=15 May 2008|work=The New York Times|accessdate=7 June 2008}}</ref> === අන්තරායට ලක්වූ විශේෂ පිළිබද කැනේඩියානු ප්‍රඤප්තිය === කැනේඩියානු අන්තරායට ලක්වූ ජීවින් පිළිබද කමිටුව නිර්දේශ කල පරිදී 2008 වර්ෂයේ අප්‍රේල් මස හිම වලසුන් විශේෂ සැලකිල්ලට භාජනය වන ජීවි විශේෂයක් ලෙස අන්තරායට ලක්වූ ජීවින් පනතේ ලැයිස්තු ගත කෙරිණි. == සංස්කෘතික බලපෑම් == [[File:PolarBearWalrusTuskCarving.jpg|right|thumb|මෙය චුක්චි ගෝත්‍රික කැටයම් කරුවන් විසින් මුහුදු ඇතෙකුගේ දළයක් මත සිදු කරනු ලැබූ කැටයමකි. මෙම කැටයමෙන් හිම වලසුන් මුහුදු ඇතුන් දඩයම් කිරීම නිරුපනය කරයි.]] === ස්වදේශික ජනප්‍රවාද === ස්වදේශික ජනතාවට හිම වලසුන් සංස්කෘතික හා භෞතික වටිනාකමකින් යුතු සත්ව කොට්ඨාශයකි.<ref name=lw6-9>Lockwood, pp. 6–9</ref><ref name=Uspensky/> වසර 2500-3000 ක් පමණ ඉපැරණි ආදිවාසීන් විසින් දඩයම් කැරුණු හිම වලසුන් ගේ නෂ්ටාවශේෂ මෙන් ම,<ref name=lw31-36>Lockwood, pp. 31–36</ref> වසර 1500 ක් පමණ පැරණි හිම වලසුන් ගේ සිතුවම් චුක්චි අර්ධද්වීපයේ ගුහා වලින් හමු වී ඇත.<ref name=Uspensky/> ස්වදේශිකයින් සීල් මත්ස්‍යයින් දඩයම් කිරීමේ කුසලතාවය ද, ඉග්ලු සැදීමට ද උගෙනැ ඇත්තේ හිම වලසුන් ගේ චර්යාවන් නිරීක්ෂණයෙන් බවට විශ්වාස කෙරේ.<ref name=Uspensky/> ස්වදේශික ගෝත්‍රිකයන් වන ඉනුඉට් (Inuit) හා එස්කිමෝවරුන් (Eskimo) අතර හිම වලසුන් සම්බන්ධයෙන් නොයෙකුත් ජනප්‍රවාද පවතී. හිම වලසුන් මිනිසුන් ලෙස නිවෙස්වල වෙසෙන අතර රාත්‍රියේ දී ඔවුන් සම් පොරවාගෙන නිවෙස්වලින් බැහැර වන බවට හා මහ වලසා තරු රටාව සුනඛයන් ගෙන් වටවීමට හේතුව වැනි විවිධ ජනප්‍රවාද ස්වදේශික ජනතාව අතර පවතී.<ref name=original/> මෙම ජනප්‍රවාද මගින් ස්වදේශික ජනතාව හිම වලසුන් කෙරෙහි දක්වන බුහුමන හා ඔවුන් ගේ ජිවිත සමග හිම වලසුන් ගේ කිට්ටු සබදතාව මැනවින් පිළිබිඹු වේ.<ref name=original/> හිම වලසුන් හිදගෙන හා සිටගෙන සිටින අවස්ථාවල දී ඔවුන් ගේ ඉරියව් මිනිසාට ඉතා සමීපවන බැවින් හා සම ඉවත් කළ හිම වලස් මළකුණු මිනිස් සිරුරට ඉතා සමාන වන බැවින්, මිනිසුන් හා හිම වලසුන් අතර ආත්මීය සබදතාවක් පවතින බව ස්වදේශිකයෝ අදහති.<ref name=original/> එස්කිමෝවරුන් ගේ පුරාවෘත්තවලට අනුව හිම වලසුන් නිරීක්ෂණයෙන් මිනිස්සු දඩයම් කිරීමට හුරුවූ හ. ඉනුඉට් ගෝත්‍රික ජනතාව හිම වලසුන් ටුඋරන්ගසුක් (Tuurngasuk) නම් මහා ආත්මයක් ලෙස අදහති.<ref>balisunset, (2008, 8 22). [http://www.socyberty.com/Folklore/The-Bear-in-Myth-Mythology-and-Folklore.222065/1 The Bear in Myth, Mythology and Folklore]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Retrieved 29 June 2009</ref> නැගෙනහිර සයිබිරියාවේ වෙසෙන චුක්චි (Chukchi) හා යුපික් (Yupik) ජනතාව දඩයම් කරන ලද හිම වලසුනට ස්තුතිය පුදකිරීමේ චාරිත්‍ර ක්‍රමයන් අනුගමනය කරති. ස්වදේශිකයෝ හිම වලසකු දඩයම් කිරීමෙන් පසු හිස හා සම ඉවත් කර, පිරිසිදු කර ඔවුන් ගේ නිවෙස් වෙත ගෙන යති. එහි දී සිය කුඩාරම් තුළ සාදයක් පවත්වා හිම වලසා ගේ ආත්මය සතුටු කිරීමට සම්ප්‍රදායික ගීතිකා හා බෙර වාදන හා පවත්වන ඔවුහු හිම වලසා ගේ හිස් කබලට ආහාර පාන පිරිනමති.<ref>{{cite journal |author=Kochnev AA, Etylin VM, Kavry VI, Siv-Siv EB, Tanko IV |title=Ritual Rites and Customs of the Natives of Chukotka connected with the Polar Bear|pages=1–3|publisher=Preliminary report submitted for the meeting of the Alaska Nanuuq Commission (Nome, Alaska, USA) |date= 17–19 December 2002}}</ref> ඉන්පසු ඔවුහු හිම වලසා ගේ හිස් කබල ශරීරයෙන් වෙන් කොට එය තම වාසස්ථානවලට එපිට භුමියේ උතුරු දෙසට මුහුණලා පවතින පරිදි වලදමති.<ref name=Uspensky/> මෙම චාරිත්‍ර වර්තමානයේ ක්‍රමයෙන් පිරිහෙමින් පවතී. මීට එක් හේතුවක් වන්නේ සෝවියට් රාජ්‍යය 1955 වර්ෂයේ සිට හිම වලසුන් දඩයම තහනම් කිරීම යි. හිම වලසුන් ගේ රදනක දත්වල අත්භූත බලයක් ඇති බවට පිළිගන්නා උතුරුමැද සයිබීරියාවේ නෙනට්ස් (Nenats) ගෝත්‍රිකයෝ ඒවා ආරක්ෂක සුර ලෙස ගෙලෙහි පැළදීමට යොදාගනිති. තවද පහල යන්සෙයි (Yansei) හා කාටන්ගා (Khatanga) ගංගා අසල වනගත මිනිස්සු දුඹුරු වලසුන් ගෙන් ආරක්ෂා වීමට මෙ දත් තම හිස්වැසුම්වල පලදිති. ඔවුන් ගේ විශ්වාසය වුයේ මෙ දත් පැලදීමෙන් "කුඩා ඤාති පුත්‍රයින්" (දුඹුරු වලසුන්) ඔවුන් ගේ ශක්තිමත් "මාමාවරුන්"(හිම වලසුන්) හට පහරදීමෙන් වළකිනු ඇති බව යි. තවද ඔවුහු හිම වලසුන් ගේ හිස් කබල් භූමිදාන කරන ස්ථාන සේද්යන්ගි (sedyangi) නමින් හැඳින්වූ අතර මෙම ස්ථාන පුජාභූමි ලෙස සැලැකූ හ. මෙවැනි ස්ථාන අදත් යමල් අර්ධද්වීපයේ දක්නට ලැබේ.<ref name=Uspensky/> === සංකේත හා සුරතලුන් === හිම වලසුන් ඔවුන් ජිවත් වන නිජබිම් ආශ්‍රිත රටවල ප්‍රචලිත සංකේතයකි. කැනඩාවේ ටුණි (Toonie) නම් කාසියකද, ඊසානදිග ප්‍රදේශ හා නුනවට්හී (Nunavut) වාහන අංක පුවරු වලද, හිම වලසුන්ගේ රුපය දක්නට ඇත. තවද හිම වලසා ඇලස්කා ෆෙයාර් බැන්ක්ස් විශ්වවිද්‍යාලයේ හා 1988 වර්ෂයේ ශිත ඔලිම්පික් උළෙලෙහි සුරතල් සත්වයා වශයෙන් භාවිතා කර ඇත. [[කොකා කෝලා]] සමාගම, Polar බිම සමාගම, Nelvana, Bundaberg Rum හෝ Good Humor-Breyers යන ආයතන හිම වලසා තම වෙළද දැන්වීම්වල භාවිතා කර ඇත.<ref>{{cite web |url= http://www.bundabergrum.com.au/flash/home.htm |title=Bundaberg Rum Web site&nbsp;— history section |accessdate=26 March 2008 |work=Bundaberg Rum Web site}}</ref> මේ අතර Fox's Glacier Mints සමගම පෙපි නම් හිම වලසෙකු තම නිෂ්පාදන නිරුපනය කරන සුරතල් සත්වයා ලෙස 1922 සිට භාවිතා කර ඇත. <gallery> Coat of Arms of Chukotka.svg| රුසියාවේ Chukotka Autonomous Okrug රාජ්‍යයේ සංකේතයයි. Coat of arms Greenland.svg| ග්‍රීන්ලන්තයේ ස්‌වයංපාලන රජයේ (Kalaallit Nunaat) සංකේතයයි. </gallery> === සාහිත්‍ය === හිම වලසුන් ළමුන් උදෙසා ලියු නව කතාවල චරිත ලෙස යොදා ගෙන ඇත. "පොලර් බේයර් සුන්" නවකතාව උපුටාගෙන ඇත්තේ ඉනුඉට් ජනප්‍රබන්ධයකිනි.<ref>{{cite book |title=The polar bear son: An Inuit tale |url=https://archive.org/details/polarbearsoninui00dabc |last=Dabcovich |first=Lydia |year=1997 |publisher=Clarion Books |location=New York |isbn=0-395-72766-9}}</ref> එසේම ඊඩිත් පට්ටෞ ගේ "ප්රෝමිනන්ටලී ඉන් ඊස්ට්" නව කතාවේද, රේමන්ඩ් බ්‍රිග්ස් ගේ "ද බෙඅර්" කතාවේද, ක්‍රිස් ද ලීසි ගේ "ද ෆෙයරි විත්ඉන්" නව කතාවද හිම වලසුන් උපයෝගී කරගත් අවස්ථාවලට කදිම නිදසුන් වේ. ෆිපිල්ප් පුල්මන්ගේ ප්‍රබන්දවලියක් වූ, "හිස් ඩාර්ක් මෙටිරියල්" හී "පන්සර්බියෝවී" චරිතය මිනිස් ගති ගුණවලින් පිරි හිම වලස් චරිත වලට නිදසුනකි. මෙම චරිතය "ගෝල්ඩන් කොම්පස්" චිත්‍රපටයට පාදක වී ඇත. ==අදාල== {{Reflist|colwidth=30em}} ===අදාල පොත්=== * {{cite conference |year=2005 |month=June |booktitle=Polar Bears |conference=14th Working Meeting of the IUCN/SSC Polar Bear Specialist Group |editor=Aars, Jon |others=Nicholas J. Lunn and Andrew E. Derocher |volume=32 |publisher=[[IUCN]] |location=Seattle, Washington, United States |url=http://pbsg.npolar.no/docs/PBSG14proc.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080409082137/http://pbsg.npolar.no/docs/PBSG14proc.pdf |format=PDF |accessdate=19 April 2008 |archivedate=9 April 2008 |isbn=2-8317-0959-8 }} * {{Cite book |title=World of the Polar Bear |last=Bruemmer |first=Fred |year=1989 |publisher=[[Key Porter Books]] |location=Toronto, Ontario, Canada |isbn=1-55013-107-9 }} * {{Cite book |title= The Polar Bear |url= https://archive.org/details/polarbear0000hems |last= Hemstock|first=Annie |year=1999 |publisher=Capstone Press |location=Manakato, MN |isbn=0-7368-0031-X |pages= }} * {{Cite book |title=Polar Bears |url=https://archive.org/details/polarbears0000lock |last=Lockwood |first=Sophie |year=2006 |publisher=The Child's World |location= Chanhassen, MN|isbn=1-59296-501-6}} * {{Cite book |title=Polar Bear |last=Matthews |first=Downs |year=1993 |publisher=Chronicle Books|location= San Francisco, CA|isbn=978-0-8118-0204-8}} * {{cite book |last=Phipps |first=John |authorlink=Constantine John Phipps |title=A voyage towards the North Pole undertaken by His Majesty's command, 1773 |location=London |publisher=W. Bowyer and J. Nicols, for J. Nourse |year=1774 |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/628763 |accessdate=8 September 2008 }} * {{Cite book |title=The World of the Polar Bear|last=Rosing |first=Norbert |year=1996 |publisher=Firefly Books Ltd. |location= Willowdale, ON |isbn=1-55209-068-X}} ==බාහිර සබැදි== {{commons|Ursus maritimus}} {{wikispecies|Ursus maritimus|Ursus maritimus}} * View occurrences of [http://www.biodiversitylibrary.org/name/Ursus_maritimus ''Ursus maritimus''] in Biodiversity Heritage Library. * [http://www.nwf.org/polarbear National Wildlife Federation's Polar Bear Page] * ARKive&nbsp;— [http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Ursus_maritimus/ images and movies of the polar bear (''Ursus maritimus'')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060317030045/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Ursus_maritimus/ |date=2006-03-17 }} * [http://www.mnh.si.edu/mna/image_info.cfm?species_id=418 Smithsonian National Museum of Natural History species account-Polar Bear] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160121210532/http://www.mnh.si.edu/mna/image_info.cfm?species_id=418 |date=2016-01-21 }} * [http://www.usgs.gov/newsroom/special/polar%5Fbears/ USGS Polar Bear Studies] * [http://www.nunavut.ca/en/map?zoom=0&lat=69.59292&lon=-86.95845&layers=BTFTTFFFFFFFFFFFFTFFFFFFTTT Map of polar bear ranges and denning areas in Nunavut from Nunavut Planning Commission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016024839/http://www.nunavut.ca/en/map?zoom=0&lat=69.59292&lon=-86.95845&layers=BTFTTFFFFFFFFFFFFTFFFFFFTTT |date=2015-10-16 }} * BBC Nature: [http://www.bbc.co.uk/nature/life/Polar_bear Polar bear news, and video clips from BBC programmes past and present.] * [http://www.polarbearsinternational.org/ Photos, facts, videos from Polar Bears International which funds population, preservation and DNA studies of the polar bear] [[ප්‍රවර්ගය:සත්තු]] ==මේ සඳහා පදනම්== <ref> <ref name="COL">{{cite web|url=http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title=Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author=Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year=2019|publisher=Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 35489725|accessdate=2019-11-11}}</ref> <ref name="col35489725">(2003), database, http://www.menv.gouv.qc.ca/biodiversite/centre.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050406084247/http://www.menv.gouv.qc.ca/biodiversite/centre.htm|date=2005-04-06}}</ref> <ref name="source">Tom Orrell (custodian), Dave Nicolson (ed). (2019). ITIS Global: The Integrated Taxonomic Information System (version Jun 2017). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X.</ref> <ref> ob5df0cexig4zgudcaembc32668eyxi 0 53236 798030 736615 2026-08-25T04:18:05Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 798030 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව යුද්ධ පිල |name= බෝකො හරාම්<br>අන්‍යාගමීකරණය හා ජිහාඩය වෙනුවෙන් වූ සාම්ප්‍රදායේ ජනතා සභාව<br>Boko Haram <br>Congregation of the People of Tradition for Proselytism and Jihad |image= [[ගොනුව:Flag_of_Islamic_State_in_Iraq.svg|thumb]] |caption= |war= |active= 2002–වර්ථමානය තෙක් |ideology= [[ඉස්ලාමීය අන්තවාදය]]<br />[[ඉස්ලාමීය මූලධර්මවාදය]]<br/>[[වහාබ්වාදය]]<br>Takfir |political position= Far-right |leaders= අබුබකාර් ශෙකාවු (Abubakar Shekau)<ref name="Shekau Profile BBC">{{cite news|title=ප්‍රොෆයිල් ඔෆ් නයිජීරියා'ස් බෝකො හරාම් ලීඩර් අබුබකාර් ෂෙකාවු|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-18020349|accessdate=18 මාර්තු 2013|newspaper=බීබීසී නිව්ස්|date=06 මැයි 2014}}</ref><br>Dan Hajia{{POW}}<br>Abba {{KIA}}<br>Abatcha Flatari {{KIA}}<br>Momodu Bama {{KIA}}<br> Mohammed Yusuf{{KIA}} |clans= |headquarters= |area= උතුරු නයිජීරියාව, උතුරු කැමරූනය, දකුණු නයිජරය, චැඩ් |strength= |partof= |previous= |next= |allies={{flagicon image|Flag of Ansaru.svg}} Ansaru<br> Al-Qaeda in the Islamic Maghreb |opponents= {{ධජය|නයිජීරියාව}}<br>Civilian Joint Task Force (CJTF)<br>{{ධජය|කැමරූන්}}<br>{{ධජය|චැඩ්}}<br> {{ධජය|නයිජර්}} |battles= [[නයිජීරියානු ෂරියා ගැටුම]]<br>[[2009 නයිජීරියානු නිකායික ප්‍රචණ්ඩත්වය]] }} [[File:NG-Sharia.png|thumb|right|250px|බෝකො හරාම් ත්‍රස්තවාදීන් විසින් මෙහෙයවන හා සමහර ෂරියා නීති ක්‍රියාවට නංවන ලබන, නයිජීරියාවේ ප්‍රදේශ (කොළ පැහැයෙන්).]] [[File:NG-Sharia 2010-2013.PNG|thumb|right|250px|බෝකො හරාම් ත්‍රස්තවාදීන් බහුලව ප්‍රහාර එල්ල කරනු ලබන කලාප]] '''අන්‍යාගමීකරණය හා ජිහාඩය වෙනුවෙන් වූ සාම්ප්‍රදායේ ජනතා සභාව'''<ref>{{cite news| url=http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-14136185 | work=බීබීසී නිව්ස් | title=නයිජීරියා පොලිස්මෙන් ඉන් කොර්ට් ට්‍රයල් ෆෝර් බෝකෝ හරාම් කිලිං | date=13 ජූලි 2011}}</ref><ref>{{cite news | url=https://en.rsf.org/predator-the-islamist-group-boko-haram,44536.html | work=රිපොටර්ස් විතවුට් බොඩර්ස් | title=ඉනර්මෝස්ට් තොට්ස් ඔෆ් ද ඉස්ලාමිස්ට් ගෘප් බෝකො හරාම් | access-date=2014-05-06 | archive-date=2014-07-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140704214056/http://en.rsf.org/predator-the-islamist-group-boko-haram,44536.html | url-status=dead }}</ref> ({{lang-ar|جماعة اهل السنة للدعوة والجهاد|links=no}} ''{{transl|ar|ALA|Jamāʻat Ahl as-Sunnah lid-daʻwa wal-Jihād}}'')—නැතහොත් ඔවුන්ගේ Hausa බසින් '''බෝකො හරාම් (Boko Haram)''' ("බටහිර අධ්‍යාපනය පවිටුයි (Haraam)")<ref>{{cite news|url=http://www.thenationonlineng.net/2011/index.php/news/21270-boko-haram-is-battle-for-2015-says-chukwumerije.html|title=බෝකො හරාම් ඉස් බැට්ල් ෆොර් 2015, සේස් Chukwumerije|author=Ogbonnaya Obinna|publisher=ද නේෂන්|date=29 සැප්තැම්බර් 2011}}</ref>—යනු ඉස්ලාමීය ජිහාඩ්වාදී සහ takfiriවාදී, [[නයිජීරියාව]],<ref name="CTC">{{cite web|url=http://www.ctc.usma.edu/posts/the-rise-of-boko-haram-in-nigeria|title=ද රයිස් ඔෆ් බෝකො හරාම් ඉන් නයිජීරියා|author=ඩේවිඩ් කුක්|date=26 සැප්තැම්බර් 2011|publisher=කම්බාටිං ටෙරරිස්ම් සෙන්ටර්|accessdate=2012-01-12}}</ref> උතුරු [[කැමරූන්|කැමරූනය]] සහ [[නයිජර්]]<ref>{{cite news|url=http://premiumtimesng.com/news/137706-boko-haram-members-flee-to-niger-as-nigerian-military-arrest-55-terrorists-in-yobe-borno.html|author=Nnenna Ibeh|title=බෝකො හරාම් මෙම්බර්ස් ෆ්ලී ටු නයිජර් ඈස් නයිජීරියන් මිලිටරි ඇරෙස්ට් 55 ටරරිස්ට් ඉන් යෝබ්, බෙර්නො|accessdate=06 මැයි 2014|date=ජුනි 5, 2013|publisher=Premium Times|archive-date=2023-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230526122130/https://www.premiumtimesng.com/news/137706-boko-haram-members-flee-to-niger-as-nigerian-military-arrest-55-terrorists-in-yobe-borno.html|url-status=dead}}</ref><ref name="ESISC">{{cite web|url=http://www.esisc.org/publications/briefings/2600|title=බෝකො හරාම් ඇන්ඩ් ද රිස්ක් ඔෆ් ටෙරරිස්ම් ඉන් නොදර්න් කැමරූන්|author=André Burstin|date=1 මාර්තු 2013|publisher=ESISC Research Associate|accessdate=2014-05-06}}</ref><ref name="TRIBUNE">{{cite web|url=http://tribune.com.ng/news2013/index.php/en/component/k2/item/11441-bama-attackers-were-nigeriens-cameroonians-residents-senate-acf-nscia-condemn|title=බාමා ඇටෑකර්ස් වර් නයජීරියන්ස්, කැමරූනියන්ස්|author=Chris Agbambu, James Bwala, Hassan Ibrahim and Leon Usigbe|date=9 මැයි 2013|work=නයිජීරියන් ට්‍රිබියුන්|accessdate=2014-05-06}}</ref><ref name="Pilot Africa">{{cite web|url=http://www.pilotafrica.com/2012/10/22/boko-haram-killed-cameroonian-mayor-newspaper-claims/|title=බෝකො හරාම් කිල්ඩ් කැමරූනියන් මේයර්|author= Chika Moses|date=22 ඔක්තෝම්බර් 2012|work=පයිලට් අප්‍රිකා|accessdate=2014-05-06}}</ref> යන රටවල් පදනම් කර ගනිමින් ක්‍රියාත්මක වන ඉස්ලාමීය ත්‍රස්ත සංවිධානයකි. එය 2002 වසරේදී, මොහොමඩ් යූසුෆ් (Mohammed Yusuf)<ref>{{cite news| url=http://www.france24.com/en/20111226-boko-haram-threatening-nigeria-fault-lines-christmas-church-attack | work=ෆ්‍රාන්ස්24 | title=බෝකො හරාම්: රොකිං ද නයිජීරියන් බෝට් | date=27 දෙසැම්බර් 2011}}</ref> විසින්, [[ෂරියා නීතිය]] යටතේ පාලනය වන "ශුද්ධ" ඉස්ලාමීය දේශයක් ගොඩනැංවීම හා එම රටවල් බටහිරකරණයට ලක්වීම වැලැක්වීම අරමුණු කර ගනිමින් බිහි කරන ලද්දකි.<ref name=what/><ref name="AJAN">{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/africa/2011/12/20111224124241652788.html|title=ඩසන්ස් කිල්ඩ් ඉන් නයිජීරියා ක්ලෑෂස්|author=|publisher=අල් ජසීරා|date=24 දෙසැම්බර් 2011|accessdate=2014-5-06}}</ref><ref>{{cite news | url=http://allafrica.com/stories/201102030036.html | title=නයිජීරියා: වී ආ රෙස්පොන්සිබල් ෆෝර් බොර්නෝ කිලිංග්ස්, සේස් බෝකො හරාම් | work=allAfrica.com | date=2 පෙබරවාරි 2011 | accessdate=06 මැයි 2014 | author=Olugbode, Michael|quote=The sect in posters written in Hausa and pasted across the length and breadth of Maiduguri Wednesday morning signed by the Warriors of Jamaatu Ahlis Sunna Liddaawati Wal Jihad led by Imam Abu Muhammed Abubakar Bi Muhammed a .k .a Shehu claimed they embarked on the killings in Borno "in an effort to establish Sharia system of government in the country".}}</ref> මෙම කුරීරු ඉස්ලාමීය ත්‍රස්තවාදී සංවිධානය විසින්, ක්‍රිස්තියානුවන්ට සහ රජයේ ඉලක්කයන් වෙත බහුල වශයෙන් ප්‍රහාර එල්ල කිරීම සිදු කරනු ලබයි.<ref name="AJAN" /> ක්‍රිස්තියානි පල්ලි තුල බෝම්බ පුපුරුවා හැරීම, පාසල් සහ පොලිස් ස්ථාන වලට ප්‍රහාර එල්ල කිරීම,<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-17886143|title=ඩෙඩ්ලි ඇටෑක් ඔන් නයිජීරියා'ස් බෙයරෝ යුනිවර්සිටි|accessdate=06 May 2014|date=30 අප්‍රියෙල් 2012|author=Mark Lobel|publisher=බීබීසී}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-18475853 |title=නයිජීරියා: ඩසන්ස් ඩෙඩ් ඉන් චර්ච් බෝම්බිංග්ස් ඇන්ඩ් රයටිං | accessdate=06 මැයි 2014|date=17 ජුනි 2012|author=|publisher=බීබීසී}}</ref> බටහිර විදෙස් සංචාරකයින් පැහැර ගැනීම, හා එසේම සමහර ඉස්ලාමීය ආයතනයන් හී පුද්ගලයින් ඝාතනය කිරීම වැනි දරුණු ක්‍රියාවන් රැසක්, පසුගිය කාලය තුල ඔවුන් විසින් වාර ගණනාවකදී දියත් කොට තිබුණි.<ref name=Campbell/> බෝකො හරාම් ත්‍රස්තවාදීන්ට සම්බන්ධ ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියා හේතුවෙන්, 2002 - 2013 අතර කාල සීමාව තුල පුද්ගලයින් 10,000 ක් පමණ මිය ගොස් ඇතැයි සඳහන් වෙයි.<ref name=AFP>{{cite news|title=නයිජීරියන් ස්කූල් ඇටෑක් ක්ලෙයිම්ස් 42 ලයිව්ස්|agency=AFP|work=ද ඔස්ට්‍රේලියන්|date=6 ජුලි 2013|url=http://www.theaustralian.com.au/news/world/nigeria-school-attack-claims-42-lives/story-e6frg6so-1226675417375|accessdate=6 මැයි 2014}}</ref><ref name=Newsday>{{cite news|title=ස්කූල් ඇටෑක් කිල්ස් 30 ඉන් නොර්ත් ඊස්ට් නයිජීරියා|agency=AP|date=6 ජුනි 2013|work=Newsday|url=http://www.newsday.com/news/world/school-attack-kills-30-in-northeast-nigeria-1.5636183|accessdate=6 මැයි 2014|archiveurl=https://archive.ph/20130706170414/http://www.newsday.com/news/world/school-attack-kills-30-in-northeast-nigeria-1.5636183|archivedate=2013-07-06|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|title=ද කැතලික් චර්ච්: වට් එව්රිවන් නීඩ්ස් ටු නොවු|author=John L. Allen Jr.|year=2013|url=http://books.google.com/books?id=6i-VaE8aD6MC&lpg=PP1&dq=The%20Catholic%20Church%3A%20What%20Everyone%20Needs%20to%20Know&pg=PA161#v=onepage&q=Boko%20Haram&f=false|publisher=Oxford University Press|pages=166–167}}</ref><ref>{{cite book|title=නයිජීරියා: ඩාන්සිං ඔන් ද බ්‍රින්ක්|page=139|author=John Campbell|year=2013|isbn=978-1-4422-2157-4|url=http://books.google.com/books?id=ho52_MLrT-IC&lpg=PP1&pg=PA211#v=onepage&q&f=false|publisher=Rowman & Littlefield Publishers }}</ref><ref>{{cite news|url=http://theworldoutline.com/2013/05/nigerias-war-on-terrorism-combatting-boko-haram/ |date=May 21, 2013|publisher=World Outline Group|author=Massimo Pernice|title=නයිජීරියා’ස් වොර් ඔන් ටෙරරිස්ම්: කම්බැටිං බෝකො හරාම්}}</ref><ref>{{cite news|url=http://theworldoutline.com/2013/04/spitting-in-the-face-of-peace-boko-harams-continued-aims/ |date=අප්‍රියෙල් 18, 2013|title=ස්පිටිං ඉන් ද ෆේස් ඔර් පීස්: බෝකො හරාම්’ස් කන්ටිනුවඩ් ඒම්ස්|author=Massimo Pernice|publisher=වර්ල්ඩ් අවුට්ලයින් ගෘප්}}</ref> වර්ථමානය වනවිට (2014 මැයි) නයිජීරියාවේ බොර්නො (Borno), Adamawa, Kaduna, Bauchi, යොබ් (Yobe) සහ Kano වැනි ප්‍රදේශ තුල, බෝකො හරාම් ත්‍රස්ත බලපෑම් තදින් ක්‍රියාත්මක වන අතර, එම කලාප තුල හදිසි තත්වයක් නම් කොට තිබෙන බව සඳහන් වෙයි. මෙම ත්‍රස්ත සංවිධානයේ සැකැස්ම සහ ඊට අදාල නායකත්ව දාමය පිළිබඳව පැහැදිලි තොරතුරු නොවන අතර,<ref name='economist20110903'>{{cite news | title = Terrorism in Nigeria: A dangerous new level | date = 3 September 2011 | url = http://www.economist.com/node/21528307 | work = The Economist | accessdate = 2011-09-07}}</ref> එය පුළුල්ව "ව්‍යාප්ත වූ"<ref name=Campbell>{{cite news|last=Campbell|first=John|title=ෂුඩ් යූ.එස්. ෆියර් බෝකො හරාම්?|url=http://www.cnn.com/2013/10/01/opinion/campbell-boko-haram/index.html|work=ඔක්තෝම්බර් 1, 2013|publisher=සීඑන්එන්|accessdate=6 මැයි 2014|date=1 ඔක්තෝම්බර් 2013}}</ref> සහ බෙදී ගිය කොටස් සහිත ජාලාත්මක සංවිධානයක් ලෙස හැඳින්වෙයි.<ref name=what/> වාර්ථාවන්ට අනූව බෝකො හරාම් සංවිධානය කොටස් තුනකින් සමන්විත වන අතර,<ref name="AJAN"/> ඉන් එක් කොටසක් ලෙස Ansaru කණ්ඩායම හඳුනාගෙන තිබෙයි. එම කණ්ඩායමේ වත්මන් නායකයා අබුබකාර් ශෙකාවු වන අතර, ආයුධ නිපදවීම පිළිබඳ විශේෂඥකු වන මොමදු බාමා (Momodu Bama) එහි දෙවන අණදෙන්නා බව පැවසෙයි. කෙසේ නමුදු බෝකො හරාම් ත්‍රස්තවාදීන්, නයිජීරියාවෙන් බාහිරව වූ ජිහාඩ්වාදීන් සමග සම්බන්ධතා පවත්වන්නේද නැද්ද යන්න අර්බුධකාරී වෙයි. [[එක්සත් ජනපදය|අමෙරිකානු]] හමුදා සේනාධිපතිට අනූව, බෝකෝ හරාම් ත්‍රස්තවාදීන් ඉස්ලාමීය Maghrebයේ [[අල්-කයිඩා]] (AQIM) වට සම්බන්ධව කටයුතු කරන බව පැවසෙයි,<ref name="AfricaIslamistMilitants">{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-18592789 |title=අප්‍රිකා'ස් ඉස්ලාමිස්ට් මිලිටන්ට්ස් 'කො-ඔඩිනේට්ස් එෆර්ට්ස්'|accessdate=6 මැයි 2014|date=26 ජුනි 2012|author=Mark Doyle|publisher=බීබීසී}}</ref><ref name="Groups co-ordinate">{{cite news|title=මිලිටන්ට් ගෘප්ස් ඉන් අප්‍රිකා සීක් ටු 'කෝ-ඔඩිවේට් එෆර්ට්ස්'|url=http://mg.co.za/article/2012-06-27-al-qaeda-linked-militants-co-ordinate-efforts-in-threat-to-africas-security|newspaper=Mail & Guardian|date=26 ජුනි 2012}}</ref> නමුත් සමහර තොරතුරු වලට අනූව, බෝකො හරාම් ත්‍රස්ත සංවිධානය වෙත ද්‍රව්‍යමය වශයෙන් ජාත්‍යන්තර සහායක් හිමිවන බවට සාක්ෂි නොමැති බව පැවසෙන අතර,<ref name="UCSC_Paul_Lubeck">{{cite web|url=http://news.ucsc.edu/2012/01/lubeck-analysis.html | title=UCSC's Paul Lubeck ප්‍රවයිඩ්ස් ඇනලයිසිස් ඔන් ඉන්සර්ජන්සි ඉන් නයිජීරියා'ස් නෝර්ත් | author=Guy Lasnier | date=ජනවාරි 20, 2012 | accessdate=2014-5-06 | website=news.ucsc.edu}}</ref> ඔවුන් විසින් ජාත්‍යන්තර වශයෙන් දියත් කොට ඇති ප්‍රහාර සංඛ්‍යාවද බොහෝ දුරට සීමා සහිත බව පැවසෙයි.<ref name=what>{{cite web|last=Walker|first=Andrew|title=වට් ඉස් බෝකො හරාම්?|url=http://www.usip.org/sites/default/files/resources/SR308.pdf|work=ජුනි 2012|publisher=US Institute of Peace|accessdate=6 මැයි 2014}}</ref> 2013 නොවැම්බර් 13 වන දිනදී, එක්සත් ජනපද රජය විසින්, බෝකො හරාම් සංවිධානය [[ත්‍රස්තවාදය|ත්‍රස්තවාදී]] සංවිධානයක් ලෙස නම් කරන ලදී. කරුණු මෙසේ සිදුවූවත් 2013 වසරේ මුල් කාර්තුවේදී, බෝකො හරාම් ත්‍රස්තවාදීන් ලෙස සැකකෙරුණු පුද්ගලයින් 950 දෙනෙකු, නයිජීරියානු හමුදා ඒකාබද්ධ කාර්ය බලකායේ (Nigeria's military Joint Task Force) රැඳවුම් භාරය යටතේදී මරණයට පත්වීමේ සිදුවීමක් සම්බන්ධව මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය වූවේ යැයි කියමින් [[ජාත්‍යන්තර ක්ෂමා සංවිධානය]], නයිජීරියානු රජයට චෝදනා එල්ල කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://www.amnesty.org/en/news/nigeria-deaths-hundreds-boko-haram-suspects-custody-requires-investigation-2013-10-15 |title=නයිජීරියා: ඩෙත්ස් ඔෆ් හන්ඩ්‍රඩ් ඔෆ් බෝකො හරාම් සස්පෙක්ට්ස් ඉන් කස්ටඩි රිකවයර්ස් ඉන්වෙස්ටිගේෂන් &#124; ඇම්නෙස්ටි ඉන්ටර්නැෂනල්|publisher=Amnesty.org |date= |accessdate=2014-05-06}}</ref> මෙම ඉස්ලාමීය ත්‍රස්තවාදී සංවිධානය නිසා හටගත් ගැටුමේ හේතුවෙන් 2011 වසර වන විට පුද්ගලයින් 90,000 ක ප්‍රමාණයක් අවතැන්ව ඇතැයි වාර්ථා වෙයි.<ref>{{cite news| url=http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-16344610 | work=බීබීසී නිව්ස් | title=නයිජීරියා බෝකො හරාම් ක්ලෑෂස්: 'තවුසන්ඩ්ස් ෆ්ලී Damaturu' | date=28 දෙසැම්බර් 2011}}</ref> හියුමන් රයිට්ස් වොච් සංවිධානය පවසන පරිදි, මෙම ත්‍රස්ත සංවිධානයේ වැඩ කටයුතු වෙනුවෙන් වයස අවුරුදු 12 පමණ වන ළමා සොල්දාදුවන්ද, යොදවා තිබෙයි.<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/africa/2013/11/nigeria-boko-haram-uses-child-soldiers-201311291435525502.html |title=නයිජීරියා'ස් බෝකො හරාම් 'යූසස් චයිල්ඩ් සෝල්ජර්ස්' - අප්‍රිකා |publisher=අල් ජසීරා ඉන්ග්ලිෂ් |date= |accessdate=2014-05-06}}</ref> ==මේවාද බලන්න== *[[2014 චිබොක් පැහැරගැනීම]] ==ආශ්‍රිත== {{ආශ්‍රලැයිස්තුව}} r5rpn072so9are8qkhqio3r6co8nvzz 0 60486 798025 666951 2026-08-24T16:15:47Z ~2026-46233-40 80719 798025 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව දුම්රියපොල | style= | name= ගම්පහ දුම්රිය ස්ථානය | image= | image_size= | image_caption= | address=[[ගම්පහ]] | country =[[ශ්‍රී ලංකාව]] | coordinates={{coord|07|05|36.8|N|79|59|37.3|E|display=inline,title}} | map_type = ශ්‍රී ලංකාව | line=ප්‍රධාන දුම්රිය මාර්ගය | other= | platform=02 | tracks= | parking= | bicycle= | passengers= | pass_year= | pass_percent= | opened= | rebuilt= | electrified=නැත | baggage_check= | code= | owned=[[ශ්‍රී ලංකා දුම්රිය දෙපාර්තමේන්තුව]] | zone= | services= | mpassengers= }} '''ගම්පහ දුම්රිය ස්ථානය''' ශ්‍රී ලංකාවේ [[බස්නාහිර පළාත|බස්නාහිර පළාතේ]] පිහිටි [[ගම්පහ]] නගරයේ ඇති දුම්රිය ස්ථානයකි. [[ශ්‍රී ලංකා දුම්රිය දෙපාර්තමේන්තුව]] මඟින් පරිපාලනය වන මෙය, දුම්රිය ස්ථාන අංක 15 දරයි. ==ස්ථානය== ගම්පහ දුම්රිය ස්ථානය ගම්පහ නගරයේ [[හෙනරත්ගොඩ උද්භිද උද්‍යානය]] ට යාබදව පිහිටා ඇත. මුහුදු මට්ටමේ සිට උස මීටර් 10.97ක් ඉහලින් පිහිටා ඇති මෙය කටුනායක [[බණ්ඩාරනායක ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ]]ට කිලෝමීටර් 15ක් හා කොළඹ [[කොටුව දුම්රිය ස්ථානය]]ට කිලෝමීටර් 28ක් පමණ දුරින් පිහිටා තිබේ.<ref name="podimenike">{{cite web|title=Gampaha Railway Station|url=http://podimenike.blogspot.com/2012/10/gampaha-railway-station.html|publisher=podimenike|accessdate=28 March 2015}}</ref> මෙම දුම්රිය ස්ථානයට වේදිකා තුනක් හා වෙදිකවන්ට මාරුවිම සදහා මාගී ගුවන් පාලම් දෙකක් තිබේ. ==ඉතිහාසය== [[File:Henarathgoda old railway station.jpg|thumb|පැරණි හෙනරත්ගොඩ දුම්රිය ස්ථානය]] 1864 වර්ශයේදී, එවක බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යවාදීන් විසින් "හෙනරත්ගොඩ දුම්රිය ස්ථානය" යන නමින් තේ හා කෝපි මධ්‍යම කඳුකරයේ සිට කොළඹ ට ගෙන ඒම සඳහා දුම්රිය ස්ථානයක් තනන ලදී.<ref name="st">{{cite web|title=Henarathgoda Old Railway Station |url=http://www.sundaytimes.lk/160522/funday-times/many-sites-of-gampaha-194378.html|publisher=[[Wijeya Newspapers]]|newspaper=[[The Sunday Times (Sri Lanka)]]|date=22 May 2016|accessdate=3 September 2017}}</ref> 1926 දී මෙම දුම්රිය ස්ථානය රේල් පීලි දෙකේ මාර්ගයක් දමා ප්‍රධාන දුම්රිය මාර්ගය හා සම්බන්ධ කරන ලදී. පසුව මුල් හෙනරත්ගොඩ දුම්රිය ස්ථානය අතහැර දමා "ගම්පහ දුම්රිය ස්ථානය" යනුවෙන් නම් කොට එය වත්මන පිහිටි ස්ථානයට ගෙන එන ලදී. තවමත් පැරණි හෙනරත්ගොඩ දුම්රිය ස්ථානය වත්මන් දුම්රිය ස්ථානයෙන් මීටර් 100ක් පමණ දුරින් දැකබලාගත හැකිය.​‍<ref name="podimenike"/> වර්තමානයේ මෙම පැරණි හෙනරත්ගොඩ දුම්රිය ස්ථාන ගොඩනැගිල්ල [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව|ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ]] ගම්පහ ප්‍රාදේශීය කාර්යාලය ලෙස භාවිතා කෙරේ. <ref name="Daily news">{{cite web|title=Henarathgoda old railway station|url=http://archives.dailynews.lk/2009/06/05/pol02.asp|publisher=Daily news|date=5 June 2009|accessdate=28 March 2015}}</ref> ==යාබදව පිහිටා ඇති දුම්රිය ස්ථාන== {{s-start|noclear=y}} {{s-rail|title=ශ්‍රී ලංකා ප්‍රධාන දුම්රිය මාර්ගය}} {{rail line |previous=[[දරලුව දුම්රිය ස්ථානය|දරලුව]] |next=[[යාගොඩ දුම්රිය ස්ථානය|යාගොඩ]] |route=[[ශ්‍රී ලංකා ප්‍රධාන දුම්රිය මාර්ගය]] |col=A52A2A }} {{s-end}} ==මූලාශ්‍ර== {{ආශ්‍රලැයිස්තුව}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ දුම්රිය ස්ථාන]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ බස්නාහිර පළාතේ දුම්රිය ස්ථාන]] 886nr0stmy14brtcbykawcbvnqesr62 798053 798025 2026-08-25T06:46:23Z Lee 85 798053 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව දුම්රියපොල | style= | name= ගම්පහ දුම්රිය ස්ථානය | image= | image_size= | image_caption= | address=[[ගම්පහ]] | country =[[ශ්‍රී ලංකාව]] | coordinates={{coord|07|05|36.8|N|79|59|37.3|E|display=inline,title}} | map_type = ශ්‍රී ලංකාව | line=ප්‍රධාන දුම්රිය මාර්ගය | other= | platform=02 | tracks= | parking= | bicycle= | passengers= | pass_year= | pass_percent= | opened= | rebuilt= | electrified=නැත | baggage_check= | code= | owned=[[ශ්‍රී ලංකා දුම්රිය දෙපාර්තමේන්තුව]] | zone= | services= | mpassengers= }} '''ගම්පහ දුම්රිය ස්ථානය''' ශ්‍රී ලංකාවේ [[බස්නාහිර පළාත|බස්නාහිර පළාතේ]] පිහිටි [[ගම්පහ]] නගරයේ ඇති දුම්රිය ස්ථානයකි. [[ශ්‍රී ලංකා දුම්රිය දෙපාර්තමේන්තුව]] මඟින් පරිපාලනය වන මෙය, දුම්රිය ස්ථාන අංක 15 දරයි. ==ස්ථානය== ගම්පහ දුම්රිය ස්ථානය ගම්පහ නගරයේ [[හෙනරත්ගොඩ උද්භිද උද්‍යානය]] ට යාබදව පිහිටා ඇත. මුහුදු මට්ටමේ සිට උස මීටර් 10.97ක් ඉහලින් පිහිටා ඇති මෙය කටුනායක [[බණ්ඩාරනායක ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ]]ට කිලෝමීටර් 15ක් හා කොළඹ [[කොටුව දුම්රිය ස්ථානය]]ට කිලෝමීටර් 28ක් පමණ දුරින් පිහිටා තිබේ.<ref name="podimenike">{{cite web|title=Gampaha Railway Station|url=http://podimenike.blogspot.com/2012/10/gampaha-railway-station.html|publisher=podimenike|accessdate=28 March 2015}}</ref> මෙම දුම්රිය ස්ථානයට වේදිකා තුනක් හා වෙදිකවන්ට මාරුවිම සදහා මාගී ගුවන් පාලම් දෙකක් තිබේ. ==ඉතිහාසය== [[File:Henarathgoda old railway station.jpg|thumb|පැරණි හෙනරත්ගොඩ දුම්රිය ස්ථානය]] 1864 වර්ශයේදී, එවක බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යවාදීන් විසින් "හෙනරත්ගොඩ දුම්රිය ස්ථානය" යන නමින් තේ හා කෝපි මධ්‍යම කඳුකරයේ සිට කොළඹ ට ගෙන ඒම සඳහා දුම්රිය ස්ථානයක් තනන ලදී.<ref name="st">{{cite web|title=Henarathgoda Old Railway Station |url=http://www.sundaytimes.lk/160522/funday-times/many-sites-of-gampaha-194378.html|publisher=[[Wijeya Newspapers]]|newspaper=[[The Sunday Times (Sri Lanka)]]|date=22 May 2016|accessdate=3 September 2017}}</ref> 1926 දී මෙම දුම්රිය ස්ථානය රේල් පීලි දෙකේ මාර්ගයක් දමා ප්‍රධාන දුම්රිය මාර්ගය හා සම්බන්ධ කරන ලදී. පසුව මුල් හෙනරත්ගොඩ දුම්රිය ස්ථානය අතහැර දමා "ගම්පහ දුම්රිය ස්ථානය" යනුවෙන් නම් කොට එය වත්මන පිහිටි ස්ථානයට ගෙන එන ලදී. තවමත් පැරණි හෙනරත්ගොඩ දුම්රිය ස්ථානය වත්මන් දුම්රිය ස්ථානයෙන් මීටර් 100ක් පමණ දුරින් දැකබලාගත හැකිය.​‍<ref name="podimenike"/> වර්තමානයේ මෙම පැරණි හෙනරත්ගොඩ දුම්රිය ස්ථාන ගොඩනැගිල්ල [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව|ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ]] ගම්පහ ප්‍රාදේශීය කාර්යාලය ලෙස භාවිතා කෙරේ. <ref name="Daily news">{{cite web|title=Henarathgoda old railway station|url=http://archives.dailynews.lk/2009/06/05/pol02.asp|publisher=Daily news|date=5 June 2009|accessdate=28 March 2015}}</ref> ==යාබදව පිහිටා ඇති දුම්රිය ස්ථාන== {{s-start|noclear=y}} {{s-rail|title=ශ්‍රී ලංකා දුම්රිය දෙපාර්තමේන්තුව}} {{rail line |previous=[[දරලුව දුම්රිය ස්ථානය|දරලුව]] |next=[[යාගොඩ දුම්රිය ස්ථානය|යාගොඩ]] |route=[[ශ්‍රී ලංකා ප්‍රධාන දුම්රිය මාර්ගය]] |col=A52A2A }} {{s-end}} ==මූලාශ්‍ර== {{ආශ්‍රලැයිස්තුව}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ දුම්රිය ස්ථාන]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ බස්නාහිර පළාතේ දුම්රිය ස්ථාන]] pmlkbxr81vlyg5dz8eo57usrhppxmn3 0 63084 798034 672011 2026-08-25T06:07:34Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 798034 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = සැම්බියා ජනරජය | common_name = සැම්බියාව | image_flag = Flag of Zambia.svg | flag_caption = ජාතික ධජය | image_coat = Coat of arms of Zambia.svg | symbol_type = රාජ්‍ය ලාංඡනය | national_motto = <br />"එක සැම්බියාව, එක ජාතියක්" <!--speechmarks, as it's a quotation--> | national_anthem = "[[Stand and Sing of Zambia, Proud and Free]]"<br /><div style="padding-top:0.4em; text-align:center;">{{center|[[File:Zambian national anthem.oga]]}}</div> | image_map = Zambia (orthographic projection).svg | image_map2 = | capital = ලුසාකා | coordinates = {{Coord|15|25|S|28|17|E|type:city_region:ZM}} | largest_city = ලුසාකා | official_languages = ඉංග්‍රීසි | regional_languages = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title = |liststyle = text-align: left;border-top:1px solid #aaa; | 28.5% [[බෙම්බා භාෂාව|බෙම්බා]] | 13.8% [[නයන්ජා භාෂාව|න්යන්ජා]] | 11.4% [[ටොංගා භාෂාව (සැම්බියාව සහ සිම්බාබ්වේ)|ටොංගා]] | 10.6% [[තුඹුක භාෂාව|තුඹුක]] | 5.5% [[ලෝසි භාෂාව|ලෝසි]] | 4.5% [[චේවා භාෂාව|චේවා]] | 3.0% [[නසෙන්ගා භාෂාව|නසෙන්ගා]] | 1.9% [[ලුන්ඩා භාෂාව|ලුන්ඩා]] | 1.9% [[කාඔන්ඩේ භාෂාව|කාඔන්ඩේ]] | 1.8% [[ලාලා-බිසා භාෂාව|ලාලා]] | 1.8% [[ලම්බා භාෂාව|ලම්බා]] | 1.7% ඉංග්‍රීසි | 1.5% [[ලුවාලේ භාෂාව|ලුවාලේ]] | 1.3% [[මැම්බ්වේ භාෂාව|මැම්බේ]] | 1.2% [[ලෙන්ජේ භාෂාව|ලෙන්ජේ]] | 1.2% [[නම්වංග භාෂාව|නම්වංග]] | 1.0% [[ලාලා-බිසා භාෂාව|බිසා]] | 0.9% උෂි | 0.7% [[ඉල භාෂාව|ඉලා]] | 0.7% [[ම්බුන්ඩා භාෂාව|ම්බුන්ඩා]] | 0.7% [[න්ගෝනි භාෂාව|න්ගෝනි]] | 0.7% [[තුඹුක-සෙන්ගා භාෂාව|සෙන්ගා]] | 0.6% [[ලුන්ගු භාෂාව|ලුන්ගු]] | 0.5% ටෝකා-ලෙයා | 4.7% වෙනත් }} | ethnic_groups = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title = |liststyle = text-align: left;border-top:1px solid #aaa; | 19.0% [[බෙම්බා ජනයා|බෙම්බා]] | 13.6% [[සැම්බියාවේ සහ සිම්බාබ්වේහි ටොංගා ජනයා|ටොංගා]] | 7.5% [[තුඹුක ජනයා|තුඹුක]] | 6.0% [[චේවා ජනයා|චේවා]] | 5.7% [[ලෝසි ජනයා|ලෝසි]] | 5.3% [[නසෙන්ගා ජනයා|නසෙන්ගා]] | 3.0% [[න්ගෝනි ජනයා|න්ගෝනි]] | 3.1% ලාලා | 3.9% කඕන්ඩේ | 2.8% නම්වංග | 2.6% [[ලුන්ඩා ජනයා|ලුන්ඩා (උතුරු)]] | 2.5% [[මැම්බ්වේ ජනයා|මැම්බ්වේ]] | 2.2% ලුවාලේ | 2.4% [[ලම්බා ජනයා|ලම්බා]] | 1.9% උෂි | 1.6% බිසා | 1.6% ලෙන්ජේ | 1.2% [[ම්බුන්ඩා ජනයා|ම්බුන්ඩා]] | 0.9% [[ලුන්ඩා ජනයා|ලුන්ඩා (ලුආපුලා)]] | 0.9% [[සෙන්ගා ජනයා|සෙන්ගා]] | 0.8% [[ඉලා ජනයා|ඉලා]] | 0.8% [[ලුංගු ජනයා|ලුංගු]] | 0.7% [[ටබ්වා]] | 0.7% සෝලි | 0.7% [[කුණ්ඩා ජනයා|කුණ්ඩ]] | 0.6% නැඟුම්බෝ | 0.5% චිෂිංගා | 0.5% [[චොක්වේ ජනයා|චොක්වේ]] | 0.5% [[න්කෝයා ජනයා|න්කෝයා]] | 5.4% වෙනත් ජාතීන් | 0.8% ප්‍රධාන වාර්ගික | 0.4% වර්ගීකරණය නොකළ }} | ethnic_groups_year = 2010<ref name="ZMBCSO2016">[http://www.zamstats.gov.zm/phocadownload/2010_Census/2010%20Census%20of%20Population%20National%20Analytical%20Report.pdf Census of Population and Housing National Analytical Report 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171114001635/http://www.zamstats.gov.zm/phocadownload/2010_Census/2010%20Census%20of%20Population%20National%20Analytical%20Report.pdf |date=14 November 2017 }} Central Statistical Office, Zambia</ref> | religion = [[ක්‍රිස්තියානි ධර්මය]] (නිල රාජ්‍ය ආගම)<ref name="const">{{cite web|title=Amended Constitution of Zambia|url=https://www.scribd.com/doc/3713564/Constitution-of-Zambia-1991Amended-to-1996|publisher=Government of Zambia|access-date=15 October 2016|archive-date=5 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105055544/http://www.scribd.com/doc/3713564/Constitution-of-Zambia-1991Amended-to-1996|url-status=live}}</ref> | religion_ref = | demonym = සැම්බියානු | government_type = ඒකීය [[ජනාධිපති ජනරජය]] | leader_title1 = ජනාධිපති | leader_name1 = හකයින්දේ හිචිලෙම | leader_title2 = උප ජනාධිපති | leader_name2 = මුතලේ නලුමංගෝ | legislature = ජාතික සභාව | sovereignty_type = ස්වාධීනත්වය | sovereignty_note = [[එක්සත් රාජධානිය]] වෙතින් | established_event1 = [[වයඹ රොඩේෂියාව]] | established_date1 = 1890 ජුනි 27 | established_event2 = [[බැරොට්සිලන්ඩ්-වයඹ රොඩේෂියාව]] | established_date2 = 1899 නොවැම්බර් 28 | established_event3 = [[ඊසාන රොඩේසියාව]] | established_date3 = 1900 ජනවාරි 29 | established_event4 = උතුරු රොඩේසියාව ඒකාබද්ධ කිරීම | established_date4 = 1911 අගෝස්තු 17 | established_event5 = රොඩේෂියා සහ නියාසලන්ඩ් සම්මේලනය | established_date5 = 1953 අගෝස්තු 1 | established_event6 = සැම්බියා ජනරජය | established_date6 = 1964 ඔක්තෝබර් 24 | established_event7 = වත්මන් ව්‍යවස්ථාව | established_date7 = 2016 ජනවාරි 5 | area_km2 = 752,617 | area_footnote = <ref name="area">{{cite web |url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2004/Table03.pdf |title=Population by sex, rate of population increase, surface area and density |author=United Nations Statistics Division |access-date=9 November 2007 |archive-date=31 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071031023924/http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2004/Table03.pdf |url-status=live }}</ref> | area_rank = 38 වෙනි <!--should be same as listed on [[List of countries and dependencies by area]]--> | area_sq_mi = 290,587 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 1 | population_estimate = 20,216,029<ref>{{Cite CIA World Factbook|country=Zambia|access-date=22 June 2023|year=2023}}</ref> | population_estimate_year = 2023 | population_estimate_rank = 63 වෙනි | population_density_km2 = 17.2 | population_density_sq_mi = 44.5 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 191 වෙනි | GDP_PPP = {{increase}} ඇ.ඩො. බිලියන 83.687<ref name="IMFWEO.ZM">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=754,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2020&ey=2028&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, October 2023 Edition. (Zambia) |publisher=[[International Monetary Fund]] |date=10 October 2023 |access-date=15 October 2023 |archive-date=17 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231017232244/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=754,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2020&ey=2028&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |url-status=live }}</ref> | GDP_PPP_year = 2023 | GDP_PPP_rank = 100 වෙනි | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ඇ.ඩො. 4,068<ref name="IMFWEO.ZM" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 155 වෙනි | GDP_nominal = {{decrease}} ඇ.ඩො. බිලියන 29.536<ref name="IMFWEO.ZM" /> | GDP_nominal_year = 2023 | GDP_nominal_rank = 113 වෙනි | GDP_nominal_per_capita = {{decrease}} ඇ.ඩො. 1,435<ref name="IMFWEO.ZM" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 159 වෙනි | Gini = 57.1 <!--number only--> | Gini_year = 2015 | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="wb-gini">{{cite web |url=http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/ |title=Gini Index |publisher=World Bank |access-date=2 September 2019 |archive-date=25 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225120531/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/%20 |url-status=live }}</ref> | Gini_rank = | HDI = 0.569 <!--number only--> | HDI_year = 2022<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref>{{Cite web |date=13 March 2024 |title=HUMAN DEVELOPMENT REPORT 2023-24 |url=http://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |website=[[United Nations Development Programme]] |publisher=United Nations Development Programme |pages=274–277 |language=en |access-date=3 May 2024 |archive-date=1 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501075007/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |url-status=live }}</ref> | HDI_rank = 153 වෙනි | currency = සැම්බියානු ක්වාචා | currency_code = ZMW | time_zone = [[මධ්‍යම අප්‍රිකාවේ වේලාව|CAT]] | utc_offset = +2 | date_format = දිදි/මාමා/වවවව | drives_on = වම | calling_code = [[+260]] | cctld = [[.zm]] | religion_year = | date_start = }} '''සැම්බියාව''',{{efn|{{IPAc-en|ˈ|z|æ|m|b|i|ə|,_|ˈ|z|ɑː|m|-}}}} නිල වශයෙන් '''සැම්බියා ජනරජය''',{{efn|{{lang-bem|Icalo ca Zambia}}; {{lang-toi|Cisi ca Zambia}}; {{lang-tum|Chalo cha Zambia}}; {{lang-loz|Naha ya Zambia}}; {{lang-ny|Dziko la Zambia}}}} මධ්‍යම, දකුණු සහ නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ සන්ධිස්ථානයක පිහිටි ගොඩබිම් සහිත රටකි.<ref>{{Cite journal|last=Henderson|first=Ian|date=1970|title=The Origins of Nationalism in East and Central Africa: The Zambian Case|journal=The Journal of African History|volume=11|issue=4|pages=591–603|doi=10.1017/S0021853700010471|issn=0021-8537|jstor=180923|s2cid=154296266}}</ref> එය සාමාන්‍යයෙන් දකුණු-මධ්‍යම අප්‍රිකාවේ හෝ දකුණු අප්‍රිකාවේ සිටීම ලෙස හැඳින්වේ. එය උතුරින් [[කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය]], ඊසාන දෙසින් [[ටැන්සානියාව]], නැගෙනහිරින් [[මලාවි]], ගිනිකොන දෙසින් [[මොසැම්බික්]], දකුණින් [[සිම්බාබ්වේ]] සහ [[බොට්ස්වානා]], නිරිත දෙසින් [[නැමීබියාව]] සහ බටහිරින් [[ඇන්ගෝලාව]] මායිම් වේ. සැම්බියාවේ අගනුවර වන්නේ සැම්බියාවේ දකුණු-මැද කොටසේ පිහිටි ලුසාකා ය. ජනගහනය ප්‍රධාන වශයෙන් සංකේන්ද්‍රණය වී ඇත්තේ රටේ ප්‍රධාන ආර්ථික මධ්‍යස්ථාන වන දකුණේ ලුසාකා සහ උතුරින් කොපර්බෙල්ට් පළාත වටා ය. මුලින් කොයිසාන් ජනයා වාසය කළ මෙම කලාපය දහතුන්වන සියවසේ බන්ටු ව්‍යාප්තියට ගොදුරු විය. 18 වන ශතවර්ෂයේ යුරෝපීය ගවේෂකයන් අනුගමනය කරමින්, බ්‍රිතාන්‍යයන් 19 වන සියවසේ අගභාගයේදී බැරොට්සිලන්ඩ්-වයඹ-බටහිර රොඩේෂියා සහ ඊසානදිග රොඩේෂියා යන බ්‍රිතාන්‍ය ආරක්‍ෂිත ප්‍රදේශවලට යටත් විජිතයක් බවට පත් කළහ. මේවා 1911 දී උතුරු රොඩේෂියාව පිහිටුවීමට ඒකාබද්ධ කරන ලදී. යටත් විජිත යුගයේ වැඩි කාලයක් සැම්බියාව පාලනය කරනු ලැබුවේ බ්‍රිතාන්‍ය දකුණු අප්‍රිකානු සමාගමේ උපදෙස් ඇතිව ලන්ඩනයේ සිට පත් කරන ලද පරිපාලනයක් මගිනි.<ref>{{Cite web |title=History {{!}} Zambian High Commission |url=https://www.zambiapretoria.net/history/ |access-date=26 May 2020 |website=www.zambiapretoria.net}}</ref> 1964 ඔක්තෝබර් 24 වන දින සැම්බියාව එක්සත් රාජධානියෙන් ස්වාධීන වූ අතර අගමැති කෙනත් කවුන්ඩා මංගල ජනාධිපතිවරයා බවට පත්විය. කවුන්ඩා ගේ සමාජවාදී එක්සත් ජාතික නිදහස් පක්ෂය (UNIP) 1964 සිට 1991 දක්වා බලය පවත්වා ගෙන ගියේය. කවුන්ඩා දකුණු රොඩේසියාවේ (සිම්බාබ්වේ), ඇන්ගෝලාවේ සහ නැමීබියාවේ ගැටුම්වලට විසඳුම් සෙවීමේදී එක්සත් ජනපදය සමඟ සමීපව සහයෝගයෙන් කලාපීය රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික කටයුතුවල ප්‍රධාන කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය.<ref>Andy DeRoche, ''Kenneth Kaunda, the United States, and Southern Africa'' (London: Bloomsbury, 2016).</ref> 1972 සිට 1991 දක්වා සැම්බියාව කවුන්ඩා විසින් නිර්මාණය කරන ලද "එක සැම්බියාවක්, එක ජාතියක්" යන ආදර්ශ පාඨය යටතේ එකම නීත්‍යානුකූල දේශපාලන පක්ෂය ලෙස UNIP සමග එක්-පක්ෂ රාජ්‍යයක් විය. 1991 දී බහු-පක්ෂ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සඳහා වූ සමාජ-ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ව්‍යාපාරයේ ෆෙඩ්රික් චිලුබා විසින් කවුන්ඩාගෙන් පසු පත් වූයේ සමාජ-ආර්ථික සංවර්ධන සහ රජයේ විමධ්‍යගත කිරීමේ කාල පරිච්ඡේදයක් ආරම්භ කරමිනි. සැම්බියාව එතැන් සිට බහු-පක්ෂ රාජ්‍යයක් බවට පත්ව ඇති අතර සාමකාමී බල සංක්‍රාන්ති කිහිපයක් අත්විඳ ඇත. සැම්බියාවේ ඛනිජ ලවණ, වනජීවී, වන වගා, මිරිදිය සහ වගා කළ හැකි ඉඩම් ඇතුළු බහුල ස්වභාවික සම්පත් අඩංගු වේ.<ref>{{citation|last=Eckman|first=Karlyn|title=Gender Mainstreaming in Forestry in Africa: Zambia|date=2007|publisher=[[Food and Agriculture Organization]]}}</ref> 2010 දී ලෝක බැංකුව විසින් ලෝක බැංකුවේ ව්‍යාපාර කිරීමේ පහසුව පිළිබඳ දර්ශකයේ හොඳම ප්‍රතිසංස්කරණකරුවන් 10 දෙනා අතරට සැම්බියාව නම් කරන ලදී.<ref>Ngoma, Jumbe (18 December 2010). [http://www.worldbank.org/en/news/press-release/2010/12/18/world-bank-president-praises-reforms-zambia-underscores-need-continued-improvements-policy-governance "World Bank President Praises Reforms In Zambia, Underscores Need For Continued Improvements In Policy And Governance"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221014161009/https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2010/12/18/world-bank-president-praises-reforms-zambia-underscores-need-continued-improvements-policy-governance |date=2022-10-14 }}. World Bank.</ref> 2018 වසරේ නවතම ඇස්තමේන්තුවට අනුව, ජනගහනයෙන් සියයට 47.9ක් බහුමාන දරිද්‍රතාවයෙන් පීඩා විඳිති.<ref>{{Cite web |date=2023 |title=Multidimensional Poverty Index 2023: Zambia |url=https://hdr.undp.org/sites/default/files/Country-Profiles/MPI/ZMB.pdf |url-status=live |access-date=29 April 2024 |website=United Nations Development Programme Human Development Reports}}</ref> නැගෙනහිර සහ දකුණු අප්‍රිකාව සඳහා පොදු වෙළෙඳපොළ (COMESA) මූලස්ථානය ලුසාකා හි පිහිටා ඇත. == නම == සැම්බියාවේ භූමි ප්‍රදේශය 1911 සිට 1964 දක්වා උතුරු රොඩේෂියාව ලෙස හැඳින්විණි. බ්‍රිතාන්‍ය පාලනයෙන් නිදහස ලැබීමත් සමඟ එය 1964 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී සැම්බියාව ලෙස නම් කරන ලදී. සැම්බියාව යන නම සැම්බේසි ගඟෙන් පැමිණියේය (සැම්බේසි යනු "මහා ගංගාව" යන්නයි).<ref>{{Cite book|last1=Everett-Heath|first1=John|title=The Concise Dictionary of World Place Names|url=https://books.google.com/books?id=qgJCDwAAQBAJ&pg=PT1589|publisher=Oxford University Press|language=en|date=7 December 2017|isbn=978-0-19-255646-2}}</ref> == ඉතිහාසය == === ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගය === {{Excerpt|සැම්බියාවේ ඉතිහාසය|ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගය|inline=yes}} === කොයිසන් සහ බට්වා === {{Excerpt|සැම්බියාවේ ඉතිහාසය|කොයිසන් සහ බට්වා|inline=yes}} === බන්ටු (අබන්ටු) === {{Excerpt|සැම්බියාවේ ඉතිහාසය|බන්ටු (අබන්ටු)|inline=yes}} ==== බන්ටු සම්භවය ==== {{Excerpt|සැම්බියාවේ ඉතිහාසය|බන්ටු සම්භවය|inline=yes}} ==== පළමු බන්ටු ජනාවාස ==== {{Excerpt|සැම්බියාවේ ඉතිහාසය|පළමු බන්ටු ජනාවාස|inline=yes}} ==== දෙවන බන්ටු ජනාවාස ==== {{Excerpt|සැම්බියාවේ ඉතිහාසය|දෙවන බන්ටු ජනාවාස|inline=yes}} ===== ලුබා-ලුන්ඩා ජනපද ===== {{Excerpt|සැම්බියාවේ ඉතිහාසය|ලුබා-ලුන්ඩා ජනපද|inline=yes}} ===== මරාවි සම්මේලනය ===== {{Excerpt|සැම්බියාවේ ඉතිහාසය|මරාවි සම්මේලනය|inline=yes}} ===== මුටාපා අධිරාජ්‍යය සහ එම්ෆෙකේන් ===== {{Excerpt|සැම්බියාවේ ඉතිහාසය|මුටාපා අධිරාජ්‍යය සහ එම්ෆෙකේන්|inline=yes}} === යටත් විජිත යුගය === ==== යුරෝපීයයන් ==== {{Excerpt|සැම්බියාවේ ඉතිහාසය|යුරෝපීයයන්|inline=yes}} ==== බ්‍රිතාන්‍ය දකුණු අප්‍රිකා සමාගම ==== 1888 දී, සිසිල් රෝඩ්ස් ගේ නායකත්වයෙන් යුත් බ්‍රිතාන්‍ය දකුණු අප්‍රිකානු සමාගම (BSA සමාගම), ලෝසි (බා-රොට්ස්) හි පැරාමවුන්ට් ප්‍රධානියා වූ ලෝසි ජනයාගේ ලිතුංග වෙතින් ඛනිජ හිමිකම් ලබා ගත් අතර එය පසුව බැරොට්සිලන්ඩ්-උතුරු- බවට පත් විය. බටහිර රොඩේසියාව.<ref name="livingstone">{{cite web |author=Livingstone Tourism Association |title=Destination:Zambia&nbsp;– History and Culture |url=http://www.livingstonetourism.com/pages/history.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20071012153527/http://livingstonetourism.com/pages/history.htm |archive-date=12 October 2007 |access-date=29 October 2007}}</ref> නැඟෙනහිර දෙසින්, 1897 දෙසැම්බරයේ දී ඇන්ගෝනි හෝ න්ගෝනි (මුලින් සුලූලන්තයෙන් පැමිණි) කණ්ඩායමක් එම්පෙසෙනි රජුගේ පුත් සින්කෝ යටතේ කැරලි ගැසූ නමුත් කැරැල්ල මැඩපැවැත්වූ අතර,<ref name="unam">{{cite web |author1=Human Rights |author2=Documentation Centre |name-list-style=amp |title=Zambia: Historical Background |url=http://www.hrdc.unam.na/zm_history.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070311093653/http://www.hrdc.unam.na/zm_history.htm |archive-date=11 March 2007 |access-date=14 January 2011}}</ref> එම්පෙසෙනි පැක්ස් බ්‍රිටැනිකා පිළිගත්තේය. රටේ එම කොටස පසුව ඊසානදිග රොඩේෂියාව ලෙස හැඳින්විණි. 1895 දී, රෝඩ්ස් තම ඇමරිකානු බාලදක්ෂ ෆෙඩ්රික් රසල් බර්න්හැම්ගෙන් ඉල්ලා සිටියේ කලාපයේ ගංගා සංචලනය වැඩිදියුණු කිරීම සඳහා ඛනිජ සහ ක්‍රම සොයා බලන ලෙසයි. මෙම ගමනේදී බර්න්හැම් කැෆියු ගඟ දිගේ ප්‍රධාන තඹ නිධි සොයා ගන්නා ලදී.<ref name="burnham1899">{{cite book|last=Burnham|first=Frederick Russell|author-link=Frederick Russell Burnham|editor-first=Walter H.|editor-last=Wills|title=Bulawayo Up-to-date; Being a General Sketch of Rhodesia|publisher=Simpkin, Marshall, Hamilton, Kent & Co.|year=1899|pages=177–180|chapter=Northern Rhodesia|title-link=s:Northern Rhodesia}}</ref> උතුරු-නැගෙනහිර රොඩේෂියාව සහ බැරොට්සිලන්ඩ්-වයඹ-බටහිර රොඩේෂියාව 1911 වන තෙක් වෙනම ඒකක ලෙස පරිපාලනය කරන ලද අතර ඒවා බ්‍රිතාන්‍ය ආරක්ෂිත ප්‍රදේශයක් වන උතුරු රොඩේෂියාව පිහිටුවීමට ඒකාබද්ධ කරන ලදී. 1923 දී, සමාගමේ ප්‍රඥප්තිය අලුත් නොකිරීමට රජය තීරණය කිරීමෙන් පසු BSA සමාගම උතුරු රොඩේසියාවේ පාලනය බ්‍රිතාන්‍ය රජයට පවරා දුන්නේය. ==== බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිතකරණය ==== {{Excerpt|සැම්බියාවේ ඉතිහාසය|බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිතකරණය|inline=yes}} ==== රොඩේෂියා සහ නියාසලන්ඩ් සම්මේලනය ==== {{Excerpt|සැම්බියාවේ ඉතිහාසය|රොඩේෂියා සහ නියාසලන්ඩ් සම්මේලනය|inline=yes}} === ස්වාධීනත්වය === {{Excerpt|සැම්බියාවේ ඉතිහාසය|ස්වාධීනත්වය|inline=yes}} === නිදහසින් පසු === {{Excerpt|සැම්බියාවේ ඉතිහාසය|නිදහසින් පසු|inline=yes}} ==== ආර්ථික අපහසුතා ==== {{Excerpt|සැම්බියාවේ ඉතිහාසය|ආර්ථික අපහසුතා|inline=yes}} ==== ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය ==== {{Excerpt|සැම්බියාවේ ඉතිහාසය|ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය|inline=yes}} == දේශපාලනය == {{Excerpt|සැම්බියාවේ දේශපාලනය||inline=yes}} === විදේශ සබඳතා === {{Excerpt|සැම්බියාවේ දේශපාලනය|විදේශ සබඳතා|inline=yes}} === ආරක්ෂක අංශ === {{Excerpt|සැම්බියාවේ දේශපාලනය|ආරක්ෂක අංශ|inline=yes}} === පරිපාලන අංශ === {{Excerpt|සැම්බියාවේ දේශපාලනය|පරිපාලන අංශ|templates=Regions of zamora labelled map|inline=yes}} === මානව හිමිකම් === {{Excerpt|සැම්බියාවේ දේශපාලනය|මානව හිමිකම්|inline=yes}} == භූගෝලය == {{Excerpt|සැම්බියාවේ භූගෝලය||inline=yes}} === දේශගුණය === {{Excerpt|සැම්බියාවේ භූගෝලය|දේශගුණය|inline=yes}} === ජෛව විවිධත්වය === {{Excerpt|සැම්බියාවේ භූගෝලය|ජෛව විවිධත්වය|inline=yes}} == ජනවිකාසය == {{Excerpt|සැම්බියාවේ ජනවිකාසය||inline=yes}} === විශාලතම නගර === {{Excerpt|සැම්බියාවේ ජනවිකාසය|විශාලතම නගර|inline=yes}} === ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් === {{Excerpt|සැම්බියාවේ ජනවිකාසය|ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්|inline=yes}} === ආගම් === {{Excerpt|සැම්බියාවේ ජනවිකාසය|ආගම්|inline=yes}} === භාෂා === {{Excerpt|සැම්බියාවේ ජනවිකාසය|භාෂා|inline=yes}} === අධ්‍යාපනය === {{Excerpt|සැම්බියාවේ ජනවිකාසය|අධ්‍යාපනය|inline=yes}} === සෞඛ්‍ය === {{Excerpt|සැම්බියාවේ ජනවිකාසය|සෞඛ්‍ය|inline=yes}} == ආර්ථිකය == {{Excerpt|සැම්බියාවේ ආර්ථිකය||inline=yes}} === පතල් කැණීම === {{Excerpt|සැම්බියාවේ ආර්ථිකය|පතල් කැණීම|inline=yes}} === කෘෂිකර්මය === {{Excerpt|සැම්බියාවේ ආර්ථිකය|කෘෂිකර්මය|inline=yes}} === සංචාරක කර්මාන්තය === {{Excerpt|සැම්බියාවේ ආර්ථිකය|සංචාරක කර්මාන්තය|inline=yes}} === බලශක්තිය === {{Excerpt|සැම්බියාවේ ආර්ථිකය|බලශක්තිය|inline=yes}} == සංස්කෘතිය == {{Excerpt|සැම්බියාවේ සංස්කෘතිය||inline=yes}} === මාධ්‍ය === {{Excerpt|සැම්බියාවේ සංස්කෘතිය|මාධ්‍ය|inline=yes}} === ක්‍රීඩා === {{Excerpt|සැම්බියාවේ සංස්කෘතිය|ක්‍රීඩා|inline=yes}} === සංගීතය සහ නැටුම් === {{Excerpt|සැම්බියාවේ සංස්කෘතිය|සංගීතය සහ නැටුම්|inline=yes}} === සැම්රොක් === {{Excerpt|සැම්බියාවේ සංස්කෘතිය|සැම්රොක්|inline=yes}} == යොමු කිරීම් == <references group="lower-alpha" /> ednj6spzv4mf4l9w1wo3jqlgdlw6zfq 0 84280 798045 446781 2026-08-25T06:18:55Z Dangphuocthinh2015712 80439 Created by translating the section "Ang mga gi basihan niini" from the page "[[:ceb:Special:Redirect/revision/35171703|Ambystoma mexicanum]]" 798045 wikitext text/x-wiki {{speciesbox | name = Axolotl | image = Axolotl ganz.jpg | image_caption = | status = CR | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=Luis Zambrano |author2=Paola Mosig Reidl |author3=Jeanne McKay |author4=Richard Griffiths |author5=Brad Shaffer |author6=Oscar Flores-Villela |author7=Gabriela Parra-Olea |author8=David Wake |title=''Ambystoma mexicanum'' |volume=2010 |page=e.T1095A3229615 |year=2010 |doi=10.2305/IUCN.UK.2010-2.RLTS.T1095A3229615.en |access-date=8 November 2017 }}</ref> | genus = Ambystoma | species = mexicanum | authority = ([[George Shaw|Shaw]] and [[Frederick Polydore Nodder|Nodder]], 1798) | synonyms = {{species list | Gyrinus mexicanus | Shaw and Nodder, 1798 | Siren pisciformis | Shaw, 1802 | Siredon axolotl | Wagler, 1830 | Axolotes guttata | Owen, 1844 | Siredon Humboldtii | Duméril, Bibron, and Duméril, 1854 | Amblystoma weismanni | Wiedersheim, 1879 | Siredon edule | Dugès, 1888 }} | synonyms_ref = <ref name=Frost/> | range_map = Axolotl distribution map.svg | range_map_caption = Its distribution is marked in red area. }} '''Axolotl''' යනු [[උභය ජීවී]] විශේෂයකි. '''මෙක්සිකානු ඇවිදින මාළු''' ලෙස ද හැඳින්වේ. == මේ සඳහා පදනම් == <references> <ref name="COL">{{cite web|url=http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title=Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author=Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year=2019|publisher=Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 7161397|accessdate=2019-11-11}}</ref> <ref name="col7161397"> (2001), database, Comisión Nacional para el Conocimiento y Uso de la Biodiversidad</ref> <ref name="source">Tom Orrell (custodian), Dave Nicolson (ed). (2019). ITIS Global: The Integrated Taxonomic Information System (version Jun 2017). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X.</ref> <ref name="iucn">{{IUCN2012.2|assessors=|year=2010|id=1095|title=Ambystoma mexicanum|downloaded=24/10/2012}}</ref> </references> <gallery> ගොනුව:Axolotl.jpg|link=Payl:Axolotl.jpg ගොනුව:Ambystoma_mexicanum_2.jpg|link=Payl:Ambystoma_mexicanum_2.jpg ගොනුව:Axolotl_laich.jpg|link=Payl:Axolotl_laich.jpg ගොනුව:Ambystoma_mexicanum.jpg|link=Payl:Ambystoma_mexicanum.jpg ගොනුව:Edie.JPG|link=Payl:Edie.JPG ගොනුව:Ambystoma_mexicanum_at_Vancouver_Aquarium.jpg|link=Payl:Ambystoma_mexicanum_at_Vancouver_Aquarium.jpg </gallery> ==මූලාශ්‍ර== {{reflist|refs= <ref name=Frost>{{cite web |url=http://research.amnh.org/vz/herpetology/amphibia/Amphibia/Caudata/Ambystomatidae/Ambystoma/Ambystoma-mexicanum |title=''Ambystoma mexicanum'' (Shaw and Nodder, 1798) |author=Frost, Darrel R. |year=2018 |website=Amphibian Species of the World: an Online Reference. Version 6.0 |publisher=American Museum of Natural History |accessdate=10 August 2018}}</ref> }} {{Taxonbar|from=Q22718}} hwjq2kxzrkrz63ku6u92te9xx28m261 798046 798045 2026-08-25T06:19:42Z Dangphuocthinh2015712 80439 798046 wikitext text/x-wiki {{speciesbox | name = Axolotl | image = Axolotl ganz.jpg | image_caption = | status = CR | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=Luis Zambrano |author2=Paola Mosig Reidl |author3=Jeanne McKay |author4=Richard Griffiths |author5=Brad Shaffer |author6=Oscar Flores-Villela |author7=Gabriela Parra-Olea |author8=David Wake |title=''Ambystoma mexicanum'' |volume=2010 |page=e.T1095A3229615 |year=2010 |doi=10.2305/IUCN.UK.2010-2.RLTS.T1095A3229615.en |access-date=8 November 2017 }}</ref> | genus = Ambystoma | species = mexicanum | authority = ([[George Shaw|Shaw]] and [[Frederick Polydore Nodder|Nodder]], 1798) | synonyms = {{species list | Gyrinus mexicanus | Shaw and Nodder, 1798 | Siren pisciformis | Shaw, 1802 | Siredon axolotl | Wagler, 1830 | Axolotes guttata | Owen, 1844 | Siredon Humboldtii | Duméril, Bibron, and Duméril, 1854 | Amblystoma weismanni | Wiedersheim, 1879 | Siredon edule | Dugès, 1888 }} | synonyms_ref = <ref name=Frost/> | range_map = Axolotl distribution map.svg | range_map_caption = Its distribution is marked in red area. }} '''Axolotl''' යනු [[උභය ජීවී]] විශේෂයකි. '''මෙක්සිකානු ඇවිදින මාළු''' ලෙස ද හැඳින්වේ. == මේ සඳහා පදනම් == <ref> <ref name="COL">{{cite web|url=http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title=Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author=Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year=2019|publisher=Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 7161397|accessdate=2019-11-11}}</ref> <ref name="col7161397"> (2001), database, Comisión Nacional para el Conocimiento y Uso de la Biodiversidad</ref> <ref name="source">Tom Orrell (custodian), Dave Nicolson (ed). (2019). ITIS Global: The Integrated Taxonomic Information System (version Jun 2017). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X.</ref> <ref name="iucn">{{IUCN2012.2|assessors=|year=2010|id=1095|title=Ambystoma mexicanum|downloaded=24/10/2012}}</ref> </ref> <gallery> ගොනුව:Axolotl.jpg|link=Payl:Axolotl.jpg ගොනුව:Ambystoma_mexicanum_2.jpg|link=Payl:Ambystoma_mexicanum_2.jpg ගොනුව:Axolotl_laich.jpg|link=Payl:Axolotl_laich.jpg ගොනුව:Ambystoma_mexicanum.jpg|link=Payl:Ambystoma_mexicanum.jpg ගොනුව:Edie.JPG|link=Payl:Edie.JPG ගොනුව:Ambystoma_mexicanum_at_Vancouver_Aquarium.jpg|link=Payl:Ambystoma_mexicanum_at_Vancouver_Aquarium.jpg </gallery> ==මූලාශ්‍ර== {{reflist|refs= <ref name=Frost>{{cite web |url=http://research.amnh.org/vz/herpetology/amphibia/Amphibia/Caudata/Ambystomatidae/Ambystoma/Ambystoma-mexicanum |title=''Ambystoma mexicanum'' (Shaw and Nodder, 1798) |author=Frost, Darrel R. |year=2018 |website=Amphibian Species of the World: an Online Reference. Version 6.0 |publisher=American Museum of Natural History |accessdate=10 August 2018}}</ref> }} {{Taxonbar|from=Q22718}} al8mox003ayvyku3e28y9kz2il06hqe 0 129261 798031 797467 2026-08-25T04:27:55Z LiliQuezada4 80340 798031 wikitext text/x-wiki [[ගොනුව:Gag-tapegag-lorelei-15610.jpg|thumb|ඩක්ට් ටේප් මගින් මුඛවාඩම් දැමූ කාන්තාවක්]] '''මුඛවාඩමක්''' යනු සාමාන්‍යයෙන් කථනය වැළැක්වීම සඳහා නිර්මාණය කර ඇති අයිතමයක් හෝ උපාංගයකි. බොහෝ විට මුඛවාඩම බැඳ සිටින තැනැත්තා උපකාර ඉල්ලා ඇමතීම වැලැක්වීමට සහ එම තැනැත්තා නිශ්ශබ්දව තබා ගැනීමට යොදාගන්නා ප්‍රතිබාධන උපාංගයකි. මෙය සාමාන්‍යයෙන් සිදු කරනුයේ මුඛය අර්ධ වශයෙන් හෝ සම්පූර්ණයෙන් අවහිර කිරීම හෝ දිව, තොල් හෝ හකු සාමාන්‍ය කථන රටාවෙන් චලනය වීම වැළැක්වීම හෝ මගිනි. මුඛවාඩමක් ඵලදායි වන තරමටම එය අනතුරුදායක වේ. නිදසුනක් ලෙස ඩක්ට් ටේප් යනු මුඛවාඩම් බැඳීමට යොදා ගන්නා තරමක් ඵලදායී ක්‍රමයක් වන නමුත් එමගින් මුඛය බැඳි තැනැත්තාට නාසය හරහා නිදහසේ හුස්ම ගැනීමට නොහැකි නම් (උදාහරණයක් ලෙස ඔවුන්ට [[සෙම්ප්‍රතිශ්‍යාව]] තිබේ නම්) එය අනතුරුදායක තත්වයක් විය හැකිය. මේ හේතුව නිසා, මුඛවාඩමක් බැඳ සිටින පුද්ගලයෙකු කිසි විටෙකත් තනි නොකළ යුතුය. සාමාන්‍යයෙන් [[සෝප් ඔපෙරා]] සහ අපරාධ ප්‍රබන්ධවල, විශේෂයෙන් චිත්‍රකතා, [[නවකතාව|නවකතා]] සහ චිත්‍රපටවල විවිධාකාරයෙන් නිරූපණය කෙරේ. ඇතැම් පුද්ගලයන්ට අධිකරණයට රැගෙන ඒමේදී මුඛවාඩම් බැඳ රැගෙනවිත් ඇත. සිවිල් අයිතිවාසිකම් ක්‍රියාකාරිකයෙකු වන බොබී සීල් , මෑත ඉතිහාසයේ එලෙස රැගෙන ආ අයෙකි. මෙය අමානුෂික ක්‍රියාවක් ලෙස විවේචනයට ලක්ව ඇත. <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1969/10/30/archives/seale-put-in-chains-at-chicago-8-trial-judge-has-seale-chained-and.html|title=Seale Put in Chains At Chicago 8 Trial; Judge Has Seale Chained and Gagged at Trial of the Chicago 8|last=Lukas|first=J.|date=October 30, 1969|work=[[The New York Times]]|access-date=16 March 2020|issn=0362-4331}}</ref> <ref>https://digitalcommons.law.seattleu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2287{{deadlink|date=October 2021}}</ref> == මුඛවාඩම් වර්ග == [[ගොනුව:Gag-overthemouth-lorelei-kibf903.jpg|thumb| රහස් පරීක්ෂක වෘතාන්ත වල සුළබව නිරූපණය වන රෙදි මුඛවාඩමක් බැඳි කාන්තාවක්]] ප්‍රබන්ධ කථාවල, විශේෂයෙන් අපරාධ චිත්‍රකතා සහ අපරාධ [[නවකතාව|නවකතා]] වල නිතර දැකිය හැකි මුඛවාඩම් වර්ගයක් නම්, වින්දිතයාගේ මුඛය ආවරණය කර ඔවුනගේ හිස පිටුපසට කර බැඳ ඇති පටියක් සේ ඇති සුදුසු ප්‍රමාණයේ රෙදි කැබැල්ලකි. බොහොමයක් අපරාධ කතා මාලා වල විය මෙය නිතර දැකිය හැකි නිසා එය සමහර අවස්ථා වලදී එය "රහස් පරීක්ෂක මුඛවාඩම" ලෙස ඉංග්‍රීසි බසින් හැඳින්වේ. සමහර විට එවන් මුඛවාඩමක් වින්දිතයාගේ ඉදිරිපස දත් අතරින් මුඛය තුළට ඇතුල්වනසේ බඳිනු ලැබේ. නැතහොත් එහි මැදින් තද බෝලයකින් හෝ කුඩා රෙදිපිළි මුඛය තුළට ඔබා, එවා මුඛය තුල රැඳී සිටින පරිදි තවත් රෙදි කැබැල්ලකින් තද වන සේ බඳිනු ලැබේ. මෙය BDSM ක්‍රියාකාරකම් වලදී සාමාන්‍ය දෙයකි. නමුත්, ප්‍රායෝගිකව මෙම ආකාරයේ මුඛවාඩම් හකු එහා මෙහා කිරීමෙන් සහ/හෝ දිවෙන් තල්ලු කිරීමෙන් ඉවත් කළ හැකි අතර, බොහෝවිට ඒවා මගින් වින්දිතයා උදව් ඉල්ලා අපැහැදිලි ලෙස ඝෝශා කිරීම වළක්වන්නේ නැත. බොහෝ විට හදිසියේ තනා ගන්නා මුඛවාඩම් සඳහා ඇලවුම් පටි (ටේප්) භාවිතා වේ. ටේප් මුඛවාඩමක් ඉවත් කිරීමේදී තොල්වල සමට හානි වීමට හෝ ඒවායේ ඇති මැලියම් සම මත ප්‍රතික්‍රියා කිරීමට හෝ එවා නිසා රසායනික පිළිස්සුම් ඇතිවීමට හෝ හැකිය. == සංකේතවාදය == * සමහර විට දේශපාලන කාටූන්වල, සැබෑ ලෝකයේ යම් නීතියක් හෝ රීතියක් හෝ නියෝගයක් මගින් යමෙකු යම් කරුණක් ගැන කතා කිරීමෙන් වළක්වන බව නිරූපණය කිරීමට මුඛවාඩම් බැඳි චරිතයක් පෙන්වයි (බලන්න gag order ).{{තහවුරු​ කරන්න|date=December 2020}}</link><sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[විකිපීඩියා:තහවුරු කිරීමක් අවශ්‍යයි|<span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2020)">උපුටා ගැනීමක් අවශ්‍යයි</span>]]'' &#x5D;</sup> * විශේෂයෙන් රතු පටි දෙකක් X ලෙස භාවිතා කරන මුඛවාඩමක් බොහෝ විට වාරණයක් නිරූපණය කරයි.{{තහවුරු​ කරන්න|date=December 2020}}</link><sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[විකිපීඩියා:තහවුරු කිරීමක් අවශ්‍යයි|<span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2020)">උපුටා ගැනීමක් අවශ්‍යයි</span>]]'' &#x5D;</sup> == මේවාත් බලන්න == * මුඛවාඩම (BDSM), බන්ධන සහ/හෝ ලිංගික අරමුණු සඳහා භාවිතා කරන මුඛවාඩම් * මුඛය ඇලවුම් පටි (ටේප්) මගින් වසා නින්දට යෑම, තොල් ඇලවුම් පටි මගින් වසා නිදා ගැනීම * කටකලියාව, සතුන් සපා කෑම වැළැක්වීමට උපකරණ == යොමු කිරීම් == [[ප්‍රවර්ගය:වීඩියෝ ක්ලිප ඇතුළත් ලිපි]] dydtshiw2zn3s4lk5taaes8a47yjoun 0 154446 798029 797096 2026-08-25T03:47:37Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 798029 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name = | conventional_long_name = පාර්තියන් අධිරාජ්‍යය | common_name = පාර්තියන් අධිරාජ්‍යය | era = [[Classical antiquity]] | government_type = [[Feudalism|Feudal]] [[monarchy]]<ref name="sheldon_2010_231">{{harvnb|Sheldon|2010|p=231}}</ref>| | year_start = 247 BC | year_end = 224 AD| | p1 = Seleucid Empire | border_p1 = no | s1 = Sasanian Empire | symbol_type = | image_map = Map of the Parthian Empire under Mithridates II.svg | image_map_caption = The Parthian Empire in 94 BC at its greatest extent, during the reign of [[Mithridates II of Parthia|Mithridates II]] ({{reign|124|91|era=BC}}) | image_coat = | capital = [[Ctesiphon]],<ref name=IP>{{cite book|last=Fattah|first=Hala Mundhir|title=A Brief History of Iraq|year=2009|publisher=[[Infobase Publishing]]|isbn=978-0-8160-5767-2|page=[https://archive.org/details/briefhistoryofir0000fatt/page/46 46]|quote=One characteristic of the [[Parthia]]ns that the kings themselves maintained was their [[nomad]]ic urge. The kings built or occupied numerous cities as their capitals, the most important being [[Ctesiphon]] on the [[Tigris River]], which they built from the ancient town of [[Opis]].|url=https://archive.org/details/briefhistoryofir0000fatt/page/46}}</ref> [[Ecbatana]], [[Hecatompylos]], [[Susa]], [[Nisa, Turkmenistan|Mithradatkirt]], [[Asaak]], [[Rhages]] | common_languages = {{plainlist| *[[Parthian language|Parthian]] (official, court, literature){{sfn|Skjærvø|2004|pp=348–366}}{{sfn|Canepa|2018|p=6}} *[[Koine Greek|Greek]] (official)<ref name="Green 1992 45"/> *[[Aramaic]] (''[[lingua franca]]'')<ref name="Green 1992 45">{{harvnb|Green|1992|p=45}}</ref><ref>{{cite book|last=Chyet|first=Michael L.|author-link=Michael L. Chyet|editor1-last=Afsaruddin|editor1-first=Asma|editor2-last=Krotkoff|editor2-first=Georg|editor3-last=Zahniser|editor3-first=A. H. Mathias|editor1-link=Asma Afsaruddin|title=Humanism, Culture, and Language in the Near East: Studies in Honor of Georg Krotkoff|url=https://archive.org/details/humanismculturel0000unse|year=1997|publisher=[[Eisenbrauns]]|isbn=978-1-57506-020-0|page=[https://archive.org/details/humanismculturel0000unse/page/284 284]|quote=In the Middle Persian period (Parthian and [[Sasanian Empire]]s), [[Aramaic]] was the medium of everyday writing, and it provided [[Aramaic alphabet|scripts]] for writing [[Middle Persian]], [[Parthian language|Parthian]], [[Sogdian language|Sogdian]], and [[Khwarezmian language|Khwarezmian]].}}</ref>}} | title_leader = [[List of Parthian kings|Monarch]] | leader1 = [[Arsaces I of Parthia|Arsaces I]] <small>(first)</small> | year_leader1 = 247–211 BC | leader2 = [[Artabanus IV of Parthia|Artabanus IV]] <small>(last)</small> | year_leader2 = 208–224 AD | stat_year1 = 1 AD<ref name="Turchin223">{{cite journal|last2=Adams|first2=Jonathan M.|last3=Hall|first3=Thomas D|date=December 2006|title=East-West Orientation of Historical Empires|url=http://jwsr.pitt.edu/ojs/index.php/jwsr/article/view/369/381|journal=Journal of World-Systems Research|volume=12|issue=2|page=223|issn=1076-156X|last1=Turchin|first1=Peter|access-date=16 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160917031715/http://jwsr.pitt.edu/ojs/index.php/jwsr/article/view/369/381|archive-date=17 September 2016|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref name="Taagepera121">{{cite journal|date=1979|title=Size and Duration of Empires: Growth-Decline Curves, 600 B.C. to 600 A.D.|journal=Social Science History|volume=3|issue=3/4|page=121|doi=10.2307/1170959|last1=Taagepera|first1=Rein|jstor=1170959}}</ref> | stat_area1 = 2800000| | legislature = [[History of democracy in classical Iran#Arsacids|Megisthanes]]| | religion = {{plainlist| *[[Zoroastrianism]]<ref>{{harvnb|De Jong|2008|p=24|loc="It is impossible to doubt that the Parthians were Zoroastrians. The evidence from the Nisa ostraca and the Parthian parchment from Avroman suffice to prove this, by the use of the Zoroastrian calendar, which was restricted in use, as it had been previously, to communication with Iranians only, yielding to the Seleucid calendar whenever the Parthians dealt with non-Zoroastrians. There are indications, however, that the practice of Zoroastrianism had reserved a large place for the cult of divine images, either those of ancestors in the Fravashi cult, or of deities, and for the existence of sanctuaries dedicated to named deities other than Ahura Mazda, and including deities that are of a non-Avestan background. The Parthian god Sasan is a case in point, but better evidence comes from Armenia, where alongside Aramazd and Anahit, Mher and Vahagn, the West Semitic god Barshamin, and Babylonian Nane were worshipped, as well as the Anatolian Tork and the goddess Astghik of disputed origins."}}</ref> *[[Babylonian religion]]<ref>{{harvnb|Brosius|2006|p=[https://archive.org/details/persiansintroduc00bros/page/n143 125]|loc="The Parthians and the peoples of the Parthian empire were [[polytheistic]]. Each ethnic group, each city, and each land or kingdom was able to adhere to its own gods, their respective cults and religious rituals. In [[Babylon]] the city-god [[Marduk]] continued to be the main deity alongside the goddesses [[Ishtar]] and [[Nanaya|Nanai]], while [[Hatra]]'s main god, the sun-god [[Shamash]], was revered alongside a multiplicity of other gods."}}</ref> [[Buddhism]]<ref>{{harnvb|Koshelenko|Pilipko|1996|p=149-150|loc="Buddhism was practiced in the easternmost reaches of the Parthian Empire."}} </ref>}} | currency = [[#Currency|Drachma]] }} {{History of Iran|معبد كاريوس ...اوروك .... مدينة الوركاء ... المثنى.jpg}} '''පාර්තියන් අධිරාජ්‍යය''' යනු පෙර පැවති අධිරාජ්‍යය කි. == නම == * {{en|Parthian Empire}} ** {{IPAc-en|ˈ|p|ɑr|θ|i|ən}} * {{en|Arsacid Empire}} ** {{IPAc-en|ˈ|ɑr|s|ə|s|ɪ|d}}),<ref>From [[Ancient Greek|Greek]] {{lang|grc|Ἀρσάκης}} ''Arsakēs'', from [[Parthian language|Parthian]] {{lang|xpr|𐭀𐭓𐭔𐭊}} ''Aršak''.</ref> == අමතර අවධානයට == * [[Pahla]] * [[Pahlavi scripts]] * [[Parni]] * [[Parthia]] * [[Augustus' Eastern policy]] * [[Assyria (Roman province)]] * [[Baghdad Battery]] * [[Battle of Nisibis (217)]] * [[History of Iran]] * [[List of Zoroastrian states and dynasties]] * [[Romans in Persia]] * [[Roman–Parthian Wars]] * [[Royal formula of Parthian coinage]] {{clear}} == සටහන් == {{reflist}} == භාහිර සබැඳි == {{Commons category|Parthia|the Parthian Empire}} * Various articles from Iran Chamber Society ([http://www.iranchamber.com/history/parthians/parthians.php Parthian Empire] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100115172125/http://iranchamber.com/history/parthians/parthians.php |date=2010-01-15 }}, [http://www.iranchamber.com/art/articles/art_of_parthians.php The Art of Parthians], [http://www.iranchamber.com/history/parthians/parthian_army.php Parthian Army]) * [http://www.parthia.com/ Parthia.com] (a website featuring the history, geography, coins, arts and culture of ancient Parthia, including a bibliographic list of scholarly sources) {{Parthian Empire}} {{Navboxes |list= {{Parthian kings}} {{Rulers of the Ancient Near East}} {{Ancient Syria and Mesopotamia}} {{Ancient Mesopotamia}} {{Iran topics}} {{Empires}} }} {{Authority control}} {{coord|33|05|37|N|44|34|51|E|region:IQ_type:country_source:kolossus-dewiki|display=title}} [[ප්‍රවර්ගය:පාර්තියන් අධිරාජ්‍යය| ]] [[ප්‍රවර්ගය:ආසියාව තුළ පෙර පැවති රටවල්]] [[Category:Former empires in Asia]] [[Category:Seleucid Empire successor states]] [[Category:States and territories established in the 3rd century BC]] [[Category:States and territories disestablished in the 3rd century]] [[Category:247 BC]] [[Category:240s BC establishments]] [[Category:224 disestablishments]] [[Category:Empires and kingdoms of Iran]] [[Category:Arsacid dynasty]] [[Category:Ancient history of Afghanistan]] [[Category:Ancient history of Pakistan]] [[Category:Classical Anatolia]] [[Category:Ancient history of the Caucasus]] [[Category:History of Turkmenistan]] [[Category:Ancient Near East]] [[Category:History of West Asia]] [[ප්‍රවර්ගය:පෙර පැවති අධිරාජ්‍ය]] [[Category:1st-millennium disestablishments in Asia]] {{අසම්පූර්ණ}} qmh9jv5wuwc7oxkvwxwtz1q67m7g67e 0 176489 798026 759773 2026-08-24T18:45:57Z Thomascampbell123 79491 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Texas Presidential Election Results 2024.svg]] → [[File:2024 United States presidential election in Texas results map by county.svg]] [[c:Commons:WikiProject Elections and Referendums/USA election map naming conventions]] 798026 wikitext text/x-wiki {{Main article|2024 එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරණය}} {{ඡන්ද විමසීම තොරතුරු පැනලය | election_name = 2024 ටෙක්සාස් හි එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරණය | country = එක්සත් ජනපදය | type = ජනාධිපතිවරණය | opinion_polls = | ongoing = yes <!-- Please replace the "ongoing" parameter with the "college_voted" parameter set to "no" by election day, so that the heading "projected electoral vote" will be able to appear. --> | previous_election = | previous_year = 2020 | next_election = | next_year = ''2028'' | election_date = නොවැම්බර් 5, 2024 | votes_for_election = | needed_votes = | map_image = File:2024 United States presidential election in Texas results map by county.svg | map_size = | map_caption = ප්‍රාන්ත ප්‍රතිඵල | image_size = 200x200px | image1 = January 2025 Official Presidential Portrait of Donald J. Trump.jpg | nominee1 = [[ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්]] | party1 = රිපබ්ලිකන් පක්ෂය (එක්සත් ජනපදය) | home_state1 = [[ෆ්ලොරිඩාව]] | running_mate1 = [[ජේ. ඩී. වෑන්ස්]] | image2 = Kamala Harris Vice Presidential Portrait (cropped).jpg | nominee2 = [[කමලා හැරිස්]] | party2 = ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂය (එක්සත් ජනපදය) | home_state2 = [[කැලිෆෝනියා]] | running_mate2 = [[ටිම් වෝල්ස්]] | image3 = | title = ජනාධිපති | before_election = [[ජෝ බයිඩන්]] | before_party = [[ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂය (එක්සත් ජනපදය)|ඩිමොක්‍රටික්]] | after_election = {{TBD|2024|11|6}} | after_party = {{TBD|2024|11|6}} | candidate1 = | flag_image = File:Flag of Texas.svg }} '''ටෙක්සාස් හි 2024 එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරණය''' 2024 නොවැම්බර් 5, අඟහරුවාදා පැවැත්වීමට නියමිත අතර, [[2024 United States elections|2024 එක්සත් ජනපද මැතිවරණයේ]] කොටසක් ලෙස, ප්‍රාන්ත 50 සහ [[වොෂින්ටන්, ඩී.සී.|කොලොම්බියා දිස්ත්‍රික්කය]] සහභාගී වනු ඇත. [[ටෙක්සාස්]] ඡන්දදායකයින් ජනප්‍රිය ඡන්දයක් හරහා [[මැතිවරණමය පර්ෂදය (එක්සත් ජනපදය)|මැතිවරණමය පර්ෂදය]] තුළ ඔවුන් නියෝජනය කිරීමට ඡන්දදායකයින් තෝරා ගනු ඇත. ටෙක්සාස් ප්‍රාන්තයේ [[2020 United States census|2020 එක්සත් ජනපද සංගණනය]] හේතුවෙන් ප්‍රාන්තය ආසන දෙකක් ලබා ගත්, [[United States congressional apportionment|නැවත බෙදා හැරීමෙන්]] පසුව, මැතිවරණ විද්‍යාලය හි මැතිවරණ ඡන්ද 40ක් ඇත.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Wang |first=Hansi |last2=Jin |first2=Connie |last3=Levitt |first3=Zach |date=April 26, 2021 |title=Here's How The 1st 2020 Census Results Changed Electoral College, House Seats |url=https://www.npr.org/2021/04/26/983082132/census-to-release-1st-results-that-shift-electoral-college-house-seats |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210819123145/https://www.npr.org/2021/04/26/983082132/census-to-release-1st-results-that-shift-electoral-college-house-seats |archive-date=August 19, 2021 |access-date=August 20, 2021 |publisher=[[NPR]]}}</ref> එක්සත් ජනපදයේ වඩාත්ම ජනාකීර්ණ, වේගයෙන් වර්ධනය වන සහ විවිධත්වයෙන් යුත් ප්‍රාන්තවලින් එකක් ලෙස, ටෙක්සාස් සාමාන්‍යයෙන් [[Red states and blue states|රතු රාජ්‍යයක්]] ලෙස සලකනු ලැබේ, [[1976 United States presidential election in Texas|1976]] දී [[Southern US|දකුණේ]] [[Jimmy Carter|ජිමී කාටර්]] එය ජයග්‍රහණය කළ දා සිට සහ රිපබ්ලිකානුවන් මුළු ප්‍රාන්තය පුරා දරණ බැවින් ජනාධිපතිවරණයකදී [[ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂය (එක්සත් ජනපදය)|ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂයට]] ඡන්දය ප්‍රකාශ නොකළේය. 1999 සිට කාර්යාල. ටෙක්සාස් හි පිහිටීම [[American South|ඇමරිකානු දකුණේ]] සහ බොහෝ දුරට විශාල [[Bible Belt|බයිබල් බෙල්ට්]] හි පිහිටීම මෑත දශක කිහිපය තුළ GOP හට ප්‍රාන්තයේ ඉහළ අත ලබා දී ඇත.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Barabak |first=Mark Z. |date=December 7, 2023 |title=Column: In two decades, much of the West has turned blue. Why hasn't Texas? |url=https://www.latimes.com/politics/story/2023-12-07/much-of-the-west-has-turned-blue-heres-why-texas-is-an-exception |website=Los Angeles Times}}</ref><ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Herrera |first=Jack |date=December 4, 2023 |title=Why do California, Texas differ so much? Religion, priorities of white minority play huge roles, poll shows |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2023-12-04/why-do-california-texas-differ-so-much-religion-priorities-of-white-minority-play-huge-roles-poll-shows |website=Los Angeles Times}}</ref> එසේ වු වද, [[2012 United States presidential election in Texas|2012]] දී [[Mitt Romney|මිට් රොම්නිට]] අනුග්‍රහය දැක්වූ දා සිට ප්‍රාන්තය රිපබ්ලිකානුවෙකුට ජනාධිපති වීමට ඉලක්කම් දෙකකින් සහාය නොදැක්වූ බැවින්, ටෙක්සාස් සමහරක් තරඟකාරී විය හැකි යැයි සැලකේ, එය බොහෝ දුරට මෑත කාලයේ වමට නැඹුරු වෙමින් වේගයෙන් වර්ධනය වන [[Texas Triangle|ටෙක්සාස් ත්‍රිකෝණයට]] බැර කළ හැකිය. මැතිවරණ, එනම් සමීපව තරඟ කළ [[2018 United States Senate election in Texas|2018 එක්සත් ජනපද සෙනෙට් තරඟය]] සහ [[2020 United States presidential election in Texas|2020 එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරනය]] යන දෙකෙහිම [[DFW metroplex|මෙට්‍රොප්ලෙක්ස්]] ප්‍රාන්තයේ [[Tarrant County, TX|ටැරන්ට්]] සහ [[Greater Austin|ග්‍රේටර් ඔස්ටින්]] ප්‍රාන්තවල [[Williamson County, TX|විලියම්සන්]] සහ [[Hays County, TX|හේස්]] දශක ගණනාවකට පසු පළමු වරට නිල් පැහැයට හැරුනි. කෙසේ වෙතත්, [[2020 Texas elections|2020 මැතිවරනයේ දී]], ප්‍රධාන වශයෙන්- [[Hispanics and Latinos in Texas|ලැටිනෝ]] [[South Texas|දකුණු ටෙක්සාස්]] සැලකිය යුතු ලෙස දකුණට මාරු වූ අතර, එය [[2022 Texas elections|2022 මධ්‍ය වාරයේදී]] ප්‍රාන්තයේ සෙසු කොටස් අනුගමනය කළ ප්‍රවණතාවකි.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=April 7, 2023 |title=House Generic Ballot Estimates, 2008-2022 |url=https://split-ticket.org/house-generic-ballot-estimates-2008-2022-shave/?amp=1 |website=Split Ticket}}</ref><ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=November 9, 2022 |title=Republican victories show Texas is still far from turning blue |url=https://www.texastribune.org/2022/11/09/texas-election-results/ |website=The Texas Tribune |language=en |quote=As large as the cities are and how Democratic that they are, Texas Democrats still don't have a way to get past that red wall of rural West Texas, [Drew Landry] said. Rural Texas still rules the day. I was seeing some very, very close numbers before a lot of the rural counties reported [election returns], and once they did, it just blew the door open for Abbott.}}</ref> වත්මන් [[ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂය (එක්සත් ජනපදය)|ඩිමොක්‍රටික්]] ජනාධිපති [[ජෝ බයිඩන්]] මු ලදී [[Joe Biden 2024 presidential campaign|නැවත මැතිවරණයට ඉදිරිපත් වූ]] අතර පක්ෂයේ අනුමාන අපේක්ෂකයා බවට පත්විය.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Kinery, Emma |date=April 25, 2023 |title=Biden launches 2024 reelection campaign, promising to fulfill economic policy vision |url=https://www.cnbc.com/2023/04/25/joe-biden-announces-2024-reelection-campaign.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425102004/https://www.cnbc.com/2023/04/25/joe-biden-announces-2024-reelection-campaign.html |archive-date=April 25, 2023 |access-date=April 25, 2023 |publisher=CNBC}}</ref> කෙසේ වෙතත්, [[2024 United States presidential debates#June 27 presidential debate (Atlanta)|2024 ජූනි මාසයේ පැවති ජනාධිපතිවරණ විවාදයේ]] දුර්වල කාර්ය සාධනයක් ලෙස පුළුල් ලෙස සැලකීම සහ ඔහුගේ පක්ෂය තුළ වැඩිවන [[Age and health concerns of Joe Biden|වයස්ගත වීම සහ සෞඛ්‍ය ගැටළු]] මධ්‍යයේ, ඔහු ජූලි 21 වන දින තරඟයෙන් ඉවත් වූ අතර [[Kamala Harris 2024 presidential campaign|ඇයගේ ජනාධිපතිවරණ ව්‍යාපාරය]] දියත් කළ [[එක්සත් ජනපදයෙහි උප ජනාධිපතිවරයා|උප ජනාධිපති]] [[කමලා හැරිස්]] අනුමත කළේය. එදිනම<ref name="BidenPull">{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/elections/2024/07/21/election-2024-biden-trump-campaign-updates/|title=Harris says she'll 'earn' nomination as Biden steps aside|work=The Washington Post|access-date=July 21, 2024}}</ref> බයිඩෙන් තරඟයෙන් ඉවත් වීම ඔහු [[1968 United States presidential election|1968]] දී ටෙක්සාන් ස්වදේශික [[Lyndon B. Johnson|ලින්ඩන් බී. ජොන්සන්ගෙන්]] පසු නැවත තේරී පත්වීමට ඉදිරිපත් නොවූ පළමු සුදුසුකම් ලත් ජනාධිපතිවරයා බවට පත් කරයි. හිටපු [[Republican Party (United States)|රිපබ්ලිකන්]] ජනාධිපති [[ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්]] [[2020 එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරනය|2020 මැතිවරණයෙන්]] පරාජයට පත්වීමෙන් පසු අඛණ්ඩව දෙවන වරටත් නැවත තේරී පත්වීම සඳහා තරඟ කරයි.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Orr, Gabby |date=November 16, 2022 |title=Former President Donald Trump announces a White House bid for 2024 |url=https://www.cnn.com/2022/11/15/politics/trump-2024-presidential-bid/index.html |access-date=October 8, 2023 |website=CNN.com |language=en}}</ref> පසුගිය ජනාධිපතිවරණ දෙකේ දී ([[2016 United States presidential election in Texas|2016]] දී 9% ක ආන්තිකයකින් සහ [[2020 United States presidential election in Texas|2020]] දී 5.6% කින්) ටෙක්සාස් රැගෙන ගිය ට්‍රම්ප් 2024 දී නැවතත් ටෙක්සාස් රැගෙන යනු ඇතැයි පුලුල් ලෙස අපේක්ෂා කෙරේ. == ප්‍රාථමික මැතිවරණ == === ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ප්‍රාථමිකය === [[ගොනුව:2024_Texas_Democratic_Presidential_Primary_election_by_county.svg|thumb|241x241පික්|ප්‍රාන්ත අනුව ජනප්‍රිය ඡන්ද ප්‍රතිශතය{{ඇකිළියහැකි ලැයිස්තුව | title = {{legend|#224192|බයිඩන්}}|{{legend|#B9D7FF|40–50%}}|{{legend|#86B6F2|50–60%}}|{{legend|#6787d7|60–70%}}|{{legend|#4169cd|70–80%}}|{{legend|#3352a2|80–90%}}|{{legend|#243c79|>90%}} }}]] ටෙක්සාස් ඩිමොක්‍රටික් ප්‍රාථමිකය 2024 මාර්තු 5 වැනි දින [[Super Tuesday|සුපිරි අඟහරුවාදා]] පැවැත්විණි. විශේෂයෙන්ම [[Lower Rio Grande Valley|පහළ රියෝ ග්‍රෑන්ඩ් නිම්නයේ]] ප්‍රදේශයේ අනෙකුත් විවිධ අපේක්ෂකයින්ගේ සුළු විරෝධයක් ඇතිව වත්මන් ජනාධිපති [[ජෝ බයිඩන්]] ප්‍රාන්තය විශාල ලෙස ජයග්‍රහණය කළේය. බයිඩන්හට [[Loving County, Texas|Loving County]] අහිමි වූ අතර, ෆ්රැන්කි ලොසාඩා සඳහා එක් ඡන්දයක් පමණක් ප්‍රකාශ විය. === රිපබ්ලිකන් ප්‍රාථමිකය === [[ගොනුව:2024_Texas_Republican_Presidental_Primary.svg|වම|thumb|240x240පික්|ප්‍රාන්ත අනුව ජනප්‍රිය ඡන්ද ප්‍රතිශතය{{ඇකිළියහැකි ලැයිස්තුව | title = {{legend|#283681|Trump}}|{{legend|#8d9ae2|50–60%}}|{{legend|#6778d7|60–70%}}|{{legend|#4156cd|70–80%}}|{{legend|#1e39d0|80–90%}}|{{legend|#243179|>90%}} }}]] ටෙක්සාස් රිපබ්ලිකන් ප්‍රාථමිකය 2024 මාර්තු 5 වැනි දින [[Super Tuesday|සුපිරි අඟහරුවාදා]] පැවැත්විණි. හිටපු ජනාධිපති [[ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්]] ඔහුගේ එකම ප්‍රධාන විපක්ෂය වූ [[නිකී හේලි|නිකී හේලිට]] එරෙහිව ප්‍රාන්තය සහ එහි සියලුම නියෝජිතයින් පහසුවෙන් ජයග්‍රහණය කළේය. ට්‍රම්ප් ඔහුගේ ප්‍රාථමික ව්‍යාපාරයේ දී එක්සත් ජනපද සෙනෙට් සභික [[John Cornyn|ජෝන් කෝනින්]] සහ [[Ted Cruz|ටෙඩ් කෲස්ගේ]] මෙන්ම ටෙක්සාස් ආණ්ඩුකාර [[Greg Abbott|ග්‍රෙග් ඇබට්ගේ]] ද අනුමැතිය ලබා ගත්තේ ය. === රොබට් එෆ්. කෙනඩි ජූනියර් ස්වාධීන ලංසුව === [[Secretary of State of Texas|ටෙක්සාස් රාජ්‍ය ලේකම්]] කාර්යාලය අගෝස්තු 8 දා නිවේදනය කළේ [[Robert F. Kennedy Jr.|රොබට් එෆ්. කෙනඩි ජූනියර්]] ප්‍රාන්ත ඡන්ද පත්‍රිකාවේ පෙනී සිටින බවයි.<ref name=":0">{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Salinas |first=Juan |date=2024-08-08 |title=Robert Kennedy Jr. will be on the 2024 Texas ballot |url=https://www.texastribune.org/2024/08/08/kennedy-texas-ballot-signatures-election-2024/ |access-date=2024-08-09 |website=[[The Texas Tribune]] |language=en}}</ref> කෙනඩි පසුව අගෝස්තු 23 දින ජාතික තරඟයෙන් ඉවත් විය.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=2024-08-23 |title=RFK Jr. endorses Trump after weeks of back-channel courtship |url=https://www.nbcnews.com/politics/2024-election/rfk-jr-says-court-filing-endorsing-trump-ending-presidential-hopes-rcna165936?taid=66c8d85fa497bd0001e9e5d3 |access-date=2024-08-25 |website=NBC News |language=en}}</ref><ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Dovere |first=Aaron Pellish, Edward-Isaac |date=2024-08-23 |title=RFK Jr. suspends presidential campaign {{!}} CNN Politics |url=https://www.cnn.com/2024/08/23/politics/rfk-jr-suspends-campaign/index.html |access-date=2024-08-25 |website=CNN |language=en}}</ref> {{Clear}} == මහ මැතිවරණය == === අපේක්ෂකයින් === පහත සඳහන් ජනාධිපති අපේක්ෂකයින්ට ටෙක්සාස් හි ඡන්ද ප්‍රවේශය ලැබී ඇත:<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The Green Papers: 2024 Presidential Candidate Ballot Access by State |url=https://www.thegreenpapers.com/G24/President-BallotAccessByState.phtml |access-date=2024-09-01 |website=www.thegreenpapers.com}}</ref> * [[කමලා හැරිස්]], [[ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂය (එක්සත් ජනපදය)|ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂය]] * [[ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්]], [[රිපබ්ලිකන් පක්ෂය (එක්සත් ජනපදය)|රිපබ්ලිකන් පක්ෂය]] * [[Chase Oliver|චේස් ඔලිවර්]], [[Libertarian Party (United States)|ලිබර්ටේරියන් පක්ෂය]] * [[Jill Stein|ජිල් ස්ටයින්]], [[Green Party of the United States|හරිත පක්ෂය]] * [[Claudia De la Cruz|ක්ලෝඩියා ඩි ලා කෲස්]], [[Party for Socialism and Liberation|සමාජවාදය සහ විමුක්තිය සඳහා වූ පක්ෂය]] ([[Write-in candidate|ලියන්න]]) * [[Cornel West|කෝනල් වෙස්ට්]], [[Justice For All Party|සර්ව පාර්ශවය සඳහා යුක්තිය]] ([[Write-in candidate|ලියන්න]]) * [[Peter Sonski|පීටර් සොන්ස්කි]], [[American Solidarity Party|ඇමරිකානු සහයෝගිතා පක්ෂය]] ([[Write-in candidate|ලියන්න]]) * [[Shiva Ayyadurai|ශිව අයියදුරෙයි]], [[Independent politician|ස්වාධීන]] ([[Write-in candidate|ලිඛිත]]) මීට අමතරව, [[Robert F. Kennedy Jr.|රොබට් එෆ්. කෙනඩි ජූනියර්]] ඔහුගේ මැතිවරණ ව්‍යාපාරය අත්හිටුවීමට පෙර ටෙක්සාස් ස්වාධීන පක්ෂය යටතේ ඡන්දය ප්‍රකාශ කළේ ය. == මූලාශ්‍ර == <references /> {{2024 United States elections}} [[ප්‍රවර්ගය:2024 එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරණය]] 9e38a61ijo4p7t0kk3sjtseg4uhmdyf 0 184272 798050 798016 2026-08-25T06:33:53Z IDB.S 52205 [[Special:Contributions/Hirusha Dissanayaka|Hirusha Dissanayaka]] ([[User talk:Hirusha Dissanayaka|සාකච්ඡාව]]) ගේ සංස්කරණයන් [[User:~2026-21669-45|~2026-21669-45]] ගේ අවසන් අනුවාදය වෙත ප්‍රතිවර්තනය කෙරිණි 784971 wikitext text/x-wiki {{සමුද්දේශ විරහිත|date=අගෝස්තු 2025}} ===රංගනය=== * සුමිරාන් ගුණසේකර * ටනාෂා සතරසිංහ * [[නයෝමි තක්ෂිලා]] * ප්‍රදීප් ධර්මදාස * තරුෂි පෙරේෂා * [[ජනක් ප්‍රේමලාල්]] * මාදනී මල්වත්ත * [[රොෂාන් පිලපිටිය]] * [[නිරෝෂන් විජේසිංහ]] * මාධව විජේසිංහ * [[කුසුම් රේණූ]] * [[ඩබ්ලිව්.ජයසිරි]] * රුක්ෂානා දිසානායක * නිර්මලා නිශාන්ති * [[රොෂාන් රණවන]] * [[මේනක රාජපක්ෂ]] * [[කාවිංග පෙරේරා]] * [[සංකේත් වික්‍රමගේ]] * කුමාර ජනකාන්ත * [[ජනිත් වික්‍රමගේ]] * ශ්‍රීමාල් වෙඩිසිංහ * [[ගිහාන් ප්‍රනාන්දු]] * සහන් රන්වල * සරත් කුලාංග * නදීෂා අලහප්පෙරුම * සදුන් විජේසිරි * නිලන්ති විජේසිංහ * [[රත්නා සුමනපාල]] * ගයාන් ගුණවර්ධන * අමන්දා ජයරත්න * නවිදි රැපියෙල් * [[ජනක කුඹුකගේ]] * නයනා හෙට්ටිආරච්චි * [[සරත් චන්ද්‍රසිරි]] * [[රජිත හිරාන්]] o4vbll7g39fco56z15h3o424mroi1pq 0 191713 798023 798021 2026-08-24T12:43:13Z Sasithmadu 27730 798023 wikitext text/x-wiki '''කේ. කේ. සමන් කුමාර''' (උපත 1963.09.04) හෙවත් කංකානම් කපුගේ සමන් කුමාර යනු ශ්‍රී ලංකාවේ සිටින සාහිත්‍යකරුවෙක් සහ විචාරකයෙක් වේ. කෘති පනහකට අධික ගණනක් ලියා ඇති ඔහු ප්‍රවීණ කෙටිකතාකරුවෙක්, නවකතාකරුවෙක්, කවියෙක් සහ විචාරකයෙක් ද වේ. 1984 වසරේ ''සර්පයකු හා සටන් වැද'' කෙටිකතා සංග්‍රහය පළ කරමින් සාහිත්‍යකරණයට පිවිසි ඔහු සිංහල කෙටිකතාව නව මගකට යොමු කළ ලේඛකයකු ලෙස සැලකේ. ඔහුගේ නිර්මාණ බොහෝ කොට ම අධිතාත්විකවාදය, මායායතාර්ථවාදය වැනි සාහිත්‍ය ප්‍රවණතා ඇසුරු කරන අතර [[සයිමන් නවගත්තේගම]], [[ටෙනිසන් පෙරේරා]], [[අජිත් තිලකසේන]] වැනි සාහිත්‍යකරුවන්ගේ සාහිත්‍ය ලක්ෂණ වෙතින් ආභාසය ද ලබා තිබේ. == ජීවන තොරතුරු == == සාහිත්‍ය ලක්ෂණ == කේ. කේ. සමන් කුමාරගේ කෙටිකතා තුළ, අජිත් තිලකසේන සහ ටෙනිසන් පෙරේරා වැනි නිර්මාණකරුවන්ගේ නිර්මාණ වෙතින් ආභාසය ලබමින් සම්මත කෙටිකතාවට චරිත නිරූපණය, හිමි මුල මැද අග සහිත කතාව සහ කාල අවකාශය සම්බන්ධය බැහැර කරමින් අද්‍යතන සමාජයේ පැටලුණු වියවුල්භාවය සහ "අද්‍යතන සමාජයේ ක්ෂණභංගුරත්වය මනෝවිශ්ලේෂණාත්මක ව විවරණය කරන" බව මහාචාර්ය කුලතිලක කුමාරසිංහ පවසයි.<ref name=කුලතිලක>කුමාරසිංහ, කුලතිලක. "කේ. කේ. සමන් කුමාරගේ කෙටිකතා”. සාහිත්‍යය උත්සව විශේෂ කලාපය, 2008. (සමන් කුමාර, කේ. කේ., සර්පයකු හා සටන් වැද. තෙවන මුද්‍රණය. 2014. සයුර ප්‍රකාශන හි උපග්‍රන්ථයක් ලෙස යොදා ඇත. පි. 105-138)</ref> ඔහු පවසන පරිදි: <blockquote>මුලූමහත් විශ්ව සාහිත්‍යය පමණක් නොව විවිධ විෂය ක්ෂේත‍්‍ර පිළිබඳ අවබෝධයෙන් තොර ව සමන් කුමාරගේ කෙටිකතාවල අභ්‍යන්තර හරය ගැඹුරින් වටහා ගත නොහැකි ය. [[දර්ශනය]], [[මනෝවිද්‍යාව]], [[වාග් විද්‍යාව]], [[රසායන විද්‍යාව]], [[සත්ත්ව විද්‍යාව]], [[ජීව විද්‍යාව]], [[ඉතිහාසය]], [[පුරාවිද්‍යාව]] හා [[මාක්ස්වාදය]] යන විෂය ක්ෂේත‍්‍ර පිළිබඳ අවබෝධයක් නොමැති නම් ඇතැම් කතාවක යථාර්ථය හා බැඳුණු ලේඛක අධ්‍යාසය ගැඹුරින් පසක් කර ගත නොහැකි ය. සාහිත්‍ය උත්සව විශේෂ කලාපය 2008<ref name=කුලතිලක/></blockquote>එසේම ඔහු තවදුරටත් පෙන්වා දෙන පරිදි සම්මත සදාචාර ධර්ම අභියෝගයට හා විවේචනයට හසුකරන ආකාරයේ අත්දැකීම් ඔහුගේ ඇතැම් කෙටිකතාවල දැකිය හැකි ය.<ref name=කුලතිලක/> == කේ. කේ. සමන් කුමාරගේ කෘති == === කෙටිකතා === * සර්පයකු හා සටන් වැද (1984) * එසඳ මම බලා සිටියෙමි (1994) * සඳැල්ලෙන් වැටී මිය ගියහ ඔවුහු (2000) * ආසාත්මිකතාව (2017) === නවකතා === * පිනි අහුරක් ඉහිරුණා (2000) * නේරංජනේ ඉස්නානේ (2000) * මහිලාවංශය (2016) * අර්ධනාරි (2017) * මාක්ස් ලයිව් ඉන් ශ්‍රී ලංකා (2018) === කාව්‍ය සංග්‍රහ === * නගා මැරූ අල (2000) * කවි නැවක් කොළඹට (2018) * ඉතිරි බිතිරි (2018) * මගේ පුංචි මාතාහාරි (2018) * ඇගේ නම රතී (2019) === විචාර ග්‍රන්ථ === * සිංහල ජාතියේ වංශකතාව, සංසාරාරාණ්‍යය සහ සයිමන් නවගත්තේගම (2008) * සේකරගේ නොදුටු පැත්ත (2017) * නූතනවාදය වෙතට සහ එයින් ඔබ්බට (1999) * සාහිත්‍ය ශානර විමංසා (2014) * උන්ගේ කලාව සහ අපගේ කලාව (2018) * සංසාරේ දඩයක්කාරයා, සයිමන් නවගත්තේගම සහ ප්‍රසන්න ජයකොඩිගේ සිනමාව (2025) * මුන්නක්කරේ සංසාරේ සහ ලාංකීය කිතුනු ප්‍රරඥා මාර්ගික සාහිත්‍යය (2025) === යොවුන් කතා === * පුංචි ඊවා සහ බිල්ලා (1996) * පුංචි සඳවතියගේ කතාන්දරය (2000) === ළමා කතා === * කිරියා (1995) * අපේ පුංචි රජ්ජුරුවෝ (1996) * අටපට්ටම (2002) * සත්තුවත්තේ ඉස්කෝලේ (2025) * චොකලට්ලන්තය (2025) === පරිවර්තන === * වීරයා ඔබයි පොත් පෙළ (කෘති 12කි) * ලොලීටා (අරවින්ද හෙට්ටිආරච්චි සමග) - 1999 * ජනමාධ්‍ය සහ සමාජය (2002) * තොරතුරු දැනගැනීමේ අයිතිය (2011) * යේසුස් මෛත්‍රී බුදුන් ද? (එවරස්ට් ආරච්චිගේ සමග) - 2015 * ප්‍රේමාතුරයා (2017) * පුංචි දිය කිඳුරිය (2018) * සිනෙ සමාධි (2019) === සම්පාදන === * සම්මාන අධ්‍යාපන පොත් පෙළ (2004) * යුග පුරුෂයෝ දහදෙනෙක් (2016) * දිවලොවින් මිහිබට උඩවැඩියා (2018) == ආශ්‍රිත නාමාවලිය == {{Reflist}} [[ප්‍රවර්ගය:ලේඛකයෝ - ශ්‍රී ලංකා]] [[ප්‍රවර්ගය:සිංහල කලාකරුවෝ]] 0dt35d8o5622f5un6m9wpazednknd0k 798024 798023 2026-08-24T12:44:31Z Sasithmadu 27730 798024 wikitext text/x-wiki '''කේ. කේ. සමන් කුමාර''' (උපත 1963.09.04) හෙවත් කංකානම් කපුගේ සමන් කුමාර යනු ශ්‍රී ලංකාවේ සිටින සාහිත්‍යකරුවෙක් සහ විචාරකයෙක් වේ. කෘති පනහකට අධික ගණනක් ලියා ඇති ඔහු ප්‍රවීණ කෙටිකතාකරුවෙක්, නවකතාකරුවෙක්, කවියෙක් සහ විචාරකයෙක් ද වේ. 1984 වසරේ ''සර්පයකු හා සටන් වැද'' කෙටිකතා සංග්‍රහය පළ කරමින් සාහිත්‍යකරණයට පිවිසි ඔහු සිංහල කෙටිකතාව නව මගකට යොමු කළ ලේඛකයකු ලෙස සැලකේ. ඔහුගේ නිර්මාණ බොහෝ කොට ම [[අධියථාර්ථවාදය]], [[මායායථාර්ථවාදය]] වැනි සාහිත්‍ය ප්‍රවණතා ඇසුරු කරන අතර [[සයිමන් නවගත්තේගම]], [[ටෙනිසන් පෙරේරා]], [[අජිත් තිලකසේන]] වැනි සාහිත්‍යකරුවන්ගේ සාහිත්‍ය ලක්ෂණ වෙතින් ආභාසය ද ලබා තිබේ. == ජීවන තොරතුරු == == සාහිත්‍ය ලක්ෂණ == කේ. කේ. සමන් කුමාරගේ කෙටිකතා තුළ, අජිත් තිලකසේන සහ ටෙනිසන් පෙරේරා වැනි නිර්මාණකරුවන්ගේ නිර්මාණ වෙතින් ආභාසය ලබමින් සම්මත කෙටිකතාවට චරිත නිරූපණය, හිමි මුල මැද අග සහිත කතාව සහ කාල අවකාශය සම්බන්ධය බැහැර කරමින් අද්‍යතන සමාජයේ පැටලුණු වියවුල්භාවය සහ "අද්‍යතන සමාජයේ ක්ෂණභංගුරත්වය මනෝවිශ්ලේෂණාත්මක ව විවරණය කරන" බව මහාචාර්ය කුලතිලක කුමාරසිංහ පවසයි.<ref name=කුලතිලක>කුමාරසිංහ, කුලතිලක. "කේ. කේ. සමන් කුමාරගේ කෙටිකතා”. සාහිත්‍යය උත්සව විශේෂ කලාපය, 2008. (සමන් කුමාර, කේ. කේ., සර්පයකු හා සටන් වැද. තෙවන මුද්‍රණය. 2014. සයුර ප්‍රකාශන හි උපග්‍රන්ථයක් ලෙස යොදා ඇත. පි. 105-138)</ref> ඔහු පවසන පරිදි: <blockquote>මුලූමහත් විශ්ව සාහිත්‍යය පමණක් නොව විවිධ විෂය ක්ෂේත‍්‍ර පිළිබඳ අවබෝධයෙන් තොර ව සමන් කුමාරගේ කෙටිකතාවල අභ්‍යන්තර හරය ගැඹුරින් වටහා ගත නොහැකි ය. [[දර්ශනය]], [[මනෝවිද්‍යාව]], [[වාග් විද්‍යාව]], [[රසායන විද්‍යාව]], [[සත්ත්ව විද්‍යාව]], [[ජීව විද්‍යාව]], [[ඉතිහාසය]], [[පුරාවිද්‍යාව]] හා [[මාක්ස්වාදය]] යන විෂය ක්ෂේත‍්‍ර පිළිබඳ අවබෝධයක් නොමැති නම් ඇතැම් කතාවක යථාර්ථය හා බැඳුණු ලේඛක අධ්‍යාසය ගැඹුරින් පසක් කර ගත නොහැකි ය. සාහිත්‍ය උත්සව විශේෂ කලාපය 2008<ref name=කුලතිලක/></blockquote>එසේම ඔහු තවදුරටත් පෙන්වා දෙන පරිදි සම්මත සදාචාර ධර්ම අභියෝගයට හා විවේචනයට හසුකරන ආකාරයේ අත්දැකීම් ඔහුගේ ඇතැම් කෙටිකතාවල දැකිය හැකි ය.<ref name=කුලතිලක/> == කේ. කේ. සමන් කුමාරගේ කෘති == === කෙටිකතා === * සර්පයකු හා සටන් වැද (1984) * එසඳ මම බලා සිටියෙමි (1994) * සඳැල්ලෙන් වැටී මිය ගියහ ඔවුහු (2000) * ආසාත්මිකතාව (2017) === නවකතා === * පිනි අහුරක් ඉහිරුණා (2000) * නේරංජනේ ඉස්නානේ (2000) * මහිලාවංශය (2016) * අර්ධනාරි (2017) * මාක්ස් ලයිව් ඉන් ශ්‍රී ලංකා (2018) === කාව්‍ය සංග්‍රහ === * නගා මැරූ අල (2000) * කවි නැවක් කොළඹට (2018) * ඉතිරි බිතිරි (2018) * මගේ පුංචි මාතාහාරි (2018) * ඇගේ නම රතී (2019) === විචාර ග්‍රන්ථ === * සිංහල ජාතියේ වංශකතාව, සංසාරාරාණ්‍යය සහ සයිමන් නවගත්තේගම (2008) * සේකරගේ නොදුටු පැත්ත (2017) * නූතනවාදය වෙතට සහ එයින් ඔබ්බට (1999) * සාහිත්‍ය ශානර විමංසා (2014) * උන්ගේ කලාව සහ අපගේ කලාව (2018) * සංසාරේ දඩයක්කාරයා, සයිමන් නවගත්තේගම සහ ප්‍රසන්න ජයකොඩිගේ සිනමාව (2025) * මුන්නක්කරේ සංසාරේ සහ ලාංකීය කිතුනු ප්‍රරඥා මාර්ගික සාහිත්‍යය (2025) === යොවුන් කතා === * පුංචි ඊවා සහ බිල්ලා (1996) * පුංචි සඳවතියගේ කතාන්දරය (2000) === ළමා කතා === * කිරියා (1995) * අපේ පුංචි රජ්ජුරුවෝ (1996) * අටපට්ටම (2002) * සත්තුවත්තේ ඉස්කෝලේ (2025) * චොකලට්ලන්තය (2025) === පරිවර්තන === * වීරයා ඔබයි පොත් පෙළ (කෘති 12කි) * ලොලීටා (අරවින්ද හෙට්ටිආරච්චි සමග) - 1999 * ජනමාධ්‍ය සහ සමාජය (2002) * තොරතුරු දැනගැනීමේ අයිතිය (2011) * යේසුස් මෛත්‍රී බුදුන් ද? (එවරස්ට් ආරච්චිගේ සමග) - 2015 * ප්‍රේමාතුරයා (2017) * පුංචි දිය කිඳුරිය (2018) * සිනෙ සමාධි (2019) === සම්පාදන === * සම්මාන අධ්‍යාපන පොත් පෙළ (2004) * යුග පුරුෂයෝ දහදෙනෙක් (2016) * දිවලොවින් මිහිබට උඩවැඩියා (2018) == ආශ්‍රිත නාමාවලිය == {{Reflist}} [[ප්‍රවර්ගය:ලේඛකයෝ - ශ්‍රී ලංකා]] [[ප්‍රවර්ගය:සිංහල කලාකරුවෝ]] 2zx79323q4p4zinltq2lmknie6m9t9v 0 196223 798032 2026-08-25T06:06:06Z Dangphuocthinh2015712 80439 Created by translating the page "[[:ms:Special:Redirect/revision/6801538|Natasha Elyzza]]" 798032 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව පුද්ගලයා | name = නටාෂා එලිසා | image = | image_size = | caption = | native_name = {{font color|green|ناتش ايليزز}} | birth_name = නටාෂා එලිසා බින්ටි රොහිෂිම් | birth_date = {{birth date and age|1994|10|19}} | birth_place = | death_date = | death_place = | resting_place = | resting_place_coordinates = | other_names = තස්ය | education = | alma_mater = | occupation = පෙලකොන්, නිරූපිකාවක් | years_active = 2013–වර්තමාන | notable_works = | height = | spouse = | partner = | children = | parents = | mother = ෆාරා ලිලී හෝ | father = රෝහිෂිම් | relatives = | family = }} '''නටාෂා එලිසා රොහිෂිම්''' (උපත 1994 ඔක්තෝබර් 19) යනු [[මලයාසියාව|මැලේසියානු]] නිළියක් සහ නිරූපිකාවක් වන අතර, මුලින් සෙලන්ගෝර් හි පෙටාලිං ජයා හි පදිංචිකරුවෙකි. ඔහු 2013 දී සිය රංගන ජීවිතය ආරම්භ කළ අතර TV3 නාළිකාවේ විකාශය වූ '''''දූරි දි හාටි''''' නාට්‍යය හරහා පුළුල් ලෙස ප්‍රසිද්ධියට පත් විය. <ref>Ifqdar Rahman (18 Februari 2014). [https://ww1.utusan.com.my/utusan/Hiburan/20140218/hi_03/Natasha-Elyzza-demand Natasha Elyzza demand?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181006080428/http://ww1.utusan.com.my/utusan/Hiburan/20140218/hi_03/Natasha-Elyzza-demand|date=2018-10-06}} ''[[Utusan Malaysia]]''. Diperoleh pada 1 Mac 2014.</ref> == වෘත්තීය ජීවිතය == Natasha Elyzza, ආදරයෙන් Tasya ලෙස හඳුන්වනු ලබන අතර, '''TV3 හි''' Azalea Slot හි විකාශය වූ '''''Duri Di Hati''''' නාට්‍යය හරහා ඇයගේ රංගනයට පිවිසි අතර, පසුව '''Astro Prima''' හි '''''Bila Hati Perempuan Menjerit''''' විසින් රංගනයට පිවිසියාය. ඇගේ සිනමා ජීවිතය ආරම්භ වූයේ 2017 දී මයිකල් ඇන්ග් විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද '''''කිම්චි උන්ටුක් අවාක්''''' චිත්‍රපටයේ අයිමන් හකීම් රිඩ්සා සහ එමා මේම්බොන්ග් රංගනයෙන් දායක වූ අතර ඇය යූ රිගේ චරිතය සාර්ථකව රඟපෑවාය. මෙම චිත්‍රපටය 2017 මාර්තු 30 වන දින නිකුත් කරන ලදී. <ref>{{Cite news|url=http://www.kosmo.com.my/kosmo/content.asp?y=2017&dt=0402&pub=Kosmo&sec=Hiburan&pg=hi_03.htm|title=Kimchi Untuk Awak suntik rasa cinta yang makin pudar|last=Nan Hidayat Nan Azmee|date=2 April 2017|access-date=13 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170415012436/http://www.kosmo.com.my/kosmo/content.asp?y=2017&dt=0402&pub=Kosmo&sec=Hiburan&pg=hi_03.htm|archive-date=2017-04-15|publisher=[[Kosmo!]]}}</ref> 2018 දී, Natasha '''''Rahsia Hati Perempuan''''' ඇතුළු නාට්‍ය මාලාවන් තුනක රඟපෑවාය. COVID-19 ට පෙර, ඇය '''''Dah Mati Pun Cantik''''' නම් ටෙලි චිත්‍රපටයේ රඟපෑ අතර එහි ප්‍රසිද්ධ නළු නිළියන් වන ෆයිසාල් හුසේන් සහ ඩටින් ලීසා සූරිහානි ද රංගනයෙන් දායක විය. මළ සිරුරක් වගේ නෑවීමටත්, සැබෑ මෘත ශරීරාගාරයක රූගත කිරීමටත් සිදු වූ නිසා එය තරමක් අභියෝගාත්මක විය. 2021 දී, '''''ලොක්ඩවුන් 2''''' නාට්‍ය මාලාවේ කථාංගයක රොසිටා චේ වන්, වන් මයිමුනා, ජැන්නා නික්, ඩිනි ෂැට්ස්මන් සමඟ රඟපෑවා. 2022 දී Astro හි විකාශනය සඳහා U2 Media Sdn Bhd විසින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. Izuan Mokhtar සහ Ain Shariff විසින් අධ්‍යක්ෂණය කර ඇත. 2022 දී, Puteri Balqis සහ Aleza Shadan රංගනයෙන් දායක වූ '''''Angah''''' ටෙලි චිත්‍රපටය බොහෝ අවධානයට ලක් විය. විශේෂයෙන් මෙම ටෙලි චිත්‍රපට ක්ලිප් එක TikTok වේදිකාවට උඩුගත කිරීමෙන් පසුව. ඒ වගේම Sepahtu Reunion Live වැඩසටහනේ පෙනී සිටීමට අවස්ථාව ලැබුණා. සජීවීව රඟපාමින් ගායනය කළ පළමු අවස්ථාව මෙය වීම නිසා, තමා ටිකක් නොසන්සුන් හා කනස්සල්ලෙන් සිටි බවත්, වේදිකා භීතිය අත්විඳින බවත් ටාෂා පිළිගත්තාය. TV3 නාළිකාවේ විකාශය වන ත්‍රාසජනක නාට්‍ය මාලාවේ 8 වන කථාංගයේ '''''රෙමාන්ග්''''', අතිකා ලෙස රඟපායි. මෙය විශ්ව විද්‍යාල සිසුන් පිරිසක් බංගලාවක කෙටි චිත්‍රපටයක් රූගත කරන ආකාරය පිළිබඳ කතාවකි. == පෞද්ගලික ජීවිතය == නිළියක වන ෆාතියා ලතීෆ් මෙන් පෙනෙන කාන්තාවක් සම්බන්ධ 'උණුසුම්' ක්‍රියාදාම වීඩියෝවක් පටිගත කිරීමේ ගැටලුවට නටාෂා මීට පෙර සම්බන්ධ වී ඇත. සමාජ මාධ්‍ය හරහා පටිගත කිරීම ප්‍රචාරය කිරීම සම්බන්ධයෙන් ඔහු සමාව අයැද සිටියේය. 2015 සැප්තැම්බර් 18 වන දින සෙලන්ගෝර් හි සුබාං ජයා හි පිහිටි ඔවුන්ගේ නිවස පොලිසිය විසින් වටලා පරීක්ෂා කිරීමෙන් පසු නටාෂා සහ නිළියන් වන මිමි ලනා සහ ෆිවි මේ අත්අඩංගුවට ගන්නා ලදී. වැටලීමේදී, ඔවුන්ගේ නිවසේ දෙවන කාමරයේ ඇඳුම් ආයිත්තම් කට්ටලයේ තිබී ගංජා ග්‍රෑම් 15.74 ක් අඩංගු විනිවිද පෙනෙන ප්ලාස්ටික් පැකට් තුනක් සහ පිහි තලයක් අඩංගු බෑගයක් පොලිසිය සොයා ගත්තේය. ඔහු දින 11 ක් සිරගත කරන ලදී. පරීක්ෂණවලින් හෙළි වූ පරිදි මත්ද්‍රව්‍ය ඇයට අයත් නොවන බව නටාෂාට සැප්තැම්බර් 29 වන දින නිදහස් කරන ලදී. ෂා ආලම් හි පදිංචි වන විට, චීන ගැහැණු ළමයෙකුට සමාන ඇගේ මුහුණට බොහෝ දෙනෙක් ආකර්ෂණය වෙති. ඇත්ත වශයෙන්ම, ඔහු චීන-මැලේසියානු සම්භවයක් ඇති අයෙකි. ඔහුට චීන රුධිරය උරුම වූයේ ඔහුගේ මව වන ෆාරා ලිලී හෝගෙනි. ඇය මැලේ-බෙංගාලි සම්භවයක් ඇති ඔහුගේ පියා වන රොහිෂිම් සමඟ විවාහ වීමට පෙර ඉස්ලාම් ආගමට හැරුණාය. කෙසේ වෙතත්, නටාෂා මැලේ සංස්කෘතියේ හැදී වැඩුණු නිසාත්, සෑම දිනකම මැලේ භාෂාව කතා කරන නිසාත්, චීන භාෂාව කතා කිරීමට ඇය දන්නේ නැත. ඔහු බළලුන්ටත් ආදරය කරන කෙනෙක්, මේ වන විට ඔහු බළලුන් 16 කට වඩා හිමිකරගෙන තිබෙනවා. ඇය හදා වඩා ගත් බළලුන්ගේ නම් අතර ජස්ටින්, කොටන්, කැස්පර්, ඩයර්, චාමින්, කෝලා, මිකී, මාබල්, හේලි, කෙන්සෝ, ලූනා සහ සන්කිස් ඇතුළත් වේ. 2020 දෙසැම්බර් 13 වන දින, නටාෂා ඇගේ පියාගේ මරණය පිළිබඳ අන්තර්ගතය ඇගේ Instastory හි උඩුගත කළාය. අවමංගල්‍ය උත්සවය පුරාම ඔහු එහි සිටියද, මියගිය පුද්ගලයා අවසන් හුස්ම හෙළීමට පෙර ඔහු අසල සිටීමට නොහැකි වීම ගැන ඔහු කලබල විය. ඔහුට වයස අවුරුදු 10 සිට ඔහුගේ දෙමාපියන් වෙන්ව සිට ඇත. බොහෝ විට විවේක කටයුතු බෙදා ගනිමින් සහ කීර්තිමත් මිතුරන් සමඟ විනෝද වෙමින්, එමා මේම්බොන්ග් සහ දෙදෙනා විනෝදාස්වාද ලෝකයට පිවිසීමට පෙර සමීප මිතුරන් වූහ. == චිත්‍රපටකරණය == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{ප්‍රධාන ලිපිය|Filemografi Natasha Elyzza}} == ආශ්රිත == <templatestyles src="Senarai rujukan/gaya.css" />{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}} == බාහිර සබැඳි == * {{IMDb name|nm9039811}} * {{Instagram|natashaelyzza}} * Natasha Elyzza di TikTok * {{Facebook|NatashaElyzza}} * {{Twitter|NatashaElyzza}} [[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]] [[ප්‍රවර්ගය:1994 උපත්]] [[ප්‍රවර්ගය:Articles with hCards]] [[ප්‍රවර්ගය:Pages with unreviewed translations]] iuoezr1d8ukff6ky8ekgottum0uyndg 798033 798032 2026-08-25T06:06:51Z Dangphuocthinh2015712 80439 /* ආශ්රිත */ 798033 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව පුද්ගලයා | name = නටාෂා එලිසා | image = | image_size = | caption = | native_name = {{font color|green|ناتش ايليزز}} | birth_name = නටාෂා එලිසා බින්ටි රොහිෂිම් | birth_date = {{birth date and age|1994|10|19}} | birth_place = | death_date = | death_place = | resting_place = | resting_place_coordinates = | other_names = තස්ය | education = | alma_mater = | occupation = පෙලකොන්, නිරූපිකාවක් | years_active = 2013–වර්තමාන | notable_works = | height = | spouse = | partner = | children = | parents = | mother = ෆාරා ලිලී හෝ | father = රෝහිෂිම් | relatives = | family = }} '''නටාෂා එලිසා රොහිෂිම්''' (උපත 1994 ඔක්තෝබර් 19) යනු [[මලයාසියාව|මැලේසියානු]] නිළියක් සහ නිරූපිකාවක් වන අතර, මුලින් සෙලන්ගෝර් හි පෙටාලිං ජයා හි පදිංචිකරුවෙකි. ඔහු 2013 දී සිය රංගන ජීවිතය ආරම්භ කළ අතර TV3 නාළිකාවේ විකාශය වූ '''''දූරි දි හාටි''''' නාට්‍යය හරහා පුළුල් ලෙස ප්‍රසිද්ධියට පත් විය. <ref>Ifqdar Rahman (18 Februari 2014). [https://ww1.utusan.com.my/utusan/Hiburan/20140218/hi_03/Natasha-Elyzza-demand Natasha Elyzza demand?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181006080428/http://ww1.utusan.com.my/utusan/Hiburan/20140218/hi_03/Natasha-Elyzza-demand|date=2018-10-06}} ''[[Utusan Malaysia]]''. Diperoleh pada 1 Mac 2014.</ref> == වෘත්තීය ජීවිතය == Natasha Elyzza, ආදරයෙන් Tasya ලෙස හඳුන්වනු ලබන අතර, '''TV3 හි''' Azalea Slot හි විකාශය වූ '''''Duri Di Hati''''' නාට්‍යය හරහා ඇයගේ රංගනයට පිවිසි අතර, පසුව '''Astro Prima''' හි '''''Bila Hati Perempuan Menjerit''''' විසින් රංගනයට පිවිසියාය. ඇගේ සිනමා ජීවිතය ආරම්භ වූයේ 2017 දී මයිකල් ඇන්ග් විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද '''''කිම්චි උන්ටුක් අවාක්''''' චිත්‍රපටයේ අයිමන් හකීම් රිඩ්සා සහ එමා මේම්බොන්ග් රංගනයෙන් දායක වූ අතර ඇය යූ රිගේ චරිතය සාර්ථකව රඟපෑවාය. මෙම චිත්‍රපටය 2017 මාර්තු 30 වන දින නිකුත් කරන ලදී. <ref>{{Cite news|url=http://www.kosmo.com.my/kosmo/content.asp?y=2017&dt=0402&pub=Kosmo&sec=Hiburan&pg=hi_03.htm|title=Kimchi Untuk Awak suntik rasa cinta yang makin pudar|last=Nan Hidayat Nan Azmee|date=2 April 2017|access-date=13 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170415012436/http://www.kosmo.com.my/kosmo/content.asp?y=2017&dt=0402&pub=Kosmo&sec=Hiburan&pg=hi_03.htm|archive-date=2017-04-15|publisher=[[Kosmo!]]}}</ref> 2018 දී, Natasha '''''Rahsia Hati Perempuan''''' ඇතුළු නාට්‍ය මාලාවන් තුනක රඟපෑවාය. COVID-19 ට පෙර, ඇය '''''Dah Mati Pun Cantik''''' නම් ටෙලි චිත්‍රපටයේ රඟපෑ අතර එහි ප්‍රසිද්ධ නළු නිළියන් වන ෆයිසාල් හුසේන් සහ ඩටින් ලීසා සූරිහානි ද රංගනයෙන් දායක විය. මළ සිරුරක් වගේ නෑවීමටත්, සැබෑ මෘත ශරීරාගාරයක රූගත කිරීමටත් සිදු වූ නිසා එය තරමක් අභියෝගාත්මක විය. 2021 දී, '''''ලොක්ඩවුන් 2''''' නාට්‍ය මාලාවේ කථාංගයක රොසිටා චේ වන්, වන් මයිමුනා, ජැන්නා නික්, ඩිනි ෂැට්ස්මන් සමඟ රඟපෑවා. 2022 දී Astro හි විකාශනය සඳහා U2 Media Sdn Bhd විසින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. Izuan Mokhtar සහ Ain Shariff විසින් අධ්‍යක්ෂණය කර ඇත. 2022 දී, Puteri Balqis සහ Aleza Shadan රංගනයෙන් දායක වූ '''''Angah''''' ටෙලි චිත්‍රපටය බොහෝ අවධානයට ලක් විය. විශේෂයෙන් මෙම ටෙලි චිත්‍රපට ක්ලිප් එක TikTok වේදිකාවට උඩුගත කිරීමෙන් පසුව. ඒ වගේම Sepahtu Reunion Live වැඩසටහනේ පෙනී සිටීමට අවස්ථාව ලැබුණා. සජීවීව රඟපාමින් ගායනය කළ පළමු අවස්ථාව මෙය වීම නිසා, තමා ටිකක් නොසන්සුන් හා කනස්සල්ලෙන් සිටි බවත්, වේදිකා භීතිය අත්විඳින බවත් ටාෂා පිළිගත්තාය. TV3 නාළිකාවේ විකාශය වන ත්‍රාසජනක නාට්‍ය මාලාවේ 8 වන කථාංගයේ '''''රෙමාන්ග්''''', අතිකා ලෙස රඟපායි. මෙය විශ්ව විද්‍යාල සිසුන් පිරිසක් බංගලාවක කෙටි චිත්‍රපටයක් රූගත කරන ආකාරය පිළිබඳ කතාවකි. == පෞද්ගලික ජීවිතය == නිළියක වන ෆාතියා ලතීෆ් මෙන් පෙනෙන කාන්තාවක් සම්බන්ධ 'උණුසුම්' ක්‍රියාදාම වීඩියෝවක් පටිගත කිරීමේ ගැටලුවට නටාෂා මීට පෙර සම්බන්ධ වී ඇත. සමාජ මාධ්‍ය හරහා පටිගත කිරීම ප්‍රචාරය කිරීම සම්බන්ධයෙන් ඔහු සමාව අයැද සිටියේය. 2015 සැප්තැම්බර් 18 වන දින සෙලන්ගෝර් හි සුබාං ජයා හි පිහිටි ඔවුන්ගේ නිවස පොලිසිය විසින් වටලා පරීක්ෂා කිරීමෙන් පසු නටාෂා සහ නිළියන් වන මිමි ලනා සහ ෆිවි මේ අත්අඩංගුවට ගන්නා ලදී. වැටලීමේදී, ඔවුන්ගේ නිවසේ දෙවන කාමරයේ ඇඳුම් ආයිත්තම් කට්ටලයේ තිබී ගංජා ග්‍රෑම් 15.74 ක් අඩංගු විනිවිද පෙනෙන ප්ලාස්ටික් පැකට් තුනක් සහ පිහි තලයක් අඩංගු බෑගයක් පොලිසිය සොයා ගත්තේය. ඔහු දින 11 ක් සිරගත කරන ලදී. පරීක්ෂණවලින් හෙළි වූ පරිදි මත්ද්‍රව්‍ය ඇයට අයත් නොවන බව නටාෂාට සැප්තැම්බර් 29 වන දින නිදහස් කරන ලදී. ෂා ආලම් හි පදිංචි වන විට, චීන ගැහැණු ළමයෙකුට සමාන ඇගේ මුහුණට බොහෝ දෙනෙක් ආකර්ෂණය වෙති. ඇත්ත වශයෙන්ම, ඔහු චීන-මැලේසියානු සම්භවයක් ඇති අයෙකි. ඔහුට චීන රුධිරය උරුම වූයේ ඔහුගේ මව වන ෆාරා ලිලී හෝගෙනි. ඇය මැලේ-බෙංගාලි සම්භවයක් ඇති ඔහුගේ පියා වන රොහිෂිම් සමඟ විවාහ වීමට පෙර ඉස්ලාම් ආගමට හැරුණාය. කෙසේ වෙතත්, නටාෂා මැලේ සංස්කෘතියේ හැදී වැඩුණු නිසාත්, සෑම දිනකම මැලේ භාෂාව කතා කරන නිසාත්, චීන භාෂාව කතා කිරීමට ඇය දන්නේ නැත. ඔහු බළලුන්ටත් ආදරය කරන කෙනෙක්, මේ වන විට ඔහු බළලුන් 16 කට වඩා හිමිකරගෙන තිබෙනවා. ඇය හදා වඩා ගත් බළලුන්ගේ නම් අතර ජස්ටින්, කොටන්, කැස්පර්, ඩයර්, චාමින්, කෝලා, මිකී, මාබල්, හේලි, කෙන්සෝ, ලූනා සහ සන්කිස් ඇතුළත් වේ. 2020 දෙසැම්බර් 13 වන දින, නටාෂා ඇගේ පියාගේ මරණය පිළිබඳ අන්තර්ගතය ඇගේ Instastory හි උඩුගත කළාය. අවමංගල්‍ය උත්සවය පුරාම ඔහු එහි සිටියද, මියගිය පුද්ගලයා අවසන් හුස්ම හෙළීමට පෙර ඔහු අසල සිටීමට නොහැකි වීම ගැන ඔහු කලබල විය. ඔහුට වයස අවුරුදු 10 සිට ඔහුගේ දෙමාපියන් වෙන්ව සිට ඇත. බොහෝ විට විවේක කටයුතු බෙදා ගනිමින් සහ කීර්තිමත් මිතුරන් සමඟ විනෝද වෙමින්, එමා මේම්බොන්ග් සහ දෙදෙනා විනෝදාස්වාද ලෝකයට පිවිසීමට පෙර සමීප මිතුරන් වූහ. == චිත්‍රපටකරණය == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{ප්‍රධාන ලිපිය|Filemografi Natasha Elyzza}} == ආශ්රිත == {{ආශ්‍රලැයිස්තුව}} == බාහිර සබැඳි == * {{IMDb name|nm9039811}} * {{Instagram|natashaelyzza}} * Natasha Elyzza di TikTok * {{Facebook|NatashaElyzza}} * {{Twitter|NatashaElyzza}} [[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]] [[ප්‍රවර්ගය:1994 උපත්]] [[ප්‍රවර්ගය:Articles with hCards]] [[ප්‍රවර්ගය:Pages with unreviewed translations]] a3zbpwx0ai9cpe0b0jc2vp7sar225d2 798035 798033 2026-08-25T06:09:09Z Dangphuocthinh2015712 80439 798035 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව පුද්ගලයා | name = නටාෂා එලිසා | image = | image_size = | caption = | native_name = {{font color|green|ناتش ايليزز}} | birth_name = නටාෂා එලිසා බින්ටි රොහිෂිම් | birth_date = {{birth date and age|1994|10|19}} | birth_place = | death_date = | death_place = | resting_place = | resting_place_coordinates = | other_names = තස්ය | education = | alma_mater = | occupation = පෙලකොන්, නිරූපිකාවක් | years_active = 2013–වර්තමාන | notable_works = | height = | spouse = | partner = | children = | parents = | mother = ෆාරා ලිලී හෝ | father = රෝහිෂිම් | relatives = | family = }} '''නටාෂා එලිසා රොහිෂිම්''' (උපත 1994 ඔක්තෝබර් 19) යනු [[මලයාසියාව|මැලේසියානු]] නිළියක් සහ නිරූපිකාවක් වන අතර, මුලින් සෙලන්ගෝර් හි පෙටාලිං ජයා හි පදිංචිකරුවෙකි. ඔහු 2013 දී සිය රංගන ජීවිතය ආරම්භ කළ අතර TV3 නාළිකාවේ විකාශය වූ '''''දූරි දි හාටි''''' නාට්‍යය හරහා පුළුල් ලෙස ප්‍රසිද්ධියට පත් විය. <ref>Ifqdar Rahman (18 Februari 2014). [https://ww1.utusan.com.my/utusan/Hiburan/20140218/hi_03/Natasha-Elyzza-demand Natasha Elyzza demand?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181006080428/http://ww1.utusan.com.my/utusan/Hiburan/20140218/hi_03/Natasha-Elyzza-demand|date=2018-10-06}} ''[[Utusan Malaysia]]''. Diperoleh pada 1 Mac 2014.</ref> == වෘත්තීය ජීවිතය == Natasha Elyzza, ආදරයෙන් Tasya ලෙස හඳුන්වනු ලබන අතර, '''TV3 හි''' Azalea Slot හි විකාශය වූ '''''Duri Di Hati''''' නාට්‍යය හරහා ඇයගේ රංගනයට පිවිසි අතර, පසුව '''Astro Prima''' හි '''''Bila Hati Perempuan Menjerit''''' විසින් රංගනයට පිවිසියාය. ඇගේ සිනමා ජීවිතය ආරම්භ වූයේ 2017 දී මයිකල් ඇන්ග් විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද '''''කිම්චි උන්ටුක් අවාක්''''' චිත්‍රපටයේ අයිමන් හකීම් රිඩ්සා සහ එමා මේම්බොන්ග් රංගනයෙන් දායක වූ අතර ඇය යූ රිගේ චරිතය සාර්ථකව රඟපෑවාය. මෙම චිත්‍රපටය 2017 මාර්තු 30 වන දින නිකුත් කරන ලදී. <ref>{{Cite news|url=http://www.kosmo.com.my/kosmo/content.asp?y=2017&dt=0402&pub=Kosmo&sec=Hiburan&pg=hi_03.htm|title=Kimchi Untuk Awak suntik rasa cinta yang makin pudar|last=Nan Hidayat Nan Azmee|date=2 April 2017|access-date=13 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170415012436/http://www.kosmo.com.my/kosmo/content.asp?y=2017&dt=0402&pub=Kosmo&sec=Hiburan&pg=hi_03.htm|archive-date=2017-04-15|publisher=[[Kosmo!]]}}</ref> 2018 දී, Natasha '''''Rahsia Hati Perempuan''''' ඇතුළු නාට්‍ය මාලාවන් තුනක රඟපෑවාය. COVID-19 ට පෙර, ඇය '''''Dah Mati Pun Cantik''''' නම් ටෙලි චිත්‍රපටයේ රඟපෑ අතර එහි ප්‍රසිද්ධ නළු නිළියන් වන ෆයිසාල් හුසේන් සහ ඩටින් ලීසා සූරිහානි ද රංගනයෙන් දායක විය. මළ සිරුරක් වගේ නෑවීමටත්, සැබෑ මෘත ශරීරාගාරයක රූගත කිරීමටත් සිදු වූ නිසා එය තරමක් අභියෝගාත්මක විය. 2021 දී, '''''ලොක්ඩවුන් 2''''' නාට්‍ය මාලාවේ කථාංගයක රොසිටා චේ වන්, වන් මයිමුනා, ජැන්නා නික්, ඩිනි ෂැට්ස්මන් සමඟ රඟපෑවා. 2022 දී Astro හි විකාශනය සඳහා U2 Media Sdn Bhd විසින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. Izuan Mokhtar සහ Ain Shariff විසින් අධ්‍යක්ෂණය කර ඇත. 2022 දී, Puteri Balqis සහ Aleza Shadan රංගනයෙන් දායක වූ '''''Angah''''' ටෙලි චිත්‍රපටය බොහෝ අවධානයට ලක් විය. විශේෂයෙන් මෙම ටෙලි චිත්‍රපට ක්ලිප් එක TikTok වේදිකාවට උඩුගත කිරීමෙන් පසුව. ඒ වගේම Sepahtu Reunion Live වැඩසටහනේ පෙනී සිටීමට අවස්ථාව ලැබුණා. සජීවීව රඟපාමින් ගායනය කළ පළමු අවස්ථාව මෙය වීම නිසා, තමා ටිකක් නොසන්සුන් හා කනස්සල්ලෙන් සිටි බවත්, වේදිකා භීතිය අත්විඳින බවත් ටාෂා පිළිගත්තාය. TV3 නාළිකාවේ විකාශය වන ත්‍රාසජනක නාට්‍ය මාලාවේ 8 වන කථාංගයේ '''''රෙමාන්ග්''''', අතිකා ලෙස රඟපායි. මෙය විශ්ව විද්‍යාල සිසුන් පිරිසක් බංගලාවක කෙටි චිත්‍රපටයක් රූගත කරන ආකාරය පිළිබඳ කතාවකි. == පෞද්ගලික ජීවිතය == නිළියක වන ෆාතියා ලතීෆ් මෙන් පෙනෙන කාන්තාවක් සම්බන්ධ 'උණුසුම්' ක්‍රියාදාම වීඩියෝවක් පටිගත කිරීමේ ගැටලුවට නටාෂා මීට පෙර සම්බන්ධ වී ඇත. සමාජ මාධ්‍ය හරහා පටිගත කිරීම ප්‍රචාරය කිරීම සම්බන්ධයෙන් ඔහු සමාව අයැද සිටියේය. 2015 සැප්තැම්බර් 18 වන දින සෙලන්ගෝර් හි සුබාං ජයා හි පිහිටි ඔවුන්ගේ නිවස පොලිසිය විසින් වටලා පරීක්ෂා කිරීමෙන් පසු නටාෂා සහ නිළියන් වන මිමි ලනා සහ ෆිවි මේ අත්අඩංගුවට ගන්නා ලදී. වැටලීමේදී, ඔවුන්ගේ නිවසේ දෙවන කාමරයේ ඇඳුම් ආයිත්තම් කට්ටලයේ තිබී ගංජා ග්‍රෑම් 15.74 ක් අඩංගු විනිවිද පෙනෙන ප්ලාස්ටික් පැකට් තුනක් සහ පිහි තලයක් අඩංගු බෑගයක් පොලිසිය සොයා ගත්තේය. ඔහු දින 11 ක් සිරගත කරන ලදී. පරීක්ෂණවලින් හෙළි වූ පරිදි මත්ද්‍රව්‍ය ඇයට අයත් නොවන බව නටාෂාට සැප්තැම්බර් 29 වන දින නිදහස් කරන ලදී. ෂා ආලම් හි පදිංචි වන විට, චීන ගැහැණු ළමයෙකුට සමාන ඇගේ මුහුණට බොහෝ දෙනෙක් ආකර්ෂණය වෙති. ඇත්ත වශයෙන්ම, ඔහු චීන-මැලේසියානු සම්භවයක් ඇති අයෙකි. ඔහුට චීන රුධිරය උරුම වූයේ ඔහුගේ මව වන ෆාරා ලිලී හෝගෙනි. ඇය මැලේ-බෙංගාලි සම්භවයක් ඇති ඔහුගේ පියා වන රොහිෂිම් සමඟ විවාහ වීමට පෙර ඉස්ලාම් ආගමට හැරුණාය. කෙසේ වෙතත්, නටාෂා මැලේ සංස්කෘතියේ හැදී වැඩුණු නිසාත්, සෑම දිනකම මැලේ භාෂාව කතා කරන නිසාත්, චීන භාෂාව කතා කිරීමට ඇය දන්නේ නැත. ඔහු බළලුන්ටත් ආදරය කරන කෙනෙක්, මේ වන විට ඔහු බළලුන් 16 කට වඩා හිමිකරගෙන තිබෙනවා. ඇය හදා වඩා ගත් බළලුන්ගේ නම් අතර ජස්ටින්, කොටන්, කැස්පර්, ඩයර්, චාමින්, කෝලා, මිකී, මාබල්, හේලි, කෙන්සෝ, ලූනා සහ සන්කිස් ඇතුළත් වේ. 2020 දෙසැම්බර් 13 වන දින, නටාෂා ඇගේ පියාගේ මරණය පිළිබඳ අන්තර්ගතය ඇගේ Instastory හි උඩුගත කළාය. අවමංගල්‍ය උත්සවය පුරාම ඔහු එහි සිටියද, මියගිය පුද්ගලයා අවසන් හුස්ම හෙළීමට පෙර ඔහු අසල සිටීමට නොහැකි වීම ගැන ඔහු කලබල විය. ඔහුට වයස අවුරුදු 10 සිට ඔහුගේ දෙමාපියන් වෙන්ව සිට ඇත. බොහෝ විට විවේක කටයුතු බෙදා ගනිමින් සහ කීර්තිමත් මිතුරන් සමඟ විනෝද වෙමින්, එමා මේම්බොන්ග් සහ දෙදෙනා විනෝදාස්වාද ලෝකයට පිවිසීමට පෙර සමීප මිතුරන් වූහ. == චිත්‍රපටකරණය == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{ප්‍රධාන ලිපිය|Filemografi Natasha Elyzza}} == ආශ්රිත == {{ආශ්‍රලැයිස්තුව}} == බාහිර සබැඳි == * {{IMDb name|nm9039811}} * {{Instagram|natashaelyzza}} * {{Tiktok|NatashaElyzza}} * {{Facebook|NatashaElyzza}} * {{Twitter|NatashaElyzza}} [[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]] [[ප්‍රවර්ගය:1994 උපත්]] [[ප්‍රවර්ගය:Articles with hCards]] [[ප්‍රවර්ගය:Pages with unreviewed translations]] okxkv2ct635kyt9jzsadh9n3nvhu249 798036 798035 2026-08-25T06:09:51Z Dangphuocthinh2015712 80439 /* බාහිර සබැඳි */ 798036 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව පුද්ගලයා | name = නටාෂා එලිසා | image = | image_size = | caption = | native_name = {{font color|green|ناتش ايليزز}} | birth_name = නටාෂා එලිසා බින්ටි රොහිෂිම් | birth_date = {{birth date and age|1994|10|19}} | birth_place = | death_date = | death_place = | resting_place = | resting_place_coordinates = | other_names = තස්ය | education = | alma_mater = | occupation = පෙලකොන්, නිරූපිකාවක් | years_active = 2013–වර්තමාන | notable_works = | height = | spouse = | partner = | children = | parents = | mother = ෆාරා ලිලී හෝ | father = රෝහිෂිම් | relatives = | family = }} '''නටාෂා එලිසා රොහිෂිම්''' (උපත 1994 ඔක්තෝබර් 19) යනු [[මලයාසියාව|මැලේසියානු]] නිළියක් සහ නිරූපිකාවක් වන අතර, මුලින් සෙලන්ගෝර් හි පෙටාලිං ජයා හි පදිංචිකරුවෙකි. ඔහු 2013 දී සිය රංගන ජීවිතය ආරම්භ කළ අතර TV3 නාළිකාවේ විකාශය වූ '''''දූරි දි හාටි''''' නාට්‍යය හරහා පුළුල් ලෙස ප්‍රසිද්ධියට පත් විය. <ref>Ifqdar Rahman (18 Februari 2014). [https://ww1.utusan.com.my/utusan/Hiburan/20140218/hi_03/Natasha-Elyzza-demand Natasha Elyzza demand?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181006080428/http://ww1.utusan.com.my/utusan/Hiburan/20140218/hi_03/Natasha-Elyzza-demand|date=2018-10-06}} ''[[Utusan Malaysia]]''. Diperoleh pada 1 Mac 2014.</ref> == වෘත්තීය ජීවිතය == Natasha Elyzza, ආදරයෙන් Tasya ලෙස හඳුන්වනු ලබන අතර, '''TV3 හි''' Azalea Slot හි විකාශය වූ '''''Duri Di Hati''''' නාට්‍යය හරහා ඇයගේ රංගනයට පිවිසි අතර, පසුව '''Astro Prima''' හි '''''Bila Hati Perempuan Menjerit''''' විසින් රංගනයට පිවිසියාය. ඇගේ සිනමා ජීවිතය ආරම්භ වූයේ 2017 දී මයිකල් ඇන්ග් විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද '''''කිම්චි උන්ටුක් අවාක්''''' චිත්‍රපටයේ අයිමන් හකීම් රිඩ්සා සහ එමා මේම්බොන්ග් රංගනයෙන් දායක වූ අතර ඇය යූ රිගේ චරිතය සාර්ථකව රඟපෑවාය. මෙම චිත්‍රපටය 2017 මාර්තු 30 වන දින නිකුත් කරන ලදී. <ref>{{Cite news|url=http://www.kosmo.com.my/kosmo/content.asp?y=2017&dt=0402&pub=Kosmo&sec=Hiburan&pg=hi_03.htm|title=Kimchi Untuk Awak suntik rasa cinta yang makin pudar|last=Nan Hidayat Nan Azmee|date=2 April 2017|access-date=13 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170415012436/http://www.kosmo.com.my/kosmo/content.asp?y=2017&dt=0402&pub=Kosmo&sec=Hiburan&pg=hi_03.htm|archive-date=2017-04-15|publisher=[[Kosmo!]]}}</ref> 2018 දී, Natasha '''''Rahsia Hati Perempuan''''' ඇතුළු නාට්‍ය මාලාවන් තුනක රඟපෑවාය. COVID-19 ට පෙර, ඇය '''''Dah Mati Pun Cantik''''' නම් ටෙලි චිත්‍රපටයේ රඟපෑ අතර එහි ප්‍රසිද්ධ නළු නිළියන් වන ෆයිසාල් හුසේන් සහ ඩටින් ලීසා සූරිහානි ද රංගනයෙන් දායක විය. මළ සිරුරක් වගේ නෑවීමටත්, සැබෑ මෘත ශරීරාගාරයක රූගත කිරීමටත් සිදු වූ නිසා එය තරමක් අභියෝගාත්මක විය. 2021 දී, '''''ලොක්ඩවුන් 2''''' නාට්‍ය මාලාවේ කථාංගයක රොසිටා චේ වන්, වන් මයිමුනා, ජැන්නා නික්, ඩිනි ෂැට්ස්මන් සමඟ රඟපෑවා. 2022 දී Astro හි විකාශනය සඳහා U2 Media Sdn Bhd විසින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. Izuan Mokhtar සහ Ain Shariff විසින් අධ්‍යක්ෂණය කර ඇත. 2022 දී, Puteri Balqis සහ Aleza Shadan රංගනයෙන් දායක වූ '''''Angah''''' ටෙලි චිත්‍රපටය බොහෝ අවධානයට ලක් විය. විශේෂයෙන් මෙම ටෙලි චිත්‍රපට ක්ලිප් එක TikTok වේදිකාවට උඩුගත කිරීමෙන් පසුව. ඒ වගේම Sepahtu Reunion Live වැඩසටහනේ පෙනී සිටීමට අවස්ථාව ලැබුණා. සජීවීව රඟපාමින් ගායනය කළ පළමු අවස්ථාව මෙය වීම නිසා, තමා ටිකක් නොසන්සුන් හා කනස්සල්ලෙන් සිටි බවත්, වේදිකා භීතිය අත්විඳින බවත් ටාෂා පිළිගත්තාය. TV3 නාළිකාවේ විකාශය වන ත්‍රාසජනක නාට්‍ය මාලාවේ 8 වන කථාංගයේ '''''රෙමාන්ග්''''', අතිකා ලෙස රඟපායි. මෙය විශ්ව විද්‍යාල සිසුන් පිරිසක් බංගලාවක කෙටි චිත්‍රපටයක් රූගත කරන ආකාරය පිළිබඳ කතාවකි. == පෞද්ගලික ජීවිතය == නිළියක වන ෆාතියා ලතීෆ් මෙන් පෙනෙන කාන්තාවක් සම්බන්ධ 'උණුසුම්' ක්‍රියාදාම වීඩියෝවක් පටිගත කිරීමේ ගැටලුවට නටාෂා මීට පෙර සම්බන්ධ වී ඇත. සමාජ මාධ්‍ය හරහා පටිගත කිරීම ප්‍රචාරය කිරීම සම්බන්ධයෙන් ඔහු සමාව අයැද සිටියේය. 2015 සැප්තැම්බර් 18 වන දින සෙලන්ගෝර් හි සුබාං ජයා හි පිහිටි ඔවුන්ගේ නිවස පොලිසිය විසින් වටලා පරීක්ෂා කිරීමෙන් පසු නටාෂා සහ නිළියන් වන මිමි ලනා සහ ෆිවි මේ අත්අඩංගුවට ගන්නා ලදී. වැටලීමේදී, ඔවුන්ගේ නිවසේ දෙවන කාමරයේ ඇඳුම් ආයිත්තම් කට්ටලයේ තිබී ගංජා ග්‍රෑම් 15.74 ක් අඩංගු විනිවිද පෙනෙන ප්ලාස්ටික් පැකට් තුනක් සහ පිහි තලයක් අඩංගු බෑගයක් පොලිසිය සොයා ගත්තේය. ඔහු දින 11 ක් සිරගත කරන ලදී. පරීක්ෂණවලින් හෙළි වූ පරිදි මත්ද්‍රව්‍ය ඇයට අයත් නොවන බව නටාෂාට සැප්තැම්බර් 29 වන දින නිදහස් කරන ලදී. ෂා ආලම් හි පදිංචි වන විට, චීන ගැහැණු ළමයෙකුට සමාන ඇගේ මුහුණට බොහෝ දෙනෙක් ආකර්ෂණය වෙති. ඇත්ත වශයෙන්ම, ඔහු චීන-මැලේසියානු සම්භවයක් ඇති අයෙකි. ඔහුට චීන රුධිරය උරුම වූයේ ඔහුගේ මව වන ෆාරා ලිලී හෝගෙනි. ඇය මැලේ-බෙංගාලි සම්භවයක් ඇති ඔහුගේ පියා වන රොහිෂිම් සමඟ විවාහ වීමට පෙර ඉස්ලාම් ආගමට හැරුණාය. කෙසේ වෙතත්, නටාෂා මැලේ සංස්කෘතියේ හැදී වැඩුණු නිසාත්, සෑම දිනකම මැලේ භාෂාව කතා කරන නිසාත්, චීන භාෂාව කතා කිරීමට ඇය දන්නේ නැත. ඔහු බළලුන්ටත් ආදරය කරන කෙනෙක්, මේ වන විට ඔහු බළලුන් 16 කට වඩා හිමිකරගෙන තිබෙනවා. ඇය හදා වඩා ගත් බළලුන්ගේ නම් අතර ජස්ටින්, කොටන්, කැස්පර්, ඩයර්, චාමින්, කෝලා, මිකී, මාබල්, හේලි, කෙන්සෝ, ලූනා සහ සන්කිස් ඇතුළත් වේ. 2020 දෙසැම්බර් 13 වන දින, නටාෂා ඇගේ පියාගේ මරණය පිළිබඳ අන්තර්ගතය ඇගේ Instastory හි උඩුගත කළාය. අවමංගල්‍ය උත්සවය පුරාම ඔහු එහි සිටියද, මියගිය පුද්ගලයා අවසන් හුස්ම හෙළීමට පෙර ඔහු අසල සිටීමට නොහැකි වීම ගැන ඔහු කලබල විය. ඔහුට වයස අවුරුදු 10 සිට ඔහුගේ දෙමාපියන් වෙන්ව සිට ඇත. බොහෝ විට විවේක කටයුතු බෙදා ගනිමින් සහ කීර්තිමත් මිතුරන් සමඟ විනෝද වෙමින්, එමා මේම්බොන්ග් සහ දෙදෙනා විනෝදාස්වාද ලෝකයට පිවිසීමට පෙර සමීප මිතුරන් වූහ. == චිත්‍රපටකරණය == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{ප්‍රධාන ලිපිය|Filemografi Natasha Elyzza}} == ආශ්රිත == {{ආශ්‍රලැයිස්තුව}} == බාහිර සබැඳි == * {{IMDb name|nm9039811}} * {{Instagram|natashaelyzza}} * {{Tiktok|Natasha Elyzza}} * {{Facebook|NatashaElyzza}} * {{Twitter|NatashaElyzza}} [[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]] [[ප්‍රවර්ගය:1994 උපත්]] [[ප්‍රවර්ගය:Articles with hCards]] [[ප්‍රවර්ගය:Pages with unreviewed translations]] cfq31fwnkw3ndx6i61wjwullrw2cvx8 798037 798036 2026-08-25T06:10:06Z Dangphuocthinh2015712 80439 /* බාහිර සබැඳි */ 798037 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව පුද්ගලයා | name = නටාෂා එලිසා | image = | image_size = | caption = | native_name = {{font color|green|ناتش ايليزز}} | birth_name = නටාෂා එලිසා බින්ටි රොහිෂිම් | birth_date = {{birth date and age|1994|10|19}} | birth_place = | death_date = | death_place = | resting_place = | resting_place_coordinates = | other_names = තස්ය | education = | alma_mater = | occupation = පෙලකොන්, නිරූපිකාවක් | years_active = 2013–වර්තමාන | notable_works = | height = | spouse = | partner = | children = | parents = | mother = ෆාරා ලිලී හෝ | father = රෝහිෂිම් | relatives = | family = }} '''නටාෂා එලිසා රොහිෂිම්''' (උපත 1994 ඔක්තෝබර් 19) යනු [[මලයාසියාව|මැලේසියානු]] නිළියක් සහ නිරූපිකාවක් වන අතර, මුලින් සෙලන්ගෝර් හි පෙටාලිං ජයා හි පදිංචිකරුවෙකි. ඔහු 2013 දී සිය රංගන ජීවිතය ආරම්භ කළ අතර TV3 නාළිකාවේ විකාශය වූ '''''දූරි දි හාටි''''' නාට්‍යය හරහා පුළුල් ලෙස ප්‍රසිද්ධියට පත් විය. <ref>Ifqdar Rahman (18 Februari 2014). [https://ww1.utusan.com.my/utusan/Hiburan/20140218/hi_03/Natasha-Elyzza-demand Natasha Elyzza demand?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181006080428/http://ww1.utusan.com.my/utusan/Hiburan/20140218/hi_03/Natasha-Elyzza-demand|date=2018-10-06}} ''[[Utusan Malaysia]]''. Diperoleh pada 1 Mac 2014.</ref> == වෘත්තීය ජීවිතය == Natasha Elyzza, ආදරයෙන් Tasya ලෙස හඳුන්වනු ලබන අතර, '''TV3 හි''' Azalea Slot හි විකාශය වූ '''''Duri Di Hati''''' නාට්‍යය හරහා ඇයගේ රංගනයට පිවිසි අතර, පසුව '''Astro Prima''' හි '''''Bila Hati Perempuan Menjerit''''' විසින් රංගනයට පිවිසියාය. ඇගේ සිනමා ජීවිතය ආරම්භ වූයේ 2017 දී මයිකල් ඇන්ග් විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද '''''කිම්චි උන්ටුක් අවාක්''''' චිත්‍රපටයේ අයිමන් හකීම් රිඩ්සා සහ එමා මේම්බොන්ග් රංගනයෙන් දායක වූ අතර ඇය යූ රිගේ චරිතය සාර්ථකව රඟපෑවාය. මෙම චිත්‍රපටය 2017 මාර්තු 30 වන දින නිකුත් කරන ලදී. <ref>{{Cite news|url=http://www.kosmo.com.my/kosmo/content.asp?y=2017&dt=0402&pub=Kosmo&sec=Hiburan&pg=hi_03.htm|title=Kimchi Untuk Awak suntik rasa cinta yang makin pudar|last=Nan Hidayat Nan Azmee|date=2 April 2017|access-date=13 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170415012436/http://www.kosmo.com.my/kosmo/content.asp?y=2017&dt=0402&pub=Kosmo&sec=Hiburan&pg=hi_03.htm|archive-date=2017-04-15|publisher=[[Kosmo!]]}}</ref> 2018 දී, Natasha '''''Rahsia Hati Perempuan''''' ඇතුළු නාට්‍ය මාලාවන් තුනක රඟපෑවාය. COVID-19 ට පෙර, ඇය '''''Dah Mati Pun Cantik''''' නම් ටෙලි චිත්‍රපටයේ රඟපෑ අතර එහි ප්‍රසිද්ධ නළු නිළියන් වන ෆයිසාල් හුසේන් සහ ඩටින් ලීසා සූරිහානි ද රංගනයෙන් දායක විය. මළ සිරුරක් වගේ නෑවීමටත්, සැබෑ මෘත ශරීරාගාරයක රූගත කිරීමටත් සිදු වූ නිසා එය තරමක් අභියෝගාත්මක විය. 2021 දී, '''''ලොක්ඩවුන් 2''''' නාට්‍ය මාලාවේ කථාංගයක රොසිටා චේ වන්, වන් මයිමුනා, ජැන්නා නික්, ඩිනි ෂැට්ස්මන් සමඟ රඟපෑවා. 2022 දී Astro හි විකාශනය සඳහා U2 Media Sdn Bhd විසින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. Izuan Mokhtar සහ Ain Shariff විසින් අධ්‍යක්ෂණය කර ඇත. 2022 දී, Puteri Balqis සහ Aleza Shadan රංගනයෙන් දායක වූ '''''Angah''''' ටෙලි චිත්‍රපටය බොහෝ අවධානයට ලක් විය. විශේෂයෙන් මෙම ටෙලි චිත්‍රපට ක්ලිප් එක TikTok වේදිකාවට උඩුගත කිරීමෙන් පසුව. ඒ වගේම Sepahtu Reunion Live වැඩසටහනේ පෙනී සිටීමට අවස්ථාව ලැබුණා. සජීවීව රඟපාමින් ගායනය කළ පළමු අවස්ථාව මෙය වීම නිසා, තමා ටිකක් නොසන්සුන් හා කනස්සල්ලෙන් සිටි බවත්, වේදිකා භීතිය අත්විඳින බවත් ටාෂා පිළිගත්තාය. TV3 නාළිකාවේ විකාශය වන ත්‍රාසජනක නාට්‍ය මාලාවේ 8 වන කථාංගයේ '''''රෙමාන්ග්''''', අතිකා ලෙස රඟපායි. මෙය විශ්ව විද්‍යාල සිසුන් පිරිසක් බංගලාවක කෙටි චිත්‍රපටයක් රූගත කරන ආකාරය පිළිබඳ කතාවකි. == පෞද්ගලික ජීවිතය == නිළියක වන ෆාතියා ලතීෆ් මෙන් පෙනෙන කාන්තාවක් සම්බන්ධ 'උණුසුම්' ක්‍රියාදාම වීඩියෝවක් පටිගත කිරීමේ ගැටලුවට නටාෂා මීට පෙර සම්බන්ධ වී ඇත. සමාජ මාධ්‍ය හරහා පටිගත කිරීම ප්‍රචාරය කිරීම සම්බන්ධයෙන් ඔහු සමාව අයැද සිටියේය. 2015 සැප්තැම්බර් 18 වන දින සෙලන්ගෝර් හි සුබාං ජයා හි පිහිටි ඔවුන්ගේ නිවස පොලිසිය විසින් වටලා පරීක්ෂා කිරීමෙන් පසු නටාෂා සහ නිළියන් වන මිමි ලනා සහ ෆිවි මේ අත්අඩංගුවට ගන්නා ලදී. වැටලීමේදී, ඔවුන්ගේ නිවසේ දෙවන කාමරයේ ඇඳුම් ආයිත්තම් කට්ටලයේ තිබී ගංජා ග්‍රෑම් 15.74 ක් අඩංගු විනිවිද පෙනෙන ප්ලාස්ටික් පැකට් තුනක් සහ පිහි තලයක් අඩංගු බෑගයක් පොලිසිය සොයා ගත්තේය. ඔහු දින 11 ක් සිරගත කරන ලදී. පරීක්ෂණවලින් හෙළි වූ පරිදි මත්ද්‍රව්‍ය ඇයට අයත් නොවන බව නටාෂාට සැප්තැම්බර් 29 වන දින නිදහස් කරන ලදී. ෂා ආලම් හි පදිංචි වන විට, චීන ගැහැණු ළමයෙකුට සමාන ඇගේ මුහුණට බොහෝ දෙනෙක් ආකර්ෂණය වෙති. ඇත්ත වශයෙන්ම, ඔහු චීන-මැලේසියානු සම්භවයක් ඇති අයෙකි. ඔහුට චීන රුධිරය උරුම වූයේ ඔහුගේ මව වන ෆාරා ලිලී හෝගෙනි. ඇය මැලේ-බෙංගාලි සම්භවයක් ඇති ඔහුගේ පියා වන රොහිෂිම් සමඟ විවාහ වීමට පෙර ඉස්ලාම් ආගමට හැරුණාය. කෙසේ වෙතත්, නටාෂා මැලේ සංස්කෘතියේ හැදී වැඩුණු නිසාත්, සෑම දිනකම මැලේ භාෂාව කතා කරන නිසාත්, චීන භාෂාව කතා කිරීමට ඇය දන්නේ නැත. ඔහු බළලුන්ටත් ආදරය කරන කෙනෙක්, මේ වන විට ඔහු බළලුන් 16 කට වඩා හිමිකරගෙන තිබෙනවා. ඇය හදා වඩා ගත් බළලුන්ගේ නම් අතර ජස්ටින්, කොටන්, කැස්පර්, ඩයර්, චාමින්, කෝලා, මිකී, මාබල්, හේලි, කෙන්සෝ, ලූනා සහ සන්කිස් ඇතුළත් වේ. 2020 දෙසැම්බර් 13 වන දින, නටාෂා ඇගේ පියාගේ මරණය පිළිබඳ අන්තර්ගතය ඇගේ Instastory හි උඩුගත කළාය. අවමංගල්‍ය උත්සවය පුරාම ඔහු එහි සිටියද, මියගිය පුද්ගලයා අවසන් හුස්ම හෙළීමට පෙර ඔහු අසල සිටීමට නොහැකි වීම ගැන ඔහු කලබල විය. ඔහුට වයස අවුරුදු 10 සිට ඔහුගේ දෙමාපියන් වෙන්ව සිට ඇත. බොහෝ විට විවේක කටයුතු බෙදා ගනිමින් සහ කීර්තිමත් මිතුරන් සමඟ විනෝද වෙමින්, එමා මේම්බොන්ග් සහ දෙදෙනා විනෝදාස්වාද ලෝකයට පිවිසීමට පෙර සමීප මිතුරන් වූහ. == චිත්‍රපටකරණය == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{ප්‍රධාන ලිපිය|Filemografi Natasha Elyzza}} == ආශ්රිත == {{ආශ්‍රලැයිස්තුව}} == බාහිර සබැඳි == * {{IMDb name|nm9039811}} * {{Instagram|natashaelyzza}} * {{Facebook|NatashaElyzza}} * {{Twitter|NatashaElyzza}} [[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]] [[ප්‍රවර්ගය:1994 උපත්]] [[ප්‍රවර්ගය:Articles with hCards]] [[ප්‍රවර්ගය:Pages with unreviewed translations]] 63eomhsjysfyz8u92cbijg2p12u73wr 0 196224 798052 2026-08-25T06:44:40Z Lee 85 නිර්මාණය 798052 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[ප්‍රධාන දුම්රිය මාර්ගය (ශ්‍රී ලංකාව)]] 2bo9xlo23zd5e0r0y6oamddc5n5e1sf