විකිපීඩියා siwiki https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B6%BD%E0%B7%8A_%E0%B6%B4%E0%B7%92%E0%B6%A7%E0%B7%94%E0%B7%80 MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter මාධ්‍යය විශේෂ සාකච්ඡාව පරිශීලක පරිශීලක සාකච්ඡාව විකිපීඩියා විකිපීඩියා සාකච්ඡාව ගොනුව ගොනුව සාකච්ඡාව මාධ්‍යවිකි මාධ්‍යවිකි සාකච්ඡාව සැකිල්ල සැකිලි සාකච්ඡාව උදවු උදවු සාකච්ඡාව ප්‍රවර්ගය ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව ද්වාරය ද්වාරය සාකච්ඡාව MOS MOS talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 3880 798751 797639 2026-09-06T13:40:56Z KSLwiki24 70498 798751 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන | header1 = සංඛ්‍යාත්මක තොරතුරු | label1 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data1 = ස්ථාන 8 | label2 = සංස්කෘතික | data2 = ස්ථාන 6 | label3 = ස්වාභාවික | data3 = ස්ථාන 2 | label4 = මිශ්‍ර | data4 = 0 | label5 = තාවකාලික ලැයිස්තුව | data5 = ස්ථාන 6 | label6 = පළමු ලියාපදිංචිය | data6 = 1982 | label7 = නවතම ලියාපදිංචිය | data7 = 2010 }} {{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන පිහිටීම. හරිත තිත් ස්වභාවික ස්ථාන වේ, රතු තිත් සංස්කෘතික වේ.|alt=Map of Sri Lanka with locations of World Heritage Sites |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.30|N|long=80.64 |E|label=[[මහනුවර]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.9569|N|long=80.7597 |E|label=[[සීගිරිය]] | position=top}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.35|N|long=80.38 |E|label=[[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.05|N|long=80.22 |E|label=[[ගාලු කොටුව]] | position= bottom}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.933333|N|long=81.0 |E|label=[[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.85|N|long=80.65 |E|label=[[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.416667|N|long=80.5 |E|label=[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | position=bottom|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.45|N|long=80.8 |E|label=[[දුම්බර කඳුවැටිය]] | position=right|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.813056 |long=80.484444|label=[[ශ්‍රී පාද කඳුවැටිය ආශ්‍රිත වනගත අභයභූමිය|ශ්‍රී පාද අභයභූමිය]] | position=left|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.8 |long=80.8|label=[[හෝර්ටන් තැන්න ජාතික උද්‍යානය|හෝර්ටන් තැන්න]] | position=right|mark=Green pog.svg}} }} [[යුනෙස්කෝ|එක්සත් ජාතීන්ගේ අධ්‍යාපනික, විද්‍යාත්මක හා සංස්කෘතික සංවිධානය]] (UNESCO) විසින් 1972 දී පිහිටුවන ලද යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇති රටවල් විසින් නම් කරන ලද කැපී පෙනෙන විශ්වීය [[සංස්කෘතික උරුමයන්|සංස්කෘතික]] හෝ [[ස්වාභාවික උරුමයන්]] සහිත [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලෝක උරුම ස්ථාන]] නම් කරයි.<ref name="convention">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The World Heritage Convention |url=https://whc.unesco.org/en/convention/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/ |archive-date=27 August 2016 |access-date=21 September 2010 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> සංස්කෘතික උරුමයන් යනු ස්මාරක (වාස්තු විද්‍යාත්මක කෘති, ස්මාරක මූර්ති හෝ සෙල්ලිපි වැනි), ගොඩනැගිලි කණ්ඩායම් සහ ස්ථාන (පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන ඇතුළුව) වලින් සමන්විත වේ. විද්‍යාව, සංරක්ෂණය හෝ ස්වාභාවික සුන්දරත්වය යන දෘෂ්ටි කෝණයෙන් වැදගත් වන ස්වාභාවික ලක්ෂණ (භෞතික හා ජීව විද්‍යාත්මක සැකැස්මන්ගෙන් සමන්විත), භූ විද්‍යාත්මක හා භෞතික විද්‍යාත්මක සැකැස්ම (වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති සතුන් සහ ශාක විශේෂවල වාසස්ථාන ඇතුළුව) සහ ස්වාභාවික ස්ථාන ස්වාභාවික උරුමයන් ලෙස අර්ථ දැක්වේ.[[ශ්‍රී ලංකාව]] 1980 ජුනි 6 වන දින සම්මුතිය අනුමත කළේය.<ref name="Sri Lanka2">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref>යුනෙස්කෝ සම්මුතිය අනුව ප්‍රධාන කාණ්ඩ හතරක් වන අතර එක් එක් කාණ්ඩ යටතේ උරුමය කළමණාකරණය කිරීම සිදුවේ.එම කාණ්ඩ නම්, *ලෝක උරුම ස්ථාන *ජෛවගෝල රක්ෂිත *ලෝක මතක උරුම *අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage |url=https://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |archive-date=1 February 2021 |access-date=3 February 2021 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> වර්තමානය වන විට, ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන අටක් ලැයිස්තුවේ ඇත. පළමු ස්ථාන තුන වන [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය|පොළොන්නරුව පුරාණ නගරය]], [[සීගිරිය- පුරාණ නගරය|සීගිරිය පුරාණ නගරය]] සහ [[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුර පූජනීය නගරය]] 1982 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මෑත කාලීන ස්ථානය වන ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්|මධ්‍යම කඳුකරය]] 2010 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මධ්‍යම කඳුකරය සහ [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ වන රක්ෂිතය]] ස්වාභාවික ස්ථාන වන අතර අනෙක් හය සංස්කෘතික වේ. ඊට අමතරව, ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ස්ථාන හයක් ඇත. ඊට අමතරව ජෛවගෝල රක්ෂිත 4 ක්,ලෝක මතක උරුම 5 ක් සහ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම 3 ක් ද යුනෙස්කෝ සම්මුතිය යටතේ ශ්‍රී ලංකාවට හිමිව පවතී.එසේම 1983–1989 කාලය තුළ ලෝක උරුම කමිටුවේ සාමාජිකයෙකු ලෙස රට සේවය කළේය.<ref name="Sri Lanka4">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> == ලෝක උරුම ස්ථාන == යුනෙස්කෝව [[ලෝක උරුම අඩවිය#තේරීමේ නිර්ණායක|නිර්ණායක දහයක්]] යටතේ අඩවි ලැයිස්තුගත කරයි; සෑම ප්‍රවේශයක්ම අවම වශයෙන් එක් නිර්ණායකයක්වත් සපුරාලිය යුතුය. නිර්ණායක i සිට vi දක්වා සංස්කෘතික වන අතර vii හරහා x ස්වභාවික වේ.<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/criteria/|title=UNESCO World Heritage Centre – The Criteria for Selection|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=17 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160612152223/https://whc.unesco.org/en/criteria/|archive-date=12 June 2016|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> {{clear}} {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|World Heritage Sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[අනුරාධපුර (පෞරාණික නගරය)]] | [[File:SL Anuradhapura asv2020-01 img31 Abhayagiriya Stupa.jpg|150px|alt=A large Buddhist stupa]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 200; ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | අනුරාධපුරය ශ්‍රී ලංකා‌වේ අගනුවරක්ව පැවති අතර අදටත් ශ්‍රී ලාංකීය ශිෂ්ඨාචාර‍යේ සුරැකිව පවතින නටබුන් සදහා ලෝක ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි. අනුරාධපුරය නගරය මුල් කරගත් ශිෂ්ඨාචාරය ආසියා‍වේ පැවති විශිෂ්ඨත ම එකකි. දැනට එක්සත් ජාතින් ‍ලෝක උරුමයක් වන මෙය වර්තමාන අගනුවර වන ‍කොළඹ සිට කි.මී. 205 උතුරින්, උතුරු මැද පළාත මල්වතු ඔය ඉවුර මුල් කර‍ගෙන පිහිටා ති‍බේ. ක්‍රි.පූ 4 වන සියව‍සේ ආරම්භ වූ අනුරාධපුර රාජධානිය, 11 වන සියවස දක්වා ම දකුණු ආසිය‍‍වේ ස්ථාවරත ම ‍‍දේශපාලන හා ආර්ථීක මධ්‍යස්ථනයක් ‍ලෙස වැජඹුණි.‍ බෞද්ධ ලෝකයට පූජනීය නගරයක් වූ, වර්ග කි.මි. 40 පුරා විහිදුනු ‍‍බෞද්ධ ආරාම පිහිටා ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152972|title=Sacred City of Anuradhapura: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705150829/https://whc.unesco.org/document/152972|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/200/|title=Sacred City of Anuradhapura|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707093013/http://whc.unesco.org/en/list/200|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | [[File:Polonnaruwa Vatadage.jpg|150px|alt=Ruins of a Buddhist temple]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 201; i, iii, vi (සංස්කෘතික) | දෙමළ මහාසෑය(රන්කොත් වෙහෙර)-පොළොන්නරුව]] ‍චෝල ආක්‍රමණිකයින් පරදවා පළමුවන විජයබා රජු විසින් අගනුවර කර ගත් ‍පොළොන්නරුව ලංකා‍වේ ‍දෙවන පැරණිතම නගරයයි. එනමුත් ‍පොළොන්නරු රාජධානි‍යේ වැදගත්ම චරිතය වන්නේ ඔහුගේ මුනුබුරු මහා පරාක්‍රමබාහු රජුය. කෙටි චෝල පාලන සමයේ දී ‍මෙම නගරය ජනනාත මංගලම් ‍ලෙස ද හදුන්වා ති‍බේ. එ‍හෙත් ඉන් පසු පත් වූ පාලකයින්‍ අතරින් නිශ්ශංකමල්ල රජු හැරුණු විට පත් වූ අ‍නෙක් පාලකයින් එතරම් සාර්ථක ‍නොවූහ. එම රජවරු ඇති කර ගත් දකුණු ඉන්දියානු විවාහ සම්බන්ධතා පසු කාලීනව ඇති වූ දකුණු ඉන්දියානු ආක්‍රමණවලට ද රාජධානිය දඹ‍දෙණියට සංක්‍රමණය වීමටද හේතු විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152973|title=Ancient City of Polonnaruwa: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103509/https://whc.unesco.org/document/152973|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/201/|title=Ancient City of Polonnaruwa|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103437/https://whc.unesco.org/en/list/201/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[සීගිරිය]] | [[File:Sigiriya.jpg|150px|alt=A large granite rock with people walking toward it]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1982 | 202; ii, iii, iv (සංස්කෘතික) | සීගිරිය ලොව අට වන පුදුමය ලෙස හඳුන්වයි. ‍මෙය ඉතා ඈත අතීතයේදී සිංහලයේ රජ කළ,ලොව ප්රථම ගුවන් යානය වන දඩු මොනරයෙන් අහසින් ගමන් කරමින් මුළු ලොවම පාලනය කළ ලෝකාධිපති ලංකේෂ්වර රාවණ අධිරාජ්‍යා විසින් ක්‍රි.පූ 5000 දී ඉදිකරන ලද ආරක්ෂිත මාළිගා සංකීර්ණයක් ලෙස සලකනු ලබයි එතුමාට අමතරව කුවේර රජුත් පසුව පලමුවන කාශ්‍යප රජුත් මෙම මාලිගාව භාවිතා කරන ලදි.සීගිරි ගල මුදු‍නෙහි මාළිගාවක නටබුන්ද, ගල මධ්‍යයේ සිංහ දොරටුවක් ද බිතූ සිතුවම් සහ කැටපත් පවුර පිහිටා ඇත.‍ ‍මෙහි ඇති ‍වෙනත් වැදගත් අංග ‍ලෙස බිතු සිතුවම්, පර්වතය පහළින් පිහිටා ඇති මාලිගා සංකීර්ණය, දිය අගල්, පවුරු සහ පර්වත‍යේ සිට මිටර සිය ගණනක් දුරට විහි‍‍දෙන උද්‍යාන දැක්විය හැකිය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152974|title=Ancient City of Sigiriya: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705132910/https://whc.unesco.org/document/152974|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/202/|title=Ancient City of Sigiriya|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=6 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220806053436/https://whc.unesco.org/en/list/202|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[මහනුවර]] පෞරාණීක නගරය | [[File:SL Kandy asv2020-01 img33 Sacred Tooth Temple.jpg|150px|alt=A Buddhist temple in white stone and a flag in front]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1988 | 450; iv, vi (සංස්කෘතික) | මහනුවර නගරයේ පිහිටා ඇති පූජනීය ස්ථානයක් වන දළදා මාලිගා‍වේ බුදුන් වහන්‍‍සේගේ දන්ත ධාතුව තැන්පත් කර ඇත. රාජ්‍ය ‍දේශපාලන වැදගත් සංකේතයක් වන දන්ත ධාතූන් වහන්සේගේ හිමිකරු ර‍ටෙහි පාලකයා බව සැලකෙන මතයක් පුරාණ කාල‍යේ සිටම පවති. වර්ෂ 1592 සිට 1815 දක්වා කාල සීමාවෙහි දී ලංකාවේ අගනුවර ලෙස මහනුවර පැවති අතර දළදා මාලිගාව නිසාවෙන් මහනුවර නගරය එක්සත් ජාතීන්ගේ ලෝක උරුමයක් ලෙස නම් කරනු ලැබීය. වසරකට වරක් ආගමික වතාවත් පැවැත්වී‍මේ අවස්ථාව අස්ගිරි මල්වතු ‍දෙපාර්ශවය අතර හුවමාරු ‍වේ. ත්‍රස්තවාදි ප්‍රහාරයකින් හානි සිදු වුවද දැන් සම්පුර්ණයෙන් ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153507|title=Sacred City of Kandy: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705171904/https://whc.unesco.org/document/153507|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/450/|title=Sacred City of Kandy|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=1 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220801225441/https://whc.unesco.org/en/list/450|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | [[File:20160128 Sri Lanka 4107 Sinharaja Forest Reserve sRGB (25468886730).jpg|150px|alt=Look at a rain forest from above]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමු පලාත]] සහ [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණූ පලාත]] | 1988 | 405; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකා‌වේ ව‍න උද්‍යානයක් වන සිංහරාජ වනය, යුනෙස්කෝව මගින් ‍ජෛව ගෝලීය රක්ෂිතයක් හා ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ති‍බේ. නො ඉදුල් වැසි වනාන්තරයක් වන ‍මෙය, ළඟා වීමට ඇති අපහසු බව නිසා ම දැව කර්මාන්ත‍යේ ග්‍රහණ‍යෙන් මිදී ඇත. ‍මෙය 1889 දී ලෝක උරුමයක් ද 1978 දී ලෝක උරුමයක් ද ලෙස ද නම් කර තිබේ. නැගෙනහිර - බටහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 21 ද උතුරු- නැගෙනහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 7 පමණක් වුව ද ඉතා සරු ‍ජෛව විවිධත්වයකට සහ ආ‍වේනික වි‍ශේෂ (කෘමීන්, ශාක, උරගයන්, පක්ෂීන් සහ ක්ෂීර‍පායීන්) රැසකට ‍සෙවණ සපයයි.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/405/|title=Sinharaja Forest Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802042303/https://whc.unesco.org/en/list/405|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ගාලු කොටුව|පැරණි ගාලු නගරය සහ එහි බලකොටු]] |[[File:Galle Fort.jpg|150px|alt=Aerial photo of Galle fort]] |[[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පලාත]] | 1988 | 451; iv (සංස්කෘතික) | ගාල්ල, ශ්‍රී ලංකා‌වේ නිරිතදිග ‍වෙරළ තීර‍යේ ‍කොළඹ සිට කි.මි. 119 දුරින් පිහිටි නගරයකි. පෘතුගීසීන් පැමිණීමට ‍පෙර 16 වන සියව‍සේ දී ධීවර වරායක් ලෙස පැවති මෙය එවකට ගිම්මතිත්ත ‍ලෙස හදුන්වා ඇත. (ඉබන්බතුතා ක්වලි (Qali) ලෙස හදුන්වා ති‍බේ.) 18 වන සියව‍සේ බ්‍රිතාන්‍ය පාලකයින් කොළඹ ප්‍රධාන වරාය ‍ලෙස සැලකීමට ‍පෙර ගාල්ල එහි දියුණු‍වේ උපරිමයට එළඹ තිබිණ. 2004.12.26 දින ඇති වු සුනාමි උවදුරින් නගරයට හානි සිදු වූ අතර දහස් ගනණක් ජීවිතක්ෂයට පත් විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153511|title=Old Town of Galle and its Fortifications: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705121023/https://whc.unesco.org/document/153511|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/451/|title=Old Town of Galle and its Fortifications|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802020044/https://whc.unesco.org/en/list/451|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | [[File:Dambulla-buddhastupa.jpg|150px|alt=Stupa with sitting Buddhas around it in a cave with painted walls]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] | 1991 | 561; i, iv (සංස්කෘතික) | දඹුලු ‍ලෙන් විහාරය (රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහාරය) රට මැද භාගයට වන්නට පිහිටි, ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ඇති ස්ථානයකි. ‍කොළඹින් කි.මි. 148 නැ‍ගෙනහිරින්ද මහනුවරින් කි.මි. 72 උතුරින්ද පිහිටා ඇති ‍මෙය ඉතා ‍හොදින් සුරැකිව ඇති විහාර සංකීර්ණයකි. තැනිතලාවෙන් මි.160 උසින් පිහිටි පර්වතයක, 80 ට අධික ‍ලෙන් සංඛ්‍යාවක් පවතින අතර ‍ලෙන් පහක් ආශ්‍රිතව විහාර අංගනය පිහිටා ඇත. බුද්ධ චරිතයට අදාළ ස්තූප සහ බිතු සිතුවම් නිසා ‍මෙම විහාරය ලෝක ප්‍රසිද්ධියට පත් වී ඇත. බුද්ධ ස්තූප 153, සිංහල රජුන්ගේ ප්‍රතිමා 3 සහ දැව ප්‍රතිමා 4 ක් වර්ග මි. 2100 ප්‍ර‍දේශයක පිහිටා ති‍බේ.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/561|title=Rangiri Dambulla Cave Temple|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001422/http://whc.unesco.org/en/list/561|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්]] | [[File:Sri Pada 02.jpg|150px|alt=A mountain from far]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] සහ [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව පලාත]] | 2010 | 1203; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකාවේ උස්බිම් තෙත් කලාපීය උද්‍යාන තුනකින් සමන්විත වේ: කඳු මුදුන වන සංරක්ෂණ ප්‍රදේශය, හෝර්ටන් තැන්න ජාතික වනෝද්‍යානය සහ නකල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය. ආදම්ගේ කඳු මුදුන බෞද්ධ වන්දනාකරුවන් සඳහා සැලකිය යුතු මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත්ව ඇති උසම ස්ථානයයි. එය ආවේණික විශේෂ ඇදහිය නොහැකි පරාසයක් සහිත ජෛව විවිධත්ව උණුසුම් ස්ථානයකි. බටහිර දම් පාට මුහුණැති ලැංගූර්, සිහින් ලෝරිස් සහ ශ්‍රී ලංකා දිවියා වැනි වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති විශේෂ කිහිපයක් පවා මෙහි සොයාගත හැකිය.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1203|title=Central Highlands of Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001427/http://whc.unesco.org/en/list/1203|url-status=live}}</ref> |- |} == තාවකාලික ලැයිස්තුව == ලෝක උරුම ලැයිස්තුවේ ලියා ඇති ස්ථාන වලට අමතරව, සාමාජික රටවලට නම් කිරීම සඳහා සලකා බැලිය හැකි තාවකාලික ස්ථාන ලැයිස්තුවක් පවත්වා ගත හැකිය. ලෝක උරුම ලැයිස්තුව සඳහා නාමයෝජනා පිළිගනු ලබන්නේ එම ස්ථානය කලින් තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ලැයිස්තුගත කර ඇත්නම් පමණි.<ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |title=Tentative Lists |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=7 October 2010 |archive-date=1 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160401104537/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |url-status=live }}</ref>වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ අඩවි හයක් ඇත.<ref name="Sri Lanka">{{Cite web |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|Tentative sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] | | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2006 | ii, v (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|title=Seruwila Mangala Raja Maha Vihara|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ මහවැලි ගඟ දිගේ සේරුවිල සිට ශ්‍රී පාදය පුරාණ වන්දනා මාර්ගය | [[File:Adam's Peak - January 2020.jpg|150px|alt=A conical mountain]] | අඩවි කිහිපයක් | 2010 | ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|title=Seruwila to Sri Pada (Sacred Foot Print Shrine), Ancient pilgrim route along the Mahaweli river in Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225958/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රජගල පුරාවිද්‍යා භූමිය|රජගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයේ පිහිටි පුරාණ ආරියකර විහාරය]] | [[File:Rajagala Archaeological Site 1.jpg|150px|alt=Temple ruins with several pillars standing]] | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2020 | i, iii, iv (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|title=Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ භාවනා ආරාම | [[File:A resting place in Ritigala.jpg|150x150px|alt=A resting place in the Ritigala monastery]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]], [[North Western Province, Sri Lanka|වයඹ]] | 2024 | iii, iv, v (සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=4 June 2024 |title=Buddhist Meditation Monasteries of Ancient Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6774/ |access-date=30 June 2024 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ තේ සංස්කෘතික භූ දර්ශනය | [[File:Tea plantation Haputale.jpg|150px|alt=Tea plantation (Dambatenne estates) at about 1800&nbsp;m above sea level in Haputale, Hill Country]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]], [[Uva Province, Sri Lanka|ඌව]] | 2025 | iv, v, vi(සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=19 August 2025 |title=Sri Lanka’s Tea Cultural Landscape|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6888/|access-date=09 October 2025 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | [[රිටිගල ස්වාභාවික දැඩි රක්‍ෂිතය|රිටිගල දැඩි ස්වභාව රක්ෂිතය]] | [[File:Pathway to Ritigala Monastery -SriLanka.png|center|150px]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]] | 2026 | xii,ix,x(ස්වභාවික) |<ref>{{Cite web |date=31 March 2026 |title=Ritigala Strike Nature Reserve|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/7008/|access-date= 15 June 2026 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |} ==මේ අඩවියත් බලන්න== *[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]] *[[ශ්‍රී ලංකාව]] == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} == බාහිර සබැඳි == *[http://whc.unesco.org/en/list යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවි ලැයිස්තුව] &mdash; නිල වෙබ් අඩවිය *[http://terre.sans.frontiere.free.fr/page_a_voir_a_faire/top_100.htm ලොව ලස්සනම ස්ථාන 100 - 95 - සීගිරිය] *[http://www.go2srilanka.com/destinations.html ගමනාන්ත - ශ්‍රී ලංකාව - ආකර්ෂණීය ස්ථාන] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106000919/http://www.go2srilanka.com/destinations.html |date=2007-11-06 }} *[http://www.imagesofceylon.com ග්‍රී ලාංකීය ඉතිහාසයේ පින්තූර ] {{Sri Lanka topics}} {{World Heritage Sites in Sri Lanka}} {{Lists of World Heritage Sites in Asia}} [[Category:Lists of World Heritage Sites|Sri Lanka]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ පිහිටි ලෝක උරුම අඩවි| ]] [[Category:Lists of tourist attractions in Sri Lanka|World Heritage Sites]] [[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි ලෝක උරුම ]] s3cl9g5v6p49dhfmum5rkvrsp5eybvj 798752 798751 2026-09-06T13:48:39Z KSLwiki24 70498 798752 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන | header1 = සංඛ්‍යාත්මක තොරතුරු | label1 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data1 = 8 | label2 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data2 = 8 | label3 = මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත | data3 = 4 | label4 = ලෝක මතක උරුම | data4 = 5 | label5 = අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම | data5 = 3 | label6 = ලෝක උරුම පළමු ලියාපදිංචිය | data6 = වර්ෂ 1982 | label7 = ලෝක උරුම නවතම ලියාපදිංචිය | data7 = වර්ෂ 2010 }} {{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන පිහිටීම. හරිත තිත් ස්වභාවික ස්ථාන වේ, රතු තිත් සංස්කෘතික වේ.|alt=Map of Sri Lanka with locations of World Heritage Sites |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.30|N|long=80.64 |E|label=[[මහනුවර]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.9569|N|long=80.7597 |E|label=[[සීගිරිය]] | position=top}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.35|N|long=80.38 |E|label=[[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.05|N|long=80.22 |E|label=[[ගාලු කොටුව]] | position= bottom}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.933333|N|long=81.0 |E|label=[[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.85|N|long=80.65 |E|label=[[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.416667|N|long=80.5 |E|label=[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | position=bottom|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.45|N|long=80.8 |E|label=[[දුම්බර කඳුවැටිය]] | position=right|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.813056 |long=80.484444|label=[[ශ්‍රී පාද කඳුවැටිය ආශ්‍රිත වනගත අභයභූමිය|ශ්‍රී පාද අභයභූමිය]] | position=left|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.8 |long=80.8|label=[[හෝර්ටන් තැන්න ජාතික උද්‍යානය|හෝර්ටන් තැන්න]] | position=right|mark=Green pog.svg}} }} [[යුනෙස්කෝ|එක්සත් ජාතීන්ගේ අධ්‍යාපනික, විද්‍යාත්මක හා සංස්කෘතික සංවිධානය]] (UNESCO) විසින් 1972 දී පිහිටුවන ලද යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇති රටවල් විසින් නම් කරන ලද කැපී පෙනෙන විශ්වීය [[සංස්කෘතික උරුමයන්|සංස්කෘතික]] හෝ [[ස්වාභාවික උරුමයන්]] සහිත [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලෝක උරුම ස්ථාන]] නම් කරයි.<ref name="convention">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The World Heritage Convention |url=https://whc.unesco.org/en/convention/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/ |archive-date=27 August 2016 |access-date=21 September 2010 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> සංස්කෘතික උරුමයන් යනු ස්මාරක (වාස්තු විද්‍යාත්මක කෘති, ස්මාරක මූර්ති හෝ සෙල්ලිපි වැනි), ගොඩනැගිලි කණ්ඩායම් සහ ස්ථාන (පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන ඇතුළුව) වලින් සමන්විත වේ. විද්‍යාව, සංරක්ෂණය හෝ ස්වාභාවික සුන්දරත්වය යන දෘෂ්ටි කෝණයෙන් වැදගත් වන ස්වාභාවික ලක්ෂණ (භෞතික හා ජීව විද්‍යාත්මක සැකැස්මන්ගෙන් සමන්විත), භූ විද්‍යාත්මක හා භෞතික විද්‍යාත්මක සැකැස්ම (වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති සතුන් සහ ශාක විශේෂවල වාසස්ථාන ඇතුළුව) සහ ස්වාභාවික ස්ථාන ස්වාභාවික උරුමයන් ලෙස අර්ථ දැක්වේ.[[ශ්‍රී ලංකාව]] 1980 ජුනි 6 වන දින සම්මුතිය අනුමත කළේය.<ref name="Sri Lanka2">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref>යුනෙස්කෝ සම්මුතිය අනුව ප්‍රධාන කාණ්ඩ හතරක් වන අතර එක් එක් කාණ්ඩ යටතේ උරුමය කළමණාකරණය කිරීම සිදුවේ.එම කාණ්ඩ නම්, *ලෝක උරුම ස්ථාන *ජෛවගෝල රක්ෂිත *ලෝක මතක උරුම *අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage |url=https://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |archive-date=1 February 2021 |access-date=3 February 2021 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> වර්තමානය වන විට, ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන අටක් ලැයිස්තුවේ ඇත. පළමු ස්ථාන තුන වන [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය|පොළොන්නරුව පුරාණ නගරය]], [[සීගිරිය- පුරාණ නගරය|සීගිරිය පුරාණ නගරය]] සහ [[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුර පූජනීය නගරය]] 1982 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මෑත කාලීන ස්ථානය වන ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්|මධ්‍යම කඳුකරය]] 2010 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මධ්‍යම කඳුකරය සහ [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ වන රක්ෂිතය]] ස්වාභාවික ස්ථාන වන අතර අනෙක් හය සංස්කෘතික වේ. ඊට අමතරව, ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ස්ථාන හයක් ඇත. ඊට අමතරව ජෛවගෝල රක්ෂිත 4 ක්,ලෝක මතක උරුම 5 ක් සහ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම 3 ක් ද යුනෙස්කෝ සම්මුතිය යටතේ ශ්‍රී ලංකාවට හිමිව පවතී.එසේම 1983–1989 කාලය තුළ ලෝක උරුම කමිටුවේ සාමාජිකයෙකු ලෙස රට සේවය කළේය.<ref name="Sri Lanka4">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> == ලෝක උරුම ස්ථාන == යුනෙස්කෝව [[ලෝක උරුම අඩවිය#තේරීමේ නිර්ණායක|නිර්ණායක දහයක්]] යටතේ අඩවි ලැයිස්තුගත කරයි; සෑම ප්‍රවේශයක්ම අවම වශයෙන් එක් නිර්ණායකයක්වත් සපුරාලිය යුතුය. නිර්ණායක i සිට vi දක්වා සංස්කෘතික වන අතර vii හරහා x ස්වභාවික වේ.<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/criteria/|title=UNESCO World Heritage Centre – The Criteria for Selection|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=17 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160612152223/https://whc.unesco.org/en/criteria/|archive-date=12 June 2016|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> {{clear}} {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|World Heritage Sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[අනුරාධපුර (පෞරාණික නගරය)]] | [[File:SL Anuradhapura asv2020-01 img31 Abhayagiriya Stupa.jpg|150px|alt=A large Buddhist stupa]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 200; ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | අනුරාධපුරය ශ්‍රී ලංකා‌වේ අගනුවරක්ව පැවති අතර අදටත් ශ්‍රී ලාංකීය ශිෂ්ඨාචාර‍යේ සුරැකිව පවතින නටබුන් සදහා ලෝක ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි. අනුරාධපුරය නගරය මුල් කරගත් ශිෂ්ඨාචාරය ආසියා‍වේ පැවති විශිෂ්ඨත ම එකකි. දැනට එක්සත් ජාතින් ‍ලෝක උරුමයක් වන මෙය වර්තමාන අගනුවර වන ‍කොළඹ සිට කි.මී. 205 උතුරින්, උතුරු මැද පළාත මල්වතු ඔය ඉවුර මුල් කර‍ගෙන පිහිටා ති‍බේ. ක්‍රි.පූ 4 වන සියව‍සේ ආරම්භ වූ අනුරාධපුර රාජධානිය, 11 වන සියවස දක්වා ම දකුණු ආසිය‍‍වේ ස්ථාවරත ම ‍‍දේශපාලන හා ආර්ථීක මධ්‍යස්ථනයක් ‍ලෙස වැජඹුණි.‍ බෞද්ධ ලෝකයට පූජනීය නගරයක් වූ, වර්ග කි.මි. 40 පුරා විහිදුනු ‍‍බෞද්ධ ආරාම පිහිටා ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152972|title=Sacred City of Anuradhapura: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705150829/https://whc.unesco.org/document/152972|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/200/|title=Sacred City of Anuradhapura|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707093013/http://whc.unesco.org/en/list/200|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | [[File:Polonnaruwa Vatadage.jpg|150px|alt=Ruins of a Buddhist temple]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 201; i, iii, vi (සංස්කෘතික) | දෙමළ මහාසෑය(රන්කොත් වෙහෙර)-පොළොන්නරුව]] ‍චෝල ආක්‍රමණිකයින් පරදවා පළමුවන විජයබා රජු විසින් අගනුවර කර ගත් ‍පොළොන්නරුව ලංකා‍වේ ‍දෙවන පැරණිතම නගරයයි. එනමුත් ‍පොළොන්නරු රාජධානි‍යේ වැදගත්ම චරිතය වන්නේ ඔහුගේ මුනුබුරු මහා පරාක්‍රමබාහු රජුය. කෙටි චෝල පාලන සමයේ දී ‍මෙම නගරය ජනනාත මංගලම් ‍ලෙස ද හදුන්වා ති‍බේ. එ‍හෙත් ඉන් පසු පත් වූ පාලකයින්‍ අතරින් නිශ්ශංකමල්ල රජු හැරුණු විට පත් වූ අ‍නෙක් පාලකයින් එතරම් සාර්ථක ‍නොවූහ. එම රජවරු ඇති කර ගත් දකුණු ඉන්දියානු විවාහ සම්බන්ධතා පසු කාලීනව ඇති වූ දකුණු ඉන්දියානු ආක්‍රමණවලට ද රාජධානිය දඹ‍දෙණියට සංක්‍රමණය වීමටද හේතු විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152973|title=Ancient City of Polonnaruwa: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103509/https://whc.unesco.org/document/152973|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/201/|title=Ancient City of Polonnaruwa|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103437/https://whc.unesco.org/en/list/201/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[සීගිරිය]] | [[File:Sigiriya.jpg|150px|alt=A large granite rock with people walking toward it]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1982 | 202; ii, iii, iv (සංස්කෘතික) | සීගිරිය ලොව අට වන පුදුමය ලෙස හඳුන්වයි. ‍මෙය ඉතා ඈත අතීතයේදී සිංහලයේ රජ කළ,ලොව ප්රථම ගුවන් යානය වන දඩු මොනරයෙන් අහසින් ගමන් කරමින් මුළු ලොවම පාලනය කළ ලෝකාධිපති ලංකේෂ්වර රාවණ අධිරාජ්‍යා විසින් ක්‍රි.පූ 5000 දී ඉදිකරන ලද ආරක්ෂිත මාළිගා සංකීර්ණයක් ලෙස සලකනු ලබයි එතුමාට අමතරව කුවේර රජුත් පසුව පලමුවන කාශ්‍යප රජුත් මෙම මාලිගාව භාවිතා කරන ලදි.සීගිරි ගල මුදු‍නෙහි මාළිගාවක නටබුන්ද, ගල මධ්‍යයේ සිංහ දොරටුවක් ද බිතූ සිතුවම් සහ කැටපත් පවුර පිහිටා ඇත.‍ ‍මෙහි ඇති ‍වෙනත් වැදගත් අංග ‍ලෙස බිතු සිතුවම්, පර්වතය පහළින් පිහිටා ඇති මාලිගා සංකීර්ණය, දිය අගල්, පවුරු සහ පර්වත‍යේ සිට මිටර සිය ගණනක් දුරට විහි‍‍දෙන උද්‍යාන දැක්විය හැකිය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152974|title=Ancient City of Sigiriya: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705132910/https://whc.unesco.org/document/152974|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/202/|title=Ancient City of Sigiriya|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=6 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220806053436/https://whc.unesco.org/en/list/202|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[මහනුවර]] පෞරාණීක නගරය | [[File:SL Kandy asv2020-01 img33 Sacred Tooth Temple.jpg|150px|alt=A Buddhist temple in white stone and a flag in front]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1988 | 450; iv, vi (සංස්කෘතික) | මහනුවර නගරයේ පිහිටා ඇති පූජනීය ස්ථානයක් වන දළදා මාලිගා‍වේ බුදුන් වහන්‍‍සේගේ දන්ත ධාතුව තැන්පත් කර ඇත. රාජ්‍ය ‍දේශපාලන වැදගත් සංකේතයක් වන දන්ත ධාතූන් වහන්සේගේ හිමිකරු ර‍ටෙහි පාලකයා බව සැලකෙන මතයක් පුරාණ කාල‍යේ සිටම පවති. වර්ෂ 1592 සිට 1815 දක්වා කාල සීමාවෙහි දී ලංකාවේ අගනුවර ලෙස මහනුවර පැවති අතර දළදා මාලිගාව නිසාවෙන් මහනුවර නගරය එක්සත් ජාතීන්ගේ ලෝක උරුමයක් ලෙස නම් කරනු ලැබීය. වසරකට වරක් ආගමික වතාවත් පැවැත්වී‍මේ අවස්ථාව අස්ගිරි මල්වතු ‍දෙපාර්ශවය අතර හුවමාරු ‍වේ. ත්‍රස්තවාදි ප්‍රහාරයකින් හානි සිදු වුවද දැන් සම්පුර්ණයෙන් ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153507|title=Sacred City of Kandy: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705171904/https://whc.unesco.org/document/153507|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/450/|title=Sacred City of Kandy|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=1 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220801225441/https://whc.unesco.org/en/list/450|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | [[File:20160128 Sri Lanka 4107 Sinharaja Forest Reserve sRGB (25468886730).jpg|150px|alt=Look at a rain forest from above]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමු පලාත]] සහ [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණූ පලාත]] | 1988 | 405; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකා‌වේ ව‍න උද්‍යානයක් වන සිංහරාජ වනය, යුනෙස්කෝව මගින් ‍ජෛව ගෝලීය රක්ෂිතයක් හා ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ති‍බේ. නො ඉදුල් වැසි වනාන්තරයක් වන ‍මෙය, ළඟා වීමට ඇති අපහසු බව නිසා ම දැව කර්මාන්ත‍යේ ග්‍රහණ‍යෙන් මිදී ඇත. ‍මෙය 1889 දී ලෝක උරුමයක් ද 1978 දී ලෝක උරුමයක් ද ලෙස ද නම් කර තිබේ. නැගෙනහිර - බටහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 21 ද උතුරු- නැගෙනහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 7 පමණක් වුව ද ඉතා සරු ‍ජෛව විවිධත්වයකට සහ ආ‍වේනික වි‍ශේෂ (කෘමීන්, ශාක, උරගයන්, පක්ෂීන් සහ ක්ෂීර‍පායීන්) රැසකට ‍සෙවණ සපයයි.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/405/|title=Sinharaja Forest Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802042303/https://whc.unesco.org/en/list/405|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ගාලු කොටුව|පැරණි ගාලු නගරය සහ එහි බලකොටු]] |[[File:Galle Fort.jpg|150px|alt=Aerial photo of Galle fort]] |[[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පලාත]] | 1988 | 451; iv (සංස්කෘතික) | ගාල්ල, ශ්‍රී ලංකා‌වේ නිරිතදිග ‍වෙරළ තීර‍යේ ‍කොළඹ සිට කි.මි. 119 දුරින් පිහිටි නගරයකි. පෘතුගීසීන් පැමිණීමට ‍පෙර 16 වන සියව‍සේ දී ධීවර වරායක් ලෙස පැවති මෙය එවකට ගිම්මතිත්ත ‍ලෙස හදුන්වා ඇත. (ඉබන්බතුතා ක්වලි (Qali) ලෙස හදුන්වා ති‍බේ.) 18 වන සියව‍සේ බ්‍රිතාන්‍ය පාලකයින් කොළඹ ප්‍රධාන වරාය ‍ලෙස සැලකීමට ‍පෙර ගාල්ල එහි දියුණු‍වේ උපරිමයට එළඹ තිබිණ. 2004.12.26 දින ඇති වු සුනාමි උවදුරින් නගරයට හානි සිදු වූ අතර දහස් ගනණක් ජීවිතක්ෂයට පත් විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153511|title=Old Town of Galle and its Fortifications: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705121023/https://whc.unesco.org/document/153511|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/451/|title=Old Town of Galle and its Fortifications|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802020044/https://whc.unesco.org/en/list/451|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | [[File:Dambulla-buddhastupa.jpg|150px|alt=Stupa with sitting Buddhas around it in a cave with painted walls]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] | 1991 | 561; i, iv (සංස්කෘතික) | දඹුලු ‍ලෙන් විහාරය (රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහාරය) රට මැද භාගයට වන්නට පිහිටි, ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ඇති ස්ථානයකි. ‍කොළඹින් කි.මි. 148 නැ‍ගෙනහිරින්ද මහනුවරින් කි.මි. 72 උතුරින්ද පිහිටා ඇති ‍මෙය ඉතා ‍හොදින් සුරැකිව ඇති විහාර සංකීර්ණයකි. තැනිතලාවෙන් මි.160 උසින් පිහිටි පර්වතයක, 80 ට අධික ‍ලෙන් සංඛ්‍යාවක් පවතින අතර ‍ලෙන් පහක් ආශ්‍රිතව විහාර අංගනය පිහිටා ඇත. බුද්ධ චරිතයට අදාළ ස්තූප සහ බිතු සිතුවම් නිසා ‍මෙම විහාරය ලෝක ප්‍රසිද්ධියට පත් වී ඇත. බුද්ධ ස්තූප 153, සිංහල රජුන්ගේ ප්‍රතිමා 3 සහ දැව ප්‍රතිමා 4 ක් වර්ග මි. 2100 ප්‍ර‍දේශයක පිහිටා ති‍බේ.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/561|title=Rangiri Dambulla Cave Temple|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001422/http://whc.unesco.org/en/list/561|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්]] | [[File:Sri Pada 02.jpg|150px|alt=A mountain from far]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] සහ [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව පලාත]] | 2010 | 1203; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකාවේ උස්බිම් තෙත් කලාපීය උද්‍යාන තුනකින් සමන්විත වේ: කඳු මුදුන වන සංරක්ෂණ ප්‍රදේශය, හෝර්ටන් තැන්න ජාතික වනෝද්‍යානය සහ නකල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය. ආදම්ගේ කඳු මුදුන බෞද්ධ වන්දනාකරුවන් සඳහා සැලකිය යුතු මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත්ව ඇති උසම ස්ථානයයි. එය ආවේණික විශේෂ ඇදහිය නොහැකි පරාසයක් සහිත ජෛව විවිධත්ව උණුසුම් ස්ථානයකි. බටහිර දම් පාට මුහුණැති ලැංගූර්, සිහින් ලෝරිස් සහ ශ්‍රී ලංකා දිවියා වැනි වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති විශේෂ කිහිපයක් පවා මෙහි සොයාගත හැකිය.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1203|title=Central Highlands of Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001427/http://whc.unesco.org/en/list/1203|url-status=live}}</ref> |- |} == තාවකාලික ලැයිස්තුව == ලෝක උරුම ලැයිස්තුවේ ලියා ඇති ස්ථාන වලට අමතරව, සාමාජික රටවලට නම් කිරීම සඳහා සලකා බැලිය හැකි තාවකාලික ස්ථාන ලැයිස්තුවක් පවත්වා ගත හැකිය. ලෝක උරුම ලැයිස්තුව සඳහා නාමයෝජනා පිළිගනු ලබන්නේ එම ස්ථානය කලින් තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ලැයිස්තුගත කර ඇත්නම් පමණි.<ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |title=Tentative Lists |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=7 October 2010 |archive-date=1 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160401104537/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |url-status=live }}</ref>වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ අඩවි හයක් ඇත.<ref name="Sri Lanka">{{Cite web |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|Tentative sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] | | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2006 | ii, v (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|title=Seruwila Mangala Raja Maha Vihara|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ මහවැලි ගඟ දිගේ සේරුවිල සිට ශ්‍රී පාදය පුරාණ වන්දනා මාර්ගය | [[File:Adam's Peak - January 2020.jpg|150px|alt=A conical mountain]] | අඩවි කිහිපයක් | 2010 | ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|title=Seruwila to Sri Pada (Sacred Foot Print Shrine), Ancient pilgrim route along the Mahaweli river in Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225958/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රජගල පුරාවිද්‍යා භූමිය|රජගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයේ පිහිටි පුරාණ ආරියකර විහාරය]] | [[File:Rajagala Archaeological Site 1.jpg|150px|alt=Temple ruins with several pillars standing]] | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2020 | i, iii, iv (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|title=Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ භාවනා ආරාම | [[File:A resting place in Ritigala.jpg|150x150px|alt=A resting place in the Ritigala monastery]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]], [[North Western Province, Sri Lanka|වයඹ]] | 2024 | iii, iv, v (සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=4 June 2024 |title=Buddhist Meditation Monasteries of Ancient Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6774/ |access-date=30 June 2024 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ තේ සංස්කෘතික භූ දර්ශනය | [[File:Tea plantation Haputale.jpg|150px|alt=Tea plantation (Dambatenne estates) at about 1800&nbsp;m above sea level in Haputale, Hill Country]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]], [[Uva Province, Sri Lanka|ඌව]] | 2025 | iv, v, vi(සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=19 August 2025 |title=Sri Lanka’s Tea Cultural Landscape|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6888/|access-date=09 October 2025 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | [[රිටිගල ස්වාභාවික දැඩි රක්‍ෂිතය|රිටිගල දැඩි ස්වභාව රක්ෂිතය]] | [[File:Pathway to Ritigala Monastery -SriLanka.png|center|150px]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]] | 2026 | xii,ix,x(ස්වභාවික) |<ref>{{Cite web |date=31 March 2026 |title=Ritigala Strike Nature Reserve|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/7008/|access-date= 15 June 2026 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |} ==මේ අඩවියත් බලන්න== *[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]] *[[ශ්‍රී ලංකාව]] == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} == බාහිර සබැඳි == *[http://whc.unesco.org/en/list යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවි ලැයිස්තුව] &mdash; නිල වෙබ් අඩවිය *[http://terre.sans.frontiere.free.fr/page_a_voir_a_faire/top_100.htm ලොව ලස්සනම ස්ථාන 100 - 95 - සීගිරිය] *[http://www.go2srilanka.com/destinations.html ගමනාන්ත - ශ්‍රී ලංකාව - ආකර්ෂණීය ස්ථාන] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106000919/http://www.go2srilanka.com/destinations.html |date=2007-11-06 }} *[http://www.imagesofceylon.com ග්‍රී ලාංකීය ඉතිහාසයේ පින්තූර ] {{Sri Lanka topics}} {{World Heritage Sites in Sri Lanka}} {{Lists of World Heritage Sites in Asia}} [[Category:Lists of World Heritage Sites|Sri Lanka]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ පිහිටි ලෝක උරුම අඩවි| ]] [[Category:Lists of tourist attractions in Sri Lanka|World Heritage Sites]] [[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි ලෝක උරුම ]] 08ysfrrdhefhc2mfzn1dxp16yr553re 798753 798752 2026-09-06T14:00:45Z KSLwiki24 70498 798753 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ස්ථාන | header1 = සංඛ්‍යාත්මක තොරතුරු | label1 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data1 = 8 | label2 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data2 = 8 | label3 = මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත | data3 = 4 | label4 = ලෝක මතක උරුම | data4 = 5 | label5 = අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම | data5 = 3 | label6 = ලෝක උරුම පළමු ලියාපදිංචිය | data6 = වර්ෂ 1982 | label7 = ලෝක උරුම නවතම ලියාපදිංචිය | data7 = වර්ෂ 2010 }} {{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන පිහිටීම. හරිත තිත් ස්වභාවික ස්ථාන වේ, රතු තිත් සංස්කෘතික වේ.|alt=Map of Sri Lanka with locations of World Heritage Sites |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.30|N|long=80.64 |E|label=[[මහනුවර]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.9569|N|long=80.7597 |E|label=[[සීගිරිය]] | position=top}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.35|N|long=80.38 |E|label=[[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.05|N|long=80.22 |E|label=[[ගාලු කොටුව]] | position= bottom}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.933333|N|long=81.0 |E|label=[[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.85|N|long=80.65 |E|label=[[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.416667|N|long=80.5 |E|label=[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | position=bottom|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.45|N|long=80.8 |E|label=[[දුම්බර කඳුවැටිය]] | position=right|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.813056 |long=80.484444|label=[[ශ්‍රී පාද කඳුවැටිය ආශ්‍රිත වනගත අභයභූමිය|ශ්‍රී පාද අභයභූමිය]] | position=left|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.8 |long=80.8|label=[[හෝර්ටන් තැන්න ජාතික උද්‍යානය|හෝර්ටන් තැන්න]] | position=right|mark=Green pog.svg}} }} [[යුනෙස්කෝ|එක්සත් ජාතීන්ගේ අධ්‍යාපනික, විද්‍යාත්මක හා සංස්කෘතික සංවිධානය]] (UNESCO) විසින් 1972 දී පිහිටුවන ලද යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇති රටවල් විසින් නම් කරන ලද කැපී පෙනෙන විශ්වීය [[සංස්කෘතික උරුමයන්|සංස්කෘතික]] හෝ [[ස්වාභාවික උරුමයන්]] සහිත [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලෝක උරුම ස්ථාන]] නම් කරයි.<ref name="convention">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The World Heritage Convention |url=https://whc.unesco.org/en/convention/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/ |archive-date=27 August 2016 |access-date=21 September 2010 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> සංස්කෘතික උරුමයන් යනු ස්මාරක (වාස්තු විද්‍යාත්මක කෘති, ස්මාරක මූර්ති හෝ සෙල්ලිපි වැනි), ගොඩනැගිලි කණ්ඩායම් සහ ස්ථාන (පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන ඇතුළුව) වලින් සමන්විත වේ. විද්‍යාව, සංරක්ෂණය හෝ ස්වාභාවික සුන්දරත්වය යන දෘෂ්ටි කෝණයෙන් වැදගත් වන ස්වාභාවික ලක්ෂණ (භෞතික හා ජීව විද්‍යාත්මක සැකැස්මන්ගෙන් සමන්විත), භූ විද්‍යාත්මක හා භෞතික විද්‍යාත්මක සැකැස්ම (වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති සතුන් සහ ශාක විශේෂවල වාසස්ථාන ඇතුළුව) සහ ස්වාභාවික ස්ථාන ස්වාභාවික උරුමයන් ලෙස අර්ථ දැක්වේ.[[ශ්‍රී ලංකාව]] 1980 ජුනි 6 වන දින සම්මුතිය අනුමත කළේය.<ref name="Sri Lanka2">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref>යුනෙස්කෝ සම්මුතිය අනුව ප්‍රධාන කාණ්ඩ හතරක් වන අතර එක් එක් කාණ්ඩ යටතේ උරුමය කළමණාකරණය කිරීම සිදුවේ.එම කාණ්ඩ නම්, *ලෝක උරුම ස්ථාන *ජෛවගෝල රක්ෂිත *ලෝක මතක උරුම *අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage |url=https://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |archive-date=1 February 2021 |access-date=3 February 2021 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> වර්තමානය වන විට, ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන අටක් ලැයිස්තුවේ ඇත. පළමු ස්ථාන තුන වන [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය|පොළොන්නරුව පුරාණ නගරය]], [[සීගිරිය- පුරාණ නගරය|සීගිරිය පුරාණ නගරය]] සහ [[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුර පූජනීය නගරය]] 1982 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මෑත කාලීන ස්ථානය වන ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්|මධ්‍යම කඳුකරය]] 2010 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මධ්‍යම කඳුකරය සහ [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ වන රක්ෂිතය]] ස්වාභාවික ස්ථාන වන අතර අනෙක් හය සංස්කෘතික වේ. ඊට අමතරව, ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ස්ථාන හයක් ඇත. ඊට අමතරව ජෛවගෝල රක්ෂිත 4 ක්,ලෝක මතක උරුම 5 ක් සහ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම 3 ක් ද යුනෙස්කෝ සම්මුතිය යටතේ ශ්‍රී ලංකාවට හිමිව පවතී.එසේම 1983–1989 කාලය තුළ ලෝක උරුම කමිටුවේ සාමාජිකයෙකු ලෙස රට සේවය කළේය.ශ්‍රී ලංකාව තුළ යුනෙස්කෝව සම්බන්ධීකරණය කිරීම,ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා වගකිව යුතු නිල රාජ්‍ය ආයතය වශයෙන් 1949 දී පිහිටුවන ලද සහ 2024 අංක 38 දරණ යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභා පනත යටතේ පිහිටුවන ලද '''"යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභාව (Sri Lanka National Commission for UNESCO)"''' කටයුතු කරනු ලබයි.<ref name="Sri Lanka4">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> == ලෝක උරුම ස්ථාන == යුනෙස්කෝව [[ලෝක උරුම අඩවිය#තේරීමේ නිර්ණායක|නිර්ණායක දහයක්]] යටතේ අඩවි ලැයිස්තුගත කරයි; සෑම ප්‍රවේශයක්ම අවම වශයෙන් එක් නිර්ණායකයක්වත් සපුරාලිය යුතුය. නිර්ණායක i සිට vi දක්වා සංස්කෘතික වන අතර vii හරහා x ස්වභාවික වේ.<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/criteria/|title=UNESCO World Heritage Centre – The Criteria for Selection|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=17 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160612152223/https://whc.unesco.org/en/criteria/|archive-date=12 June 2016|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> {{clear}} {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|World Heritage Sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[අනුරාධපුර (පෞරාණික නගරය)]] | [[File:SL Anuradhapura asv2020-01 img31 Abhayagiriya Stupa.jpg|150px|alt=A large Buddhist stupa]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 200; ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | අනුරාධපුරය ශ්‍රී ලංකා‌වේ අගනුවරක්ව පැවති අතර අදටත් ශ්‍රී ලාංකීය ශිෂ්ඨාචාර‍යේ සුරැකිව පවතින නටබුන් සදහා ලෝක ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි. අනුරාධපුරය නගරය මුල් කරගත් ශිෂ්ඨාචාරය ආසියා‍වේ පැවති විශිෂ්ඨත ම එකකි. දැනට එක්සත් ජාතින් ‍ලෝක උරුමයක් වන මෙය වර්තමාන අගනුවර වන ‍කොළඹ සිට කි.මී. 205 උතුරින්, උතුරු මැද පළාත මල්වතු ඔය ඉවුර මුල් කර‍ගෙන පිහිටා ති‍බේ. ක්‍රි.පූ 4 වන සියව‍සේ ආරම්භ වූ අනුරාධපුර රාජධානිය, 11 වන සියවස දක්වා ම දකුණු ආසිය‍‍වේ ස්ථාවරත ම ‍‍දේශපාලන හා ආර්ථීක මධ්‍යස්ථනයක් ‍ලෙස වැජඹුණි.‍ බෞද්ධ ලෝකයට පූජනීය නගරයක් වූ, වර්ග කි.මි. 40 පුරා විහිදුනු ‍‍බෞද්ධ ආරාම පිහිටා ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152972|title=Sacred City of Anuradhapura: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705150829/https://whc.unesco.org/document/152972|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/200/|title=Sacred City of Anuradhapura|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707093013/http://whc.unesco.org/en/list/200|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | [[File:Polonnaruwa Vatadage.jpg|150px|alt=Ruins of a Buddhist temple]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 201; i, iii, vi (සංස්කෘතික) | දෙමළ මහාසෑය(රන්කොත් වෙහෙර)-පොළොන්නරුව]] ‍චෝල ආක්‍රමණිකයින් පරදවා පළමුවන විජයබා රජු විසින් අගනුවර කර ගත් ‍පොළොන්නරුව ලංකා‍වේ ‍දෙවන පැරණිතම නගරයයි. එනමුත් ‍පොළොන්නරු රාජධානි‍යේ වැදගත්ම චරිතය වන්නේ ඔහුගේ මුනුබුරු මහා පරාක්‍රමබාහු රජුය. කෙටි චෝල පාලන සමයේ දී ‍මෙම නගරය ජනනාත මංගලම් ‍ලෙස ද හදුන්වා ති‍බේ. එ‍හෙත් ඉන් පසු පත් වූ පාලකයින්‍ අතරින් නිශ්ශංකමල්ල රජු හැරුණු විට පත් වූ අ‍නෙක් පාලකයින් එතරම් සාර්ථක ‍නොවූහ. එම රජවරු ඇති කර ගත් දකුණු ඉන්දියානු විවාහ සම්බන්ධතා පසු කාලීනව ඇති වූ දකුණු ඉන්දියානු ආක්‍රමණවලට ද රාජධානිය දඹ‍දෙණියට සංක්‍රමණය වීමටද හේතු විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152973|title=Ancient City of Polonnaruwa: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103509/https://whc.unesco.org/document/152973|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/201/|title=Ancient City of Polonnaruwa|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103437/https://whc.unesco.org/en/list/201/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[සීගිරිය]] | [[File:Sigiriya.jpg|150px|alt=A large granite rock with people walking toward it]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1982 | 202; ii, iii, iv (සංස්කෘතික) | සීගිරිය ලොව අට වන පුදුමය ලෙස හඳුන්වයි. ‍මෙය ඉතා ඈත අතීතයේදී සිංහලයේ රජ කළ,ලොව ප්රථම ගුවන් යානය වන දඩු මොනරයෙන් අහසින් ගමන් කරමින් මුළු ලොවම පාලනය කළ ලෝකාධිපති ලංකේෂ්වර රාවණ අධිරාජ්‍යා විසින් ක්‍රි.පූ 5000 දී ඉදිකරන ලද ආරක්ෂිත මාළිගා සංකීර්ණයක් ලෙස සලකනු ලබයි එතුමාට අමතරව කුවේර රජුත් පසුව පලමුවන කාශ්‍යප රජුත් මෙම මාලිගාව භාවිතා කරන ලදි.සීගිරි ගල මුදු‍නෙහි මාළිගාවක නටබුන්ද, ගල මධ්‍යයේ සිංහ දොරටුවක් ද බිතූ සිතුවම් සහ කැටපත් පවුර පිහිටා ඇත.‍ ‍මෙහි ඇති ‍වෙනත් වැදගත් අංග ‍ලෙස බිතු සිතුවම්, පර්වතය පහළින් පිහිටා ඇති මාලිගා සංකීර්ණය, දිය අගල්, පවුරු සහ පර්වත‍යේ සිට මිටර සිය ගණනක් දුරට විහි‍‍දෙන උද්‍යාන දැක්විය හැකිය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152974|title=Ancient City of Sigiriya: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705132910/https://whc.unesco.org/document/152974|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/202/|title=Ancient City of Sigiriya|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=6 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220806053436/https://whc.unesco.org/en/list/202|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[මහනුවර]] පෞරාණීක නගරය | [[File:SL Kandy asv2020-01 img33 Sacred Tooth Temple.jpg|150px|alt=A Buddhist temple in white stone and a flag in front]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1988 | 450; iv, vi (සංස්කෘතික) | මහනුවර නගරයේ පිහිටා ඇති පූජනීය ස්ථානයක් වන දළදා මාලිගා‍වේ බුදුන් වහන්‍‍සේගේ දන්ත ධාතුව තැන්පත් කර ඇත. රාජ්‍ය ‍දේශපාලන වැදගත් සංකේතයක් වන දන්ත ධාතූන් වහන්සේගේ හිමිකරු ර‍ටෙහි පාලකයා බව සැලකෙන මතයක් පුරාණ කාල‍යේ සිටම පවති. වර්ෂ 1592 සිට 1815 දක්වා කාල සීමාවෙහි දී ලංකාවේ අගනුවර ලෙස මහනුවර පැවති අතර දළදා මාලිගාව නිසාවෙන් මහනුවර නගරය එක්සත් ජාතීන්ගේ ලෝක උරුමයක් ලෙස නම් කරනු ලැබීය. වසරකට වරක් ආගමික වතාවත් පැවැත්වී‍මේ අවස්ථාව අස්ගිරි මල්වතු ‍දෙපාර්ශවය අතර හුවමාරු ‍වේ. ත්‍රස්තවාදි ප්‍රහාරයකින් හානි සිදු වුවද දැන් සම්පුර්ණයෙන් ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153507|title=Sacred City of Kandy: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705171904/https://whc.unesco.org/document/153507|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/450/|title=Sacred City of Kandy|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=1 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220801225441/https://whc.unesco.org/en/list/450|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | [[File:20160128 Sri Lanka 4107 Sinharaja Forest Reserve sRGB (25468886730).jpg|150px|alt=Look at a rain forest from above]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමු පලාත]] සහ [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණූ පලාත]] | 1988 | 405; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකා‌වේ ව‍න උද්‍යානයක් වන සිංහරාජ වනය, යුනෙස්කෝව මගින් ‍ජෛව ගෝලීය රක්ෂිතයක් හා ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ති‍බේ. නො ඉදුල් වැසි වනාන්තරයක් වන ‍මෙය, ළඟා වීමට ඇති අපහසු බව නිසා ම දැව කර්මාන්ත‍යේ ග්‍රහණ‍යෙන් මිදී ඇත. ‍මෙය 1889 දී ලෝක උරුමයක් ද 1978 දී ලෝක උරුමයක් ද ලෙස ද නම් කර තිබේ. නැගෙනහිර - බටහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 21 ද උතුරු- නැගෙනහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 7 පමණක් වුව ද ඉතා සරු ‍ජෛව විවිධත්වයකට සහ ආ‍වේනික වි‍ශේෂ (කෘමීන්, ශාක, උරගයන්, පක්ෂීන් සහ ක්ෂීර‍පායීන්) රැසකට ‍සෙවණ සපයයි.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/405/|title=Sinharaja Forest Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802042303/https://whc.unesco.org/en/list/405|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ගාලු කොටුව|පැරණි ගාලු නගරය සහ එහි බලකොටු]] |[[File:Galle Fort.jpg|150px|alt=Aerial photo of Galle fort]] |[[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පලාත]] | 1988 | 451; iv (සංස්කෘතික) | ගාල්ල, ශ්‍රී ලංකා‌වේ නිරිතදිග ‍වෙරළ තීර‍යේ ‍කොළඹ සිට කි.මි. 119 දුරින් පිහිටි නගරයකි. පෘතුගීසීන් පැමිණීමට ‍පෙර 16 වන සියව‍සේ දී ධීවර වරායක් ලෙස පැවති මෙය එවකට ගිම්මතිත්ත ‍ලෙස හදුන්වා ඇත. (ඉබන්බතුතා ක්වලි (Qali) ලෙස හදුන්වා ති‍බේ.) 18 වන සියව‍සේ බ්‍රිතාන්‍ය පාලකයින් කොළඹ ප්‍රධාන වරාය ‍ලෙස සැලකීමට ‍පෙර ගාල්ල එහි දියුණු‍වේ උපරිමයට එළඹ තිබිණ. 2004.12.26 දින ඇති වු සුනාමි උවදුරින් නගරයට හානි සිදු වූ අතර දහස් ගනණක් ජීවිතක්ෂයට පත් විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153511|title=Old Town of Galle and its Fortifications: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705121023/https://whc.unesco.org/document/153511|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/451/|title=Old Town of Galle and its Fortifications|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802020044/https://whc.unesco.org/en/list/451|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | [[File:Dambulla-buddhastupa.jpg|150px|alt=Stupa with sitting Buddhas around it in a cave with painted walls]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] | 1991 | 561; i, iv (සංස්කෘතික) | දඹුලු ‍ලෙන් විහාරය (රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහාරය) රට මැද භාගයට වන්නට පිහිටි, ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ඇති ස්ථානයකි. ‍කොළඹින් කි.මි. 148 නැ‍ගෙනහිරින්ද මහනුවරින් කි.මි. 72 උතුරින්ද පිහිටා ඇති ‍මෙය ඉතා ‍හොදින් සුරැකිව ඇති විහාර සංකීර්ණයකි. තැනිතලාවෙන් මි.160 උසින් පිහිටි පර්වතයක, 80 ට අධික ‍ලෙන් සංඛ්‍යාවක් පවතින අතර ‍ලෙන් පහක් ආශ්‍රිතව විහාර අංගනය පිහිටා ඇත. බුද්ධ චරිතයට අදාළ ස්තූප සහ බිතු සිතුවම් නිසා ‍මෙම විහාරය ලෝක ප්‍රසිද්ධියට පත් වී ඇත. බුද්ධ ස්තූප 153, සිංහල රජුන්ගේ ප්‍රතිමා 3 සහ දැව ප්‍රතිමා 4 ක් වර්ග මි. 2100 ප්‍ර‍දේශයක පිහිටා ති‍බේ.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/561|title=Rangiri Dambulla Cave Temple|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001422/http://whc.unesco.org/en/list/561|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්]] | [[File:Sri Pada 02.jpg|150px|alt=A mountain from far]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] සහ [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව පලාත]] | 2010 | 1203; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකාවේ උස්බිම් තෙත් කලාපීය උද්‍යාන තුනකින් සමන්විත වේ: කඳු මුදුන වන සංරක්ෂණ ප්‍රදේශය, හෝර්ටන් තැන්න ජාතික වනෝද්‍යානය සහ නකල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය. ආදම්ගේ කඳු මුදුන බෞද්ධ වන්දනාකරුවන් සඳහා සැලකිය යුතු මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත්ව ඇති උසම ස්ථානයයි. එය ආවේණික විශේෂ ඇදහිය නොහැකි පරාසයක් සහිත ජෛව විවිධත්ව උණුසුම් ස්ථානයකි. බටහිර දම් පාට මුහුණැති ලැංගූර්, සිහින් ලෝරිස් සහ ශ්‍රී ලංකා දිවියා වැනි වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති විශේෂ කිහිපයක් පවා මෙහි සොයාගත හැකිය.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1203|title=Central Highlands of Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001427/http://whc.unesco.org/en/list/1203|url-status=live}}</ref> |- |} == තාවකාලික ලැයිස්තුව == ලෝක උරුම ලැයිස්තුවේ ලියා ඇති ස්ථාන වලට අමතරව, සාමාජික රටවලට නම් කිරීම සඳහා සලකා බැලිය හැකි තාවකාලික ස්ථාන ලැයිස්තුවක් පවත්වා ගත හැකිය. ලෝක උරුම ලැයිස්තුව සඳහා නාමයෝජනා පිළිගනු ලබන්නේ එම ස්ථානය කලින් තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ලැයිස්තුගත කර ඇත්නම් පමණි.<ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |title=Tentative Lists |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=7 October 2010 |archive-date=1 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160401104537/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |url-status=live }}</ref>වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ අඩවි හයක් ඇත.<ref name="Sri Lanka">{{Cite web |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|Tentative sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] | | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2006 | ii, v (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|title=Seruwila Mangala Raja Maha Vihara|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ මහවැලි ගඟ දිගේ සේරුවිල සිට ශ්‍රී පාදය පුරාණ වන්දනා මාර්ගය | [[File:Adam's Peak - January 2020.jpg|150px|alt=A conical mountain]] | අඩවි කිහිපයක් | 2010 | ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|title=Seruwila to Sri Pada (Sacred Foot Print Shrine), Ancient pilgrim route along the Mahaweli river in Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225958/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රජගල පුරාවිද්‍යා භූමිය|රජගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයේ පිහිටි පුරාණ ආරියකර විහාරය]] | [[File:Rajagala Archaeological Site 1.jpg|150px|alt=Temple ruins with several pillars standing]] | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2020 | i, iii, iv (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|title=Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ භාවනා ආරාම | [[File:A resting place in Ritigala.jpg|150x150px|alt=A resting place in the Ritigala monastery]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]], [[North Western Province, Sri Lanka|වයඹ]] | 2024 | iii, iv, v (සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=4 June 2024 |title=Buddhist Meditation Monasteries of Ancient Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6774/ |access-date=30 June 2024 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ තේ සංස්කෘතික භූ දර්ශනය | [[File:Tea plantation Haputale.jpg|150px|alt=Tea plantation (Dambatenne estates) at about 1800&nbsp;m above sea level in Haputale, Hill Country]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]], [[Uva Province, Sri Lanka|ඌව]] | 2025 | iv, v, vi(සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=19 August 2025 |title=Sri Lanka’s Tea Cultural Landscape|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6888/|access-date=09 October 2025 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | [[රිටිගල ස්වාභාවික දැඩි රක්‍ෂිතය|රිටිගල දැඩි ස්වභාව රක්ෂිතය]] | [[File:Pathway to Ritigala Monastery -SriLanka.png|center|150px]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]] | 2026 | xii,ix,x(ස්වභාවික) |<ref>{{Cite web |date=31 March 2026 |title=Ritigala Strike Nature Reserve|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/7008/|access-date= 15 June 2026 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |} ==මේ අඩවියත් බලන්න== *[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]] *[[ශ්‍රී ලංකාව]] == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} == බාහිර සබැඳි == *[http://whc.unesco.org/en/list යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවි ලැයිස්තුව] &mdash; නිල වෙබ් අඩවිය *[http://terre.sans.frontiere.free.fr/page_a_voir_a_faire/top_100.htm ලොව ලස්සනම ස්ථාන 100 - 95 - සීගිරිය] *[http://www.go2srilanka.com/destinations.html ගමනාන්ත - ශ්‍රී ලංකාව - ආකර්ෂණීය ස්ථාන] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106000919/http://www.go2srilanka.com/destinations.html |date=2007-11-06 }} *[http://www.imagesofceylon.com ග්‍රී ලාංකීය ඉතිහාසයේ පින්තූර ] {{Sri Lanka topics}} {{World Heritage Sites in Sri Lanka}} {{Lists of World Heritage Sites in Asia}} [[Category:Lists of World Heritage Sites|Sri Lanka]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ පිහිටි ලෝක උරුම අඩවි| ]] [[Category:Lists of tourist attractions in Sri Lanka|World Heritage Sites]] [[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි ලෝක උරුම ]] oetx0e0t7g51nl3j9rjhuv982tovf87 798754 798753 2026-09-06T14:04:55Z KSLwiki24 70498 /* තාවකාලික ලැයිස්තුව */ 798754 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ස්ථාන | header1 = සංඛ්‍යාත්මක තොරතුරු | label1 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data1 = 8 | label2 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data2 = 8 | label3 = මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත | data3 = 4 | label4 = ලෝක මතක උරුම | data4 = 5 | label5 = අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම | data5 = 3 | label6 = ලෝක උරුම පළමු ලියාපදිංචිය | data6 = වර්ෂ 1982 | label7 = ලෝක උරුම නවතම ලියාපදිංචිය | data7 = වර්ෂ 2010 }} {{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන පිහිටීම. හරිත තිත් ස්වභාවික ස්ථාන වේ, රතු තිත් සංස්කෘතික වේ.|alt=Map of Sri Lanka with locations of World Heritage Sites |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.30|N|long=80.64 |E|label=[[මහනුවර]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.9569|N|long=80.7597 |E|label=[[සීගිරිය]] | position=top}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.35|N|long=80.38 |E|label=[[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.05|N|long=80.22 |E|label=[[ගාලු කොටුව]] | position= bottom}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.933333|N|long=81.0 |E|label=[[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.85|N|long=80.65 |E|label=[[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.416667|N|long=80.5 |E|label=[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | position=bottom|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.45|N|long=80.8 |E|label=[[දුම්බර කඳුවැටිය]] | position=right|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.813056 |long=80.484444|label=[[ශ්‍රී පාද කඳුවැටිය ආශ්‍රිත වනගත අභයභූමිය|ශ්‍රී පාද අභයභූමිය]] | position=left|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.8 |long=80.8|label=[[හෝර්ටන් තැන්න ජාතික උද්‍යානය|හෝර්ටන් තැන්න]] | position=right|mark=Green pog.svg}} }} [[යුනෙස්කෝ|එක්සත් ජාතීන්ගේ අධ්‍යාපනික, විද්‍යාත්මක හා සංස්කෘතික සංවිධානය]] (UNESCO) විසින් 1972 දී පිහිටුවන ලද යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇති රටවල් විසින් නම් කරන ලද කැපී පෙනෙන විශ්වීය [[සංස්කෘතික උරුමයන්|සංස්කෘතික]] හෝ [[ස්වාභාවික උරුමයන්]] සහිත [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලෝක උරුම ස්ථාන]] නම් කරයි.<ref name="convention">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The World Heritage Convention |url=https://whc.unesco.org/en/convention/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/ |archive-date=27 August 2016 |access-date=21 September 2010 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> සංස්කෘතික උරුමයන් යනු ස්මාරක (වාස්තු විද්‍යාත්මක කෘති, ස්මාරක මූර්ති හෝ සෙල්ලිපි වැනි), ගොඩනැගිලි කණ්ඩායම් සහ ස්ථාන (පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන ඇතුළුව) වලින් සමන්විත වේ. විද්‍යාව, සංරක්ෂණය හෝ ස්වාභාවික සුන්දරත්වය යන දෘෂ්ටි කෝණයෙන් වැදගත් වන ස්වාභාවික ලක්ෂණ (භෞතික හා ජීව විද්‍යාත්මක සැකැස්මන්ගෙන් සමන්විත), භූ විද්‍යාත්මක හා භෞතික විද්‍යාත්මක සැකැස්ම (වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති සතුන් සහ ශාක විශේෂවල වාසස්ථාන ඇතුළුව) සහ ස්වාභාවික ස්ථාන ස්වාභාවික උරුමයන් ලෙස අර්ථ දැක්වේ.[[ශ්‍රී ලංකාව]] 1980 ජුනි 6 වන දින සම්මුතිය අනුමත කළේය.<ref name="Sri Lanka2">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref>යුනෙස්කෝ සම්මුතිය අනුව ප්‍රධාන කාණ්ඩ හතරක් වන අතර එක් එක් කාණ්ඩ යටතේ උරුමය කළමණාකරණය කිරීම සිදුවේ.එම කාණ්ඩ නම්, *ලෝක උරුම ස්ථාන *ජෛවගෝල රක්ෂිත *ලෝක මතක උරුම *අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage |url=https://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |archive-date=1 February 2021 |access-date=3 February 2021 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> වර්තමානය වන විට, ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන අටක් ලැයිස්තුවේ ඇත. පළමු ස්ථාන තුන වන [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය|පොළොන්නරුව පුරාණ නගරය]], [[සීගිරිය- පුරාණ නගරය|සීගිරිය පුරාණ නගරය]] සහ [[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුර පූජනීය නගරය]] 1982 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මෑත කාලීන ස්ථානය වන ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්|මධ්‍යම කඳුකරය]] 2010 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මධ්‍යම කඳුකරය සහ [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ වන රක්ෂිතය]] ස්වාභාවික ස්ථාන වන අතර අනෙක් හය සංස්කෘතික වේ. ඊට අමතරව, ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ස්ථාන හයක් ඇත. ඊට අමතරව ජෛවගෝල රක්ෂිත 4 ක්,ලෝක මතක උරුම 5 ක් සහ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම 3 ක් ද යුනෙස්කෝ සම්මුතිය යටතේ ශ්‍රී ලංකාවට හිමිව පවතී.එසේම 1983–1989 කාලය තුළ ලෝක උරුම කමිටුවේ සාමාජිකයෙකු ලෙස රට සේවය කළේය.ශ්‍රී ලංකාව තුළ යුනෙස්කෝව සම්බන්ධීකරණය කිරීම,ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා වගකිව යුතු නිල රාජ්‍ය ආයතය වශයෙන් 1949 දී පිහිටුවන ලද සහ 2024 අංක 38 දරණ යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභා පනත යටතේ පිහිටුවන ලද '''"යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභාව (Sri Lanka National Commission for UNESCO)"''' කටයුතු කරනු ලබයි.<ref name="Sri Lanka4">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> == ලෝක උරුම ස්ථාන == යුනෙස්කෝව [[ලෝක උරුම අඩවිය#තේරීමේ නිර්ණායක|නිර්ණායක දහයක්]] යටතේ අඩවි ලැයිස්තුගත කරයි; සෑම ප්‍රවේශයක්ම අවම වශයෙන් එක් නිර්ණායකයක්වත් සපුරාලිය යුතුය. නිර්ණායක i සිට vi දක්වා සංස්කෘතික වන අතර vii හරහා x ස්වභාවික වේ.<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/criteria/|title=UNESCO World Heritage Centre – The Criteria for Selection|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=17 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160612152223/https://whc.unesco.org/en/criteria/|archive-date=12 June 2016|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> {{clear}} {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|World Heritage Sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[අනුරාධපුර (පෞරාණික නගරය)]] | [[File:SL Anuradhapura asv2020-01 img31 Abhayagiriya Stupa.jpg|150px|alt=A large Buddhist stupa]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 200; ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | අනුරාධපුරය ශ්‍රී ලංකා‌වේ අගනුවරක්ව පැවති අතර අදටත් ශ්‍රී ලාංකීය ශිෂ්ඨාචාර‍යේ සුරැකිව පවතින නටබුන් සදහා ලෝක ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි. අනුරාධපුරය නගරය මුල් කරගත් ශිෂ්ඨාචාරය ආසියා‍වේ පැවති විශිෂ්ඨත ම එකකි. දැනට එක්සත් ජාතින් ‍ලෝක උරුමයක් වන මෙය වර්තමාන අගනුවර වන ‍කොළඹ සිට කි.මී. 205 උතුරින්, උතුරු මැද පළාත මල්වතු ඔය ඉවුර මුල් කර‍ගෙන පිහිටා ති‍බේ. ක්‍රි.පූ 4 වන සියව‍සේ ආරම්භ වූ අනුරාධපුර රාජධානිය, 11 වන සියවස දක්වා ම දකුණු ආසිය‍‍වේ ස්ථාවරත ම ‍‍දේශපාලන හා ආර්ථීක මධ්‍යස්ථනයක් ‍ලෙස වැජඹුණි.‍ බෞද්ධ ලෝකයට පූජනීය නගරයක් වූ, වර්ග කි.මි. 40 පුරා විහිදුනු ‍‍බෞද්ධ ආරාම පිහිටා ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152972|title=Sacred City of Anuradhapura: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705150829/https://whc.unesco.org/document/152972|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/200/|title=Sacred City of Anuradhapura|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707093013/http://whc.unesco.org/en/list/200|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | [[File:Polonnaruwa Vatadage.jpg|150px|alt=Ruins of a Buddhist temple]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 201; i, iii, vi (සංස්කෘතික) | දෙමළ මහාසෑය(රන්කොත් වෙහෙර)-පොළොන්නරුව]] ‍චෝල ආක්‍රමණිකයින් පරදවා පළමුවන විජයබා රජු විසින් අගනුවර කර ගත් ‍පොළොන්නරුව ලංකා‍වේ ‍දෙවන පැරණිතම නගරයයි. එනමුත් ‍පොළොන්නරු රාජධානි‍යේ වැදගත්ම චරිතය වන්නේ ඔහුගේ මුනුබුරු මහා පරාක්‍රමබාහු රජුය. කෙටි චෝල පාලන සමයේ දී ‍මෙම නගරය ජනනාත මංගලම් ‍ලෙස ද හදුන්වා ති‍බේ. එ‍හෙත් ඉන් පසු පත් වූ පාලකයින්‍ අතරින් නිශ්ශංකමල්ල රජු හැරුණු විට පත් වූ අ‍නෙක් පාලකයින් එතරම් සාර්ථක ‍නොවූහ. එම රජවරු ඇති කර ගත් දකුණු ඉන්දියානු විවාහ සම්බන්ධතා පසු කාලීනව ඇති වූ දකුණු ඉන්දියානු ආක්‍රමණවලට ද රාජධානිය දඹ‍දෙණියට සංක්‍රමණය වීමටද හේතු විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152973|title=Ancient City of Polonnaruwa: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103509/https://whc.unesco.org/document/152973|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/201/|title=Ancient City of Polonnaruwa|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103437/https://whc.unesco.org/en/list/201/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[සීගිරිය]] | [[File:Sigiriya.jpg|150px|alt=A large granite rock with people walking toward it]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1982 | 202; ii, iii, iv (සංස්කෘතික) | සීගිරිය ලොව අට වන පුදුමය ලෙස හඳුන්වයි. ‍මෙය ඉතා ඈත අතීතයේදී සිංහලයේ රජ කළ,ලොව ප්රථම ගුවන් යානය වන දඩු මොනරයෙන් අහසින් ගමන් කරමින් මුළු ලොවම පාලනය කළ ලෝකාධිපති ලංකේෂ්වර රාවණ අධිරාජ්‍යා විසින් ක්‍රි.පූ 5000 දී ඉදිකරන ලද ආරක්ෂිත මාළිගා සංකීර්ණයක් ලෙස සලකනු ලබයි එතුමාට අමතරව කුවේර රජුත් පසුව පලමුවන කාශ්‍යප රජුත් මෙම මාලිගාව භාවිතා කරන ලදි.සීගිරි ගල මුදු‍නෙහි මාළිගාවක නටබුන්ද, ගල මධ්‍යයේ සිංහ දොරටුවක් ද බිතූ සිතුවම් සහ කැටපත් පවුර පිහිටා ඇත.‍ ‍මෙහි ඇති ‍වෙනත් වැදගත් අංග ‍ලෙස බිතු සිතුවම්, පර්වතය පහළින් පිහිටා ඇති මාලිගා සංකීර්ණය, දිය අගල්, පවුරු සහ පර්වත‍යේ සිට මිටර සිය ගණනක් දුරට විහි‍‍දෙන උද්‍යාන දැක්විය හැකිය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152974|title=Ancient City of Sigiriya: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705132910/https://whc.unesco.org/document/152974|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/202/|title=Ancient City of Sigiriya|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=6 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220806053436/https://whc.unesco.org/en/list/202|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[මහනුවර]] පෞරාණීක නගරය | [[File:SL Kandy asv2020-01 img33 Sacred Tooth Temple.jpg|150px|alt=A Buddhist temple in white stone and a flag in front]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1988 | 450; iv, vi (සංස්කෘතික) | මහනුවර නගරයේ පිහිටා ඇති පූජනීය ස්ථානයක් වන දළදා මාලිගා‍වේ බුදුන් වහන්‍‍සේගේ දන්ත ධාතුව තැන්පත් කර ඇත. රාජ්‍ය ‍දේශපාලන වැදගත් සංකේතයක් වන දන්ත ධාතූන් වහන්සේගේ හිමිකරු ර‍ටෙහි පාලකයා බව සැලකෙන මතයක් පුරාණ කාල‍යේ සිටම පවති. වර්ෂ 1592 සිට 1815 දක්වා කාල සීමාවෙහි දී ලංකාවේ අගනුවර ලෙස මහනුවර පැවති අතර දළදා මාලිගාව නිසාවෙන් මහනුවර නගරය එක්සත් ජාතීන්ගේ ලෝක උරුමයක් ලෙස නම් කරනු ලැබීය. වසරකට වරක් ආගමික වතාවත් පැවැත්වී‍මේ අවස්ථාව අස්ගිරි මල්වතු ‍දෙපාර්ශවය අතර හුවමාරු ‍වේ. ත්‍රස්තවාදි ප්‍රහාරයකින් හානි සිදු වුවද දැන් සම්පුර්ණයෙන් ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153507|title=Sacred City of Kandy: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705171904/https://whc.unesco.org/document/153507|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/450/|title=Sacred City of Kandy|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=1 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220801225441/https://whc.unesco.org/en/list/450|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | [[File:20160128 Sri Lanka 4107 Sinharaja Forest Reserve sRGB (25468886730).jpg|150px|alt=Look at a rain forest from above]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමු පලාත]] සහ [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණූ පලාත]] | 1988 | 405; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකා‌වේ ව‍න උද්‍යානයක් වන සිංහරාජ වනය, යුනෙස්කෝව මගින් ‍ජෛව ගෝලීය රක්ෂිතයක් හා ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ති‍බේ. නො ඉදුල් වැසි වනාන්තරයක් වන ‍මෙය, ළඟා වීමට ඇති අපහසු බව නිසා ම දැව කර්මාන්ත‍යේ ග්‍රහණ‍යෙන් මිදී ඇත. ‍මෙය 1889 දී ලෝක උරුමයක් ද 1978 දී ලෝක උරුමයක් ද ලෙස ද නම් කර තිබේ. නැගෙනහිර - බටහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 21 ද උතුරු- නැගෙනහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 7 පමණක් වුව ද ඉතා සරු ‍ජෛව විවිධත්වයකට සහ ආ‍වේනික වි‍ශේෂ (කෘමීන්, ශාක, උරගයන්, පක්ෂීන් සහ ක්ෂීර‍පායීන්) රැසකට ‍සෙවණ සපයයි.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/405/|title=Sinharaja Forest Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802042303/https://whc.unesco.org/en/list/405|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ගාලු කොටුව|පැරණි ගාලු නගරය සහ එහි බලකොටු]] |[[File:Galle Fort.jpg|150px|alt=Aerial photo of Galle fort]] |[[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පලාත]] | 1988 | 451; iv (සංස්කෘතික) | ගාල්ල, ශ්‍රී ලංකා‌වේ නිරිතදිග ‍වෙරළ තීර‍යේ ‍කොළඹ සිට කි.මි. 119 දුරින් පිහිටි නගරයකි. පෘතුගීසීන් පැමිණීමට ‍පෙර 16 වන සියව‍සේ දී ධීවර වරායක් ලෙස පැවති මෙය එවකට ගිම්මතිත්ත ‍ලෙස හදුන්වා ඇත. (ඉබන්බතුතා ක්වලි (Qali) ලෙස හදුන්වා ති‍බේ.) 18 වන සියව‍සේ බ්‍රිතාන්‍ය පාලකයින් කොළඹ ප්‍රධාන වරාය ‍ලෙස සැලකීමට ‍පෙර ගාල්ල එහි දියුණු‍වේ උපරිමයට එළඹ තිබිණ. 2004.12.26 දින ඇති වු සුනාමි උවදුරින් නගරයට හානි සිදු වූ අතර දහස් ගනණක් ජීවිතක්ෂයට පත් විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153511|title=Old Town of Galle and its Fortifications: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705121023/https://whc.unesco.org/document/153511|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/451/|title=Old Town of Galle and its Fortifications|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802020044/https://whc.unesco.org/en/list/451|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | [[File:Dambulla-buddhastupa.jpg|150px|alt=Stupa with sitting Buddhas around it in a cave with painted walls]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] | 1991 | 561; i, iv (සංස්කෘතික) | දඹුලු ‍ලෙන් විහාරය (රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහාරය) රට මැද භාගයට වන්නට පිහිටි, ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ඇති ස්ථානයකි. ‍කොළඹින් කි.මි. 148 නැ‍ගෙනහිරින්ද මහනුවරින් කි.මි. 72 උතුරින්ද පිහිටා ඇති ‍මෙය ඉතා ‍හොදින් සුරැකිව ඇති විහාර සංකීර්ණයකි. තැනිතලාවෙන් මි.160 උසින් පිහිටි පර්වතයක, 80 ට අධික ‍ලෙන් සංඛ්‍යාවක් පවතින අතර ‍ලෙන් පහක් ආශ්‍රිතව විහාර අංගනය පිහිටා ඇත. බුද්ධ චරිතයට අදාළ ස්තූප සහ බිතු සිතුවම් නිසා ‍මෙම විහාරය ලෝක ප්‍රසිද්ධියට පත් වී ඇත. බුද්ධ ස්තූප 153, සිංහල රජුන්ගේ ප්‍රතිමා 3 සහ දැව ප්‍රතිමා 4 ක් වර්ග මි. 2100 ප්‍ර‍දේශයක පිහිටා ති‍බේ.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/561|title=Rangiri Dambulla Cave Temple|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001422/http://whc.unesco.org/en/list/561|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්]] | [[File:Sri Pada 02.jpg|150px|alt=A mountain from far]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] සහ [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව පලාත]] | 2010 | 1203; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකාවේ උස්බිම් තෙත් කලාපීය උද්‍යාන තුනකින් සමන්විත වේ: කඳු මුදුන වන සංරක්ෂණ ප්‍රදේශය, හෝර්ටන් තැන්න ජාතික වනෝද්‍යානය සහ නකල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය. ආදම්ගේ කඳු මුදුන බෞද්ධ වන්දනාකරුවන් සඳහා සැලකිය යුතු මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත්ව ඇති උසම ස්ථානයයි. එය ආවේණික විශේෂ ඇදහිය නොහැකි පරාසයක් සහිත ජෛව විවිධත්ව උණුසුම් ස්ථානයකි. බටහිර දම් පාට මුහුණැති ලැංගූර්, සිහින් ලෝරිස් සහ ශ්‍රී ලංකා දිවියා වැනි වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති විශේෂ කිහිපයක් පවා මෙහි සොයාගත හැකිය.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1203|title=Central Highlands of Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001427/http://whc.unesco.org/en/list/1203|url-status=live}}</ref> |- |} === තාවකාලික ලැයිස්තුව === ලෝක උරුම ලැයිස්තුවේ ලියා ඇති ස්ථාන වලට අමතරව, සාමාජික රටවලට නම් කිරීම සඳහා සලකා බැලිය හැකි තාවකාලික ස්ථාන ලැයිස්තුවක් පවත්වා ගත හැකිය. ලෝක උරුම ලැයිස්තුව සඳහා නාමයෝජනා පිළිගනු ලබන්නේ එම ස්ථානය කලින් තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ලැයිස්තුගත කර ඇත්නම් පමණි.<ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |title=Tentative Lists |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=7 October 2010 |archive-date=1 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160401104537/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |url-status=live }}</ref>වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ අඩවි හයක් ඇත.<ref name="Sri Lanka">{{Cite web |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|Tentative sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] | | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2006 | ii, v (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|title=Seruwila Mangala Raja Maha Vihara|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ මහවැලි ගඟ දිගේ සේරුවිල සිට ශ්‍රී පාදය පුරාණ වන්දනා මාර්ගය | [[File:Adam's Peak - January 2020.jpg|150px|alt=A conical mountain]] | අඩවි කිහිපයක් | 2010 | ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|title=Seruwila to Sri Pada (Sacred Foot Print Shrine), Ancient pilgrim route along the Mahaweli river in Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225958/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රජගල පුරාවිද්‍යා භූමිය|රජගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයේ පිහිටි පුරාණ ආරියකර විහාරය]] | [[File:Rajagala Archaeological Site 1.jpg|150px|alt=Temple ruins with several pillars standing]] | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2020 | i, iii, iv (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|title=Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ භාවනා ආරාම | [[File:A resting place in Ritigala.jpg|150x150px|alt=A resting place in the Ritigala monastery]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]], [[North Western Province, Sri Lanka|වයඹ]] | 2024 | iii, iv, v (සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=4 June 2024 |title=Buddhist Meditation Monasteries of Ancient Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6774/ |access-date=30 June 2024 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ තේ සංස්කෘතික භූ දර්ශනය | [[File:Tea plantation Haputale.jpg|150px|alt=Tea plantation (Dambatenne estates) at about 1800&nbsp;m above sea level in Haputale, Hill Country]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]], [[Uva Province, Sri Lanka|ඌව]] | 2025 | iv, v, vi(සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=19 August 2025 |title=Sri Lanka’s Tea Cultural Landscape|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6888/|access-date=09 October 2025 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | [[රිටිගල ස්වාභාවික දැඩි රක්‍ෂිතය|රිටිගල දැඩි ස්වභාව රක්ෂිතය]] | [[File:Pathway to Ritigala Monastery -SriLanka.png|center|150px]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]] | 2026 | xii,ix,x(ස්වභාවික) |<ref>{{Cite web |date=31 March 2026 |title=Ritigala Strike Nature Reserve|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/7008/|access-date= 15 June 2026 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |} ==මේ අඩවියත් බලන්න== *[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]] *[[ශ්‍රී ලංකාව]] == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} == බාහිර සබැඳි == *[http://whc.unesco.org/en/list යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවි ලැයිස්තුව] &mdash; නිල වෙබ් අඩවිය *[http://terre.sans.frontiere.free.fr/page_a_voir_a_faire/top_100.htm ලොව ලස්සනම ස්ථාන 100 - 95 - සීගිරිය] *[http://www.go2srilanka.com/destinations.html ගමනාන්ත - ශ්‍රී ලංකාව - ආකර්ෂණීය ස්ථාන] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106000919/http://www.go2srilanka.com/destinations.html |date=2007-11-06 }} *[http://www.imagesofceylon.com ග්‍රී ලාංකීය ඉතිහාසයේ පින්තූර ] {{Sri Lanka topics}} {{World Heritage Sites in Sri Lanka}} {{Lists of World Heritage Sites in Asia}} [[Category:Lists of World Heritage Sites|Sri Lanka]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ පිහිටි ලෝක උරුම අඩවි| ]] [[Category:Lists of tourist attractions in Sri Lanka|World Heritage Sites]] [[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි ලෝක උරුම ]] cj93341z3wwb3na5wesaz33xta3kjmb 798755 798754 2026-09-06T14:14:24Z KSLwiki24 70498 /* ලෝක උරුම ස්ථාන */ 798755 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ස්ථාන | header1 = සංඛ්‍යාත්මක තොරතුරු | label1 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data1 = 8 | label2 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data2 = 8 | label3 = මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත | data3 = 4 | label4 = ලෝක මතක උරුම | data4 = 5 | label5 = අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම | data5 = 3 | label6 = ලෝක උරුම පළමු ලියාපදිංචිය | data6 = වර්ෂ 1982 | label7 = ලෝක උරුම නවතම ලියාපදිංචිය | data7 = වර්ෂ 2010 }} {{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන පිහිටීම. හරිත තිත් ස්වභාවික ස්ථාන වේ, රතු තිත් සංස්කෘතික වේ.|alt=Map of Sri Lanka with locations of World Heritage Sites |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.30|N|long=80.64 |E|label=[[මහනුවර]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.9569|N|long=80.7597 |E|label=[[සීගිරිය]] | position=top}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.35|N|long=80.38 |E|label=[[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.05|N|long=80.22 |E|label=[[ගාලු කොටුව]] | position= bottom}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.933333|N|long=81.0 |E|label=[[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.85|N|long=80.65 |E|label=[[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.416667|N|long=80.5 |E|label=[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | position=bottom|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.45|N|long=80.8 |E|label=[[දුම්බර කඳුවැටිය]] | position=right|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.813056 |long=80.484444|label=[[ශ්‍රී පාද කඳුවැටිය ආශ්‍රිත වනගත අභයභූමිය|ශ්‍රී පාද අභයභූමිය]] | position=left|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.8 |long=80.8|label=[[හෝර්ටන් තැන්න ජාතික උද්‍යානය|හෝර්ටන් තැන්න]] | position=right|mark=Green pog.svg}} }} [[යුනෙස්කෝ|එක්සත් ජාතීන්ගේ අධ්‍යාපනික, විද්‍යාත්මක හා සංස්කෘතික සංවිධානය]] (UNESCO) විසින් 1972 දී පිහිටුවන ලද යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇති රටවල් විසින් නම් කරන ලද කැපී පෙනෙන විශ්වීය [[සංස්කෘතික උරුමයන්|සංස්කෘතික]] හෝ [[ස්වාභාවික උරුමයන්]] සහිත [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලෝක උරුම ස්ථාන]] නම් කරයි.<ref name="convention">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The World Heritage Convention |url=https://whc.unesco.org/en/convention/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/ |archive-date=27 August 2016 |access-date=21 September 2010 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> සංස්කෘතික උරුමයන් යනු ස්මාරක (වාස්තු විද්‍යාත්මක කෘති, ස්මාරක මූර්ති හෝ සෙල්ලිපි වැනි), ගොඩනැගිලි කණ්ඩායම් සහ ස්ථාන (පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන ඇතුළුව) වලින් සමන්විත වේ. විද්‍යාව, සංරක්ෂණය හෝ ස්වාභාවික සුන්දරත්වය යන දෘෂ්ටි කෝණයෙන් වැදගත් වන ස්වාභාවික ලක්ෂණ (භෞතික හා ජීව විද්‍යාත්මක සැකැස්මන්ගෙන් සමන්විත), භූ විද්‍යාත්මක හා භෞතික විද්‍යාත්මක සැකැස්ම (වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති සතුන් සහ ශාක විශේෂවල වාසස්ථාන ඇතුළුව) සහ ස්වාභාවික ස්ථාන ස්වාභාවික උරුමයන් ලෙස අර්ථ දැක්වේ.[[ශ්‍රී ලංකාව]] 1980 ජුනි 6 වන දින සම්මුතිය අනුමත කළේය.<ref name="Sri Lanka2">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref>යුනෙස්කෝ සම්මුතිය අනුව ප්‍රධාන කාණ්ඩ හතරක් වන අතර එක් එක් කාණ්ඩ යටතේ උරුමය කළමණාකරණය කිරීම සිදුවේ.එම කාණ්ඩ නම්, *ලෝක උරුම ස්ථාන *ජෛවගෝල රක්ෂිත *ලෝක මතක උරුම *අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage |url=https://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |archive-date=1 February 2021 |access-date=3 February 2021 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> වර්තමානය වන විට, ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන අටක් ලැයිස්තුවේ ඇත. පළමු ස්ථාන තුන වන [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය|පොළොන්නරුව පුරාණ නගරය]], [[සීගිරිය- පුරාණ නගරය|සීගිරිය පුරාණ නගරය]] සහ [[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුර පූජනීය නගරය]] 1982 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මෑත කාලීන ස්ථානය වන ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්|මධ්‍යම කඳුකරය]] 2010 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මධ්‍යම කඳුකරය සහ [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ වන රක්ෂිතය]] ස්වාභාවික ස්ථාන වන අතර අනෙක් හය සංස්කෘතික වේ. ඊට අමතරව, ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ස්ථාන හයක් ඇත. ඊට අමතරව ජෛවගෝල රක්ෂිත 4 ක්,ලෝක මතක උරුම 5 ක් සහ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම 3 ක් ද යුනෙස්කෝ සම්මුතිය යටතේ ශ්‍රී ලංකාවට හිමිව පවතී.එසේම 1983–1989 කාලය තුළ ලෝක උරුම කමිටුවේ සාමාජිකයෙකු ලෙස රට සේවය කළේය.ශ්‍රී ලංකාව තුළ යුනෙස්කෝව සම්බන්ධීකරණය කිරීම,ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා වගකිව යුතු නිල රාජ්‍ය ආයතය වශයෙන් 1949 දී පිහිටුවන ලද සහ 2024 අංක 38 දරණ යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභා පනත යටතේ පිහිටුවන ලද '''"යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභාව (Sri Lanka National Commission for UNESCO)"''' කටයුතු කරනු ලබයි.<ref name="Sri Lanka4">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> == ලෝක උරුම ස්ථාන == යුනෙස්කෝව [[ලෝක උරුම අඩවිය#තේරීමේ නිර්ණායක|නිර්ණායක දහයක්]] යටතේ අඩවි ලැයිස්තුගත කරයි; සෑම ප්‍රවේශයක්ම අවම වශයෙන් එක් නිර්ණායකයක්වත් සපුරාලිය යුතුය. නිර්ණායක i සිට vi දක්වා සංස්කෘතික වන අතර vii හරහා x ස්වභාවික වේ.<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/criteria/|title=UNESCO World Heritage Centre – The Criteria for Selection|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=17 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160612152223/https://whc.unesco.org/en/criteria/|archive-date=12 June 2016|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> {{clear}} {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|World Heritage Sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[අනුරාධපුර (පෞරාණික නගරය)]] | [[File:SL Anuradhapura asv2020-01 img31 Abhayagiriya Stupa.jpg|150px|alt=A large Buddhist stupa]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 200; ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | අනුරාධපුරය ශ්‍රී ලංකා‌වේ අගනුවරක්ව පැවති අතර අදටත් ශ්‍රී ලාංකීය ශිෂ්ඨාචාර‍යේ සුරැකිව පවතින නටබුන් සදහා ලෝක ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි. අනුරාධපුරය නගරය මුල් කරගත් ශිෂ්ඨාචාරය ආසියා‍වේ පැවති විශිෂ්ඨත ම එකකි. දැනට එක්සත් ජාතින් ‍ලෝක උරුමයක් වන මෙය වර්තමාන අගනුවර වන ‍කොළඹ සිට කි.මී. 205 උතුරින්, උතුරු මැද පළාත මල්වතු ඔය ඉවුර මුල් කර‍ගෙන පිහිටා ති‍බේ. ක්‍රි.පූ 4 වන සියව‍සේ ආරම්භ වූ අනුරාධපුර රාජධානිය, 11 වන සියවස දක්වා ම දකුණු ආසිය‍‍වේ ස්ථාවරත ම ‍‍දේශපාලන හා ආර්ථීක මධ්‍යස්ථනයක් ‍ලෙස වැජඹුණි.‍ බෞද්ධ ලෝකයට පූජනීය නගරයක් වූ, වර්ග කි.මි. 40 පුරා විහිදුනු ‍‍බෞද්ධ ආරාම පිහිටා ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152972|title=Sacred City of Anuradhapura: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705150829/https://whc.unesco.org/document/152972|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/200/|title=Sacred City of Anuradhapura|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707093013/http://whc.unesco.org/en/list/200|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | [[File:Polonnaruwa Vatadage.jpg|150px|alt=Ruins of a Buddhist temple]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 201; i, iii, vi (සංස්කෘතික) | දෙමළ මහාසෑය(රන්කොත් වෙහෙර)-පොළොන්නරුව]] ‍චෝල ආක්‍රමණිකයින් පරදවා පළමුවන විජයබා රජු විසින් අගනුවර කර ගත් ‍පොළොන්නරුව ලංකා‍වේ ‍දෙවන පැරණිතම නගරයයි. එනමුත් ‍පොළොන්නරු රාජධානි‍යේ වැදගත්ම චරිතය වන්නේ ඔහුගේ මුනුබුරු මහා පරාක්‍රමබාහු රජුය. කෙටි චෝල පාලන සමයේ දී ‍මෙම නගරය ජනනාත මංගලම් ‍ලෙස ද හදුන්වා ති‍බේ. එ‍හෙත් ඉන් පසු පත් වූ පාලකයින්‍ අතරින් නිශ්ශංකමල්ල රජු හැරුණු විට පත් වූ අ‍නෙක් පාලකයින් එතරම් සාර්ථක ‍නොවූහ. එම රජවරු ඇති කර ගත් දකුණු ඉන්දියානු විවාහ සම්බන්ධතා පසු කාලීනව ඇති වූ දකුණු ඉන්දියානු ආක්‍රමණවලට ද රාජධානිය දඹ‍දෙණියට සංක්‍රමණය වීමටද හේතු විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152973|title=Ancient City of Polonnaruwa: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103509/https://whc.unesco.org/document/152973|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/201/|title=Ancient City of Polonnaruwa|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103437/https://whc.unesco.org/en/list/201/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[සීගිරිය]] | [[File:Sigiriya.jpg|150px|alt=A large granite rock with people walking toward it]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1982 | 202; ii, iii, iv (සංස්කෘතික) | සීගිරිය ලොව අට වන පුදුමය ලෙස හඳුන්වයි. ‍මෙය ඉතා ඈත අතීතයේදී සිංහලයේ රජ කළ,ලොව ප්රථම ගුවන් යානය වන දඩු මොනරයෙන් අහසින් ගමන් කරමින් මුළු ලොවම පාලනය කළ ලෝකාධිපති ලංකේෂ්වර රාවණ අධිරාජ්‍යා විසින් ක්‍රි.පූ 5000 දී ඉදිකරන ලද ආරක්ෂිත මාළිගා සංකීර්ණයක් ලෙස සලකනු ලබයි එතුමාට අමතරව කුවේර රජුත් පසුව පලමුවන කාශ්‍යප රජුත් මෙම මාලිගාව භාවිතා කරන ලදි.සීගිරි ගල මුදු‍නෙහි මාළිගාවක නටබුන්ද, ගල මධ්‍යයේ සිංහ දොරටුවක් ද බිතූ සිතුවම් සහ කැටපත් පවුර පිහිටා ඇත.‍ ‍මෙහි ඇති ‍වෙනත් වැදගත් අංග ‍ලෙස බිතු සිතුවම්, පර්වතය පහළින් පිහිටා ඇති මාලිගා සංකීර්ණය, දිය අගල්, පවුරු සහ පර්වත‍යේ සිට මිටර සිය ගණනක් දුරට විහි‍‍දෙන උද්‍යාන දැක්විය හැකිය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152974|title=Ancient City of Sigiriya: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705132910/https://whc.unesco.org/document/152974|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/202/|title=Ancient City of Sigiriya|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=6 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220806053436/https://whc.unesco.org/en/list/202|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[මහනුවර]] පෞරාණීක නගරය | [[File:SL Kandy asv2020-01 img33 Sacred Tooth Temple.jpg|150px|alt=A Buddhist temple in white stone and a flag in front]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1988 | 450; iv, vi (සංස්කෘතික) | මහනුවර නගරයේ පිහිටා ඇති පූජනීය ස්ථානයක් වන දළදා මාලිගා‍වේ බුදුන් වහන්‍‍සේගේ දන්ත ධාතුව තැන්පත් කර ඇත. රාජ්‍ය ‍දේශපාලන වැදගත් සංකේතයක් වන දන්ත ධාතූන් වහන්සේගේ හිමිකරු ර‍ටෙහි පාලකයා බව සැලකෙන මතයක් පුරාණ කාල‍යේ සිටම පවති. වර්ෂ 1592 සිට 1815 දක්වා කාල සීමාවෙහි දී ලංකාවේ අගනුවර ලෙස මහනුවර පැවති අතර දළදා මාලිගාව නිසාවෙන් මහනුවර නගරය එක්සත් ජාතීන්ගේ ලෝක උරුමයක් ලෙස නම් කරනු ලැබීය. වසරකට වරක් ආගමික වතාවත් පැවැත්වී‍මේ අවස්ථාව අස්ගිරි මල්වතු ‍දෙපාර්ශවය අතර හුවමාරු ‍වේ. ත්‍රස්තවාදි ප්‍රහාරයකින් හානි සිදු වුවද දැන් සම්පුර්ණයෙන් ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153507|title=Sacred City of Kandy: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705171904/https://whc.unesco.org/document/153507|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/450/|title=Sacred City of Kandy|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=1 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220801225441/https://whc.unesco.org/en/list/450|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | [[File:20160128 Sri Lanka 4107 Sinharaja Forest Reserve sRGB (25468886730).jpg|150px|alt=Look at a rain forest from above]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමු පලාත]] සහ [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණූ පලාත]] | 1988 | 405; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකා‌වේ ව‍න උද්‍යානයක් වන සිංහරාජ වනය, යුනෙස්කෝව මගින් ‍ජෛව ගෝලීය රක්ෂිතයක් හා ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ති‍බේ. නො ඉදුල් වැසි වනාන්තරයක් වන ‍මෙය, ළඟා වීමට ඇති අපහසු බව නිසා ම දැව කර්මාන්ත‍යේ ග්‍රහණ‍යෙන් මිදී ඇත. ‍මෙය 1889 දී ලෝක උරුමයක් ද 1978 දී ලෝක උරුමයක් ද ලෙස ද නම් කර තිබේ. නැගෙනහිර - බටහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 21 ද උතුරු- නැගෙනහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 7 පමණක් වුව ද ඉතා සරු ‍ජෛව විවිධත්වයකට සහ ආ‍වේනික වි‍ශේෂ (කෘමීන්, ශාක, උරගයන්, පක්ෂීන් සහ ක්ෂීර‍පායීන්) රැසකට ‍සෙවණ සපයයි.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/405/|title=Sinharaja Forest Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802042303/https://whc.unesco.org/en/list/405|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ගාලු කොටුව|පැරණි ගාලු නගරය සහ එහි බලකොටු]] |[[File:Galle Fort.jpg|150px|alt=Aerial photo of Galle fort]] |[[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පලාත]] | 1988 | 451; iv (සංස්කෘතික) | ගාල්ල, ශ්‍රී ලංකා‌වේ නිරිතදිග ‍වෙරළ තීර‍යේ ‍කොළඹ සිට කි.මි. 119 දුරින් පිහිටි නගරයකි. පෘතුගීසීන් පැමිණීමට ‍පෙර 16 වන සියව‍සේ දී ධීවර වරායක් ලෙස පැවති මෙය එවකට ගිම්මතිත්ත ‍ලෙස හදුන්වා ඇත. (ඉබන්බතුතා ක්වලි (Qali) ලෙස හදුන්වා ති‍බේ.) 18 වන සියව‍සේ බ්‍රිතාන්‍ය පාලකයින් කොළඹ ප්‍රධාන වරාය ‍ලෙස සැලකීමට ‍පෙර ගාල්ල එහි දියුණු‍වේ උපරිමයට එළඹ තිබිණ. 2004.12.26 දින ඇති වු සුනාමි උවදුරින් නගරයට හානි සිදු වූ අතර දහස් ගනණක් ජීවිතක්ෂයට පත් විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153511|title=Old Town of Galle and its Fortifications: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705121023/https://whc.unesco.org/document/153511|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/451/|title=Old Town of Galle and its Fortifications|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802020044/https://whc.unesco.org/en/list/451|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | [[File:Dambulla-buddhastupa.jpg|150px|alt=Stupa with sitting Buddhas around it in a cave with painted walls]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] | 1991 | 561; i, iv (සංස්කෘතික) | දඹුලු ‍ලෙන් විහාරය (රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහාරය) රට මැද භාගයට වන්නට පිහිටි, ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ඇති ස්ථානයකි. ‍කොළඹින් කි.මි. 148 නැ‍ගෙනහිරින්ද මහනුවරින් කි.මි. 72 උතුරින්ද පිහිටා ඇති ‍මෙය ඉතා ‍හොදින් සුරැකිව ඇති විහාර සංකීර්ණයකි. තැනිතලාවෙන් මි.160 උසින් පිහිටි පර්වතයක, 80 ට අධික ‍ලෙන් සංඛ්‍යාවක් පවතින අතර ‍ලෙන් පහක් ආශ්‍රිතව විහාර අංගනය පිහිටා ඇත. බුද්ධ චරිතයට අදාළ ස්තූප සහ බිතු සිතුවම් නිසා ‍මෙම විහාරය ලෝක ප්‍රසිද්ධියට පත් වී ඇත. බුද්ධ ස්තූප 153, සිංහල රජුන්ගේ ප්‍රතිමා 3 සහ දැව ප්‍රතිමා 4 ක් වර්ග මි. 2100 ප්‍ර‍දේශයක පිහිටා ති‍බේ.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/561|title=Rangiri Dambulla Cave Temple|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001422/http://whc.unesco.org/en/list/561|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්]] | [[File:Sri Pada 02.jpg|150px|alt=A mountain from far]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] සහ [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව පලාත]] | 2010 | 1203; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකාවේ උස්බිම් තෙත් කලාපීය උද්‍යාන තුනකින් සමන්විත වේ: කඳු මුදුන වන සංරක්ෂණ ප්‍රදේශය, හෝර්ටන් තැන්න ජාතික වනෝද්‍යානය සහ නකල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය. ආදම්ගේ කඳු මුදුන බෞද්ධ වන්දනාකරුවන් සඳහා සැලකිය යුතු මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත්ව ඇති උසම ස්ථානයයි. එය ආවේණික විශේෂ ඇදහිය නොහැකි පරාසයක් සහිත ජෛව විවිධත්ව උණුසුම් ස්ථානයකි. බටහිර දම් පාට මුහුණැති ලැංගූර්, සිහින් ලෝරිස් සහ ශ්‍රී ලංකා දිවියා වැනි වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති විශේෂ කිහිපයක් පවා මෙහි සොයාගත හැකිය.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1203|title=Central Highlands of Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001427/http://whc.unesco.org/en/list/1203|url-status=live}}</ref> |- |} === තාවකාලික ලැයිස්තුව === ලෝක උරුම ලැයිස්තුවේ ලියා ඇති ස්ථාන වලට අමතරව, සාමාජික රටවලට නම් කිරීම සඳහා සලකා බැලිය හැකි තාවකාලික ස්ථාන ලැයිස්තුවක් පවත්වා ගත හැකිය. ලෝක උරුම ලැයිස්තුව සඳහා නාමයෝජනා පිළිගනු ලබන්නේ එම ස්ථානය කලින් තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ලැයිස්තුගත කර ඇත්නම් පමණි.<ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |title=Tentative Lists |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=7 October 2010 |archive-date=1 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160401104537/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |url-status=live }}</ref>වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ අඩවි හයක් ඇත.<ref name="Sri Lanka">{{Cite web |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|Tentative sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] | | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2006 | ii, v (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|title=Seruwila Mangala Raja Maha Vihara|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ මහවැලි ගඟ දිගේ සේරුවිල සිට ශ්‍රී පාදය පුරාණ වන්දනා මාර්ගය | [[File:Adam's Peak - January 2020.jpg|150px|alt=A conical mountain]] | අඩවි කිහිපයක් | 2010 | ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|title=Seruwila to Sri Pada (Sacred Foot Print Shrine), Ancient pilgrim route along the Mahaweli river in Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225958/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රජගල පුරාවිද්‍යා භූමිය|රජගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයේ පිහිටි පුරාණ ආරියකර විහාරය]] | [[File:Rajagala Archaeological Site 1.jpg|150px|alt=Temple ruins with several pillars standing]] | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2020 | i, iii, iv (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|title=Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ භාවනා ආරාම | [[File:A resting place in Ritigala.jpg|150x150px|alt=A resting place in the Ritigala monastery]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]], [[North Western Province, Sri Lanka|වයඹ]] | 2024 | iii, iv, v (සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=4 June 2024 |title=Buddhist Meditation Monasteries of Ancient Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6774/ |access-date=30 June 2024 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ තේ සංස්කෘතික භූ දර්ශනය | [[File:Tea plantation Haputale.jpg|150px|alt=Tea plantation (Dambatenne estates) at about 1800&nbsp;m above sea level in Haputale, Hill Country]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]], [[Uva Province, Sri Lanka|ඌව]] | 2025 | iv, v, vi(සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=19 August 2025 |title=Sri Lanka’s Tea Cultural Landscape|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6888/|access-date=09 October 2025 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | [[රිටිගල ස්වාභාවික දැඩි රක්‍ෂිතය|රිටිගල දැඩි ස්වභාව රක්ෂිතය]] | [[File:Pathway to Ritigala Monastery -SriLanka.png|center|150px]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]] | 2026 | xii,ix,x(ස්වභාවික) |<ref>{{Cite web |date=31 March 2026 |title=Ritigala Strike Nature Reserve|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/7008/|access-date= 15 June 2026 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |} ==මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත == යුනෙස්කෝවේ මිනිසා සහ ජෛවගෝල වැඩසටහන (Man and the Biosphere Programme – MAB) යනු මිනිසා සහ ස්වාභාවික පරිසරය අතර ඇති සම්බන්ධතාවය තිරසාර ලෙස පවත්වාගෙන යාම අරමුණු කරගත් ජාත්‍යන්තර වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන යටතේ ස්වාභාවික පරිසර පද්ධති, ජෛව විවිධත්වය සහ ස්වාභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය කිරීමත්, ඒ සමඟ ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ තිරසාර සංවර්ධනය ප්‍රවර්ධනය කිරීමත් සඳහා ජෛවගෝල රක්ෂිත (Biosphere Reserves) නම් ප්‍රදේශ හඳුනාගෙන නම් කරනු ලැබේ.ශ්‍රී ලංකාවේ දැනට ජෛවගෝල රක්ෂිත ස්ථාන 4 ක් පවතී. {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ ජෛවගෝල රක්ෂිත}} ! style="width:180px;" scope="col" | ජෛවගෝල රක්ෂිතය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:120px;" scope="col" | ස්ථානය ! style="width:70px;" scope="col" | නම් කළ වර්ෂය ! style="width:100px;" scope="col" | වර්ග ප්‍රමාණය ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[හුරුලු වන රක්ෂිතය|හුරුලු ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද පළාත]] | 1977 | 69,641 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයට අයත් සදාහරිත වනාන්තර පරිසර පද්ධතියක් වන මෙය අලි ඇතුළු විවිධ වනජීවීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.<ref>{{Cite web |title=Hurulu |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/list |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Sinharaja Forest Reserve.jpg|150px|alt=Sinharaja rainforest]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව]], [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු]] | 1978 | 29,830 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ පහතරට තෙත් කලාපයේ ඉතිරිව ඇති විශාලතම අඛණ්ඩ සදාහරිත වැසි වනාන්තර ප්‍රදේශය වන මෙය ශාක හා සත්ව විශේෂවල ඉහළ ආවේණිකත්වය හේතුවෙන් විශේෂ සංරක්ෂණ වැදගත්කමක් දරයි.<ref>{{Cite web |title=Sinharaja |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/sinharaja |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[කන්නෙලිය වන රක්ෂිතය|කන්නෙලිය–දෙදියගල–නකියාදෙනිය ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | | [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]] | 2004 | 25,393 හෙක්ටයාර් | කන්නෙලිය, දෙදියගල සහ නකියාදෙනිය යන එකිනෙකට සම්බන්ධ වනාන්තර ප්‍රදේශවලින් සමන්විත මෙම ජෛවගෝල රක්ෂිතය ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු තෙත් කලාපයේ වැදගත් ජෛව විවිධත්ව හා ආවේණික විශේෂ සංරක්ෂණ ප්‍රදේශයකි.<ref>{{Cite web |title=Kanneliya-Dediyagala-Nakiyadeniya |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/kanneliya-dediyagala-nakiyadeniya |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[බූන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය|බූන්දල ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | | [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]] | 2005 | 18,242 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ එකම වෙරළබඩ ජෛවගෝල රක්ෂිතය වන මෙය තෙත්බිම්, කලපු, වෙරළ සහ වියළි කලාපීය වනාන්තර ඇතුළු විවිධ පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත වන අතර, සංක්‍රමණික හා දේශීය පක්ෂීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.<ref>{{Cite web |title=Bundala |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/bundala |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} ==මේ අඩවියත් බලන්න== *[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]] *[[ශ්‍රී ලංකාව]] == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} == බාහිර සබැඳි == *[http://whc.unesco.org/en/list යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවි ලැයිස්තුව] &mdash; නිල වෙබ් අඩවිය *[http://terre.sans.frontiere.free.fr/page_a_voir_a_faire/top_100.htm ලොව ලස්සනම ස්ථාන 100 - 95 - සීගිරිය] *[http://www.go2srilanka.com/destinations.html ගමනාන්ත - ශ්‍රී ලංකාව - ආකර්ෂණීය ස්ථාන] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106000919/http://www.go2srilanka.com/destinations.html |date=2007-11-06 }} *[http://www.imagesofceylon.com ග්‍රී ලාංකීය ඉතිහාසයේ පින්තූර ] {{Sri Lanka topics}} {{World Heritage Sites in Sri Lanka}} {{Lists of World Heritage Sites in Asia}} [[Category:Lists of World Heritage Sites|Sri Lanka]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ පිහිටි ලෝක උරුම අඩවි| ]] [[Category:Lists of tourist attractions in Sri Lanka|World Heritage Sites]] [[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි ලෝක උරුම ]] a0szs7bg9yibayfvy8ro9c9grwebna9 798756 798755 2026-09-06T14:15:21Z KSLwiki24 70498 /* මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත */ 798756 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ස්ථාන | header1 = සංඛ්‍යාත්මක තොරතුරු | label1 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data1 = 8 | label2 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data2 = 8 | label3 = මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත | data3 = 4 | label4 = ලෝක මතක උරුම | data4 = 5 | label5 = අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම | data5 = 3 | label6 = ලෝක උරුම පළමු ලියාපදිංචිය | data6 = වර්ෂ 1982 | label7 = ලෝක උරුම නවතම ලියාපදිංචිය | data7 = වර්ෂ 2010 }} {{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන පිහිටීම. හරිත තිත් ස්වභාවික ස්ථාන වේ, රතු තිත් සංස්කෘතික වේ.|alt=Map of Sri Lanka with locations of World Heritage Sites |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.30|N|long=80.64 |E|label=[[මහනුවර]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.9569|N|long=80.7597 |E|label=[[සීගිරිය]] | position=top}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.35|N|long=80.38 |E|label=[[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.05|N|long=80.22 |E|label=[[ගාලු කොටුව]] | position= bottom}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.933333|N|long=81.0 |E|label=[[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.85|N|long=80.65 |E|label=[[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.416667|N|long=80.5 |E|label=[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | position=bottom|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.45|N|long=80.8 |E|label=[[දුම්බර කඳුවැටිය]] | position=right|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.813056 |long=80.484444|label=[[ශ්‍රී පාද කඳුවැටිය ආශ්‍රිත වනගත අභයභූමිය|ශ්‍රී පාද අභයභූමිය]] | position=left|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.8 |long=80.8|label=[[හෝර්ටන් තැන්න ජාතික උද්‍යානය|හෝර්ටන් තැන්න]] | position=right|mark=Green pog.svg}} }} [[යුනෙස්කෝ|එක්සත් ජාතීන්ගේ අධ්‍යාපනික, විද්‍යාත්මක හා සංස්කෘතික සංවිධානය]] (UNESCO) විසින් 1972 දී පිහිටුවන ලද යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇති රටවල් විසින් නම් කරන ලද කැපී පෙනෙන විශ්වීය [[සංස්කෘතික උරුමයන්|සංස්කෘතික]] හෝ [[ස්වාභාවික උරුමයන්]] සහිත [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලෝක උරුම ස්ථාන]] නම් කරයි.<ref name="convention">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The World Heritage Convention |url=https://whc.unesco.org/en/convention/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/ |archive-date=27 August 2016 |access-date=21 September 2010 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> සංස්කෘතික උරුමයන් යනු ස්මාරක (වාස්තු විද්‍යාත්මක කෘති, ස්මාරක මූර්ති හෝ සෙල්ලිපි වැනි), ගොඩනැගිලි කණ්ඩායම් සහ ස්ථාන (පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන ඇතුළුව) වලින් සමන්විත වේ. විද්‍යාව, සංරක්ෂණය හෝ ස්වාභාවික සුන්දරත්වය යන දෘෂ්ටි කෝණයෙන් වැදගත් වන ස්වාභාවික ලක්ෂණ (භෞතික හා ජීව විද්‍යාත්මක සැකැස්මන්ගෙන් සමන්විත), භූ විද්‍යාත්මක හා භෞතික විද්‍යාත්මක සැකැස්ම (වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති සතුන් සහ ශාක විශේෂවල වාසස්ථාන ඇතුළුව) සහ ස්වාභාවික ස්ථාන ස්වාභාවික උරුමයන් ලෙස අර්ථ දැක්වේ.[[ශ්‍රී ලංකාව]] 1980 ජුනි 6 වන දින සම්මුතිය අනුමත කළේය.<ref name="Sri Lanka2">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref>යුනෙස්කෝ සම්මුතිය අනුව ප්‍රධාන කාණ්ඩ හතරක් වන අතර එක් එක් කාණ්ඩ යටතේ උරුමය කළමණාකරණය කිරීම සිදුවේ.එම කාණ්ඩ නම්, *ලෝක උරුම ස්ථාන *ජෛවගෝල රක්ෂිත *ලෝක මතක උරුම *අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage |url=https://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |archive-date=1 February 2021 |access-date=3 February 2021 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> වර්තමානය වන විට, ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන අටක් ලැයිස්තුවේ ඇත. පළමු ස්ථාන තුන වන [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය|පොළොන්නරුව පුරාණ නගරය]], [[සීගිරිය- පුරාණ නගරය|සීගිරිය පුරාණ නගරය]] සහ [[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුර පූජනීය නගරය]] 1982 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මෑත කාලීන ස්ථානය වන ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්|මධ්‍යම කඳුකරය]] 2010 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මධ්‍යම කඳුකරය සහ [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ වන රක්ෂිතය]] ස්වාභාවික ස්ථාන වන අතර අනෙක් හය සංස්කෘතික වේ. ඊට අමතරව, ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ස්ථාන හයක් ඇත. ඊට අමතරව ජෛවගෝල රක්ෂිත 4 ක්,ලෝක මතක උරුම 5 ක් සහ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම 3 ක් ද යුනෙස්කෝ සම්මුතිය යටතේ ශ්‍රී ලංකාවට හිමිව පවතී.එසේම 1983–1989 කාලය තුළ ලෝක උරුම කමිටුවේ සාමාජිකයෙකු ලෙස රට සේවය කළේය.ශ්‍රී ලංකාව තුළ යුනෙස්කෝව සම්බන්ධීකරණය කිරීම,ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා වගකිව යුතු නිල රාජ්‍ය ආයතය වශයෙන් 1949 දී පිහිටුවන ලද සහ 2024 අංක 38 දරණ යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභා පනත යටතේ පිහිටුවන ලද '''"යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභාව (Sri Lanka National Commission for UNESCO)"''' කටයුතු කරනු ලබයි.<ref name="Sri Lanka4">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> == ලෝක උරුම ස්ථාන == යුනෙස්කෝව [[ලෝක උරුම අඩවිය#තේරීමේ නිර්ණායක|නිර්ණායක දහයක්]] යටතේ අඩවි ලැයිස්තුගත කරයි; සෑම ප්‍රවේශයක්ම අවම වශයෙන් එක් නිර්ණායකයක්වත් සපුරාලිය යුතුය. නිර්ණායක i සිට vi දක්වා සංස්කෘතික වන අතර vii හරහා x ස්වභාවික වේ.<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/criteria/|title=UNESCO World Heritage Centre – The Criteria for Selection|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=17 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160612152223/https://whc.unesco.org/en/criteria/|archive-date=12 June 2016|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> {{clear}} {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|World Heritage Sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[අනුරාධපුර (පෞරාණික නගරය)]] | [[File:SL Anuradhapura asv2020-01 img31 Abhayagiriya Stupa.jpg|150px|alt=A large Buddhist stupa]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 200; ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | අනුරාධපුරය ශ්‍රී ලංකා‌වේ අගනුවරක්ව පැවති අතර අදටත් ශ්‍රී ලාංකීය ශිෂ්ඨාචාර‍යේ සුරැකිව පවතින නටබුන් සදහා ලෝක ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි. අනුරාධපුරය නගරය මුල් කරගත් ශිෂ්ඨාචාරය ආසියා‍වේ පැවති විශිෂ්ඨත ම එකකි. දැනට එක්සත් ජාතින් ‍ලෝක උරුමයක් වන මෙය වර්තමාන අගනුවර වන ‍කොළඹ සිට කි.මී. 205 උතුරින්, උතුරු මැද පළාත මල්වතු ඔය ඉවුර මුල් කර‍ගෙන පිහිටා ති‍බේ. ක්‍රි.පූ 4 වන සියව‍සේ ආරම්භ වූ අනුරාධපුර රාජධානිය, 11 වන සියවස දක්වා ම දකුණු ආසිය‍‍වේ ස්ථාවරත ම ‍‍දේශපාලන හා ආර්ථීක මධ්‍යස්ථනයක් ‍ලෙස වැජඹුණි.‍ බෞද්ධ ලෝකයට පූජනීය නගරයක් වූ, වර්ග කි.මි. 40 පුරා විහිදුනු ‍‍බෞද්ධ ආරාම පිහිටා ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152972|title=Sacred City of Anuradhapura: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705150829/https://whc.unesco.org/document/152972|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/200/|title=Sacred City of Anuradhapura|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707093013/http://whc.unesco.org/en/list/200|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | [[File:Polonnaruwa Vatadage.jpg|150px|alt=Ruins of a Buddhist temple]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 201; i, iii, vi (සංස්කෘතික) | දෙමළ මහාසෑය(රන්කොත් වෙහෙර)-පොළොන්නරුව]] ‍චෝල ආක්‍රමණිකයින් පරදවා පළමුවන විජයබා රජු විසින් අගනුවර කර ගත් ‍පොළොන්නරුව ලංකා‍වේ ‍දෙවන පැරණිතම නගරයයි. එනමුත් ‍පොළොන්නරු රාජධානි‍යේ වැදගත්ම චරිතය වන්නේ ඔහුගේ මුනුබුරු මහා පරාක්‍රමබාහු රජුය. කෙටි චෝල පාලන සමයේ දී ‍මෙම නගරය ජනනාත මංගලම් ‍ලෙස ද හදුන්වා ති‍බේ. එ‍හෙත් ඉන් පසු පත් වූ පාලකයින්‍ අතරින් නිශ්ශංකමල්ල රජු හැරුණු විට පත් වූ අ‍නෙක් පාලකයින් එතරම් සාර්ථක ‍නොවූහ. එම රජවරු ඇති කර ගත් දකුණු ඉන්දියානු විවාහ සම්බන්ධතා පසු කාලීනව ඇති වූ දකුණු ඉන්දියානු ආක්‍රමණවලට ද රාජධානිය දඹ‍දෙණියට සංක්‍රමණය වීමටද හේතු විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152973|title=Ancient City of Polonnaruwa: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103509/https://whc.unesco.org/document/152973|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/201/|title=Ancient City of Polonnaruwa|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103437/https://whc.unesco.org/en/list/201/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[සීගිරිය]] | [[File:Sigiriya.jpg|150px|alt=A large granite rock with people walking toward it]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1982 | 202; ii, iii, iv (සංස්කෘතික) | සීගිරිය ලොව අට වන පුදුමය ලෙස හඳුන්වයි. ‍මෙය ඉතා ඈත අතීතයේදී සිංහලයේ රජ කළ,ලොව ප්රථම ගුවන් යානය වන දඩු මොනරයෙන් අහසින් ගමන් කරමින් මුළු ලොවම පාලනය කළ ලෝකාධිපති ලංකේෂ්වර රාවණ අධිරාජ්‍යා විසින් ක්‍රි.පූ 5000 දී ඉදිකරන ලද ආරක්ෂිත මාළිගා සංකීර්ණයක් ලෙස සලකනු ලබයි එතුමාට අමතරව කුවේර රජුත් පසුව පලමුවන කාශ්‍යප රජුත් මෙම මාලිගාව භාවිතා කරන ලදි.සීගිරි ගල මුදු‍නෙහි මාළිගාවක නටබුන්ද, ගල මධ්‍යයේ සිංහ දොරටුවක් ද බිතූ සිතුවම් සහ කැටපත් පවුර පිහිටා ඇත.‍ ‍මෙහි ඇති ‍වෙනත් වැදගත් අංග ‍ලෙස බිතු සිතුවම්, පර්වතය පහළින් පිහිටා ඇති මාලිගා සංකීර්ණය, දිය අගල්, පවුරු සහ පර්වත‍යේ සිට මිටර සිය ගණනක් දුරට විහි‍‍දෙන උද්‍යාන දැක්විය හැකිය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152974|title=Ancient City of Sigiriya: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705132910/https://whc.unesco.org/document/152974|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/202/|title=Ancient City of Sigiriya|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=6 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220806053436/https://whc.unesco.org/en/list/202|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[මහනුවර]] පෞරාණීක නගරය | [[File:SL Kandy asv2020-01 img33 Sacred Tooth Temple.jpg|150px|alt=A Buddhist temple in white stone and a flag in front]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1988 | 450; iv, vi (සංස්කෘතික) | මහනුවර නගරයේ පිහිටා ඇති පූජනීය ස්ථානයක් වන දළදා මාලිගා‍වේ බුදුන් වහන්‍‍සේගේ දන්ත ධාතුව තැන්පත් කර ඇත. රාජ්‍ය ‍දේශපාලන වැදගත් සංකේතයක් වන දන්ත ධාතූන් වහන්සේගේ හිමිකරු ර‍ටෙහි පාලකයා බව සැලකෙන මතයක් පුරාණ කාල‍යේ සිටම පවති. වර්ෂ 1592 සිට 1815 දක්වා කාල සීමාවෙහි දී ලංකාවේ අගනුවර ලෙස මහනුවර පැවති අතර දළදා මාලිගාව නිසාවෙන් මහනුවර නගරය එක්සත් ජාතීන්ගේ ලෝක උරුමයක් ලෙස නම් කරනු ලැබීය. වසරකට වරක් ආගමික වතාවත් පැවැත්වී‍මේ අවස්ථාව අස්ගිරි මල්වතු ‍දෙපාර්ශවය අතර හුවමාරු ‍වේ. ත්‍රස්තවාදි ප්‍රහාරයකින් හානි සිදු වුවද දැන් සම්පුර්ණයෙන් ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153507|title=Sacred City of Kandy: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705171904/https://whc.unesco.org/document/153507|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/450/|title=Sacred City of Kandy|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=1 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220801225441/https://whc.unesco.org/en/list/450|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | [[File:20160128 Sri Lanka 4107 Sinharaja Forest Reserve sRGB (25468886730).jpg|150px|alt=Look at a rain forest from above]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමු පලාත]] සහ [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණූ පලාත]] | 1988 | 405; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකා‌වේ ව‍න උද්‍යානයක් වන සිංහරාජ වනය, යුනෙස්කෝව මගින් ‍ජෛව ගෝලීය රක්ෂිතයක් හා ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ති‍බේ. නො ඉදුල් වැසි වනාන්තරයක් වන ‍මෙය, ළඟා වීමට ඇති අපහසු බව නිසා ම දැව කර්මාන්ත‍යේ ග්‍රහණ‍යෙන් මිදී ඇත. ‍මෙය 1889 දී ලෝක උරුමයක් ද 1978 දී ලෝක උරුමයක් ද ලෙස ද නම් කර තිබේ. නැගෙනහිර - බටහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 21 ද උතුරු- නැගෙනහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 7 පමණක් වුව ද ඉතා සරු ‍ජෛව විවිධත්වයකට සහ ආ‍වේනික වි‍ශේෂ (කෘමීන්, ශාක, උරගයන්, පක්ෂීන් සහ ක්ෂීර‍පායීන්) රැසකට ‍සෙවණ සපයයි.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/405/|title=Sinharaja Forest Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802042303/https://whc.unesco.org/en/list/405|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ගාලු කොටුව|පැරණි ගාලු නගරය සහ එහි බලකොටු]] |[[File:Galle Fort.jpg|150px|alt=Aerial photo of Galle fort]] |[[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පලාත]] | 1988 | 451; iv (සංස්කෘතික) | ගාල්ල, ශ්‍රී ලංකා‌වේ නිරිතදිග ‍වෙරළ තීර‍යේ ‍කොළඹ සිට කි.මි. 119 දුරින් පිහිටි නගරයකි. පෘතුගීසීන් පැමිණීමට ‍පෙර 16 වන සියව‍සේ දී ධීවර වරායක් ලෙස පැවති මෙය එවකට ගිම්මතිත්ත ‍ලෙස හදුන්වා ඇත. (ඉබන්බතුතා ක්වලි (Qali) ලෙස හදුන්වා ති‍බේ.) 18 වන සියව‍සේ බ්‍රිතාන්‍ය පාලකයින් කොළඹ ප්‍රධාන වරාය ‍ලෙස සැලකීමට ‍පෙර ගාල්ල එහි දියුණු‍වේ උපරිමයට එළඹ තිබිණ. 2004.12.26 දින ඇති වු සුනාමි උවදුරින් නගරයට හානි සිදු වූ අතර දහස් ගනණක් ජීවිතක්ෂයට පත් විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153511|title=Old Town of Galle and its Fortifications: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705121023/https://whc.unesco.org/document/153511|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/451/|title=Old Town of Galle and its Fortifications|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802020044/https://whc.unesco.org/en/list/451|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | [[File:Dambulla-buddhastupa.jpg|150px|alt=Stupa with sitting Buddhas around it in a cave with painted walls]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] | 1991 | 561; i, iv (සංස්කෘතික) | දඹුලු ‍ලෙන් විහාරය (රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහාරය) රට මැද භාගයට වන්නට පිහිටි, ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ඇති ස්ථානයකි. ‍කොළඹින් කි.මි. 148 නැ‍ගෙනහිරින්ද මහනුවරින් කි.මි. 72 උතුරින්ද පිහිටා ඇති ‍මෙය ඉතා ‍හොදින් සුරැකිව ඇති විහාර සංකීර්ණයකි. තැනිතලාවෙන් මි.160 උසින් පිහිටි පර්වතයක, 80 ට අධික ‍ලෙන් සංඛ්‍යාවක් පවතින අතර ‍ලෙන් පහක් ආශ්‍රිතව විහාර අංගනය පිහිටා ඇත. බුද්ධ චරිතයට අදාළ ස්තූප සහ බිතු සිතුවම් නිසා ‍මෙම විහාරය ලෝක ප්‍රසිද්ධියට පත් වී ඇත. බුද්ධ ස්තූප 153, සිංහල රජුන්ගේ ප්‍රතිමා 3 සහ දැව ප්‍රතිමා 4 ක් වර්ග මි. 2100 ප්‍ර‍දේශයක පිහිටා ති‍බේ.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/561|title=Rangiri Dambulla Cave Temple|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001422/http://whc.unesco.org/en/list/561|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්]] | [[File:Sri Pada 02.jpg|150px|alt=A mountain from far]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] සහ [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව පලාත]] | 2010 | 1203; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකාවේ උස්බිම් තෙත් කලාපීය උද්‍යාන තුනකින් සමන්විත වේ: කඳු මුදුන වන සංරක්ෂණ ප්‍රදේශය, හෝර්ටන් තැන්න ජාතික වනෝද්‍යානය සහ නකල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය. ආදම්ගේ කඳු මුදුන බෞද්ධ වන්දනාකරුවන් සඳහා සැලකිය යුතු මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත්ව ඇති උසම ස්ථානයයි. එය ආවේණික විශේෂ ඇදහිය නොහැකි පරාසයක් සහිත ජෛව විවිධත්ව උණුසුම් ස්ථානයකි. බටහිර දම් පාට මුහුණැති ලැංගූර්, සිහින් ලෝරිස් සහ ශ්‍රී ලංකා දිවියා වැනි වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති විශේෂ කිහිපයක් පවා මෙහි සොයාගත හැකිය.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1203|title=Central Highlands of Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001427/http://whc.unesco.org/en/list/1203|url-status=live}}</ref> |- |} === තාවකාලික ලැයිස්තුව === ලෝක උරුම ලැයිස්තුවේ ලියා ඇති ස්ථාන වලට අමතරව, සාමාජික රටවලට නම් කිරීම සඳහා සලකා බැලිය හැකි තාවකාලික ස්ථාන ලැයිස්තුවක් පවත්වා ගත හැකිය. ලෝක උරුම ලැයිස්තුව සඳහා නාමයෝජනා පිළිගනු ලබන්නේ එම ස්ථානය කලින් තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ලැයිස්තුගත කර ඇත්නම් පමණි.<ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |title=Tentative Lists |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=7 October 2010 |archive-date=1 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160401104537/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |url-status=live }}</ref>වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ අඩවි හයක් ඇත.<ref name="Sri Lanka">{{Cite web |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|Tentative sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] | | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2006 | ii, v (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|title=Seruwila Mangala Raja Maha Vihara|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ මහවැලි ගඟ දිගේ සේරුවිල සිට ශ්‍රී පාදය පුරාණ වන්දනා මාර්ගය | [[File:Adam's Peak - January 2020.jpg|150px|alt=A conical mountain]] | අඩවි කිහිපයක් | 2010 | ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|title=Seruwila to Sri Pada (Sacred Foot Print Shrine), Ancient pilgrim route along the Mahaweli river in Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225958/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රජගල පුරාවිද්‍යා භූමිය|රජගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයේ පිහිටි පුරාණ ආරියකර විහාරය]] | [[File:Rajagala Archaeological Site 1.jpg|150px|alt=Temple ruins with several pillars standing]] | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2020 | i, iii, iv (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|title=Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ භාවනා ආරාම | [[File:A resting place in Ritigala.jpg|150x150px|alt=A resting place in the Ritigala monastery]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]], [[North Western Province, Sri Lanka|වයඹ]] | 2024 | iii, iv, v (සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=4 June 2024 |title=Buddhist Meditation Monasteries of Ancient Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6774/ |access-date=30 June 2024 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ තේ සංස්කෘතික භූ දර්ශනය | [[File:Tea plantation Haputale.jpg|150px|alt=Tea plantation (Dambatenne estates) at about 1800&nbsp;m above sea level in Haputale, Hill Country]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]], [[Uva Province, Sri Lanka|ඌව]] | 2025 | iv, v, vi(සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=19 August 2025 |title=Sri Lanka’s Tea Cultural Landscape|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6888/|access-date=09 October 2025 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | [[රිටිගල ස්වාභාවික දැඩි රක්‍ෂිතය|රිටිගල දැඩි ස්වභාව රක්ෂිතය]] | [[File:Pathway to Ritigala Monastery -SriLanka.png|center|150px]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]] | 2026 | xii,ix,x(ස්වභාවික) |<ref>{{Cite web |date=31 March 2026 |title=Ritigala Strike Nature Reserve|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/7008/|access-date= 15 June 2026 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |} ==මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත == යුනෙස්කෝවේ මිනිසා සහ ජෛවගෝල වැඩසටහන (Man and the Biosphere Programme – MAB) යනු මිනිසා සහ ස්වාභාවික පරිසරය අතර ඇති සම්බන්ධතාවය තිරසාර ලෙස පවත්වාගෙන යාම අරමුණු කරගත් ජාත්‍යන්තර වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන යටතේ ස්වාභාවික පරිසර පද්ධති, ජෛව විවිධත්වය සහ ස්වාභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය කිරීමත්, ඒ සමඟ ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ තිරසාර සංවර්ධනය ප්‍රවර්ධනය කිරීමත් සඳහා ජෛවගෝල රක්ෂිත (Biosphere Reserves) නම් ප්‍රදේශ හඳුනාගෙන නම් කරනු ලැබේ.ශ්‍රී ලංකාවේ දැනට ජෛවගෝල රක්ෂිත ස්ථාන 4 ක් පවතී.<ref>{{Cite web |title=What are biosphere reserves? |url=https://www.unesco.org/en/mab/wnbr/about |website=UNESCO |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ ජෛවගෝල රක්ෂිත}} ! style="width:180px;" scope="col" | ජෛවගෝල රක්ෂිතය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:120px;" scope="col" | ස්ථානය ! style="width:70px;" scope="col" | නම් කළ වර්ෂය ! style="width:100px;" scope="col" | වර්ග ප්‍රමාණය ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[හුරුලු වන රක්ෂිතය|හුරුලු ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද පළාත]] | 1977 | 69,641 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයට අයත් සදාහරිත වනාන්තර පරිසර පද්ධතියක් වන මෙය අලි ඇතුළු විවිධ වනජීවීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.<ref>{{Cite web |title=Hurulu |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/list |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Sinharaja Forest Reserve.jpg|150px|alt=Sinharaja rainforest]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව]], [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු]] | 1978 | 29,830 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ පහතරට තෙත් කලාපයේ ඉතිරිව ඇති විශාලතම අඛණ්ඩ සදාහරිත වැසි වනාන්තර ප්‍රදේශය වන මෙය ශාක හා සත්ව විශේෂවල ඉහළ ආවේණිකත්වය හේතුවෙන් විශේෂ සංරක්ෂණ වැදගත්කමක් දරයි.<ref>{{Cite web |title=Sinharaja |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/sinharaja |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[කන්නෙලිය වන රක්ෂිතය|කන්නෙලිය–දෙදියගල–නකියාදෙනිය ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | | [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]] | 2004 | 25,393 හෙක්ටයාර් | කන්නෙලිය, දෙදියගල සහ නකියාදෙනිය යන එකිනෙකට සම්බන්ධ වනාන්තර ප්‍රදේශවලින් සමන්විත මෙම ජෛවගෝල රක්ෂිතය ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු තෙත් කලාපයේ වැදගත් ජෛව විවිධත්ව හා ආවේණික විශේෂ සංරක්ෂණ ප්‍රදේශයකි.<ref>{{Cite web |title=Kanneliya-Dediyagala-Nakiyadeniya |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/kanneliya-dediyagala-nakiyadeniya |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[බූන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය|බූන්දල ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | | [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]] | 2005 | 18,242 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ එකම වෙරළබඩ ජෛවගෝල රක්ෂිතය වන මෙය තෙත්බිම්, කලපු, වෙරළ සහ වියළි කලාපීය වනාන්තර ඇතුළු විවිධ පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත වන අතර, සංක්‍රමණික හා දේශීය පක්ෂීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.<ref>{{Cite web |title=Bundala |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/bundala |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} ==මේ අඩවියත් බලන්න== *[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]] *[[ශ්‍රී ලංකාව]] == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} == බාහිර සබැඳි == *[http://whc.unesco.org/en/list යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවි ලැයිස්තුව] &mdash; නිල වෙබ් අඩවිය *[http://terre.sans.frontiere.free.fr/page_a_voir_a_faire/top_100.htm ලොව ලස්සනම ස්ථාන 100 - 95 - සීගිරිය] *[http://www.go2srilanka.com/destinations.html ගමනාන්ත - ශ්‍රී ලංකාව - ආකර්ෂණීය ස්ථාන] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106000919/http://www.go2srilanka.com/destinations.html |date=2007-11-06 }} *[http://www.imagesofceylon.com ග්‍රී ලාංකීය ඉතිහාසයේ පින්තූර ] {{Sri Lanka topics}} {{World Heritage Sites in Sri Lanka}} {{Lists of World Heritage Sites in Asia}} [[Category:Lists of World Heritage Sites|Sri Lanka]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ පිහිටි ලෝක උරුම අඩවි| ]] [[Category:Lists of tourist attractions in Sri Lanka|World Heritage Sites]] [[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි ලෝක උරුම ]] jbfhens7lunkrazzx8w92fzn4hxdtth 798757 798756 2026-09-06T14:17:00Z KSLwiki24 70498 /* මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත */ 798757 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ස්ථාන | header1 = සංඛ්‍යාත්මක තොරතුරු | label1 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data1 = 8 | label2 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data2 = 8 | label3 = මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත | data3 = 4 | label4 = ලෝක මතක උරුම | data4 = 5 | label5 = අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම | data5 = 3 | label6 = ලෝක උරුම පළමු ලියාපදිංචිය | data6 = වර්ෂ 1982 | label7 = ලෝක උරුම නවතම ලියාපදිංචිය | data7 = වර්ෂ 2010 }} {{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන පිහිටීම. හරිත තිත් ස්වභාවික ස්ථාන වේ, රතු තිත් සංස්කෘතික වේ.|alt=Map of Sri Lanka with locations of World Heritage Sites |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.30|N|long=80.64 |E|label=[[මහනුවර]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.9569|N|long=80.7597 |E|label=[[සීගිරිය]] | position=top}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.35|N|long=80.38 |E|label=[[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.05|N|long=80.22 |E|label=[[ගාලු කොටුව]] | position= bottom}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.933333|N|long=81.0 |E|label=[[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.85|N|long=80.65 |E|label=[[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.416667|N|long=80.5 |E|label=[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | position=bottom|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.45|N|long=80.8 |E|label=[[දුම්බර කඳුවැටිය]] | position=right|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.813056 |long=80.484444|label=[[ශ්‍රී පාද කඳුවැටිය ආශ්‍රිත වනගත අභයභූමිය|ශ්‍රී පාද අභයභූමිය]] | position=left|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.8 |long=80.8|label=[[හෝර්ටන් තැන්න ජාතික උද්‍යානය|හෝර්ටන් තැන්න]] | position=right|mark=Green pog.svg}} }} [[යුනෙස්කෝ|එක්සත් ජාතීන්ගේ අධ්‍යාපනික, විද්‍යාත්මක හා සංස්කෘතික සංවිධානය]] (UNESCO) විසින් 1972 දී පිහිටුවන ලද යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇති රටවල් විසින් නම් කරන ලද කැපී පෙනෙන විශ්වීය [[සංස්කෘතික උරුමයන්|සංස්කෘතික]] හෝ [[ස්වාභාවික උරුමයන්]] සහිත [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලෝක උරුම ස්ථාන]] නම් කරයි.<ref name="convention">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The World Heritage Convention |url=https://whc.unesco.org/en/convention/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/ |archive-date=27 August 2016 |access-date=21 September 2010 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> සංස්කෘතික උරුමයන් යනු ස්මාරක (වාස්තු විද්‍යාත්මක කෘති, ස්මාරක මූර්ති හෝ සෙල්ලිපි වැනි), ගොඩනැගිලි කණ්ඩායම් සහ ස්ථාන (පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන ඇතුළුව) වලින් සමන්විත වේ. විද්‍යාව, සංරක්ෂණය හෝ ස්වාභාවික සුන්දරත්වය යන දෘෂ්ටි කෝණයෙන් වැදගත් වන ස්වාභාවික ලක්ෂණ (භෞතික හා ජීව විද්‍යාත්මක සැකැස්මන්ගෙන් සමන්විත), භූ විද්‍යාත්මක හා භෞතික විද්‍යාත්මක සැකැස්ම (වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති සතුන් සහ ශාක විශේෂවල වාසස්ථාන ඇතුළුව) සහ ස්වාභාවික ස්ථාන ස්වාභාවික උරුමයන් ලෙස අර්ථ දැක්වේ.[[ශ්‍රී ලංකාව]] 1980 ජුනි 6 වන දින සම්මුතිය අනුමත කළේය.<ref name="Sri Lanka2">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref>යුනෙස්කෝ සම්මුතිය අනුව ප්‍රධාන කාණ්ඩ හතරක් වන අතර එක් එක් කාණ්ඩ යටතේ උරුමය කළමණාකරණය කිරීම සිදුවේ.එම කාණ්ඩ නම්, *ලෝක උරුම ස්ථාන *ජෛවගෝල රක්ෂිත *ලෝක මතක උරුම *අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage |url=https://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |archive-date=1 February 2021 |access-date=3 February 2021 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> වර්තමානය වන විට, ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන අටක් ලැයිස්තුවේ ඇත. පළමු ස්ථාන තුන වන [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය|පොළොන්නරුව පුරාණ නගරය]], [[සීගිරිය- පුරාණ නගරය|සීගිරිය පුරාණ නගරය]] සහ [[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුර පූජනීය නගරය]] 1982 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මෑත කාලීන ස්ථානය වන ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්|මධ්‍යම කඳුකරය]] 2010 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මධ්‍යම කඳුකරය සහ [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ වන රක්ෂිතය]] ස්වාභාවික ස්ථාන වන අතර අනෙක් හය සංස්කෘතික වේ. ඊට අමතරව, ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ස්ථාන හයක් ඇත. ඊට අමතරව ජෛවගෝල රක්ෂිත 4 ක්,ලෝක මතක උරුම 5 ක් සහ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම 3 ක් ද යුනෙස්කෝ සම්මුතිය යටතේ ශ්‍රී ලංකාවට හිමිව පවතී.එසේම 1983–1989 කාලය තුළ ලෝක උරුම කමිටුවේ සාමාජිකයෙකු ලෙස රට සේවය කළේය.ශ්‍රී ලංකාව තුළ යුනෙස්කෝව සම්බන්ධීකරණය කිරීම,ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා වගකිව යුතු නිල රාජ්‍ය ආයතය වශයෙන් 1949 දී පිහිටුවන ලද සහ 2024 අංක 38 දරණ යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභා පනත යටතේ පිහිටුවන ලද '''"යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභාව (Sri Lanka National Commission for UNESCO)"''' කටයුතු කරනු ලබයි.<ref name="Sri Lanka4">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> == ලෝක උරුම ස්ථාන == යුනෙස්කෝව [[ලෝක උරුම අඩවිය#තේරීමේ නිර්ණායක|නිර්ණායක දහයක්]] යටතේ අඩවි ලැයිස්තුගත කරයි; සෑම ප්‍රවේශයක්ම අවම වශයෙන් එක් නිර්ණායකයක්වත් සපුරාලිය යුතුය. නිර්ණායක i සිට vi දක්වා සංස්කෘතික වන අතර vii හරහා x ස්වභාවික වේ.<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/criteria/|title=UNESCO World Heritage Centre – The Criteria for Selection|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=17 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160612152223/https://whc.unesco.org/en/criteria/|archive-date=12 June 2016|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> {{clear}} {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|World Heritage Sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[අනුරාධපුර (පෞරාණික නගරය)]] | [[File:SL Anuradhapura asv2020-01 img31 Abhayagiriya Stupa.jpg|150px|alt=A large Buddhist stupa]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 200; ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | අනුරාධපුරය ශ්‍රී ලංකා‌වේ අගනුවරක්ව පැවති අතර අදටත් ශ්‍රී ලාංකීය ශිෂ්ඨාචාර‍යේ සුරැකිව පවතින නටබුන් සදහා ලෝක ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි. අනුරාධපුරය නගරය මුල් කරගත් ශිෂ්ඨාචාරය ආසියා‍වේ පැවති විශිෂ්ඨත ම එකකි. දැනට එක්සත් ජාතින් ‍ලෝක උරුමයක් වන මෙය වර්තමාන අගනුවර වන ‍කොළඹ සිට කි.මී. 205 උතුරින්, උතුරු මැද පළාත මල්වතු ඔය ඉවුර මුල් කර‍ගෙන පිහිටා ති‍බේ. ක්‍රි.පූ 4 වන සියව‍සේ ආරම්භ වූ අනුරාධපුර රාජධානිය, 11 වන සියවස දක්වා ම දකුණු ආසිය‍‍වේ ස්ථාවරත ම ‍‍දේශපාලන හා ආර්ථීක මධ්‍යස්ථනයක් ‍ලෙස වැජඹුණි.‍ බෞද්ධ ලෝකයට පූජනීය නගරයක් වූ, වර්ග කි.මි. 40 පුරා විහිදුනු ‍‍බෞද්ධ ආරාම පිහිටා ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152972|title=Sacred City of Anuradhapura: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705150829/https://whc.unesco.org/document/152972|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/200/|title=Sacred City of Anuradhapura|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707093013/http://whc.unesco.org/en/list/200|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | [[File:Polonnaruwa Vatadage.jpg|150px|alt=Ruins of a Buddhist temple]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 201; i, iii, vi (සංස්කෘතික) | දෙමළ මහාසෑය(රන්කොත් වෙහෙර)-පොළොන්නරුව]] ‍චෝල ආක්‍රමණිකයින් පරදවා පළමුවන විජයබා රජු විසින් අගනුවර කර ගත් ‍පොළොන්නරුව ලංකා‍වේ ‍දෙවන පැරණිතම නගරයයි. එනමුත් ‍පොළොන්නරු රාජධානි‍යේ වැදගත්ම චරිතය වන්නේ ඔහුගේ මුනුබුරු මහා පරාක්‍රමබාහු රජුය. කෙටි චෝල පාලන සමයේ දී ‍මෙම නගරය ජනනාත මංගලම් ‍ලෙස ද හදුන්වා ති‍බේ. එ‍හෙත් ඉන් පසු පත් වූ පාලකයින්‍ අතරින් නිශ්ශංකමල්ල රජු හැරුණු විට පත් වූ අ‍නෙක් පාලකයින් එතරම් සාර්ථක ‍නොවූහ. එම රජවරු ඇති කර ගත් දකුණු ඉන්දියානු විවාහ සම්බන්ධතා පසු කාලීනව ඇති වූ දකුණු ඉන්දියානු ආක්‍රමණවලට ද රාජධානිය දඹ‍දෙණියට සංක්‍රමණය වීමටද හේතු විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152973|title=Ancient City of Polonnaruwa: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103509/https://whc.unesco.org/document/152973|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/201/|title=Ancient City of Polonnaruwa|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103437/https://whc.unesco.org/en/list/201/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[සීගිරිය]] | [[File:Sigiriya.jpg|150px|alt=A large granite rock with people walking toward it]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1982 | 202; ii, iii, iv (සංස්කෘතික) | සීගිරිය ලොව අට වන පුදුමය ලෙස හඳුන්වයි. ‍මෙය ඉතා ඈත අතීතයේදී සිංහලයේ රජ කළ,ලොව ප්රථම ගුවන් යානය වන දඩු මොනරයෙන් අහසින් ගමන් කරමින් මුළු ලොවම පාලනය කළ ලෝකාධිපති ලංකේෂ්වර රාවණ අධිරාජ්‍යා විසින් ක්‍රි.පූ 5000 දී ඉදිකරන ලද ආරක්ෂිත මාළිගා සංකීර්ණයක් ලෙස සලකනු ලබයි එතුමාට අමතරව කුවේර රජුත් පසුව පලමුවන කාශ්‍යප රජුත් මෙම මාලිගාව භාවිතා කරන ලදි.සීගිරි ගල මුදු‍නෙහි මාළිගාවක නටබුන්ද, ගල මධ්‍යයේ සිංහ දොරටුවක් ද බිතූ සිතුවම් සහ කැටපත් පවුර පිහිටා ඇත.‍ ‍මෙහි ඇති ‍වෙනත් වැදගත් අංග ‍ලෙස බිතු සිතුවම්, පර්වතය පහළින් පිහිටා ඇති මාලිගා සංකීර්ණය, දිය අගල්, පවුරු සහ පර්වත‍යේ සිට මිටර සිය ගණනක් දුරට විහි‍‍දෙන උද්‍යාන දැක්විය හැකිය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152974|title=Ancient City of Sigiriya: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705132910/https://whc.unesco.org/document/152974|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/202/|title=Ancient City of Sigiriya|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=6 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220806053436/https://whc.unesco.org/en/list/202|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[මහනුවර]] පෞරාණීක නගරය | [[File:SL Kandy asv2020-01 img33 Sacred Tooth Temple.jpg|150px|alt=A Buddhist temple in white stone and a flag in front]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1988 | 450; iv, vi (සංස්කෘතික) | මහනුවර නගරයේ පිහිටා ඇති පූජනීය ස්ථානයක් වන දළදා මාලිගා‍වේ බුදුන් වහන්‍‍සේගේ දන්ත ධාතුව තැන්පත් කර ඇත. රාජ්‍ය ‍දේශපාලන වැදගත් සංකේතයක් වන දන්ත ධාතූන් වහන්සේගේ හිමිකරු ර‍ටෙහි පාලකයා බව සැලකෙන මතයක් පුරාණ කාල‍යේ සිටම පවති. වර්ෂ 1592 සිට 1815 දක්වා කාල සීමාවෙහි දී ලංකාවේ අගනුවර ලෙස මහනුවර පැවති අතර දළදා මාලිගාව නිසාවෙන් මහනුවර නගරය එක්සත් ජාතීන්ගේ ලෝක උරුමයක් ලෙස නම් කරනු ලැබීය. වසරකට වරක් ආගමික වතාවත් පැවැත්වී‍මේ අවස්ථාව අස්ගිරි මල්වතු ‍දෙපාර්ශවය අතර හුවමාරු ‍වේ. ත්‍රස්තවාදි ප්‍රහාරයකින් හානි සිදු වුවද දැන් සම්පුර්ණයෙන් ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153507|title=Sacred City of Kandy: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705171904/https://whc.unesco.org/document/153507|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/450/|title=Sacred City of Kandy|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=1 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220801225441/https://whc.unesco.org/en/list/450|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | [[File:20160128 Sri Lanka 4107 Sinharaja Forest Reserve sRGB (25468886730).jpg|150px|alt=Look at a rain forest from above]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමු පලාත]] සහ [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණූ පලාත]] | 1988 | 405; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකා‌වේ ව‍න උද්‍යානයක් වන සිංහරාජ වනය, යුනෙස්කෝව මගින් ‍ජෛව ගෝලීය රක්ෂිතයක් හා ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ති‍බේ. නො ඉදුල් වැසි වනාන්තරයක් වන ‍මෙය, ළඟා වීමට ඇති අපහසු බව නිසා ම දැව කර්මාන්ත‍යේ ග්‍රහණ‍යෙන් මිදී ඇත. ‍මෙය 1889 දී ලෝක උරුමයක් ද 1978 දී ලෝක උරුමයක් ද ලෙස ද නම් කර තිබේ. නැගෙනහිර - බටහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 21 ද උතුරු- නැගෙනහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 7 පමණක් වුව ද ඉතා සරු ‍ජෛව විවිධත්වයකට සහ ආ‍වේනික වි‍ශේෂ (කෘමීන්, ශාක, උරගයන්, පක්ෂීන් සහ ක්ෂීර‍පායීන්) රැසකට ‍සෙවණ සපයයි.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/405/|title=Sinharaja Forest Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802042303/https://whc.unesco.org/en/list/405|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ගාලු කොටුව|පැරණි ගාලු නගරය සහ එහි බලකොටු]] |[[File:Galle Fort.jpg|150px|alt=Aerial photo of Galle fort]] |[[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පලාත]] | 1988 | 451; iv (සංස්කෘතික) | ගාල්ල, ශ්‍රී ලංකා‌වේ නිරිතදිග ‍වෙරළ තීර‍යේ ‍කොළඹ සිට කි.මි. 119 දුරින් පිහිටි නගරයකි. පෘතුගීසීන් පැමිණීමට ‍පෙර 16 වන සියව‍සේ දී ධීවර වරායක් ලෙස පැවති මෙය එවකට ගිම්මතිත්ත ‍ලෙස හදුන්වා ඇත. (ඉබන්බතුතා ක්වලි (Qali) ලෙස හදුන්වා ති‍බේ.) 18 වන සියව‍සේ බ්‍රිතාන්‍ය පාලකයින් කොළඹ ප්‍රධාන වරාය ‍ලෙස සැලකීමට ‍පෙර ගාල්ල එහි දියුණු‍වේ උපරිමයට එළඹ තිබිණ. 2004.12.26 දින ඇති වු සුනාමි උවදුරින් නගරයට හානි සිදු වූ අතර දහස් ගනණක් ජීවිතක්ෂයට පත් විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153511|title=Old Town of Galle and its Fortifications: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705121023/https://whc.unesco.org/document/153511|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/451/|title=Old Town of Galle and its Fortifications|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802020044/https://whc.unesco.org/en/list/451|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | [[File:Dambulla-buddhastupa.jpg|150px|alt=Stupa with sitting Buddhas around it in a cave with painted walls]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] | 1991 | 561; i, iv (සංස්කෘතික) | දඹුලු ‍ලෙන් විහාරය (රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහාරය) රට මැද භාගයට වන්නට පිහිටි, ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ඇති ස්ථානයකි. ‍කොළඹින් කි.මි. 148 නැ‍ගෙනහිරින්ද මහනුවරින් කි.මි. 72 උතුරින්ද පිහිටා ඇති ‍මෙය ඉතා ‍හොදින් සුරැකිව ඇති විහාර සංකීර්ණයකි. තැනිතලාවෙන් මි.160 උසින් පිහිටි පර්වතයක, 80 ට අධික ‍ලෙන් සංඛ්‍යාවක් පවතින අතර ‍ලෙන් පහක් ආශ්‍රිතව විහාර අංගනය පිහිටා ඇත. බුද්ධ චරිතයට අදාළ ස්තූප සහ බිතු සිතුවම් නිසා ‍මෙම විහාරය ලෝක ප්‍රසිද්ධියට පත් වී ඇත. බුද්ධ ස්තූප 153, සිංහල රජුන්ගේ ප්‍රතිමා 3 සහ දැව ප්‍රතිමා 4 ක් වර්ග මි. 2100 ප්‍ර‍දේශයක පිහිටා ති‍බේ.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/561|title=Rangiri Dambulla Cave Temple|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001422/http://whc.unesco.org/en/list/561|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්]] | [[File:Sri Pada 02.jpg|150px|alt=A mountain from far]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] සහ [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව පලාත]] | 2010 | 1203; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකාවේ උස්බිම් තෙත් කලාපීය උද්‍යාන තුනකින් සමන්විත වේ: කඳු මුදුන වන සංරක්ෂණ ප්‍රදේශය, හෝර්ටන් තැන්න ජාතික වනෝද්‍යානය සහ නකල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය. ආදම්ගේ කඳු මුදුන බෞද්ධ වන්දනාකරුවන් සඳහා සැලකිය යුතු මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත්ව ඇති උසම ස්ථානයයි. එය ආවේණික විශේෂ ඇදහිය නොහැකි පරාසයක් සහිත ජෛව විවිධත්ව උණුසුම් ස්ථානයකි. බටහිර දම් පාට මුහුණැති ලැංගූර්, සිහින් ලෝරිස් සහ ශ්‍රී ලංකා දිවියා වැනි වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති විශේෂ කිහිපයක් පවා මෙහි සොයාගත හැකිය.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1203|title=Central Highlands of Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001427/http://whc.unesco.org/en/list/1203|url-status=live}}</ref> |- |} === තාවකාලික ලැයිස්තුව === ලෝක උරුම ලැයිස්තුවේ ලියා ඇති ස්ථාන වලට අමතරව, සාමාජික රටවලට නම් කිරීම සඳහා සලකා බැලිය හැකි තාවකාලික ස්ථාන ලැයිස්තුවක් පවත්වා ගත හැකිය. ලෝක උරුම ලැයිස්තුව සඳහා නාමයෝජනා පිළිගනු ලබන්නේ එම ස්ථානය කලින් තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ලැයිස්තුගත කර ඇත්නම් පමණි.<ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |title=Tentative Lists |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=7 October 2010 |archive-date=1 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160401104537/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |url-status=live }}</ref>වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ අඩවි හයක් ඇත.<ref name="Sri Lanka">{{Cite web |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|Tentative sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] | | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2006 | ii, v (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|title=Seruwila Mangala Raja Maha Vihara|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ මහවැලි ගඟ දිගේ සේරුවිල සිට ශ්‍රී පාදය පුරාණ වන්දනා මාර්ගය | [[File:Adam's Peak - January 2020.jpg|150px|alt=A conical mountain]] | අඩවි කිහිපයක් | 2010 | ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|title=Seruwila to Sri Pada (Sacred Foot Print Shrine), Ancient pilgrim route along the Mahaweli river in Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225958/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රජගල පුරාවිද්‍යා භූමිය|රජගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයේ පිහිටි පුරාණ ආරියකර විහාරය]] | [[File:Rajagala Archaeological Site 1.jpg|150px|alt=Temple ruins with several pillars standing]] | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2020 | i, iii, iv (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|title=Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ භාවනා ආරාම | [[File:A resting place in Ritigala.jpg|150x150px|alt=A resting place in the Ritigala monastery]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]], [[North Western Province, Sri Lanka|වයඹ]] | 2024 | iii, iv, v (සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=4 June 2024 |title=Buddhist Meditation Monasteries of Ancient Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6774/ |access-date=30 June 2024 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ තේ සංස්කෘතික භූ දර්ශනය | [[File:Tea plantation Haputale.jpg|150px|alt=Tea plantation (Dambatenne estates) at about 1800&nbsp;m above sea level in Haputale, Hill Country]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]], [[Uva Province, Sri Lanka|ඌව]] | 2025 | iv, v, vi(සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=19 August 2025 |title=Sri Lanka’s Tea Cultural Landscape|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6888/|access-date=09 October 2025 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | [[රිටිගල ස්වාභාවික දැඩි රක්‍ෂිතය|රිටිගල දැඩි ස්වභාව රක්ෂිතය]] | [[File:Pathway to Ritigala Monastery -SriLanka.png|center|150px]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]] | 2026 | xii,ix,x(ස්වභාවික) |<ref>{{Cite web |date=31 March 2026 |title=Ritigala Strike Nature Reserve|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/7008/|access-date= 15 June 2026 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |} ==මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත == යුනෙස්කෝවේ මිනිසා සහ ජෛවගෝල වැඩසටහන (Man and the Biosphere Programme – MAB) යනු මිනිසා සහ ස්වාභාවික පරිසරය අතර ඇති සම්බන්ධතාවය තිරසාර ලෙස පවත්වාගෙන යාම අරමුණු කරගත් ජාත්‍යන්තර වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන යටතේ ස්වාභාවික පරිසර පද්ධති, ජෛව විවිධත්වය සහ ස්වාභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය කිරීමත්, ඒ සමඟ ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ තිරසාර සංවර්ධනය ප්‍රවර්ධනය කිරීමත් සඳහා ජෛවගෝල රක්ෂිත (Biosphere Reserves) නම් ප්‍රදේශ හඳුනාගෙන නම් කරනු ලැබේ.ශ්‍රී ලංකාවේ දැනට ජෛවගෝල රක්ෂිත ස්ථාන 4 ක් පවතී.<ref>{{Cite web |title=What are biosphere reserves? |url=https://www.unesco.org/en/mab/wnbr/about |website=UNESCO |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ ජෛවගෝල රක්ෂිත}} ! style="width:180px;" scope="col" | ජෛවගෝල රක්ෂිතය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:120px;" scope="col" | ස්ථානය ! style="width:70px;" scope="col" | නම් කළ වර්ෂය ! style="width:100px;" scope="col" | වර්ග ප්‍රමාණය ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[හුරුලු වන රක්ෂිතය|හුරුලු ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද පළාත]] | 1977 | 69,641 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයට අයත් සදාහරිත වනාන්තර පරිසර පද්ධතියක් වන මෙය අලි ඇතුළු විවිධ වනජීවීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.<ref>{{Cite web |title=Hurulu |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/list |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:20160128 Sri Lanka 4132 Sinharaja Forest Preserve sRGB (25674474901).jpg|150px|alt=Sinharaja rainforest]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව]], [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු]] | 1978 | 29,830 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ පහතරට තෙත් කලාපයේ ඉතිරිව ඇති විශාලතම අඛණ්ඩ සදාහරිත වැසි වනාන්තර ප්‍රදේශය වන මෙය ශාක හා සත්ව විශේෂවල ඉහළ ආවේණිකත්වය හේතුවෙන් විශේෂ සංරක්ෂණ වැදගත්කමක් දරයි.<ref>{{Cite web |title=Sinharaja |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/sinharaja |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[කන්නෙලිය වන රක්ෂිතය|කන්නෙලිය–දෙදියගල–නකියාදෙනිය ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | | [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]] | 2004 | 25,393 හෙක්ටයාර් | කන්නෙලිය, දෙදියගල සහ නකියාදෙනිය යන එකිනෙකට සම්බන්ධ වනාන්තර ප්‍රදේශවලින් සමන්විත මෙම ජෛවගෝල රක්ෂිතය ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු තෙත් කලාපයේ වැදගත් ජෛව විවිධත්ව හා ආවේණික විශේෂ සංරක්ෂණ ප්‍රදේශයකි.<ref>{{Cite web |title=Kanneliya-Dediyagala-Nakiyadeniya |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/kanneliya-dediyagala-nakiyadeniya |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[බූන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය|බූන්දල ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | | [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]] | 2005 | 18,242 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ එකම වෙරළබඩ ජෛවගෝල රක්ෂිතය වන මෙය තෙත්බිම්, කලපු, වෙරළ සහ වියළි කලාපීය වනාන්තර ඇතුළු විවිධ පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත වන අතර, සංක්‍රමණික හා දේශීය පක්ෂීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.<ref>{{Cite web |title=Bundala |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/bundala |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} ==මේ අඩවියත් බලන්න== *[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]] *[[ශ්‍රී ලංකාව]] == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} == බාහිර සබැඳි == *[http://whc.unesco.org/en/list යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවි ලැයිස්තුව] &mdash; නිල වෙබ් අඩවිය *[http://terre.sans.frontiere.free.fr/page_a_voir_a_faire/top_100.htm ලොව ලස්සනම ස්ථාන 100 - 95 - සීගිරිය] *[http://www.go2srilanka.com/destinations.html ගමනාන්ත - ශ්‍රී ලංකාව - ආකර්ෂණීය ස්ථාන] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106000919/http://www.go2srilanka.com/destinations.html |date=2007-11-06 }} *[http://www.imagesofceylon.com ග්‍රී ලාංකීය ඉතිහාසයේ පින්තූර ] {{Sri Lanka topics}} {{World Heritage Sites in Sri Lanka}} {{Lists of World Heritage Sites in Asia}} [[Category:Lists of World Heritage Sites|Sri Lanka]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ පිහිටි ලෝක උරුම අඩවි| ]] [[Category:Lists of tourist attractions in Sri Lanka|World Heritage Sites]] [[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි ලෝක උරුම ]] 0pgelaztnakw35nhvq5zxc9lrh4atyl 798758 798757 2026-09-06T14:24:36Z KSLwiki24 70498 /* මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත */ 798758 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ස්ථාන | header1 = සංඛ්‍යාත්මක තොරතුරු | label1 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data1 = 8 | label2 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data2 = 8 | label3 = මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත | data3 = 4 | label4 = ලෝක මතක උරුම | data4 = 5 | label5 = අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම | data5 = 3 | label6 = ලෝක උරුම පළමු ලියාපදිංචිය | data6 = වර්ෂ 1982 | label7 = ලෝක උරුම නවතම ලියාපදිංචිය | data7 = වර්ෂ 2010 }} {{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන පිහිටීම. හරිත තිත් ස්වභාවික ස්ථාන වේ, රතු තිත් සංස්කෘතික වේ.|alt=Map of Sri Lanka with locations of World Heritage Sites |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.30|N|long=80.64 |E|label=[[මහනුවර]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.9569|N|long=80.7597 |E|label=[[සීගිරිය]] | position=top}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.35|N|long=80.38 |E|label=[[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.05|N|long=80.22 |E|label=[[ගාලු කොටුව]] | position= bottom}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.933333|N|long=81.0 |E|label=[[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.85|N|long=80.65 |E|label=[[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.416667|N|long=80.5 |E|label=[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | position=bottom|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.45|N|long=80.8 |E|label=[[දුම්බර කඳුවැටිය]] | position=right|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.813056 |long=80.484444|label=[[ශ්‍රී පාද කඳුවැටිය ආශ්‍රිත වනගත අභයභූමිය|ශ්‍රී පාද අභයභූමිය]] | position=left|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.8 |long=80.8|label=[[හෝර්ටන් තැන්න ජාතික උද්‍යානය|හෝර්ටන් තැන්න]] | position=right|mark=Green pog.svg}} }} [[යුනෙස්කෝ|එක්සත් ජාතීන්ගේ අධ්‍යාපනික, විද්‍යාත්මක හා සංස්කෘතික සංවිධානය]] (UNESCO) විසින් 1972 දී පිහිටුවන ලද යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇති රටවල් විසින් නම් කරන ලද කැපී පෙනෙන විශ්වීය [[සංස්කෘතික උරුමයන්|සංස්කෘතික]] හෝ [[ස්වාභාවික උරුමයන්]] සහිත [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලෝක උරුම ස්ථාන]] නම් කරයි.<ref name="convention">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The World Heritage Convention |url=https://whc.unesco.org/en/convention/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/ |archive-date=27 August 2016 |access-date=21 September 2010 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> සංස්කෘතික උරුමයන් යනු ස්මාරක (වාස්තු විද්‍යාත්මක කෘති, ස්මාරක මූර්ති හෝ සෙල්ලිපි වැනි), ගොඩනැගිලි කණ්ඩායම් සහ ස්ථාන (පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන ඇතුළුව) වලින් සමන්විත වේ. විද්‍යාව, සංරක්ෂණය හෝ ස්වාභාවික සුන්දරත්වය යන දෘෂ්ටි කෝණයෙන් වැදගත් වන ස්වාභාවික ලක්ෂණ (භෞතික හා ජීව විද්‍යාත්මක සැකැස්මන්ගෙන් සමන්විත), භූ විද්‍යාත්මක හා භෞතික විද්‍යාත්මක සැකැස්ම (වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති සතුන් සහ ශාක විශේෂවල වාසස්ථාන ඇතුළුව) සහ ස්වාභාවික ස්ථාන ස්වාභාවික උරුමයන් ලෙස අර්ථ දැක්වේ.[[ශ්‍රී ලංකාව]] 1980 ජුනි 6 වන දින සම්මුතිය අනුමත කළේය.<ref name="Sri Lanka2">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref>යුනෙස්කෝ සම්මුතිය අනුව ප්‍රධාන කාණ්ඩ හතරක් වන අතර එක් එක් කාණ්ඩ යටතේ උරුමය කළමණාකරණය කිරීම සිදුවේ.එම කාණ්ඩ නම්, *ලෝක උරුම ස්ථාන *ජෛවගෝල රක්ෂිත *ලෝක මතක උරුම *අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage |url=https://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |archive-date=1 February 2021 |access-date=3 February 2021 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> වර්තමානය වන විට, ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන අටක් ලැයිස්තුවේ ඇත. පළමු ස්ථාන තුන වන [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය|පොළොන්නරුව පුරාණ නගරය]], [[සීගිරිය- පුරාණ නගරය|සීගිරිය පුරාණ නගරය]] සහ [[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුර පූජනීය නගරය]] 1982 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මෑත කාලීන ස්ථානය වන ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්|මධ්‍යම කඳුකරය]] 2010 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මධ්‍යම කඳුකරය සහ [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ වන රක්ෂිතය]] ස්වාභාවික ස්ථාන වන අතර අනෙක් හය සංස්කෘතික වේ. ඊට අමතරව, ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ස්ථාන හයක් ඇත. ඊට අමතරව ජෛවගෝල රක්ෂිත 4 ක්,ලෝක මතක උරුම 5 ක් සහ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම 3 ක් ද යුනෙස්කෝ සම්මුතිය යටතේ ශ්‍රී ලංකාවට හිමිව පවතී.එසේම 1983–1989 කාලය තුළ ලෝක උරුම කමිටුවේ සාමාජිකයෙකු ලෙස රට සේවය කළේය.ශ්‍රී ලංකාව තුළ යුනෙස්කෝව සම්බන්ධීකරණය කිරීම,ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා වගකිව යුතු නිල රාජ්‍ය ආයතය වශයෙන් 1949 දී පිහිටුවන ලද සහ 2024 අංක 38 දරණ යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභා පනත යටතේ පිහිටුවන ලද '''"යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභාව (Sri Lanka National Commission for UNESCO)"''' කටයුතු කරනු ලබයි.<ref name="Sri Lanka4">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> == ලෝක උරුම ස්ථාන == යුනෙස්කෝව [[ලෝක උරුම අඩවිය#තේරීමේ නිර්ණායක|නිර්ණායක දහයක්]] යටතේ අඩවි ලැයිස්තුගත කරයි; සෑම ප්‍රවේශයක්ම අවම වශයෙන් එක් නිර්ණායකයක්වත් සපුරාලිය යුතුය. නිර්ණායක i සිට vi දක්වා සංස්කෘතික වන අතර vii හරහා x ස්වභාවික වේ.<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/criteria/|title=UNESCO World Heritage Centre – The Criteria for Selection|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=17 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160612152223/https://whc.unesco.org/en/criteria/|archive-date=12 June 2016|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> {{clear}} {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|World Heritage Sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[අනුරාධපුර (පෞරාණික නගරය)]] | [[File:SL Anuradhapura asv2020-01 img31 Abhayagiriya Stupa.jpg|150px|alt=A large Buddhist stupa]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 200; ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | අනුරාධපුරය ශ්‍රී ලංකා‌වේ අගනුවරක්ව පැවති අතර අදටත් ශ්‍රී ලාංකීය ශිෂ්ඨාචාර‍යේ සුරැකිව පවතින නටබුන් සදහා ලෝක ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි. අනුරාධපුරය නගරය මුල් කරගත් ශිෂ්ඨාචාරය ආසියා‍වේ පැවති විශිෂ්ඨත ම එකකි. දැනට එක්සත් ජාතින් ‍ලෝක උරුමයක් වන මෙය වර්තමාන අගනුවර වන ‍කොළඹ සිට කි.මී. 205 උතුරින්, උතුරු මැද පළාත මල්වතු ඔය ඉවුර මුල් කර‍ගෙන පිහිටා ති‍බේ. ක්‍රි.පූ 4 වන සියව‍සේ ආරම්භ වූ අනුරාධපුර රාජධානිය, 11 වන සියවස දක්වා ම දකුණු ආසිය‍‍වේ ස්ථාවරත ම ‍‍දේශපාලන හා ආර්ථීක මධ්‍යස්ථනයක් ‍ලෙස වැජඹුණි.‍ බෞද්ධ ලෝකයට පූජනීය නගරයක් වූ, වර්ග කි.මි. 40 පුරා විහිදුනු ‍‍බෞද්ධ ආරාම පිහිටා ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152972|title=Sacred City of Anuradhapura: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705150829/https://whc.unesco.org/document/152972|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/200/|title=Sacred City of Anuradhapura|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707093013/http://whc.unesco.org/en/list/200|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | [[File:Polonnaruwa Vatadage.jpg|150px|alt=Ruins of a Buddhist temple]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 201; i, iii, vi (සංස්කෘතික) | දෙමළ මහාසෑය(රන්කොත් වෙහෙර)-පොළොන්නරුව]] ‍චෝල ආක්‍රමණිකයින් පරදවා පළමුවන විජයබා රජු විසින් අගනුවර කර ගත් ‍පොළොන්නරුව ලංකා‍වේ ‍දෙවන පැරණිතම නගරයයි. එනමුත් ‍පොළොන්නරු රාජධානි‍යේ වැදගත්ම චරිතය වන්නේ ඔහුගේ මුනුබුරු මහා පරාක්‍රමබාහු රජුය. කෙටි චෝල පාලන සමයේ දී ‍මෙම නගරය ජනනාත මංගලම් ‍ලෙස ද හදුන්වා ති‍බේ. එ‍හෙත් ඉන් පසු පත් වූ පාලකයින්‍ අතරින් නිශ්ශංකමල්ල රජු හැරුණු විට පත් වූ අ‍නෙක් පාලකයින් එතරම් සාර්ථක ‍නොවූහ. එම රජවරු ඇති කර ගත් දකුණු ඉන්දියානු විවාහ සම්බන්ධතා පසු කාලීනව ඇති වූ දකුණු ඉන්දියානු ආක්‍රමණවලට ද රාජධානිය දඹ‍දෙණියට සංක්‍රමණය වීමටද හේතු විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152973|title=Ancient City of Polonnaruwa: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103509/https://whc.unesco.org/document/152973|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/201/|title=Ancient City of Polonnaruwa|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103437/https://whc.unesco.org/en/list/201/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[සීගිරිය]] | [[File:Sigiriya.jpg|150px|alt=A large granite rock with people walking toward it]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1982 | 202; ii, iii, iv (සංස්කෘතික) | සීගිරිය ලොව අට වන පුදුමය ලෙස හඳුන්වයි. ‍මෙය ඉතා ඈත අතීතයේදී සිංහලයේ රජ කළ,ලොව ප්රථම ගුවන් යානය වන දඩු මොනරයෙන් අහසින් ගමන් කරමින් මුළු ලොවම පාලනය කළ ලෝකාධිපති ලංකේෂ්වර රාවණ අධිරාජ්‍යා විසින් ක්‍රි.පූ 5000 දී ඉදිකරන ලද ආරක්ෂිත මාළිගා සංකීර්ණයක් ලෙස සලකනු ලබයි එතුමාට අමතරව කුවේර රජුත් පසුව පලමුවන කාශ්‍යප රජුත් මෙම මාලිගාව භාවිතා කරන ලදි.සීගිරි ගල මුදු‍නෙහි මාළිගාවක නටබුන්ද, ගල මධ්‍යයේ සිංහ දොරටුවක් ද බිතූ සිතුවම් සහ කැටපත් පවුර පිහිටා ඇත.‍ ‍මෙහි ඇති ‍වෙනත් වැදගත් අංග ‍ලෙස බිතු සිතුවම්, පර්වතය පහළින් පිහිටා ඇති මාලිගා සංකීර්ණය, දිය අගල්, පවුරු සහ පර්වත‍යේ සිට මිටර සිය ගණනක් දුරට විහි‍‍දෙන උද්‍යාන දැක්විය හැකිය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152974|title=Ancient City of Sigiriya: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705132910/https://whc.unesco.org/document/152974|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/202/|title=Ancient City of Sigiriya|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=6 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220806053436/https://whc.unesco.org/en/list/202|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[මහනුවර]] පෞරාණීක නගරය | [[File:SL Kandy asv2020-01 img33 Sacred Tooth Temple.jpg|150px|alt=A Buddhist temple in white stone and a flag in front]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1988 | 450; iv, vi (සංස්කෘතික) | මහනුවර නගරයේ පිහිටා ඇති පූජනීය ස්ථානයක් වන දළදා මාලිගා‍වේ බුදුන් වහන්‍‍සේගේ දන්ත ධාතුව තැන්පත් කර ඇත. රාජ්‍ය ‍දේශපාලන වැදගත් සංකේතයක් වන දන්ත ධාතූන් වහන්සේගේ හිමිකරු ර‍ටෙහි පාලකයා බව සැලකෙන මතයක් පුරාණ කාල‍යේ සිටම පවති. වර්ෂ 1592 සිට 1815 දක්වා කාල සීමාවෙහි දී ලංකාවේ අගනුවර ලෙස මහනුවර පැවති අතර දළදා මාලිගාව නිසාවෙන් මහනුවර නගරය එක්සත් ජාතීන්ගේ ලෝක උරුමයක් ලෙස නම් කරනු ලැබීය. වසරකට වරක් ආගමික වතාවත් පැවැත්වී‍මේ අවස්ථාව අස්ගිරි මල්වතු ‍දෙපාර්ශවය අතර හුවමාරු ‍වේ. ත්‍රස්තවාදි ප්‍රහාරයකින් හානි සිදු වුවද දැන් සම්පුර්ණයෙන් ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153507|title=Sacred City of Kandy: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705171904/https://whc.unesco.org/document/153507|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/450/|title=Sacred City of Kandy|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=1 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220801225441/https://whc.unesco.org/en/list/450|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | [[File:20160128 Sri Lanka 4107 Sinharaja Forest Reserve sRGB (25468886730).jpg|150px|alt=Look at a rain forest from above]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමු පලාත]] සහ [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණූ පලාත]] | 1988 | 405; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකා‌වේ ව‍න උද්‍යානයක් වන සිංහරාජ වනය, යුනෙස්කෝව මගින් ‍ජෛව ගෝලීය රක්ෂිතයක් හා ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ති‍බේ. නො ඉදුල් වැසි වනාන්තරයක් වන ‍මෙය, ළඟා වීමට ඇති අපහසු බව නිසා ම දැව කර්මාන්ත‍යේ ග්‍රහණ‍යෙන් මිදී ඇත. ‍මෙය 1889 දී ලෝක උරුමයක් ද 1978 දී ලෝක උරුමයක් ද ලෙස ද නම් කර තිබේ. නැගෙනහිර - බටහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 21 ද උතුරු- නැගෙනහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 7 පමණක් වුව ද ඉතා සරු ‍ජෛව විවිධත්වයකට සහ ආ‍වේනික වි‍ශේෂ (කෘමීන්, ශාක, උරගයන්, පක්ෂීන් සහ ක්ෂීර‍පායීන්) රැසකට ‍සෙවණ සපයයි.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/405/|title=Sinharaja Forest Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802042303/https://whc.unesco.org/en/list/405|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ගාලු කොටුව|පැරණි ගාලු නගරය සහ එහි බලකොටු]] |[[File:Galle Fort.jpg|150px|alt=Aerial photo of Galle fort]] |[[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පලාත]] | 1988 | 451; iv (සංස්කෘතික) | ගාල්ල, ශ්‍රී ලංකා‌වේ නිරිතදිග ‍වෙරළ තීර‍යේ ‍කොළඹ සිට කි.මි. 119 දුරින් පිහිටි නගරයකි. පෘතුගීසීන් පැමිණීමට ‍පෙර 16 වන සියව‍සේ දී ධීවර වරායක් ලෙස පැවති මෙය එවකට ගිම්මතිත්ත ‍ලෙස හදුන්වා ඇත. (ඉබන්බතුතා ක්වලි (Qali) ලෙස හදුන්වා ති‍බේ.) 18 වන සියව‍සේ බ්‍රිතාන්‍ය පාලකයින් කොළඹ ප්‍රධාන වරාය ‍ලෙස සැලකීමට ‍පෙර ගාල්ල එහි දියුණු‍වේ උපරිමයට එළඹ තිබිණ. 2004.12.26 දින ඇති වු සුනාමි උවදුරින් නගරයට හානි සිදු වූ අතර දහස් ගනණක් ජීවිතක්ෂයට පත් විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153511|title=Old Town of Galle and its Fortifications: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705121023/https://whc.unesco.org/document/153511|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/451/|title=Old Town of Galle and its Fortifications|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802020044/https://whc.unesco.org/en/list/451|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | [[File:Dambulla-buddhastupa.jpg|150px|alt=Stupa with sitting Buddhas around it in a cave with painted walls]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] | 1991 | 561; i, iv (සංස්කෘතික) | දඹුලු ‍ලෙන් විහාරය (රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහාරය) රට මැද භාගයට වන්නට පිහිටි, ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ඇති ස්ථානයකි. ‍කොළඹින් කි.මි. 148 නැ‍ගෙනහිරින්ද මහනුවරින් කි.මි. 72 උතුරින්ද පිහිටා ඇති ‍මෙය ඉතා ‍හොදින් සුරැකිව ඇති විහාර සංකීර්ණයකි. තැනිතලාවෙන් මි.160 උසින් පිහිටි පර්වතයක, 80 ට අධික ‍ලෙන් සංඛ්‍යාවක් පවතින අතර ‍ලෙන් පහක් ආශ්‍රිතව විහාර අංගනය පිහිටා ඇත. බුද්ධ චරිතයට අදාළ ස්තූප සහ බිතු සිතුවම් නිසා ‍මෙම විහාරය ලෝක ප්‍රසිද්ධියට පත් වී ඇත. බුද්ධ ස්තූප 153, සිංහල රජුන්ගේ ප්‍රතිමා 3 සහ දැව ප්‍රතිමා 4 ක් වර්ග මි. 2100 ප්‍ර‍දේශයක පිහිටා ති‍බේ.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/561|title=Rangiri Dambulla Cave Temple|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001422/http://whc.unesco.org/en/list/561|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්]] | [[File:Sri Pada 02.jpg|150px|alt=A mountain from far]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] සහ [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව පලාත]] | 2010 | 1203; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකාවේ උස්බිම් තෙත් කලාපීය උද්‍යාන තුනකින් සමන්විත වේ: කඳු මුදුන වන සංරක්ෂණ ප්‍රදේශය, හෝර්ටන් තැන්න ජාතික වනෝද්‍යානය සහ නකල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය. ආදම්ගේ කඳු මුදුන බෞද්ධ වන්දනාකරුවන් සඳහා සැලකිය යුතු මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත්ව ඇති උසම ස්ථානයයි. එය ආවේණික විශේෂ ඇදහිය නොහැකි පරාසයක් සහිත ජෛව විවිධත්ව උණුසුම් ස්ථානයකි. බටහිර දම් පාට මුහුණැති ලැංගූර්, සිහින් ලෝරිස් සහ ශ්‍රී ලංකා දිවියා වැනි වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති විශේෂ කිහිපයක් පවා මෙහි සොයාගත හැකිය.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1203|title=Central Highlands of Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001427/http://whc.unesco.org/en/list/1203|url-status=live}}</ref> |- |} === තාවකාලික ලැයිස්තුව === ලෝක උරුම ලැයිස්තුවේ ලියා ඇති ස්ථාන වලට අමතරව, සාමාජික රටවලට නම් කිරීම සඳහා සලකා බැලිය හැකි තාවකාලික ස්ථාන ලැයිස්තුවක් පවත්වා ගත හැකිය. ලෝක උරුම ලැයිස්තුව සඳහා නාමයෝජනා පිළිගනු ලබන්නේ එම ස්ථානය කලින් තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ලැයිස්තුගත කර ඇත්නම් පමණි.<ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |title=Tentative Lists |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=7 October 2010 |archive-date=1 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160401104537/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |url-status=live }}</ref>වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ අඩවි හයක් ඇත.<ref name="Sri Lanka">{{Cite web |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|Tentative sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] | | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2006 | ii, v (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|title=Seruwila Mangala Raja Maha Vihara|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ මහවැලි ගඟ දිගේ සේරුවිල සිට ශ්‍රී පාදය පුරාණ වන්දනා මාර්ගය | [[File:Adam's Peak - January 2020.jpg|150px|alt=A conical mountain]] | අඩවි කිහිපයක් | 2010 | ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|title=Seruwila to Sri Pada (Sacred Foot Print Shrine), Ancient pilgrim route along the Mahaweli river in Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225958/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රජගල පුරාවිද්‍යා භූමිය|රජගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයේ පිහිටි පුරාණ ආරියකර විහාරය]] | [[File:Rajagala Archaeological Site 1.jpg|150px|alt=Temple ruins with several pillars standing]] | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2020 | i, iii, iv (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|title=Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ භාවනා ආරාම | [[File:A resting place in Ritigala.jpg|150x150px|alt=A resting place in the Ritigala monastery]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]], [[North Western Province, Sri Lanka|වයඹ]] | 2024 | iii, iv, v (සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=4 June 2024 |title=Buddhist Meditation Monasteries of Ancient Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6774/ |access-date=30 June 2024 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ තේ සංස්කෘතික භූ දර්ශනය | [[File:Tea plantation Haputale.jpg|150px|alt=Tea plantation (Dambatenne estates) at about 1800&nbsp;m above sea level in Haputale, Hill Country]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]], [[Uva Province, Sri Lanka|ඌව]] | 2025 | iv, v, vi(සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=19 August 2025 |title=Sri Lanka’s Tea Cultural Landscape|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6888/|access-date=09 October 2025 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | [[රිටිගල ස්වාභාවික දැඩි රක්‍ෂිතය|රිටිගල දැඩි ස්වභාව රක්ෂිතය]] | [[File:Pathway to Ritigala Monastery -SriLanka.png|center|150px]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]] | 2026 | xii,ix,x(ස්වභාවික) |<ref>{{Cite web |date=31 March 2026 |title=Ritigala Strike Nature Reserve|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/7008/|access-date= 15 June 2026 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |} ==මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත == යුනෙස්කෝවේ මිනිසා සහ ජෛවගෝල වැඩසටහන (Man and the Biosphere Programme – MAB) යනු මිනිසා සහ ස්වාභාවික පරිසරය අතර ඇති සම්බන්ධතාවය තිරසාර ලෙස පවත්වාගෙන යාම අරමුණු කරගත් ජාත්‍යන්තර වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන යටතේ ස්වාභාවික පරිසර පද්ධති, ජෛව විවිධත්වය සහ ස්වාභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය කිරීමත්, ඒ සමඟ ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ තිරසාර සංවර්ධනය ප්‍රවර්ධනය කිරීමත් සඳහා ජෛවගෝල රක්ෂිත (Biosphere Reserves) නම් ප්‍රදේශ හඳුනාගෙන නම් කරනු ලැබේ.ශ්‍රී ලංකාවේ දැනට ජෛවගෝල රක්ෂිත ස්ථාන 4 ක් පවතී.<ref>{{Cite web |title=What are biosphere reserves? |url=https://www.unesco.org/en/mab/wnbr/about |website=UNESCO |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ ජෛවගෝල රක්ෂිත}} ! style="width:180px;" scope="col" | ජෛවගෝල රක්ෂිතය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:120px;" scope="col" | ස්ථානය ! style="width:70px;" scope="col" | නම් කළ වර්ෂය ! style="width:100px;" scope="col" | වර්ග ප්‍රමාණය ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[හුරුලු වන රක්ෂිතය|හුරුලු ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Hurulu Eco Park 03.JPG|150px|Hurulu_Eco_Park_03]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද පළාත]] | 1977 | 69,641 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයට අයත් සදාහරිත වනාන්තර පරිසර පද්ධතියක් වන මෙය අලි ඇතුළු විවිධ වනජීවීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.<ref>{{Cite web |title=Hurulu |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/list |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:20160128 Sri Lanka 4132 Sinharaja Forest Preserve sRGB (25674474901).jpg|150px|alt=Sinharaja rainforest]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව]], [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු]] | 1978 | 29,830 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ පහතරට තෙත් කලාපයේ ඉතිරිව ඇති විශාලතම අඛණ්ඩ සදාහරිත වැසි වනාන්තර ප්‍රදේශය වන මෙය ශාක හා සත්ව විශේෂවල ඉහළ ආවේණිකත්වය හේතුවෙන් විශේෂ සංරක්ෂණ වැදගත්කමක් දරයි.<ref>{{Cite web |title=Sinharaja |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/sinharaja |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[කන්නෙලිය වන රක්ෂිතය|කන්නෙලිය–දෙදියගල–නකියාදෙනිය ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Raining in kanneliya forest.jpg|150px|Raining_in_kanneliya_forest]] | [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]] | 2004 | 25,393 හෙක්ටයාර් | කන්නෙලිය, දෙදියගල සහ නකියාදෙනිය යන එකිනෙකට සම්බන්ධ වනාන්තර ප්‍රදේශවලින් සමන්විත මෙම ජෛවගෝල රක්ෂිතය ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු තෙත් කලාපයේ වැදගත් ජෛව විවිධත්ව හා ආවේණික විශේෂ සංරක්ෂණ ප්‍රදේශයකි.<ref>{{Cite web |title=Kanneliya-Dediyagala-Nakiyadeniya |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/kanneliya-dediyagala-nakiyadeniya |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[බූන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය|බූන්දල ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Three Elephants.jpg|150px|Three_Elephants]] | [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]] | 2005 | 18,242 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ එකම වෙරළබඩ ජෛවගෝල රක්ෂිතය වන මෙය තෙත්බිම්, කලපු, වෙරළ සහ වියළි කලාපීය වනාන්තර ඇතුළු විවිධ පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත වන අතර, සංක්‍රමණික හා දේශීය පක්ෂීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.<ref>{{Cite web |title=Bundala |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/bundala |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} ==මේ අඩවියත් බලන්න== *[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]] *[[ශ්‍රී ලංකාව]] == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} == බාහිර සබැඳි == *[http://whc.unesco.org/en/list යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවි ලැයිස්තුව] &mdash; නිල වෙබ් අඩවිය *[http://terre.sans.frontiere.free.fr/page_a_voir_a_faire/top_100.htm ලොව ලස්සනම ස්ථාන 100 - 95 - සීගිරිය] *[http://www.go2srilanka.com/destinations.html ගමනාන්ත - ශ්‍රී ලංකාව - ආකර්ෂණීය ස්ථාන] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106000919/http://www.go2srilanka.com/destinations.html |date=2007-11-06 }} *[http://www.imagesofceylon.com ග්‍රී ලාංකීය ඉතිහාසයේ පින්තූර ] {{Sri Lanka topics}} {{World Heritage Sites in Sri Lanka}} {{Lists of World Heritage Sites in Asia}} [[Category:Lists of World Heritage Sites|Sri Lanka]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ පිහිටි ලෝක උරුම අඩවි| ]] [[Category:Lists of tourist attractions in Sri Lanka|World Heritage Sites]] [[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි ලෝක උරුම ]] 5k85dwz02foy5ujb7s62b2lfitj1lyu 798759 798758 2026-09-06T14:30:36Z KSLwiki24 70498 /* මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත */ 798759 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ස්ථාන | header1 = සංඛ්‍යාත්මක තොරතුරු | label1 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data1 = 8 | label2 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data2 = 8 | label3 = මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත | data3 = 4 | label4 = ලෝක මතක උරුම | data4 = 5 | label5 = අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම | data5 = 3 | label6 = ලෝක උරුම පළමු ලියාපදිංචිය | data6 = වර්ෂ 1982 | label7 = ලෝක උරුම නවතම ලියාපදිංචිය | data7 = වර්ෂ 2010 }} {{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන පිහිටීම. හරිත තිත් ස්වභාවික ස්ථාන වේ, රතු තිත් සංස්කෘතික වේ.|alt=Map of Sri Lanka with locations of World Heritage Sites |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.30|N|long=80.64 |E|label=[[මහනුවර]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.9569|N|long=80.7597 |E|label=[[සීගිරිය]] | position=top}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.35|N|long=80.38 |E|label=[[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.05|N|long=80.22 |E|label=[[ගාලු කොටුව]] | position= bottom}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.933333|N|long=81.0 |E|label=[[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.85|N|long=80.65 |E|label=[[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.416667|N|long=80.5 |E|label=[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | position=bottom|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.45|N|long=80.8 |E|label=[[දුම්බර කඳුවැටිය]] | position=right|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.813056 |long=80.484444|label=[[ශ්‍රී පාද කඳුවැටිය ආශ්‍රිත වනගත අභයභූමිය|ශ්‍රී පාද අභයභූමිය]] | position=left|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.8 |long=80.8|label=[[හෝර්ටන් තැන්න ජාතික උද්‍යානය|හෝර්ටන් තැන්න]] | position=right|mark=Green pog.svg}} }} [[යුනෙස්කෝ|එක්සත් ජාතීන්ගේ අධ්‍යාපනික, විද්‍යාත්මක හා සංස්කෘතික සංවිධානය]] (UNESCO) විසින් 1972 දී පිහිටුවන ලද යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇති රටවල් විසින් නම් කරන ලද කැපී පෙනෙන විශ්වීය [[සංස්කෘතික උරුමයන්|සංස්කෘතික]] හෝ [[ස්වාභාවික උරුමයන්]] සහිත [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලෝක උරුම ස්ථාන]] නම් කරයි.<ref name="convention">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The World Heritage Convention |url=https://whc.unesco.org/en/convention/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/ |archive-date=27 August 2016 |access-date=21 September 2010 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> සංස්කෘතික උරුමයන් යනු ස්මාරක (වාස්තු විද්‍යාත්මක කෘති, ස්මාරක මූර්ති හෝ සෙල්ලිපි වැනි), ගොඩනැගිලි කණ්ඩායම් සහ ස්ථාන (පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන ඇතුළුව) වලින් සමන්විත වේ. විද්‍යාව, සංරක්ෂණය හෝ ස්වාභාවික සුන්දරත්වය යන දෘෂ්ටි කෝණයෙන් වැදගත් වන ස්වාභාවික ලක්ෂණ (භෞතික හා ජීව විද්‍යාත්මක සැකැස්මන්ගෙන් සමන්විත), භූ විද්‍යාත්මක හා භෞතික විද්‍යාත්මක සැකැස්ම (වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති සතුන් සහ ශාක විශේෂවල වාසස්ථාන ඇතුළුව) සහ ස්වාභාවික ස්ථාන ස්වාභාවික උරුමයන් ලෙස අර්ථ දැක්වේ.[[ශ්‍රී ලංකාව]] 1980 ජුනි 6 වන දින සම්මුතිය අනුමත කළේය.<ref name="Sri Lanka2">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref>යුනෙස්කෝ සම්මුතිය අනුව ප්‍රධාන කාණ්ඩ හතරක් වන අතර එක් එක් කාණ්ඩ යටතේ උරුමය කළමණාකරණය කිරීම සිදුවේ.එම කාණ්ඩ නම්, *ලෝක උරුම ස්ථාන *ජෛවගෝල රක්ෂිත *ලෝක මතක උරුම *අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage |url=https://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |archive-date=1 February 2021 |access-date=3 February 2021 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> වර්තමානය වන විට, ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන අටක් ලැයිස්තුවේ ඇත. පළමු ස්ථාන තුන වන [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය|පොළොන්නරුව පුරාණ නගරය]], [[සීගිරිය- පුරාණ නගරය|සීගිරිය පුරාණ නගරය]] සහ [[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුර පූජනීය නගරය]] 1982 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මෑත කාලීන ස්ථානය වන ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්|මධ්‍යම කඳුකරය]] 2010 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මධ්‍යම කඳුකරය සහ [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ වන රක්ෂිතය]] ස්වාභාවික ස්ථාන වන අතර අනෙක් හය සංස්කෘතික වේ. ඊට අමතරව, ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ස්ථාන හයක් ඇත. ඊට අමතරව ජෛවගෝල රක්ෂිත 4 ක්,ලෝක මතක උරුම 5 ක් සහ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම 3 ක් ද යුනෙස්කෝ සම්මුතිය යටතේ ශ්‍රී ලංකාවට හිමිව පවතී.එසේම 1983–1989 කාලය තුළ ලෝක උරුම කමිටුවේ සාමාජිකයෙකු ලෙස රට සේවය කළේය.ශ්‍රී ලංකාව තුළ යුනෙස්කෝව සම්බන්ධීකරණය කිරීම,ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා වගකිව යුතු නිල රාජ්‍ය ආයතය වශයෙන් 1949 දී පිහිටුවන ලද සහ 2024 අංක 38 දරණ යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභා පනත යටතේ පිහිටුවන ලද '''"යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභාව (Sri Lanka National Commission for UNESCO)"''' කටයුතු කරනු ලබයි.<ref name="Sri Lanka4">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> == ලෝක උරුම ස්ථාන == යුනෙස්කෝව [[ලෝක උරුම අඩවිය#තේරීමේ නිර්ණායක|නිර්ණායක දහයක්]] යටතේ අඩවි ලැයිස්තුගත කරයි; සෑම ප්‍රවේශයක්ම අවම වශයෙන් එක් නිර්ණායකයක්වත් සපුරාලිය යුතුය. නිර්ණායක i සිට vi දක්වා සංස්කෘතික වන අතර vii හරහා x ස්වභාවික වේ.<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/criteria/|title=UNESCO World Heritage Centre – The Criteria for Selection|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=17 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160612152223/https://whc.unesco.org/en/criteria/|archive-date=12 June 2016|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> {{clear}} {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|World Heritage Sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[අනුරාධපුර (පෞරාණික නගරය)]] | [[File:SL Anuradhapura asv2020-01 img31 Abhayagiriya Stupa.jpg|150px|alt=A large Buddhist stupa]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 200; ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | අනුරාධපුරය ශ්‍රී ලංකා‌වේ අගනුවරක්ව පැවති අතර අදටත් ශ්‍රී ලාංකීය ශිෂ්ඨාචාර‍යේ සුරැකිව පවතින නටබුන් සදහා ලෝක ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි. අනුරාධපුරය නගරය මුල් කරගත් ශිෂ්ඨාචාරය ආසියා‍වේ පැවති විශිෂ්ඨත ම එකකි. දැනට එක්සත් ජාතින් ‍ලෝක උරුමයක් වන මෙය වර්තමාන අගනුවර වන ‍කොළඹ සිට කි.මී. 205 උතුරින්, උතුරු මැද පළාත මල්වතු ඔය ඉවුර මුල් කර‍ගෙන පිහිටා ති‍බේ. ක්‍රි.පූ 4 වන සියව‍සේ ආරම්භ වූ අනුරාධපුර රාජධානිය, 11 වන සියවස දක්වා ම දකුණු ආසිය‍‍වේ ස්ථාවරත ම ‍‍දේශපාලන හා ආර්ථීක මධ්‍යස්ථනයක් ‍ලෙස වැජඹුණි.‍ බෞද්ධ ලෝකයට පූජනීය නගරයක් වූ, වර්ග කි.මි. 40 පුරා විහිදුනු ‍‍බෞද්ධ ආරාම පිහිටා ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152972|title=Sacred City of Anuradhapura: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705150829/https://whc.unesco.org/document/152972|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/200/|title=Sacred City of Anuradhapura|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707093013/http://whc.unesco.org/en/list/200|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | [[File:Polonnaruwa Vatadage.jpg|150px|alt=Ruins of a Buddhist temple]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 201; i, iii, vi (සංස්කෘතික) | දෙමළ මහාසෑය(රන්කොත් වෙහෙර)-පොළොන්නරුව]] ‍චෝල ආක්‍රමණිකයින් පරදවා පළමුවන විජයබා රජු විසින් අගනුවර කර ගත් ‍පොළොන්නරුව ලංකා‍වේ ‍දෙවන පැරණිතම නගරයයි. එනමුත් ‍පොළොන්නරු රාජධානි‍යේ වැදගත්ම චරිතය වන්නේ ඔහුගේ මුනුබුරු මහා පරාක්‍රමබාහු රජුය. කෙටි චෝල පාලන සමයේ දී ‍මෙම නගරය ජනනාත මංගලම් ‍ලෙස ද හදුන්වා ති‍බේ. එ‍හෙත් ඉන් පසු පත් වූ පාලකයින්‍ අතරින් නිශ්ශංකමල්ල රජු හැරුණු විට පත් වූ අ‍නෙක් පාලකයින් එතරම් සාර්ථක ‍නොවූහ. එම රජවරු ඇති කර ගත් දකුණු ඉන්දියානු විවාහ සම්බන්ධතා පසු කාලීනව ඇති වූ දකුණු ඉන්දියානු ආක්‍රමණවලට ද රාජධානිය දඹ‍දෙණියට සංක්‍රමණය වීමටද හේතු විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152973|title=Ancient City of Polonnaruwa: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103509/https://whc.unesco.org/document/152973|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/201/|title=Ancient City of Polonnaruwa|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103437/https://whc.unesco.org/en/list/201/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[සීගිරිය]] | [[File:Sigiriya.jpg|150px|alt=A large granite rock with people walking toward it]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1982 | 202; ii, iii, iv (සංස්කෘතික) | සීගිරිය ලොව අට වන පුදුමය ලෙස හඳුන්වයි. ‍මෙය ඉතා ඈත අතීතයේදී සිංහලයේ රජ කළ,ලොව ප්රථම ගුවන් යානය වන දඩු මොනරයෙන් අහසින් ගමන් කරමින් මුළු ලොවම පාලනය කළ ලෝකාධිපති ලංකේෂ්වර රාවණ අධිරාජ්‍යා විසින් ක්‍රි.පූ 5000 දී ඉදිකරන ලද ආරක්ෂිත මාළිගා සංකීර්ණයක් ලෙස සලකනු ලබයි එතුමාට අමතරව කුවේර රජුත් පසුව පලමුවන කාශ්‍යප රජුත් මෙම මාලිගාව භාවිතා කරන ලදි.සීගිරි ගල මුදු‍නෙහි මාළිගාවක නටබුන්ද, ගල මධ්‍යයේ සිංහ දොරටුවක් ද බිතූ සිතුවම් සහ කැටපත් පවුර පිහිටා ඇත.‍ ‍මෙහි ඇති ‍වෙනත් වැදගත් අංග ‍ලෙස බිතු සිතුවම්, පර්වතය පහළින් පිහිටා ඇති මාලිගා සංකීර්ණය, දිය අගල්, පවුරු සහ පර්වත‍යේ සිට මිටර සිය ගණනක් දුරට විහි‍‍දෙන උද්‍යාන දැක්විය හැකිය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152974|title=Ancient City of Sigiriya: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705132910/https://whc.unesco.org/document/152974|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/202/|title=Ancient City of Sigiriya|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=6 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220806053436/https://whc.unesco.org/en/list/202|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[මහනුවර]] පෞරාණීක නගරය | [[File:SL Kandy asv2020-01 img33 Sacred Tooth Temple.jpg|150px|alt=A Buddhist temple in white stone and a flag in front]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1988 | 450; iv, vi (සංස්කෘතික) | මහනුවර නගරයේ පිහිටා ඇති පූජනීය ස්ථානයක් වන දළදා මාලිගා‍වේ බුදුන් වහන්‍‍සේගේ දන්ත ධාතුව තැන්පත් කර ඇත. රාජ්‍ය ‍දේශපාලන වැදගත් සංකේතයක් වන දන්ත ධාතූන් වහන්සේගේ හිමිකරු ර‍ටෙහි පාලකයා බව සැලකෙන මතයක් පුරාණ කාල‍යේ සිටම පවති. වර්ෂ 1592 සිට 1815 දක්වා කාල සීමාවෙහි දී ලංකාවේ අගනුවර ලෙස මහනුවර පැවති අතර දළදා මාලිගාව නිසාවෙන් මහනුවර නගරය එක්සත් ජාතීන්ගේ ලෝක උරුමයක් ලෙස නම් කරනු ලැබීය. වසරකට වරක් ආගමික වතාවත් පැවැත්වී‍මේ අවස්ථාව අස්ගිරි මල්වතු ‍දෙපාර්ශවය අතර හුවමාරු ‍වේ. ත්‍රස්තවාදි ප්‍රහාරයකින් හානි සිදු වුවද දැන් සම්පුර්ණයෙන් ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153507|title=Sacred City of Kandy: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705171904/https://whc.unesco.org/document/153507|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/450/|title=Sacred City of Kandy|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=1 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220801225441/https://whc.unesco.org/en/list/450|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | [[File:20160128 Sri Lanka 4107 Sinharaja Forest Reserve sRGB (25468886730).jpg|150px|alt=Look at a rain forest from above]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමු පලාත]] සහ [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණූ පලාත]] | 1988 | 405; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකා‌වේ ව‍න උද්‍යානයක් වන සිංහරාජ වනය, යුනෙස්කෝව මගින් ‍ජෛව ගෝලීය රක්ෂිතයක් හා ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ති‍බේ. නො ඉදුල් වැසි වනාන්තරයක් වන ‍මෙය, ළඟා වීමට ඇති අපහසු බව නිසා ම දැව කර්මාන්ත‍යේ ග්‍රහණ‍යෙන් මිදී ඇත. ‍මෙය 1889 දී ලෝක උරුමයක් ද 1978 දී ලෝක උරුමයක් ද ලෙස ද නම් කර තිබේ. නැගෙනහිර - බටහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 21 ද උතුරු- නැගෙනහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 7 පමණක් වුව ද ඉතා සරු ‍ජෛව විවිධත්වයකට සහ ආ‍වේනික වි‍ශේෂ (කෘමීන්, ශාක, උරගයන්, පක්ෂීන් සහ ක්ෂීර‍පායීන්) රැසකට ‍සෙවණ සපයයි.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/405/|title=Sinharaja Forest Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802042303/https://whc.unesco.org/en/list/405|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ගාලු කොටුව|පැරණි ගාලු නගරය සහ එහි බලකොටු]] |[[File:Galle Fort.jpg|150px|alt=Aerial photo of Galle fort]] |[[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පලාත]] | 1988 | 451; iv (සංස්කෘතික) | ගාල්ල, ශ්‍රී ලංකා‌වේ නිරිතදිග ‍වෙරළ තීර‍යේ ‍කොළඹ සිට කි.මි. 119 දුරින් පිහිටි නගරයකි. පෘතුගීසීන් පැමිණීමට ‍පෙර 16 වන සියව‍සේ දී ධීවර වරායක් ලෙස පැවති මෙය එවකට ගිම්මතිත්ත ‍ලෙස හදුන්වා ඇත. (ඉබන්බතුතා ක්වලි (Qali) ලෙස හදුන්වා ති‍බේ.) 18 වන සියව‍සේ බ්‍රිතාන්‍ය පාලකයින් කොළඹ ප්‍රධාන වරාය ‍ලෙස සැලකීමට ‍පෙර ගාල්ල එහි දියුණු‍වේ උපරිමයට එළඹ තිබිණ. 2004.12.26 දින ඇති වු සුනාමි උවදුරින් නගරයට හානි සිදු වූ අතර දහස් ගනණක් ජීවිතක්ෂයට පත් විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153511|title=Old Town of Galle and its Fortifications: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705121023/https://whc.unesco.org/document/153511|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/451/|title=Old Town of Galle and its Fortifications|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802020044/https://whc.unesco.org/en/list/451|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | [[File:Dambulla-buddhastupa.jpg|150px|alt=Stupa with sitting Buddhas around it in a cave with painted walls]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] | 1991 | 561; i, iv (සංස්කෘතික) | දඹුලු ‍ලෙන් විහාරය (රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහාරය) රට මැද භාගයට වන්නට පිහිටි, ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ඇති ස්ථානයකි. ‍කොළඹින් කි.මි. 148 නැ‍ගෙනහිරින්ද මහනුවරින් කි.මි. 72 උතුරින්ද පිහිටා ඇති ‍මෙය ඉතා ‍හොදින් සුරැකිව ඇති විහාර සංකීර්ණයකි. තැනිතලාවෙන් මි.160 උසින් පිහිටි පර්වතයක, 80 ට අධික ‍ලෙන් සංඛ්‍යාවක් පවතින අතර ‍ලෙන් පහක් ආශ්‍රිතව විහාර අංගනය පිහිටා ඇත. බුද්ධ චරිතයට අදාළ ස්තූප සහ බිතු සිතුවම් නිසා ‍මෙම විහාරය ලෝක ප්‍රසිද්ධියට පත් වී ඇත. බුද්ධ ස්තූප 153, සිංහල රජුන්ගේ ප්‍රතිමා 3 සහ දැව ප්‍රතිමා 4 ක් වර්ග මි. 2100 ප්‍ර‍දේශයක පිහිටා ති‍බේ.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/561|title=Rangiri Dambulla Cave Temple|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001422/http://whc.unesco.org/en/list/561|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්]] | [[File:Sri Pada 02.jpg|150px|alt=A mountain from far]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] සහ [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව පලාත]] | 2010 | 1203; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකාවේ උස්බිම් තෙත් කලාපීය උද්‍යාන තුනකින් සමන්විත වේ: කඳු මුදුන වන සංරක්ෂණ ප්‍රදේශය, හෝර්ටන් තැන්න ජාතික වනෝද්‍යානය සහ නකල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය. ආදම්ගේ කඳු මුදුන බෞද්ධ වන්දනාකරුවන් සඳහා සැලකිය යුතු මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත්ව ඇති උසම ස්ථානයයි. එය ආවේණික විශේෂ ඇදහිය නොහැකි පරාසයක් සහිත ජෛව විවිධත්ව උණුසුම් ස්ථානයකි. බටහිර දම් පාට මුහුණැති ලැංගූර්, සිහින් ලෝරිස් සහ ශ්‍රී ලංකා දිවියා වැනි වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති විශේෂ කිහිපයක් පවා මෙහි සොයාගත හැකිය.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1203|title=Central Highlands of Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001427/http://whc.unesco.org/en/list/1203|url-status=live}}</ref> |- |} === තාවකාලික ලැයිස්තුව === ලෝක උරුම ලැයිස්තුවේ ලියා ඇති ස්ථාන වලට අමතරව, සාමාජික රටවලට නම් කිරීම සඳහා සලකා බැලිය හැකි තාවකාලික ස්ථාන ලැයිස්තුවක් පවත්වා ගත හැකිය. ලෝක උරුම ලැයිස්තුව සඳහා නාමයෝජනා පිළිගනු ලබන්නේ එම ස්ථානය කලින් තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ලැයිස්තුගත කර ඇත්නම් පමණි.<ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |title=Tentative Lists |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=7 October 2010 |archive-date=1 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160401104537/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |url-status=live }}</ref>වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ අඩවි හයක් ඇත.<ref name="Sri Lanka">{{Cite web |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|Tentative sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] | | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2006 | ii, v (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|title=Seruwila Mangala Raja Maha Vihara|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ මහවැලි ගඟ දිගේ සේරුවිල සිට ශ්‍රී පාදය පුරාණ වන්දනා මාර්ගය | [[File:Adam's Peak - January 2020.jpg|150px|alt=A conical mountain]] | අඩවි කිහිපයක් | 2010 | ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|title=Seruwila to Sri Pada (Sacred Foot Print Shrine), Ancient pilgrim route along the Mahaweli river in Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225958/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රජගල පුරාවිද්‍යා භූමිය|රජගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයේ පිහිටි පුරාණ ආරියකර විහාරය]] | [[File:Rajagala Archaeological Site 1.jpg|150px|alt=Temple ruins with several pillars standing]] | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2020 | i, iii, iv (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|title=Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ භාවනා ආරාම | [[File:A resting place in Ritigala.jpg|150x150px|alt=A resting place in the Ritigala monastery]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]], [[North Western Province, Sri Lanka|වයඹ]] | 2024 | iii, iv, v (සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=4 June 2024 |title=Buddhist Meditation Monasteries of Ancient Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6774/ |access-date=30 June 2024 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ තේ සංස්කෘතික භූ දර්ශනය | [[File:Tea plantation Haputale.jpg|150px|alt=Tea plantation (Dambatenne estates) at about 1800&nbsp;m above sea level in Haputale, Hill Country]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]], [[Uva Province, Sri Lanka|ඌව]] | 2025 | iv, v, vi(සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=19 August 2025 |title=Sri Lanka’s Tea Cultural Landscape|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6888/|access-date=09 October 2025 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | [[රිටිගල ස්වාභාවික දැඩි රක්‍ෂිතය|රිටිගල දැඩි ස්වභාව රක්ෂිතය]] | [[File:Pathway to Ritigala Monastery -SriLanka.png|center|150px]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]] | 2026 | xii,ix,x(ස්වභාවික) |<ref>{{Cite web |date=31 March 2026 |title=Ritigala Strike Nature Reserve|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/7008/|access-date= 15 June 2026 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |} ==මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත == යුනෙස්කෝවේ මිනිසා සහ ජෛවගෝල වැඩසටහන (Man and the Biosphere Programme – MAB) යනු මිනිසා සහ ස්වාභාවික පරිසරය අතර ඇති සම්බන්ධතාවය තිරසාර ලෙස පවත්වාගෙන යාම අරමුණු කරගත් ජාත්‍යන්තර වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන යටතේ ස්වාභාවික පරිසර පද්ධති, ජෛව විවිධත්වය සහ ස්වාභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය කිරීමත්, ඒ සමඟ ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ තිරසාර සංවර්ධනය ප්‍රවර්ධනය කිරීමත් සඳහා ජෛවගෝල රක්ෂිත (Biosphere Reserves) නම් ප්‍රදේශ හඳුනාගෙන නම් කරනු ලැබේ.ශ්‍රී ලංකාවේ දැනට ජෛවගෝල රක්ෂිත ස්ථාන 4 ක් පවතී.<ref>{{Cite web |title=What are biosphere reserves? |url=https://www.unesco.org/en/mab/wnbr/about |website=UNESCO |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ ජෛවගෝල රක්ෂිත}} ! style="width:180px;" scope="col" | ජෛවගෝල රක්ෂිතය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:120px;" scope="col" | ස්ථානය ! style="width:70px;" scope="col" | නම් කළ වර්ෂය ! style="width:100px;" scope="col" | වර්ග ප්‍රමාණය ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[හුරුලු වන රක්ෂිතය|හුරුලු ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Hurulu Eco Park 03.JPG|150px|Hurulu_Eco_Park_03]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද පළාත]] | 1977 | 69,641 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයට අයත් සදාහරිත වනාන්තර පරිසර පද්ධතියක් වන මෙය අලි ඇතුළු විවිධ වනජීවීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.<ref>{{Cite web |title=Hurulu |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/list |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:20160128 Sri Lanka 4132 Sinharaja Forest Preserve sRGB (25674474901).jpg|150px|alt=Sinharaja rainforest]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව]], [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු]] | 1978 | 29,830 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ පහතරට තෙත් කලාපයේ ඉතිරිව ඇති විශාලතම අඛණ්ඩ සදාහරිත වැසි වනාන්තර ප්‍රදේශය වන මෙය ශාක හා සත්ව විශේෂවල ඉහළ ආවේණිකත්වය හේතුවෙන් විශේෂ සංරක්ෂණ වැදගත්කමක් දරයි.<ref>{{Cite web |title=Sinharaja |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/sinharaja |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[කන්නෙලිය වන රක්ෂිතය|කන්නෙලිය–දෙදියගල–නකියාදෙනිය ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Raining in kanneliya forest.jpg|150px|Raining_in_kanneliya_forest]] | [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]] | 2004 | 25,393 හෙක්ටයාර් | කන්නෙලිය, දෙදියගල සහ නකියාදෙනිය යන එකිනෙකට සම්බන්ධ වනාන්තර ප්‍රදේශවලින් සමන්විත මෙම ජෛවගෝල රක්ෂිතය ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු තෙත් කලාපයේ වැදගත් ජෛව විවිධත්ව හා ආවේණික විශේෂ සංරක්ෂණ ප්‍රදේශයකි.<ref>{{Cite web |title=Kanneliya-Dediyagala-Nakiyadeniya |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/kanneliya-dediyagala-nakiyadeniya |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[බූන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය|බූන්දල ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Three Elephants.jpg|150px|Three_Elephants]] | [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]] | 2005 | 18,242 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ එකම වෙරළබඩ ජෛවගෝල රක්ෂිතය වන මෙය තෙත්බිම්, කලපු, වෙරළ සහ වියළි කලාපීය වනාන්තර ඇතුළු විවිධ පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත වන අතර, සංක්‍රමණික හා දේශීය පක්ෂීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.<ref>{{Cite web |title=Bundala |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/bundala |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == ලෝක මතක උරුම == '''යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක වැඩසටහන''' ({{lang-en|Memory of the World Programme}}) යනු ලෝකයේ වැදගත් '''ලේඛනමය උරුම''' සංරක්ෂණය කිරීම, ඒවාට ප්‍රවේශය පුළුල් කිරීම සහ ඒවායේ වැදගත්කම පිළිබඳ මහජන දැනුවත්භාවය වැඩි කිරීම අරමුණු කරගත් යුනෙස්කෝ වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන 1992 දී ආරම්භ කරන ලද අතර, ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් සහිත ලේඛනමය උරුමයන් '''යුනෙස්කෝ ලෝක මතක ජාත්‍යන්තර ලේඛනය''' වෙත ඇතුළත් කරනු ලැබේ.2025 වන විට ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධ ලේඛනමය උරුමයන් පහක් යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කර තිබේ.<ref>{{Cite web |title=Memory of the World: About the programme |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/about |website=UNESCO |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |access-date=6 September 2026 }}</ref> ==මේ අඩවියත් බලන්න== *[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]] *[[ශ්‍රී ලංකාව]] == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} == බාහිර සබැඳි == *[http://whc.unesco.org/en/list යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවි ලැයිස්තුව] &mdash; නිල වෙබ් අඩවිය *[http://terre.sans.frontiere.free.fr/page_a_voir_a_faire/top_100.htm ලොව ලස්සනම ස්ථාන 100 - 95 - සීගිරිය] *[http://www.go2srilanka.com/destinations.html ගමනාන්ත - ශ්‍රී ලංකාව - ආකර්ෂණීය ස්ථාන] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106000919/http://www.go2srilanka.com/destinations.html |date=2007-11-06 }} *[http://www.imagesofceylon.com ග්‍රී ලාංකීය ඉතිහාසයේ පින්තූර ] {{Sri Lanka topics}} {{World Heritage Sites in Sri Lanka}} {{Lists of World Heritage Sites in Asia}} [[Category:Lists of World Heritage Sites|Sri Lanka]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ පිහිටි ලෝක උරුම අඩවි| ]] [[Category:Lists of tourist attractions in Sri Lanka|World Heritage Sites]] [[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි ලෝක උරුම ]] 12seeafyofn39ie9qxyabycbifzazmv 798760 798759 2026-09-06T14:49:45Z KSLwiki24 70498 /* ලෝක මතක උරුම */ 798760 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ස්ථාන | header1 = සංඛ්‍යාත්මක තොරතුරු | label1 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data1 = 8 | label2 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data2 = 8 | label3 = මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත | data3 = 4 | label4 = ලෝක මතක උරුම | data4 = 5 | label5 = අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම | data5 = 3 | label6 = ලෝක උරුම පළමු ලියාපදිංචිය | data6 = වර්ෂ 1982 | label7 = ලෝක උරුම නවතම ලියාපදිංචිය | data7 = වර්ෂ 2010 }} {{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන පිහිටීම. හරිත තිත් ස්වභාවික ස්ථාන වේ, රතු තිත් සංස්කෘතික වේ.|alt=Map of Sri Lanka with locations of World Heritage Sites |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.30|N|long=80.64 |E|label=[[මහනුවර]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.9569|N|long=80.7597 |E|label=[[සීගිරිය]] | position=top}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.35|N|long=80.38 |E|label=[[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.05|N|long=80.22 |E|label=[[ගාලු කොටුව]] | position= bottom}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.933333|N|long=81.0 |E|label=[[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.85|N|long=80.65 |E|label=[[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.416667|N|long=80.5 |E|label=[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | position=bottom|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.45|N|long=80.8 |E|label=[[දුම්බර කඳුවැටිය]] | position=right|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.813056 |long=80.484444|label=[[ශ්‍රී පාද කඳුවැටිය ආශ්‍රිත වනගත අභයභූමිය|ශ්‍රී පාද අභයභූමිය]] | position=left|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.8 |long=80.8|label=[[හෝර්ටන් තැන්න ජාතික උද්‍යානය|හෝර්ටන් තැන්න]] | position=right|mark=Green pog.svg}} }} [[යුනෙස්කෝ|එක්සත් ජාතීන්ගේ අධ්‍යාපනික, විද්‍යාත්මක හා සංස්කෘතික සංවිධානය]] (UNESCO) විසින් 1972 දී පිහිටුවන ලද යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇති රටවල් විසින් නම් කරන ලද කැපී පෙනෙන විශ්වීය [[සංස්කෘතික උරුමයන්|සංස්කෘතික]] හෝ [[ස්වාභාවික උරුමයන්]] සහිත [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලෝක උරුම ස්ථාන]] නම් කරයි.<ref name="convention">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The World Heritage Convention |url=https://whc.unesco.org/en/convention/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/ |archive-date=27 August 2016 |access-date=21 September 2010 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> සංස්කෘතික උරුමයන් යනු ස්මාරක (වාස්තු විද්‍යාත්මක කෘති, ස්මාරක මූර්ති හෝ සෙල්ලිපි වැනි), ගොඩනැගිලි කණ්ඩායම් සහ ස්ථාන (පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන ඇතුළුව) වලින් සමන්විත වේ. විද්‍යාව, සංරක්ෂණය හෝ ස්වාභාවික සුන්දරත්වය යන දෘෂ්ටි කෝණයෙන් වැදගත් වන ස්වාභාවික ලක්ෂණ (භෞතික හා ජීව විද්‍යාත්මක සැකැස්මන්ගෙන් සමන්විත), භූ විද්‍යාත්මක හා භෞතික විද්‍යාත්මක සැකැස්ම (වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති සතුන් සහ ශාක විශේෂවල වාසස්ථාන ඇතුළුව) සහ ස්වාභාවික ස්ථාන ස්වාභාවික උරුමයන් ලෙස අර්ථ දැක්වේ.[[ශ්‍රී ලංකාව]] 1980 ජුනි 6 වන දින සම්මුතිය අනුමත කළේය.<ref name="Sri Lanka2">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref>යුනෙස්කෝ සම්මුතිය අනුව ප්‍රධාන කාණ්ඩ හතරක් වන අතර එක් එක් කාණ්ඩ යටතේ උරුමය කළමණාකරණය කිරීම සිදුවේ.එම කාණ්ඩ නම්, *ලෝක උරුම ස්ථාන *ජෛවගෝල රක්ෂිත *ලෝක මතක උරුම *අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage |url=https://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |archive-date=1 February 2021 |access-date=3 February 2021 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> වර්තමානය වන විට, ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන අටක් ලැයිස්තුවේ ඇත. පළමු ස්ථාන තුන වන [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය|පොළොන්නරුව පුරාණ නගරය]], [[සීගිරිය- පුරාණ නගරය|සීගිරිය පුරාණ නගරය]] සහ [[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුර පූජනීය නගරය]] 1982 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මෑත කාලීන ස්ථානය වන ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්|මධ්‍යම කඳුකරය]] 2010 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මධ්‍යම කඳුකරය සහ [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ වන රක්ෂිතය]] ස්වාභාවික ස්ථාන වන අතර අනෙක් හය සංස්කෘතික වේ. ඊට අමතරව, ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ස්ථාන හයක් ඇත. ඊට අමතරව ජෛවගෝල රක්ෂිත 4 ක්,ලෝක මතක උරුම 5 ක් සහ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම 3 ක් ද යුනෙස්කෝ සම්මුතිය යටතේ ශ්‍රී ලංකාවට හිමිව පවතී.එසේම 1983–1989 කාලය තුළ ලෝක උරුම කමිටුවේ සාමාජිකයෙකු ලෙස රට සේවය කළේය.ශ්‍රී ලංකාව තුළ යුනෙස්කෝව සම්බන්ධීකරණය කිරීම,ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා වගකිව යුතු නිල රාජ්‍ය ආයතය වශයෙන් 1949 දී පිහිටුවන ලද සහ 2024 අංක 38 දරණ යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභා පනත යටතේ පිහිටුවන ලද '''"යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභාව (Sri Lanka National Commission for UNESCO)"''' කටයුතු කරනු ලබයි.<ref name="Sri Lanka4">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> == ලෝක උරුම ස්ථාන == යුනෙස්කෝව [[ලෝක උරුම අඩවිය#තේරීමේ නිර්ණායක|නිර්ණායක දහයක්]] යටතේ අඩවි ලැයිස්තුගත කරයි; සෑම ප්‍රවේශයක්ම අවම වශයෙන් එක් නිර්ණායකයක්වත් සපුරාලිය යුතුය. නිර්ණායක i සිට vi දක්වා සංස්කෘතික වන අතර vii හරහා x ස්වභාවික වේ.<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/criteria/|title=UNESCO World Heritage Centre – The Criteria for Selection|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=17 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160612152223/https://whc.unesco.org/en/criteria/|archive-date=12 June 2016|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> {{clear}} {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|World Heritage Sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[අනුරාධපුර (පෞරාණික නගරය)]] | [[File:SL Anuradhapura asv2020-01 img31 Abhayagiriya Stupa.jpg|150px|alt=A large Buddhist stupa]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 200; ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | අනුරාධපුරය ශ්‍රී ලංකා‌වේ අගනුවරක්ව පැවති අතර අදටත් ශ්‍රී ලාංකීය ශිෂ්ඨාචාර‍යේ සුරැකිව පවතින නටබුන් සදහා ලෝක ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි. අනුරාධපුරය නගරය මුල් කරගත් ශිෂ්ඨාචාරය ආසියා‍වේ පැවති විශිෂ්ඨත ම එකකි. දැනට එක්සත් ජාතින් ‍ලෝක උරුමයක් වන මෙය වර්තමාන අගනුවර වන ‍කොළඹ සිට කි.මී. 205 උතුරින්, උතුරු මැද පළාත මල්වතු ඔය ඉවුර මුල් කර‍ගෙන පිහිටා ති‍බේ. ක්‍රි.පූ 4 වන සියව‍සේ ආරම්භ වූ අනුරාධපුර රාජධානිය, 11 වන සියවස දක්වා ම දකුණු ආසිය‍‍වේ ස්ථාවරත ම ‍‍දේශපාලන හා ආර්ථීක මධ්‍යස්ථනයක් ‍ලෙස වැජඹුණි.‍ බෞද්ධ ලෝකයට පූජනීය නගරයක් වූ, වර්ග කි.මි. 40 පුරා විහිදුනු ‍‍බෞද්ධ ආරාම පිහිටා ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152972|title=Sacred City of Anuradhapura: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705150829/https://whc.unesco.org/document/152972|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/200/|title=Sacred City of Anuradhapura|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707093013/http://whc.unesco.org/en/list/200|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | [[File:Polonnaruwa Vatadage.jpg|150px|alt=Ruins of a Buddhist temple]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 201; i, iii, vi (සංස්කෘතික) | දෙමළ මහාසෑය(රන්කොත් වෙහෙර)-පොළොන්නරුව]] ‍චෝල ආක්‍රමණිකයින් පරදවා පළමුවන විජයබා රජු විසින් අගනුවර කර ගත් ‍පොළොන්නරුව ලංකා‍වේ ‍දෙවන පැරණිතම නගරයයි. එනමුත් ‍පොළොන්නරු රාජධානි‍යේ වැදගත්ම චරිතය වන්නේ ඔහුගේ මුනුබුරු මහා පරාක්‍රමබාහු රජුය. කෙටි චෝල පාලන සමයේ දී ‍මෙම නගරය ජනනාත මංගලම් ‍ලෙස ද හදුන්වා ති‍බේ. එ‍හෙත් ඉන් පසු පත් වූ පාලකයින්‍ අතරින් නිශ්ශංකමල්ල රජු හැරුණු විට පත් වූ අ‍නෙක් පාලකයින් එතරම් සාර්ථක ‍නොවූහ. එම රජවරු ඇති කර ගත් දකුණු ඉන්දියානු විවාහ සම්බන්ධතා පසු කාලීනව ඇති වූ දකුණු ඉන්දියානු ආක්‍රමණවලට ද රාජධානිය දඹ‍දෙණියට සංක්‍රමණය වීමටද හේතු විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152973|title=Ancient City of Polonnaruwa: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103509/https://whc.unesco.org/document/152973|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/201/|title=Ancient City of Polonnaruwa|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103437/https://whc.unesco.org/en/list/201/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[සීගිරිය]] | [[File:Sigiriya.jpg|150px|alt=A large granite rock with people walking toward it]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1982 | 202; ii, iii, iv (සංස්කෘතික) | සීගිරිය ලොව අට වන පුදුමය ලෙස හඳුන්වයි. ‍මෙය ඉතා ඈත අතීතයේදී සිංහලයේ රජ කළ,ලොව ප්රථම ගුවන් යානය වන දඩු මොනරයෙන් අහසින් ගමන් කරමින් මුළු ලොවම පාලනය කළ ලෝකාධිපති ලංකේෂ්වර රාවණ අධිරාජ්‍යා විසින් ක්‍රි.පූ 5000 දී ඉදිකරන ලද ආරක්ෂිත මාළිගා සංකීර්ණයක් ලෙස සලකනු ලබයි එතුමාට අමතරව කුවේර රජුත් පසුව පලමුවන කාශ්‍යප රජුත් මෙම මාලිගාව භාවිතා කරන ලදි.සීගිරි ගල මුදු‍නෙහි මාළිගාවක නටබුන්ද, ගල මධ්‍යයේ සිංහ දොරටුවක් ද බිතූ සිතුවම් සහ කැටපත් පවුර පිහිටා ඇත.‍ ‍මෙහි ඇති ‍වෙනත් වැදගත් අංග ‍ලෙස බිතු සිතුවම්, පර්වතය පහළින් පිහිටා ඇති මාලිගා සංකීර්ණය, දිය අගල්, පවුරු සහ පර්වත‍යේ සිට මිටර සිය ගණනක් දුරට විහි‍‍දෙන උද්‍යාන දැක්විය හැකිය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152974|title=Ancient City of Sigiriya: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705132910/https://whc.unesco.org/document/152974|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/202/|title=Ancient City of Sigiriya|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=6 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220806053436/https://whc.unesco.org/en/list/202|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[මහනුවර]] පෞරාණීක නගරය | [[File:SL Kandy asv2020-01 img33 Sacred Tooth Temple.jpg|150px|alt=A Buddhist temple in white stone and a flag in front]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1988 | 450; iv, vi (සංස්කෘතික) | මහනුවර නගරයේ පිහිටා ඇති පූජනීය ස්ථානයක් වන දළදා මාලිගා‍වේ බුදුන් වහන්‍‍සේගේ දන්ත ධාතුව තැන්පත් කර ඇත. රාජ්‍ය ‍දේශපාලන වැදගත් සංකේතයක් වන දන්ත ධාතූන් වහන්සේගේ හිමිකරු ර‍ටෙහි පාලකයා බව සැලකෙන මතයක් පුරාණ කාල‍යේ සිටම පවති. වර්ෂ 1592 සිට 1815 දක්වා කාල සීමාවෙහි දී ලංකාවේ අගනුවර ලෙස මහනුවර පැවති අතර දළදා මාලිගාව නිසාවෙන් මහනුවර නගරය එක්සත් ජාතීන්ගේ ලෝක උරුමයක් ලෙස නම් කරනු ලැබීය. වසරකට වරක් ආගමික වතාවත් පැවැත්වී‍මේ අවස්ථාව අස්ගිරි මල්වතු ‍දෙපාර්ශවය අතර හුවමාරු ‍වේ. ත්‍රස්තවාදි ප්‍රහාරයකින් හානි සිදු වුවද දැන් සම්පුර්ණයෙන් ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153507|title=Sacred City of Kandy: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705171904/https://whc.unesco.org/document/153507|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/450/|title=Sacred City of Kandy|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=1 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220801225441/https://whc.unesco.org/en/list/450|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | [[File:20160128 Sri Lanka 4107 Sinharaja Forest Reserve sRGB (25468886730).jpg|150px|alt=Look at a rain forest from above]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමු පලාත]] සහ [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණූ පලාත]] | 1988 | 405; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකා‌වේ ව‍න උද්‍යානයක් වන සිංහරාජ වනය, යුනෙස්කෝව මගින් ‍ජෛව ගෝලීය රක්ෂිතයක් හා ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ති‍බේ. නො ඉදුල් වැසි වනාන්තරයක් වන ‍මෙය, ළඟා වීමට ඇති අපහසු බව නිසා ම දැව කර්මාන්ත‍යේ ග්‍රහණ‍යෙන් මිදී ඇත. ‍මෙය 1889 දී ලෝක උරුමයක් ද 1978 දී ලෝක උරුමයක් ද ලෙස ද නම් කර තිබේ. නැගෙනහිර - බටහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 21 ද උතුරු- නැගෙනහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 7 පමණක් වුව ද ඉතා සරු ‍ජෛව විවිධත්වයකට සහ ආ‍වේනික වි‍ශේෂ (කෘමීන්, ශාක, උරගයන්, පක්ෂීන් සහ ක්ෂීර‍පායීන්) රැසකට ‍සෙවණ සපයයි.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/405/|title=Sinharaja Forest Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802042303/https://whc.unesco.org/en/list/405|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ගාලු කොටුව|පැරණි ගාලු නගරය සහ එහි බලකොටු]] |[[File:Galle Fort.jpg|150px|alt=Aerial photo of Galle fort]] |[[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පලාත]] | 1988 | 451; iv (සංස්කෘතික) | ගාල්ල, ශ්‍රී ලංකා‌වේ නිරිතදිග ‍වෙරළ තීර‍යේ ‍කොළඹ සිට කි.මි. 119 දුරින් පිහිටි නගරයකි. පෘතුගීසීන් පැමිණීමට ‍පෙර 16 වන සියව‍සේ දී ධීවර වරායක් ලෙස පැවති මෙය එවකට ගිම්මතිත්ත ‍ලෙස හදුන්වා ඇත. (ඉබන්බතුතා ක්වලි (Qali) ලෙස හදුන්වා ති‍බේ.) 18 වන සියව‍සේ බ්‍රිතාන්‍ය පාලකයින් කොළඹ ප්‍රධාන වරාය ‍ලෙස සැලකීමට ‍පෙර ගාල්ල එහි දියුණු‍වේ උපරිමයට එළඹ තිබිණ. 2004.12.26 දින ඇති වු සුනාමි උවදුරින් නගරයට හානි සිදු වූ අතර දහස් ගනණක් ජීවිතක්ෂයට පත් විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153511|title=Old Town of Galle and its Fortifications: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705121023/https://whc.unesco.org/document/153511|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/451/|title=Old Town of Galle and its Fortifications|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802020044/https://whc.unesco.org/en/list/451|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | [[File:Dambulla-buddhastupa.jpg|150px|alt=Stupa with sitting Buddhas around it in a cave with painted walls]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] | 1991 | 561; i, iv (සංස්කෘතික) | දඹුලු ‍ලෙන් විහාරය (රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහාරය) රට මැද භාගයට වන්නට පිහිටි, ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ඇති ස්ථානයකි. ‍කොළඹින් කි.මි. 148 නැ‍ගෙනහිරින්ද මහනුවරින් කි.මි. 72 උතුරින්ද පිහිටා ඇති ‍මෙය ඉතා ‍හොදින් සුරැකිව ඇති විහාර සංකීර්ණයකි. තැනිතලාවෙන් මි.160 උසින් පිහිටි පර්වතයක, 80 ට අධික ‍ලෙන් සංඛ්‍යාවක් පවතින අතර ‍ලෙන් පහක් ආශ්‍රිතව විහාර අංගනය පිහිටා ඇත. බුද්ධ චරිතයට අදාළ ස්තූප සහ බිතු සිතුවම් නිසා ‍මෙම විහාරය ලෝක ප්‍රසිද්ධියට පත් වී ඇත. බුද්ධ ස්තූප 153, සිංහල රජුන්ගේ ප්‍රතිමා 3 සහ දැව ප්‍රතිමා 4 ක් වර්ග මි. 2100 ප්‍ර‍දේශයක පිහිටා ති‍බේ.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/561|title=Rangiri Dambulla Cave Temple|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001422/http://whc.unesco.org/en/list/561|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්]] | [[File:Sri Pada 02.jpg|150px|alt=A mountain from far]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] සහ [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව පලාත]] | 2010 | 1203; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකාවේ උස්බිම් තෙත් කලාපීය උද්‍යාන තුනකින් සමන්විත වේ: කඳු මුදුන වන සංරක්ෂණ ප්‍රදේශය, හෝර්ටන් තැන්න ජාතික වනෝද්‍යානය සහ නකල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය. ආදම්ගේ කඳු මුදුන බෞද්ධ වන්දනාකරුවන් සඳහා සැලකිය යුතු මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත්ව ඇති උසම ස්ථානයයි. එය ආවේණික විශේෂ ඇදහිය නොහැකි පරාසයක් සහිත ජෛව විවිධත්ව උණුසුම් ස්ථානයකි. බටහිර දම් පාට මුහුණැති ලැංගූර්, සිහින් ලෝරිස් සහ ශ්‍රී ලංකා දිවියා වැනි වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති විශේෂ කිහිපයක් පවා මෙහි සොයාගත හැකිය.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1203|title=Central Highlands of Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001427/http://whc.unesco.org/en/list/1203|url-status=live}}</ref> |- |} === තාවකාලික ලැයිස්තුව === ලෝක උරුම ලැයිස්තුවේ ලියා ඇති ස්ථාන වලට අමතරව, සාමාජික රටවලට නම් කිරීම සඳහා සලකා බැලිය හැකි තාවකාලික ස්ථාන ලැයිස්තුවක් පවත්වා ගත හැකිය. ලෝක උරුම ලැයිස්තුව සඳහා නාමයෝජනා පිළිගනු ලබන්නේ එම ස්ථානය කලින් තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ලැයිස්තුගත කර ඇත්නම් පමණි.<ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |title=Tentative Lists |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=7 October 2010 |archive-date=1 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160401104537/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |url-status=live }}</ref>වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ අඩවි හයක් ඇත.<ref name="Sri Lanka">{{Cite web |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|Tentative sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] | | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2006 | ii, v (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|title=Seruwila Mangala Raja Maha Vihara|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ මහවැලි ගඟ දිගේ සේරුවිල සිට ශ්‍රී පාදය පුරාණ වන්දනා මාර්ගය | [[File:Adam's Peak - January 2020.jpg|150px|alt=A conical mountain]] | අඩවි කිහිපයක් | 2010 | ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|title=Seruwila to Sri Pada (Sacred Foot Print Shrine), Ancient pilgrim route along the Mahaweli river in Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225958/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රජගල පුරාවිද්‍යා භූමිය|රජගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයේ පිහිටි පුරාණ ආරියකර විහාරය]] | [[File:Rajagala Archaeological Site 1.jpg|150px|alt=Temple ruins with several pillars standing]] | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2020 | i, iii, iv (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|title=Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ භාවනා ආරාම | [[File:A resting place in Ritigala.jpg|150x150px|alt=A resting place in the Ritigala monastery]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]], [[North Western Province, Sri Lanka|වයඹ]] | 2024 | iii, iv, v (සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=4 June 2024 |title=Buddhist Meditation Monasteries of Ancient Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6774/ |access-date=30 June 2024 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ තේ සංස්කෘතික භූ දර්ශනය | [[File:Tea plantation Haputale.jpg|150px|alt=Tea plantation (Dambatenne estates) at about 1800&nbsp;m above sea level in Haputale, Hill Country]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]], [[Uva Province, Sri Lanka|ඌව]] | 2025 | iv, v, vi(සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=19 August 2025 |title=Sri Lanka’s Tea Cultural Landscape|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6888/|access-date=09 October 2025 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | [[රිටිගල ස්වාභාවික දැඩි රක්‍ෂිතය|රිටිගල දැඩි ස්වභාව රක්ෂිතය]] | [[File:Pathway to Ritigala Monastery -SriLanka.png|center|150px]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]] | 2026 | xii,ix,x(ස්වභාවික) |<ref>{{Cite web |date=31 March 2026 |title=Ritigala Strike Nature Reserve|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/7008/|access-date= 15 June 2026 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |} ==මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත == යුනෙස්කෝවේ මිනිසා සහ ජෛවගෝල වැඩසටහන (Man and the Biosphere Programme – MAB) යනු මිනිසා සහ ස්වාභාවික පරිසරය අතර ඇති සම්බන්ධතාවය තිරසාර ලෙස පවත්වාගෙන යාම අරමුණු කරගත් ජාත්‍යන්තර වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන යටතේ ස්වාභාවික පරිසර පද්ධති, ජෛව විවිධත්වය සහ ස්වාභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය කිරීමත්, ඒ සමඟ ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ තිරසාර සංවර්ධනය ප්‍රවර්ධනය කිරීමත් සඳහා ජෛවගෝල රක්ෂිත (Biosphere Reserves) නම් ප්‍රදේශ හඳුනාගෙන නම් කරනු ලැබේ.ශ්‍රී ලංකාවේ දැනට ජෛවගෝල රක්ෂිත ස්ථාන 4 ක් පවතී.<ref>{{Cite web |title=What are biosphere reserves? |url=https://www.unesco.org/en/mab/wnbr/about |website=UNESCO |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ ජෛවගෝල රක්ෂිත}} ! style="width:180px;" scope="col" | ජෛවගෝල රක්ෂිතය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:120px;" scope="col" | ස්ථානය ! style="width:70px;" scope="col" | නම් කළ වර්ෂය ! style="width:100px;" scope="col" | වර්ග ප්‍රමාණය ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[හුරුලු වන රක්ෂිතය|හුරුලු ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Hurulu Eco Park 03.JPG|150px|Hurulu_Eco_Park_03]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද පළාත]] | 1977 | 69,641 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයට අයත් සදාහරිත වනාන්තර පරිසර පද්ධතියක් වන මෙය අලි ඇතුළු විවිධ වනජීවීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.<ref>{{Cite web |title=Hurulu |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/list |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:20160128 Sri Lanka 4132 Sinharaja Forest Preserve sRGB (25674474901).jpg|150px|alt=Sinharaja rainforest]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව]], [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු]] | 1978 | 29,830 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ පහතරට තෙත් කලාපයේ ඉතිරිව ඇති විශාලතම අඛණ්ඩ සදාහරිත වැසි වනාන්තර ප්‍රදේශය වන මෙය ශාක හා සත්ව විශේෂවල ඉහළ ආවේණිකත්වය හේතුවෙන් විශේෂ සංරක්ෂණ වැදගත්කමක් දරයි.<ref>{{Cite web |title=Sinharaja |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/sinharaja |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[කන්නෙලිය වන රක්ෂිතය|කන්නෙලිය–දෙදියගල–නකියාදෙනිය ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Raining in kanneliya forest.jpg|150px|Raining_in_kanneliya_forest]] | [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]] | 2004 | 25,393 හෙක්ටයාර් | කන්නෙලිය, දෙදියගල සහ නකියාදෙනිය යන එකිනෙකට සම්බන්ධ වනාන්තර ප්‍රදේශවලින් සමන්විත මෙම ජෛවගෝල රක්ෂිතය ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු තෙත් කලාපයේ වැදගත් ජෛව විවිධත්ව හා ආවේණික විශේෂ සංරක්ෂණ ප්‍රදේශයකි.<ref>{{Cite web |title=Kanneliya-Dediyagala-Nakiyadeniya |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/kanneliya-dediyagala-nakiyadeniya |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[බූන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය|බූන්දල ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Three Elephants.jpg|150px|Three_Elephants]] | [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]] | 2005 | 18,242 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ එකම වෙරළබඩ ජෛවගෝල රක්ෂිතය වන මෙය තෙත්බිම්, කලපු, වෙරළ සහ වියළි කලාපීය වනාන්තර ඇතුළු විවිධ පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත වන අතර, සංක්‍රමණික හා දේශීය පක්ෂීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.<ref>{{Cite web |title=Bundala |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/bundala |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == ලෝක මතක උරුම == '''යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක වැඩසටහන''' ({{lang-en|Memory of the World Programme}}) යනු ලෝකයේ වැදගත් '''ලේඛනමය උරුම''' සංරක්ෂණය කිරීම, ඒවාට ප්‍රවේශය පුළුල් කිරීම සහ ඒවායේ වැදගත්කම පිළිබඳ මහජන දැනුවත්භාවය වැඩි කිරීම අරමුණු කරගත් යුනෙස්කෝ වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන 1992 දී ආරම්භ කරන ලද අතර, ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් සහිත ලේඛනමය උරුමයන් '''යුනෙස්කෝ ලෝක මතක ජාත්‍යන්තර ලේඛනය''' වෙත ඇතුළත් කරනු ලැබේ.2025 වන විට ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධ ලේඛනමය උරුමයන් පහක් යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කර තිබේ.<ref>{{Cite web |title=Memory of the World: About the programme |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/about |website=UNESCO |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධ යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම}} ! style="width:220px;" scope="col" | උරුමය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය ! style="width:180px;" scope="col" | ඉදිරිපත් කළ රට/රටවල් ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගමේ ලේඛන | [[File:Dutch Coat of Arms Galle.jpg|150px|Dutch_Coat_of_Arms_Galle]] | 2003 | ඉන්දියාව, ඉන්දුනීසියාව, නෙදර්ලන්තය, දකුණු අප්‍රිකාව සහ ශ්‍රී ලංකාව | ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගම (VOC) සම්බන්ධ ලේඛනාගාර එකතුවකි. එය ආසියාව හා අනෙකුත් ප්‍රදේශවල යටත්විජිත සහ වෙළඳ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය උරුමයකි.<ref>{{Cite web |title=Archives of the Dutch East India Company |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | ඉන්දියානු සාගර සුනාමි ලේඛන | [[File:2004 Indian Ocean earthquake - affected countries.png|150px|2004_Indian_Ocean_earthquake_-_affected_countries]] | 2017 | ඉන්දුනීසියාව සහ ශ්‍රී ලංකාව | 2004 ඉන්දියානු සාගර සුනාමි ව්‍යසනය හා ඊට අදාළ සිදුවීම්, ප්‍රතිචාර සහ බලපෑම් සම්බන්ධ ලේඛනමය ද්‍රව්‍ය එකතුවකි.<ref>{{Cite web |title=The Indian Ocean Tsunami Archives |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[මහාවංසය|මහාවංසය]] |[[File:Palm-leaf manuscript of Atthakatha.jpg|150px|alt=ශ්‍රී ලංකාවේ පුස්කොළ අත්පිටපතක්]] | 2023 | ශ්‍රී ලංකාව | ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය ක්‍රි.පූ. 6 වන සියවසේ සිට ක්‍රි.ව. 1815 දක්වා කාලය ආවරණය කරන වැදගත් ඓතිහාසික වංශකථාවකි. එය දකුණු ආසියාවේ ඉතිහාසය සහ බුද්ධාගම පිළිබඳ වැදගත් ලේඛනමය මූලාශ්‍රයකි.<ref>{{Cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[පානදුරාවාදය|1873 පානදුරාවාදයට අදාළ ලේඛන]] |[[File:Venerable Migettuwatte Gunananda Thera (1823-1890).jpg|100px|center|alt=පානදුරාවාදයට සහභාගී වූ මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමි]] <br> [[File:Ola Scriptures And Art Works Of Venerable Migettuwatte Gunananda Thera.jpg|150px|center|alt=මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමියන්ට අදාළ පුස්කොළ ලේඛන]] | 2025 | ශ්‍රී ලංකාව | 1873 දී පැවැත්වුණු පානදුරාවාදයට අදාළ ලේඛන හතරක එකතුවකි. බෞද්ධ හා ක්‍රිස්තියානි නායකයන් අතර පැවති ආගමික සංවාදය සහ ඊට අදාළ ලිපි හුවමාරු මෙම ලේඛනවලට ඇතුළත් වේ.<ref>{{Cite web |title=Documents Connected with the Pānadurā Vādaya (The Great Debate of Panadura) in 1873 |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/register2025 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]] | [[File:Gall Trilingual Inscription.jpg|150px|alt=ගාල්ල ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]] | 2025 | චීනය සහ ශ්‍රී ලංකාව | චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂාවලින් සමන්විත ඓතිහාසික සෙල්ලිපියකි. එය සෙල්ලිපිය පිහිටවූ තැනැත්තන් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදය වෙත සිදු කල පූජාවන් මෙන්ම ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඇතුළු ආසියානු කලාපය අතර පැවති ඓතිහාසික සම්බන්ධතා පිළිබඳ වැදගත් සාක්ෂියකි.<ref>{{Cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} ==මේ අඩවියත් බලන්න== *[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]] *[[ශ්‍රී ලංකාව]] == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} == බාහිර සබැඳි == *[http://whc.unesco.org/en/list යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවි ලැයිස්තුව] &mdash; නිල වෙබ් අඩවිය *[http://terre.sans.frontiere.free.fr/page_a_voir_a_faire/top_100.htm ලොව ලස්සනම ස්ථාන 100 - 95 - සීගිරිය] *[http://www.go2srilanka.com/destinations.html ගමනාන්ත - ශ්‍රී ලංකාව - ආකර්ෂණීය ස්ථාන] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106000919/http://www.go2srilanka.com/destinations.html |date=2007-11-06 }} *[http://www.imagesofceylon.com ග්‍රී ලාංකීය ඉතිහාසයේ පින්තූර ] {{Sri Lanka topics}} {{World Heritage Sites in Sri Lanka}} {{Lists of World Heritage Sites in Asia}} [[Category:Lists of World Heritage Sites|Sri Lanka]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ පිහිටි ලෝක උරුම අඩවි| ]] [[Category:Lists of tourist attractions in Sri Lanka|World Heritage Sites]] [[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි ලෝක උරුම ]] r4lqx9h5yg2wczr2myhch61vvj8xbz1 798761 798760 2026-09-06T15:03:30Z KSLwiki24 70498 /* ලෝක මතක උරුම */ 798761 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ස්ථාන | header1 = සංඛ්‍යාත්මක තොරතුරු | label1 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data1 = 8 | label2 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data2 = 8 | label3 = මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත | data3 = 4 | label4 = ලෝක මතක උරුම | data4 = 5 | label5 = අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම | data5 = 3 | label6 = ලෝක උරුම පළමු ලියාපදිංචිය | data6 = වර්ෂ 1982 | label7 = ලෝක උරුම නවතම ලියාපදිංචිය | data7 = වර්ෂ 2010 }} {{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන පිහිටීම. හරිත තිත් ස්වභාවික ස්ථාන වේ, රතු තිත් සංස්කෘතික වේ.|alt=Map of Sri Lanka with locations of World Heritage Sites |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.30|N|long=80.64 |E|label=[[මහනුවර]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.9569|N|long=80.7597 |E|label=[[සීගිරිය]] | position=top}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.35|N|long=80.38 |E|label=[[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.05|N|long=80.22 |E|label=[[ගාලු කොටුව]] | position= bottom}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.933333|N|long=81.0 |E|label=[[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.85|N|long=80.65 |E|label=[[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.416667|N|long=80.5 |E|label=[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | position=bottom|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.45|N|long=80.8 |E|label=[[දුම්බර කඳුවැටිය]] | position=right|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.813056 |long=80.484444|label=[[ශ්‍රී පාද කඳුවැටිය ආශ්‍රිත වනගත අභයභූමිය|ශ්‍රී පාද අභයභූමිය]] | position=left|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.8 |long=80.8|label=[[හෝර්ටන් තැන්න ජාතික උද්‍යානය|හෝර්ටන් තැන්න]] | position=right|mark=Green pog.svg}} }} [[යුනෙස්කෝ|එක්සත් ජාතීන්ගේ අධ්‍යාපනික, විද්‍යාත්මක හා සංස්කෘතික සංවිධානය]] (UNESCO) විසින් 1972 දී පිහිටුවන ලද යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇති රටවල් විසින් නම් කරන ලද කැපී පෙනෙන විශ්වීය [[සංස්කෘතික උරුමයන්|සංස්කෘතික]] හෝ [[ස්වාභාවික උරුමයන්]] සහිත [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලෝක උරුම ස්ථාන]] නම් කරයි.<ref name="convention">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The World Heritage Convention |url=https://whc.unesco.org/en/convention/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/ |archive-date=27 August 2016 |access-date=21 September 2010 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> සංස්කෘතික උරුමයන් යනු ස්මාරක (වාස්තු විද්‍යාත්මක කෘති, ස්මාරක මූර්ති හෝ සෙල්ලිපි වැනි), ගොඩනැගිලි කණ්ඩායම් සහ ස්ථාන (පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන ඇතුළුව) වලින් සමන්විත වේ. විද්‍යාව, සංරක්ෂණය හෝ ස්වාභාවික සුන්දරත්වය යන දෘෂ්ටි කෝණයෙන් වැදගත් වන ස්වාභාවික ලක්ෂණ (භෞතික හා ජීව විද්‍යාත්මක සැකැස්මන්ගෙන් සමන්විත), භූ විද්‍යාත්මක හා භෞතික විද්‍යාත්මක සැකැස්ම (වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති සතුන් සහ ශාක විශේෂවල වාසස්ථාන ඇතුළුව) සහ ස්වාභාවික ස්ථාන ස්වාභාවික උරුමයන් ලෙස අර්ථ දැක්වේ.[[ශ්‍රී ලංකාව]] 1980 ජුනි 6 වන දින සම්මුතිය අනුමත කළේය.<ref name="Sri Lanka2">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref>යුනෙස්කෝ සම්මුතිය අනුව ප්‍රධාන කාණ්ඩ හතරක් වන අතර එක් එක් කාණ්ඩ යටතේ උරුමය කළමණාකරණය කිරීම සිදුවේ.එම කාණ්ඩ නම්, *ලෝක උරුම ස්ථාන *ජෛවගෝල රක්ෂිත *ලෝක මතක උරුම *අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage |url=https://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |archive-date=1 February 2021 |access-date=3 February 2021 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> වර්තමානය වන විට, ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන අටක් ලැයිස්තුවේ ඇත. පළමු ස්ථාන තුන වන [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය|පොළොන්නරුව පුරාණ නගරය]], [[සීගිරිය- පුරාණ නගරය|සීගිරිය පුරාණ නගරය]] සහ [[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුර පූජනීය නගරය]] 1982 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මෑත කාලීන ස්ථානය වන ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්|මධ්‍යම කඳුකරය]] 2010 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මධ්‍යම කඳුකරය සහ [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ වන රක්ෂිතය]] ස්වාභාවික ස්ථාන වන අතර අනෙක් හය සංස්කෘතික වේ. ඊට අමතරව, ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ස්ථාන හයක් ඇත. ඊට අමතරව ජෛවගෝල රක්ෂිත 4 ක්,ලෝක මතක උරුම 5 ක් සහ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම 3 ක් ද යුනෙස්කෝ සම්මුතිය යටතේ ශ්‍රී ලංකාවට හිමිව පවතී.එසේම 1983–1989 කාලය තුළ ලෝක උරුම කමිටුවේ සාමාජිකයෙකු ලෙස රට සේවය කළේය.ශ්‍රී ලංකාව තුළ යුනෙස්කෝව සම්බන්ධීකරණය කිරීම,ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා වගකිව යුතු නිල රාජ්‍ය ආයතය වශයෙන් 1949 දී පිහිටුවන ලද සහ 2024 අංක 38 දරණ යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභා පනත යටතේ පිහිටුවන ලද '''"යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභාව (Sri Lanka National Commission for UNESCO)"''' කටයුතු කරනු ලබයි.<ref name="Sri Lanka4">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> == ලෝක උරුම ස්ථාන == යුනෙස්කෝව [[ලෝක උරුම අඩවිය#තේරීමේ නිර්ණායක|නිර්ණායක දහයක්]] යටතේ අඩවි ලැයිස්තුගත කරයි; සෑම ප්‍රවේශයක්ම අවම වශයෙන් එක් නිර්ණායකයක්වත් සපුරාලිය යුතුය. නිර්ණායක i සිට vi දක්වා සංස්කෘතික වන අතර vii හරහා x ස්වභාවික වේ.<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/criteria/|title=UNESCO World Heritage Centre – The Criteria for Selection|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=17 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160612152223/https://whc.unesco.org/en/criteria/|archive-date=12 June 2016|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> {{clear}} {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|World Heritage Sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[අනුරාධපුර (පෞරාණික නගරය)]] | [[File:SL Anuradhapura asv2020-01 img31 Abhayagiriya Stupa.jpg|150px|alt=A large Buddhist stupa]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 200; ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | අනුරාධපුරය ශ්‍රී ලංකා‌වේ අගනුවරක්ව පැවති අතර අදටත් ශ්‍රී ලාංකීය ශිෂ්ඨාචාර‍යේ සුරැකිව පවතින නටබුන් සදහා ලෝක ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි. අනුරාධපුරය නගරය මුල් කරගත් ශිෂ්ඨාචාරය ආසියා‍වේ පැවති විශිෂ්ඨත ම එකකි. දැනට එක්සත් ජාතින් ‍ලෝක උරුමයක් වන මෙය වර්තමාන අගනුවර වන ‍කොළඹ සිට කි.මී. 205 උතුරින්, උතුරු මැද පළාත මල්වතු ඔය ඉවුර මුල් කර‍ගෙන පිහිටා ති‍බේ. ක්‍රි.පූ 4 වන සියව‍සේ ආරම්භ වූ අනුරාධපුර රාජධානිය, 11 වන සියවස දක්වා ම දකුණු ආසිය‍‍වේ ස්ථාවරත ම ‍‍දේශපාලන හා ආර්ථීක මධ්‍යස්ථනයක් ‍ලෙස වැජඹුණි.‍ බෞද්ධ ලෝකයට පූජනීය නගරයක් වූ, වර්ග කි.මි. 40 පුරා විහිදුනු ‍‍බෞද්ධ ආරාම පිහිටා ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152972|title=Sacred City of Anuradhapura: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705150829/https://whc.unesco.org/document/152972|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/200/|title=Sacred City of Anuradhapura|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707093013/http://whc.unesco.org/en/list/200|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | [[File:Polonnaruwa Vatadage.jpg|150px|alt=Ruins of a Buddhist temple]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 201; i, iii, vi (සංස්කෘතික) | දෙමළ මහාසෑය(රන්කොත් වෙහෙර)-පොළොන්නරුව]] ‍චෝල ආක්‍රමණිකයින් පරදවා පළමුවන විජයබා රජු විසින් අගනුවර කර ගත් ‍පොළොන්නරුව ලංකා‍වේ ‍දෙවන පැරණිතම නගරයයි. එනමුත් ‍පොළොන්නරු රාජධානි‍යේ වැදගත්ම චරිතය වන්නේ ඔහුගේ මුනුබුරු මහා පරාක්‍රමබාහු රජුය. කෙටි චෝල පාලන සමයේ දී ‍මෙම නගරය ජනනාත මංගලම් ‍ලෙස ද හදුන්වා ති‍බේ. එ‍හෙත් ඉන් පසු පත් වූ පාලකයින්‍ අතරින් නිශ්ශංකමල්ල රජු හැරුණු විට පත් වූ අ‍නෙක් පාලකයින් එතරම් සාර්ථක ‍නොවූහ. එම රජවරු ඇති කර ගත් දකුණු ඉන්දියානු විවාහ සම්බන්ධතා පසු කාලීනව ඇති වූ දකුණු ඉන්දියානු ආක්‍රමණවලට ද රාජධානිය දඹ‍දෙණියට සංක්‍රමණය වීමටද හේතු විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152973|title=Ancient City of Polonnaruwa: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103509/https://whc.unesco.org/document/152973|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/201/|title=Ancient City of Polonnaruwa|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103437/https://whc.unesco.org/en/list/201/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[සීගිරිය]] | [[File:Sigiriya.jpg|150px|alt=A large granite rock with people walking toward it]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1982 | 202; ii, iii, iv (සංස්කෘතික) | සීගිරිය ලොව අට වන පුදුමය ලෙස හඳුන්වයි. ‍මෙය ඉතා ඈත අතීතයේදී සිංහලයේ රජ කළ,ලොව ප්රථම ගුවන් යානය වන දඩු මොනරයෙන් අහසින් ගමන් කරමින් මුළු ලොවම පාලනය කළ ලෝකාධිපති ලංකේෂ්වර රාවණ අධිරාජ්‍යා විසින් ක්‍රි.පූ 5000 දී ඉදිකරන ලද ආරක්ෂිත මාළිගා සංකීර්ණයක් ලෙස සලකනු ලබයි එතුමාට අමතරව කුවේර රජුත් පසුව පලමුවන කාශ්‍යප රජුත් මෙම මාලිගාව භාවිතා කරන ලදි.සීගිරි ගල මුදු‍නෙහි මාළිගාවක නටබුන්ද, ගල මධ්‍යයේ සිංහ දොරටුවක් ද බිතූ සිතුවම් සහ කැටපත් පවුර පිහිටා ඇත.‍ ‍මෙහි ඇති ‍වෙනත් වැදගත් අංග ‍ලෙස බිතු සිතුවම්, පර්වතය පහළින් පිහිටා ඇති මාලිගා සංකීර්ණය, දිය අගල්, පවුරු සහ පර්වත‍යේ සිට මිටර සිය ගණනක් දුරට විහි‍‍දෙන උද්‍යාන දැක්විය හැකිය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152974|title=Ancient City of Sigiriya: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705132910/https://whc.unesco.org/document/152974|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/202/|title=Ancient City of Sigiriya|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=6 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220806053436/https://whc.unesco.org/en/list/202|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[මහනුවර]] පෞරාණීක නගරය | [[File:SL Kandy asv2020-01 img33 Sacred Tooth Temple.jpg|150px|alt=A Buddhist temple in white stone and a flag in front]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1988 | 450; iv, vi (සංස්කෘතික) | මහනුවර නගරයේ පිහිටා ඇති පූජනීය ස්ථානයක් වන දළදා මාලිගා‍වේ බුදුන් වහන්‍‍සේගේ දන්ත ධාතුව තැන්පත් කර ඇත. රාජ්‍ය ‍දේශපාලන වැදගත් සංකේතයක් වන දන්ත ධාතූන් වහන්සේගේ හිමිකරු ර‍ටෙහි පාලකයා බව සැලකෙන මතයක් පුරාණ කාල‍යේ සිටම පවති. වර්ෂ 1592 සිට 1815 දක්වා කාල සීමාවෙහි දී ලංකාවේ අගනුවර ලෙස මහනුවර පැවති අතර දළදා මාලිගාව නිසාවෙන් මහනුවර නගරය එක්සත් ජාතීන්ගේ ලෝක උරුමයක් ලෙස නම් කරනු ලැබීය. වසරකට වරක් ආගමික වතාවත් පැවැත්වී‍මේ අවස්ථාව අස්ගිරි මල්වතු ‍දෙපාර්ශවය අතර හුවමාරු ‍වේ. ත්‍රස්තවාදි ප්‍රහාරයකින් හානි සිදු වුවද දැන් සම්පුර්ණයෙන් ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153507|title=Sacred City of Kandy: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705171904/https://whc.unesco.org/document/153507|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/450/|title=Sacred City of Kandy|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=1 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220801225441/https://whc.unesco.org/en/list/450|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | [[File:20160128 Sri Lanka 4107 Sinharaja Forest Reserve sRGB (25468886730).jpg|150px|alt=Look at a rain forest from above]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමු පලාත]] සහ [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණූ පලාත]] | 1988 | 405; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකා‌වේ ව‍න උද්‍යානයක් වන සිංහරාජ වනය, යුනෙස්කෝව මගින් ‍ජෛව ගෝලීය රක්ෂිතයක් හා ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ති‍බේ. නො ඉදුල් වැසි වනාන්තරයක් වන ‍මෙය, ළඟා වීමට ඇති අපහසු බව නිසා ම දැව කර්මාන්ත‍යේ ග්‍රහණ‍යෙන් මිදී ඇත. ‍මෙය 1889 දී ලෝක උරුමයක් ද 1978 දී ලෝක උරුමයක් ද ලෙස ද නම් කර තිබේ. නැගෙනහිර - බටහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 21 ද උතුරු- නැගෙනහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 7 පමණක් වුව ද ඉතා සරු ‍ජෛව විවිධත්වයකට සහ ආ‍වේනික වි‍ශේෂ (කෘමීන්, ශාක, උරගයන්, පක්ෂීන් සහ ක්ෂීර‍පායීන්) රැසකට ‍සෙවණ සපයයි.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/405/|title=Sinharaja Forest Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802042303/https://whc.unesco.org/en/list/405|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ගාලු කොටුව|පැරණි ගාලු නගරය සහ එහි බලකොටු]] |[[File:Galle Fort.jpg|150px|alt=Aerial photo of Galle fort]] |[[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පලාත]] | 1988 | 451; iv (සංස්කෘතික) | ගාල්ල, ශ්‍රී ලංකා‌වේ නිරිතදිග ‍වෙරළ තීර‍යේ ‍කොළඹ සිට කි.මි. 119 දුරින් පිහිටි නගරයකි. පෘතුගීසීන් පැමිණීමට ‍පෙර 16 වන සියව‍සේ දී ධීවර වරායක් ලෙස පැවති මෙය එවකට ගිම්මතිත්ත ‍ලෙස හදුන්වා ඇත. (ඉබන්බතුතා ක්වලි (Qali) ලෙස හදුන්වා ති‍බේ.) 18 වන සියව‍සේ බ්‍රිතාන්‍ය පාලකයින් කොළඹ ප්‍රධාන වරාය ‍ලෙස සැලකීමට ‍පෙර ගාල්ල එහි දියුණු‍වේ උපරිමයට එළඹ තිබිණ. 2004.12.26 දින ඇති වු සුනාමි උවදුරින් නගරයට හානි සිදු වූ අතර දහස් ගනණක් ජීවිතක්ෂයට පත් විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153511|title=Old Town of Galle and its Fortifications: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705121023/https://whc.unesco.org/document/153511|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/451/|title=Old Town of Galle and its Fortifications|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802020044/https://whc.unesco.org/en/list/451|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | [[File:Dambulla-buddhastupa.jpg|150px|alt=Stupa with sitting Buddhas around it in a cave with painted walls]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] | 1991 | 561; i, iv (සංස්කෘතික) | දඹුලු ‍ලෙන් විහාරය (රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහාරය) රට මැද භාගයට වන්නට පිහිටි, ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ඇති ස්ථානයකි. ‍කොළඹින් කි.මි. 148 නැ‍ගෙනහිරින්ද මහනුවරින් කි.මි. 72 උතුරින්ද පිහිටා ඇති ‍මෙය ඉතා ‍හොදින් සුරැකිව ඇති විහාර සංකීර්ණයකි. තැනිතලාවෙන් මි.160 උසින් පිහිටි පර්වතයක, 80 ට අධික ‍ලෙන් සංඛ්‍යාවක් පවතින අතර ‍ලෙන් පහක් ආශ්‍රිතව විහාර අංගනය පිහිටා ඇත. බුද්ධ චරිතයට අදාළ ස්තූප සහ බිතු සිතුවම් නිසා ‍මෙම විහාරය ලෝක ප්‍රසිද්ධියට පත් වී ඇත. බුද්ධ ස්තූප 153, සිංහල රජුන්ගේ ප්‍රතිමා 3 සහ දැව ප්‍රතිමා 4 ක් වර්ග මි. 2100 ප්‍ර‍දේශයක පිහිටා ති‍බේ.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/561|title=Rangiri Dambulla Cave Temple|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001422/http://whc.unesco.org/en/list/561|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්]] | [[File:Sri Pada 02.jpg|150px|alt=A mountain from far]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] සහ [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව පලාත]] | 2010 | 1203; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකාවේ උස්බිම් තෙත් කලාපීය උද්‍යාන තුනකින් සමන්විත වේ: කඳු මුදුන වන සංරක්ෂණ ප්‍රදේශය, හෝර්ටන් තැන්න ජාතික වනෝද්‍යානය සහ නකල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය. ආදම්ගේ කඳු මුදුන බෞද්ධ වන්දනාකරුවන් සඳහා සැලකිය යුතු මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත්ව ඇති උසම ස්ථානයයි. එය ආවේණික විශේෂ ඇදහිය නොහැකි පරාසයක් සහිත ජෛව විවිධත්ව උණුසුම් ස්ථානයකි. බටහිර දම් පාට මුහුණැති ලැංගූර්, සිහින් ලෝරිස් සහ ශ්‍රී ලංකා දිවියා වැනි වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති විශේෂ කිහිපයක් පවා මෙහි සොයාගත හැකිය.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1203|title=Central Highlands of Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001427/http://whc.unesco.org/en/list/1203|url-status=live}}</ref> |- |} === තාවකාලික ලැයිස්තුව === ලෝක උරුම ලැයිස්තුවේ ලියා ඇති ස්ථාන වලට අමතරව, සාමාජික රටවලට නම් කිරීම සඳහා සලකා බැලිය හැකි තාවකාලික ස්ථාන ලැයිස්තුවක් පවත්වා ගත හැකිය. ලෝක උරුම ලැයිස්තුව සඳහා නාමයෝජනා පිළිගනු ලබන්නේ එම ස්ථානය කලින් තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ලැයිස්තුගත කර ඇත්නම් පමණි.<ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |title=Tentative Lists |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=7 October 2010 |archive-date=1 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160401104537/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |url-status=live }}</ref>වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ අඩවි හයක් ඇත.<ref name="Sri Lanka">{{Cite web |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|Tentative sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] | | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2006 | ii, v (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|title=Seruwila Mangala Raja Maha Vihara|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ මහවැලි ගඟ දිගේ සේරුවිල සිට ශ්‍රී පාදය පුරාණ වන්දනා මාර්ගය | [[File:Adam's Peak - January 2020.jpg|150px|alt=A conical mountain]] | අඩවි කිහිපයක් | 2010 | ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|title=Seruwila to Sri Pada (Sacred Foot Print Shrine), Ancient pilgrim route along the Mahaweli river in Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225958/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රජගල පුරාවිද්‍යා භූමිය|රජගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයේ පිහිටි පුරාණ ආරියකර විහාරය]] | [[File:Rajagala Archaeological Site 1.jpg|150px|alt=Temple ruins with several pillars standing]] | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2020 | i, iii, iv (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|title=Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ භාවනා ආරාම | [[File:A resting place in Ritigala.jpg|150x150px|alt=A resting place in the Ritigala monastery]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]], [[North Western Province, Sri Lanka|වයඹ]] | 2024 | iii, iv, v (සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=4 June 2024 |title=Buddhist Meditation Monasteries of Ancient Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6774/ |access-date=30 June 2024 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ තේ සංස්කෘතික භූ දර්ශනය | [[File:Tea plantation Haputale.jpg|150px|alt=Tea plantation (Dambatenne estates) at about 1800&nbsp;m above sea level in Haputale, Hill Country]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]], [[Uva Province, Sri Lanka|ඌව]] | 2025 | iv, v, vi(සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=19 August 2025 |title=Sri Lanka’s Tea Cultural Landscape|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6888/|access-date=09 October 2025 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | [[රිටිගල ස්වාභාවික දැඩි රක්‍ෂිතය|රිටිගල දැඩි ස්වභාව රක්ෂිතය]] | [[File:Pathway to Ritigala Monastery -SriLanka.png|center|150px]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]] | 2026 | xii,ix,x(ස්වභාවික) |<ref>{{Cite web |date=31 March 2026 |title=Ritigala Strike Nature Reserve|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/7008/|access-date= 15 June 2026 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |} ==මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත == යුනෙස්කෝවේ මිනිසා සහ ජෛවගෝල වැඩසටහන (Man and the Biosphere Programme – MAB) යනු මිනිසා සහ ස්වාභාවික පරිසරය අතර ඇති සම්බන්ධතාවය තිරසාර ලෙස පවත්වාගෙන යාම අරමුණු කරගත් ජාත්‍යන්තර වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන යටතේ ස්වාභාවික පරිසර පද්ධති, ජෛව විවිධත්වය සහ ස්වාභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය කිරීමත්, ඒ සමඟ ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ තිරසාර සංවර්ධනය ප්‍රවර්ධනය කිරීමත් සඳහා ජෛවගෝල රක්ෂිත (Biosphere Reserves) නම් ප්‍රදේශ හඳුනාගෙන නම් කරනු ලැබේ.ශ්‍රී ලංකාවේ දැනට ජෛවගෝල රක්ෂිත ස්ථාන 4 ක් පවතී.<ref>{{Cite web |title=What are biosphere reserves? |url=https://www.unesco.org/en/mab/wnbr/about |website=UNESCO |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ ජෛවගෝල රක්ෂිත}} ! style="width:180px;" scope="col" | ජෛවගෝල රක්ෂිතය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:120px;" scope="col" | ස්ථානය ! style="width:70px;" scope="col" | නම් කළ වර්ෂය ! style="width:100px;" scope="col" | වර්ග ප්‍රමාණය ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[හුරුලු වන රක්ෂිතය|හුරුලු ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Hurulu Eco Park 03.JPG|150px|Hurulu_Eco_Park_03]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද පළාත]] | 1977 | 69,641 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයට අයත් සදාහරිත වනාන්තර පරිසර පද්ධතියක් වන මෙය අලි ඇතුළු විවිධ වනජීවීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.<ref>{{Cite web |title=Hurulu |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/list |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:20160128 Sri Lanka 4132 Sinharaja Forest Preserve sRGB (25674474901).jpg|150px|alt=Sinharaja rainforest]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව]], [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු]] | 1978 | 29,830 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ පහතරට තෙත් කලාපයේ ඉතිරිව ඇති විශාලතම අඛණ්ඩ සදාහරිත වැසි වනාන්තර ප්‍රදේශය වන මෙය ශාක හා සත්ව විශේෂවල ඉහළ ආවේණිකත්වය හේතුවෙන් විශේෂ සංරක්ෂණ වැදගත්කමක් දරයි.<ref>{{Cite web |title=Sinharaja |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/sinharaja |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[කන්නෙලිය වන රක්ෂිතය|කන්නෙලිය–දෙදියගල–නකියාදෙනිය ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Raining in kanneliya forest.jpg|150px|Raining_in_kanneliya_forest]] | [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]] | 2004 | 25,393 හෙක්ටයාර් | කන්නෙලිය, දෙදියගල සහ නකියාදෙනිය යන එකිනෙකට සම්බන්ධ වනාන්තර ප්‍රදේශවලින් සමන්විත මෙම ජෛවගෝල රක්ෂිතය ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු තෙත් කලාපයේ වැදගත් ජෛව විවිධත්ව හා ආවේණික විශේෂ සංරක්ෂණ ප්‍රදේශයකි.<ref>{{Cite web |title=Kanneliya-Dediyagala-Nakiyadeniya |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/kanneliya-dediyagala-nakiyadeniya |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[බූන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය|බූන්දල ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Three Elephants.jpg|150px|Three_Elephants]] | [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]] | 2005 | 18,242 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ එකම වෙරළබඩ ජෛවගෝල රක්ෂිතය වන මෙය තෙත්බිම්, කලපු, වෙරළ සහ වියළි කලාපීය වනාන්තර ඇතුළු විවිධ පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත වන අතර, සංක්‍රමණික හා දේශීය පක්ෂීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.<ref>{{Cite web |title=Bundala |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/bundala |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == ලෝක මතක උරුම == '''යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක වැඩසටහන''' ({{lang-en|Memory of the World Programme}}) යනු ලෝකයේ වැදගත් '''ලේඛනමය උරුම''' සංරක්ෂණය කිරීම, ඒවාට ප්‍රවේශය පුළුල් කිරීම සහ ඒවායේ වැදගත්කම පිළිබඳ මහජන දැනුවත්භාවය වැඩි කිරීම අරමුණු කරගත් යුනෙස්කෝ වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන 1992 දී ආරම්භ කරන ලද අතර, ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් සහිත ලේඛනමය උරුමයන් '''යුනෙස්කෝ ලෝක මතක ජාත්‍යන්තර ලේඛනය''' වෙත ඇතුළත් කරනු ලැබේ.2025 වන විට ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධ ලේඛනමය උරුමයන් පහක් යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කර තිබේ.<ref>{{Cite web |title=Memory of the World: About the programme |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/about |website=UNESCO |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධ යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම}} ! style="width:220px;" scope="col" | උරුමය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය ! style="width:180px;" scope="col" | ඉදිරිපත් කළ රට/රටවල් ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගමේ ලේඛන | [[File:Dutch Coat of Arms Galle.jpg|150px|Dutch_Coat_of_Arms_Galle]] | 2003 | ඉන්දියාව, ඉන්දුනීසියාව, නෙදර්ලන්තය, දකුණු අප්‍රිකාව සහ ශ්‍රී ලංකාව | ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගම (VOC) සම්බන්ධ ලේඛනාගාර එකතුවකි. එය ආසියාව හා අනෙකුත් ප්‍රදේශවල යටත්විජිත සහ වෙළඳ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය උරුමයකි.<ref>{{Cite web |title=Archives of the Dutch East India Company |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | ඉන්දියානු සාගර සුනාමි ලේඛන | [[File:2004 Indian Ocean earthquake - affected countries.png|150px|2004_Indian_Ocean_earthquake_-_affected_countries]] | 2017 | ඉන්දුනීසියාව සහ ශ්‍රී ලංකාව | 2004 ඉන්දියානු සාගර සුනාමි ව්‍යසනය හා ඊට අදාළ සිදුවීම්, ප්‍රතිචාර සහ බලපෑම් සම්බන්ධ ලේඛනමය ද්‍රව්‍ය එකතුවකි.<ref>{{Cite web |title=The Indian Ocean Tsunami Archives |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[මහාවංසය|මහාවංසය]] |[[File:Palm-leaf manuscript of Atthakatha.jpg|150px|alt=ශ්‍රී ලංකාවේ පුස්කොළ අත්පිටපතක්]] | 2023 | ශ්‍රී ලංකාව | ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය ක්‍රි.පූ. 6 වන සියවසේ සිට ක්‍රි.ව. 1815 දක්වා කාලය ආවරණය කරන වැදගත් ඓතිහාසික වංශකථාවකි. එය දකුණු ආසියාවේ ඉතිහාසය සහ බුද්ධාගම පිළිබඳ වැදගත් ලේඛනමය මූලාශ්‍රයකි.<ref>{{Cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[පානදුරාවාදය|1873 පානදුරාවාදයට අදාළ ලේඛන]] |[[File:Venerable Migettuwatte Gunananda Thera (1823-1890).jpg|100px|center|alt=පානදුරාවාදයට සහභාගී වූ මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමි]] <br> [[File:Ola Scriptures And Art Works Of Venerable Migettuwatte Gunananda Thera.jpg|150px|center|alt=මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමියන්ට අදාළ පුස්කොළ ලේඛන]] | 2025 | ශ්‍රී ලංකාව | 1873 දී පැවැත්වුණු පානදුරාවාදයට අදාළ ලේඛන හතරක එකතුවකි. බෞද්ධ හා ක්‍රිස්තියානි නායකයන් අතර පැවති ආගමික සංවාදය සහ ඊට අදාළ ලිපි හුවමාරු මෙම ලේඛනවලට ඇතුළත් වේ.<ref>{{Cite web |title=Documents Connected with the Pānadurā Vādaya (The Great Debate of Panadura) in 1873 |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/register2025 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]] | [[File:Gall Trilingual Inscription.jpg|150px|alt=ගාල්ල ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]] | 2025 | චීනය සහ ශ්‍රී ලංකාව | චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂාවලින් සමන්විත ඓතිහාසික සෙල්ලිපියකි. එය සෙල්ලිපිය පිහිටවූ තැනැත්තන් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදය වෙත සිදු කල පූජාවන් මෙන්ම ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඇතුළු ආසියානු කලාපය අතර පැවති ඓතිහාසික සම්බන්ධතා පිළිබඳ වැදගත් සාක්ෂියකි.<ref>{{Cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} ==අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම== ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය යනු පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වන සාම්ප්‍රදායික දැනුම, කුසලතා, රංග කලාවන්, ශිල්පීය සම්ප්‍රදායන් සහ සංස්කෘතික භාවිතයන්ගෙන් සමන්විත උරුමයකි. UNESCO හි මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ශ්‍රී ලංකාවට අදාළ සංස්කෘතික උරුම තුනක් ඇතුළත් කර ඇත. ඒවා නම් 2018 දී ඇතුළත් කළ රූකඩ නාට්‍ය, 2021 දී ඇතුළත් කළ දුම්බර රටා කලාල නිෂ්පාදනයේ සාම්ප්‍රදායික ශිල්පය සහ 2025 දී ඇතුළත් කළ කිතුල් මැදීම/කිතුල් කැපීමේ පාරම්පරික තාක්ෂණයයි.<ref>{{Cite web |title=Sri Lanka – Intangible Cultural Heritage |url=https://ich.unesco.org/en/state/sri-lanka-LK |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම}} ! style="width:220px;" scope="col" | උරුමය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය ! style="width:180px;" scope="col" | රට ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[නූල් රූකඩ නාට්‍ය]] | [[File:AmbalangodaImMuseum.jpg|AmbalangodaImMuseum]] | 2018 | ශ්‍රී ලංකාව | ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික නූල් රූකඩ නාට්‍ය කලාවකි. එය විනෝදාස්වාදයට අමතරව සදාචාරාත්මක හා සමාජීය පණිවිඩ ජනතාව වෙත ගෙන යන අතර, දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල ගම්වාසී ප්‍රජාවන් අතර පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වී ඇත. 2018 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Rūkada Nātya, traditional string puppet drama in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/rukada-natya-traditional-string-puppet-drama-in-sri-lanka-01370 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[දුම්බර රටා කලාල]] | | 2021 | ශ්‍රී ලංකාව | දුම්බර ප්‍රදේශයේ සාම්ප්‍රදායිකව නිපදවන අතින් වියන ලද කලාල වර්ගයකි. බිත්ති සැරසිලි, තිර සහ කුෂන් ආවරණ ආදිය සඳහා භාවිත වන මෙම කලාල නිෂ්පාදන ක්‍රමය පාරම්පරික දැනුම හා කුසලතා මත පදනම් වේ. 2021 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Traditional craftsmanship of making Dumbara Ratā Kalāla |url=https://ich.unesco.org/en/RL/chinese-weiqi-01693 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[කිතුල් මැදීම|කිතුල් මැදීම/කිතුල් කැපීම]] | [[ගොනුව:Kithul treacle.jpg|center|75px]]<br> [[File:Life in the jungle.jpg|150px]] | 2025 | ශ්‍රී ලංකාව | කිතුල් ගසෙන් පැණි රස යුෂ ලබාගැනීම සඳහා ගම්මාන ප්‍රජාවන් තුළ පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට පැවත එන සාම්ප්‍රදායික දැනුම හා තාක්ෂණයකි. කිතුල් ගසට නැගීම, මල් දඬු සකස් කිරීම සහ යුෂ එකතු කිරීම වැනි විශේෂිත ක්‍රමවේද මෙයට ඇතුළත් වේ. 2025 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} ==මේ අඩවියත් බලන්න== *[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]] *[[ශ්‍රී ලංකාව]] == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} == බාහිර සබැඳි == *[http://whc.unesco.org/en/list යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවි ලැයිස්තුව] &mdash; නිල වෙබ් අඩවිය *[http://terre.sans.frontiere.free.fr/page_a_voir_a_faire/top_100.htm ලොව ලස්සනම ස්ථාන 100 - 95 - සීගිරිය] *[http://www.go2srilanka.com/destinations.html ගමනාන්ත - ශ්‍රී ලංකාව - ආකර්ෂණීය ස්ථාන] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106000919/http://www.go2srilanka.com/destinations.html |date=2007-11-06 }} *[http://www.imagesofceylon.com ග්‍රී ලාංකීය ඉතිහාසයේ පින්තූර ] {{Sri Lanka topics}} {{World Heritage Sites in Sri Lanka}} {{Lists of World Heritage Sites in Asia}} [[Category:Lists of World Heritage Sites|Sri Lanka]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ පිහිටි ලෝක උරුම අඩවි| ]] [[Category:Lists of tourist attractions in Sri Lanka|World Heritage Sites]] [[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි ලෝක උරුම ]] t1xy8g5vsfp5h2vz0a17ful6kpd6w13 798762 798761 2026-09-06T15:20:25Z KSLwiki24 70498 /* ලෝක මතක උරුම */ 798762 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ස්ථාන | header1 = සංඛ්‍යාත්මක තොරතුරු | label1 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data1 = 8 | label2 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data2 = 8 | label3 = මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත | data3 = 4 | label4 = ලෝක මතක උරුම | data4 = 5 | label5 = අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම | data5 = 3 | label6 = ලෝක උරුම පළමු ලියාපදිංචිය | data6 = වර්ෂ 1982 | label7 = ලෝක උරුම නවතම ලියාපදිංචිය | data7 = වර්ෂ 2010 }} {{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන පිහිටීම. හරිත තිත් ස්වභාවික ස්ථාන වේ, රතු තිත් සංස්කෘතික වේ.|alt=Map of Sri Lanka with locations of World Heritage Sites |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.30|N|long=80.64 |E|label=[[මහනුවර]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.9569|N|long=80.7597 |E|label=[[සීගිරිය]] | position=top}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.35|N|long=80.38 |E|label=[[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.05|N|long=80.22 |E|label=[[ගාලු කොටුව]] | position= bottom}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.933333|N|long=81.0 |E|label=[[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.85|N|long=80.65 |E|label=[[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.416667|N|long=80.5 |E|label=[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | position=bottom|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.45|N|long=80.8 |E|label=[[දුම්බර කඳුවැටිය]] | position=right|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.813056 |long=80.484444|label=[[ශ්‍රී පාද කඳුවැටිය ආශ්‍රිත වනගත අභයභූමිය|ශ්‍රී පාද අභයභූමිය]] | position=left|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.8 |long=80.8|label=[[හෝර්ටන් තැන්න ජාතික උද්‍යානය|හෝර්ටන් තැන්න]] | position=right|mark=Green pog.svg}} }} [[යුනෙස්කෝ|එක්සත් ජාතීන්ගේ අධ්‍යාපනික, විද්‍යාත්මක හා සංස්කෘතික සංවිධානය]] (UNESCO) විසින් 1972 දී පිහිටුවන ලද යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇති රටවල් විසින් නම් කරන ලද කැපී පෙනෙන විශ්වීය [[සංස්කෘතික උරුමයන්|සංස්කෘතික]] හෝ [[ස්වාභාවික උරුමයන්]] සහිත [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලෝක උරුම ස්ථාන]] නම් කරයි.<ref name="convention">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The World Heritage Convention |url=https://whc.unesco.org/en/convention/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/ |archive-date=27 August 2016 |access-date=21 September 2010 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> සංස්කෘතික උරුමයන් යනු ස්මාරක (වාස්තු විද්‍යාත්මක කෘති, ස්මාරක මූර්ති හෝ සෙල්ලිපි වැනි), ගොඩනැගිලි කණ්ඩායම් සහ ස්ථාන (පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන ඇතුළුව) වලින් සමන්විත වේ. විද්‍යාව, සංරක්ෂණය හෝ ස්වාභාවික සුන්දරත්වය යන දෘෂ්ටි කෝණයෙන් වැදගත් වන ස්වාභාවික ලක්ෂණ (භෞතික හා ජීව විද්‍යාත්මක සැකැස්මන්ගෙන් සමන්විත), භූ විද්‍යාත්මක හා භෞතික විද්‍යාත්මක සැකැස්ම (වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති සතුන් සහ ශාක විශේෂවල වාසස්ථාන ඇතුළුව) සහ ස්වාභාවික ස්ථාන ස්වාභාවික උරුමයන් ලෙස අර්ථ දැක්වේ.[[ශ්‍රී ලංකාව]] 1980 ජුනි 6 වන දින සම්මුතිය අනුමත කළේය.<ref name="Sri Lanka2">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref>යුනෙස්කෝ සම්මුතිය අනුව ප්‍රධාන කාණ්ඩ හතරක් වන අතර එක් එක් කාණ්ඩ යටතේ උරුමය කළමණාකරණය කිරීම සිදුවේ.එම කාණ්ඩ නම්, *ලෝක උරුම ස්ථාන *ජෛවගෝල රක්ෂිත *ලෝක මතක උරුම *අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage |url=https://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |archive-date=1 February 2021 |access-date=3 February 2021 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> වර්තමානය වන විට, ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන අටක් ලැයිස්තුවේ ඇත. පළමු ස්ථාන තුන වන [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය|පොළොන්නරුව පුරාණ නගරය]], [[සීගිරිය- පුරාණ නගරය|සීගිරිය පුරාණ නගරය]] සහ [[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුර පූජනීය නගරය]] 1982 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මෑත කාලීන ස්ථානය වන ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්|මධ්‍යම කඳුකරය]] 2010 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මධ්‍යම කඳුකරය සහ [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ වන රක්ෂිතය]] ස්වාභාවික ස්ථාන වන අතර අනෙක් හය සංස්කෘතික වේ. ඊට අමතරව, ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ස්ථාන හයක් ඇත. ඊට අමතරව ජෛවගෝල රක්ෂිත 4 ක්,ලෝක මතක උරුම 5 ක් සහ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම 3 ක් ද යුනෙස්කෝ සම්මුතිය යටතේ ශ්‍රී ලංකාවට හිමිව පවතී.එසේම 1983–1989 කාලය තුළ ලෝක උරුම කමිටුවේ සාමාජිකයෙකු ලෙස රට සේවය කළේය.ශ්‍රී ලංකාව තුළ යුනෙස්කෝව සම්බන්ධීකරණය කිරීම,ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා වගකිව යුතු නිල රාජ්‍ය ආයතය වශයෙන් 1949 දී පිහිටුවන ලද සහ 2024 අංක 38 දරණ යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභා පනත යටතේ පිහිටුවන ලද '''"යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභාව (Sri Lanka National Commission for UNESCO)"''' කටයුතු කරනු ලබයි.<ref name="Sri Lanka4">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> == ලෝක උරුම ස්ථාන == යුනෙස්කෝව [[ලෝක උරුම අඩවිය#තේරීමේ නිර්ණායක|නිර්ණායක දහයක්]] යටතේ අඩවි ලැයිස්තුගත කරයි; සෑම ප්‍රවේශයක්ම අවම වශයෙන් එක් නිර්ණායකයක්වත් සපුරාලිය යුතුය. නිර්ණායක i සිට vi දක්වා සංස්කෘතික වන අතර vii හරහා x ස්වභාවික වේ.<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/criteria/|title=UNESCO World Heritage Centre – The Criteria for Selection|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=17 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160612152223/https://whc.unesco.org/en/criteria/|archive-date=12 June 2016|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> {{clear}} {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|World Heritage Sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[අනුරාධපුර (පෞරාණික නගරය)]] | [[File:SL Anuradhapura asv2020-01 img31 Abhayagiriya Stupa.jpg|150px|alt=A large Buddhist stupa]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 200; ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | අනුරාධපුරය ශ්‍රී ලංකා‌වේ අගනුවරක්ව පැවති අතර අදටත් ශ්‍රී ලාංකීය ශිෂ්ඨාචාර‍යේ සුරැකිව පවතින නටබුන් සදහා ලෝක ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි. අනුරාධපුරය නගරය මුල් කරගත් ශිෂ්ඨාචාරය ආසියා‍වේ පැවති විශිෂ්ඨත ම එකකි. දැනට එක්සත් ජාතින් ‍ලෝක උරුමයක් වන මෙය වර්තමාන අගනුවර වන ‍කොළඹ සිට කි.මී. 205 උතුරින්, උතුරු මැද පළාත මල්වතු ඔය ඉවුර මුල් කර‍ගෙන පිහිටා ති‍බේ. ක්‍රි.පූ 4 වන සියව‍සේ ආරම්භ වූ අනුරාධපුර රාජධානිය, 11 වන සියවස දක්වා ම දකුණු ආසිය‍‍වේ ස්ථාවරත ම ‍‍දේශපාලන හා ආර්ථීක මධ්‍යස්ථනයක් ‍ලෙස වැජඹුණි.‍ බෞද්ධ ලෝකයට පූජනීය නගරයක් වූ, වර්ග කි.මි. 40 පුරා විහිදුනු ‍‍බෞද්ධ ආරාම පිහිටා ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152972|title=Sacred City of Anuradhapura: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705150829/https://whc.unesco.org/document/152972|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/200/|title=Sacred City of Anuradhapura|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707093013/http://whc.unesco.org/en/list/200|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | [[File:Polonnaruwa Vatadage.jpg|150px|alt=Ruins of a Buddhist temple]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 201; i, iii, vi (සංස්කෘතික) | දෙමළ මහාසෑය(රන්කොත් වෙහෙර)-පොළොන්නරුව]] ‍චෝල ආක්‍රමණිකයින් පරදවා පළමුවන විජයබා රජු විසින් අගනුවර කර ගත් ‍පොළොන්නරුව ලංකා‍වේ ‍දෙවන පැරණිතම නගරයයි. එනමුත් ‍පොළොන්නරු රාජධානි‍යේ වැදගත්ම චරිතය වන්නේ ඔහුගේ මුනුබුරු මහා පරාක්‍රමබාහු රජුය. කෙටි චෝල පාලන සමයේ දී ‍මෙම නගරය ජනනාත මංගලම් ‍ලෙස ද හදුන්වා ති‍බේ. එ‍හෙත් ඉන් පසු පත් වූ පාලකයින්‍ අතරින් නිශ්ශංකමල්ල රජු හැරුණු විට පත් වූ අ‍නෙක් පාලකයින් එතරම් සාර්ථක ‍නොවූහ. එම රජවරු ඇති කර ගත් දකුණු ඉන්දියානු විවාහ සම්බන්ධතා පසු කාලීනව ඇති වූ දකුණු ඉන්දියානු ආක්‍රමණවලට ද රාජධානිය දඹ‍දෙණියට සංක්‍රමණය වීමටද හේතු විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152973|title=Ancient City of Polonnaruwa: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103509/https://whc.unesco.org/document/152973|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/201/|title=Ancient City of Polonnaruwa|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103437/https://whc.unesco.org/en/list/201/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[සීගිරිය]] | [[File:Sigiriya.jpg|150px|alt=A large granite rock with people walking toward it]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1982 | 202; ii, iii, iv (සංස්කෘතික) | සීගිරිය ලොව අට වන පුදුමය ලෙස හඳුන්වයි. ‍මෙය ඉතා ඈත අතීතයේදී සිංහලයේ රජ කළ,ලොව ප්රථම ගුවන් යානය වන දඩු මොනරයෙන් අහසින් ගමන් කරමින් මුළු ලොවම පාලනය කළ ලෝකාධිපති ලංකේෂ්වර රාවණ අධිරාජ්‍යා විසින් ක්‍රි.පූ 5000 දී ඉදිකරන ලද ආරක්ෂිත මාළිගා සංකීර්ණයක් ලෙස සලකනු ලබයි එතුමාට අමතරව කුවේර රජුත් පසුව පලමුවන කාශ්‍යප රජුත් මෙම මාලිගාව භාවිතා කරන ලදි.සීගිරි ගල මුදු‍නෙහි මාළිගාවක නටබුන්ද, ගල මධ්‍යයේ සිංහ දොරටුවක් ද බිතූ සිතුවම් සහ කැටපත් පවුර පිහිටා ඇත.‍ ‍මෙහි ඇති ‍වෙනත් වැදගත් අංග ‍ලෙස බිතු සිතුවම්, පර්වතය පහළින් පිහිටා ඇති මාලිගා සංකීර්ණය, දිය අගල්, පවුරු සහ පර්වත‍යේ සිට මිටර සිය ගණනක් දුරට විහි‍‍දෙන උද්‍යාන දැක්විය හැකිය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152974|title=Ancient City of Sigiriya: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705132910/https://whc.unesco.org/document/152974|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/202/|title=Ancient City of Sigiriya|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=6 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220806053436/https://whc.unesco.org/en/list/202|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[මහනුවර]] පෞරාණීක නගරය | [[File:SL Kandy asv2020-01 img33 Sacred Tooth Temple.jpg|150px|alt=A Buddhist temple in white stone and a flag in front]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1988 | 450; iv, vi (සංස්කෘතික) | මහනුවර නගරයේ පිහිටා ඇති පූජනීය ස්ථානයක් වන දළදා මාලිගා‍වේ බුදුන් වහන්‍‍සේගේ දන්ත ධාතුව තැන්පත් කර ඇත. රාජ්‍ය ‍දේශපාලන වැදගත් සංකේතයක් වන දන්ත ධාතූන් වහන්සේගේ හිමිකරු ර‍ටෙහි පාලකයා බව සැලකෙන මතයක් පුරාණ කාල‍යේ සිටම පවති. වර්ෂ 1592 සිට 1815 දක්වා කාල සීමාවෙහි දී ලංකාවේ අගනුවර ලෙස මහනුවර පැවති අතර දළදා මාලිගාව නිසාවෙන් මහනුවර නගරය එක්සත් ජාතීන්ගේ ලෝක උරුමයක් ලෙස නම් කරනු ලැබීය. වසරකට වරක් ආගමික වතාවත් පැවැත්වී‍මේ අවස්ථාව අස්ගිරි මල්වතු ‍දෙපාර්ශවය අතර හුවමාරු ‍වේ. ත්‍රස්තවාදි ප්‍රහාරයකින් හානි සිදු වුවද දැන් සම්පුර්ණයෙන් ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153507|title=Sacred City of Kandy: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705171904/https://whc.unesco.org/document/153507|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/450/|title=Sacred City of Kandy|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=1 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220801225441/https://whc.unesco.org/en/list/450|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | [[File:20160128 Sri Lanka 4107 Sinharaja Forest Reserve sRGB (25468886730).jpg|150px|alt=Look at a rain forest from above]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමු පලාත]] සහ [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණූ පලාත]] | 1988 | 405; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකා‌වේ ව‍න උද්‍යානයක් වන සිංහරාජ වනය, යුනෙස්කෝව මගින් ‍ජෛව ගෝලීය රක්ෂිතයක් හා ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ති‍බේ. නො ඉදුල් වැසි වනාන්තරයක් වන ‍මෙය, ළඟා වීමට ඇති අපහසු බව නිසා ම දැව කර්මාන්ත‍යේ ග්‍රහණ‍යෙන් මිදී ඇත. ‍මෙය 1889 දී ලෝක උරුමයක් ද 1978 දී ලෝක උරුමයක් ද ලෙස ද නම් කර තිබේ. නැගෙනහිර - බටහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 21 ද උතුරු- නැගෙනහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 7 පමණක් වුව ද ඉතා සරු ‍ජෛව විවිධත්වයකට සහ ආ‍වේනික වි‍ශේෂ (කෘමීන්, ශාක, උරගයන්, පක්ෂීන් සහ ක්ෂීර‍පායීන්) රැසකට ‍සෙවණ සපයයි.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/405/|title=Sinharaja Forest Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802042303/https://whc.unesco.org/en/list/405|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ගාලු කොටුව|පැරණි ගාලු නගරය සහ එහි බලකොටු]] |[[File:Galle Fort.jpg|150px|alt=Aerial photo of Galle fort]] |[[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පලාත]] | 1988 | 451; iv (සංස්කෘතික) | ගාල්ල, ශ්‍රී ලංකා‌වේ නිරිතදිග ‍වෙරළ තීර‍යේ ‍කොළඹ සිට කි.මි. 119 දුරින් පිහිටි නගරයකි. පෘතුගීසීන් පැමිණීමට ‍පෙර 16 වන සියව‍සේ දී ධීවර වරායක් ලෙස පැවති මෙය එවකට ගිම්මතිත්ත ‍ලෙස හදුන්වා ඇත. (ඉබන්බතුතා ක්වලි (Qali) ලෙස හදුන්වා ති‍බේ.) 18 වන සියව‍සේ බ්‍රිතාන්‍ය පාලකයින් කොළඹ ප්‍රධාන වරාය ‍ලෙස සැලකීමට ‍පෙර ගාල්ල එහි දියුණු‍වේ උපරිමයට එළඹ තිබිණ. 2004.12.26 දින ඇති වු සුනාමි උවදුරින් නගරයට හානි සිදු වූ අතර දහස් ගනණක් ජීවිතක්ෂයට පත් විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153511|title=Old Town of Galle and its Fortifications: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705121023/https://whc.unesco.org/document/153511|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/451/|title=Old Town of Galle and its Fortifications|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802020044/https://whc.unesco.org/en/list/451|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | [[File:Dambulla-buddhastupa.jpg|150px|alt=Stupa with sitting Buddhas around it in a cave with painted walls]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] | 1991 | 561; i, iv (සංස්කෘතික) | දඹුලු ‍ලෙන් විහාරය (රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහාරය) රට මැද භාගයට වන්නට පිහිටි, ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ඇති ස්ථානයකි. ‍කොළඹින් කි.මි. 148 නැ‍ගෙනහිරින්ද මහනුවරින් කි.මි. 72 උතුරින්ද පිහිටා ඇති ‍මෙය ඉතා ‍හොදින් සුරැකිව ඇති විහාර සංකීර්ණයකි. තැනිතලාවෙන් මි.160 උසින් පිහිටි පර්වතයක, 80 ට අධික ‍ලෙන් සංඛ්‍යාවක් පවතින අතර ‍ලෙන් පහක් ආශ්‍රිතව විහාර අංගනය පිහිටා ඇත. බුද්ධ චරිතයට අදාළ ස්තූප සහ බිතු සිතුවම් නිසා ‍මෙම විහාරය ලෝක ප්‍රසිද්ධියට පත් වී ඇත. බුද්ධ ස්තූප 153, සිංහල රජුන්ගේ ප්‍රතිමා 3 සහ දැව ප්‍රතිමා 4 ක් වර්ග මි. 2100 ප්‍ර‍දේශයක පිහිටා ති‍බේ.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/561|title=Rangiri Dambulla Cave Temple|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001422/http://whc.unesco.org/en/list/561|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්]] | [[File:Sri Pada 02.jpg|150px|alt=A mountain from far]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] සහ [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව පලාත]] | 2010 | 1203; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකාවේ උස්බිම් තෙත් කලාපීය උද්‍යාන තුනකින් සමන්විත වේ: කඳු මුදුන වන සංරක්ෂණ ප්‍රදේශය, හෝර්ටන් තැන්න ජාතික වනෝද්‍යානය සහ නකල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය. ආදම්ගේ කඳු මුදුන බෞද්ධ වන්දනාකරුවන් සඳහා සැලකිය යුතු මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත්ව ඇති උසම ස්ථානයයි. එය ආවේණික විශේෂ ඇදහිය නොහැකි පරාසයක් සහිත ජෛව විවිධත්ව උණුසුම් ස්ථානයකි. බටහිර දම් පාට මුහුණැති ලැංගූර්, සිහින් ලෝරිස් සහ ශ්‍රී ලංකා දිවියා වැනි වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති විශේෂ කිහිපයක් පවා මෙහි සොයාගත හැකිය.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1203|title=Central Highlands of Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001427/http://whc.unesco.org/en/list/1203|url-status=live}}</ref> |- |} === තාවකාලික ලැයිස්තුව === ලෝක උරුම ලැයිස්තුවේ ලියා ඇති ස්ථාන වලට අමතරව, සාමාජික රටවලට නම් කිරීම සඳහා සලකා බැලිය හැකි තාවකාලික ස්ථාන ලැයිස්තුවක් පවත්වා ගත හැකිය. ලෝක උරුම ලැයිස්තුව සඳහා නාමයෝජනා පිළිගනු ලබන්නේ එම ස්ථානය කලින් තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ලැයිස්තුගත කර ඇත්නම් පමණි.<ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |title=Tentative Lists |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=7 October 2010 |archive-date=1 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160401104537/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |url-status=live }}</ref>වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ අඩවි හයක් ඇත.<ref name="Sri Lanka">{{Cite web |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|Tentative sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] | | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2006 | ii, v (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|title=Seruwila Mangala Raja Maha Vihara|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ මහවැලි ගඟ දිගේ සේරුවිල සිට ශ්‍රී පාදය පුරාණ වන්දනා මාර්ගය | [[File:Adam's Peak - January 2020.jpg|150px|alt=A conical mountain]] | අඩවි කිහිපයක් | 2010 | ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|title=Seruwila to Sri Pada (Sacred Foot Print Shrine), Ancient pilgrim route along the Mahaweli river in Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225958/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රජගල පුරාවිද්‍යා භූමිය|රජගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයේ පිහිටි පුරාණ ආරියකර විහාරය]] | [[File:Rajagala Archaeological Site 1.jpg|150px|alt=Temple ruins with several pillars standing]] | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2020 | i, iii, iv (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|title=Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ භාවනා ආරාම | [[File:A resting place in Ritigala.jpg|150x150px|alt=A resting place in the Ritigala monastery]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]], [[North Western Province, Sri Lanka|වයඹ]] | 2024 | iii, iv, v (සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=4 June 2024 |title=Buddhist Meditation Monasteries of Ancient Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6774/ |access-date=30 June 2024 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ තේ සංස්කෘතික භූ දර්ශනය | [[File:Tea plantation Haputale.jpg|150px|alt=Tea plantation (Dambatenne estates) at about 1800&nbsp;m above sea level in Haputale, Hill Country]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]], [[Uva Province, Sri Lanka|ඌව]] | 2025 | iv, v, vi(සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=19 August 2025 |title=Sri Lanka’s Tea Cultural Landscape|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6888/|access-date=09 October 2025 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | [[රිටිගල ස්වාභාවික දැඩි රක්‍ෂිතය|රිටිගල දැඩි ස්වභාව රක්ෂිතය]] | [[File:Pathway to Ritigala Monastery -SriLanka.png|center|150px]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]] | 2026 | xii,ix,x(ස්වභාවික) |<ref>{{Cite web |date=31 March 2026 |title=Ritigala Strike Nature Reserve|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/7008/|access-date= 15 June 2026 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |} ==මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත == යුනෙස්කෝවේ මිනිසා සහ ජෛවගෝල වැඩසටහන (Man and the Biosphere Programme – MAB) යනු මිනිසා සහ ස්වාභාවික පරිසරය අතර ඇති සම්බන්ධතාවය තිරසාර ලෙස පවත්වාගෙන යාම අරමුණු කරගත් ජාත්‍යන්තර වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන යටතේ ස්වාභාවික පරිසර පද්ධති, ජෛව විවිධත්වය සහ ස්වාභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය කිරීමත්, ඒ සමඟ ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ තිරසාර සංවර්ධනය ප්‍රවර්ධනය කිරීමත් සඳහා ජෛවගෝල රක්ෂිත (Biosphere Reserves) නම් ප්‍රදේශ හඳුනාගෙන නම් කරනු ලැබේ.ශ්‍රී ලංකාවේ දැනට ජෛවගෝල රක්ෂිත ස්ථාන 4 ක් පවතී.<ref>{{Cite web |title=What are biosphere reserves? |url=https://www.unesco.org/en/mab/wnbr/about |website=UNESCO |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ ජෛවගෝල රක්ෂිත}} ! style="width:180px;" scope="col" | ජෛවගෝල රක්ෂිතය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:120px;" scope="col" | ස්ථානය ! style="width:70px;" scope="col" | නම් කළ වර්ෂය ! style="width:100px;" scope="col" | වර්ග ප්‍රමාණය ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[හුරුලු වන රක්ෂිතය|හුරුලු ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Hurulu Eco Park 03.JPG|150px|Hurulu_Eco_Park_03]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද පළාත]] | 1977 | 69,641 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයට අයත් සදාහරිත වනාන්තර පරිසර පද්ධතියක් වන මෙය අලි ඇතුළු විවිධ වනජීවීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.<ref>{{Cite web |title=Hurulu |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/list |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:20160128 Sri Lanka 4132 Sinharaja Forest Preserve sRGB (25674474901).jpg|150px|alt=Sinharaja rainforest]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව]], [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු]] | 1978 | 29,830 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ පහතරට තෙත් කලාපයේ ඉතිරිව ඇති විශාලතම අඛණ්ඩ සදාහරිත වැසි වනාන්තර ප්‍රදේශය වන මෙය ශාක හා සත්ව විශේෂවල ඉහළ ආවේණිකත්වය හේතුවෙන් විශේෂ සංරක්ෂණ වැදගත්කමක් දරයි.<ref>{{Cite web |title=Sinharaja |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/sinharaja |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[කන්නෙලිය වන රක්ෂිතය|කන්නෙලිය–දෙදියගල–නකියාදෙනිය ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Raining in kanneliya forest.jpg|150px|Raining_in_kanneliya_forest]] | [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]] | 2004 | 25,393 හෙක්ටයාර් | කන්නෙලිය, දෙදියගල සහ නකියාදෙනිය යන එකිනෙකට සම්බන්ධ වනාන්තර ප්‍රදේශවලින් සමන්විත මෙම ජෛවගෝල රක්ෂිතය ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු තෙත් කලාපයේ වැදගත් ජෛව විවිධත්ව හා ආවේණික විශේෂ සංරක්ෂණ ප්‍රදේශයකි.<ref>{{Cite web |title=Kanneliya-Dediyagala-Nakiyadeniya |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/kanneliya-dediyagala-nakiyadeniya |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[බූන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය|බූන්දල ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Three Elephants.jpg|150px|Three_Elephants]] | [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]] | 2005 | 18,242 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ එකම වෙරළබඩ ජෛවගෝල රක්ෂිතය වන මෙය තෙත්බිම්, කලපු, වෙරළ සහ වියළි කලාපීය වනාන්තර ඇතුළු විවිධ පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත වන අතර, සංක්‍රමණික හා දේශීය පක්ෂීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.<ref>{{Cite web |title=Bundala |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/bundala |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == ලෝක මතක උරුම == '''යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක වැඩසටහන''' ({{lang-en|Memory of the World Programme}}) යනු ලෝකයේ වැදගත් '''ලේඛනමය උරුම''' සංරක්ෂණය කිරීම, ඒවාට ප්‍රවේශය පුළුල් කිරීම සහ ඒවායේ වැදගත්කම පිළිබඳ මහජන දැනුවත්භාවය වැඩි කිරීම අරමුණු කරගත් යුනෙස්කෝ වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන 1992 දී ආරම්භ කරන ලද අතර, ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් සහිත ලේඛනමය උරුමයන් '''යුනෙස්කෝ ලෝක මතක ජාත්‍යන්තර ලේඛනය''' වෙත ඇතුළත් කරනු ලැබේ.2025 වන විට ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධ ලේඛනමය උරුමයන් පහක් යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කර තිබේ.<ref>{{Cite web |title=Memory of the World: About the programme |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/about |website=UNESCO |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධ යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම}} ! style="width:220px;" scope="col" | උරුමය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය ! style="width:180px;" scope="col" | ඉදිරිපත් කළ රට/රටවල් ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගමේ ලේඛන | [[File:Dutch Coat of Arms Galle.jpg|150px|Dutch_Coat_of_Arms_Galle]] | 2003 | ඉන්දියාව, ඉන්දුනීසියාව, නෙදර්ලන්තය, දකුණු අප්‍රිකාව සහ ශ්‍රී ලංකාව | ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගම (VOC) සම්බන්ධ ලේඛනාගාර එකතුවකි. එය ආසියාව හා අනෙකුත් ප්‍රදේශවල යටත්විජිත සහ වෙළඳ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය උරුමයකි.<ref>{{Cite web |title=Archives of the Dutch East India Company |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | ඉන්දියානු සාගර සුනාමි ලේඛන | [[File:2004 Indian Ocean earthquake - affected countries.png|150px|2004_Indian_Ocean_earthquake_-_affected_countries]] | 2017 | ඉන්දුනීසියාව සහ ශ්‍රී ලංකාව | 2004 ඉන්දියානු සාගර සුනාමි ව්‍යසනය හා ඊට අදාළ සිදුවීම්, ප්‍රතිචාර සහ බලපෑම් සම්බන්ධ ලේඛනමය ද්‍රව්‍ය එකතුවකි.<ref>{{Cite web |title=The Indian Ocean Tsunami Archives |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[මහාවංසය|මහාවංසය]] |[[File:Palm-leaf manuscript of Atthakatha.jpg|150px|alt=ශ්‍රී ලංකාවේ පුස්කොළ අත්පිටපතක්]] | 2023 | ශ්‍රී ලංකාව | ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය ක්‍රි.පූ. 6 වන සියවසේ සිට ක්‍රි.ව. 1815 දක්වා කාලය ආවරණය කරන වැදගත් ඓතිහාසික වංශකථාවකි. එය දකුණු ආසියාවේ ඉතිහාසය සහ බුද්ධාගම පිළිබඳ වැදගත් ලේඛනමය මූලාශ්‍රයකි.<ref>{{Cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[පානදුරාවාදය|1873 පානදුරාවාදයට අදාළ ලේඛන]] |[[File:Venerable Migettuwatte Gunananda Thera (1823-1890).jpg|100px|center|alt=පානදුරාවාදයට සහභාගී වූ මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමි]] <br> [[File:Ola Scriptures And Art Works Of Venerable Migettuwatte Gunananda Thera.jpg|150px|center|alt=මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමියන්ට අදාළ පුස්කොළ ලේඛන]] | 2025 | ශ්‍රී ලංකාව | 1873 දී පැවැත්වුණු පානදුරාවාදයට අදාළ ලේඛන හතරක එකතුවකි. බෞද්ධ හා ක්‍රිස්තියානි නායකයන් අතර පැවති ආගමික සංවාදය සහ ඊට අදාළ ලිපි හුවමාරු මෙම ලේඛනවලට ඇතුළත් වේ.<ref>{{Cite web |title=Documents Connected with the Pānadurā Vādaya (The Great Debate of Panadura) in 1873 |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/register2025 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]] | [[File:Gall Trilingual Inscription.jpg|150px|alt=ගාල්ල ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]] | 2025 | චීනය සහ ශ්‍රී ලංකාව | චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂාවලින් සමන්විත ඓතිහාසික සෙල්ලිපියකි. එය සෙල්ලිපිය පිහිටවූ තැනැත්තන් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදය වෙත සිදු කල පූජාවන් මෙන්ම ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඇතුළු ආසියානු කලාපය අතර පැවති ඓතිහාසික සම්බන්ධතා පිළිබඳ වැදගත් සාක්ෂියකි.<ref>{{Cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම == ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය යනු පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වන සාම්ප්‍රදායික දැනුම, කුසලතා, රංග කලාවන්, ශිල්පීය සම්ප්‍රදායන් සහ සංස්කෘතික භාවිතයන්ගෙන් සමන්විත උරුමයකි. UNESCO හි [[මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුව|මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට]] ශ්‍රී ලංකාවට අදාළ අංග තුනක් ඇතුළත් කර ඇත. ඒවා නම් 2018 දී ඇතුළත් කළ රූකඩ නාට්‍ය, 2021 දී ඇතුළත් කළ දුම්බර රටා කලාල නිෂ්පාදනයේ සාම්ප්‍රදායික ශිල්පය සහ 2025 දී ඇතුළත් කළ කිතුල් මැදීම/කිතුල් කැපීමේ පාරම්පරික තාක්ෂණයයි.<ref>{{Cite web |title=Sri Lanka – Intangible Cultural Heritage |url=https://ich.unesco.org/en/state/sri-lanka-LK |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය}} ! style="width:220px;" scope="col" | උරුමය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය ! style="width:180px;" scope="col" | ඉදිරිපත් කළ රට ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[රූකඩ නාට්‍ය]] | [[File:AmbalangodaImMuseum.jpg|150px|Ambalangoda traditional puppets]] | 2018 | ශ්‍රී ලංකාව | ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික නූල් රූකඩ නාට්‍ය කලාවකි. මෙය විනෝදාස්වාදය සමඟ සමාජීය හා සංස්කෘතික පණිවිඩ සම්ප්‍රේෂණය කරන අතර, විශේෂයෙන් දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට පැවත එන කලා සම්ප්‍රදායකි. 2018 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Rūkada Nātya, traditional string puppet drama in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/rukada-natya-traditional-string-puppet-drama-in-sri-lanka-01370 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[දුම්බර රටා කලාල]] | [[File:Dumbara Rata.jpg|150px|Traditional Dumbara Rata Kalala]] | 2021 | ශ්‍රී ලංකාව | දුම්බර ප්‍රදේශයේ සාම්ප්‍රදායිකව නිපදවන අතින් වියන ලද කලාල වර්ගයකි. ස්වභාවික ශාක තන්තු සහ පාරම්පරික වියන ක්‍රම භාවිතයෙන් නිර්මාණය කරන මෙම කලාලවල සංකීර්ණ රටා සහ සාම්ප්‍රදායික මෝස්තර දැකිය හැක. දුම්බර රටා කලාල නිෂ්පාදනයේ සාම්ප්‍රදායික ශිල්පය 2021 දී UNESCO නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Traditional craftsmanship of making Dumbara Ratā Kalāla |url=https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-craftsmanship-of-making-dumbara-rat-kal-la-01543 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Dumbara Weaving: Sri Lankan Art, Skill & Village Life |url=https://khiri.com/dumbara-weaving/ |publisher=Khiri Travel |date=22 June 2023 |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[කිතුල් මැදීම|කිතුල් මැදීම/කිතුල් කැපීම]] | [[File:Kithul treacle.jpg|75px|center|Kithul_treacle]]<br>[[File:Life in the jungle.jpg|150px|Kithul tapping in Sri Lanka]] | 2025 | ශ්‍රී ලංකාව | කිතුල් ගසෙන් පැණි රස යුෂ ලබාගැනීම සඳහා පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වූ සාම්ප්‍රදායික දැනුම, කුසලතා සහ තාක්ෂණික ක්‍රමවේදයන්ගෙන් සමන්විත උරුමයකි. කිතුල් ගසට නැගීම, මල් දඬු සකස් කිරීම සහ යුෂ එකතු කිරීම වැනි ක්‍රියා මෙයට ඇතුළත් වේ. 2025 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} ==අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම== ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය යනු පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වන සාම්ප්‍රදායික දැනුම, කුසලතා, රංග කලාවන්, ශිල්පීය සම්ප්‍රදායන් සහ සංස්කෘතික භාවිතයන්ගෙන් සමන්විත උරුමයකි. UNESCO හි මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ශ්‍රී ලංකාවට අදාළ සංස්කෘතික උරුම තුනක් ඇතුළත් කර ඇත. ඒවා නම් 2018 දී ඇතුළත් කළ රූකඩ නාට්‍ය, 2021 දී ඇතුළත් කළ දුම්බර රටා කලාල නිෂ්පාදනයේ සාම්ප්‍රදායික ශිල්පය සහ 2025 දී ඇතුළත් කළ කිතුල් මැදීම/කිතුල් කැපීමේ පාරම්පරික තාක්ෂණයයි.<ref>{{Cite web |title=Sri Lanka – Intangible Cultural Heritage |url=https://ich.unesco.org/en/state/sri-lanka-LK |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම}} ! style="width:220px;" scope="col" | උරුමය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය ! style="width:180px;" scope="col" | රට ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[නූල් රූකඩ නාට්‍ය]] | [[File:AmbalangodaImMuseum.jpg|AmbalangodaImMuseum]] | 2018 | ශ්‍රී ලංකාව | ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික නූල් රූකඩ නාට්‍ය කලාවකි. එය විනෝදාස්වාදයට අමතරව සදාචාරාත්මක හා සමාජීය පණිවිඩ ජනතාව වෙත ගෙන යන අතර, දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල ගම්වාසී ප්‍රජාවන් අතර පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වී ඇත. 2018 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Rūkada Nātya, traditional string puppet drama in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/rukada-natya-traditional-string-puppet-drama-in-sri-lanka-01370 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[දුම්බර රටා කලාල]] | | 2021 | ශ්‍රී ලංකාව | දුම්බර ප්‍රදේශයේ සාම්ප්‍රදායිකව නිපදවන අතින් වියන ලද කලාල වර්ගයකි. බිත්ති සැරසිලි, තිර සහ කුෂන් ආවරණ ආදිය සඳහා භාවිත වන මෙම කලාල නිෂ්පාදන ක්‍රමය පාරම්පරික දැනුම හා කුසලතා මත පදනම් වේ. 2021 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Traditional craftsmanship of making Dumbara Ratā Kalāla |url=https://ich.unesco.org/en/RL/chinese-weiqi-01693 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[කිතුල් මැදීම|කිතුල් මැදීම/කිතුල් කැපීම]] | [[ගොනුව:Kithul treacle.jpg|center|75px]]<br> [[File:Life in the jungle.jpg|150px]] | 2025 | ශ්‍රී ලංකාව | කිතුල් ගසෙන් පැණි රස යුෂ ලබාගැනීම සඳහා ගම්මාන ප්‍රජාවන් තුළ පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට පැවත එන සාම්ප්‍රදායික දැනුම හා තාක්ෂණයකි. කිතුල් ගසට නැගීම, මල් දඬු සකස් කිරීම සහ යුෂ එකතු කිරීම වැනි විශේෂිත ක්‍රමවේද මෙයට ඇතුළත් වේ. 2025 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} ==මේ අඩවියත් බලන්න== *[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]] *[[ශ්‍රී ලංකාව]] == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} == බාහිර සබැඳි == *[http://whc.unesco.org/en/list යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවි ලැයිස්තුව] &mdash; නිල වෙබ් අඩවිය *[http://terre.sans.frontiere.free.fr/page_a_voir_a_faire/top_100.htm ලොව ලස්සනම ස්ථාන 100 - 95 - සීගිරිය] *[http://www.go2srilanka.com/destinations.html ගමනාන්ත - ශ්‍රී ලංකාව - ආකර්ෂණීය ස්ථාන] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106000919/http://www.go2srilanka.com/destinations.html |date=2007-11-06 }} *[http://www.imagesofceylon.com ග්‍රී ලාංකීය ඉතිහාසයේ පින්තූර ] {{Sri Lanka topics}} {{World Heritage Sites in Sri Lanka}} {{Lists of World Heritage Sites in Asia}} [[Category:Lists of World Heritage Sites|Sri Lanka]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ පිහිටි ලෝක උරුම අඩවි| ]] [[Category:Lists of tourist attractions in Sri Lanka|World Heritage Sites]] [[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි ලෝක උරුම ]] cadiw6wzpch4wj27ea64i31fsz0muoc 798763 798762 2026-09-06T15:22:59Z KSLwiki24 70498 /* අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම 2 */ 798763 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ස්ථාන | header1 = සංඛ්‍යාත්මක තොරතුරු | label1 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data1 = 8 | label2 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data2 = 8 | label3 = මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත | data3 = 4 | label4 = ලෝක මතක උරුම | data4 = 5 | label5 = අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම | data5 = 3 | label6 = ලෝක උරුම පළමු ලියාපදිංචිය | data6 = වර්ෂ 1982 | label7 = ලෝක උරුම නවතම ලියාපදිංචිය | data7 = වර්ෂ 2010 }} {{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන පිහිටීම. හරිත තිත් ස්වභාවික ස්ථාන වේ, රතු තිත් සංස්කෘතික වේ.|alt=Map of Sri Lanka with locations of World Heritage Sites |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.30|N|long=80.64 |E|label=[[මහනුවර]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.9569|N|long=80.7597 |E|label=[[සීගිරිය]] | position=top}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.35|N|long=80.38 |E|label=[[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.05|N|long=80.22 |E|label=[[ගාලු කොටුව]] | position= bottom}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.933333|N|long=81.0 |E|label=[[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.85|N|long=80.65 |E|label=[[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.416667|N|long=80.5 |E|label=[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | position=bottom|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.45|N|long=80.8 |E|label=[[දුම්බර කඳුවැටිය]] | position=right|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.813056 |long=80.484444|label=[[ශ්‍රී පාද කඳුවැටිය ආශ්‍රිත වනගත අභයභූමිය|ශ්‍රී පාද අභයභූමිය]] | position=left|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.8 |long=80.8|label=[[හෝර්ටන් තැන්න ජාතික උද්‍යානය|හෝර්ටන් තැන්න]] | position=right|mark=Green pog.svg}} }} [[යුනෙස්කෝ|එක්සත් ජාතීන්ගේ අධ්‍යාපනික, විද්‍යාත්මක හා සංස්කෘතික සංවිධානය]] (UNESCO) විසින් 1972 දී පිහිටුවන ලද යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇති රටවල් විසින් නම් කරන ලද කැපී පෙනෙන විශ්වීය [[සංස්කෘතික උරුමයන්|සංස්කෘතික]] හෝ [[ස්වාභාවික උරුමයන්]] සහිත [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලෝක උරුම ස්ථාන]] නම් කරයි.<ref name="convention">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The World Heritage Convention |url=https://whc.unesco.org/en/convention/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/ |archive-date=27 August 2016 |access-date=21 September 2010 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> සංස්කෘතික උරුමයන් යනු ස්මාරක (වාස්තු විද්‍යාත්මක කෘති, ස්මාරක මූර්ති හෝ සෙල්ලිපි වැනි), ගොඩනැගිලි කණ්ඩායම් සහ ස්ථාන (පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන ඇතුළුව) වලින් සමන්විත වේ. විද්‍යාව, සංරක්ෂණය හෝ ස්වාභාවික සුන්දරත්වය යන දෘෂ්ටි කෝණයෙන් වැදගත් වන ස්වාභාවික ලක්ෂණ (භෞතික හා ජීව විද්‍යාත්මක සැකැස්මන්ගෙන් සමන්විත), භූ විද්‍යාත්මක හා භෞතික විද්‍යාත්මක සැකැස්ම (වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති සතුන් සහ ශාක විශේෂවල වාසස්ථාන ඇතුළුව) සහ ස්වාභාවික ස්ථාන ස්වාභාවික උරුමයන් ලෙස අර්ථ දැක්වේ.[[ශ්‍රී ලංකාව]] 1980 ජුනි 6 වන දින සම්මුතිය අනුමත කළේය.<ref name="Sri Lanka2">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref>යුනෙස්කෝ සම්මුතිය අනුව ප්‍රධාන කාණ්ඩ හතරක් වන අතර එක් එක් කාණ්ඩ යටතේ උරුමය කළමණාකරණය කිරීම සිදුවේ.එම කාණ්ඩ නම්, *ලෝක උරුම ස්ථාන *ජෛවගෝල රක්ෂිත *ලෝක මතක උරුම *අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage |url=https://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |archive-date=1 February 2021 |access-date=3 February 2021 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> වර්තමානය වන විට, ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන අටක් ලැයිස්තුවේ ඇත. පළමු ස්ථාන තුන වන [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය|පොළොන්නරුව පුරාණ නගරය]], [[සීගිරිය- පුරාණ නගරය|සීගිරිය පුරාණ නගරය]] සහ [[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුර පූජනීය නගරය]] 1982 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මෑත කාලීන ස්ථානය වන ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්|මධ්‍යම කඳුකරය]] 2010 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මධ්‍යම කඳුකරය සහ [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ වන රක්ෂිතය]] ස්වාභාවික ස්ථාන වන අතර අනෙක් හය සංස්කෘතික වේ. ඊට අමතරව, ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ස්ථාන හයක් ඇත. ඊට අමතරව ජෛවගෝල රක්ෂිත 4 ක්,ලෝක මතක උරුම 5 ක් සහ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම 3 ක් ද යුනෙස්කෝ සම්මුතිය යටතේ ශ්‍රී ලංකාවට හිමිව පවතී.එසේම 1983–1989 කාලය තුළ ලෝක උරුම කමිටුවේ සාමාජිකයෙකු ලෙස රට සේවය කළේය.ශ්‍රී ලංකාව තුළ යුනෙස්කෝව සම්බන්ධීකරණය කිරීම,ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා වගකිව යුතු නිල රාජ්‍ය ආයතය වශයෙන් 1949 දී පිහිටුවන ලද සහ 2024 අංක 38 දරණ යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභා පනත යටතේ පිහිටුවන ලද '''"යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභාව (Sri Lanka National Commission for UNESCO)"''' කටයුතු කරනු ලබයි.<ref name="Sri Lanka4">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> == ලෝක උරුම ස්ථාන == යුනෙස්කෝව [[ලෝක උරුම අඩවිය#තේරීමේ නිර්ණායක|නිර්ණායක දහයක්]] යටතේ අඩවි ලැයිස්තුගත කරයි; සෑම ප්‍රවේශයක්ම අවම වශයෙන් එක් නිර්ණායකයක්වත් සපුරාලිය යුතුය. නිර්ණායක i සිට vi දක්වා සංස්කෘතික වන අතර vii හරහා x ස්වභාවික වේ.<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/criteria/|title=UNESCO World Heritage Centre – The Criteria for Selection|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=17 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160612152223/https://whc.unesco.org/en/criteria/|archive-date=12 June 2016|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> {{clear}} {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|World Heritage Sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[අනුරාධපුර (පෞරාණික නගරය)]] | [[File:SL Anuradhapura asv2020-01 img31 Abhayagiriya Stupa.jpg|150px|alt=A large Buddhist stupa]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 200; ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | අනුරාධපුරය ශ්‍රී ලංකා‌වේ අගනුවරක්ව පැවති අතර අදටත් ශ්‍රී ලාංකීය ශිෂ්ඨාචාර‍යේ සුරැකිව පවතින නටබුන් සදහා ලෝක ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි. අනුරාධපුරය නගරය මුල් කරගත් ශිෂ්ඨාචාරය ආසියා‍වේ පැවති විශිෂ්ඨත ම එකකි. දැනට එක්සත් ජාතින් ‍ලෝක උරුමයක් වන මෙය වර්තමාන අගනුවර වන ‍කොළඹ සිට කි.මී. 205 උතුරින්, උතුරු මැද පළාත මල්වතු ඔය ඉවුර මුල් කර‍ගෙන පිහිටා ති‍බේ. ක්‍රි.පූ 4 වන සියව‍සේ ආරම්භ වූ අනුරාධපුර රාජධානිය, 11 වන සියවස දක්වා ම දකුණු ආසිය‍‍වේ ස්ථාවරත ම ‍‍දේශපාලන හා ආර්ථීක මධ්‍යස්ථනයක් ‍ලෙස වැජඹුණි.‍ බෞද්ධ ලෝකයට පූජනීය නගරයක් වූ, වර්ග කි.මි. 40 පුරා විහිදුනු ‍‍බෞද්ධ ආරාම පිහිටා ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152972|title=Sacred City of Anuradhapura: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705150829/https://whc.unesco.org/document/152972|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/200/|title=Sacred City of Anuradhapura|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707093013/http://whc.unesco.org/en/list/200|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | [[File:Polonnaruwa Vatadage.jpg|150px|alt=Ruins of a Buddhist temple]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 201; i, iii, vi (සංස්කෘතික) | දෙමළ මහාසෑය(රන්කොත් වෙහෙර)-පොළොන්නරුව]] ‍චෝල ආක්‍රමණිකයින් පරදවා පළමුවන විජයබා රජු විසින් අගනුවර කර ගත් ‍පොළොන්නරුව ලංකා‍වේ ‍දෙවන පැරණිතම නගරයයි. එනමුත් ‍පොළොන්නරු රාජධානි‍යේ වැදගත්ම චරිතය වන්නේ ඔහුගේ මුනුබුරු මහා පරාක්‍රමබාහු රජුය. කෙටි චෝල පාලන සමයේ දී ‍මෙම නගරය ජනනාත මංගලම් ‍ලෙස ද හදුන්වා ති‍බේ. එ‍හෙත් ඉන් පසු පත් වූ පාලකයින්‍ අතරින් නිශ්ශංකමල්ල රජු හැරුණු විට පත් වූ අ‍නෙක් පාලකයින් එතරම් සාර්ථක ‍නොවූහ. එම රජවරු ඇති කර ගත් දකුණු ඉන්දියානු විවාහ සම්බන්ධතා පසු කාලීනව ඇති වූ දකුණු ඉන්දියානු ආක්‍රමණවලට ද රාජධානිය දඹ‍දෙණියට සංක්‍රමණය වීමටද හේතු විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152973|title=Ancient City of Polonnaruwa: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103509/https://whc.unesco.org/document/152973|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/201/|title=Ancient City of Polonnaruwa|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103437/https://whc.unesco.org/en/list/201/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[සීගිරිය]] | [[File:Sigiriya.jpg|150px|alt=A large granite rock with people walking toward it]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1982 | 202; ii, iii, iv (සංස්කෘතික) | සීගිරිය ලොව අට වන පුදුමය ලෙස හඳුන්වයි. ‍මෙය ඉතා ඈත අතීතයේදී සිංහලයේ රජ කළ,ලොව ප්රථම ගුවන් යානය වන දඩු මොනරයෙන් අහසින් ගමන් කරමින් මුළු ලොවම පාලනය කළ ලෝකාධිපති ලංකේෂ්වර රාවණ අධිරාජ්‍යා විසින් ක්‍රි.පූ 5000 දී ඉදිකරන ලද ආරක්ෂිත මාළිගා සංකීර්ණයක් ලෙස සලකනු ලබයි එතුමාට අමතරව කුවේර රජුත් පසුව පලමුවන කාශ්‍යප රජුත් මෙම මාලිගාව භාවිතා කරන ලදි.සීගිරි ගල මුදු‍නෙහි මාළිගාවක නටබුන්ද, ගල මධ්‍යයේ සිංහ දොරටුවක් ද බිතූ සිතුවම් සහ කැටපත් පවුර පිහිටා ඇත.‍ ‍මෙහි ඇති ‍වෙනත් වැදගත් අංග ‍ලෙස බිතු සිතුවම්, පර්වතය පහළින් පිහිටා ඇති මාලිගා සංකීර්ණය, දිය අගල්, පවුරු සහ පර්වත‍යේ සිට මිටර සිය ගණනක් දුරට විහි‍‍දෙන උද්‍යාන දැක්විය හැකිය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152974|title=Ancient City of Sigiriya: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705132910/https://whc.unesco.org/document/152974|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/202/|title=Ancient City of Sigiriya|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=6 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220806053436/https://whc.unesco.org/en/list/202|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[මහනුවර]] පෞරාණීක නගරය | [[File:SL Kandy asv2020-01 img33 Sacred Tooth Temple.jpg|150px|alt=A Buddhist temple in white stone and a flag in front]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1988 | 450; iv, vi (සංස්කෘතික) | මහනුවර නගරයේ පිහිටා ඇති පූජනීය ස්ථානයක් වන දළදා මාලිගා‍වේ බුදුන් වහන්‍‍සේගේ දන්ත ධාතුව තැන්පත් කර ඇත. රාජ්‍ය ‍දේශපාලන වැදගත් සංකේතයක් වන දන්ත ධාතූන් වහන්සේගේ හිමිකරු ර‍ටෙහි පාලකයා බව සැලකෙන මතයක් පුරාණ කාල‍යේ සිටම පවති. වර්ෂ 1592 සිට 1815 දක්වා කාල සීමාවෙහි දී ලංකාවේ අගනුවර ලෙස මහනුවර පැවති අතර දළදා මාලිගාව නිසාවෙන් මහනුවර නගරය එක්සත් ජාතීන්ගේ ලෝක උරුමයක් ලෙස නම් කරනු ලැබීය. වසරකට වරක් ආගමික වතාවත් පැවැත්වී‍මේ අවස්ථාව අස්ගිරි මල්වතු ‍දෙපාර්ශවය අතර හුවමාරු ‍වේ. ත්‍රස්තවාදි ප්‍රහාරයකින් හානි සිදු වුවද දැන් සම්පුර්ණයෙන් ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153507|title=Sacred City of Kandy: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705171904/https://whc.unesco.org/document/153507|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/450/|title=Sacred City of Kandy|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=1 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220801225441/https://whc.unesco.org/en/list/450|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | [[File:20160128 Sri Lanka 4107 Sinharaja Forest Reserve sRGB (25468886730).jpg|150px|alt=Look at a rain forest from above]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමු පලාත]] සහ [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණූ පලාත]] | 1988 | 405; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකා‌වේ ව‍න උද්‍යානයක් වන සිංහරාජ වනය, යුනෙස්කෝව මගින් ‍ජෛව ගෝලීය රක්ෂිතයක් හා ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ති‍බේ. නො ඉදුල් වැසි වනාන්තරයක් වන ‍මෙය, ළඟා වීමට ඇති අපහසු බව නිසා ම දැව කර්මාන්ත‍යේ ග්‍රහණ‍යෙන් මිදී ඇත. ‍මෙය 1889 දී ලෝක උරුමයක් ද 1978 දී ලෝක උරුමයක් ද ලෙස ද නම් කර තිබේ. නැගෙනහිර - බටහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 21 ද උතුරු- නැගෙනහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 7 පමණක් වුව ද ඉතා සරු ‍ජෛව විවිධත්වයකට සහ ආ‍වේනික වි‍ශේෂ (කෘමීන්, ශාක, උරගයන්, පක්ෂීන් සහ ක්ෂීර‍පායීන්) රැසකට ‍සෙවණ සපයයි.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/405/|title=Sinharaja Forest Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802042303/https://whc.unesco.org/en/list/405|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ගාලු කොටුව|පැරණි ගාලු නගරය සහ එහි බලකොටු]] |[[File:Galle Fort.jpg|150px|alt=Aerial photo of Galle fort]] |[[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පලාත]] | 1988 | 451; iv (සංස්කෘතික) | ගාල්ල, ශ්‍රී ලංකා‌වේ නිරිතදිග ‍වෙරළ තීර‍යේ ‍කොළඹ සිට කි.මි. 119 දුරින් පිහිටි නගරයකි. පෘතුගීසීන් පැමිණීමට ‍පෙර 16 වන සියව‍සේ දී ධීවර වරායක් ලෙස පැවති මෙය එවකට ගිම්මතිත්ත ‍ලෙස හදුන්වා ඇත. (ඉබන්බතුතා ක්වලි (Qali) ලෙස හදුන්වා ති‍බේ.) 18 වන සියව‍සේ බ්‍රිතාන්‍ය පාලකයින් කොළඹ ප්‍රධාන වරාය ‍ලෙස සැලකීමට ‍පෙර ගාල්ල එහි දියුණු‍වේ උපරිමයට එළඹ තිබිණ. 2004.12.26 දින ඇති වු සුනාමි උවදුරින් නගරයට හානි සිදු වූ අතර දහස් ගනණක් ජීවිතක්ෂයට පත් විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153511|title=Old Town of Galle and its Fortifications: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705121023/https://whc.unesco.org/document/153511|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/451/|title=Old Town of Galle and its Fortifications|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802020044/https://whc.unesco.org/en/list/451|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | [[File:Dambulla-buddhastupa.jpg|150px|alt=Stupa with sitting Buddhas around it in a cave with painted walls]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] | 1991 | 561; i, iv (සංස්කෘතික) | දඹුලු ‍ලෙන් විහාරය (රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහාරය) රට මැද භාගයට වන්නට පිහිටි, ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ඇති ස්ථානයකි. ‍කොළඹින් කි.මි. 148 නැ‍ගෙනහිරින්ද මහනුවරින් කි.මි. 72 උතුරින්ද පිහිටා ඇති ‍මෙය ඉතා ‍හොදින් සුරැකිව ඇති විහාර සංකීර්ණයකි. තැනිතලාවෙන් මි.160 උසින් පිහිටි පර්වතයක, 80 ට අධික ‍ලෙන් සංඛ්‍යාවක් පවතින අතර ‍ලෙන් පහක් ආශ්‍රිතව විහාර අංගනය පිහිටා ඇත. බුද්ධ චරිතයට අදාළ ස්තූප සහ බිතු සිතුවම් නිසා ‍මෙම විහාරය ලෝක ප්‍රසිද්ධියට පත් වී ඇත. බුද්ධ ස්තූප 153, සිංහල රජුන්ගේ ප්‍රතිමා 3 සහ දැව ප්‍රතිමා 4 ක් වර්ග මි. 2100 ප්‍ර‍දේශයක පිහිටා ති‍බේ.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/561|title=Rangiri Dambulla Cave Temple|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001422/http://whc.unesco.org/en/list/561|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්]] | [[File:Sri Pada 02.jpg|150px|alt=A mountain from far]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] සහ [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව පලාත]] | 2010 | 1203; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකාවේ උස්බිම් තෙත් කලාපීය උද්‍යාන තුනකින් සමන්විත වේ: කඳු මුදුන වන සංරක්ෂණ ප්‍රදේශය, හෝර්ටන් තැන්න ජාතික වනෝද්‍යානය සහ නකල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය. ආදම්ගේ කඳු මුදුන බෞද්ධ වන්දනාකරුවන් සඳහා සැලකිය යුතු මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත්ව ඇති උසම ස්ථානයයි. එය ආවේණික විශේෂ ඇදහිය නොහැකි පරාසයක් සහිත ජෛව විවිධත්ව උණුසුම් ස්ථානයකි. බටහිර දම් පාට මුහුණැති ලැංගූර්, සිහින් ලෝරිස් සහ ශ්‍රී ලංකා දිවියා වැනි වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති විශේෂ කිහිපයක් පවා මෙහි සොයාගත හැකිය.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1203|title=Central Highlands of Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001427/http://whc.unesco.org/en/list/1203|url-status=live}}</ref> |- |} === තාවකාලික ලැයිස්තුව === ලෝක උරුම ලැයිස්තුවේ ලියා ඇති ස්ථාන වලට අමතරව, සාමාජික රටවලට නම් කිරීම සඳහා සලකා බැලිය හැකි තාවකාලික ස්ථාන ලැයිස්තුවක් පවත්වා ගත හැකිය. ලෝක උරුම ලැයිස්තුව සඳහා නාමයෝජනා පිළිගනු ලබන්නේ එම ස්ථානය කලින් තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ලැයිස්තුගත කර ඇත්නම් පමණි.<ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |title=Tentative Lists |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=7 October 2010 |archive-date=1 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160401104537/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |url-status=live }}</ref>වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ අඩවි හයක් ඇත.<ref name="Sri Lanka">{{Cite web |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|Tentative sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] | | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2006 | ii, v (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|title=Seruwila Mangala Raja Maha Vihara|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ මහවැලි ගඟ දිගේ සේරුවිල සිට ශ්‍රී පාදය පුරාණ වන්දනා මාර්ගය | [[File:Adam's Peak - January 2020.jpg|150px|alt=A conical mountain]] | අඩවි කිහිපයක් | 2010 | ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|title=Seruwila to Sri Pada (Sacred Foot Print Shrine), Ancient pilgrim route along the Mahaweli river in Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225958/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රජගල පුරාවිද්‍යා භූමිය|රජගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයේ පිහිටි පුරාණ ආරියකර විහාරය]] | [[File:Rajagala Archaeological Site 1.jpg|150px|alt=Temple ruins with several pillars standing]] | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2020 | i, iii, iv (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|title=Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ භාවනා ආරාම | [[File:A resting place in Ritigala.jpg|150x150px|alt=A resting place in the Ritigala monastery]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]], [[North Western Province, Sri Lanka|වයඹ]] | 2024 | iii, iv, v (සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=4 June 2024 |title=Buddhist Meditation Monasteries of Ancient Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6774/ |access-date=30 June 2024 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ තේ සංස්කෘතික භූ දර්ශනය | [[File:Tea plantation Haputale.jpg|150px|alt=Tea plantation (Dambatenne estates) at about 1800&nbsp;m above sea level in Haputale, Hill Country]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]], [[Uva Province, Sri Lanka|ඌව]] | 2025 | iv, v, vi(සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=19 August 2025 |title=Sri Lanka’s Tea Cultural Landscape|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6888/|access-date=09 October 2025 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | [[රිටිගල ස්වාභාවික දැඩි රක්‍ෂිතය|රිටිගල දැඩි ස්වභාව රක්ෂිතය]] | [[File:Pathway to Ritigala Monastery -SriLanka.png|center|150px]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]] | 2026 | xii,ix,x(ස්වභාවික) |<ref>{{Cite web |date=31 March 2026 |title=Ritigala Strike Nature Reserve|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/7008/|access-date= 15 June 2026 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |} ==මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත == යුනෙස්කෝවේ මිනිසා සහ ජෛවගෝල වැඩසටහන (Man and the Biosphere Programme – MAB) යනු මිනිසා සහ ස්වාභාවික පරිසරය අතර ඇති සම්බන්ධතාවය තිරසාර ලෙස පවත්වාගෙන යාම අරමුණු කරගත් ජාත්‍යන්තර වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන යටතේ ස්වාභාවික පරිසර පද්ධති, ජෛව විවිධත්වය සහ ස්වාභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය කිරීමත්, ඒ සමඟ ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ තිරසාර සංවර්ධනය ප්‍රවර්ධනය කිරීමත් සඳහා ජෛවගෝල රක්ෂිත (Biosphere Reserves) නම් ප්‍රදේශ හඳුනාගෙන නම් කරනු ලැබේ.ශ්‍රී ලංකාවේ දැනට ජෛවගෝල රක්ෂිත ස්ථාන 4 ක් පවතී.<ref>{{Cite web |title=What are biosphere reserves? |url=https://www.unesco.org/en/mab/wnbr/about |website=UNESCO |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ ජෛවගෝල රක්ෂිත}} ! style="width:180px;" scope="col" | ජෛවගෝල රක්ෂිතය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:120px;" scope="col" | ස්ථානය ! style="width:70px;" scope="col" | නම් කළ වර්ෂය ! style="width:100px;" scope="col" | වර්ග ප්‍රමාණය ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[හුරුලු වන රක්ෂිතය|හුරුලු ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Hurulu Eco Park 03.JPG|150px|Hurulu_Eco_Park_03]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද පළාත]] | 1977 | 69,641 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයට අයත් සදාහරිත වනාන්තර පරිසර පද්ධතියක් වන මෙය අලි ඇතුළු විවිධ වනජීවීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.<ref>{{Cite web |title=Hurulu |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/list |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:20160128 Sri Lanka 4132 Sinharaja Forest Preserve sRGB (25674474901).jpg|150px|alt=Sinharaja rainforest]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව]], [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු]] | 1978 | 29,830 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ පහතරට තෙත් කලාපයේ ඉතිරිව ඇති විශාලතම අඛණ්ඩ සදාහරිත වැසි වනාන්තර ප්‍රදේශය වන මෙය ශාක හා සත්ව විශේෂවල ඉහළ ආවේණිකත්වය හේතුවෙන් විශේෂ සංරක්ෂණ වැදගත්කමක් දරයි.<ref>{{Cite web |title=Sinharaja |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/sinharaja |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[කන්නෙලිය වන රක්ෂිතය|කන්නෙලිය–දෙදියගල–නකියාදෙනිය ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Raining in kanneliya forest.jpg|150px|Raining_in_kanneliya_forest]] | [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]] | 2004 | 25,393 හෙක්ටයාර් | කන්නෙලිය, දෙදියගල සහ නකියාදෙනිය යන එකිනෙකට සම්බන්ධ වනාන්තර ප්‍රදේශවලින් සමන්විත මෙම ජෛවගෝල රක්ෂිතය ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු තෙත් කලාපයේ වැදගත් ජෛව විවිධත්ව හා ආවේණික විශේෂ සංරක්ෂණ ප්‍රදේශයකි.<ref>{{Cite web |title=Kanneliya-Dediyagala-Nakiyadeniya |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/kanneliya-dediyagala-nakiyadeniya |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[බූන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය|බූන්දල ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Three Elephants.jpg|150px|Three_Elephants]] | [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]] | 2005 | 18,242 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ එකම වෙරළබඩ ජෛවගෝල රක්ෂිතය වන මෙය තෙත්බිම්, කලපු, වෙරළ සහ වියළි කලාපීය වනාන්තර ඇතුළු විවිධ පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත වන අතර, සංක්‍රමණික හා දේශීය පක්ෂීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.<ref>{{Cite web |title=Bundala |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/bundala |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == ලෝක මතක උරුම == '''යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක වැඩසටහන''' ({{lang-en|Memory of the World Programme}}) යනු ලෝකයේ වැදගත් '''ලේඛනමය උරුම''' සංරක්ෂණය කිරීම, ඒවාට ප්‍රවේශය පුළුල් කිරීම සහ ඒවායේ වැදගත්කම පිළිබඳ මහජන දැනුවත්භාවය වැඩි කිරීම අරමුණු කරගත් යුනෙස්කෝ වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන 1992 දී ආරම්භ කරන ලද අතර, ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් සහිත ලේඛනමය උරුමයන් '''යුනෙස්කෝ ලෝක මතක ජාත්‍යන්තර ලේඛනය''' වෙත ඇතුළත් කරනු ලැබේ.2025 වන විට ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධ ලේඛනමය උරුමයන් පහක් යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කර තිබේ.<ref>{{Cite web |title=Memory of the World: About the programme |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/about |website=UNESCO |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධ යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම}} ! style="width:220px;" scope="col" | උරුමය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය ! style="width:180px;" scope="col" | ඉදිරිපත් කළ රට/රටවල් ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගමේ ලේඛන | [[File:Dutch Coat of Arms Galle.jpg|150px|Dutch_Coat_of_Arms_Galle]] | 2003 | ඉන්දියාව, ඉන්දුනීසියාව, නෙදර්ලන්තය, දකුණු අප්‍රිකාව සහ ශ්‍රී ලංකාව | ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගම (VOC) සම්බන්ධ ලේඛනාගාර එකතුවකි. එය ආසියාව හා අනෙකුත් ප්‍රදේශවල යටත්විජිත සහ වෙළඳ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය උරුමයකි.<ref>{{Cite web |title=Archives of the Dutch East India Company |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | ඉන්දියානු සාගර සුනාමි ලේඛන | [[File:2004 Indian Ocean earthquake - affected countries.png|150px|2004_Indian_Ocean_earthquake_-_affected_countries]] | 2017 | ඉන්දුනීසියාව සහ ශ්‍රී ලංකාව | 2004 ඉන්දියානු සාගර සුනාමි ව්‍යසනය හා ඊට අදාළ සිදුවීම්, ප්‍රතිචාර සහ බලපෑම් සම්බන්ධ ලේඛනමය ද්‍රව්‍ය එකතුවකි.<ref>{{Cite web |title=The Indian Ocean Tsunami Archives |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[මහාවංසය|මහාවංසය]] |[[File:Palm-leaf manuscript of Atthakatha.jpg|150px|alt=ශ්‍රී ලංකාවේ පුස්කොළ අත්පිටපතක්]] | 2023 | ශ්‍රී ලංකාව | ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය ක්‍රි.පූ. 6 වන සියවසේ සිට ක්‍රි.ව. 1815 දක්වා කාලය ආවරණය කරන වැදගත් ඓතිහාසික වංශකථාවකි. එය දකුණු ආසියාවේ ඉතිහාසය සහ බුද්ධාගම පිළිබඳ වැදගත් ලේඛනමය මූලාශ්‍රයකි.<ref>{{Cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[පානදුරාවාදය|1873 පානදුරාවාදයට අදාළ ලේඛන]] |[[File:Venerable Migettuwatte Gunananda Thera (1823-1890).jpg|100px|center|alt=පානදුරාවාදයට සහභාගී වූ මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමි]] <br> [[File:Ola Scriptures And Art Works Of Venerable Migettuwatte Gunananda Thera.jpg|150px|center|alt=මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමියන්ට අදාළ පුස්කොළ ලේඛන]] | 2025 | ශ්‍රී ලංකාව | 1873 දී පැවැත්වුණු පානදුරාවාදයට අදාළ ලේඛන හතරක එකතුවකි. බෞද්ධ හා ක්‍රිස්තියානි නායකයන් අතර පැවති ආගමික සංවාදය සහ ඊට අදාළ ලිපි හුවමාරු මෙම ලේඛනවලට ඇතුළත් වේ.<ref>{{Cite web |title=Documents Connected with the Pānadurā Vādaya (The Great Debate of Panadura) in 1873 |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/register2025 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]] | [[File:Gall Trilingual Inscription.jpg|150px|alt=ගාල්ල ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]] | 2025 | චීනය සහ ශ්‍රී ලංකාව | චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂාවලින් සමන්විත ඓතිහාසික සෙල්ලිපියකි. එය සෙල්ලිපිය පිහිටවූ තැනැත්තන් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදය වෙත සිදු කල පූජාවන් මෙන්ම ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඇතුළු ආසියානු කලාපය අතර පැවති ඓතිහාසික සම්බන්ධතා පිළිබඳ වැදගත් සාක්ෂියකි.<ref>{{Cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම == ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය යනු පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වන සාම්ප්‍රදායික දැනුම, කුසලතා, රංග කලාවන්, ශිල්පීය සම්ප්‍රදායන් සහ සංස්කෘතික භාවිතයන්ගෙන් සමන්විත උරුමයකි. UNESCO හි [[මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුව|මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට]] ශ්‍රී ලංකාවට අදාළ අංග තුනක් ඇතුළත් කර ඇත. ඒවා නම් 2018 දී ඇතුළත් කළ රූකඩ නාට්‍ය, 2021 දී ඇතුළත් කළ දුම්බර රටා කලාල නිෂ්පාදනයේ සාම්ප්‍රදායික ශිල්පය සහ 2025 දී ඇතුළත් කළ කිතුල් මැදීම/කිතුල් කැපීමේ පාරම්පරික තාක්ෂණයයි.<ref>{{Cite web |title=Sri Lanka – Intangible Cultural Heritage |url=https://ich.unesco.org/en/state/sri-lanka-LK |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය}} ! style="width:220px;" scope="col" | උරුමය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය ! style="width:180px;" scope="col" | ඉදිරිපත් කළ රට ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[රූකඩ නාට්‍ය]] | [[File:AmbalangodaImMuseum.jpg|150px|Ambalangoda traditional puppets]] | 2018 | ශ්‍රී ලංකාව | ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික නූල් රූකඩ නාට්‍ය කලාවකි. මෙය විනෝදාස්වාදය සමඟ සමාජීය හා සංස්කෘතික පණිවිඩ සම්ප්‍රේෂණය කරන අතර, විශේෂයෙන් දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට පැවත එන කලා සම්ප්‍රදායකි. 2018 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Rūkada Nātya, traditional string puppet drama in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/rukada-natya-traditional-string-puppet-drama-in-sri-lanka-01370 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[දුම්බර රටා කලාල]] | [[File:Dumbara Rata.jpg|150px|Traditional Dumbara Rata Kalala]] | 2021 | ශ්‍රී ලංකාව | දුම්බර ප්‍රදේශයේ සාම්ප්‍රදායිකව නිපදවන අතින් වියන ලද කලාල වර්ගයකි. ස්වභාවික ශාක තන්තු සහ පාරම්පරික වියන ක්‍රම භාවිතයෙන් නිර්මාණය කරන මෙම කලාලවල සංකීර්ණ රටා සහ සාම්ප්‍රදායික මෝස්තර දැකිය හැක. දුම්බර රටා කලාල නිෂ්පාදනයේ සාම්ප්‍රදායික ශිල්පය 2021 දී UNESCO නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Traditional craftsmanship of making Dumbara Ratā Kalāla |url=https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-craftsmanship-of-making-dumbara-rat-kal-la-01543 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Dumbara Weaving: Sri Lankan Art, Skill & Village Life |url=https://khiri.com/dumbara-weaving/ |publisher=Khiri Travel |date=22 June 2023 |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[කිතුල් මැදීම|කිතුල් මැදීම/කිතුල් කැපීම]] | [[File:Kithul treacle.jpg|75px|center|Kithul_treacle]]<br>[[File:Life in the jungle.jpg|150px|Kithul tapping in Sri Lanka]] | 2025 | ශ්‍රී ලංකාව | කිතුල් ගසෙන් පැණි රස යුෂ ලබාගැනීම සඳහා පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වූ සාම්ප්‍රදායික දැනුම, කුසලතා සහ තාක්ෂණික ක්‍රමවේදයන්ගෙන් සමන්විත උරුමයකි. කිතුල් ගසට නැගීම, මල් දඬු සකස් කිරීම සහ යුෂ එකතු කිරීම වැනි ක්‍රියා මෙයට ඇතුළත් වේ. 2025 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} ==අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම== ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය යනු පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වන සාම්ප්‍රදායික දැනුම, කුසලතා, රංග කලාවන්, ශිල්පීය සම්ප්‍රදායන් සහ සංස්කෘතික භාවිතයන්ගෙන් සමන්විත උරුමයකි. UNESCO හි මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ශ්‍රී ලංකාවට අදාළ සංස්කෘතික උරුම තුනක් ඇතුළත් කර ඇත. ඒවා නම් 2018 දී ඇතුළත් කළ රූකඩ නාට්‍ය, 2021 දී ඇතුළත් කළ දුම්බර රටා කලාල නිෂ්පාදනයේ සාම්ප්‍රදායික ශිල්පය සහ 2025 දී ඇතුළත් කළ කිතුල් මැදීම/කිතුල් කැපීමේ පාරම්පරික තාක්ෂණයයි.<ref>{{Cite web |title=Sri Lanka – Intangible Cultural Heritage |url=https://ich.unesco.org/en/state/sri-lanka-LK |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම}} ! style="width:220px;" scope="col" | උරුමය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය ! style="width:180px;" scope="col" | රට ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[නූල් රූකඩ නාට්‍ය]] | [[File:AmbalangodaImMuseum.jpg|150px|AmbalangodaImMuseum]] | 2018 | ශ්‍රී ලංකාව | ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික නූල් රූකඩ නාට්‍ය කලාවකි. එය විනෝදාස්වාදයට අමතරව සදාචාරාත්මක හා සමාජීය පණිවිඩ ජනතාව වෙත ගෙන යන අතර, දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල ගම්වාසී ප්‍රජාවන් අතර පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වී ඇත. 2018 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Rūkada Nātya, traditional string puppet drama in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/rukada-natya-traditional-string-puppet-drama-in-sri-lanka-01370 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[දුම්බර රටා කලාල]] | [[File:Dumbara Rata.jpg|thumb|150px]] | 2021 | ශ්‍රී ලංකාව | දුම්බර ප්‍රදේශයේ සාම්ප්‍රදායිකව නිපදවන අතින් වියන ලද කලාල වර්ගයකි. බිත්ති සැරසිලි, තිර සහ කුෂන් ආවරණ ආදිය සඳහා භාවිත වන මෙම කලාල නිෂ්පාදන ක්‍රමය පාරම්පරික දැනුම හා කුසලතා මත පදනම් වේ. 2021 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Traditional craftsmanship of making Dumbara Ratā Kalāla |url=https://ich.unesco.org/en/RL/chinese-weiqi-01693 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[කිතුල් මැදීම|කිතුල් මැදීම/කිතුල් කැපීම]] | [[ගොනුව:Kithul treacle.jpg|center|75px]]<br> [[File:Life in the jungle.jpg|150px]] | 2025 | ශ්‍රී ලංකාව | කිතුල් ගසෙන් පැණි රස යුෂ ලබාගැනීම සඳහා ගම්මාන ප්‍රජාවන් තුළ පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට පැවත එන සාම්ප්‍රදායික දැනුම හා තාක්ෂණයකි. කිතුල් ගසට නැගීම, මල් දඬු සකස් කිරීම සහ යුෂ එකතු කිරීම වැනි විශේෂිත ක්‍රමවේද මෙයට ඇතුළත් වේ. 2025 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} ==මේ අඩවියත් බලන්න== *[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]] *[[ශ්‍රී ලංකාව]] == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} == බාහිර සබැඳි == *[http://whc.unesco.org/en/list යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවි ලැයිස්තුව] &mdash; නිල වෙබ් අඩවිය *[http://terre.sans.frontiere.free.fr/page_a_voir_a_faire/top_100.htm ලොව ලස්සනම ස්ථාන 100 - 95 - සීගිරිය] *[http://www.go2srilanka.com/destinations.html ගමනාන්ත - ශ්‍රී ලංකාව - ආකර්ෂණීය ස්ථාන] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106000919/http://www.go2srilanka.com/destinations.html |date=2007-11-06 }} *[http://www.imagesofceylon.com ග්‍රී ලාංකීය ඉතිහාසයේ පින්තූර ] {{Sri Lanka topics}} {{World Heritage Sites in Sri Lanka}} {{Lists of World Heritage Sites in Asia}} [[Category:Lists of World Heritage Sites|Sri Lanka]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ පිහිටි ලෝක උරුම අඩවි| ]] [[Category:Lists of tourist attractions in Sri Lanka|World Heritage Sites]] [[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි ලෝක උරුම ]] p2uv1i3kte2jir2cmij2j1pr40n806j 798764 798763 2026-09-06T15:23:47Z KSLwiki24 70498 /* අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම 2 */ 798764 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ස්ථාන | header1 = සංඛ්‍යාත්මක තොරතුරු | label1 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data1 = 8 | label2 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data2 = 8 | label3 = මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත | data3 = 4 | label4 = ලෝක මතක උරුම | data4 = 5 | label5 = අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම | data5 = 3 | label6 = ලෝක උරුම පළමු ලියාපදිංචිය | data6 = වර්ෂ 1982 | label7 = ලෝක උරුම නවතම ලියාපදිංචිය | data7 = වර්ෂ 2010 }} {{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන පිහිටීම. හරිත තිත් ස්වභාවික ස්ථාන වේ, රතු තිත් සංස්කෘතික වේ.|alt=Map of Sri Lanka with locations of World Heritage Sites |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.30|N|long=80.64 |E|label=[[මහනුවර]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.9569|N|long=80.7597 |E|label=[[සීගිරිය]] | position=top}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.35|N|long=80.38 |E|label=[[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.05|N|long=80.22 |E|label=[[ගාලු කොටුව]] | position= bottom}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.933333|N|long=81.0 |E|label=[[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.85|N|long=80.65 |E|label=[[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.416667|N|long=80.5 |E|label=[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | position=bottom|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.45|N|long=80.8 |E|label=[[දුම්බර කඳුවැටිය]] | position=right|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.813056 |long=80.484444|label=[[ශ්‍රී පාද කඳුවැටිය ආශ්‍රිත වනගත අභයභූමිය|ශ්‍රී පාද අභයභූමිය]] | position=left|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.8 |long=80.8|label=[[හෝර්ටන් තැන්න ජාතික උද්‍යානය|හෝර්ටන් තැන්න]] | position=right|mark=Green pog.svg}} }} [[යුනෙස්කෝ|එක්සත් ජාතීන්ගේ අධ්‍යාපනික, විද්‍යාත්මක හා සංස්කෘතික සංවිධානය]] (UNESCO) විසින් 1972 දී පිහිටුවන ලද යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇති රටවල් විසින් නම් කරන ලද කැපී පෙනෙන විශ්වීය [[සංස්කෘතික උරුමයන්|සංස්කෘතික]] හෝ [[ස්වාභාවික උරුමයන්]] සහිත [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලෝක උරුම ස්ථාන]] නම් කරයි.<ref name="convention">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The World Heritage Convention |url=https://whc.unesco.org/en/convention/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/ |archive-date=27 August 2016 |access-date=21 September 2010 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> සංස්කෘතික උරුමයන් යනු ස්මාරක (වාස්තු විද්‍යාත්මක කෘති, ස්මාරක මූර්ති හෝ සෙල්ලිපි වැනි), ගොඩනැගිලි කණ්ඩායම් සහ ස්ථාන (පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන ඇතුළුව) වලින් සමන්විත වේ. විද්‍යාව, සංරක්ෂණය හෝ ස්වාභාවික සුන්දරත්වය යන දෘෂ්ටි කෝණයෙන් වැදගත් වන ස්වාභාවික ලක්ෂණ (භෞතික හා ජීව විද්‍යාත්මක සැකැස්මන්ගෙන් සමන්විත), භූ විද්‍යාත්මක හා භෞතික විද්‍යාත්මක සැකැස්ම (වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති සතුන් සහ ශාක විශේෂවල වාසස්ථාන ඇතුළුව) සහ ස්වාභාවික ස්ථාන ස්වාභාවික උරුමයන් ලෙස අර්ථ දැක්වේ.[[ශ්‍රී ලංකාව]] 1980 ජුනි 6 වන දින සම්මුතිය අනුමත කළේය.<ref name="Sri Lanka2">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref>යුනෙස්කෝ සම්මුතිය අනුව ප්‍රධාන කාණ්ඩ හතරක් වන අතර එක් එක් කාණ්ඩ යටතේ උරුමය කළමණාකරණය කිරීම සිදුවේ.එම කාණ්ඩ නම්, *ලෝක උරුම ස්ථාන *ජෛවගෝල රක්ෂිත *ලෝක මතක උරුම *අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage |url=https://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |archive-date=1 February 2021 |access-date=3 February 2021 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> වර්තමානය වන විට, ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන අටක් ලැයිස්තුවේ ඇත. පළමු ස්ථාන තුන වන [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය|පොළොන්නරුව පුරාණ නගරය]], [[සීගිරිය- පුරාණ නගරය|සීගිරිය පුරාණ නගරය]] සහ [[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුර පූජනීය නගරය]] 1982 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මෑත කාලීන ස්ථානය වන ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්|මධ්‍යම කඳුකරය]] 2010 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මධ්‍යම කඳුකරය සහ [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ වන රක්ෂිතය]] ස්වාභාවික ස්ථාන වන අතර අනෙක් හය සංස්කෘතික වේ. ඊට අමතරව, ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ස්ථාන හයක් ඇත. ඊට අමතරව ජෛවගෝල රක්ෂිත 4 ක්,ලෝක මතක උරුම 5 ක් සහ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම 3 ක් ද යුනෙස්කෝ සම්මුතිය යටතේ ශ්‍රී ලංකාවට හිමිව පවතී.එසේම 1983–1989 කාලය තුළ ලෝක උරුම කමිටුවේ සාමාජිකයෙකු ලෙස රට සේවය කළේය.ශ්‍රී ලංකාව තුළ යුනෙස්කෝව සම්බන්ධීකරණය කිරීම,ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා වගකිව යුතු නිල රාජ්‍ය ආයතය වශයෙන් 1949 දී පිහිටුවන ලද සහ 2024 අංක 38 දරණ යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභා පනත යටතේ පිහිටුවන ලද '''"යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභාව (Sri Lanka National Commission for UNESCO)"''' කටයුතු කරනු ලබයි.<ref name="Sri Lanka4">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> == ලෝක උරුම ස්ථාන == යුනෙස්කෝව [[ලෝක උරුම අඩවිය#තේරීමේ නිර්ණායක|නිර්ණායක දහයක්]] යටතේ අඩවි ලැයිස්තුගත කරයි; සෑම ප්‍රවේශයක්ම අවම වශයෙන් එක් නිර්ණායකයක්වත් සපුරාලිය යුතුය. නිර්ණායක i සිට vi දක්වා සංස්කෘතික වන අතර vii හරහා x ස්වභාවික වේ.<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/criteria/|title=UNESCO World Heritage Centre – The Criteria for Selection|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=17 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160612152223/https://whc.unesco.org/en/criteria/|archive-date=12 June 2016|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> {{clear}} {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|World Heritage Sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[අනුරාධපුර (පෞරාණික නගරය)]] | [[File:SL Anuradhapura asv2020-01 img31 Abhayagiriya Stupa.jpg|150px|alt=A large Buddhist stupa]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 200; ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | අනුරාධපුරය ශ්‍රී ලංකා‌වේ අගනුවරක්ව පැවති අතර අදටත් ශ්‍රී ලාංකීය ශිෂ්ඨාචාර‍යේ සුරැකිව පවතින නටබුන් සදහා ලෝක ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි. අනුරාධපුරය නගරය මුල් කරගත් ශිෂ්ඨාචාරය ආසියා‍වේ පැවති විශිෂ්ඨත ම එකකි. දැනට එක්සත් ජාතින් ‍ලෝක උරුමයක් වන මෙය වර්තමාන අගනුවර වන ‍කොළඹ සිට කි.මී. 205 උතුරින්, උතුරු මැද පළාත මල්වතු ඔය ඉවුර මුල් කර‍ගෙන පිහිටා ති‍බේ. ක්‍රි.පූ 4 වන සියව‍සේ ආරම්භ වූ අනුරාධපුර රාජධානිය, 11 වන සියවස දක්වා ම දකුණු ආසිය‍‍වේ ස්ථාවරත ම ‍‍දේශපාලන හා ආර්ථීක මධ්‍යස්ථනයක් ‍ලෙස වැජඹුණි.‍ බෞද්ධ ලෝකයට පූජනීය නගරයක් වූ, වර්ග කි.මි. 40 පුරා විහිදුනු ‍‍බෞද්ධ ආරාම පිහිටා ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152972|title=Sacred City of Anuradhapura: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705150829/https://whc.unesco.org/document/152972|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/200/|title=Sacred City of Anuradhapura|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707093013/http://whc.unesco.org/en/list/200|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | [[File:Polonnaruwa Vatadage.jpg|150px|alt=Ruins of a Buddhist temple]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 201; i, iii, vi (සංස්කෘතික) | දෙමළ මහාසෑය(රන්කොත් වෙහෙර)-පොළොන්නරුව]] ‍චෝල ආක්‍රමණිකයින් පරදවා පළමුවන විජයබා රජු විසින් අගනුවර කර ගත් ‍පොළොන්නරුව ලංකා‍වේ ‍දෙවන පැරණිතම නගරයයි. එනමුත් ‍පොළොන්නරු රාජධානි‍යේ වැදගත්ම චරිතය වන්නේ ඔහුගේ මුනුබුරු මහා පරාක්‍රමබාහු රජුය. කෙටි චෝල පාලන සමයේ දී ‍මෙම නගරය ජනනාත මංගලම් ‍ලෙස ද හදුන්වා ති‍බේ. එ‍හෙත් ඉන් පසු පත් වූ පාලකයින්‍ අතරින් නිශ්ශංකමල්ල රජු හැරුණු විට පත් වූ අ‍නෙක් පාලකයින් එතරම් සාර්ථක ‍නොවූහ. එම රජවරු ඇති කර ගත් දකුණු ඉන්දියානු විවාහ සම්බන්ධතා පසු කාලීනව ඇති වූ දකුණු ඉන්දියානු ආක්‍රමණවලට ද රාජධානිය දඹ‍දෙණියට සංක්‍රමණය වීමටද හේතු විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152973|title=Ancient City of Polonnaruwa: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103509/https://whc.unesco.org/document/152973|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/201/|title=Ancient City of Polonnaruwa|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103437/https://whc.unesco.org/en/list/201/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[සීගිරිය]] | [[File:Sigiriya.jpg|150px|alt=A large granite rock with people walking toward it]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1982 | 202; ii, iii, iv (සංස්කෘතික) | සීගිරිය ලොව අට වන පුදුමය ලෙස හඳුන්වයි. ‍මෙය ඉතා ඈත අතීතයේදී සිංහලයේ රජ කළ,ලොව ප්රථම ගුවන් යානය වන දඩු මොනරයෙන් අහසින් ගමන් කරමින් මුළු ලොවම පාලනය කළ ලෝකාධිපති ලංකේෂ්වර රාවණ අධිරාජ්‍යා විසින් ක්‍රි.පූ 5000 දී ඉදිකරන ලද ආරක්ෂිත මාළිගා සංකීර්ණයක් ලෙස සලකනු ලබයි එතුමාට අමතරව කුවේර රජුත් පසුව පලමුවන කාශ්‍යප රජුත් මෙම මාලිගාව භාවිතා කරන ලදි.සීගිරි ගල මුදු‍නෙහි මාළිගාවක නටබුන්ද, ගල මධ්‍යයේ සිංහ දොරටුවක් ද බිතූ සිතුවම් සහ කැටපත් පවුර පිහිටා ඇත.‍ ‍මෙහි ඇති ‍වෙනත් වැදගත් අංග ‍ලෙස බිතු සිතුවම්, පර්වතය පහළින් පිහිටා ඇති මාලිගා සංකීර්ණය, දිය අගල්, පවුරු සහ පර්වත‍යේ සිට මිටර සිය ගණනක් දුරට විහි‍‍දෙන උද්‍යාන දැක්විය හැකිය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152974|title=Ancient City of Sigiriya: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705132910/https://whc.unesco.org/document/152974|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/202/|title=Ancient City of Sigiriya|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=6 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220806053436/https://whc.unesco.org/en/list/202|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[මහනුවර]] පෞරාණීක නගරය | [[File:SL Kandy asv2020-01 img33 Sacred Tooth Temple.jpg|150px|alt=A Buddhist temple in white stone and a flag in front]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1988 | 450; iv, vi (සංස්කෘතික) | මහනුවර නගරයේ පිහිටා ඇති පූජනීය ස්ථානයක් වන දළදා මාලිගා‍වේ බුදුන් වහන්‍‍සේගේ දන්ත ධාතුව තැන්පත් කර ඇත. රාජ්‍ය ‍දේශපාලන වැදගත් සංකේතයක් වන දන්ත ධාතූන් වහන්සේගේ හිමිකරු ර‍ටෙහි පාලකයා බව සැලකෙන මතයක් පුරාණ කාල‍යේ සිටම පවති. වර්ෂ 1592 සිට 1815 දක්වා කාල සීමාවෙහි දී ලංකාවේ අගනුවර ලෙස මහනුවර පැවති අතර දළදා මාලිගාව නිසාවෙන් මහනුවර නගරය එක්සත් ජාතීන්ගේ ලෝක උරුමයක් ලෙස නම් කරනු ලැබීය. වසරකට වරක් ආගමික වතාවත් පැවැත්වී‍මේ අවස්ථාව අස්ගිරි මල්වතු ‍දෙපාර්ශවය අතර හුවමාරු ‍වේ. ත්‍රස්තවාදි ප්‍රහාරයකින් හානි සිදු වුවද දැන් සම්පුර්ණයෙන් ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153507|title=Sacred City of Kandy: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705171904/https://whc.unesco.org/document/153507|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/450/|title=Sacred City of Kandy|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=1 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220801225441/https://whc.unesco.org/en/list/450|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | [[File:20160128 Sri Lanka 4107 Sinharaja Forest Reserve sRGB (25468886730).jpg|150px|alt=Look at a rain forest from above]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමු පලාත]] සහ [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණූ පලාත]] | 1988 | 405; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකා‌වේ ව‍න උද්‍යානයක් වන සිංහරාජ වනය, යුනෙස්කෝව මගින් ‍ජෛව ගෝලීය රක්ෂිතයක් හා ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ති‍බේ. නො ඉදුල් වැසි වනාන්තරයක් වන ‍මෙය, ළඟා වීමට ඇති අපහසු බව නිසා ම දැව කර්මාන්ත‍යේ ග්‍රහණ‍යෙන් මිදී ඇත. ‍මෙය 1889 දී ලෝක උරුමයක් ද 1978 දී ලෝක උරුමයක් ද ලෙස ද නම් කර තිබේ. නැගෙනහිර - බටහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 21 ද උතුරු- නැගෙනහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 7 පමණක් වුව ද ඉතා සරු ‍ජෛව විවිධත්වයකට සහ ආ‍වේනික වි‍ශේෂ (කෘමීන්, ශාක, උරගයන්, පක්ෂීන් සහ ක්ෂීර‍පායීන්) රැසකට ‍සෙවණ සපයයි.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/405/|title=Sinharaja Forest Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802042303/https://whc.unesco.org/en/list/405|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ගාලු කොටුව|පැරණි ගාලු නගරය සහ එහි බලකොටු]] |[[File:Galle Fort.jpg|150px|alt=Aerial photo of Galle fort]] |[[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පලාත]] | 1988 | 451; iv (සංස්කෘතික) | ගාල්ල, ශ්‍රී ලංකා‌වේ නිරිතදිග ‍වෙරළ තීර‍යේ ‍කොළඹ සිට කි.මි. 119 දුරින් පිහිටි නගරයකි. පෘතුගීසීන් පැමිණීමට ‍පෙර 16 වන සියව‍සේ දී ධීවර වරායක් ලෙස පැවති මෙය එවකට ගිම්මතිත්ත ‍ලෙස හදුන්වා ඇත. (ඉබන්බතුතා ක්වලි (Qali) ලෙස හදුන්වා ති‍බේ.) 18 වන සියව‍සේ බ්‍රිතාන්‍ය පාලකයින් කොළඹ ප්‍රධාන වරාය ‍ලෙස සැලකීමට ‍පෙර ගාල්ල එහි දියුණු‍වේ උපරිමයට එළඹ තිබිණ. 2004.12.26 දින ඇති වු සුනාමි උවදුරින් නගරයට හානි සිදු වූ අතර දහස් ගනණක් ජීවිතක්ෂයට පත් විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153511|title=Old Town of Galle and its Fortifications: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705121023/https://whc.unesco.org/document/153511|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/451/|title=Old Town of Galle and its Fortifications|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802020044/https://whc.unesco.org/en/list/451|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | [[File:Dambulla-buddhastupa.jpg|150px|alt=Stupa with sitting Buddhas around it in a cave with painted walls]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] | 1991 | 561; i, iv (සංස්කෘතික) | දඹුලු ‍ලෙන් විහාරය (රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහාරය) රට මැද භාගයට වන්නට පිහිටි, ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ඇති ස්ථානයකි. ‍කොළඹින් කි.මි. 148 නැ‍ගෙනහිරින්ද මහනුවරින් කි.මි. 72 උතුරින්ද පිහිටා ඇති ‍මෙය ඉතා ‍හොදින් සුරැකිව ඇති විහාර සංකීර්ණයකි. තැනිතලාවෙන් මි.160 උසින් පිහිටි පර්වතයක, 80 ට අධික ‍ලෙන් සංඛ්‍යාවක් පවතින අතර ‍ලෙන් පහක් ආශ්‍රිතව විහාර අංගනය පිහිටා ඇත. බුද්ධ චරිතයට අදාළ ස්තූප සහ බිතු සිතුවම් නිසා ‍මෙම විහාරය ලෝක ප්‍රසිද්ධියට පත් වී ඇත. බුද්ධ ස්තූප 153, සිංහල රජුන්ගේ ප්‍රතිමා 3 සහ දැව ප්‍රතිමා 4 ක් වර්ග මි. 2100 ප්‍ර‍දේශයක පිහිටා ති‍බේ.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/561|title=Rangiri Dambulla Cave Temple|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001422/http://whc.unesco.org/en/list/561|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්]] | [[File:Sri Pada 02.jpg|150px|alt=A mountain from far]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] සහ [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව පලාත]] | 2010 | 1203; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකාවේ උස්බිම් තෙත් කලාපීය උද්‍යාන තුනකින් සමන්විත වේ: කඳු මුදුන වන සංරක්ෂණ ප්‍රදේශය, හෝර්ටන් තැන්න ජාතික වනෝද්‍යානය සහ නකල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය. ආදම්ගේ කඳු මුදුන බෞද්ධ වන්දනාකරුවන් සඳහා සැලකිය යුතු මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත්ව ඇති උසම ස්ථානයයි. එය ආවේණික විශේෂ ඇදහිය නොහැකි පරාසයක් සහිත ජෛව විවිධත්ව උණුසුම් ස්ථානයකි. බටහිර දම් පාට මුහුණැති ලැංගූර්, සිහින් ලෝරිස් සහ ශ්‍රී ලංකා දිවියා වැනි වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති විශේෂ කිහිපයක් පවා මෙහි සොයාගත හැකිය.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1203|title=Central Highlands of Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001427/http://whc.unesco.org/en/list/1203|url-status=live}}</ref> |- |} === තාවකාලික ලැයිස්තුව === ලෝක උරුම ලැයිස්තුවේ ලියා ඇති ස්ථාන වලට අමතරව, සාමාජික රටවලට නම් කිරීම සඳහා සලකා බැලිය හැකි තාවකාලික ස්ථාන ලැයිස්තුවක් පවත්වා ගත හැකිය. ලෝක උරුම ලැයිස්තුව සඳහා නාමයෝජනා පිළිගනු ලබන්නේ එම ස්ථානය කලින් තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ලැයිස්තුගත කර ඇත්නම් පමණි.<ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |title=Tentative Lists |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=7 October 2010 |archive-date=1 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160401104537/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |url-status=live }}</ref>වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ අඩවි හයක් ඇත.<ref name="Sri Lanka">{{Cite web |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|Tentative sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] | | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2006 | ii, v (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|title=Seruwila Mangala Raja Maha Vihara|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ මහවැලි ගඟ දිගේ සේරුවිල සිට ශ්‍රී පාදය පුරාණ වන්දනා මාර්ගය | [[File:Adam's Peak - January 2020.jpg|150px|alt=A conical mountain]] | අඩවි කිහිපයක් | 2010 | ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|title=Seruwila to Sri Pada (Sacred Foot Print Shrine), Ancient pilgrim route along the Mahaweli river in Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225958/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රජගල පුරාවිද්‍යා භූමිය|රජගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයේ පිහිටි පුරාණ ආරියකර විහාරය]] | [[File:Rajagala Archaeological Site 1.jpg|150px|alt=Temple ruins with several pillars standing]] | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2020 | i, iii, iv (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|title=Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ භාවනා ආරාම | [[File:A resting place in Ritigala.jpg|150x150px|alt=A resting place in the Ritigala monastery]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]], [[North Western Province, Sri Lanka|වයඹ]] | 2024 | iii, iv, v (සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=4 June 2024 |title=Buddhist Meditation Monasteries of Ancient Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6774/ |access-date=30 June 2024 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ තේ සංස්කෘතික භූ දර්ශනය | [[File:Tea plantation Haputale.jpg|150px|alt=Tea plantation (Dambatenne estates) at about 1800&nbsp;m above sea level in Haputale, Hill Country]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]], [[Uva Province, Sri Lanka|ඌව]] | 2025 | iv, v, vi(සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=19 August 2025 |title=Sri Lanka’s Tea Cultural Landscape|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6888/|access-date=09 October 2025 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | [[රිටිගල ස්වාභාවික දැඩි රක්‍ෂිතය|රිටිගල දැඩි ස්වභාව රක්ෂිතය]] | [[File:Pathway to Ritigala Monastery -SriLanka.png|center|150px]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]] | 2026 | xii,ix,x(ස්වභාවික) |<ref>{{Cite web |date=31 March 2026 |title=Ritigala Strike Nature Reserve|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/7008/|access-date= 15 June 2026 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |} ==මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත == යුනෙස්කෝවේ මිනිසා සහ ජෛවගෝල වැඩසටහන (Man and the Biosphere Programme – MAB) යනු මිනිසා සහ ස්වාභාවික පරිසරය අතර ඇති සම්බන්ධතාවය තිරසාර ලෙස පවත්වාගෙන යාම අරමුණු කරගත් ජාත්‍යන්තර වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන යටතේ ස්වාභාවික පරිසර පද්ධති, ජෛව විවිධත්වය සහ ස්වාභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය කිරීමත්, ඒ සමඟ ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ තිරසාර සංවර්ධනය ප්‍රවර්ධනය කිරීමත් සඳහා ජෛවගෝල රක්ෂිත (Biosphere Reserves) නම් ප්‍රදේශ හඳුනාගෙන නම් කරනු ලැබේ.ශ්‍රී ලංකාවේ දැනට ජෛවගෝල රක්ෂිත ස්ථාන 4 ක් පවතී.<ref>{{Cite web |title=What are biosphere reserves? |url=https://www.unesco.org/en/mab/wnbr/about |website=UNESCO |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ ජෛවගෝල රක්ෂිත}} ! style="width:180px;" scope="col" | ජෛවගෝල රක්ෂිතය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:120px;" scope="col" | ස්ථානය ! style="width:70px;" scope="col" | නම් කළ වර්ෂය ! style="width:100px;" scope="col" | වර්ග ප්‍රමාණය ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[හුරුලු වන රක්ෂිතය|හුරුලු ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Hurulu Eco Park 03.JPG|150px|Hurulu_Eco_Park_03]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද පළාත]] | 1977 | 69,641 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයට අයත් සදාහරිත වනාන්තර පරිසර පද්ධතියක් වන මෙය අලි ඇතුළු විවිධ වනජීවීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.<ref>{{Cite web |title=Hurulu |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/list |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:20160128 Sri Lanka 4132 Sinharaja Forest Preserve sRGB (25674474901).jpg|150px|alt=Sinharaja rainforest]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව]], [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු]] | 1978 | 29,830 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ පහතරට තෙත් කලාපයේ ඉතිරිව ඇති විශාලතම අඛණ්ඩ සදාහරිත වැසි වනාන්තර ප්‍රදේශය වන මෙය ශාක හා සත්ව විශේෂවල ඉහළ ආවේණිකත්වය හේතුවෙන් විශේෂ සංරක්ෂණ වැදගත්කමක් දරයි.<ref>{{Cite web |title=Sinharaja |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/sinharaja |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[කන්නෙලිය වන රක්ෂිතය|කන්නෙලිය–දෙදියගල–නකියාදෙනිය ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Raining in kanneliya forest.jpg|150px|Raining_in_kanneliya_forest]] | [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]] | 2004 | 25,393 හෙක්ටයාර් | කන්නෙලිය, දෙදියගල සහ නකියාදෙනිය යන එකිනෙකට සම්බන්ධ වනාන්තර ප්‍රදේශවලින් සමන්විත මෙම ජෛවගෝල රක්ෂිතය ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු තෙත් කලාපයේ වැදගත් ජෛව විවිධත්ව හා ආවේණික විශේෂ සංරක්ෂණ ප්‍රදේශයකි.<ref>{{Cite web |title=Kanneliya-Dediyagala-Nakiyadeniya |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/kanneliya-dediyagala-nakiyadeniya |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[බූන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය|බූන්දල ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Three Elephants.jpg|150px|Three_Elephants]] | [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]] | 2005 | 18,242 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ එකම වෙරළබඩ ජෛවගෝල රක්ෂිතය වන මෙය තෙත්බිම්, කලපු, වෙරළ සහ වියළි කලාපීය වනාන්තර ඇතුළු විවිධ පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත වන අතර, සංක්‍රමණික හා දේශීය පක්ෂීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.<ref>{{Cite web |title=Bundala |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/bundala |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == ලෝක මතක උරුම == '''යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක වැඩසටහන''' ({{lang-en|Memory of the World Programme}}) යනු ලෝකයේ වැදගත් '''ලේඛනමය උරුම''' සංරක්ෂණය කිරීම, ඒවාට ප්‍රවේශය පුළුල් කිරීම සහ ඒවායේ වැදගත්කම පිළිබඳ මහජන දැනුවත්භාවය වැඩි කිරීම අරමුණු කරගත් යුනෙස්කෝ වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන 1992 දී ආරම්භ කරන ලද අතර, ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් සහිත ලේඛනමය උරුමයන් '''යුනෙස්කෝ ලෝක මතක ජාත්‍යන්තර ලේඛනය''' වෙත ඇතුළත් කරනු ලැබේ.2025 වන විට ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධ ලේඛනමය උරුමයන් පහක් යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කර තිබේ.<ref>{{Cite web |title=Memory of the World: About the programme |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/about |website=UNESCO |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධ යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම}} ! style="width:220px;" scope="col" | උරුමය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය ! style="width:180px;" scope="col" | ඉදිරිපත් කළ රට/රටවල් ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගමේ ලේඛන | [[File:Dutch Coat of Arms Galle.jpg|150px|Dutch_Coat_of_Arms_Galle]] | 2003 | ඉන්දියාව, ඉන්දුනීසියාව, නෙදර්ලන්තය, දකුණු අප්‍රිකාව සහ ශ්‍රී ලංකාව | ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගම (VOC) සම්බන්ධ ලේඛනාගාර එකතුවකි. එය ආසියාව හා අනෙකුත් ප්‍රදේශවල යටත්විජිත සහ වෙළඳ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය උරුමයකි.<ref>{{Cite web |title=Archives of the Dutch East India Company |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | ඉන්දියානු සාගර සුනාමි ලේඛන | [[File:2004 Indian Ocean earthquake - affected countries.png|150px|2004_Indian_Ocean_earthquake_-_affected_countries]] | 2017 | ඉන්දුනීසියාව සහ ශ්‍රී ලංකාව | 2004 ඉන්දියානු සාගර සුනාමි ව්‍යසනය හා ඊට අදාළ සිදුවීම්, ප්‍රතිචාර සහ බලපෑම් සම්බන්ධ ලේඛනමය ද්‍රව්‍ය එකතුවකි.<ref>{{Cite web |title=The Indian Ocean Tsunami Archives |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[මහාවංසය|මහාවංසය]] |[[File:Palm-leaf manuscript of Atthakatha.jpg|150px|alt=ශ්‍රී ලංකාවේ පුස්කොළ අත්පිටපතක්]] | 2023 | ශ්‍රී ලංකාව | ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය ක්‍රි.පූ. 6 වන සියවසේ සිට ක්‍රි.ව. 1815 දක්වා කාලය ආවරණය කරන වැදගත් ඓතිහාසික වංශකථාවකි. එය දකුණු ආසියාවේ ඉතිහාසය සහ බුද්ධාගම පිළිබඳ වැදගත් ලේඛනමය මූලාශ්‍රයකි.<ref>{{Cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[පානදුරාවාදය|1873 පානදුරාවාදයට අදාළ ලේඛන]] |[[File:Venerable Migettuwatte Gunananda Thera (1823-1890).jpg|100px|center|alt=පානදුරාවාදයට සහභාගී වූ මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමි]] <br> [[File:Ola Scriptures And Art Works Of Venerable Migettuwatte Gunananda Thera.jpg|150px|center|alt=මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමියන්ට අදාළ පුස්කොළ ලේඛන]] | 2025 | ශ්‍රී ලංකාව | 1873 දී පැවැත්වුණු පානදුරාවාදයට අදාළ ලේඛන හතරක එකතුවකි. බෞද්ධ හා ක්‍රිස්තියානි නායකයන් අතර පැවති ආගමික සංවාදය සහ ඊට අදාළ ලිපි හුවමාරු මෙම ලේඛනවලට ඇතුළත් වේ.<ref>{{Cite web |title=Documents Connected with the Pānadurā Vādaya (The Great Debate of Panadura) in 1873 |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/register2025 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]] | [[File:Gall Trilingual Inscription.jpg|150px|alt=ගාල්ල ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]] | 2025 | චීනය සහ ශ්‍රී ලංකාව | චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂාවලින් සමන්විත ඓතිහාසික සෙල්ලිපියකි. එය සෙල්ලිපිය පිහිටවූ තැනැත්තන් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදය වෙත සිදු කල පූජාවන් මෙන්ම ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඇතුළු ආසියානු කලාපය අතර පැවති ඓතිහාසික සම්බන්ධතා පිළිබඳ වැදගත් සාක්ෂියකි.<ref>{{Cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම == ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය යනු පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වන සාම්ප්‍රදායික දැනුම, කුසලතා, රංග කලාවන්, ශිල්පීය සම්ප්‍රදායන් සහ සංස්කෘතික භාවිතයන්ගෙන් සමන්විත උරුමයකි. UNESCO හි [[මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුව|මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට]] ශ්‍රී ලංකාවට අදාළ අංග තුනක් ඇතුළත් කර ඇත. ඒවා නම් 2018 දී ඇතුළත් කළ රූකඩ නාට්‍ය, 2021 දී ඇතුළත් කළ දුම්බර රටා කලාල නිෂ්පාදනයේ සාම්ප්‍රදායික ශිල්පය සහ 2025 දී ඇතුළත් කළ කිතුල් මැදීම/කිතුල් කැපීමේ පාරම්පරික තාක්ෂණයයි.<ref>{{Cite web |title=Sri Lanka – Intangible Cultural Heritage |url=https://ich.unesco.org/en/state/sri-lanka-LK |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය}} ! style="width:220px;" scope="col" | උරුමය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය ! style="width:180px;" scope="col" | ඉදිරිපත් කළ රට ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[රූකඩ නාට්‍ය]] | [[File:AmbalangodaImMuseum.jpg|150px|Ambalangoda traditional puppets]] | 2018 | ශ්‍රී ලංකාව | ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික නූල් රූකඩ නාට්‍ය කලාවකි. මෙය විනෝදාස්වාදය සමඟ සමාජීය හා සංස්කෘතික පණිවිඩ සම්ප්‍රේෂණය කරන අතර, විශේෂයෙන් දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට පැවත එන කලා සම්ප්‍රදායකි. 2018 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Rūkada Nātya, traditional string puppet drama in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/rukada-natya-traditional-string-puppet-drama-in-sri-lanka-01370 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[දුම්බර රටා කලාල]] | [[File:Dumbara Rata.jpg|150px|Traditional Dumbara Rata Kalala]] | 2021 | ශ්‍රී ලංකාව | දුම්බර ප්‍රදේශයේ සාම්ප්‍රදායිකව නිපදවන අතින් වියන ලද කලාල වර්ගයකි. ස්වභාවික ශාක තන්තු සහ පාරම්පරික වියන ක්‍රම භාවිතයෙන් නිර්මාණය කරන මෙම කලාලවල සංකීර්ණ රටා සහ සාම්ප්‍රදායික මෝස්තර දැකිය හැක. දුම්බර රටා කලාල නිෂ්පාදනයේ සාම්ප්‍රදායික ශිල්පය 2021 දී UNESCO නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Traditional craftsmanship of making Dumbara Ratā Kalāla |url=https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-craftsmanship-of-making-dumbara-rat-kal-la-01543 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Dumbara Weaving: Sri Lankan Art, Skill & Village Life |url=https://khiri.com/dumbara-weaving/ |publisher=Khiri Travel |date=22 June 2023 |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[කිතුල් මැදීම|කිතුල් මැදීම/කිතුල් කැපීම]] | [[File:Kithul treacle.jpg|75px|center|Kithul_treacle]]<br>[[File:Life in the jungle.jpg|150px|Kithul tapping in Sri Lanka]] | 2025 | ශ්‍රී ලංකාව | කිතුල් ගසෙන් පැණි රස යුෂ ලබාගැනීම සඳහා පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වූ සාම්ප්‍රදායික දැනුම, කුසලතා සහ තාක්ෂණික ක්‍රමවේදයන්ගෙන් සමන්විත උරුමයකි. කිතුල් ගසට නැගීම, මල් දඬු සකස් කිරීම සහ යුෂ එකතු කිරීම වැනි ක්‍රියා මෙයට ඇතුළත් වේ. 2025 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} ==මේ අඩවියත් බලන්න== *[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]] *[[ශ්‍රී ලංකාව]] == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} == බාහිර සබැඳි == *[http://whc.unesco.org/en/list යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවි ලැයිස්තුව] &mdash; නිල වෙබ් අඩවිය *[http://terre.sans.frontiere.free.fr/page_a_voir_a_faire/top_100.htm ලොව ලස්සනම ස්ථාන 100 - 95 - සීගිරිය] *[http://www.go2srilanka.com/destinations.html ගමනාන්ත - ශ්‍රී ලංකාව - ආකර්ෂණීය ස්ථාන] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106000919/http://www.go2srilanka.com/destinations.html |date=2007-11-06 }} *[http://www.imagesofceylon.com ග්‍රී ලාංකීය ඉතිහාසයේ පින්තූර ] {{Sri Lanka topics}} {{World Heritage Sites in Sri Lanka}} {{Lists of World Heritage Sites in Asia}} [[Category:Lists of World Heritage Sites|Sri Lanka]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ පිහිටි ලෝක උරුම අඩවි| ]] [[Category:Lists of tourist attractions in Sri Lanka|World Heritage Sites]] [[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි ලෝක උරුම ]] egz3duhvx5w3w0ojmtukbunbkk16v1j 798765 798764 2026-09-06T16:48:52Z KSLwiki24 70498 /* මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත */ 798765 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ස්ථාන | header1 = සංඛ්‍යාත්මක තොරතුරු | label1 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data1 = 8 | label2 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data2 = 8 | label3 = මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත | data3 = 4 | label4 = ලෝක මතක උරුම | data4 = 5 | label5 = අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම | data5 = 3 | label6 = ලෝක උරුම පළමු ලියාපදිංචිය | data6 = වර්ෂ 1982 | label7 = ලෝක උරුම නවතම ලියාපදිංචිය | data7 = වර්ෂ 2010 }} {{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන පිහිටීම. හරිත තිත් ස්වභාවික ස්ථාන වේ, රතු තිත් සංස්කෘතික වේ.|alt=Map of Sri Lanka with locations of World Heritage Sites |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.30|N|long=80.64 |E|label=[[මහනුවර]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.9569|N|long=80.7597 |E|label=[[සීගිරිය]] | position=top}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.35|N|long=80.38 |E|label=[[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.05|N|long=80.22 |E|label=[[ගාලු කොටුව]] | position= bottom}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.933333|N|long=81.0 |E|label=[[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.85|N|long=80.65 |E|label=[[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.416667|N|long=80.5 |E|label=[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | position=bottom|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.45|N|long=80.8 |E|label=[[දුම්බර කඳුවැටිය]] | position=right|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.813056 |long=80.484444|label=[[ශ්‍රී පාද කඳුවැටිය ආශ්‍රිත වනගත අභයභූමිය|ශ්‍රී පාද අභයභූමිය]] | position=left|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.8 |long=80.8|label=[[හෝර්ටන් තැන්න ජාතික උද්‍යානය|හෝර්ටන් තැන්න]] | position=right|mark=Green pog.svg}} }} [[යුනෙස්කෝ|එක්සත් ජාතීන්ගේ අධ්‍යාපනික, විද්‍යාත්මක හා සංස්කෘතික සංවිධානය]] (UNESCO) විසින් 1972 දී පිහිටුවන ලද යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇති රටවල් විසින් නම් කරන ලද කැපී පෙනෙන විශ්වීය [[සංස්කෘතික උරුමයන්|සංස්කෘතික]] හෝ [[ස්වාභාවික උරුමයන්]] සහිත [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලෝක උරුම ස්ථාන]] නම් කරයි.<ref name="convention">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The World Heritage Convention |url=https://whc.unesco.org/en/convention/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/ |archive-date=27 August 2016 |access-date=21 September 2010 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> සංස්කෘතික උරුමයන් යනු ස්මාරක (වාස්තු විද්‍යාත්මක කෘති, ස්මාරක මූර්ති හෝ සෙල්ලිපි වැනි), ගොඩනැගිලි කණ්ඩායම් සහ ස්ථාන (පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන ඇතුළුව) වලින් සමන්විත වේ. විද්‍යාව, සංරක්ෂණය හෝ ස්වාභාවික සුන්දරත්වය යන දෘෂ්ටි කෝණයෙන් වැදගත් වන ස්වාභාවික ලක්ෂණ (භෞතික හා ජීව විද්‍යාත්මක සැකැස්මන්ගෙන් සමන්විත), භූ විද්‍යාත්මක හා භෞතික විද්‍යාත්මක සැකැස්ම (වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති සතුන් සහ ශාක විශේෂවල වාසස්ථාන ඇතුළුව) සහ ස්වාභාවික ස්ථාන ස්වාභාවික උරුමයන් ලෙස අර්ථ දැක්වේ.[[ශ්‍රී ලංකාව]] 1980 ජුනි 6 වන දින සම්මුතිය අනුමත කළේය.<ref name="Sri Lanka2">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref>යුනෙස්කෝ සම්මුතිය අනුව ප්‍රධාන කාණ්ඩ හතරක් වන අතර එක් එක් කාණ්ඩ යටතේ උරුමය කළමණාකරණය කිරීම සිදුවේ.එම කාණ්ඩ නම්, *ලෝක උරුම ස්ථාන *ජෛවගෝල රක්ෂිත *ලෝක මතක උරුම *අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage |url=https://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |archive-date=1 February 2021 |access-date=3 February 2021 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> වර්තමානය වන විට, ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන අටක් ලැයිස්තුවේ ඇත. පළමු ස්ථාන තුන වන [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය|පොළොන්නරුව පුරාණ නගරය]], [[සීගිරිය- පුරාණ නගරය|සීගිරිය පුරාණ නගරය]] සහ [[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුර පූජනීය නගරය]] 1982 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මෑත කාලීන ස්ථානය වන ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්|මධ්‍යම කඳුකරය]] 2010 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මධ්‍යම කඳුකරය සහ [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ වන රක්ෂිතය]] ස්වාභාවික ස්ථාන වන අතර අනෙක් හය සංස්කෘතික වේ. ඊට අමතරව, ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ස්ථාන හයක් ඇත. ඊට අමතරව ජෛවගෝල රක්ෂිත 4 ක්,ලෝක මතක උරුම 5 ක් සහ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම 3 ක් ද යුනෙස්කෝ සම්මුතිය යටතේ ශ්‍රී ලංකාවට හිමිව පවතී.එසේම 1983–1989 කාලය තුළ ලෝක උරුම කමිටුවේ සාමාජිකයෙකු ලෙස රට සේවය කළේය.ශ්‍රී ලංකාව තුළ යුනෙස්කෝව සම්බන්ධීකරණය කිරීම,ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා වගකිව යුතු නිල රාජ්‍ය ආයතය වශයෙන් 1949 දී පිහිටුවන ලද සහ 2024 අංක 38 දරණ යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභා පනත යටතේ පිහිටුවන ලද '''"යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභාව (Sri Lanka National Commission for UNESCO)"''' කටයුතු කරනු ලබයි.<ref name="Sri Lanka4">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> == ලෝක උරුම ස්ථාන == යුනෙස්කෝව [[ලෝක උරුම අඩවිය#තේරීමේ නිර්ණායක|නිර්ණායක දහයක්]] යටතේ අඩවි ලැයිස්තුගත කරයි; සෑම ප්‍රවේශයක්ම අවම වශයෙන් එක් නිර්ණායකයක්වත් සපුරාලිය යුතුය. නිර්ණායක i සිට vi දක්වා සංස්කෘතික වන අතර vii හරහා x ස්වභාවික වේ.<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/criteria/|title=UNESCO World Heritage Centre – The Criteria for Selection|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=17 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160612152223/https://whc.unesco.org/en/criteria/|archive-date=12 June 2016|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> {{clear}} {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|World Heritage Sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[අනුරාධපුර (පෞරාණික නගරය)]] | [[File:SL Anuradhapura asv2020-01 img31 Abhayagiriya Stupa.jpg|150px|alt=A large Buddhist stupa]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 200; ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | අනුරාධපුරය ශ්‍රී ලංකා‌වේ අගනුවරක්ව පැවති අතර අදටත් ශ්‍රී ලාංකීය ශිෂ්ඨාචාර‍යේ සුරැකිව පවතින නටබුන් සදහා ලෝක ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි. අනුරාධපුරය නගරය මුල් කරගත් ශිෂ්ඨාචාරය ආසියා‍වේ පැවති විශිෂ්ඨත ම එකකි. දැනට එක්සත් ජාතින් ‍ලෝක උරුමයක් වන මෙය වර්තමාන අගනුවර වන ‍කොළඹ සිට කි.මී. 205 උතුරින්, උතුරු මැද පළාත මල්වතු ඔය ඉවුර මුල් කර‍ගෙන පිහිටා ති‍බේ. ක්‍රි.පූ 4 වන සියව‍සේ ආරම්භ වූ අනුරාධපුර රාජධානිය, 11 වන සියවස දක්වා ම දකුණු ආසිය‍‍වේ ස්ථාවරත ම ‍‍දේශපාලන හා ආර්ථීක මධ්‍යස්ථනයක් ‍ලෙස වැජඹුණි.‍ බෞද්ධ ලෝකයට පූජනීය නගරයක් වූ, වර්ග කි.මි. 40 පුරා විහිදුනු ‍‍බෞද්ධ ආරාම පිහිටා ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152972|title=Sacred City of Anuradhapura: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705150829/https://whc.unesco.org/document/152972|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/200/|title=Sacred City of Anuradhapura|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707093013/http://whc.unesco.org/en/list/200|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | [[File:Polonnaruwa Vatadage.jpg|150px|alt=Ruins of a Buddhist temple]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 201; i, iii, vi (සංස්කෘතික) | දෙමළ මහාසෑය(රන්කොත් වෙහෙර)-පොළොන්නරුව]] ‍චෝල ආක්‍රමණිකයින් පරදවා පළමුවන විජයබා රජු විසින් අගනුවර කර ගත් ‍පොළොන්නරුව ලංකා‍වේ ‍දෙවන පැරණිතම නගරයයි. එනමුත් ‍පොළොන්නරු රාජධානි‍යේ වැදගත්ම චරිතය වන්නේ ඔහුගේ මුනුබුරු මහා පරාක්‍රමබාහු රජුය. කෙටි චෝල පාලන සමයේ දී ‍මෙම නගරය ජනනාත මංගලම් ‍ලෙස ද හදුන්වා ති‍බේ. එ‍හෙත් ඉන් පසු පත් වූ පාලකයින්‍ අතරින් නිශ්ශංකමල්ල රජු හැරුණු විට පත් වූ අ‍නෙක් පාලකයින් එතරම් සාර්ථක ‍නොවූහ. එම රජවරු ඇති කර ගත් දකුණු ඉන්දියානු විවාහ සම්බන්ධතා පසු කාලීනව ඇති වූ දකුණු ඉන්දියානු ආක්‍රමණවලට ද රාජධානිය දඹ‍දෙණියට සංක්‍රමණය වීමටද හේතු විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152973|title=Ancient City of Polonnaruwa: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103509/https://whc.unesco.org/document/152973|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/201/|title=Ancient City of Polonnaruwa|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103437/https://whc.unesco.org/en/list/201/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[සීගිරිය]] | [[File:Sigiriya.jpg|150px|alt=A large granite rock with people walking toward it]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1982 | 202; ii, iii, iv (සංස්කෘතික) | සීගිරිය ලොව අට වන පුදුමය ලෙස හඳුන්වයි. ‍මෙය ඉතා ඈත අතීතයේදී සිංහලයේ රජ කළ,ලොව ප්රථම ගුවන් යානය වන දඩු මොනරයෙන් අහසින් ගමන් කරමින් මුළු ලොවම පාලනය කළ ලෝකාධිපති ලංකේෂ්වර රාවණ අධිරාජ්‍යා විසින් ක්‍රි.පූ 5000 දී ඉදිකරන ලද ආරක්ෂිත මාළිගා සංකීර්ණයක් ලෙස සලකනු ලබයි එතුමාට අමතරව කුවේර රජුත් පසුව පලමුවන කාශ්‍යප රජුත් මෙම මාලිගාව භාවිතා කරන ලදි.සීගිරි ගල මුදු‍නෙහි මාළිගාවක නටබුන්ද, ගල මධ්‍යයේ සිංහ දොරටුවක් ද බිතූ සිතුවම් සහ කැටපත් පවුර පිහිටා ඇත.‍ ‍මෙහි ඇති ‍වෙනත් වැදගත් අංග ‍ලෙස බිතු සිතුවම්, පර්වතය පහළින් පිහිටා ඇති මාලිගා සංකීර්ණය, දිය අගල්, පවුරු සහ පර්වත‍යේ සිට මිටර සිය ගණනක් දුරට විහි‍‍දෙන උද්‍යාන දැක්විය හැකිය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152974|title=Ancient City of Sigiriya: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705132910/https://whc.unesco.org/document/152974|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/202/|title=Ancient City of Sigiriya|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=6 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220806053436/https://whc.unesco.org/en/list/202|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[මහනුවර]] පෞරාණීක නගරය | [[File:SL Kandy asv2020-01 img33 Sacred Tooth Temple.jpg|150px|alt=A Buddhist temple in white stone and a flag in front]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1988 | 450; iv, vi (සංස්කෘතික) | මහනුවර නගරයේ පිහිටා ඇති පූජනීය ස්ථානයක් වන දළදා මාලිගා‍වේ බුදුන් වහන්‍‍සේගේ දන්ත ධාතුව තැන්පත් කර ඇත. රාජ්‍ය ‍දේශපාලන වැදගත් සංකේතයක් වන දන්ත ධාතූන් වහන්සේගේ හිමිකරු ර‍ටෙහි පාලකයා බව සැලකෙන මතයක් පුරාණ කාල‍යේ සිටම පවති. වර්ෂ 1592 සිට 1815 දක්වා කාල සීමාවෙහි දී ලංකාවේ අගනුවර ලෙස මහනුවර පැවති අතර දළදා මාලිගාව නිසාවෙන් මහනුවර නගරය එක්සත් ජාතීන්ගේ ලෝක උරුමයක් ලෙස නම් කරනු ලැබීය. වසරකට වරක් ආගමික වතාවත් පැවැත්වී‍මේ අවස්ථාව අස්ගිරි මල්වතු ‍දෙපාර්ශවය අතර හුවමාරු ‍වේ. ත්‍රස්තවාදි ප්‍රහාරයකින් හානි සිදු වුවද දැන් සම්පුර්ණයෙන් ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153507|title=Sacred City of Kandy: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705171904/https://whc.unesco.org/document/153507|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/450/|title=Sacred City of Kandy|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=1 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220801225441/https://whc.unesco.org/en/list/450|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | [[File:20160128 Sri Lanka 4107 Sinharaja Forest Reserve sRGB (25468886730).jpg|150px|alt=Look at a rain forest from above]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමු පලාත]] සහ [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණූ පලාත]] | 1988 | 405; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකා‌වේ ව‍න උද්‍යානයක් වන සිංහරාජ වනය, යුනෙස්කෝව මගින් ‍ජෛව ගෝලීය රක්ෂිතයක් හා ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ති‍බේ. නො ඉදුල් වැසි වනාන්තරයක් වන ‍මෙය, ළඟා වීමට ඇති අපහසු බව නිසා ම දැව කර්මාන්ත‍යේ ග්‍රහණ‍යෙන් මිදී ඇත. ‍මෙය 1889 දී ලෝක උරුමයක් ද 1978 දී ලෝක උරුමයක් ද ලෙස ද නම් කර තිබේ. නැගෙනහිර - බටහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 21 ද උතුරු- නැගෙනහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 7 පමණක් වුව ද ඉතා සරු ‍ජෛව විවිධත්වයකට සහ ආ‍වේනික වි‍ශේෂ (කෘමීන්, ශාක, උරගයන්, පක්ෂීන් සහ ක්ෂීර‍පායීන්) රැසකට ‍සෙවණ සපයයි.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/405/|title=Sinharaja Forest Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802042303/https://whc.unesco.org/en/list/405|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ගාලු කොටුව|පැරණි ගාලු නගරය සහ එහි බලකොටු]] |[[File:Galle Fort.jpg|150px|alt=Aerial photo of Galle fort]] |[[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පලාත]] | 1988 | 451; iv (සංස්කෘතික) | ගාල්ල, ශ්‍රී ලංකා‌වේ නිරිතදිග ‍වෙරළ තීර‍යේ ‍කොළඹ සිට කි.මි. 119 දුරින් පිහිටි නගරයකි. පෘතුගීසීන් පැමිණීමට ‍පෙර 16 වන සියව‍සේ දී ධීවර වරායක් ලෙස පැවති මෙය එවකට ගිම්මතිත්ත ‍ලෙස හදුන්වා ඇත. (ඉබන්බතුතා ක්වලි (Qali) ලෙස හදුන්වා ති‍බේ.) 18 වන සියව‍සේ බ්‍රිතාන්‍ය පාලකයින් කොළඹ ප්‍රධාන වරාය ‍ලෙස සැලකීමට ‍පෙර ගාල්ල එහි දියුණු‍වේ උපරිමයට එළඹ තිබිණ. 2004.12.26 දින ඇති වු සුනාමි උවදුරින් නගරයට හානි සිදු වූ අතර දහස් ගනණක් ජීවිතක්ෂයට පත් විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153511|title=Old Town of Galle and its Fortifications: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705121023/https://whc.unesco.org/document/153511|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/451/|title=Old Town of Galle and its Fortifications|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802020044/https://whc.unesco.org/en/list/451|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | [[File:Dambulla-buddhastupa.jpg|150px|alt=Stupa with sitting Buddhas around it in a cave with painted walls]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] | 1991 | 561; i, iv (සංස්කෘතික) | දඹුලු ‍ලෙන් විහාරය (රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහාරය) රට මැද භාගයට වන්නට පිහිටි, ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ඇති ස්ථානයකි. ‍කොළඹින් කි.මි. 148 නැ‍ගෙනහිරින්ද මහනුවරින් කි.මි. 72 උතුරින්ද පිහිටා ඇති ‍මෙය ඉතා ‍හොදින් සුරැකිව ඇති විහාර සංකීර්ණයකි. තැනිතලාවෙන් මි.160 උසින් පිහිටි පර්වතයක, 80 ට අධික ‍ලෙන් සංඛ්‍යාවක් පවතින අතර ‍ලෙන් පහක් ආශ්‍රිතව විහාර අංගනය පිහිටා ඇත. බුද්ධ චරිතයට අදාළ ස්තූප සහ බිතු සිතුවම් නිසා ‍මෙම විහාරය ලෝක ප්‍රසිද්ධියට පත් වී ඇත. බුද්ධ ස්තූප 153, සිංහල රජුන්ගේ ප්‍රතිමා 3 සහ දැව ප්‍රතිමා 4 ක් වර්ග මි. 2100 ප්‍ර‍දේශයක පිහිටා ති‍බේ.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/561|title=Rangiri Dambulla Cave Temple|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001422/http://whc.unesco.org/en/list/561|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්]] | [[File:Sri Pada 02.jpg|150px|alt=A mountain from far]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] සහ [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව පලාත]] | 2010 | 1203; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකාවේ උස්බිම් තෙත් කලාපීය උද්‍යාන තුනකින් සමන්විත වේ: කඳු මුදුන වන සංරක්ෂණ ප්‍රදේශය, හෝර්ටන් තැන්න ජාතික වනෝද්‍යානය සහ නකල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය. ආදම්ගේ කඳු මුදුන බෞද්ධ වන්දනාකරුවන් සඳහා සැලකිය යුතු මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත්ව ඇති උසම ස්ථානයයි. එය ආවේණික විශේෂ ඇදහිය නොහැකි පරාසයක් සහිත ජෛව විවිධත්ව උණුසුම් ස්ථානයකි. බටහිර දම් පාට මුහුණැති ලැංගූර්, සිහින් ලෝරිස් සහ ශ්‍රී ලංකා දිවියා වැනි වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති විශේෂ කිහිපයක් පවා මෙහි සොයාගත හැකිය.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1203|title=Central Highlands of Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001427/http://whc.unesco.org/en/list/1203|url-status=live}}</ref> |- |} === තාවකාලික ලැයිස්තුව === ලෝක උරුම ලැයිස්තුවේ ලියා ඇති ස්ථාන වලට අමතරව, සාමාජික රටවලට නම් කිරීම සඳහා සලකා බැලිය හැකි තාවකාලික ස්ථාන ලැයිස්තුවක් පවත්වා ගත හැකිය. ලෝක උරුම ලැයිස්තුව සඳහා නාමයෝජනා පිළිගනු ලබන්නේ එම ස්ථානය කලින් තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ලැයිස්තුගත කර ඇත්නම් පමණි.<ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |title=Tentative Lists |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=7 October 2010 |archive-date=1 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160401104537/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |url-status=live }}</ref>වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ අඩවි හයක් ඇත.<ref name="Sri Lanka">{{Cite web |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|Tentative sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] | | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2006 | ii, v (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|title=Seruwila Mangala Raja Maha Vihara|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ මහවැලි ගඟ දිගේ සේරුවිල සිට ශ්‍රී පාදය පුරාණ වන්දනා මාර්ගය | [[File:Adam's Peak - January 2020.jpg|150px|alt=A conical mountain]] | අඩවි කිහිපයක් | 2010 | ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|title=Seruwila to Sri Pada (Sacred Foot Print Shrine), Ancient pilgrim route along the Mahaweli river in Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225958/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රජගල පුරාවිද්‍යා භූමිය|රජගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයේ පිහිටි පුරාණ ආරියකර විහාරය]] | [[File:Rajagala Archaeological Site 1.jpg|150px|alt=Temple ruins with several pillars standing]] | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2020 | i, iii, iv (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|title=Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ භාවනා ආරාම | [[File:A resting place in Ritigala.jpg|150x150px|alt=A resting place in the Ritigala monastery]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]], [[North Western Province, Sri Lanka|වයඹ]] | 2024 | iii, iv, v (සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=4 June 2024 |title=Buddhist Meditation Monasteries of Ancient Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6774/ |access-date=30 June 2024 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ තේ සංස්කෘතික භූ දර්ශනය | [[File:Tea plantation Haputale.jpg|150px|alt=Tea plantation (Dambatenne estates) at about 1800&nbsp;m above sea level in Haputale, Hill Country]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]], [[Uva Province, Sri Lanka|ඌව]] | 2025 | iv, v, vi(සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=19 August 2025 |title=Sri Lanka’s Tea Cultural Landscape|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6888/|access-date=09 October 2025 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | [[රිටිගල ස්වාභාවික දැඩි රක්‍ෂිතය|රිටිගල දැඩි ස්වභාව රක්ෂිතය]] | [[File:Pathway to Ritigala Monastery -SriLanka.png|center|150px]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]] | 2026 | xii,ix,x(ස්වභාවික) |<ref>{{Cite web |date=31 March 2026 |title=Ritigala Strike Nature Reserve|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/7008/|access-date= 15 June 2026 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |} ==මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත == යුනෙස්කෝවේ මිනිසා සහ ජෛවගෝල වැඩසටහන (Man and the Biosphere Programme – MAB) යනු මිනිසා සහ ස්වාභාවික පරිසරය අතර ඇති සම්බන්ධතාවය තිරසාර ලෙස පවත්වාගෙන යාම අරමුණු කරගත් ජාත්‍යන්තර වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන යටතේ ස්වාභාවික පරිසර පද්ධති, ජෛව විවිධත්වය සහ ස්වාභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය කිරීමත්, ඒ සමඟ ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ තිරසාර සංවර්ධනය ප්‍රවර්ධනය කිරීමත් සඳහා ජෛවගෝල රක්ෂිත (Biosphere Reserves) නම් ප්‍රදේශ හඳුනාගෙන නම් කරනු ලැබේ.ශ්‍රී ලංකාවේ දැනට ජෛවගෝල රක්ෂිත ස්ථාන 4 ක් පවතී.<ref>{{Cite web |title=What are biosphere reserves? |url=https://www.unesco.org/en/mab/wnbr/about |website=UNESCO |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ ජෛවගෝල රක්ෂිත}} ! style="width:180px;" scope="col" | ජෛවගෝල රක්ෂිතය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:120px;" scope="col" | ස්ථානය ! style="width:70px;" scope="col" | නම් කළ වර්ෂය ! style="width:100px;" scope="col" | වර්ග ප්‍රමාණය ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[හුරුලු වන රක්ෂිතය|හුරුලු ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Hurulu Eco Park 03.JPG|150px|Hurulu_Eco_Park_03]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද පළාත]] | 1977 | 69,641 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයට අයත් සදාහරිත වනාන්තර පරිසර පද්ධතියක් වන මෙය අලි ඇතුළු විවිධ වනජීවීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.<ref>{{Cite web |title=Hurulu |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/list |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:20160128 Sri Lanka 4132 Sinharaja Forest Preserve sRGB (25674474901).jpg|150px|alt=Sinharaja rainforest]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව]], [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු]] | 1978 | 29,830 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ පහතරට තෙත් කලාපයේ ඉතිරිව ඇති විශාලතම අඛණ්ඩ සදාහරිත වැසි වනාන්තර ප්‍රදේශය වන මෙය ශාක හා සත්ව විශේෂවල ඉහළ ආවේණිකත්වය හේතුවෙන් විශේෂ සංරක්ෂණ වැදගත්කමක් දරයි.<ref>{{Cite web |title=Sinharaja |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/sinharaja |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[කන්නෙලිය වන රක්ෂිතය|කන්නෙලිය–දෙදියගල–නාකියාදෙනිය ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Raining in kanneliya forest.jpg|150px|Raining_in_kanneliya_forest]] | [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]] | 2004 | 25,393 හෙක්ටයාර් | කන්නෙලිය, දෙදියගල සහ නකියාදෙනිය යන එකිනෙකට සම්බන්ධ වනාන්තර ප්‍රදේශවලින් සමන්විත මෙම ජෛවගෝල රක්ෂිතය ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු තෙත් කලාපයේ වැදගත් ජෛව විවිධත්ව හා ආවේණික විශේෂ සංරක්ෂණ ප්‍රදේශයකි.<ref>{{Cite web |title=Kanneliya-Dediyagala-Nakiyadeniya |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/kanneliya-dediyagala-nakiyadeniya |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[බූන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය|බූන්දල ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Three Elephants.jpg|150px|Three_Elephants]] | [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]] | 2005 | 18,242 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ එකම වෙරළබඩ ජෛවගෝල රක්ෂිතය වන මෙය තෙත්බිම්, කලපු, වෙරළ සහ වියළි කලාපීය වනාන්තර ඇතුළු විවිධ පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත වන අතර, සංක්‍රමණික හා දේශීය පක්ෂීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.<ref>{{Cite web |title=Bundala |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/bundala |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == ලෝක මතක උරුම == '''යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක වැඩසටහන''' ({{lang-en|Memory of the World Programme}}) යනු ලෝකයේ වැදගත් '''ලේඛනමය උරුම''' සංරක්ෂණය කිරීම, ඒවාට ප්‍රවේශය පුළුල් කිරීම සහ ඒවායේ වැදගත්කම පිළිබඳ මහජන දැනුවත්භාවය වැඩි කිරීම අරමුණු කරගත් යුනෙස්කෝ වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන 1992 දී ආරම්භ කරන ලද අතර, ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් සහිත ලේඛනමය උරුමයන් '''යුනෙස්කෝ ලෝක මතක ජාත්‍යන්තර ලේඛනය''' වෙත ඇතුළත් කරනු ලැබේ.2025 වන විට ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධ ලේඛනමය උරුමයන් පහක් යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කර තිබේ.<ref>{{Cite web |title=Memory of the World: About the programme |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/about |website=UNESCO |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධ යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම}} ! style="width:220px;" scope="col" | උරුමය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය ! style="width:180px;" scope="col" | ඉදිරිපත් කළ රට/රටවල් ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගමේ ලේඛන | [[File:Dutch Coat of Arms Galle.jpg|150px|Dutch_Coat_of_Arms_Galle]] | 2003 | ඉන්දියාව, ඉන්දුනීසියාව, නෙදර්ලන්තය, දකුණු අප්‍රිකාව සහ ශ්‍රී ලංකාව | ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගම (VOC) සම්බන්ධ ලේඛනාගාර එකතුවකි. එය ආසියාව හා අනෙකුත් ප්‍රදේශවල යටත්විජිත සහ වෙළඳ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය උරුමයකි.<ref>{{Cite web |title=Archives of the Dutch East India Company |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | ඉන්දියානු සාගර සුනාමි ලේඛන | [[File:2004 Indian Ocean earthquake - affected countries.png|150px|2004_Indian_Ocean_earthquake_-_affected_countries]] | 2017 | ඉන්දුනීසියාව සහ ශ්‍රී ලංකාව | 2004 ඉන්දියානු සාගර සුනාමි ව්‍යසනය හා ඊට අදාළ සිදුවීම්, ප්‍රතිචාර සහ බලපෑම් සම්බන්ධ ලේඛනමය ද්‍රව්‍ය එකතුවකි.<ref>{{Cite web |title=The Indian Ocean Tsunami Archives |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[මහාවංසය|මහාවංසය]] |[[File:Palm-leaf manuscript of Atthakatha.jpg|150px|alt=ශ්‍රී ලංකාවේ පුස්කොළ අත්පිටපතක්]] | 2023 | ශ්‍රී ලංකාව | ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය ක්‍රි.පූ. 6 වන සියවසේ සිට ක්‍රි.ව. 1815 දක්වා කාලය ආවරණය කරන වැදගත් ඓතිහාසික වංශකථාවකි. එය දකුණු ආසියාවේ ඉතිහාසය සහ බුද්ධාගම පිළිබඳ වැදගත් ලේඛනමය මූලාශ්‍රයකි.<ref>{{Cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[පානදුරාවාදය|1873 පානදුරාවාදයට අදාළ ලේඛන]] |[[File:Venerable Migettuwatte Gunananda Thera (1823-1890).jpg|100px|center|alt=පානදුරාවාදයට සහභාගී වූ මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමි]] <br> [[File:Ola Scriptures And Art Works Of Venerable Migettuwatte Gunananda Thera.jpg|150px|center|alt=මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමියන්ට අදාළ පුස්කොළ ලේඛන]] | 2025 | ශ්‍රී ලංකාව | 1873 දී පැවැත්වුණු පානදුරාවාදයට අදාළ ලේඛන හතරක එකතුවකි. බෞද්ධ හා ක්‍රිස්තියානි නායකයන් අතර පැවති ආගමික සංවාදය සහ ඊට අදාළ ලිපි හුවමාරු මෙම ලේඛනවලට ඇතුළත් වේ.<ref>{{Cite web |title=Documents Connected with the Pānadurā Vādaya (The Great Debate of Panadura) in 1873 |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/register2025 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]] | [[File:Gall Trilingual Inscription.jpg|150px|alt=ගාල්ල ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]] | 2025 | චීනය සහ ශ්‍රී ලංකාව | චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂාවලින් සමන්විත ඓතිහාසික සෙල්ලිපියකි. එය සෙල්ලිපිය පිහිටවූ තැනැත්තන් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදය වෙත සිදු කල පූජාවන් මෙන්ම ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඇතුළු ආසියානු කලාපය අතර පැවති ඓතිහාසික සම්බන්ධතා පිළිබඳ වැදගත් සාක්ෂියකි.<ref>{{Cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම == ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය යනු පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වන සාම්ප්‍රදායික දැනුම, කුසලතා, රංග කලාවන්, ශිල්පීය සම්ප්‍රදායන් සහ සංස්කෘතික භාවිතයන්ගෙන් සමන්විත උරුමයකි. UNESCO හි [[මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුව|මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට]] ශ්‍රී ලංකාවට අදාළ අංග තුනක් ඇතුළත් කර ඇත. ඒවා නම් 2018 දී ඇතුළත් කළ රූකඩ නාට්‍ය, 2021 දී ඇතුළත් කළ දුම්බර රටා කලාල නිෂ්පාදනයේ සාම්ප්‍රදායික ශිල්පය සහ 2025 දී ඇතුළත් කළ කිතුල් මැදීම/කිතුල් කැපීමේ පාරම්පරික තාක්ෂණයයි.<ref>{{Cite web |title=Sri Lanka – Intangible Cultural Heritage |url=https://ich.unesco.org/en/state/sri-lanka-LK |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය}} ! style="width:220px;" scope="col" | උරුමය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය ! style="width:180px;" scope="col" | ඉදිරිපත් කළ රට ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[රූකඩ නාට්‍ය]] | [[File:AmbalangodaImMuseum.jpg|150px|Ambalangoda traditional puppets]] | 2018 | ශ්‍රී ලංකාව | ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික නූල් රූකඩ නාට්‍ය කලාවකි. මෙය විනෝදාස්වාදය සමඟ සමාජීය හා සංස්කෘතික පණිවිඩ සම්ප්‍රේෂණය කරන අතර, විශේෂයෙන් දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට පැවත එන කලා සම්ප්‍රදායකි. 2018 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Rūkada Nātya, traditional string puppet drama in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/rukada-natya-traditional-string-puppet-drama-in-sri-lanka-01370 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[දුම්බර රටා කලාල]] | [[File:Dumbara Rata.jpg|150px|Traditional Dumbara Rata Kalala]] | 2021 | ශ්‍රී ලංකාව | දුම්බර ප්‍රදේශයේ සාම්ප්‍රදායිකව නිපදවන අතින් වියන ලද කලාල වර්ගයකි. ස්වභාවික ශාක තන්තු සහ පාරම්පරික වියන ක්‍රම භාවිතයෙන් නිර්මාණය කරන මෙම කලාලවල සංකීර්ණ රටා සහ සාම්ප්‍රදායික මෝස්තර දැකිය හැක. දුම්බර රටා කලාල නිෂ්පාදනයේ සාම්ප්‍රදායික ශිල්පය 2021 දී UNESCO නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Traditional craftsmanship of making Dumbara Ratā Kalāla |url=https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-craftsmanship-of-making-dumbara-rat-kal-la-01543 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Dumbara Weaving: Sri Lankan Art, Skill & Village Life |url=https://khiri.com/dumbara-weaving/ |publisher=Khiri Travel |date=22 June 2023 |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[කිතුල් මැදීම|කිතුල් මැදීම/කිතුල් කැපීම]] | [[File:Kithul treacle.jpg|75px|center|Kithul_treacle]]<br>[[File:Life in the jungle.jpg|150px|Kithul tapping in Sri Lanka]] | 2025 | ශ්‍රී ලංකාව | කිතුල් ගසෙන් පැණි රස යුෂ ලබාගැනීම සඳහා පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වූ සාම්ප්‍රදායික දැනුම, කුසලතා සහ තාක්ෂණික ක්‍රමවේදයන්ගෙන් සමන්විත උරුමයකි. කිතුල් ගසට නැගීම, මල් දඬු සකස් කිරීම සහ යුෂ එකතු කිරීම වැනි ක්‍රියා මෙයට ඇතුළත් වේ. 2025 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} ==මේ අඩවියත් බලන්න== *[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]] *[[ශ්‍රී ලංකාව]] == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} == බාහිර සබැඳි == *[http://whc.unesco.org/en/list යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවි ලැයිස්තුව] &mdash; නිල වෙබ් අඩවිය *[http://terre.sans.frontiere.free.fr/page_a_voir_a_faire/top_100.htm ලොව ලස්සනම ස්ථාන 100 - 95 - සීගිරිය] *[http://www.go2srilanka.com/destinations.html ගමනාන්ත - ශ්‍රී ලංකාව - ආකර්ෂණීය ස්ථාන] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106000919/http://www.go2srilanka.com/destinations.html |date=2007-11-06 }} *[http://www.imagesofceylon.com ග්‍රී ලාංකීය ඉතිහාසයේ පින්තූර ] {{Sri Lanka topics}} {{World Heritage Sites in Sri Lanka}} {{Lists of World Heritage Sites in Asia}} [[Category:Lists of World Heritage Sites|Sri Lanka]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ පිහිටි ලෝක උරුම අඩවි| ]] [[Category:Lists of tourist attractions in Sri Lanka|World Heritage Sites]] [[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි ලෝක උරුම ]] 6ki087q46vtv33ituf6d7z4wqlgt7ta 798766 798765 2026-09-06T16:53:58Z KSLwiki24 70498 798766 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ස්ථාන | image = [[File:Welterbe.svg|thumb|150px|යුනෙස්‍‍කෝ ලෝක උරුම කමිටුවේ ලාංඡනය]] {{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන පිහිටීම (හරිත තිත් ස්වභාවික ස්ථාන වේ, රතු තිත් සංස්කෘතික ස්ථාන වේ)|alt=Map of Sri Lanka with locations of World Heritage Sites |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.30|N|long=80.64 |E|label=[[මහනුවර]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.9569|N|long=80.7597 |E|label=[[සීගිරිය]] | position=top}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.35|N|long=80.38 |E|label=[[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.05|N|long=80.22 |E|label=[[ගාලු කොටුව]] | position= bottom}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.933333|N|long=81.0 |E|label=[[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.85|N|long=80.65 |E|label=[[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.416667|N|long=80.5 |E|label=[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | position=bottom|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.45|N|long=80.8 |E|label=[[දුම්බර කඳුවැටිය]] | position=right|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.813056 |long=80.484444|label=[[ශ්‍රී පාද කඳුවැටිය ආශ්‍රිත වනගත අභයභූමිය|ශ්‍රී පාද අභයභූමිය]] | position=left|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.8 |long=80.8|label=[[හෝර්ටන් තැන්න ජාතික උද්‍යානය|හෝර්ටන් තැන්න]] | position=right|mark=Green pog.svg}} }} | header1 = සංඛ්‍යාත්මක තොරතුරු | label1 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data1 = 8 | label2 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data2 = 8 | label3 = මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත | data3 = 4 | label4 = ලෝක මතක උරුම | data4 = 5 | label5 = අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම | data5 = 3 | label6 = ලෝක උරුම පළමු ලියාපදිංචිය | data6 = වර්ෂ 1982 | label7 = ලෝක උරුම නවතම ලියාපදිංචිය | data7 = වර්ෂ 2010 }} [[යුනෙස්කෝ|එක්සත් ජාතීන්ගේ අධ්‍යාපනික, විද්‍යාත්මක හා සංස්කෘතික සංවිධානය]] (UNESCO) විසින් 1972 දී පිහිටුවන ලද යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇති රටවල් විසින් නම් කරන ලද කැපී පෙනෙන විශ්වීය [[සංස්කෘතික උරුමයන්|සංස්කෘතික]] හෝ [[ස්වාභාවික උරුමයන්]] සහිත [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලෝක උරුම ස්ථාන]] නම් කරයි.<ref name="convention">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The World Heritage Convention |url=https://whc.unesco.org/en/convention/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/ |archive-date=27 August 2016 |access-date=21 September 2010 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> සංස්කෘතික උරුමයන් යනු ස්මාරක (වාස්තු විද්‍යාත්මක කෘති, ස්මාරක මූර්ති හෝ සෙල්ලිපි වැනි), ගොඩනැගිලි කණ්ඩායම් සහ ස්ථාන (පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන ඇතුළුව) වලින් සමන්විත වේ. විද්‍යාව, සංරක්ෂණය හෝ ස්වාභාවික සුන්දරත්වය යන දෘෂ්ටි කෝණයෙන් වැදගත් වන ස්වාභාවික ලක්ෂණ (භෞතික හා ජීව විද්‍යාත්මක සැකැස්මන්ගෙන් සමන්විත), භූ විද්‍යාත්මක හා භෞතික විද්‍යාත්මක සැකැස්ම (වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති සතුන් සහ ශාක විශේෂවල වාසස්ථාන ඇතුළුව) සහ ස්වාභාවික ස්ථාන ස්වාභාවික උරුමයන් ලෙස අර්ථ දැක්වේ.[[ශ්‍රී ලංකාව]] 1980 ජුනි 6 වන දින සම්මුතිය අනුමත කළේය.<ref name="Sri Lanka2">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref>යුනෙස්කෝ සම්මුතිය අනුව ප්‍රධාන කාණ්ඩ හතරක් වන අතර එක් එක් කාණ්ඩ යටතේ උරුමය කළමණාකරණය කිරීම සිදුවේ.එම කාණ්ඩ නම්, *ලෝක උරුම ස්ථාන *ජෛවගෝල රක්ෂිත *ලෝක මතක උරුම *අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage |url=https://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |archive-date=1 February 2021 |access-date=3 February 2021 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> වර්තමානය වන විට, ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන අටක් ලැයිස්තුවේ ඇත. පළමු ස්ථාන තුන වන [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය|පොළොන්නරුව පුරාණ නගරය]], [[සීගිරිය- පුරාණ නගරය|සීගිරිය පුරාණ නගරය]] සහ [[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුර පූජනීය නගරය]] 1982 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මෑත කාලීන ස්ථානය වන ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්|මධ්‍යම කඳුකරය]] 2010 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මධ්‍යම කඳුකරය සහ [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ වන රක්ෂිතය]] ස්වාභාවික ස්ථාන වන අතර අනෙක් හය සංස්කෘතික වේ. ඊට අමතරව, ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ස්ථාන හයක් ඇත. ඊට අමතරව ජෛවගෝල රක්ෂිත 4 ක්,ලෝක මතක උරුම 5 ක් සහ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම 3 ක් ද යුනෙස්කෝ සම්මුතිය යටතේ ශ්‍රී ලංකාවට හිමිව පවතී.එසේම 1983–1989 කාලය තුළ ලෝක උරුම කමිටුවේ සාමාජිකයෙකු ලෙස රට සේවය කළේය.ශ්‍රී ලංකාව තුළ යුනෙස්කෝව සම්බන්ධීකරණය කිරීම,ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා වගකිව යුතු නිල රාජ්‍ය ආයතය වශයෙන් 1949 දී පිහිටුවන ලද සහ 2024 අංක 38 දරණ යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභා පනත යටතේ පිහිටුවන ලද '''"යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභාව (Sri Lanka National Commission for UNESCO)"''' කටයුතු කරනු ලබයි.<ref name="Sri Lanka4">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> == ලෝක උරුම ස්ථාන == යුනෙස්කෝව [[ලෝක උරුම අඩවිය#තේරීමේ නිර්ණායක|නිර්ණායක දහයක්]] යටතේ අඩවි ලැයිස්තුගත කරයි; සෑම ප්‍රවේශයක්ම අවම වශයෙන් එක් නිර්ණායකයක්වත් සපුරාලිය යුතුය. නිර්ණායක i සිට vi දක්වා සංස්කෘතික වන අතර vii හරහා x ස්වභාවික වේ.<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/criteria/|title=UNESCO World Heritage Centre – The Criteria for Selection|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=17 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160612152223/https://whc.unesco.org/en/criteria/|archive-date=12 June 2016|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> {{clear}} {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|World Heritage Sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[අනුරාධපුර (පෞරාණික නගරය)]] | [[File:SL Anuradhapura asv2020-01 img31 Abhayagiriya Stupa.jpg|150px|alt=A large Buddhist stupa]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 200; ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | අනුරාධපුරය ශ්‍රී ලංකා‌වේ අගනුවරක්ව පැවති අතර අදටත් ශ්‍රී ලාංකීය ශිෂ්ඨාචාර‍යේ සුරැකිව පවතින නටබුන් සදහා ලෝක ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි. අනුරාධපුරය නගරය මුල් කරගත් ශිෂ්ඨාචාරය ආසියා‍වේ පැවති විශිෂ්ඨත ම එකකි. දැනට එක්සත් ජාතින් ‍ලෝක උරුමයක් වන මෙය වර්තමාන අගනුවර වන ‍කොළඹ සිට කි.මී. 205 උතුරින්, උතුරු මැද පළාත මල්වතු ඔය ඉවුර මුල් කර‍ගෙන පිහිටා ති‍බේ. ක්‍රි.පූ 4 වන සියව‍සේ ආරම්භ වූ අනුරාධපුර රාජධානිය, 11 වන සියවස දක්වා ම දකුණු ආසිය‍‍වේ ස්ථාවරත ම ‍‍දේශපාලන හා ආර්ථීක මධ්‍යස්ථනයක් ‍ලෙස වැජඹුණි.‍ බෞද්ධ ලෝකයට පූජනීය නගරයක් වූ, වර්ග කි.මි. 40 පුරා විහිදුනු ‍‍බෞද්ධ ආරාම පිහිටා ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152972|title=Sacred City of Anuradhapura: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705150829/https://whc.unesco.org/document/152972|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/200/|title=Sacred City of Anuradhapura|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707093013/http://whc.unesco.org/en/list/200|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | [[File:Polonnaruwa Vatadage.jpg|150px|alt=Ruins of a Buddhist temple]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 201; i, iii, vi (සංස්කෘතික) | දෙමළ මහාසෑය(රන්කොත් වෙහෙර)-පොළොන්නරුව]] ‍චෝල ආක්‍රමණිකයින් පරදවා පළමුවන විජයබා රජු විසින් අගනුවර කර ගත් ‍පොළොන්නරුව ලංකා‍වේ ‍දෙවන පැරණිතම නගරයයි. එනමුත් ‍පොළොන්නරු රාජධානි‍යේ වැදගත්ම චරිතය වන්නේ ඔහුගේ මුනුබුරු මහා පරාක්‍රමබාහු රජුය. කෙටි චෝල පාලන සමයේ දී ‍මෙම නගරය ජනනාත මංගලම් ‍ලෙස ද හදුන්වා ති‍බේ. එ‍හෙත් ඉන් පසු පත් වූ පාලකයින්‍ අතරින් නිශ්ශංකමල්ල රජු හැරුණු විට පත් වූ අ‍නෙක් පාලකයින් එතරම් සාර්ථක ‍නොවූහ. එම රජවරු ඇති කර ගත් දකුණු ඉන්දියානු විවාහ සම්බන්ධතා පසු කාලීනව ඇති වූ දකුණු ඉන්දියානු ආක්‍රමණවලට ද රාජධානිය දඹ‍දෙණියට සංක්‍රමණය වීමටද හේතු විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152973|title=Ancient City of Polonnaruwa: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103509/https://whc.unesco.org/document/152973|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/201/|title=Ancient City of Polonnaruwa|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103437/https://whc.unesco.org/en/list/201/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[සීගිරිය]] | [[File:Sigiriya.jpg|150px|alt=A large granite rock with people walking toward it]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1982 | 202; ii, iii, iv (සංස්කෘතික) | සීගිරිය ලොව අට වන පුදුමය ලෙස හඳුන්වයි. ‍මෙය ඉතා ඈත අතීතයේදී සිංහලයේ රජ කළ,ලොව ප්රථම ගුවන් යානය වන දඩු මොනරයෙන් අහසින් ගමන් කරමින් මුළු ලොවම පාලනය කළ ලෝකාධිපති ලංකේෂ්වර රාවණ අධිරාජ්‍යා විසින් ක්‍රි.පූ 5000 දී ඉදිකරන ලද ආරක්ෂිත මාළිගා සංකීර්ණයක් ලෙස සලකනු ලබයි එතුමාට අමතරව කුවේර රජුත් පසුව පලමුවන කාශ්‍යප රජුත් මෙම මාලිගාව භාවිතා කරන ලදි.සීගිරි ගල මුදු‍නෙහි මාළිගාවක නටබුන්ද, ගල මධ්‍යයේ සිංහ දොරටුවක් ද බිතූ සිතුවම් සහ කැටපත් පවුර පිහිටා ඇත.‍ ‍මෙහි ඇති ‍වෙනත් වැදගත් අංග ‍ලෙස බිතු සිතුවම්, පර්වතය පහළින් පිහිටා ඇති මාලිගා සංකීර්ණය, දිය අගල්, පවුරු සහ පර්වත‍යේ සිට මිටර සිය ගණනක් දුරට විහි‍‍දෙන උද්‍යාන දැක්විය හැකිය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152974|title=Ancient City of Sigiriya: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705132910/https://whc.unesco.org/document/152974|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/202/|title=Ancient City of Sigiriya|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=6 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220806053436/https://whc.unesco.org/en/list/202|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[මහනුවර]] පෞරාණීක නගරය | [[File:SL Kandy asv2020-01 img33 Sacred Tooth Temple.jpg|150px|alt=A Buddhist temple in white stone and a flag in front]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1988 | 450; iv, vi (සංස්කෘතික) | මහනුවර නගරයේ පිහිටා ඇති පූජනීය ස්ථානයක් වන දළදා මාලිගා‍වේ බුදුන් වහන්‍‍සේගේ දන්ත ධාතුව තැන්පත් කර ඇත. රාජ්‍ය ‍දේශපාලන වැදගත් සංකේතයක් වන දන්ත ධාතූන් වහන්සේගේ හිමිකරු ර‍ටෙහි පාලකයා බව සැලකෙන මතයක් පුරාණ කාල‍යේ සිටම පවති. වර්ෂ 1592 සිට 1815 දක්වා කාල සීමාවෙහි දී ලංකාවේ අගනුවර ලෙස මහනුවර පැවති අතර දළදා මාලිගාව නිසාවෙන් මහනුවර නගරය එක්සත් ජාතීන්ගේ ලෝක උරුමයක් ලෙස නම් කරනු ලැබීය. වසරකට වරක් ආගමික වතාවත් පැවැත්වී‍මේ අවස්ථාව අස්ගිරි මල්වතු ‍දෙපාර්ශවය අතර හුවමාරු ‍වේ. ත්‍රස්තවාදි ප්‍රහාරයකින් හානි සිදු වුවද දැන් සම්පුර්ණයෙන් ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153507|title=Sacred City of Kandy: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705171904/https://whc.unesco.org/document/153507|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/450/|title=Sacred City of Kandy|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=1 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220801225441/https://whc.unesco.org/en/list/450|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | [[File:20160128 Sri Lanka 4107 Sinharaja Forest Reserve sRGB (25468886730).jpg|150px|alt=Look at a rain forest from above]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමු පලාත]] සහ [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණූ පලාත]] | 1988 | 405; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකා‌වේ ව‍න උද්‍යානයක් වන සිංහරාජ වනය, යුනෙස්කෝව මගින් ‍ජෛව ගෝලීය රක්ෂිතයක් හා ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ති‍බේ. නො ඉදුල් වැසි වනාන්තරයක් වන ‍මෙය, ළඟා වීමට ඇති අපහසු බව නිසා ම දැව කර්මාන්ත‍යේ ග්‍රහණ‍යෙන් මිදී ඇත. ‍මෙය 1889 දී ලෝක උරුමයක් ද 1978 දී ලෝක උරුමයක් ද ලෙස ද නම් කර තිබේ. නැගෙනහිර - බටහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 21 ද උතුරු- නැගෙනහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 7 පමණක් වුව ද ඉතා සරු ‍ජෛව විවිධත්වයකට සහ ආ‍වේනික වි‍ශේෂ (කෘමීන්, ශාක, උරගයන්, පක්ෂීන් සහ ක්ෂීර‍පායීන්) රැසකට ‍සෙවණ සපයයි.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/405/|title=Sinharaja Forest Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802042303/https://whc.unesco.org/en/list/405|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ගාලු කොටුව|පැරණි ගාලු නගරය සහ එහි බලකොටු]] |[[File:Galle Fort.jpg|150px|alt=Aerial photo of Galle fort]] |[[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පලාත]] | 1988 | 451; iv (සංස්කෘතික) | ගාල්ල, ශ්‍රී ලංකා‌වේ නිරිතදිග ‍වෙරළ තීර‍යේ ‍කොළඹ සිට කි.මි. 119 දුරින් පිහිටි නගරයකි. පෘතුගීසීන් පැමිණීමට ‍පෙර 16 වන සියව‍සේ දී ධීවර වරායක් ලෙස පැවති මෙය එවකට ගිම්මතිත්ත ‍ලෙස හදුන්වා ඇත. (ඉබන්බතුතා ක්වලි (Qali) ලෙස හදුන්වා ති‍බේ.) 18 වන සියව‍සේ බ්‍රිතාන්‍ය පාලකයින් කොළඹ ප්‍රධාන වරාය ‍ලෙස සැලකීමට ‍පෙර ගාල්ල එහි දියුණු‍වේ උපරිමයට එළඹ තිබිණ. 2004.12.26 දින ඇති වු සුනාමි උවදුරින් නගරයට හානි සිදු වූ අතර දහස් ගනණක් ජීවිතක්ෂයට පත් විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153511|title=Old Town of Galle and its Fortifications: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705121023/https://whc.unesco.org/document/153511|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/451/|title=Old Town of Galle and its Fortifications|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802020044/https://whc.unesco.org/en/list/451|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | [[File:Dambulla-buddhastupa.jpg|150px|alt=Stupa with sitting Buddhas around it in a cave with painted walls]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] | 1991 | 561; i, iv (සංස්කෘතික) | දඹුලු ‍ලෙන් විහාරය (රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහාරය) රට මැද භාගයට වන්නට පිහිටි, ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ඇති ස්ථානයකි. ‍කොළඹින් කි.මි. 148 නැ‍ගෙනහිරින්ද මහනුවරින් කි.මි. 72 උතුරින්ද පිහිටා ඇති ‍මෙය ඉතා ‍හොදින් සුරැකිව ඇති විහාර සංකීර්ණයකි. තැනිතලාවෙන් මි.160 උසින් පිහිටි පර්වතයක, 80 ට අධික ‍ලෙන් සංඛ්‍යාවක් පවතින අතර ‍ලෙන් පහක් ආශ්‍රිතව විහාර අංගනය පිහිටා ඇත. බුද්ධ චරිතයට අදාළ ස්තූප සහ බිතු සිතුවම් නිසා ‍මෙම විහාරය ලෝක ප්‍රසිද්ධියට පත් වී ඇත. බුද්ධ ස්තූප 153, සිංහල රජුන්ගේ ප්‍රතිමා 3 සහ දැව ප්‍රතිමා 4 ක් වර්ග මි. 2100 ප්‍ර‍දේශයක පිහිටා ති‍බේ.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/561|title=Rangiri Dambulla Cave Temple|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001422/http://whc.unesco.org/en/list/561|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්]] | [[File:Sri Pada 02.jpg|150px|alt=A mountain from far]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] සහ [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව පලාත]] | 2010 | 1203; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකාවේ උස්බිම් තෙත් කලාපීය උද්‍යාන තුනකින් සමන්විත වේ: කඳු මුදුන වන සංරක්ෂණ ප්‍රදේශය, හෝර්ටන් තැන්න ජාතික වනෝද්‍යානය සහ නකල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය. ආදම්ගේ කඳු මුදුන බෞද්ධ වන්දනාකරුවන් සඳහා සැලකිය යුතු මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත්ව ඇති උසම ස්ථානයයි. එය ආවේණික විශේෂ ඇදහිය නොහැකි පරාසයක් සහිත ජෛව විවිධත්ව උණුසුම් ස්ථානයකි. බටහිර දම් පාට මුහුණැති ලැංගූර්, සිහින් ලෝරිස් සහ ශ්‍රී ලංකා දිවියා වැනි වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති විශේෂ කිහිපයක් පවා මෙහි සොයාගත හැකිය.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1203|title=Central Highlands of Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001427/http://whc.unesco.org/en/list/1203|url-status=live}}</ref> |- |} === තාවකාලික ලැයිස්තුව === ලෝක උරුම ලැයිස්තුවේ ලියා ඇති ස්ථාන වලට අමතරව, සාමාජික රටවලට නම් කිරීම සඳහා සලකා බැලිය හැකි තාවකාලික ස්ථාන ලැයිස්තුවක් පවත්වා ගත හැකිය. ලෝක උරුම ලැයිස්තුව සඳහා නාමයෝජනා පිළිගනු ලබන්නේ එම ස්ථානය කලින් තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ලැයිස්තුගත කර ඇත්නම් පමණි.<ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |title=Tentative Lists |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=7 October 2010 |archive-date=1 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160401104537/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |url-status=live }}</ref>වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ අඩවි හයක් ඇත.<ref name="Sri Lanka">{{Cite web |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|Tentative sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] | | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2006 | ii, v (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|title=Seruwila Mangala Raja Maha Vihara|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ මහවැලි ගඟ දිගේ සේරුවිල සිට ශ්‍රී පාදය පුරාණ වන්දනා මාර්ගය | [[File:Adam's Peak - January 2020.jpg|150px|alt=A conical mountain]] | අඩවි කිහිපයක් | 2010 | ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|title=Seruwila to Sri Pada (Sacred Foot Print Shrine), Ancient pilgrim route along the Mahaweli river in Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225958/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රජගල පුරාවිද්‍යා භූමිය|රජගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයේ පිහිටි පුරාණ ආරියකර විහාරය]] | [[File:Rajagala Archaeological Site 1.jpg|150px|alt=Temple ruins with several pillars standing]] | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2020 | i, iii, iv (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|title=Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ භාවනා ආරාම | [[File:A resting place in Ritigala.jpg|150x150px|alt=A resting place in the Ritigala monastery]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]], [[North Western Province, Sri Lanka|වයඹ]] | 2024 | iii, iv, v (සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=4 June 2024 |title=Buddhist Meditation Monasteries of Ancient Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6774/ |access-date=30 June 2024 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ තේ සංස්කෘතික භූ දර්ශනය | [[File:Tea plantation Haputale.jpg|150px|alt=Tea plantation (Dambatenne estates) at about 1800&nbsp;m above sea level in Haputale, Hill Country]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]], [[Uva Province, Sri Lanka|ඌව]] | 2025 | iv, v, vi(සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=19 August 2025 |title=Sri Lanka’s Tea Cultural Landscape|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6888/|access-date=09 October 2025 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | [[රිටිගල ස්වාභාවික දැඩි රක්‍ෂිතය|රිටිගල දැඩි ස්වභාව රක්ෂිතය]] | [[File:Pathway to Ritigala Monastery -SriLanka.png|center|150px]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]] | 2026 | xii,ix,x(ස්වභාවික) |<ref>{{Cite web |date=31 March 2026 |title=Ritigala Strike Nature Reserve|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/7008/|access-date= 15 June 2026 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |} ==මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත == යුනෙස්කෝවේ මිනිසා සහ ජෛවගෝල වැඩසටහන (Man and the Biosphere Programme – MAB) යනු මිනිසා සහ ස්වාභාවික පරිසරය අතර ඇති සම්බන්ධතාවය තිරසාර ලෙස පවත්වාගෙන යාම අරමුණු කරගත් ජාත්‍යන්තර වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන යටතේ ස්වාභාවික පරිසර පද්ධති, ජෛව විවිධත්වය සහ ස්වාභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය කිරීමත්, ඒ සමඟ ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ තිරසාර සංවර්ධනය ප්‍රවර්ධනය කිරීමත් සඳහා ජෛවගෝල රක්ෂිත (Biosphere Reserves) නම් ප්‍රදේශ හඳුනාගෙන නම් කරනු ලැබේ.ශ්‍රී ලංකාවේ දැනට ජෛවගෝල රක්ෂිත ස්ථාන 4 ක් පවතී.<ref>{{Cite web |title=What are biosphere reserves? |url=https://www.unesco.org/en/mab/wnbr/about |website=UNESCO |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ ජෛවගෝල රක්ෂිත}} ! style="width:180px;" scope="col" | ජෛවගෝල රක්ෂිතය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:120px;" scope="col" | ස්ථානය ! style="width:70px;" scope="col" | නම් කළ වර්ෂය ! style="width:100px;" scope="col" | වර්ග ප්‍රමාණය ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[හුරුලු වන රක්ෂිතය|හුරුලු ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Hurulu Eco Park 03.JPG|150px|Hurulu_Eco_Park_03]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද පළාත]] | 1977 | 69,641 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයට අයත් සදාහරිත වනාන්තර පරිසර පද්ධතියක් වන මෙය අලි ඇතුළු විවිධ වනජීවීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.<ref>{{Cite web |title=Hurulu |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/list |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:20160128 Sri Lanka 4132 Sinharaja Forest Preserve sRGB (25674474901).jpg|150px|alt=Sinharaja rainforest]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව]], [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු]] | 1978 | 29,830 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ පහතරට තෙත් කලාපයේ ඉතිරිව ඇති විශාලතම අඛණ්ඩ සදාහරිත වැසි වනාන්තර ප්‍රදේශය වන මෙය ශාක හා සත්ව විශේෂවල ඉහළ ආවේණිකත්වය හේතුවෙන් විශේෂ සංරක්ෂණ වැදගත්කමක් දරයි.<ref>{{Cite web |title=Sinharaja |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/sinharaja |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[කන්නෙලිය වන රක්ෂිතය|කන්නෙලිය–දෙදියගල–නාකියාදෙනිය ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Raining in kanneliya forest.jpg|150px|Raining_in_kanneliya_forest]] | [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]] | 2004 | 25,393 හෙක්ටයාර් | කන්නෙලිය, දෙදියගල සහ නකියාදෙනිය යන එකිනෙකට සම්බන්ධ වනාන්තර ප්‍රදේශවලින් සමන්විත මෙම ජෛවගෝල රක්ෂිතය ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු තෙත් කලාපයේ වැදගත් ජෛව විවිධත්ව හා ආවේණික විශේෂ සංරක්ෂණ ප්‍රදේශයකි.<ref>{{Cite web |title=Kanneliya-Dediyagala-Nakiyadeniya |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/kanneliya-dediyagala-nakiyadeniya |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[බූන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය|බූන්දල ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Three Elephants.jpg|150px|Three_Elephants]] | [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]] | 2005 | 18,242 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ එකම වෙරළබඩ ජෛවගෝල රක්ෂිතය වන මෙය තෙත්බිම්, කලපු, වෙරළ සහ වියළි කලාපීය වනාන්තර ඇතුළු විවිධ පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත වන අතර, සංක්‍රමණික හා දේශීය පක්ෂීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.<ref>{{Cite web |title=Bundala |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/bundala |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == ලෝක මතක උරුම == '''යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක වැඩසටහන''' ({{lang-en|Memory of the World Programme}}) යනු ලෝකයේ වැදගත් '''ලේඛනමය උරුම''' සංරක්ෂණය කිරීම, ඒවාට ප්‍රවේශය පුළුල් කිරීම සහ ඒවායේ වැදගත්කම පිළිබඳ මහජන දැනුවත්භාවය වැඩි කිරීම අරමුණු කරගත් යුනෙස්කෝ වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන 1992 දී ආරම්භ කරන ලද අතර, ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් සහිත ලේඛනමය උරුමයන් '''යුනෙස්කෝ ලෝක මතක ජාත්‍යන්තර ලේඛනය''' වෙත ඇතුළත් කරනු ලැබේ.2025 වන විට ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධ ලේඛනමය උරුමයන් පහක් යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කර තිබේ.<ref>{{Cite web |title=Memory of the World: About the programme |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/about |website=UNESCO |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධ යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම}} ! style="width:220px;" scope="col" | උරුමය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය ! style="width:180px;" scope="col" | ඉදිරිපත් කළ රට/රටවල් ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගමේ ලේඛන | [[File:Dutch Coat of Arms Galle.jpg|150px|Dutch_Coat_of_Arms_Galle]] | 2003 | ඉන්දියාව, ඉන්දුනීසියාව, නෙදර්ලන්තය, දකුණු අප්‍රිකාව සහ ශ්‍රී ලංකාව | ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගම (VOC) සම්බන්ධ ලේඛනාගාර එකතුවකි. එය ආසියාව හා අනෙකුත් ප්‍රදේශවල යටත්විජිත සහ වෙළඳ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය උරුමයකි.<ref>{{Cite web |title=Archives of the Dutch East India Company |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | ඉන්දියානු සාගර සුනාමි ලේඛන | [[File:2004 Indian Ocean earthquake - affected countries.png|150px|2004_Indian_Ocean_earthquake_-_affected_countries]] | 2017 | ඉන්දුනීසියාව සහ ශ්‍රී ලංකාව | 2004 ඉන්දියානු සාගර සුනාමි ව්‍යසනය හා ඊට අදාළ සිදුවීම්, ප්‍රතිචාර සහ බලපෑම් සම්බන්ධ ලේඛනමය ද්‍රව්‍ය එකතුවකි.<ref>{{Cite web |title=The Indian Ocean Tsunami Archives |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[මහාවංසය|මහාවංසය]] |[[File:Palm-leaf manuscript of Atthakatha.jpg|150px|alt=ශ්‍රී ලංකාවේ පුස්කොළ අත්පිටපතක්]] | 2023 | ශ්‍රී ලංකාව | ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය ක්‍රි.පූ. 6 වන සියවසේ සිට ක්‍රි.ව. 1815 දක්වා කාලය ආවරණය කරන වැදගත් ඓතිහාසික වංශකථාවකි. එය දකුණු ආසියාවේ ඉතිහාසය සහ බුද්ධාගම පිළිබඳ වැදගත් ලේඛනමය මූලාශ්‍රයකි.<ref>{{Cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[පානදුරාවාදය|1873 පානදුරාවාදයට අදාළ ලේඛන]] |[[File:Venerable Migettuwatte Gunananda Thera (1823-1890).jpg|100px|center|alt=පානදුරාවාදයට සහභාගී වූ මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමි]] <br> [[File:Ola Scriptures And Art Works Of Venerable Migettuwatte Gunananda Thera.jpg|150px|center|alt=මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමියන්ට අදාළ පුස්කොළ ලේඛන]] | 2025 | ශ්‍රී ලංකාව | 1873 දී පැවැත්වුණු පානදුරාවාදයට අදාළ ලේඛන හතරක එකතුවකි. බෞද්ධ හා ක්‍රිස්තියානි නායකයන් අතර පැවති ආගමික සංවාදය සහ ඊට අදාළ ලිපි හුවමාරු මෙම ලේඛනවලට ඇතුළත් වේ.<ref>{{Cite web |title=Documents Connected with the Pānadurā Vādaya (The Great Debate of Panadura) in 1873 |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/register2025 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]] | [[File:Gall Trilingual Inscription.jpg|150px|alt=ගාල්ල ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]] | 2025 | චීනය සහ ශ්‍රී ලංකාව | චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂාවලින් සමන්විත ඓතිහාසික සෙල්ලිපියකි. එය සෙල්ලිපිය පිහිටවූ තැනැත්තන් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදය වෙත සිදු කල පූජාවන් මෙන්ම ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඇතුළු ආසියානු කලාපය අතර පැවති ඓතිහාසික සම්බන්ධතා පිළිබඳ වැදගත් සාක්ෂියකි.<ref>{{Cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම == ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය යනු පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වන සාම්ප්‍රදායික දැනුම, කුසලතා, රංග කලාවන්, ශිල්පීය සම්ප්‍රදායන් සහ සංස්කෘතික භාවිතයන්ගෙන් සමන්විත උරුමයකි. UNESCO හි [[මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුව|මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට]] ශ්‍රී ලංකාවට අදාළ අංග තුනක් ඇතුළත් කර ඇත. ඒවා නම් 2018 දී ඇතුළත් කළ රූකඩ නාට්‍ය, 2021 දී ඇතුළත් කළ දුම්බර රටා කලාල නිෂ්පාදනයේ සාම්ප්‍රදායික ශිල්පය සහ 2025 දී ඇතුළත් කළ කිතුල් මැදීම/කිතුල් කැපීමේ පාරම්පරික තාක්ෂණයයි.<ref>{{Cite web |title=Sri Lanka – Intangible Cultural Heritage |url=https://ich.unesco.org/en/state/sri-lanka-LK |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය}} ! style="width:220px;" scope="col" | උරුමය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය ! style="width:180px;" scope="col" | ඉදිරිපත් කළ රට ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[රූකඩ නාට්‍ය]] | [[File:AmbalangodaImMuseum.jpg|150px|Ambalangoda traditional puppets]] | 2018 | ශ්‍රී ලංකාව | ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික නූල් රූකඩ නාට්‍ය කලාවකි. මෙය විනෝදාස්වාදය සමඟ සමාජීය හා සංස්කෘතික පණිවිඩ සම්ප්‍රේෂණය කරන අතර, විශේෂයෙන් දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට පැවත එන කලා සම්ප්‍රදායකි. 2018 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Rūkada Nātya, traditional string puppet drama in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/rukada-natya-traditional-string-puppet-drama-in-sri-lanka-01370 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[දුම්බර රටා කලාල]] | [[File:Dumbara Rata.jpg|150px|Traditional Dumbara Rata Kalala]] | 2021 | ශ්‍රී ලංකාව | දුම්බර ප්‍රදේශයේ සාම්ප්‍රදායිකව නිපදවන අතින් වියන ලද කලාල වර්ගයකි. ස්වභාවික ශාක තන්තු සහ පාරම්පරික වියන ක්‍රම භාවිතයෙන් නිර්මාණය කරන මෙම කලාලවල සංකීර්ණ රටා සහ සාම්ප්‍රදායික මෝස්තර දැකිය හැක. දුම්බර රටා කලාල නිෂ්පාදනයේ සාම්ප්‍රදායික ශිල්පය 2021 දී UNESCO නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Traditional craftsmanship of making Dumbara Ratā Kalāla |url=https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-craftsmanship-of-making-dumbara-rat-kal-la-01543 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Dumbara Weaving: Sri Lankan Art, Skill & Village Life |url=https://khiri.com/dumbara-weaving/ |publisher=Khiri Travel |date=22 June 2023 |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[කිතුල් මැදීම|කිතුල් මැදීම/කිතුල් කැපීම]] | [[File:Kithul treacle.jpg|75px|center|Kithul_treacle]]<br>[[File:Life in the jungle.jpg|150px|Kithul tapping in Sri Lanka]] | 2025 | ශ්‍රී ලංකාව | කිතුල් ගසෙන් පැණි රස යුෂ ලබාගැනීම සඳහා පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වූ සාම්ප්‍රදායික දැනුම, කුසලතා සහ තාක්ෂණික ක්‍රමවේදයන්ගෙන් සමන්විත උරුමයකි. කිතුල් ගසට නැගීම, මල් දඬු සකස් කිරීම සහ යුෂ එකතු කිරීම වැනි ක්‍රියා මෙයට ඇතුළත් වේ. 2025 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} ==මේ අඩවියත් බලන්න== *[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]] *[[ශ්‍රී ලංකාව]] == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} == බාහිර සබැඳි == *[http://whc.unesco.org/en/list යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවි ලැයිස්තුව] &mdash; නිල වෙබ් අඩවිය *[http://terre.sans.frontiere.free.fr/page_a_voir_a_faire/top_100.htm ලොව ලස්සනම ස්ථාන 100 - 95 - සීගිරිය] *[http://www.go2srilanka.com/destinations.html ගමනාන්ත - ශ්‍රී ලංකාව - ආකර්ෂණීය ස්ථාන] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106000919/http://www.go2srilanka.com/destinations.html |date=2007-11-06 }} *[http://www.imagesofceylon.com ග්‍රී ලාංකීය ඉතිහාසයේ පින්තූර ] {{Sri Lanka topics}} {{World Heritage Sites in Sri Lanka}} {{Lists of World Heritage Sites in Asia}} [[Category:Lists of World Heritage Sites|Sri Lanka]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ පිහිටි ලෝක උරුම අඩවි| ]] [[Category:Lists of tourist attractions in Sri Lanka|World Heritage Sites]] [[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි ලෝක උරුම ]] 13ald0z6bn13si9qrxc5z4ptjkpmj7l 798767 798766 2026-09-06T17:03:46Z KSLwiki24 70498 798767 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ස්ථාන | image =<div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:Welterbe.svg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන පිහිටීම (හරිත තිත් ස්වභාවික ස්ථාන වේ, රතු තිත් සංස්කෘතික ස්ථාන වේ)|alt=Map of Sri Lanka with locations of World Heritage Sites |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.30|N|long=80.64 |E|label=[[මහනුවර]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.9569|N|long=80.7597 |E|label=[[සීගිරිය]] | position=top}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.35|N|long=80.38 |E|label=[[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.05|N|long=80.22 |E|label=[[ගාලු කොටුව]] | position= bottom}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.933333|N|long=81.0 |E|label=[[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.85|N|long=80.65 |E|label=[[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.416667|N|long=80.5 |E|label=[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | position=bottom|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.45|N|long=80.8 |E|label=[[දුම්බර කඳුවැටිය]] | position=right|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.813056 |long=80.484444|label=[[ශ්‍රී පාද කඳුවැටිය ආශ්‍රිත වනගත අභයභූමිය|ශ්‍රී පාද අභයභූමිය]] | position=left|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.8 |long=80.8|label=[[හෝර්ටන් තැන්න ජාතික උද්‍යානය|හෝර්ටන් තැන්න]] | position=right|mark=Green pog.svg}} }} | header1 = සංඛ්‍යාත්මක තොරතුරු | label1 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data1 = 8 | label2 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data2 = 8 | label3 = මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත | data3 = 4 | label4 = ලෝක මතක උරුම | data4 = 5 | label5 = අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම | data5 = 3 | label6 = ලෝක උරුම පළමු ලියාපදිංචිය | data6 = වර්ෂ 1982 | label7 = ලෝක උරුම නවතම ලියාපදිංචිය | data7 = වර්ෂ 2010 }} [[යුනෙස්කෝ|එක්සත් ජාතීන්ගේ අධ්‍යාපනික, විද්‍යාත්මක හා සංස්කෘතික සංවිධානය]] (UNESCO) විසින් 1972 දී පිහිටුවන ලද යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇති රටවල් විසින් නම් කරන ලද කැපී පෙනෙන විශ්වීය [[සංස්කෘතික උරුමයන්|සංස්කෘතික]] හෝ [[ස්වාභාවික උරුමයන්]] සහිත [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලෝක උරුම ස්ථාන]] නම් කරයි.<ref name="convention">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The World Heritage Convention |url=https://whc.unesco.org/en/convention/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/ |archive-date=27 August 2016 |access-date=21 September 2010 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> සංස්කෘතික උරුමයන් යනු ස්මාරක (වාස්තු විද්‍යාත්මක කෘති, ස්මාරක මූර්ති හෝ සෙල්ලිපි වැනි), ගොඩනැගිලි කණ්ඩායම් සහ ස්ථාන (පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන ඇතුළුව) වලින් සමන්විත වේ. විද්‍යාව, සංරක්ෂණය හෝ ස්වාභාවික සුන්දරත්වය යන දෘෂ්ටි කෝණයෙන් වැදගත් වන ස්වාභාවික ලක්ෂණ (භෞතික හා ජීව විද්‍යාත්මක සැකැස්මන්ගෙන් සමන්විත), භූ විද්‍යාත්මක හා භෞතික විද්‍යාත්මක සැකැස්ම (වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති සතුන් සහ ශාක විශේෂවල වාසස්ථාන ඇතුළුව) සහ ස්වාභාවික ස්ථාන ස්වාභාවික උරුමයන් ලෙස අර්ථ දැක්වේ.[[ශ්‍රී ලංකාව]] 1980 ජුනි 6 වන දින සම්මුතිය අනුමත කළේය.<ref name="Sri Lanka2">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref>යුනෙස්කෝ සම්මුතිය අනුව ප්‍රධාන කාණ්ඩ හතරක් වන අතර එක් එක් කාණ්ඩ යටතේ උරුමය කළමණාකරණය කිරීම සිදුවේ.එම කාණ්ඩ නම්, *ලෝක උරුම ස්ථාන *ජෛවගෝල රක්ෂිත *ලෝක මතක උරුම *අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage |url=https://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |archive-date=1 February 2021 |access-date=3 February 2021 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> වර්තමානය වන විට, ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන අටක් ලැයිස්තුවේ ඇත. පළමු ස්ථාන තුන වන [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය|පොළොන්නරුව පුරාණ නගරය]], [[සීගිරිය- පුරාණ නගරය|සීගිරිය පුරාණ නගරය]] සහ [[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුර පූජනීය නගරය]] 1982 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මෑත කාලීන ස්ථානය වන ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්|මධ්‍යම කඳුකරය]] 2010 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මධ්‍යම කඳුකරය සහ [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ වන රක්ෂිතය]] ස්වාභාවික ස්ථාන වන අතර අනෙක් හය සංස්කෘතික වේ. ඊට අමතරව, ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ස්ථාන හයක් ඇත. ඊට අමතරව ජෛවගෝල රක්ෂිත 4 ක්,ලෝක මතක උරුම 5 ක් සහ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම 3 ක් ද යුනෙස්කෝ සම්මුතිය යටතේ ශ්‍රී ලංකාවට හිමිව පවතී.එසේම 1983–1989 කාලය තුළ ලෝක උරුම කමිටුවේ සාමාජිකයෙකු ලෙස රට සේවය කළේය.ශ්‍රී ලංකාව තුළ යුනෙස්කෝව සම්බන්ධීකරණය කිරීම,ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා වගකිව යුතු නිල රාජ්‍ය ආයතය වශයෙන් 1949 දී පිහිටුවන ලද සහ 2024 අංක 38 දරණ යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභා පනත යටතේ පිහිටුවන ලද '''"යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභාව (Sri Lanka National Commission for UNESCO)"''' කටයුතු කරනු ලබයි.<ref name="Sri Lanka4">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> == ලෝක උරුම ස්ථාන == යුනෙස්කෝව [[ලෝක උරුම අඩවිය#තේරීමේ නිර්ණායක|නිර්ණායක දහයක්]] යටතේ අඩවි ලැයිස්තුගත කරයි; සෑම ප්‍රවේශයක්ම අවම වශයෙන් එක් නිර්ණායකයක්වත් සපුරාලිය යුතුය. නිර්ණායක i සිට vi දක්වා සංස්කෘතික වන අතර vii හරහා x ස්වභාවික වේ.<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/criteria/|title=UNESCO World Heritage Centre – The Criteria for Selection|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=17 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160612152223/https://whc.unesco.org/en/criteria/|archive-date=12 June 2016|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> {{clear}} {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|World Heritage Sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[අනුරාධපුර (පෞරාණික නගරය)]] | [[File:SL Anuradhapura asv2020-01 img31 Abhayagiriya Stupa.jpg|150px|alt=A large Buddhist stupa]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 200; ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | අනුරාධපුරය ශ්‍රී ලංකා‌වේ අගනුවරක්ව පැවති අතර අදටත් ශ්‍රී ලාංකීය ශිෂ්ඨාචාර‍යේ සුරැකිව පවතින නටබුන් සදහා ලෝක ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි. අනුරාධපුරය නගරය මුල් කරගත් ශිෂ්ඨාචාරය ආසියා‍වේ පැවති විශිෂ්ඨත ම එකකි. දැනට එක්සත් ජාතින් ‍ලෝක උරුමයක් වන මෙය වර්තමාන අගනුවර වන ‍කොළඹ සිට කි.මී. 205 උතුරින්, උතුරු මැද පළාත මල්වතු ඔය ඉවුර මුල් කර‍ගෙන පිහිටා ති‍බේ. ක්‍රි.පූ 4 වන සියව‍සේ ආරම්භ වූ අනුරාධපුර රාජධානිය, 11 වන සියවස දක්වා ම දකුණු ආසිය‍‍වේ ස්ථාවරත ම ‍‍දේශපාලන හා ආර්ථීක මධ්‍යස්ථනයක් ‍ලෙස වැජඹුණි.‍ බෞද්ධ ලෝකයට පූජනීය නගරයක් වූ, වර්ග කි.මි. 40 පුරා විහිදුනු ‍‍බෞද්ධ ආරාම පිහිටා ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152972|title=Sacred City of Anuradhapura: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705150829/https://whc.unesco.org/document/152972|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/200/|title=Sacred City of Anuradhapura|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707093013/http://whc.unesco.org/en/list/200|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | [[File:Polonnaruwa Vatadage.jpg|150px|alt=Ruins of a Buddhist temple]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 201; i, iii, vi (සංස්කෘතික) | දෙමළ මහාසෑය(රන්කොත් වෙහෙර)-පොළොන්නරුව]] ‍චෝල ආක්‍රමණිකයින් පරදවා පළමුවන විජයබා රජු විසින් අගනුවර කර ගත් ‍පොළොන්නරුව ලංකා‍වේ ‍දෙවන පැරණිතම නගරයයි. එනමුත් ‍පොළොන්නරු රාජධානි‍යේ වැදගත්ම චරිතය වන්නේ ඔහුගේ මුනුබුරු මහා පරාක්‍රමබාහු රජුය. කෙටි චෝල පාලන සමයේ දී ‍මෙම නගරය ජනනාත මංගලම් ‍ලෙස ද හදුන්වා ති‍බේ. එ‍හෙත් ඉන් පසු පත් වූ පාලකයින්‍ අතරින් නිශ්ශංකමල්ල රජු හැරුණු විට පත් වූ අ‍නෙක් පාලකයින් එතරම් සාර්ථක ‍නොවූහ. එම රජවරු ඇති කර ගත් දකුණු ඉන්දියානු විවාහ සම්බන්ධතා පසු කාලීනව ඇති වූ දකුණු ඉන්දියානු ආක්‍රමණවලට ද රාජධානිය දඹ‍දෙණියට සංක්‍රමණය වීමටද හේතු විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152973|title=Ancient City of Polonnaruwa: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103509/https://whc.unesco.org/document/152973|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/201/|title=Ancient City of Polonnaruwa|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103437/https://whc.unesco.org/en/list/201/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[සීගිරිය]] | [[File:Sigiriya.jpg|150px|alt=A large granite rock with people walking toward it]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1982 | 202; ii, iii, iv (සංස්කෘතික) | සීගිරිය ලොව අට වන පුදුමය ලෙස හඳුන්වයි. ‍මෙය ඉතා ඈත අතීතයේදී සිංහලයේ රජ කළ,ලොව ප්රථම ගුවන් යානය වන දඩු මොනරයෙන් අහසින් ගමන් කරමින් මුළු ලොවම පාලනය කළ ලෝකාධිපති ලංකේෂ්වර රාවණ අධිරාජ්‍යා විසින් ක්‍රි.පූ 5000 දී ඉදිකරන ලද ආරක්ෂිත මාළිගා සංකීර්ණයක් ලෙස සලකනු ලබයි එතුමාට අමතරව කුවේර රජුත් පසුව පලමුවන කාශ්‍යප රජුත් මෙම මාලිගාව භාවිතා කරන ලදි.සීගිරි ගල මුදු‍නෙහි මාළිගාවක නටබුන්ද, ගල මධ්‍යයේ සිංහ දොරටුවක් ද බිතූ සිතුවම් සහ කැටපත් පවුර පිහිටා ඇත.‍ ‍මෙහි ඇති ‍වෙනත් වැදගත් අංග ‍ලෙස බිතු සිතුවම්, පර්වතය පහළින් පිහිටා ඇති මාලිගා සංකීර්ණය, දිය අගල්, පවුරු සහ පර්වත‍යේ සිට මිටර සිය ගණනක් දුරට විහි‍‍දෙන උද්‍යාන දැක්විය හැකිය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152974|title=Ancient City of Sigiriya: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705132910/https://whc.unesco.org/document/152974|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/202/|title=Ancient City of Sigiriya|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=6 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220806053436/https://whc.unesco.org/en/list/202|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[මහනුවර]] පෞරාණීක නගරය | [[File:SL Kandy asv2020-01 img33 Sacred Tooth Temple.jpg|150px|alt=A Buddhist temple in white stone and a flag in front]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1988 | 450; iv, vi (සංස්කෘතික) | මහනුවර නගරයේ පිහිටා ඇති පූජනීය ස්ථානයක් වන දළදා මාලිගා‍වේ බුදුන් වහන්‍‍සේගේ දන්ත ධාතුව තැන්පත් කර ඇත. රාජ්‍ය ‍දේශපාලන වැදගත් සංකේතයක් වන දන්ත ධාතූන් වහන්සේගේ හිමිකරු ර‍ටෙහි පාලකයා බව සැලකෙන මතයක් පුරාණ කාල‍යේ සිටම පවති. වර්ෂ 1592 සිට 1815 දක්වා කාල සීමාවෙහි දී ලංකාවේ අගනුවර ලෙස මහනුවර පැවති අතර දළදා මාලිගාව නිසාවෙන් මහනුවර නගරය එක්සත් ජාතීන්ගේ ලෝක උරුමයක් ලෙස නම් කරනු ලැබීය. වසරකට වරක් ආගමික වතාවත් පැවැත්වී‍මේ අවස්ථාව අස්ගිරි මල්වතු ‍දෙපාර්ශවය අතර හුවමාරු ‍වේ. ත්‍රස්තවාදි ප්‍රහාරයකින් හානි සිදු වුවද දැන් සම්පුර්ණයෙන් ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153507|title=Sacred City of Kandy: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705171904/https://whc.unesco.org/document/153507|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/450/|title=Sacred City of Kandy|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=1 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220801225441/https://whc.unesco.org/en/list/450|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | [[File:20160128 Sri Lanka 4107 Sinharaja Forest Reserve sRGB (25468886730).jpg|150px|alt=Look at a rain forest from above]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමු පලාත]] සහ [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණූ පලාත]] | 1988 | 405; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකා‌වේ ව‍න උද්‍යානයක් වන සිංහරාජ වනය, යුනෙස්කෝව මගින් ‍ජෛව ගෝලීය රක්ෂිතයක් හා ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ති‍බේ. නො ඉදුල් වැසි වනාන්තරයක් වන ‍මෙය, ළඟා වීමට ඇති අපහසු බව නිසා ම දැව කර්මාන්ත‍යේ ග්‍රහණ‍යෙන් මිදී ඇත. ‍මෙය 1889 දී ලෝක උරුමයක් ද 1978 දී ලෝක උරුමයක් ද ලෙස ද නම් කර තිබේ. නැගෙනහිර - බටහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 21 ද උතුරු- නැගෙනහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 7 පමණක් වුව ද ඉතා සරු ‍ජෛව විවිධත්වයකට සහ ආ‍වේනික වි‍ශේෂ (කෘමීන්, ශාක, උරගයන්, පක්ෂීන් සහ ක්ෂීර‍පායීන්) රැසකට ‍සෙවණ සපයයි.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/405/|title=Sinharaja Forest Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802042303/https://whc.unesco.org/en/list/405|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ගාලු කොටුව|පැරණි ගාලු නගරය සහ එහි බලකොටු]] |[[File:Galle Fort.jpg|150px|alt=Aerial photo of Galle fort]] |[[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පලාත]] | 1988 | 451; iv (සංස්කෘතික) | ගාල්ල, ශ්‍රී ලංකා‌වේ නිරිතදිග ‍වෙරළ තීර‍යේ ‍කොළඹ සිට කි.මි. 119 දුරින් පිහිටි නගරයකි. පෘතුගීසීන් පැමිණීමට ‍පෙර 16 වන සියව‍සේ දී ධීවර වරායක් ලෙස පැවති මෙය එවකට ගිම්මතිත්ත ‍ලෙස හදුන්වා ඇත. (ඉබන්බතුතා ක්වලි (Qali) ලෙස හදුන්වා ති‍බේ.) 18 වන සියව‍සේ බ්‍රිතාන්‍ය පාලකයින් කොළඹ ප්‍රධාන වරාය ‍ලෙස සැලකීමට ‍පෙර ගාල්ල එහි දියුණු‍වේ උපරිමයට එළඹ තිබිණ. 2004.12.26 දින ඇති වු සුනාමි උවදුරින් නගරයට හානි සිදු වූ අතර දහස් ගනණක් ජීවිතක්ෂයට පත් විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153511|title=Old Town of Galle and its Fortifications: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705121023/https://whc.unesco.org/document/153511|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/451/|title=Old Town of Galle and its Fortifications|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802020044/https://whc.unesco.org/en/list/451|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | [[File:Dambulla-buddhastupa.jpg|150px|alt=Stupa with sitting Buddhas around it in a cave with painted walls]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] | 1991 | 561; i, iv (සංස්කෘතික) | දඹුලු ‍ලෙන් විහාරය (රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහාරය) රට මැද භාගයට වන්නට පිහිටි, ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ඇති ස්ථානයකි. ‍කොළඹින් කි.මි. 148 නැ‍ගෙනහිරින්ද මහනුවරින් කි.මි. 72 උතුරින්ද පිහිටා ඇති ‍මෙය ඉතා ‍හොදින් සුරැකිව ඇති විහාර සංකීර්ණයකි. තැනිතලාවෙන් මි.160 උසින් පිහිටි පර්වතයක, 80 ට අධික ‍ලෙන් සංඛ්‍යාවක් පවතින අතර ‍ලෙන් පහක් ආශ්‍රිතව විහාර අංගනය පිහිටා ඇත. බුද්ධ චරිතයට අදාළ ස්තූප සහ බිතු සිතුවම් නිසා ‍මෙම විහාරය ලෝක ප්‍රසිද්ධියට පත් වී ඇත. බුද්ධ ස්තූප 153, සිංහල රජුන්ගේ ප්‍රතිමා 3 සහ දැව ප්‍රතිමා 4 ක් වර්ග මි. 2100 ප්‍ර‍දේශයක පිහිටා ති‍බේ.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/561|title=Rangiri Dambulla Cave Temple|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001422/http://whc.unesco.org/en/list/561|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්]] | [[File:Sri Pada 02.jpg|150px|alt=A mountain from far]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] සහ [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව පලාත]] | 2010 | 1203; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකාවේ උස්බිම් තෙත් කලාපීය උද්‍යාන තුනකින් සමන්විත වේ: කඳු මුදුන වන සංරක්ෂණ ප්‍රදේශය, හෝර්ටන් තැන්න ජාතික වනෝද්‍යානය සහ නකල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය. ආදම්ගේ කඳු මුදුන බෞද්ධ වන්දනාකරුවන් සඳහා සැලකිය යුතු මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත්ව ඇති උසම ස්ථානයයි. එය ආවේණික විශේෂ ඇදහිය නොහැකි පරාසයක් සහිත ජෛව විවිධත්ව උණුසුම් ස්ථානයකි. බටහිර දම් පාට මුහුණැති ලැංගූර්, සිහින් ලෝරිස් සහ ශ්‍රී ලංකා දිවියා වැනි වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති විශේෂ කිහිපයක් පවා මෙහි සොයාගත හැකිය.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1203|title=Central Highlands of Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001427/http://whc.unesco.org/en/list/1203|url-status=live}}</ref> |- |} === තාවකාලික ලැයිස්තුව === ලෝක උරුම ලැයිස්තුවේ ලියා ඇති ස්ථාන වලට අමතරව, සාමාජික රටවලට නම් කිරීම සඳහා සලකා බැලිය හැකි තාවකාලික ස්ථාන ලැයිස්තුවක් පවත්වා ගත හැකිය. ලෝක උරුම ලැයිස්තුව සඳහා නාමයෝජනා පිළිගනු ලබන්නේ එම ස්ථානය කලින් තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ලැයිස්තුගත කර ඇත්නම් පමණි.<ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |title=Tentative Lists |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=7 October 2010 |archive-date=1 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160401104537/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |url-status=live }}</ref>වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ අඩවි හයක් ඇත.<ref name="Sri Lanka">{{Cite web |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|Tentative sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] | | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2006 | ii, v (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|title=Seruwila Mangala Raja Maha Vihara|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ මහවැලි ගඟ දිගේ සේරුවිල සිට ශ්‍රී පාදය පුරාණ වන්දනා මාර්ගය | [[File:Adam's Peak - January 2020.jpg|150px|alt=A conical mountain]] | අඩවි කිහිපයක් | 2010 | ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|title=Seruwila to Sri Pada (Sacred Foot Print Shrine), Ancient pilgrim route along the Mahaweli river in Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225958/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රජගල පුරාවිද්‍යා භූමිය|රජගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයේ පිහිටි පුරාණ ආරියකර විහාරය]] | [[File:Rajagala Archaeological Site 1.jpg|150px|alt=Temple ruins with several pillars standing]] | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2020 | i, iii, iv (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|title=Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ භාවනා ආරාම | [[File:A resting place in Ritigala.jpg|150x150px|alt=A resting place in the Ritigala monastery]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]], [[North Western Province, Sri Lanka|වයඹ]] | 2024 | iii, iv, v (සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=4 June 2024 |title=Buddhist Meditation Monasteries of Ancient Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6774/ |access-date=30 June 2024 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ තේ සංස්කෘතික භූ දර්ශනය | [[File:Tea plantation Haputale.jpg|150px|alt=Tea plantation (Dambatenne estates) at about 1800&nbsp;m above sea level in Haputale, Hill Country]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]], [[Uva Province, Sri Lanka|ඌව]] | 2025 | iv, v, vi(සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=19 August 2025 |title=Sri Lanka’s Tea Cultural Landscape|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6888/|access-date=09 October 2025 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | [[රිටිගල ස්වාභාවික දැඩි රක්‍ෂිතය|රිටිගල දැඩි ස්වභාව රක්ෂිතය]] | [[File:Pathway to Ritigala Monastery -SriLanka.png|center|150px]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]] | 2026 | xii,ix,x(ස්වභාවික) |<ref>{{Cite web |date=31 March 2026 |title=Ritigala Strike Nature Reserve|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/7008/|access-date= 15 June 2026 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |} ==මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත == යුනෙස්කෝවේ මිනිසා සහ ජෛවගෝල වැඩසටහන (Man and the Biosphere Programme – MAB) යනු මිනිසා සහ ස්වාභාවික පරිසරය අතර ඇති සම්බන්ධතාවය තිරසාර ලෙස පවත්වාගෙන යාම අරමුණු කරගත් ජාත්‍යන්තර වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන යටතේ ස්වාභාවික පරිසර පද්ධති, ජෛව විවිධත්වය සහ ස්වාභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය කිරීමත්, ඒ සමඟ ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ තිරසාර සංවර්ධනය ප්‍රවර්ධනය කිරීමත් සඳහා ජෛවගෝල රක්ෂිත (Biosphere Reserves) නම් ප්‍රදේශ හඳුනාගෙන නම් කරනු ලැබේ.ශ්‍රී ලංකාවේ දැනට ජෛවගෝල රක්ෂිත ස්ථාන 4 ක් පවතී.<ref>{{Cite web |title=What are biosphere reserves? |url=https://www.unesco.org/en/mab/wnbr/about |website=UNESCO |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ ජෛවගෝල රක්ෂිත}} ! style="width:180px;" scope="col" | ජෛවගෝල රක්ෂිතය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:120px;" scope="col" | ස්ථානය ! style="width:70px;" scope="col" | නම් කළ වර්ෂය ! style="width:100px;" scope="col" | වර්ග ප්‍රමාණය ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[හුරුලු වන රක්ෂිතය|හුරුලු ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Hurulu Eco Park 03.JPG|150px|Hurulu_Eco_Park_03]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද පළාත]] | 1977 | 69,641 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයට අයත් සදාහරිත වනාන්තර පරිසර පද්ධතියක් වන මෙය අලි ඇතුළු විවිධ වනජීවීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.<ref>{{Cite web |title=Hurulu |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/list |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:20160128 Sri Lanka 4132 Sinharaja Forest Preserve sRGB (25674474901).jpg|150px|alt=Sinharaja rainforest]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව]], [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු]] | 1978 | 29,830 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ පහතරට තෙත් කලාපයේ ඉතිරිව ඇති විශාලතම අඛණ්ඩ සදාහරිත වැසි වනාන්තර ප්‍රදේශය වන මෙය ශාක හා සත්ව විශේෂවල ඉහළ ආවේණිකත්වය හේතුවෙන් විශේෂ සංරක්ෂණ වැදගත්කමක් දරයි.<ref>{{Cite web |title=Sinharaja |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/sinharaja |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[කන්නෙලිය වන රක්ෂිතය|කන්නෙලිය–දෙදියගල–නාකියාදෙනිය ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Raining in kanneliya forest.jpg|150px|Raining_in_kanneliya_forest]] | [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]] | 2004 | 25,393 හෙක්ටයාර් | කන්නෙලිය, දෙදියගල සහ නකියාදෙනිය යන එකිනෙකට සම්බන්ධ වනාන්තර ප්‍රදේශවලින් සමන්විත මෙම ජෛවගෝල රක්ෂිතය ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු තෙත් කලාපයේ වැදගත් ජෛව විවිධත්ව හා ආවේණික විශේෂ සංරක්ෂණ ප්‍රදේශයකි.<ref>{{Cite web |title=Kanneliya-Dediyagala-Nakiyadeniya |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/kanneliya-dediyagala-nakiyadeniya |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[බූන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය|බූන්දල ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Three Elephants.jpg|150px|Three_Elephants]] | [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]] | 2005 | 18,242 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ එකම වෙරළබඩ ජෛවගෝල රක්ෂිතය වන මෙය තෙත්බිම්, කලපු, වෙරළ සහ වියළි කලාපීය වනාන්තර ඇතුළු විවිධ පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත වන අතර, සංක්‍රමණික හා දේශීය පක්ෂීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.<ref>{{Cite web |title=Bundala |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/bundala |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == ලෝක මතක උරුම == '''යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක වැඩසටහන''' ({{lang-en|Memory of the World Programme}}) යනු ලෝකයේ වැදගත් '''ලේඛනමය උරුම''' සංරක්ෂණය කිරීම, ඒවාට ප්‍රවේශය පුළුල් කිරීම සහ ඒවායේ වැදගත්කම පිළිබඳ මහජන දැනුවත්භාවය වැඩි කිරීම අරමුණු කරගත් යුනෙස්කෝ වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන 1992 දී ආරම්භ කරන ලද අතර, ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් සහිත ලේඛනමය උරුමයන් '''යුනෙස්කෝ ලෝක මතක ජාත්‍යන්තර ලේඛනය''' වෙත ඇතුළත් කරනු ලැබේ.2025 වන විට ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධ ලේඛනමය උරුමයන් පහක් යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කර තිබේ.<ref>{{Cite web |title=Memory of the World: About the programme |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/about |website=UNESCO |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධ යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම}} ! style="width:220px;" scope="col" | උරුමය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය ! style="width:180px;" scope="col" | ඉදිරිපත් කළ රට/රටවල් ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගමේ ලේඛන | [[File:Dutch Coat of Arms Galle.jpg|150px|Dutch_Coat_of_Arms_Galle]] | 2003 | ඉන්දියාව, ඉන්දුනීසියාව, නෙදර්ලන්තය, දකුණු අප්‍රිකාව සහ ශ්‍රී ලංකාව | ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගම (VOC) සම්බන්ධ ලේඛනාගාර එකතුවකි. එය ආසියාව හා අනෙකුත් ප්‍රදේශවල යටත්විජිත සහ වෙළඳ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය උරුමයකි.<ref>{{Cite web |title=Archives of the Dutch East India Company |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | ඉන්දියානු සාගර සුනාමි ලේඛන | [[File:2004 Indian Ocean earthquake - affected countries.png|150px|2004_Indian_Ocean_earthquake_-_affected_countries]] | 2017 | ඉන්දුනීසියාව සහ ශ්‍රී ලංකාව | 2004 ඉන්දියානු සාගර සුනාමි ව්‍යසනය හා ඊට අදාළ සිදුවීම්, ප්‍රතිචාර සහ බලපෑම් සම්බන්ධ ලේඛනමය ද්‍රව්‍ය එකතුවකි.<ref>{{Cite web |title=The Indian Ocean Tsunami Archives |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[මහාවංසය|මහාවංසය]] |[[File:Palm-leaf manuscript of Atthakatha.jpg|150px|alt=ශ්‍රී ලංකාවේ පුස්කොළ අත්පිටපතක්]] | 2023 | ශ්‍රී ලංකාව | ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය ක්‍රි.පූ. 6 වන සියවසේ සිට ක්‍රි.ව. 1815 දක්වා කාලය ආවරණය කරන වැදගත් ඓතිහාසික වංශකථාවකි. එය දකුණු ආසියාවේ ඉතිහාසය සහ බුද්ධාගම පිළිබඳ වැදගත් ලේඛනමය මූලාශ්‍රයකි.<ref>{{Cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[පානදුරාවාදය|1873 පානදුරාවාදයට අදාළ ලේඛන]] |[[File:Venerable Migettuwatte Gunananda Thera (1823-1890).jpg|100px|center|alt=පානදුරාවාදයට සහභාගී වූ මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමි]] <br> [[File:Ola Scriptures And Art Works Of Venerable Migettuwatte Gunananda Thera.jpg|150px|center|alt=මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමියන්ට අදාළ පුස්කොළ ලේඛන]] | 2025 | ශ්‍රී ලංකාව | 1873 දී පැවැත්වුණු පානදුරාවාදයට අදාළ ලේඛන හතරක එකතුවකි. බෞද්ධ හා ක්‍රිස්තියානි නායකයන් අතර පැවති ආගමික සංවාදය සහ ඊට අදාළ ලිපි හුවමාරු මෙම ලේඛනවලට ඇතුළත් වේ.<ref>{{Cite web |title=Documents Connected with the Pānadurā Vādaya (The Great Debate of Panadura) in 1873 |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/register2025 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]] | [[File:Gall Trilingual Inscription.jpg|150px|alt=ගාල්ල ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]] | 2025 | චීනය සහ ශ්‍රී ලංකාව | චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂාවලින් සමන්විත ඓතිහාසික සෙල්ලිපියකි. එය සෙල්ලිපිය පිහිටවූ තැනැත්තන් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදය වෙත සිදු කල පූජාවන් මෙන්ම ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඇතුළු ආසියානු කලාපය අතර පැවති ඓතිහාසික සම්බන්ධතා පිළිබඳ වැදගත් සාක්ෂියකි.<ref>{{Cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම == ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය යනු පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වන සාම්ප්‍රදායික දැනුම, කුසලතා, රංග කලාවන්, ශිල්පීය සම්ප්‍රදායන් සහ සංස්කෘතික භාවිතයන්ගෙන් සමන්විත උරුමයකි. UNESCO හි [[මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුව|මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට]] ශ්‍රී ලංකාවට අදාළ අංග තුනක් ඇතුළත් කර ඇත. ඒවා නම් 2018 දී ඇතුළත් කළ රූකඩ නාට්‍ය, 2021 දී ඇතුළත් කළ දුම්බර රටා කලාල නිෂ්පාදනයේ සාම්ප්‍රදායික ශිල්පය සහ 2025 දී ඇතුළත් කළ කිතුල් මැදීම/කිතුල් කැපීමේ පාරම්පරික තාක්ෂණයයි.<ref>{{Cite web |title=Sri Lanka – Intangible Cultural Heritage |url=https://ich.unesco.org/en/state/sri-lanka-LK |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය}} ! style="width:220px;" scope="col" | උරුමය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය ! style="width:180px;" scope="col" | ඉදිරිපත් කළ රට ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[රූකඩ නාට්‍ය]] | [[File:AmbalangodaImMuseum.jpg|150px|Ambalangoda traditional puppets]] | 2018 | ශ්‍රී ලංකාව | ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික නූල් රූකඩ නාට්‍ය කලාවකි. මෙය විනෝදාස්වාදය සමඟ සමාජීය හා සංස්කෘතික පණිවිඩ සම්ප්‍රේෂණය කරන අතර, විශේෂයෙන් දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට පැවත එන කලා සම්ප්‍රදායකි. 2018 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Rūkada Nātya, traditional string puppet drama in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/rukada-natya-traditional-string-puppet-drama-in-sri-lanka-01370 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[දුම්බර රටා කලාල]] | [[File:Dumbara Rata.jpg|150px|Traditional Dumbara Rata Kalala]] | 2021 | ශ්‍රී ලංකාව | දුම්බර ප්‍රදේශයේ සාම්ප්‍රදායිකව නිපදවන අතින් වියන ලද කලාල වර්ගයකි. ස්වභාවික ශාක තන්තු සහ පාරම්පරික වියන ක්‍රම භාවිතයෙන් නිර්මාණය කරන මෙම කලාලවල සංකීර්ණ රටා සහ සාම්ප්‍රදායික මෝස්තර දැකිය හැක. දුම්බර රටා කලාල නිෂ්පාදනයේ සාම්ප්‍රදායික ශිල්පය 2021 දී UNESCO නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Traditional craftsmanship of making Dumbara Ratā Kalāla |url=https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-craftsmanship-of-making-dumbara-rat-kal-la-01543 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Dumbara Weaving: Sri Lankan Art, Skill & Village Life |url=https://khiri.com/dumbara-weaving/ |publisher=Khiri Travel |date=22 June 2023 |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[කිතුල් මැදීම|කිතුල් මැදීම/කිතුල් කැපීම]] | [[File:Kithul treacle.jpg|75px|center|Kithul_treacle]]<br>[[File:Life in the jungle.jpg|150px|Kithul tapping in Sri Lanka]] | 2025 | ශ්‍රී ලංකාව | කිතුල් ගසෙන් පැණි රස යුෂ ලබාගැනීම සඳහා පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වූ සාම්ප්‍රදායික දැනුම, කුසලතා සහ තාක්ෂණික ක්‍රමවේදයන්ගෙන් සමන්විත උරුමයකි. කිතුල් ගසට නැගීම, මල් දඬු සකස් කිරීම සහ යුෂ එකතු කිරීම වැනි ක්‍රියා මෙයට ඇතුළත් වේ. 2025 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} ==මේ අඩවියත් බලන්න== *[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]] *[[ශ්‍රී ලංකාව]] == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} == බාහිර සබැඳි == *[http://whc.unesco.org/en/list යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවි ලැයිස්තුව] &mdash; නිල වෙබ් අඩවිය *[http://terre.sans.frontiere.free.fr/page_a_voir_a_faire/top_100.htm ලොව ලස්සනම ස්ථාන 100 - 95 - සීගිරිය] *[http://www.go2srilanka.com/destinations.html ගමනාන්ත - ශ්‍රී ලංකාව - ආකර්ෂණීය ස්ථාන] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106000919/http://www.go2srilanka.com/destinations.html |date=2007-11-06 }} *[http://www.imagesofceylon.com ග්‍රී ලාංකීය ඉතිහාසයේ පින්තූර ] {{Sri Lanka topics}} {{World Heritage Sites in Sri Lanka}} {{Lists of World Heritage Sites in Asia}} [[Category:Lists of World Heritage Sites|Sri Lanka]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ පිහිටි ලෝක උරුම අඩවි| ]] [[Category:Lists of tourist attractions in Sri Lanka|World Heritage Sites]] [[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි ලෝක උරුම ]] qzw8mjeltl7dmh52l4has7vesbpnmpg 798769 798767 2026-09-06T17:13:22Z KSLwiki24 70498 /* ලෝක උරුම ස්ථාන */ 798769 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ස්ථාන | image =<div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:Welterbe.svg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන පිහිටීම (හරිත තිත් ස්වභාවික ස්ථාන වේ, රතු තිත් සංස්කෘතික ස්ථාන වේ)|alt=Map of Sri Lanka with locations of World Heritage Sites |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.30|N|long=80.64 |E|label=[[මහනුවර]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.9569|N|long=80.7597 |E|label=[[සීගිරිය]] | position=top}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.35|N|long=80.38 |E|label=[[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.05|N|long=80.22 |E|label=[[ගාලු කොටුව]] | position= bottom}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.933333|N|long=81.0 |E|label=[[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.85|N|long=80.65 |E|label=[[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.416667|N|long=80.5 |E|label=[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | position=bottom|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.45|N|long=80.8 |E|label=[[දුම්බර කඳුවැටිය]] | position=right|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.813056 |long=80.484444|label=[[ශ්‍රී පාද කඳුවැටිය ආශ්‍රිත වනගත අභයභූමිය|ශ්‍රී පාද අභයභූමිය]] | position=left|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.8 |long=80.8|label=[[හෝර්ටන් තැන්න ජාතික උද්‍යානය|හෝර්ටන් තැන්න]] | position=right|mark=Green pog.svg}} }} | header1 = සංඛ්‍යාත්මක තොරතුරු | label1 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data1 = 8 | label2 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data2 = 8 | label3 = මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත | data3 = 4 | label4 = ලෝක මතක උරුම | data4 = 5 | label5 = අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම | data5 = 3 | label6 = ලෝක උරුම පළමු ලියාපදිංචිය | data6 = වර්ෂ 1982 | label7 = ලෝක උරුම නවතම ලියාපදිංචිය | data7 = වර්ෂ 2010 }} [[යුනෙස්කෝ|එක්සත් ජාතීන්ගේ අධ්‍යාපනික, විද්‍යාත්මක හා සංස්කෘතික සංවිධානය]] (UNESCO) විසින් 1972 දී පිහිටුවන ලද යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇති රටවල් විසින් නම් කරන ලද කැපී පෙනෙන විශ්වීය [[සංස්කෘතික උරුමයන්|සංස්කෘතික]] හෝ [[ස්වාභාවික උරුමයන්]] සහිත [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලෝක උරුම ස්ථාන]] නම් කරයි.<ref name="convention">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The World Heritage Convention |url=https://whc.unesco.org/en/convention/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/ |archive-date=27 August 2016 |access-date=21 September 2010 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> සංස්කෘතික උරුමයන් යනු ස්මාරක (වාස්තු විද්‍යාත්මක කෘති, ස්මාරක මූර්ති හෝ සෙල්ලිපි වැනි), ගොඩනැගිලි කණ්ඩායම් සහ ස්ථාන (පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන ඇතුළුව) වලින් සමන්විත වේ. විද්‍යාව, සංරක්ෂණය හෝ ස්වාභාවික සුන්දරත්වය යන දෘෂ්ටි කෝණයෙන් වැදගත් වන ස්වාභාවික ලක්ෂණ (භෞතික හා ජීව විද්‍යාත්මක සැකැස්මන්ගෙන් සමන්විත), භූ විද්‍යාත්මක හා භෞතික විද්‍යාත්මක සැකැස්ම (වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති සතුන් සහ ශාක විශේෂවල වාසස්ථාන ඇතුළුව) සහ ස්වාභාවික ස්ථාන ස්වාභාවික උරුමයන් ලෙස අර්ථ දැක්වේ.[[ශ්‍රී ලංකාව]] 1980 ජුනි 6 වන දින සම්මුතිය අනුමත කළේය.<ref name="Sri Lanka2">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref>යුනෙස්කෝ සම්මුතිය අනුව ප්‍රධාන කාණ්ඩ හතරක් වන අතර එක් එක් කාණ්ඩ යටතේ උරුමය කළමණාකරණය කිරීම සිදුවේ.එම කාණ්ඩ නම්, *ලෝක උරුම ස්ථාන *ජෛවගෝල රක්ෂිත *ලෝක මතක උරුම *අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage |url=https://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |archive-date=1 February 2021 |access-date=3 February 2021 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> වර්තමානය වන විට, ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන අටක් ලැයිස්තුවේ ඇත. පළමු ස්ථාන තුන වන [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය|පොළොන්නරුව පුරාණ නගරය]], [[සීගිරිය- පුරාණ නගරය|සීගිරිය පුරාණ නගරය]] සහ [[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුර පූජනීය නගරය]] 1982 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මෑත කාලීන ස්ථානය වන ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්|මධ්‍යම කඳුකරය]] 2010 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මධ්‍යම කඳුකරය සහ [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ වන රක්ෂිතය]] ස්වාභාවික ස්ථාන වන අතර අනෙක් හය සංස්කෘතික වේ. ඊට අමතරව, ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ස්ථාන හයක් ඇත. ඊට අමතරව ජෛවගෝල රක්ෂිත 4 ක්,ලෝක මතක උරුම 5 ක් සහ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම 3 ක් ද යුනෙස්කෝ සම්මුතිය යටතේ ශ්‍රී ලංකාවට හිමිව පවතී.එසේම 1983–1989 කාලය තුළ ලෝක උරුම කමිටුවේ සාමාජිකයෙකු ලෙස රට සේවය කළේය.ශ්‍රී ලංකාව තුළ යුනෙස්කෝව සම්බන්ධීකරණය කිරීම,ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා වගකිව යුතු නිල රාජ්‍ය ආයතය වශයෙන් 1949 දී පිහිටුවන ලද සහ 2024 අංක 38 දරණ යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභා පනත යටතේ පිහිටුවන ලද '''"යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභාව (Sri Lanka National Commission for UNESCO)"''' කටයුතු කරනු ලබයි.<ref name="Sri Lanka4">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> == ලෝක උරුම ස්ථාන == යුනෙස්කෝව [[ලෝක උරුම අඩවිය#තේරීමේ නිර්ණායක|නිර්ණායක දහයක්]] යටතේ අඩවි ලැයිස්තුගත කරයි; සෑම ප්‍රවේශයක්ම අවම වශයෙන් එක් නිර්ණායකයක්වත් සපුරාලිය යුතුය. නිර්ණායක i සිට vi දක්වා සංස්කෘතික වන අතර vii හරහා x ස්වභාවික වේ.<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/criteria/|title=UNESCO World Heritage Centre – The Criteria for Selection|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=17 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160612152223/https://whc.unesco.org/en/criteria/|archive-date=12 June 2016|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> {{clear}} {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|World Heritage Sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[අනුරාධපුර (පෞරාණික නගරය)]] | [[File:Ruwanweli Maha Seya - Anuradhapura.jpg|150px|Ruwanweli_Maha_Seya_-_Anuradhapura]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 200; ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | අනුරාධපුරය ශ්‍රී ලංකා‌වේ අගනුවරක්ව පැවති අතර අදටත් ශ්‍රී ලාංකීය ශිෂ්ඨාචාර‍යේ සුරැකිව පවතින නටබුන් සදහා ලෝක ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි. අනුරාධපුරය නගරය මුල් කරගත් ශිෂ්ඨාචාරය ආසියා‍වේ පැවති විශිෂ්ඨත ම එකකි. දැනට එක්සත් ජාතින් ‍ලෝක උරුමයක් වන මෙය වර්තමාන අගනුවර වන ‍කොළඹ සිට කි.මී. 205 උතුරින්, උතුරු මැද පළාත මල්වතු ඔය ඉවුර මුල් කර‍ගෙන පිහිටා ති‍බේ. ක්‍රි.පූ 4 වන සියව‍සේ ආරම්භ වූ අනුරාධපුර රාජධානිය, 11 වන සියවස දක්වා ම දකුණු ආසිය‍‍වේ ස්ථාවරත ම ‍‍දේශපාලන හා ආර්ථීක මධ්‍යස්ථනයක් ‍ලෙස වැජඹුණි.‍ බෞද්ධ ලෝකයට පූජනීය නගරයක් වූ, වර්ග කි.මි. 40 පුරා විහිදුනු ‍‍බෞද්ධ ආරාම පිහිටා ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152972|title=Sacred City of Anuradhapura: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705150829/https://whc.unesco.org/document/152972|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/200/|title=Sacred City of Anuradhapura|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707093013/http://whc.unesco.org/en/list/200|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | [[File:Polonnaruwa Vatadage.jpg|150px|alt=Ruins of a Buddhist temple]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 201; i, iii, vi (සංස්කෘතික) | දෙමළ මහාසෑය(රන්කොත් වෙහෙර)-පොළොන්නරුව]] ‍චෝල ආක්‍රමණිකයින් පරදවා පළමුවන විජයබා රජු විසින් අගනුවර කර ගත් ‍පොළොන්නරුව ලංකා‍වේ ‍දෙවන පැරණිතම නගරයයි. එනමුත් ‍පොළොන්නරු රාජධානි‍යේ වැදගත්ම චරිතය වන්නේ ඔහුගේ මුනුබුරු මහා පරාක්‍රමබාහු රජුය. කෙටි චෝල පාලන සමයේ දී ‍මෙම නගරය ජනනාත මංගලම් ‍ලෙස ද හදුන්වා ති‍බේ. එ‍හෙත් ඉන් පසු පත් වූ පාලකයින්‍ අතරින් නිශ්ශංකමල්ල රජු හැරුණු විට පත් වූ අ‍නෙක් පාලකයින් එතරම් සාර්ථක ‍නොවූහ. එම රජවරු ඇති කර ගත් දකුණු ඉන්දියානු විවාහ සම්බන්ධතා පසු කාලීනව ඇති වූ දකුණු ඉන්දියානු ආක්‍රමණවලට ද රාජධානිය දඹ‍දෙණියට සංක්‍රමණය වීමටද හේතු විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152973|title=Ancient City of Polonnaruwa: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103509/https://whc.unesco.org/document/152973|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/201/|title=Ancient City of Polonnaruwa|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103437/https://whc.unesco.org/en/list/201/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[සීගිරිය]] | [[File:Sigiriya.jpg|150px|alt=A large granite rock with people walking toward it]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1982 | 202; ii, iii, iv (සංස්කෘතික) | සීගිරිය ලොව අට වන පුදුමය ලෙස හඳුන්වයි. ‍මෙය ඉතා ඈත අතීතයේදී සිංහලයේ රජ කළ,ලොව ප්රථම ගුවන් යානය වන දඩු මොනරයෙන් අහසින් ගමන් කරමින් මුළු ලොවම පාලනය කළ ලෝකාධිපති ලංකේෂ්වර රාවණ අධිරාජ්‍යා විසින් ක්‍රි.පූ 5000 දී ඉදිකරන ලද ආරක්ෂිත මාළිගා සංකීර්ණයක් ලෙස සලකනු ලබයි එතුමාට අමතරව කුවේර රජුත් පසුව පලමුවන කාශ්‍යප රජුත් මෙම මාලිගාව භාවිතා කරන ලදි.සීගිරි ගල මුදු‍නෙහි මාළිගාවක නටබුන්ද, ගල මධ්‍යයේ සිංහ දොරටුවක් ද බිතූ සිතුවම් සහ කැටපත් පවුර පිහිටා ඇත.‍ ‍මෙහි ඇති ‍වෙනත් වැදගත් අංග ‍ලෙස බිතු සිතුවම්, පර්වතය පහළින් පිහිටා ඇති මාලිගා සංකීර්ණය, දිය අගල්, පවුරු සහ පර්වත‍යේ සිට මිටර සිය ගණනක් දුරට විහි‍‍දෙන උද්‍යාන දැක්විය හැකිය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152974|title=Ancient City of Sigiriya: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705132910/https://whc.unesco.org/document/152974|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/202/|title=Ancient City of Sigiriya|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=6 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220806053436/https://whc.unesco.org/en/list/202|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[මහනුවර]] පෞරාණීක නගරය | [[File:SL Kandy asv2020-01 img33 Sacred Tooth Temple.jpg|150px|alt=A Buddhist temple in white stone and a flag in front]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1988 | 450; iv, vi (සංස්කෘතික) | මහනුවර නගරයේ පිහිටා ඇති පූජනීය ස්ථානයක් වන දළදා මාලිගා‍වේ බුදුන් වහන්‍‍සේගේ දන්ත ධාතුව තැන්පත් කර ඇත. රාජ්‍ය ‍දේශපාලන වැදගත් සංකේතයක් වන දන්ත ධාතූන් වහන්සේගේ හිමිකරු ර‍ටෙහි පාලකයා බව සැලකෙන මතයක් පුරාණ කාල‍යේ සිටම පවති. වර්ෂ 1592 සිට 1815 දක්වා කාල සීමාවෙහි දී ලංකාවේ අගනුවර ලෙස මහනුවර පැවති අතර දළදා මාලිගාව නිසාවෙන් මහනුවර නගරය එක්සත් ජාතීන්ගේ ලෝක උරුමයක් ලෙස නම් කරනු ලැබීය. වසරකට වරක් ආගමික වතාවත් පැවැත්වී‍මේ අවස්ථාව අස්ගිරි මල්වතු ‍දෙපාර්ශවය අතර හුවමාරු ‍වේ. ත්‍රස්තවාදි ප්‍රහාරයකින් හානි සිදු වුවද දැන් සම්පුර්ණයෙන් ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153507|title=Sacred City of Kandy: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705171904/https://whc.unesco.org/document/153507|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/450/|title=Sacred City of Kandy|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=1 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220801225441/https://whc.unesco.org/en/list/450|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | [[File:20160128 Sri Lanka 4107 Sinharaja Forest Reserve sRGB (25468886730).jpg|150px|alt=Look at a rain forest from above]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමු පලාත]] සහ [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණූ පලාත]] | 1988 | 405; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකා‌වේ ව‍න උද්‍යානයක් වන සිංහරාජ වනය, යුනෙස්කෝව මගින් ‍ජෛව ගෝලීය රක්ෂිතයක් හා ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ති‍බේ. නො ඉදුල් වැසි වනාන්තරයක් වන ‍මෙය, ළඟා වීමට ඇති අපහසු බව නිසා ම දැව කර්මාන්ත‍යේ ග්‍රහණ‍යෙන් මිදී ඇත. ‍මෙය 1889 දී ලෝක උරුමයක් ද 1978 දී ලෝක උරුමයක් ද ලෙස ද නම් කර තිබේ. නැගෙනහිර - බටහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 21 ද උතුරු- නැගෙනහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 7 පමණක් වුව ද ඉතා සරු ‍ජෛව විවිධත්වයකට සහ ආ‍වේනික වි‍ශේෂ (කෘමීන්, ශාක, උරගයන්, පක්ෂීන් සහ ක්ෂීර‍පායීන්) රැසකට ‍සෙවණ සපයයි.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/405/|title=Sinharaja Forest Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802042303/https://whc.unesco.org/en/list/405|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ගාලු කොටුව|පැරණි ගාලු නගරය සහ එහි බලකොටු]] |[[File:Galle Fort.jpg|150px|alt=Aerial photo of Galle fort]] |[[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පලාත]] | 1988 | 451; iv (සංස්කෘතික) | ගාල්ල, ශ්‍රී ලංකා‌වේ නිරිතදිග ‍වෙරළ තීර‍යේ ‍කොළඹ සිට කි.මි. 119 දුරින් පිහිටි නගරයකි. පෘතුගීසීන් පැමිණීමට ‍පෙර 16 වන සියව‍සේ දී ධීවර වරායක් ලෙස පැවති මෙය එවකට ගිම්මතිත්ත ‍ලෙස හදුන්වා ඇත. (ඉබන්බතුතා ක්වලි (Qali) ලෙස හදුන්වා ති‍බේ.) 18 වන සියව‍සේ බ්‍රිතාන්‍ය පාලකයින් කොළඹ ප්‍රධාන වරාය ‍ලෙස සැලකීමට ‍පෙර ගාල්ල එහි දියුණු‍වේ උපරිමයට එළඹ තිබිණ. 2004.12.26 දින ඇති වු සුනාමි උවදුරින් නගරයට හානි සිදු වූ අතර දහස් ගනණක් ජීවිතක්ෂයට පත් විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153511|title=Old Town of Galle and its Fortifications: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705121023/https://whc.unesco.org/document/153511|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/451/|title=Old Town of Galle and its Fortifications|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802020044/https://whc.unesco.org/en/list/451|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | [[File:Dambulla-buddhastupa.jpg|150px|alt=Stupa with sitting Buddhas around it in a cave with painted walls]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] | 1991 | 561; i, iv (සංස්කෘතික) | දඹුලු ‍ලෙන් විහාරය (රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහාරය) රට මැද භාගයට වන්නට පිහිටි, ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ඇති ස්ථානයකි. ‍කොළඹින් කි.මි. 148 නැ‍ගෙනහිරින්ද මහනුවරින් කි.මි. 72 උතුරින්ද පිහිටා ඇති ‍මෙය ඉතා ‍හොදින් සුරැකිව ඇති විහාර සංකීර්ණයකි. තැනිතලාවෙන් මි.160 උසින් පිහිටි පර්වතයක, 80 ට අධික ‍ලෙන් සංඛ්‍යාවක් පවතින අතර ‍ලෙන් පහක් ආශ්‍රිතව විහාර අංගනය පිහිටා ඇත. බුද්ධ චරිතයට අදාළ ස්තූප සහ බිතු සිතුවම් නිසා ‍මෙම විහාරය ලෝක ප්‍රසිද්ධියට පත් වී ඇත. බුද්ධ ස්තූප 153, සිංහල රජුන්ගේ ප්‍රතිමා 3 සහ දැව ප්‍රතිමා 4 ක් වර්ග මි. 2100 ප්‍ර‍දේශයක පිහිටා ති‍බේ.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/561|title=Rangiri Dambulla Cave Temple|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001422/http://whc.unesco.org/en/list/561|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්]] | [[File:Sri Pada 02.jpg|150px|alt=A mountain from far]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] සහ [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව පලාත]] | 2010 | 1203; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකාවේ උස්බිම් තෙත් කලාපීය උද්‍යාන තුනකින් සමන්විත වේ: කඳු මුදුන වන සංරක්ෂණ ප්‍රදේශය, හෝර්ටන් තැන්න ජාතික වනෝද්‍යානය සහ නකල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය. ආදම්ගේ කඳු මුදුන බෞද්ධ වන්දනාකරුවන් සඳහා සැලකිය යුතු මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත්ව ඇති උසම ස්ථානයයි. එය ආවේණික විශේෂ ඇදහිය නොහැකි පරාසයක් සහිත ජෛව විවිධත්ව උණුසුම් ස්ථානයකි. බටහිර දම් පාට මුහුණැති ලැංගූර්, සිහින් ලෝරිස් සහ ශ්‍රී ලංකා දිවියා වැනි වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති විශේෂ කිහිපයක් පවා මෙහි සොයාගත හැකිය.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1203|title=Central Highlands of Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001427/http://whc.unesco.org/en/list/1203|url-status=live}}</ref> |- |} === තාවකාලික ලැයිස්තුව === ලෝක උරුම ලැයිස්තුවේ ලියා ඇති ස්ථාන වලට අමතරව, සාමාජික රටවලට නම් කිරීම සඳහා සලකා බැලිය හැකි තාවකාලික ස්ථාන ලැයිස්තුවක් පවත්වා ගත හැකිය. ලෝක උරුම ලැයිස්තුව සඳහා නාමයෝජනා පිළිගනු ලබන්නේ එම ස්ථානය කලින් තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ලැයිස්තුගත කර ඇත්නම් පමණි.<ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |title=Tentative Lists |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=7 October 2010 |archive-date=1 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160401104537/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |url-status=live }}</ref>වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ අඩවි හයක් ඇත.<ref name="Sri Lanka">{{Cite web |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|Tentative sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] | | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2006 | ii, v (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|title=Seruwila Mangala Raja Maha Vihara|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ මහවැලි ගඟ දිගේ සේරුවිල සිට ශ්‍රී පාදය පුරාණ වන්දනා මාර්ගය | [[File:Adam's Peak - January 2020.jpg|150px|alt=A conical mountain]] | අඩවි කිහිපයක් | 2010 | ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|title=Seruwila to Sri Pada (Sacred Foot Print Shrine), Ancient pilgrim route along the Mahaweli river in Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225958/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රජගල පුරාවිද්‍යා භූමිය|රජගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයේ පිහිටි පුරාණ ආරියකර විහාරය]] | [[File:Rajagala Archaeological Site 1.jpg|150px|alt=Temple ruins with several pillars standing]] | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2020 | i, iii, iv (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|title=Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ භාවනා ආරාම | [[File:A resting place in Ritigala.jpg|150x150px|alt=A resting place in the Ritigala monastery]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]], [[North Western Province, Sri Lanka|වයඹ]] | 2024 | iii, iv, v (සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=4 June 2024 |title=Buddhist Meditation Monasteries of Ancient Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6774/ |access-date=30 June 2024 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ තේ සංස්කෘතික භූ දර්ශනය | [[File:Tea plantation Haputale.jpg|150px|alt=Tea plantation (Dambatenne estates) at about 1800&nbsp;m above sea level in Haputale, Hill Country]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]], [[Uva Province, Sri Lanka|ඌව]] | 2025 | iv, v, vi(සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=19 August 2025 |title=Sri Lanka’s Tea Cultural Landscape|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6888/|access-date=09 October 2025 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | [[රිටිගල ස්වාභාවික දැඩි රක්‍ෂිතය|රිටිගල දැඩි ස්වභාව රක්ෂිතය]] | [[File:Pathway to Ritigala Monastery -SriLanka.png|center|150px]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]] | 2026 | xii,ix,x(ස්වභාවික) |<ref>{{Cite web |date=31 March 2026 |title=Ritigala Strike Nature Reserve|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/7008/|access-date= 15 June 2026 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |} ==මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත == යුනෙස්කෝවේ මිනිසා සහ ජෛවගෝල වැඩසටහන (Man and the Biosphere Programme – MAB) යනු මිනිසා සහ ස්වාභාවික පරිසරය අතර ඇති සම්බන්ධතාවය තිරසාර ලෙස පවත්වාගෙන යාම අරමුණු කරගත් ජාත්‍යන්තර වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන යටතේ ස්වාභාවික පරිසර පද්ධති, ජෛව විවිධත්වය සහ ස්වාභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය කිරීමත්, ඒ සමඟ ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ තිරසාර සංවර්ධනය ප්‍රවර්ධනය කිරීමත් සඳහා ජෛවගෝල රක්ෂිත (Biosphere Reserves) නම් ප්‍රදේශ හඳුනාගෙන නම් කරනු ලැබේ.ශ්‍රී ලංකාවේ දැනට ජෛවගෝල රක්ෂිත ස්ථාන 4 ක් පවතී.<ref>{{Cite web |title=What are biosphere reserves? |url=https://www.unesco.org/en/mab/wnbr/about |website=UNESCO |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ ජෛවගෝල රක්ෂිත}} ! style="width:180px;" scope="col" | ජෛවගෝල රක්ෂිතය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:120px;" scope="col" | ස්ථානය ! style="width:70px;" scope="col" | නම් කළ වර්ෂය ! style="width:100px;" scope="col" | වර්ග ප්‍රමාණය ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[හුරුලු වන රක්ෂිතය|හුරුලු ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Hurulu Eco Park 03.JPG|150px|Hurulu_Eco_Park_03]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද පළාත]] | 1977 | 69,641 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයට අයත් සදාහරිත වනාන්තර පරිසර පද්ධතියක් වන මෙය අලි ඇතුළු විවිධ වනජීවීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.<ref>{{Cite web |title=Hurulu |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/list |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:20160128 Sri Lanka 4132 Sinharaja Forest Preserve sRGB (25674474901).jpg|150px|alt=Sinharaja rainforest]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව]], [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු]] | 1978 | 29,830 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ පහතරට තෙත් කලාපයේ ඉතිරිව ඇති විශාලතම අඛණ්ඩ සදාහරිත වැසි වනාන්තර ප්‍රදේශය වන මෙය ශාක හා සත්ව විශේෂවල ඉහළ ආවේණිකත්වය හේතුවෙන් විශේෂ සංරක්ෂණ වැදගත්කමක් දරයි.<ref>{{Cite web |title=Sinharaja |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/sinharaja |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[කන්නෙලිය වන රක්ෂිතය|කන්නෙලිය–දෙදියගල–නාකියාදෙනිය ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Raining in kanneliya forest.jpg|150px|Raining_in_kanneliya_forest]] | [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]] | 2004 | 25,393 හෙක්ටයාර් | කන්නෙලිය, දෙදියගල සහ නකියාදෙනිය යන එකිනෙකට සම්බන්ධ වනාන්තර ප්‍රදේශවලින් සමන්විත මෙම ජෛවගෝල රක්ෂිතය ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු තෙත් කලාපයේ වැදගත් ජෛව විවිධත්ව හා ආවේණික විශේෂ සංරක්ෂණ ප්‍රදේශයකි.<ref>{{Cite web |title=Kanneliya-Dediyagala-Nakiyadeniya |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/kanneliya-dediyagala-nakiyadeniya |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[බූන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය|බූන්දල ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Three Elephants.jpg|150px|Three_Elephants]] | [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]] | 2005 | 18,242 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ එකම වෙරළබඩ ජෛවගෝල රක්ෂිතය වන මෙය තෙත්බිම්, කලපු, වෙරළ සහ වියළි කලාපීය වනාන්තර ඇතුළු විවිධ පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත වන අතර, සංක්‍රමණික හා දේශීය පක්ෂීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.<ref>{{Cite web |title=Bundala |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/bundala |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == ලෝක මතක උරුම == '''යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක වැඩසටහන''' ({{lang-en|Memory of the World Programme}}) යනු ලෝකයේ වැදගත් '''ලේඛනමය උරුම''' සංරක්ෂණය කිරීම, ඒවාට ප්‍රවේශය පුළුල් කිරීම සහ ඒවායේ වැදගත්කම පිළිබඳ මහජන දැනුවත්භාවය වැඩි කිරීම අරමුණු කරගත් යුනෙස්කෝ වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන 1992 දී ආරම්භ කරන ලද අතර, ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් සහිත ලේඛනමය උරුමයන් '''යුනෙස්කෝ ලෝක මතක ජාත්‍යන්තර ලේඛනය''' වෙත ඇතුළත් කරනු ලැබේ.2025 වන විට ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධ ලේඛනමය උරුමයන් පහක් යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කර තිබේ.<ref>{{Cite web |title=Memory of the World: About the programme |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/about |website=UNESCO |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධ යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම}} ! style="width:220px;" scope="col" | උරුමය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය ! style="width:180px;" scope="col" | ඉදිරිපත් කළ රට/රටවල් ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගමේ ලේඛන | [[File:Dutch Coat of Arms Galle.jpg|150px|Dutch_Coat_of_Arms_Galle]] | 2003 | ඉන්දියාව, ඉන්දුනීසියාව, නෙදර්ලන්තය, දකුණු අප්‍රිකාව සහ ශ්‍රී ලංකාව | ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගම (VOC) සම්බන්ධ ලේඛනාගාර එකතුවකි. එය ආසියාව හා අනෙකුත් ප්‍රදේශවල යටත්විජිත සහ වෙළඳ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය උරුමයකි.<ref>{{Cite web |title=Archives of the Dutch East India Company |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | ඉන්දියානු සාගර සුනාමි ලේඛන | [[File:2004 Indian Ocean earthquake - affected countries.png|150px|2004_Indian_Ocean_earthquake_-_affected_countries]] | 2017 | ඉන්දුනීසියාව සහ ශ්‍රී ලංකාව | 2004 ඉන්දියානු සාගර සුනාමි ව්‍යසනය හා ඊට අදාළ සිදුවීම්, ප්‍රතිචාර සහ බලපෑම් සම්බන්ධ ලේඛනමය ද්‍රව්‍ය එකතුවකි.<ref>{{Cite web |title=The Indian Ocean Tsunami Archives |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[මහාවංසය|මහාවංසය]] |[[File:Palm-leaf manuscript of Atthakatha.jpg|150px|alt=ශ්‍රී ලංකාවේ පුස්කොළ අත්පිටපතක්]] | 2023 | ශ්‍රී ලංකාව | ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය ක්‍රි.පූ. 6 වන සියවසේ සිට ක්‍රි.ව. 1815 දක්වා කාලය ආවරණය කරන වැදගත් ඓතිහාසික වංශකථාවකි. එය දකුණු ආසියාවේ ඉතිහාසය සහ බුද්ධාගම පිළිබඳ වැදගත් ලේඛනමය මූලාශ්‍රයකි.<ref>{{Cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[පානදුරාවාදය|1873 පානදුරාවාදයට අදාළ ලේඛන]] |[[File:Venerable Migettuwatte Gunananda Thera (1823-1890).jpg|100px|center|alt=පානදුරාවාදයට සහභාගී වූ මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමි]] <br> [[File:Ola Scriptures And Art Works Of Venerable Migettuwatte Gunananda Thera.jpg|150px|center|alt=මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමියන්ට අදාළ පුස්කොළ ලේඛන]] | 2025 | ශ්‍රී ලංකාව | 1873 දී පැවැත්වුණු පානදුරාවාදයට අදාළ ලේඛන හතරක එකතුවකි. බෞද්ධ හා ක්‍රිස්තියානි නායකයන් අතර පැවති ආගමික සංවාදය සහ ඊට අදාළ ලිපි හුවමාරු මෙම ලේඛනවලට ඇතුළත් වේ.<ref>{{Cite web |title=Documents Connected with the Pānadurā Vādaya (The Great Debate of Panadura) in 1873 |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/register2025 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]] | [[File:Gall Trilingual Inscription.jpg|150px|alt=ගාල්ල ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]] | 2025 | චීනය සහ ශ්‍රී ලංකාව | චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂාවලින් සමන්විත ඓතිහාසික සෙල්ලිපියකි. එය සෙල්ලිපිය පිහිටවූ තැනැත්තන් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදය වෙත සිදු කල පූජාවන් මෙන්ම ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඇතුළු ආසියානු කලාපය අතර පැවති ඓතිහාසික සම්බන්ධතා පිළිබඳ වැදගත් සාක්ෂියකි.<ref>{{Cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම == ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය යනු පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වන සාම්ප්‍රදායික දැනුම, කුසලතා, රංග කලාවන්, ශිල්පීය සම්ප්‍රදායන් සහ සංස්කෘතික භාවිතයන්ගෙන් සමන්විත උරුමයකි. UNESCO හි [[මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුව|මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට]] ශ්‍රී ලංකාවට අදාළ අංග තුනක් ඇතුළත් කර ඇත. ඒවා නම් 2018 දී ඇතුළත් කළ රූකඩ නාට්‍ය, 2021 දී ඇතුළත් කළ දුම්බර රටා කලාල නිෂ්පාදනයේ සාම්ප්‍රදායික ශිල්පය සහ 2025 දී ඇතුළත් කළ කිතුල් මැදීම/කිතුල් කැපීමේ පාරම්පරික තාක්ෂණයයි.<ref>{{Cite web |title=Sri Lanka – Intangible Cultural Heritage |url=https://ich.unesco.org/en/state/sri-lanka-LK |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය}} ! style="width:220px;" scope="col" | උරුමය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය ! style="width:180px;" scope="col" | ඉදිරිපත් කළ රට ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[රූකඩ නාට්‍ය]] | [[File:AmbalangodaImMuseum.jpg|150px|Ambalangoda traditional puppets]] | 2018 | ශ්‍රී ලංකාව | ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික නූල් රූකඩ නාට්‍ය කලාවකි. මෙය විනෝදාස්වාදය සමඟ සමාජීය හා සංස්කෘතික පණිවිඩ සම්ප්‍රේෂණය කරන අතර, විශේෂයෙන් දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට පැවත එන කලා සම්ප්‍රදායකි. 2018 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Rūkada Nātya, traditional string puppet drama in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/rukada-natya-traditional-string-puppet-drama-in-sri-lanka-01370 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[දුම්බර රටා කලාල]] | [[File:Dumbara Rata.jpg|150px|Traditional Dumbara Rata Kalala]] | 2021 | ශ්‍රී ලංකාව | දුම්බර ප්‍රදේශයේ සාම්ප්‍රදායිකව නිපදවන අතින් වියන ලද කලාල වර්ගයකි. ස්වභාවික ශාක තන්තු සහ පාරම්පරික වියන ක්‍රම භාවිතයෙන් නිර්මාණය කරන මෙම කලාලවල සංකීර්ණ රටා සහ සාම්ප්‍රදායික මෝස්තර දැකිය හැක. දුම්බර රටා කලාල නිෂ්පාදනයේ සාම්ප්‍රදායික ශිල්පය 2021 දී UNESCO නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Traditional craftsmanship of making Dumbara Ratā Kalāla |url=https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-craftsmanship-of-making-dumbara-rat-kal-la-01543 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Dumbara Weaving: Sri Lankan Art, Skill & Village Life |url=https://khiri.com/dumbara-weaving/ |publisher=Khiri Travel |date=22 June 2023 |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[කිතුල් මැදීම|කිතුල් මැදීම/කිතුල් කැපීම]] | [[File:Kithul treacle.jpg|75px|center|Kithul_treacle]]<br>[[File:Life in the jungle.jpg|150px|Kithul tapping in Sri Lanka]] | 2025 | ශ්‍රී ලංකාව | කිතුල් ගසෙන් පැණි රස යුෂ ලබාගැනීම සඳහා පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වූ සාම්ප්‍රදායික දැනුම, කුසලතා සහ තාක්ෂණික ක්‍රමවේදයන්ගෙන් සමන්විත උරුමයකි. කිතුල් ගසට නැගීම, මල් දඬු සකස් කිරීම සහ යුෂ එකතු කිරීම වැනි ක්‍රියා මෙයට ඇතුළත් වේ. 2025 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} ==මේ අඩවියත් බලන්න== *[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]] *[[ශ්‍රී ලංකාව]] == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} == බාහිර සබැඳි == *[http://whc.unesco.org/en/list යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවි ලැයිස්තුව] &mdash; නිල වෙබ් අඩවිය *[http://terre.sans.frontiere.free.fr/page_a_voir_a_faire/top_100.htm ලොව ලස්සනම ස්ථාන 100 - 95 - සීගිරිය] *[http://www.go2srilanka.com/destinations.html ගමනාන්ත - ශ්‍රී ලංකාව - ආකර්ෂණීය ස්ථාන] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106000919/http://www.go2srilanka.com/destinations.html |date=2007-11-06 }} *[http://www.imagesofceylon.com ග්‍රී ලාංකීය ඉතිහාසයේ පින්තූර ] {{Sri Lanka topics}} {{World Heritage Sites in Sri Lanka}} {{Lists of World Heritage Sites in Asia}} [[Category:Lists of World Heritage Sites|Sri Lanka]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ පිහිටි ලෝක උරුම අඩවි| ]] [[Category:Lists of tourist attractions in Sri Lanka|World Heritage Sites]] [[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි ලෝක උරුම ]] 3ge4gugu9ds5ju7y6pstxyz98mcix2r 798772 798769 2026-09-06T17:40:08Z KSLwiki24 70498 /* ලෝක උරුම ස්ථාන */ 798772 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ස්ථාන | image =<div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:Welterbe.svg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන පිහිටීම (හරිත තිත් ස්වභාවික ස්ථාන වේ, රතු තිත් සංස්කෘතික ස්ථාන වේ)|alt=Map of Sri Lanka with locations of World Heritage Sites |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.30|N|long=80.64 |E|label=[[මහනුවර]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.9569|N|long=80.7597 |E|label=[[සීගිරිය]] | position=top}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.35|N|long=80.38 |E|label=[[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.05|N|long=80.22 |E|label=[[ගාලු කොටුව]] | position= bottom}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.933333|N|long=81.0 |E|label=[[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.85|N|long=80.65 |E|label=[[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.416667|N|long=80.5 |E|label=[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | position=bottom|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.45|N|long=80.8 |E|label=[[දුම්බර කඳුවැටිය]] | position=right|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.813056 |long=80.484444|label=[[ශ්‍රී පාද කඳුවැටිය ආශ්‍රිත වනගත අභයභූමිය|ශ්‍රී පාද අභයභූමිය]] | position=left|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.8 |long=80.8|label=[[හෝර්ටන් තැන්න ජාතික උද්‍යානය|හෝර්ටන් තැන්න]] | position=right|mark=Green pog.svg}} }} | header1 = සංඛ්‍යාත්මක තොරතුරු | label1 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data1 = 8 | label2 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data2 = 8 | label3 = මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත | data3 = 4 | label4 = ලෝක මතක උරුම | data4 = 5 | label5 = අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම | data5 = 3 | label6 = ලෝක උරුම පළමු ලියාපදිංචිය | data6 = වර්ෂ 1982 | label7 = ලෝක උරුම නවතම ලියාපදිංචිය | data7 = වර්ෂ 2010 }} [[යුනෙස්කෝ|එක්සත් ජාතීන්ගේ අධ්‍යාපනික, විද්‍යාත්මක හා සංස්කෘතික සංවිධානය]] (UNESCO) විසින් 1972 දී පිහිටුවන ලද යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇති රටවල් විසින් නම් කරන ලද කැපී පෙනෙන විශ්වීය [[සංස්කෘතික උරුමයන්|සංස්කෘතික]] හෝ [[ස්වාභාවික උරුමයන්]] සහිත [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලෝක උරුම ස්ථාන]] නම් කරයි.<ref name="convention">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The World Heritage Convention |url=https://whc.unesco.org/en/convention/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/ |archive-date=27 August 2016 |access-date=21 September 2010 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> සංස්කෘතික උරුමයන් යනු ස්මාරක (වාස්තු විද්‍යාත්මක කෘති, ස්මාරක මූර්ති හෝ සෙල්ලිපි වැනි), ගොඩනැගිලි කණ්ඩායම් සහ ස්ථාන (පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන ඇතුළුව) වලින් සමන්විත වේ. විද්‍යාව, සංරක්ෂණය හෝ ස්වාභාවික සුන්දරත්වය යන දෘෂ්ටි කෝණයෙන් වැදගත් වන ස්වාභාවික ලක්ෂණ (භෞතික හා ජීව විද්‍යාත්මක සැකැස්මන්ගෙන් සමන්විත), භූ විද්‍යාත්මක හා භෞතික විද්‍යාත්මක සැකැස්ම (වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති සතුන් සහ ශාක විශේෂවල වාසස්ථාන ඇතුළුව) සහ ස්වාභාවික ස්ථාන ස්වාභාවික උරුමයන් ලෙස අර්ථ දැක්වේ.[[ශ්‍රී ලංකාව]] 1980 ජුනි 6 වන දින සම්මුතිය අනුමත කළේය.<ref name="Sri Lanka2">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref>යුනෙස්කෝ සම්මුතිය අනුව ප්‍රධාන කාණ්ඩ හතරක් වන අතර එක් එක් කාණ්ඩ යටතේ උරුමය කළමණාකරණය කිරීම සිදුවේ.එම කාණ්ඩ නම්, *ලෝක උරුම ස්ථාන *ජෛවගෝල රක්ෂිත *ලෝක මතක උරුම *අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage |url=https://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |archive-date=1 February 2021 |access-date=3 February 2021 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> වර්තමානය වන විට, ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන අටක් ලැයිස්තුවේ ඇත. පළමු ස්ථාන තුන වන [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය|පොළොන්නරුව පුරාණ නගරය]], [[සීගිරිය- පුරාණ නගරය|සීගිරිය පුරාණ නගරය]] සහ [[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුර පූජනීය නගරය]] 1982 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මෑත කාලීන ස්ථානය වන ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්|මධ්‍යම කඳුකරය]] 2010 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මධ්‍යම කඳුකරය සහ [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ වන රක්ෂිතය]] ස්වාභාවික ස්ථාන වන අතර අනෙක් හය සංස්කෘතික වේ. ඊට අමතරව, ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ස්ථාන හයක් ඇත. ඊට අමතරව ජෛවගෝල රක්ෂිත 4 ක්,ලෝක මතක උරුම 5 ක් සහ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම 3 ක් ද යුනෙස්කෝ සම්මුතිය යටතේ ශ්‍රී ලංකාවට හිමිව පවතී.එසේම 1983–1989 කාලය තුළ ලෝක උරුම කමිටුවේ සාමාජිකයෙකු ලෙස රට සේවය කළේය.ශ්‍රී ලංකාව තුළ යුනෙස්කෝව සම්බන්ධීකරණය කිරීම,ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා වගකිව යුතු නිල රාජ්‍ය ආයතය වශයෙන් 1949 දී පිහිටුවන ලද සහ 2024 අංක 38 දරණ යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභා පනත යටතේ පිහිටුවන ලද '''"යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභාව (Sri Lanka National Commission for UNESCO)"''' කටයුතු කරනු ලබයි.<ref name="Sri Lanka4">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> == ලෝක උරුම ස්ථාන == යුනෙස්කෝව [[ලෝක උරුම අඩවිය#තේරීමේ නිර්ණායක|නිර්ණායක දහයක්]] යටතේ අඩවි ලැයිස්තුගත කරයි; සෑම ප්‍රවේශයක්ම අවම වශයෙන් එක් නිර්ණායකයක්වත් සපුරාලිය යුතුය. නිර්ණායක i සිට vi දක්වා සංස්කෘතික වන අතර vii හරහා x ස්වභාවික වේ.<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/criteria/|title=UNESCO World Heritage Centre – The Criteria for Selection|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=17 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160612152223/https://whc.unesco.org/en/criteria/|archive-date=12 June 2016|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> {{clear}} {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|World Heritage Sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[අනුරාධපුර (පෞරාණික නගරය)]] | [[File:Ruwanweli Maha Seya - Anuradhapura.jpg|150px|Ruwanweli_Maha_Seya_-_Anuradhapura]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 200; ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | අනුරාධපුරය ශ්‍රී ලංකා‌වේ අගනුවරක්ව පැවති අතර අදටත් ශ්‍රී ලාංකීය ශිෂ්ඨාචාර‍යේ සුරැකිව පවතින නටබුන් සදහා ලෝක ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි. අනුරාධපුරය නගරය මුල් කරගත් ශිෂ්ඨාචාරය ආසියා‍වේ පැවති විශිෂ්ඨත ම එකකි. දැනට එක්සත් ජාතින් ‍ලෝක උරුමයක් වන මෙය වර්තමාන අගනුවර වන ‍කොළඹ සිට කි.මී. 205 උතුරින්, උතුරු මැද පළාත මල්වතු ඔය ඉවුර මුල් කර‍ගෙන පිහිටා ති‍බේ. ක්‍රි.පූ 4 වන සියව‍සේ ආරම්භ වූ අනුරාධපුර රාජධානිය, 11 වන සියවස දක්වා ම දකුණු ආසිය‍‍වේ ස්ථාවරත ම ‍‍දේශපාලන හා ආර්ථීක මධ්‍යස්ථනයක් ‍ලෙස වැජඹුණි.‍ බෞද්ධ ලෝකයට පූජනීය නගරයක් වූ, වර්ග කි.මි. 40 පුරා විහිදුනු ‍‍බෞද්ධ ආරාම පිහිටා ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152972|title=Sacred City of Anuradhapura: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705150829/https://whc.unesco.org/document/152972|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/200/|title=Sacred City of Anuradhapura|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707093013/http://whc.unesco.org/en/list/200|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | [[File:Polonnaruwa Vatadage.jpg|150px|alt=Ruins of a Buddhist temple]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 201; i, iii, vi (සංස්කෘතික) | දෙමළ මහාසෑය(රන්කොත් වෙහෙර)-පොළොන්නරුව]] ‍චෝල ආක්‍රමණිකයින් පරදවා පළමුවන විජයබා රජු විසින් අගනුවර කර ගත් ‍පොළොන්නරුව ලංකා‍වේ ‍දෙවන පැරණිතම නගරයයි. එනමුත් ‍පොළොන්නරු රාජධානි‍යේ වැදගත්ම චරිතය වන්නේ ඔහුගේ මුනුබුරු මහා පරාක්‍රමබාහු රජුය. කෙටි චෝල පාලන සමයේ දී ‍මෙම නගරය ජනනාත මංගලම් ‍ලෙස ද හදුන්වා ති‍බේ. එ‍හෙත් ඉන් පසු පත් වූ පාලකයින්‍ අතරින් නිශ්ශංකමල්ල රජු හැරුණු විට පත් වූ අ‍නෙක් පාලකයින් එතරම් සාර්ථක ‍නොවූහ. එම රජවරු ඇති කර ගත් දකුණු ඉන්දියානු විවාහ සම්බන්ධතා පසු කාලීනව ඇති වූ දකුණු ඉන්දියානු ආක්‍රමණවලට ද රාජධානිය දඹ‍දෙණියට සංක්‍රමණය වීමටද හේතු විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152973|title=Ancient City of Polonnaruwa: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103509/https://whc.unesco.org/document/152973|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/201/|title=Ancient City of Polonnaruwa|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103437/https://whc.unesco.org/en/list/201/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[සීගිරිය]] | [[File:Sigiriya.jpg|150px|alt=A large granite rock with people walking toward it]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1982 | 202; ii, iii, iv (සංස්කෘතික) | සීගිරිය ලොව අට වන පුදුමය ලෙස හඳුන්වයි. ‍මෙය ඉතා ඈත අතීතයේදී සිංහලයේ රජ කළ,ලොව ප්රථම ගුවන් යානය වන දඩු මොනරයෙන් අහසින් ගමන් කරමින් මුළු ලොවම පාලනය කළ ලෝකාධිපති ලංකේෂ්වර රාවණ අධිරාජ්‍යා විසින් ක්‍රි.පූ 5000 දී ඉදිකරන ලද ආරක්ෂිත මාළිගා සංකීර්ණයක් ලෙස සලකනු ලබයි එතුමාට අමතරව කුවේර රජුත් පසුව පලමුවන කාශ්‍යප රජුත් මෙම මාලිගාව භාවිතා කරන ලදි.සීගිරි ගල මුදු‍නෙහි මාළිගාවක නටබුන්ද, ගල මධ්‍යයේ සිංහ දොරටුවක් ද බිතූ සිතුවම් සහ කැටපත් පවුර පිහිටා ඇත.‍ ‍මෙහි ඇති ‍වෙනත් වැදගත් අංග ‍ලෙස බිතු සිතුවම්, පර්වතය පහළින් පිහිටා ඇති මාලිගා සංකීර්ණය, දිය අගල්, පවුරු සහ පර්වත‍යේ සිට මිටර සිය ගණනක් දුරට විහි‍‍දෙන උද්‍යාන දැක්විය හැකිය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152974|title=Ancient City of Sigiriya: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705132910/https://whc.unesco.org/document/152974|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/202/|title=Ancient City of Sigiriya|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=6 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220806053436/https://whc.unesco.org/en/list/202|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[මහනුවර]] පෞරාණීක නගරය | [[File:SL Kandy asv2020-01 img33 Sacred Tooth Temple.jpg|150px|alt=A Buddhist temple in white stone and a flag in front]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1988 | 450; iv, vi (සංස්කෘතික) | මහනුවර නගරයේ පිහිටා ඇති පූජනීය ස්ථානයක් වන දළදා මාලිගා‍වේ බුදුන් වහන්‍‍සේගේ දන්ත ධාතුව තැන්පත් කර ඇත. රාජ්‍ය ‍දේශපාලන වැදගත් සංකේතයක් වන දන්ත ධාතූන් වහන්සේගේ හිමිකරු ර‍ටෙහි පාලකයා බව සැලකෙන මතයක් පුරාණ කාල‍යේ සිටම පවති. වර්ෂ 1592 සිට 1815 දක්වා කාල සීමාවෙහි දී ලංකාවේ අගනුවර ලෙස මහනුවර පැවති අතර දළදා මාලිගාව නිසාවෙන් මහනුවර නගරය එක්සත් ජාතීන්ගේ ලෝක උරුමයක් ලෙස නම් කරනු ලැබීය. වසරකට වරක් ආගමික වතාවත් පැවැත්වී‍මේ අවස්ථාව අස්ගිරි මල්වතු ‍දෙපාර්ශවය අතර හුවමාරු ‍වේ. ත්‍රස්තවාදි ප්‍රහාරයකින් හානි සිදු වුවද දැන් සම්පුර්ණයෙන් ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153507|title=Sacred City of Kandy: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705171904/https://whc.unesco.org/document/153507|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/450/|title=Sacred City of Kandy|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=1 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220801225441/https://whc.unesco.org/en/list/450|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | [[File:20160128 Sri Lanka 4107 Sinharaja Forest Reserve sRGB (25468886730).jpg|150px|alt=Look at a rain forest from above]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමු පලාත]] සහ [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණූ පලාත]] | 1988 | 405; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකා‌වේ ව‍න උද්‍යානයක් වන සිංහරාජ වනය, යුනෙස්කෝව මගින් ‍ජෛව ගෝලීය රක්ෂිතයක් හා ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ති‍බේ. නො ඉදුල් වැසි වනාන්තරයක් වන ‍මෙය, ළඟා වීමට ඇති අපහසු බව නිසා ම දැව කර්මාන්ත‍යේ ග්‍රහණ‍යෙන් මිදී ඇත. ‍මෙය 1889 දී ලෝක උරුමයක් ද 1978 දී ලෝක උරුමයක් ද ලෙස ද නම් කර තිබේ. නැගෙනහිර - බටහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 21 ද උතුරු- නැගෙනහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 7 පමණක් වුව ද ඉතා සරු ‍ජෛව විවිධත්වයකට සහ ආ‍වේනික වි‍ශේෂ (කෘමීන්, ශාක, උරගයන්, පක්ෂීන් සහ ක්ෂීර‍පායීන්) රැසකට ‍සෙවණ සපයයි.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/405/|title=Sinharaja Forest Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802042303/https://whc.unesco.org/en/list/405|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ගාලු කොටුව|පැරණි ගාලු නගරය සහ එහි බලකොටු]] |[[File:Galle Fort.jpg|150px|alt=Aerial photo of Galle fort]] |[[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පලාත]] | 1988 | 451; iv (සංස්කෘතික) | ගාල්ල, ශ්‍රී ලංකා‌වේ නිරිතදිග ‍වෙරළ තීර‍යේ ‍කොළඹ සිට කි.මි. 119 දුරින් පිහිටි නගරයකි. පෘතුගීසීන් පැමිණීමට ‍පෙර 16 වන සියව‍සේ දී ධීවර වරායක් ලෙස පැවති මෙය එවකට ගිම්මතිත්ත ‍ලෙස හදුන්වා ඇත. (ඉබන්බතුතා ක්වලි (Qali) ලෙස හදුන්වා ති‍බේ.) 18 වන සියව‍සේ බ්‍රිතාන්‍ය පාලකයින් කොළඹ ප්‍රධාන වරාය ‍ලෙස සැලකීමට ‍පෙර ගාල්ල එහි දියුණු‍වේ උපරිමයට එළඹ තිබිණ. 2004.12.26 දින ඇති වු සුනාමි උවදුරින් නගරයට හානි සිදු වූ අතර දහස් ගනණක් ජීවිතක්ෂයට පත් විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153511|title=Old Town of Galle and its Fortifications: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705121023/https://whc.unesco.org/document/153511|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/451/|title=Old Town of Galle and its Fortifications|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802020044/https://whc.unesco.org/en/list/451|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | [[File:Dambulla-buddhastupa.jpg|150px|alt=Stupa with sitting Buddhas around it in a cave with painted walls]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] | 1991 | 561; i, iv (සංස්කෘතික) | දඹුලු ‍ලෙන් විහාරය (රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහාරය) රට මැද භාගයට වන්නට පිහිටි, ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ඇති ස්ථානයකි. ‍කොළඹින් කි.මි. 148 නැ‍ගෙනහිරින්ද මහනුවරින් කි.මි. 72 උතුරින්ද පිහිටා ඇති ‍මෙය ඉතා ‍හොදින් සුරැකිව ඇති විහාර සංකීර්ණයකි. තැනිතලාවෙන් මි.160 උසින් පිහිටි පර්වතයක, 80 ට අධික ‍ලෙන් සංඛ්‍යාවක් පවතින අතර ‍ලෙන් පහක් ආශ්‍රිතව විහාර අංගනය පිහිටා ඇත. බුද්ධ චරිතයට අදාළ ස්තූප සහ බිතු සිතුවම් නිසා ‍මෙම විහාරය ලෝක ප්‍රසිද්ධියට පත් වී ඇත. බුද්ධ ස්තූප 153, සිංහල රජුන්ගේ ප්‍රතිමා 3 සහ දැව ප්‍රතිමා 4 ක් වර්ග මි. 2100 ප්‍ර‍දේශයක පිහිටා ති‍බේ.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/561|title=Rangiri Dambulla Cave Temple|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001422/http://whc.unesco.org/en/list/561|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්]] | [[File:Sri Pada 02.jpg|150px|alt=A mountain from far]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] සහ [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව පලාත]] | 2010 | 1203; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකාවේ උස්බිම් තෙත් කලාපීය උද්‍යාන තුනකින් සමන්විත වේ: කඳු මුදුන වන සංරක්ෂණ ප්‍රදේශය, හෝර්ටන් තැන්න ජාතික වනෝද්‍යානය සහ නකල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය. ශ්‍රී පාදස්ථානය බෞද්ධ වන්දනාකරුවන් සඳහා සැලකිය යුතු මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත්ව ඇති උසම ස්ථානයයි. එය ආවේණික විශේෂ ඇදහිය නොහැකි පරාසයක් සහිත ජෛව විවිධත්ව උණුසුම් ස්ථානයකි. බටහිර දම් පාට මුහුණැති ලැංගූර්, සිහින් ලෝරිස් සහ ශ්‍රී ලංකා දිවියා වැනි වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති විශේෂ කිහිපයක් පවා මෙහි සොයාගත හැකිය.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1203|title=Central Highlands of Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001427/http://whc.unesco.org/en/list/1203|url-status=live}}</ref> |- |} === තාවකාලික ලැයිස්තුව === ලෝක උරුම ලැයිස්තුවේ ලියා ඇති ස්ථාන වලට අමතරව, සාමාජික රටවලට නම් කිරීම සඳහා සලකා බැලිය හැකි තාවකාලික ස්ථාන ලැයිස්තුවක් පවත්වා ගත හැකිය. ලෝක උරුම ලැයිස්තුව සඳහා නාමයෝජනා පිළිගනු ලබන්නේ එම ස්ථානය කලින් තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ලැයිස්තුගත කර ඇත්නම් පමණි.<ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |title=Tentative Lists |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=7 October 2010 |archive-date=1 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160401104537/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |url-status=live }}</ref>වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ අඩවි හයක් ඇත.<ref name="Sri Lanka">{{Cite web |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|Tentative sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] | | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2006 | ii, v (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|title=Seruwila Mangala Raja Maha Vihara|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ මහවැලි ගඟ දිගේ සේරුවිල සිට ශ්‍රී පාදය පුරාණ වන්දනා මාර්ගය | [[File:Adam's Peak - January 2020.jpg|150px|alt=A conical mountain]] | අඩවි කිහිපයක් | 2010 | ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|title=Seruwila to Sri Pada (Sacred Foot Print Shrine), Ancient pilgrim route along the Mahaweli river in Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225958/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රජගල පුරාවිද්‍යා භූමිය|රජගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයේ පිහිටි පුරාණ ආරියකර විහාරය]] | [[File:Rajagala Archaeological Site 1.jpg|150px|alt=Temple ruins with several pillars standing]] | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2020 | i, iii, iv (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|title=Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ භාවනා ආරාම | [[File:A resting place in Ritigala.jpg|150x150px|alt=A resting place in the Ritigala monastery]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]], [[North Western Province, Sri Lanka|වයඹ]] | 2024 | iii, iv, v (සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=4 June 2024 |title=Buddhist Meditation Monasteries of Ancient Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6774/ |access-date=30 June 2024 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ තේ සංස්කෘතික භූ දර්ශනය | [[File:Tea plantation Haputale.jpg|150px|alt=Tea plantation (Dambatenne estates) at about 1800&nbsp;m above sea level in Haputale, Hill Country]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]], [[Uva Province, Sri Lanka|ඌව]] | 2025 | iv, v, vi(සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=19 August 2025 |title=Sri Lanka’s Tea Cultural Landscape|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6888/|access-date=09 October 2025 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | [[රිටිගල ස්වාභාවික දැඩි රක්‍ෂිතය|රිටිගල දැඩි ස්වභාව රක්ෂිතය]] | [[File:Pathway to Ritigala Monastery -SriLanka.png|center|150px]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]] | 2026 | xii,ix,x(ස්වභාවික) |<ref>{{Cite web |date=31 March 2026 |title=Ritigala Strike Nature Reserve|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/7008/|access-date= 15 June 2026 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |} ==මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත == යුනෙස්කෝවේ මිනිසා සහ ජෛවගෝල වැඩසටහන (Man and the Biosphere Programme – MAB) යනු මිනිසා සහ ස්වාභාවික පරිසරය අතර ඇති සම්බන්ධතාවය තිරසාර ලෙස පවත්වාගෙන යාම අරමුණු කරගත් ජාත්‍යන්තර වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන යටතේ ස්වාභාවික පරිසර පද්ධති, ජෛව විවිධත්වය සහ ස්වාභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය කිරීමත්, ඒ සමඟ ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ තිරසාර සංවර්ධනය ප්‍රවර්ධනය කිරීමත් සඳහා ජෛවගෝල රක්ෂිත (Biosphere Reserves) නම් ප්‍රදේශ හඳුනාගෙන නම් කරනු ලැබේ.ශ්‍රී ලංකාවේ දැනට ජෛවගෝල රක්ෂිත ස්ථාන 4 ක් පවතී.<ref>{{Cite web |title=What are biosphere reserves? |url=https://www.unesco.org/en/mab/wnbr/about |website=UNESCO |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ ජෛවගෝල රක්ෂිත}} ! style="width:180px;" scope="col" | ජෛවගෝල රක්ෂිතය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:120px;" scope="col" | ස්ථානය ! style="width:70px;" scope="col" | නම් කළ වර්ෂය ! style="width:100px;" scope="col" | වර්ග ප්‍රමාණය ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[හුරුලු වන රක්ෂිතය|හුරුලු ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Hurulu Eco Park 03.JPG|150px|Hurulu_Eco_Park_03]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද පළාත]] | 1977 | 69,641 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයට අයත් සදාහරිත වනාන්තර පරිසර පද්ධතියක් වන මෙය අලි ඇතුළු විවිධ වනජීවීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.<ref>{{Cite web |title=Hurulu |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/list |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:20160128 Sri Lanka 4132 Sinharaja Forest Preserve sRGB (25674474901).jpg|150px|alt=Sinharaja rainforest]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව]], [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු]] | 1978 | 29,830 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ පහතරට තෙත් කලාපයේ ඉතිරිව ඇති විශාලතම අඛණ්ඩ සදාහරිත වැසි වනාන්තර ප්‍රදේශය වන මෙය ශාක හා සත්ව විශේෂවල ඉහළ ආවේණිකත්වය හේතුවෙන් විශේෂ සංරක්ෂණ වැදගත්කමක් දරයි.<ref>{{Cite web |title=Sinharaja |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/sinharaja |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[කන්නෙලිය වන රක්ෂිතය|කන්නෙලිය–දෙදියගල–නාකියාදෙනිය ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Raining in kanneliya forest.jpg|150px|Raining_in_kanneliya_forest]] | [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]] | 2004 | 25,393 හෙක්ටයාර් | කන්නෙලිය, දෙදියගල සහ නකියාදෙනිය යන එකිනෙකට සම්බන්ධ වනාන්තර ප්‍රදේශවලින් සමන්විත මෙම ජෛවගෝල රක්ෂිතය ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු තෙත් කලාපයේ වැදගත් ජෛව විවිධත්ව හා ආවේණික විශේෂ සංරක්ෂණ ප්‍රදේශයකි.<ref>{{Cite web |title=Kanneliya-Dediyagala-Nakiyadeniya |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/kanneliya-dediyagala-nakiyadeniya |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[බූන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය|බූන්දල ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Three Elephants.jpg|150px|Three_Elephants]] | [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]] | 2005 | 18,242 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ එකම වෙරළබඩ ජෛවගෝල රක්ෂිතය වන මෙය තෙත්බිම්, කලපු, වෙරළ සහ වියළි කලාපීය වනාන්තර ඇතුළු විවිධ පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත වන අතර, සංක්‍රමණික හා දේශීය පක්ෂීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.<ref>{{Cite web |title=Bundala |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/bundala |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == ලෝක මතක උරුම == '''යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක වැඩසටහන''' ({{lang-en|Memory of the World Programme}}) යනු ලෝකයේ වැදගත් '''ලේඛනමය උරුම''' සංරක්ෂණය කිරීම, ඒවාට ප්‍රවේශය පුළුල් කිරීම සහ ඒවායේ වැදගත්කම පිළිබඳ මහජන දැනුවත්භාවය වැඩි කිරීම අරමුණු කරගත් යුනෙස්කෝ වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන 1992 දී ආරම්භ කරන ලද අතර, ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් සහිත ලේඛනමය උරුමයන් '''යුනෙස්කෝ ලෝක මතක ජාත්‍යන්තර ලේඛනය''' වෙත ඇතුළත් කරනු ලැබේ.2025 වන විට ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධ ලේඛනමය උරුමයන් පහක් යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කර තිබේ.<ref>{{Cite web |title=Memory of the World: About the programme |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/about |website=UNESCO |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධ යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම}} ! style="width:220px;" scope="col" | උරුමය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය ! style="width:180px;" scope="col" | ඉදිරිපත් කළ රට/රටවල් ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගමේ ලේඛන | [[File:Dutch Coat of Arms Galle.jpg|150px|Dutch_Coat_of_Arms_Galle]] | 2003 | ඉන්දියාව, ඉන්දුනීසියාව, නෙදර්ලන්තය, දකුණු අප්‍රිකාව සහ ශ්‍රී ලංකාව | ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගම (VOC) සම්බන්ධ ලේඛනාගාර එකතුවකි. එය ආසියාව හා අනෙකුත් ප්‍රදේශවල යටත්විජිත සහ වෙළඳ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය උරුමයකි.<ref>{{Cite web |title=Archives of the Dutch East India Company |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | ඉන්දියානු සාගර සුනාමි ලේඛන | [[File:2004 Indian Ocean earthquake - affected countries.png|150px|2004_Indian_Ocean_earthquake_-_affected_countries]] | 2017 | ඉන්දුනීසියාව සහ ශ්‍රී ලංකාව | 2004 ඉන්දියානු සාගර සුනාමි ව්‍යසනය හා ඊට අදාළ සිදුවීම්, ප්‍රතිචාර සහ බලපෑම් සම්බන්ධ ලේඛනමය ද්‍රව්‍ය එකතුවකි.<ref>{{Cite web |title=The Indian Ocean Tsunami Archives |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[මහාවංසය|මහාවංසය]] |[[File:Palm-leaf manuscript of Atthakatha.jpg|150px|alt=ශ්‍රී ලංකාවේ පුස්කොළ අත්පිටපතක්]] | 2023 | ශ්‍රී ලංකාව | ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය ක්‍රි.පූ. 6 වන සියවසේ සිට ක්‍රි.ව. 1815 දක්වා කාලය ආවරණය කරන වැදගත් ඓතිහාසික වංශකථාවකි. එය දකුණු ආසියාවේ ඉතිහාසය සහ බුද්ධාගම පිළිබඳ වැදගත් ලේඛනමය මූලාශ්‍රයකි.<ref>{{Cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[පානදුරාවාදය|1873 පානදුරාවාදයට අදාළ ලේඛන]] |[[File:Venerable Migettuwatte Gunananda Thera (1823-1890).jpg|100px|center|alt=පානදුරාවාදයට සහභාගී වූ මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමි]] <br> [[File:Ola Scriptures And Art Works Of Venerable Migettuwatte Gunananda Thera.jpg|150px|center|alt=මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමියන්ට අදාළ පුස්කොළ ලේඛන]] | 2025 | ශ්‍රී ලංකාව | 1873 දී පැවැත්වුණු පානදුරාවාදයට අදාළ ලේඛන හතරක එකතුවකි. බෞද්ධ හා ක්‍රිස්තියානි නායකයන් අතර පැවති ආගමික සංවාදය සහ ඊට අදාළ ලිපි හුවමාරු මෙම ලේඛනවලට ඇතුළත් වේ.<ref>{{Cite web |title=Documents Connected with the Pānadurā Vādaya (The Great Debate of Panadura) in 1873 |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/register2025 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]] | [[File:Gall Trilingual Inscription.jpg|150px|alt=ගාල්ල ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]] | 2025 | චීනය සහ ශ්‍රී ලංකාව | චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂාවලින් සමන්විත ඓතිහාසික සෙල්ලිපියකි. එය සෙල්ලිපිය පිහිටවූ තැනැත්තන් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදය වෙත සිදු කල පූජාවන් මෙන්ම ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඇතුළු ආසියානු කලාපය අතර පැවති ඓතිහාසික සම්බන්ධතා පිළිබඳ වැදගත් සාක්ෂියකි.<ref>{{Cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම == ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය යනු පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වන සාම්ප්‍රදායික දැනුම, කුසලතා, රංග කලාවන්, ශිල්පීය සම්ප්‍රදායන් සහ සංස්කෘතික භාවිතයන්ගෙන් සමන්විත උරුමයකි. UNESCO හි [[මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුව|මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට]] ශ්‍රී ලංකාවට අදාළ අංග තුනක් ඇතුළත් කර ඇත. ඒවා නම් 2018 දී ඇතුළත් කළ රූකඩ නාට්‍ය, 2021 දී ඇතුළත් කළ දුම්බර රටා කලාල නිෂ්පාදනයේ සාම්ප්‍රදායික ශිල්පය සහ 2025 දී ඇතුළත් කළ කිතුල් මැදීම/කිතුල් කැපීමේ පාරම්පරික තාක්ෂණයයි.<ref>{{Cite web |title=Sri Lanka – Intangible Cultural Heritage |url=https://ich.unesco.org/en/state/sri-lanka-LK |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය}} ! style="width:220px;" scope="col" | උරුමය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය ! style="width:180px;" scope="col" | ඉදිරිපත් කළ රට ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[රූකඩ නාට්‍ය]] | [[File:AmbalangodaImMuseum.jpg|150px|Ambalangoda traditional puppets]] | 2018 | ශ්‍රී ලංකාව | ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික නූල් රූකඩ නාට්‍ය කලාවකි. මෙය විනෝදාස්වාදය සමඟ සමාජීය හා සංස්කෘතික පණිවිඩ සම්ප්‍රේෂණය කරන අතර, විශේෂයෙන් දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට පැවත එන කලා සම්ප්‍රදායකි. 2018 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Rūkada Nātya, traditional string puppet drama in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/rukada-natya-traditional-string-puppet-drama-in-sri-lanka-01370 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[දුම්බර රටා කලාල]] | [[File:Dumbara Rata.jpg|150px|Traditional Dumbara Rata Kalala]] | 2021 | ශ්‍රී ලංකාව | දුම්බර ප්‍රදේශයේ සාම්ප්‍රදායිකව නිපදවන අතින් වියන ලද කලාල වර්ගයකි. ස්වභාවික ශාක තන්තු සහ පාරම්පරික වියන ක්‍රම භාවිතයෙන් නිර්මාණය කරන මෙම කලාලවල සංකීර්ණ රටා සහ සාම්ප්‍රදායික මෝස්තර දැකිය හැක. දුම්බර රටා කලාල නිෂ්පාදනයේ සාම්ප්‍රදායික ශිල්පය 2021 දී UNESCO නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Traditional craftsmanship of making Dumbara Ratā Kalāla |url=https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-craftsmanship-of-making-dumbara-rat-kal-la-01543 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Dumbara Weaving: Sri Lankan Art, Skill & Village Life |url=https://khiri.com/dumbara-weaving/ |publisher=Khiri Travel |date=22 June 2023 |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[කිතුල් මැදීම|කිතුල් මැදීම/කිතුල් කැපීම]] | [[File:Kithul treacle.jpg|75px|center|Kithul_treacle]]<br>[[File:Life in the jungle.jpg|150px|Kithul tapping in Sri Lanka]] | 2025 | ශ්‍රී ලංකාව | කිතුල් ගසෙන් පැණි රස යුෂ ලබාගැනීම සඳහා පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වූ සාම්ප්‍රදායික දැනුම, කුසලතා සහ තාක්ෂණික ක්‍රමවේදයන්ගෙන් සමන්විත උරුමයකි. කිතුල් ගසට නැගීම, මල් දඬු සකස් කිරීම සහ යුෂ එකතු කිරීම වැනි ක්‍රියා මෙයට ඇතුළත් වේ. 2025 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} ==මේ අඩවියත් බලන්න== *[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]] *[[ශ්‍රී ලංකාව]] == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} == බාහිර සබැඳි == *[http://whc.unesco.org/en/list යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවි ලැයිස්තුව] &mdash; නිල වෙබ් අඩවිය *[http://terre.sans.frontiere.free.fr/page_a_voir_a_faire/top_100.htm ලොව ලස්සනම ස්ථාන 100 - 95 - සීගිරිය] *[http://www.go2srilanka.com/destinations.html ගමනාන්ත - ශ්‍රී ලංකාව - ආකර්ෂණීය ස්ථාන] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106000919/http://www.go2srilanka.com/destinations.html |date=2007-11-06 }} *[http://www.imagesofceylon.com ග්‍රී ලාංකීය ඉතිහාසයේ පින්තූර ] {{Sri Lanka topics}} {{World Heritage Sites in Sri Lanka}} {{Lists of World Heritage Sites in Asia}} [[Category:Lists of World Heritage Sites|Sri Lanka]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ පිහිටි ලෝක උරුම අඩවි| ]] [[Category:Lists of tourist attractions in Sri Lanka|World Heritage Sites]] [[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි ලෝක උරුම ]] j0pbbgm4dhgcmbmc7raad7jdjm8phvz 798774 798772 2026-09-07T02:02:07Z KSLwiki24 70498 /* ලෝක උරුම ස්ථාන */ 798774 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ස්ථාන | image =<div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:Welterbe.svg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන පිහිටීම (හරිත තිත් ස්වභාවික ස්ථාන වේ, රතු තිත් සංස්කෘතික ස්ථාන වේ)|alt=Map of Sri Lanka with locations of World Heritage Sites |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.30|N|long=80.64 |E|label=[[මහනුවර]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.9569|N|long=80.7597 |E|label=[[සීගිරිය]] | position=top}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.35|N|long=80.38 |E|label=[[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.05|N|long=80.22 |E|label=[[ගාලු කොටුව]] | position= bottom}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.933333|N|long=81.0 |E|label=[[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.85|N|long=80.65 |E|label=[[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.416667|N|long=80.5 |E|label=[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | position=bottom|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.45|N|long=80.8 |E|label=[[දුම්බර කඳුවැටිය]] | position=right|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.813056 |long=80.484444|label=[[ශ්‍රී පාද කඳුවැටිය ආශ්‍රිත වනගත අභයභූමිය|ශ්‍රී පාද අභයභූමිය]] | position=left|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.8 |long=80.8|label=[[හෝර්ටන් තැන්න ජාතික උද්‍යානය|හෝර්ටන් තැන්න]] | position=right|mark=Green pog.svg}} }} | header1 = සංඛ්‍යාත්මක තොරතුරු | label1 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data1 = 8 | label2 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data2 = 8 | label3 = මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත | data3 = 4 | label4 = ලෝක මතක උරුම | data4 = 5 | label5 = අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම | data5 = 3 | label6 = ලෝක උරුම පළමු ලියාපදිංචිය | data6 = වර්ෂ 1982 | label7 = ලෝක උරුම නවතම ලියාපදිංචිය | data7 = වර්ෂ 2010 }} [[යුනෙස්කෝ|එක්සත් ජාතීන්ගේ අධ්‍යාපනික, විද්‍යාත්මක හා සංස්කෘතික සංවිධානය]] (UNESCO) විසින් 1972 දී පිහිටුවන ලද යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇති රටවල් විසින් නම් කරන ලද කැපී පෙනෙන විශ්වීය [[සංස්කෘතික උරුමයන්|සංස්කෘතික]] හෝ [[ස්වාභාවික උරුමයන්]] සහිත [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලෝක උරුම ස්ථාන]] නම් කරයි.<ref name="convention">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The World Heritage Convention |url=https://whc.unesco.org/en/convention/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/ |archive-date=27 August 2016 |access-date=21 September 2010 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> සංස්කෘතික උරුමයන් යනු ස්මාරක (වාස්තු විද්‍යාත්මක කෘති, ස්මාරක මූර්ති හෝ සෙල්ලිපි වැනි), ගොඩනැගිලි කණ්ඩායම් සහ ස්ථාන (පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන ඇතුළුව) වලින් සමන්විත වේ. විද්‍යාව, සංරක්ෂණය හෝ ස්වාභාවික සුන්දරත්වය යන දෘෂ්ටි කෝණයෙන් වැදගත් වන ස්වාභාවික ලක්ෂණ (භෞතික හා ජීව විද්‍යාත්මක සැකැස්මන්ගෙන් සමන්විත), භූ විද්‍යාත්මක හා භෞතික විද්‍යාත්මක සැකැස්ම (වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති සතුන් සහ ශාක විශේෂවල වාසස්ථාන ඇතුළුව) සහ ස්වාභාවික ස්ථාන ස්වාභාවික උරුමයන් ලෙස අර්ථ දැක්වේ.[[ශ්‍රී ලංකාව]] 1980 ජුනි 6 වන දින සම්මුතිය අනුමත කළේය.<ref name="Sri Lanka2">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref>යුනෙස්කෝ සම්මුතිය අනුව ප්‍රධාන කාණ්ඩ හතරක් වන අතර එක් එක් කාණ්ඩ යටතේ උරුමය කළමණාකරණය කිරීම සිදුවේ.එම කාණ්ඩ නම්, *ලෝක උරුම ස්ථාන *ජෛවගෝල රක්ෂිත *ලෝක මතක උරුම *අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage |url=https://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |archive-date=1 February 2021 |access-date=3 February 2021 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> වර්තමානය වන විට, ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන අටක් ලැයිස්තුවේ ඇත. පළමු ස්ථාන තුන වන [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය|පොළොන්නරුව පුරාණ නගරය]], [[සීගිරිය- පුරාණ නගරය|සීගිරිය පුරාණ නගරය]] සහ [[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුර පූජනීය නගරය]] 1982 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මෑත කාලීන ස්ථානය වන ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්|මධ්‍යම කඳුකරය]] 2010 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මධ්‍යම කඳුකරය සහ [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ වන රක්ෂිතය]] ස්වාභාවික ස්ථාන වන අතර අනෙක් හය සංස්කෘතික වේ. ඊට අමතරව, ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ස්ථාන හයක් ඇත. ඊට අමතරව ජෛවගෝල රක්ෂිත 4 ක්,ලෝක මතක උරුම 5 ක් සහ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම 3 ක් ද යුනෙස්කෝ සම්මුතිය යටතේ ශ්‍රී ලංකාවට හිමිව පවතී.එසේම 1983–1989 කාලය තුළ ලෝක උරුම කමිටුවේ සාමාජිකයෙකු ලෙස රට සේවය කළේය.ශ්‍රී ලංකාව තුළ යුනෙස්කෝව සම්බන්ධීකරණය කිරීම,ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා වගකිව යුතු නිල රාජ්‍ය ආයතය වශයෙන් 1949 දී පිහිටුවන ලද සහ 2024 අංක 38 දරණ යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභා පනත යටතේ පිහිටුවන ලද '''"යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභාව (Sri Lanka National Commission for UNESCO)"''' කටයුතු කරනු ලබයි.<ref name="Sri Lanka4">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> == ලෝක උරුම ස්ථාන == යුනෙස්කෝව [[ලෝක උරුම අඩවිය#තේරීමේ නිර්ණායක|නිර්ණායක දහයක්]] යටතේ අඩවි ලැයිස්තුගත කරයි; සෑම ප්‍රවේශයක්ම අවම වශයෙන් එක් නිර්ණායකයක්වත් සපුරාලිය යුතුය. නිර්ණායක i සිට vi දක්වා සංස්කෘතික වන අතර vii හරහා x ස්වභාවික වේ.<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/criteria/|title=UNESCO World Heritage Centre – The Criteria for Selection|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=17 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160612152223/https://whc.unesco.org/en/criteria/|archive-date=12 June 2016|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> {{clear}} {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|World Heritage Sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[අනුරාධපුර (පෞරාණික නගරය)|අනුරාධපුර පූජනීය නගරය]] | [[File:Ruwanweli Maha Seya - Anuradhapura.jpg|150px|Ruwanweli_Maha_Seya_-_Anuradhapura]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 200; ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | අනුරාධපුරය ශ්‍රී ලංකා‌වේ අගනුවරක්ව පැවති අතර අදටත් ශ්‍රී ලාංකීය ශිෂ්ඨාචාර‍යේ සුරැකිව පවතින නටබුන් සදහා ලෝක ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි. අනුරාධපුරය නගරය මුල් කරගත් ශිෂ්ඨාචාරය ආසියා‍වේ පැවති විශිෂ්ඨත ම එකකි. දැනට එක්සත් ජාතින් ‍ලෝක උරුමයක් වන මෙය වර්තමාන අගනුවර වන ‍කොළඹ සිට කි.මී. 205 උතුරින්, උතුරු මැද පළාත මල්වතු ඔය ඉවුර මුල් කර‍ගෙන පිහිටා ති‍බේ. ක්‍රි.පූ 4 වන සියව‍සේ ආරම්භ වූ අනුරාධපුර රාජධානිය, 11 වන සියවස දක්වා ම දකුණු ආසිය‍‍වේ ස්ථාවරත ම ‍‍දේශපාලන හා ආර්ථීක මධ්‍යස්ථනයක් ‍ලෙස වැජඹුණි.‍ බෞද්ධ ලෝකයට පූජනීය නගරයක් වූ, වර්ග කි.මි. 40 පුරා විහිදුනු ‍‍බෞද්ධ ආරාම පිහිටා ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152972|title=Sacred City of Anuradhapura: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705150829/https://whc.unesco.org/document/152972|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/200/|title=Sacred City of Anuradhapura|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707093013/http://whc.unesco.org/en/list/200|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | [[File:Polonnaruwa Vatadage.jpg|150px|alt=Ruins of a Buddhist temple]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 201; i, iii, vi (සංස්කෘතික) | දෙමළ මහාසෑය(රන්කොත් වෙහෙර)-පොළොන්නරුව]] ‍චෝල ආක්‍රමණිකයින් පරදවා පළමුවන විජයබා රජු විසින් අගනුවර කර ගත් ‍පොළොන්නරුව ලංකා‍වේ ‍දෙවන පැරණිතම නගරයයි. එනමුත් ‍පොළොන්නරු රාජධානි‍යේ වැදගත්ම චරිතය වන්නේ ඔහුගේ මුනුබුරු මහා පරාක්‍රමබාහු රජුය. කෙටි චෝල පාලන සමයේ දී ‍මෙම නගරය ජනනාත මංගලම් ‍ලෙස ද හදුන්වා ති‍බේ. එ‍හෙත් ඉන් පසු පත් වූ පාලකයින්‍ අතරින් නිශ්ශංකමල්ල රජු හැරුණු විට පත් වූ අ‍නෙක් පාලකයින් එතරම් සාර්ථක ‍නොවූහ. එම රජවරු ඇති කර ගත් දකුණු ඉන්දියානු විවාහ සම්බන්ධතා පසු කාලීනව ඇති වූ දකුණු ඉන්දියානු ආක්‍රමණවලට ද රාජධානිය දඹ‍දෙණියට සංක්‍රමණය වීමටද හේතු විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152973|title=Ancient City of Polonnaruwa: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103509/https://whc.unesco.org/document/152973|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/201/|title=Ancient City of Polonnaruwa|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103437/https://whc.unesco.org/en/list/201/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[සීගිරිය]] | [[File:Sigiriya.jpg|150px|alt=A large granite rock with people walking toward it]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1982 | 202; ii, iii, iv (සංස්කෘතික) | සීගිරිය ලොව අට වන පුදුමය ලෙස හඳුන්වයි. ‍මෙය ඉතා ඈත අතීතයේදී සිංහලයේ රජ කළ,ලොව ප්රථම ගුවන් යානය වන දඩු මොනරයෙන් අහසින් ගමන් කරමින් මුළු ලොවම පාලනය කළ ලෝකාධිපති ලංකේෂ්වර රාවණ අධිරාජ්‍යා විසින් ක්‍රි.පූ 5000 දී ඉදිකරන ලද ආරක්ෂිත මාළිගා සංකීර්ණයක් ලෙස සලකනු ලබයි එතුමාට අමතරව කුවේර රජුත් පසුව පලමුවන කාශ්‍යප රජුත් මෙම මාලිගාව භාවිතා කරන ලදි.සීගිරි ගල මුදු‍නෙහි මාළිගාවක නටබුන්ද, ගල මධ්‍යයේ සිංහ දොරටුවක් ද බිතූ සිතුවම් සහ කැටපත් පවුර පිහිටා ඇත.‍ ‍මෙහි ඇති ‍වෙනත් වැදගත් අංග ‍ලෙස බිතු සිතුවම්, පර්වතය පහළින් පිහිටා ඇති මාලිගා සංකීර්ණය, දිය අගල්, පවුරු සහ පර්වත‍යේ සිට මිටර සිය ගණනක් දුරට විහි‍‍දෙන උද්‍යාන දැක්විය හැකිය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152974|title=Ancient City of Sigiriya: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705132910/https://whc.unesco.org/document/152974|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/202/|title=Ancient City of Sigiriya|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=6 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220806053436/https://whc.unesco.org/en/list/202|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[මහනුවර]] පෞරාණීක නගරය | [[File:SL Kandy asv2020-01 img33 Sacred Tooth Temple.jpg|150px|alt=A Buddhist temple in white stone and a flag in front]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1988 | 450; iv, vi (සංස්කෘතික) | මහනුවර නගරයේ පිහිටා ඇති පූජනීය ස්ථානයක් වන දළදා මාලිගා‍වේ බුදුන් වහන්‍‍සේගේ දන්ත ධාතුව තැන්පත් කර ඇත. රාජ්‍ය ‍දේශපාලන වැදගත් සංකේතයක් වන දන්ත ධාතූන් වහන්සේගේ හිමිකරු ර‍ටෙහි පාලකයා බව සැලකෙන මතයක් පුරාණ කාල‍යේ සිටම පවති. වර්ෂ 1592 සිට 1815 දක්වා කාල සීමාවෙහි දී ලංකාවේ අගනුවර ලෙස මහනුවර පැවති අතර දළදා මාලිගාව නිසාවෙන් මහනුවර නගරය එක්සත් ජාතීන්ගේ ලෝක උරුමයක් ලෙස නම් කරනු ලැබීය. වසරකට වරක් ආගමික වතාවත් පැවැත්වී‍මේ අවස්ථාව අස්ගිරි මල්වතු ‍දෙපාර්ශවය අතර හුවමාරු ‍වේ. ත්‍රස්තවාදි ප්‍රහාරයකින් හානි සිදු වුවද දැන් සම්පුර්ණයෙන් ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153507|title=Sacred City of Kandy: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705171904/https://whc.unesco.org/document/153507|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/450/|title=Sacred City of Kandy|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=1 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220801225441/https://whc.unesco.org/en/list/450|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | [[File:20160128 Sri Lanka 4107 Sinharaja Forest Reserve sRGB (25468886730).jpg|150px|alt=Look at a rain forest from above]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමු පලාත]] සහ [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණූ පලාත]] | 1988 | 405; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකා‌වේ ව‍න උද්‍යානයක් වන සිංහරාජ වනය, යුනෙස්කෝව මගින් ‍ජෛව ගෝලීය රක්ෂිතයක් හා ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ති‍බේ. නො ඉදුල් වැසි වනාන්තරයක් වන ‍මෙය, ළඟා වීමට ඇති අපහසු බව නිසා ම දැව කර්මාන්ත‍යේ ග්‍රහණ‍යෙන් මිදී ඇත. ‍මෙය 1889 දී ලෝක උරුමයක් ද 1978 දී ලෝක උරුමයක් ද ලෙස ද නම් කර තිබේ. නැගෙනහිර - බටහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 21 ද උතුරු- නැගෙනහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 7 පමණක් වුව ද ඉතා සරු ‍ජෛව විවිධත්වයකට සහ ආ‍වේනික වි‍ශේෂ (කෘමීන්, ශාක, උරගයන්, පක්ෂීන් සහ ක්ෂීර‍පායීන්) රැසකට ‍සෙවණ සපයයි.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/405/|title=Sinharaja Forest Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802042303/https://whc.unesco.org/en/list/405|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ගාලු කොටුව|පැරණි ගාලු නගරය සහ එහි බලකොටු]] |[[File:Galle Fort.jpg|150px|alt=Aerial photo of Galle fort]] |[[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පලාත]] | 1988 | 451; iv (සංස්කෘතික) | ගාල්ල, ශ්‍රී ලංකා‌වේ නිරිතදිග ‍වෙරළ තීර‍යේ ‍කොළඹ සිට කි.මි. 119 දුරින් පිහිටි නගරයකි. පෘතුගීසීන් පැමිණීමට ‍පෙර 16 වන සියව‍සේ දී ධීවර වරායක් ලෙස පැවති මෙය එවකට ගිම්මතිත්ත ‍ලෙස හදුන්වා ඇත. (ඉබන්බතුතා ක්වලි (Qali) ලෙස හදුන්වා ති‍බේ.) 18 වන සියව‍සේ බ්‍රිතාන්‍ය පාලකයින් කොළඹ ප්‍රධාන වරාය ‍ලෙස සැලකීමට ‍පෙර ගාල්ල එහි දියුණු‍වේ උපරිමයට එළඹ තිබිණ. 2004.12.26 දින ඇති වු සුනාමි උවදුරින් නගරයට හානි සිදු වූ අතර දහස් ගනණක් ජීවිතක්ෂයට පත් විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153511|title=Old Town of Galle and its Fortifications: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705121023/https://whc.unesco.org/document/153511|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/451/|title=Old Town of Galle and its Fortifications|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802020044/https://whc.unesco.org/en/list/451|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | [[File:Dambulla-buddhastupa.jpg|150px|alt=Stupa with sitting Buddhas around it in a cave with painted walls]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] | 1991 | 561; i, iv (සංස්කෘතික) | දඹුලු ‍ලෙන් විහාරය (රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහාරය) රට මැද භාගයට වන්නට පිහිටි, ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ඇති ස්ථානයකි. ‍කොළඹින් කි.මි. 148 නැ‍ගෙනහිරින්ද මහනුවරින් කි.මි. 72 උතුරින්ද පිහිටා ඇති ‍මෙය ඉතා ‍හොදින් සුරැකිව ඇති විහාර සංකීර්ණයකි. තැනිතලාවෙන් මි.160 උසින් පිහිටි පර්වතයක, 80 ට අධික ‍ලෙන් සංඛ්‍යාවක් පවතින අතර ‍ලෙන් පහක් ආශ්‍රිතව විහාර අංගනය පිහිටා ඇත. බුද්ධ චරිතයට අදාළ ස්තූප සහ බිතු සිතුවම් නිසා ‍මෙම විහාරය ලෝක ප්‍රසිද්ධියට පත් වී ඇත. බුද්ධ ස්තූප 153, සිංහල රජුන්ගේ ප්‍රතිමා 3 සහ දැව ප්‍රතිමා 4 ක් වර්ග මි. 2100 ප්‍ර‍දේශයක පිහිටා ති‍බේ.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/561|title=Rangiri Dambulla Cave Temple|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001422/http://whc.unesco.org/en/list/561|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්]] | [[File:Sri Pada 02.jpg|150px|alt=A mountain from far]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] සහ [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව පලාත]] | 2010 | 1203; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකාවේ උස්බිම් තෙත් කලාපීය උද්‍යාන තුනකින් සමන්විත වේ: කඳු මුදුන වන සංරක්ෂණ ප්‍රදේශය, හෝර්ටන් තැන්න ජාතික වනෝද්‍යානය සහ නකල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය. ශ්‍රී පාදස්ථානය බෞද්ධ වන්දනාකරුවන් සඳහා සැලකිය යුතු මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත්ව ඇති උසම ස්ථානයයි. එය ආවේණික විශේෂ ඇදහිය නොහැකි පරාසයක් සහිත ජෛව විවිධත්ව උණුසුම් ස්ථානයකි. බටහිර දම් පාට මුහුණැති ලැංගූර්, සිහින් ලෝරිස් සහ ශ්‍රී ලංකා දිවියා වැනි වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති විශේෂ කිහිපයක් පවා මෙහි සොයාගත හැකිය.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1203|title=Central Highlands of Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001427/http://whc.unesco.org/en/list/1203|url-status=live}}</ref> |- |} === තාවකාලික ලැයිස්තුව === ලෝක උරුම ලැයිස්තුවේ ලියා ඇති ස්ථාන වලට අමතරව, සාමාජික රටවලට නම් කිරීම සඳහා සලකා බැලිය හැකි තාවකාලික ස්ථාන ලැයිස්තුවක් පවත්වා ගත හැකිය. ලෝක උරුම ලැයිස්තුව සඳහා නාමයෝජනා පිළිගනු ලබන්නේ එම ස්ථානය කලින් තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ලැයිස්තුගත කර ඇත්නම් පමණි.<ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |title=Tentative Lists |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=7 October 2010 |archive-date=1 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160401104537/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |url-status=live }}</ref>වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ අඩවි හයක් ඇත.<ref name="Sri Lanka">{{Cite web |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|Tentative sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] | | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2006 | ii, v (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|title=Seruwila Mangala Raja Maha Vihara|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ මහවැලි ගඟ දිගේ සේරුවිල සිට ශ්‍රී පාදය පුරාණ වන්දනා මාර්ගය | [[File:Adam's Peak - January 2020.jpg|150px|alt=A conical mountain]] | අඩවි කිහිපයක් | 2010 | ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|title=Seruwila to Sri Pada (Sacred Foot Print Shrine), Ancient pilgrim route along the Mahaweli river in Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225958/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රජගල පුරාවිද්‍යා භූමිය|රජගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයේ පිහිටි පුරාණ ආරියකර විහාරය]] | [[File:Rajagala Archaeological Site 1.jpg|150px|alt=Temple ruins with several pillars standing]] | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2020 | i, iii, iv (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|title=Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ භාවනා ආරාම | [[File:A resting place in Ritigala.jpg|150x150px|alt=A resting place in the Ritigala monastery]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]], [[North Western Province, Sri Lanka|වයඹ]] | 2024 | iii, iv, v (සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=4 June 2024 |title=Buddhist Meditation Monasteries of Ancient Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6774/ |access-date=30 June 2024 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ තේ සංස්කෘතික භූ දර්ශනය | [[File:Tea plantation Haputale.jpg|150px|alt=Tea plantation (Dambatenne estates) at about 1800&nbsp;m above sea level in Haputale, Hill Country]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]], [[Uva Province, Sri Lanka|ඌව]] | 2025 | iv, v, vi(සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=19 August 2025 |title=Sri Lanka’s Tea Cultural Landscape|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6888/|access-date=09 October 2025 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | [[රිටිගල ස්වාභාවික දැඩි රක්‍ෂිතය|රිටිගල දැඩි ස්වභාව රක්ෂිතය]] | [[File:Pathway to Ritigala Monastery -SriLanka.png|center|150px]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]] | 2026 | xii,ix,x(ස්වභාවික) |<ref>{{Cite web |date=31 March 2026 |title=Ritigala Strike Nature Reserve|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/7008/|access-date= 15 June 2026 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |} ==මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත == යුනෙස්කෝවේ මිනිසා සහ ජෛවගෝල වැඩසටහන (Man and the Biosphere Programme – MAB) යනු මිනිසා සහ ස්වාභාවික පරිසරය අතර ඇති සම්බන්ධතාවය තිරසාර ලෙස පවත්වාගෙන යාම අරමුණු කරගත් ජාත්‍යන්තර වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන යටතේ ස්වාභාවික පරිසර පද්ධති, ජෛව විවිධත්වය සහ ස්වාභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය කිරීමත්, ඒ සමඟ ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ තිරසාර සංවර්ධනය ප්‍රවර්ධනය කිරීමත් සඳහා ජෛවගෝල රක්ෂිත (Biosphere Reserves) නම් ප්‍රදේශ හඳුනාගෙන නම් කරනු ලැබේ.ශ්‍රී ලංකාවේ දැනට ජෛවගෝල රක්ෂිත ස්ථාන 4 ක් පවතී.<ref>{{Cite web |title=What are biosphere reserves? |url=https://www.unesco.org/en/mab/wnbr/about |website=UNESCO |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ ජෛවගෝල රක්ෂිත}} ! style="width:180px;" scope="col" | ජෛවගෝල රක්ෂිතය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:120px;" scope="col" | ස්ථානය ! style="width:70px;" scope="col" | නම් කළ වර්ෂය ! style="width:100px;" scope="col" | වර්ග ප්‍රමාණය ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[හුරුලු වන රක්ෂිතය|හුරුලු ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Hurulu Eco Park 03.JPG|150px|Hurulu_Eco_Park_03]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද පළාත]] | 1977 | 69,641 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයට අයත් සදාහරිත වනාන්තර පරිසර පද්ධතියක් වන මෙය අලි ඇතුළු විවිධ වනජීවීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.<ref>{{Cite web |title=Hurulu |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/list |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:20160128 Sri Lanka 4132 Sinharaja Forest Preserve sRGB (25674474901).jpg|150px|alt=Sinharaja rainforest]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව]], [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු]] | 1978 | 29,830 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ පහතරට තෙත් කලාපයේ ඉතිරිව ඇති විශාලතම අඛණ්ඩ සදාහරිත වැසි වනාන්තර ප්‍රදේශය වන මෙය ශාක හා සත්ව විශේෂවල ඉහළ ආවේණිකත්වය හේතුවෙන් විශේෂ සංරක්ෂණ වැදගත්කමක් දරයි.<ref>{{Cite web |title=Sinharaja |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/sinharaja |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[කන්නෙලිය වන රක්ෂිතය|කන්නෙලිය–දෙදියගල–නාකියාදෙනිය ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Raining in kanneliya forest.jpg|150px|Raining_in_kanneliya_forest]] | [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]] | 2004 | 25,393 හෙක්ටයාර් | කන්නෙලිය, දෙදියගල සහ නකියාදෙනිය යන එකිනෙකට සම්බන්ධ වනාන්තර ප්‍රදේශවලින් සමන්විත මෙම ජෛවගෝල රක්ෂිතය ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු තෙත් කලාපයේ වැදගත් ජෛව විවිධත්ව හා ආවේණික විශේෂ සංරක්ෂණ ප්‍රදේශයකි.<ref>{{Cite web |title=Kanneliya-Dediyagala-Nakiyadeniya |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/kanneliya-dediyagala-nakiyadeniya |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[බූන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය|බූන්දල ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Three Elephants.jpg|150px|Three_Elephants]] | [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]] | 2005 | 18,242 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ එකම වෙරළබඩ ජෛවගෝල රක්ෂිතය වන මෙය තෙත්බිම්, කලපු, වෙරළ සහ වියළි කලාපීය වනාන්තර ඇතුළු විවිධ පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත වන අතර, සංක්‍රමණික හා දේශීය පක්ෂීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.<ref>{{Cite web |title=Bundala |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/bundala |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == ලෝක මතක උරුම == '''යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක වැඩසටහන''' ({{lang-en|Memory of the World Programme}}) යනු ලෝකයේ වැදගත් '''ලේඛනමය උරුම''' සංරක්ෂණය කිරීම, ඒවාට ප්‍රවේශය පුළුල් කිරීම සහ ඒවායේ වැදගත්කම පිළිබඳ මහජන දැනුවත්භාවය වැඩි කිරීම අරමුණු කරගත් යුනෙස්කෝ වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන 1992 දී ආරම්භ කරන ලද අතර, ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් සහිත ලේඛනමය උරුමයන් '''යුනෙස්කෝ ලෝක මතක ජාත්‍යන්තර ලේඛනය''' වෙත ඇතුළත් කරනු ලැබේ.2025 වන විට ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධ ලේඛනමය උරුමයන් පහක් යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කර තිබේ.<ref>{{Cite web |title=Memory of the World: About the programme |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/about |website=UNESCO |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධ යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම}} ! style="width:220px;" scope="col" | උරුමය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය ! style="width:180px;" scope="col" | ඉදිරිපත් කළ රට/රටවල් ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගමේ ලේඛන | [[File:Dutch Coat of Arms Galle.jpg|150px|Dutch_Coat_of_Arms_Galle]] | 2003 | ඉන්දියාව, ඉන්දුනීසියාව, නෙදර්ලන්තය, දකුණු අප්‍රිකාව සහ ශ්‍රී ලංකාව | ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගම (VOC) සම්බන්ධ ලේඛනාගාර එකතුවකි. එය ආසියාව හා අනෙකුත් ප්‍රදේශවල යටත්විජිත සහ වෙළඳ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය උරුමයකි.<ref>{{Cite web |title=Archives of the Dutch East India Company |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | ඉන්දියානු සාගර සුනාමි ලේඛන | [[File:2004 Indian Ocean earthquake - affected countries.png|150px|2004_Indian_Ocean_earthquake_-_affected_countries]] | 2017 | ඉන්දුනීසියාව සහ ශ්‍රී ලංකාව | 2004 ඉන්දියානු සාගර සුනාමි ව්‍යසනය හා ඊට අදාළ සිදුවීම්, ප්‍රතිචාර සහ බලපෑම් සම්බන්ධ ලේඛනමය ද්‍රව්‍ය එකතුවකි.<ref>{{Cite web |title=The Indian Ocean Tsunami Archives |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[මහාවංසය|මහාවංසය]] |[[File:Palm-leaf manuscript of Atthakatha.jpg|150px|alt=ශ්‍රී ලංකාවේ පුස්කොළ අත්පිටපතක්]] | 2023 | ශ්‍රී ලංකාව | ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය ක්‍රි.පූ. 6 වන සියවසේ සිට ක්‍රි.ව. 1815 දක්වා කාලය ආවරණය කරන වැදගත් ඓතිහාසික වංශකථාවකි. එය දකුණු ආසියාවේ ඉතිහාසය සහ බුද්ධාගම පිළිබඳ වැදගත් ලේඛනමය මූලාශ්‍රයකි.<ref>{{Cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[පානදුරාවාදය|1873 පානදුරාවාදයට අදාළ ලේඛන]] |[[File:Venerable Migettuwatte Gunananda Thera (1823-1890).jpg|100px|center|alt=පානදුරාවාදයට සහභාගී වූ මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමි]] <br> [[File:Ola Scriptures And Art Works Of Venerable Migettuwatte Gunananda Thera.jpg|150px|center|alt=මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමියන්ට අදාළ පුස්කොළ ලේඛන]] | 2025 | ශ්‍රී ලංකාව | 1873 දී පැවැත්වුණු පානදුරාවාදයට අදාළ ලේඛන හතරක එකතුවකි. බෞද්ධ හා ක්‍රිස්තියානි නායකයන් අතර පැවති ආගමික සංවාදය සහ ඊට අදාළ ලිපි හුවමාරු මෙම ලේඛනවලට ඇතුළත් වේ.<ref>{{Cite web |title=Documents Connected with the Pānadurā Vādaya (The Great Debate of Panadura) in 1873 |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/register2025 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]] | [[File:Gall Trilingual Inscription.jpg|150px|alt=ගාල්ල ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]] | 2025 | චීනය සහ ශ්‍රී ලංකාව | චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂාවලින් සමන්විත ඓතිහාසික සෙල්ලිපියකි. එය සෙල්ලිපිය පිහිටවූ තැනැත්තන් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදය වෙත සිදු කල පූජාවන් මෙන්ම ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඇතුළු ආසියානු කලාපය අතර පැවති ඓතිහාසික සම්බන්ධතා පිළිබඳ වැදගත් සාක්ෂියකි.<ref>{{Cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම == ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය යනු පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වන සාම්ප්‍රදායික දැනුම, කුසලතා, රංග කලාවන්, ශිල්පීය සම්ප්‍රදායන් සහ සංස්කෘතික භාවිතයන්ගෙන් සමන්විත උරුමයකි. UNESCO හි [[මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුව|මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට]] ශ්‍රී ලංකාවට අදාළ අංග තුනක් ඇතුළත් කර ඇත. ඒවා නම් 2018 දී ඇතුළත් කළ රූකඩ නාට්‍ය, 2021 දී ඇතුළත් කළ දුම්බර රටා කලාල නිෂ්පාදනයේ සාම්ප්‍රදායික ශිල්පය සහ 2025 දී ඇතුළත් කළ කිතුල් මැදීම/කිතුල් කැපීමේ පාරම්පරික තාක්ෂණයයි.<ref>{{Cite web |title=Sri Lanka – Intangible Cultural Heritage |url=https://ich.unesco.org/en/state/sri-lanka-LK |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය}} ! style="width:220px;" scope="col" | උරුමය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය ! style="width:180px;" scope="col" | ඉදිරිපත් කළ රට ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[රූකඩ නාට්‍ය]] | [[File:AmbalangodaImMuseum.jpg|150px|Ambalangoda traditional puppets]] | 2018 | ශ්‍රී ලංකාව | ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික නූල් රූකඩ නාට්‍ය කලාවකි. මෙය විනෝදාස්වාදය සමඟ සමාජීය හා සංස්කෘතික පණිවිඩ සම්ප්‍රේෂණය කරන අතර, විශේෂයෙන් දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට පැවත එන කලා සම්ප්‍රදායකි. 2018 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Rūkada Nātya, traditional string puppet drama in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/rukada-natya-traditional-string-puppet-drama-in-sri-lanka-01370 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[දුම්බර රටා කලාල]] | [[File:Dumbara Rata.jpg|150px|Traditional Dumbara Rata Kalala]] | 2021 | ශ්‍රී ලංකාව | දුම්බර ප්‍රදේශයේ සාම්ප්‍රදායිකව නිපදවන අතින් වියන ලද කලාල වර්ගයකි. ස්වභාවික ශාක තන්තු සහ පාරම්පරික වියන ක්‍රම භාවිතයෙන් නිර්මාණය කරන මෙම කලාලවල සංකීර්ණ රටා සහ සාම්ප්‍රදායික මෝස්තර දැකිය හැක. දුම්බර රටා කලාල නිෂ්පාදනයේ සාම්ප්‍රදායික ශිල්පය 2021 දී UNESCO නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Traditional craftsmanship of making Dumbara Ratā Kalāla |url=https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-craftsmanship-of-making-dumbara-rat-kal-la-01543 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Dumbara Weaving: Sri Lankan Art, Skill & Village Life |url=https://khiri.com/dumbara-weaving/ |publisher=Khiri Travel |date=22 June 2023 |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[කිතුල් මැදීම|කිතුල් මැදීම/කිතුල් කැපීම]] | [[File:Kithul treacle.jpg|75px|center|Kithul_treacle]]<br>[[File:Life in the jungle.jpg|150px|Kithul tapping in Sri Lanka]] | 2025 | ශ්‍රී ලංකාව | කිතුල් ගසෙන් පැණි රස යුෂ ලබාගැනීම සඳහා පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වූ සාම්ප්‍රදායික දැනුම, කුසලතා සහ තාක්ෂණික ක්‍රමවේදයන්ගෙන් සමන්විත උරුමයකි. කිතුල් ගසට නැගීම, මල් දඬු සකස් කිරීම සහ යුෂ එකතු කිරීම වැනි ක්‍රියා මෙයට ඇතුළත් වේ. 2025 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} ==මේ අඩවියත් බලන්න== *[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]] *[[ශ්‍රී ලංකාව]] == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} == බාහිර සබැඳි == *[http://whc.unesco.org/en/list යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවි ලැයිස්තුව] &mdash; නිල වෙබ් අඩවිය *[http://terre.sans.frontiere.free.fr/page_a_voir_a_faire/top_100.htm ලොව ලස්සනම ස්ථාන 100 - 95 - සීගිරිය] *[http://www.go2srilanka.com/destinations.html ගමනාන්ත - ශ්‍රී ලංකාව - ආකර්ෂණීය ස්ථාන] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106000919/http://www.go2srilanka.com/destinations.html |date=2007-11-06 }} *[http://www.imagesofceylon.com ග්‍රී ලාංකීය ඉතිහාසයේ පින්තූර ] {{Sri Lanka topics}} {{World Heritage Sites in Sri Lanka}} {{Lists of World Heritage Sites in Asia}} [[Category:Lists of World Heritage Sites|Sri Lanka]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ පිහිටි ලෝක උරුම අඩවි| ]] [[Category:Lists of tourist attractions in Sri Lanka|World Heritage Sites]] [[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි ලෝක උරුම ]] s4wlxjirxsnacjw7exs3oiw9clvxtpj 798775 798774 2026-09-07T02:02:58Z KSLwiki24 70498 /* ලෝක උරුම ස්ථාන */ 798775 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ස්ථාන | image =<div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:Welterbe.svg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන පිහිටීම (හරිත තිත් ස්වභාවික ස්ථාන වේ, රතු තිත් සංස්කෘතික ස්ථාන වේ)|alt=Map of Sri Lanka with locations of World Heritage Sites |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.30|N|long=80.64 |E|label=[[මහනුවර]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.9569|N|long=80.7597 |E|label=[[සීගිරිය]] | position=top}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.35|N|long=80.38 |E|label=[[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.05|N|long=80.22 |E|label=[[ගාලු කොටුව]] | position= bottom}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.933333|N|long=81.0 |E|label=[[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.85|N|long=80.65 |E|label=[[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.416667|N|long=80.5 |E|label=[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | position=bottom|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.45|N|long=80.8 |E|label=[[දුම්බර කඳුවැටිය]] | position=right|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.813056 |long=80.484444|label=[[ශ්‍රී පාද කඳුවැටිය ආශ්‍රිත වනගත අභයභූමිය|ශ්‍රී පාද අභයභූමිය]] | position=left|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.8 |long=80.8|label=[[හෝර්ටන් තැන්න ජාතික උද්‍යානය|හෝර්ටන් තැන්න]] | position=right|mark=Green pog.svg}} }} | header1 = සංඛ්‍යාත්මක තොරතුරු | label1 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data1 = 8 | label2 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data2 = 8 | label3 = මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත | data3 = 4 | label4 = ලෝක මතක උරුම | data4 = 5 | label5 = අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම | data5 = 3 | label6 = ලෝක උරුම පළමු ලියාපදිංචිය | data6 = වර්ෂ 1982 | label7 = ලෝක උරුම නවතම ලියාපදිංචිය | data7 = වර්ෂ 2010 }} [[යුනෙස්කෝ|එක්සත් ජාතීන්ගේ අධ්‍යාපනික, විද්‍යාත්මක හා සංස්කෘතික සංවිධානය]] (UNESCO) විසින් 1972 දී පිහිටුවන ලද යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇති රටවල් විසින් නම් කරන ලද කැපී පෙනෙන විශ්වීය [[සංස්කෘතික උරුමයන්|සංස්කෘතික]] හෝ [[ස්වාභාවික උරුමයන්]] සහිත [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලෝක උරුම ස්ථාන]] නම් කරයි.<ref name="convention">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The World Heritage Convention |url=https://whc.unesco.org/en/convention/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/ |archive-date=27 August 2016 |access-date=21 September 2010 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> සංස්කෘතික උරුමයන් යනු ස්මාරක (වාස්තු විද්‍යාත්මක කෘති, ස්මාරක මූර්ති හෝ සෙල්ලිපි වැනි), ගොඩනැගිලි කණ්ඩායම් සහ ස්ථාන (පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන ඇතුළුව) වලින් සමන්විත වේ. විද්‍යාව, සංරක්ෂණය හෝ ස්වාභාවික සුන්දරත්වය යන දෘෂ්ටි කෝණයෙන් වැදගත් වන ස්වාභාවික ලක්ෂණ (භෞතික හා ජීව විද්‍යාත්මක සැකැස්මන්ගෙන් සමන්විත), භූ විද්‍යාත්මක හා භෞතික විද්‍යාත්මක සැකැස්ම (වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති සතුන් සහ ශාක විශේෂවල වාසස්ථාන ඇතුළුව) සහ ස්වාභාවික ස්ථාන ස්වාභාවික උරුමයන් ලෙස අර්ථ දැක්වේ.[[ශ්‍රී ලංකාව]] 1980 ජුනි 6 වන දින සම්මුතිය අනුමත කළේය.<ref name="Sri Lanka2">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref>යුනෙස්කෝ සම්මුතිය අනුව ප්‍රධාන කාණ්ඩ හතරක් වන අතර එක් එක් කාණ්ඩ යටතේ උරුමය කළමණාකරණය කිරීම සිදුවේ.එම කාණ්ඩ නම්, *ලෝක උරුම ස්ථාන *ජෛවගෝල රක්ෂිත *ලෝක මතක උරුම *අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage |url=https://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |archive-date=1 February 2021 |access-date=3 February 2021 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> වර්තමානය වන විට, ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන අටක් ලැයිස්තුවේ ඇත. පළමු ස්ථාන තුන වන [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය|පොළොන්නරුව පුරාණ නගරය]], [[සීගිරිය- පුරාණ නගරය|සීගිරිය පුරාණ නගරය]] සහ [[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුර පූජනීය නගරය]] 1982 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මෑත කාලීන ස්ථානය වන ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්|මධ්‍යම කඳුකරය]] 2010 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මධ්‍යම කඳුකරය සහ [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ වන රක්ෂිතය]] ස්වාභාවික ස්ථාන වන අතර අනෙක් හය සංස්කෘතික වේ. ඊට අමතරව, ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ස්ථාන හයක් ඇත. ඊට අමතරව ජෛවගෝල රක්ෂිත 4 ක්,ලෝක මතක උරුම 5 ක් සහ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම 3 ක් ද යුනෙස්කෝ සම්මුතිය යටතේ ශ්‍රී ලංකාවට හිමිව පවතී.එසේම 1983–1989 කාලය තුළ ලෝක උරුම කමිටුවේ සාමාජිකයෙකු ලෙස රට සේවය කළේය.ශ්‍රී ලංකාව තුළ යුනෙස්කෝව සම්බන්ධීකරණය කිරීම,ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා වගකිව යුතු නිල රාජ්‍ය ආයතය වශයෙන් 1949 දී පිහිටුවන ලද සහ 2024 අංක 38 දරණ යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභා පනත යටතේ පිහිටුවන ලද '''"යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභාව (Sri Lanka National Commission for UNESCO)"''' කටයුතු කරනු ලබයි.<ref name="Sri Lanka4">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> == ලෝක උරුම ස්ථාන == යුනෙස්කෝව [[ලෝක උරුම අඩවිය#තේරීමේ නිර්ණායක|නිර්ණායක දහයක්]] යටතේ අඩවි ලැයිස්තුගත කරයි; සෑම ප්‍රවේශයක්ම අවම වශයෙන් එක් නිර්ණායකයක්වත් සපුරාලිය යුතුය. නිර්ණායක i සිට vi දක්වා සංස්කෘතික වන අතර vii හරහා x ස්වභාවික වේ.<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/criteria/|title=UNESCO World Heritage Centre – The Criteria for Selection|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=17 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160612152223/https://whc.unesco.org/en/criteria/|archive-date=12 June 2016|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> {{clear}} {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|World Heritage Sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[අනුරාධපුර (පෞරාණික නගරය)|අනුරාධපුර පූජනීය නගරය]] | [[File:Ruwanweli Maha Seya - Anuradhapura.jpg|150px|Ruwanweli_Maha_Seya_-_Anuradhapura]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 200; ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | අනුරාධපුරය ශ්‍රී ලංකා‌වේ අගනුවරක්ව පැවති අතර අදටත් ශ්‍රී ලාංකීය ශිෂ්ඨාචාර‍යේ සුරැකිව පවතින නටබුන් සදහා ලෝක ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි. අනුරාධපුරය නගරය මුල් කරගත් ශිෂ්ඨාචාරය ආසියා‍වේ පැවති විශිෂ්ඨත ම එකකි. දැනට එක්සත් ජාතින් ‍ලෝක උරුමයක් වන මෙය වර්තමාන අගනුවර වන ‍කොළඹ සිට කි.මී. 205 උතුරින්, උතුරු මැද පළාත මල්වතු ඔය ඉවුර මුල් කර‍ගෙන පිහිටා ති‍බේ. ක්‍රි.පූ 4 වන සියව‍සේ ආරම්භ වූ අනුරාධපුර රාජධානිය, 11 වන සියවස දක්වා ම දකුණු ආසිය‍‍වේ ස්ථාවරත ම ‍‍දේශපාලන හා ආර්ථීක මධ්‍යස්ථනයක් ‍ලෙස වැජඹුණි.‍ බෞද්ධ ලෝකයට පූජනීය නගරයක් වූ, වර්ග කි.මි. 40 පුරා විහිදුනු ‍‍බෞද්ධ ආරාම පිහිටා ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152972|title=Sacred City of Anuradhapura: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705150829/https://whc.unesco.org/document/152972|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/200/|title=Sacred City of Anuradhapura|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707093013/http://whc.unesco.org/en/list/200|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | [[File:Polonnaruwa Vatadage.jpg|150px|alt=Ruins of a Buddhist temple]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 201; i, iii, vi (සංස්කෘතික) | දෙමළ මහාසෑය(රන්කොත් වෙහෙර)-පොළොන්නරුව]] ‍චෝල ආක්‍රමණිකයින් පරදවා පළමුවන විජයබා රජු විසින් අගනුවර කර ගත් ‍පොළොන්නරුව ලංකා‍වේ ‍දෙවන පැරණිතම නගරයයි. එනමුත් ‍පොළොන්නරු රාජධානි‍යේ වැදගත්ම චරිතය වන්නේ ඔහුගේ මුනුබුරු මහා පරාක්‍රමබාහු රජුය. කෙටි චෝල පාලන සමයේ දී ‍මෙම නගරය ජනනාත මංගලම් ‍ලෙස ද හදුන්වා ති‍බේ. එ‍හෙත් ඉන් පසු පත් වූ පාලකයින්‍ අතරින් නිශ්ශංකමල්ල රජු හැරුණු විට පත් වූ අ‍නෙක් පාලකයින් එතරම් සාර්ථක ‍නොවූහ. එම රජවරු ඇති කර ගත් දකුණු ඉන්දියානු විවාහ සම්බන්ධතා පසු කාලීනව ඇති වූ දකුණු ඉන්දියානු ආක්‍රමණවලට ද රාජධානිය දඹ‍දෙණියට සංක්‍රමණය වීමටද හේතු විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152973|title=Ancient City of Polonnaruwa: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103509/https://whc.unesco.org/document/152973|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/201/|title=Ancient City of Polonnaruwa|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103437/https://whc.unesco.org/en/list/201/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[සීගිරිය]] | [[File:Sigiriya.jpg|150px|alt=A large granite rock with people walking toward it]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1982 | 202; ii, iii, iv (සංස්කෘතික) | සීගිරිය ලොව අට වන පුදුමය ලෙස හඳුන්වයි. ‍මෙය ඉතා ඈත අතීතයේදී සිංහලයේ රජ කළ,ලොව ප්රථම ගුවන් යානය වන දඩු මොනරයෙන් අහසින් ගමන් කරමින් මුළු ලොවම පාලනය කළ ලෝකාධිපති ලංකේෂ්වර රාවණ අධිරාජ්‍යා විසින් ක්‍රි.පූ 5000 දී ඉදිකරන ලද ආරක්ෂිත මාළිගා සංකීර්ණයක් ලෙස සලකනු ලබයි එතුමාට අමතරව කුවේර රජුත් පසුව පලමුවන කාශ්‍යප රජුත් මෙම මාලිගාව භාවිතා කරන ලදි.සීගිරි ගල මුදු‍නෙහි මාළිගාවක නටබුන්ද, ගල මධ්‍යයේ සිංහ දොරටුවක් ද බිතූ සිතුවම් සහ කැටපත් පවුර පිහිටා ඇත.‍ ‍මෙහි ඇති ‍වෙනත් වැදගත් අංග ‍ලෙස බිතු සිතුවම්, පර්වතය පහළින් පිහිටා ඇති මාලිගා සංකීර්ණය, දිය අගල්, පවුරු සහ පර්වත‍යේ සිට මිටර සිය ගණනක් දුරට විහි‍‍දෙන උද්‍යාන දැක්විය හැකිය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152974|title=Ancient City of Sigiriya: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705132910/https://whc.unesco.org/document/152974|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/202/|title=Ancient City of Sigiriya|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=6 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220806053436/https://whc.unesco.org/en/list/202|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[මහනුවර]] පූජනීය නගරය | [[File:SL Kandy asv2020-01 img33 Sacred Tooth Temple.jpg|150px|alt=A Buddhist temple in white stone and a flag in front]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1988 | 450; iv, vi (සංස්කෘතික) | මහනුවර නගරයේ පිහිටා ඇති පූජනීය ස්ථානයක් වන දළදා මාලිගා‍වේ බුදුන් වහන්‍‍සේගේ දන්ත ධාතුව තැන්පත් කර ඇත. රාජ්‍ය ‍දේශපාලන වැදගත් සංකේතයක් වන දන්ත ධාතූන් වහන්සේගේ හිමිකරු ර‍ටෙහි පාලකයා බව සැලකෙන මතයක් පුරාණ කාල‍යේ සිටම පවති. වර්ෂ 1592 සිට 1815 දක්වා කාල සීමාවෙහි දී ලංකාවේ අගනුවර ලෙස මහනුවර පැවති අතර දළදා මාලිගාව නිසාවෙන් මහනුවර නගරය එක්සත් ජාතීන්ගේ ලෝක උරුමයක් ලෙස නම් කරනු ලැබීය. වසරකට වරක් ආගමික වතාවත් පැවැත්වී‍මේ අවස්ථාව අස්ගිරි මල්වතු ‍දෙපාර්ශවය අතර හුවමාරු ‍වේ. ත්‍රස්තවාදි ප්‍රහාරයකින් හානි සිදු වුවද දැන් සම්පුර්ණයෙන් ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153507|title=Sacred City of Kandy: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705171904/https://whc.unesco.org/document/153507|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/450/|title=Sacred City of Kandy|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=1 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220801225441/https://whc.unesco.org/en/list/450|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | [[File:20160128 Sri Lanka 4107 Sinharaja Forest Reserve sRGB (25468886730).jpg|150px|alt=Look at a rain forest from above]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමු පලාත]] සහ [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණූ පලාත]] | 1988 | 405; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකා‌වේ ව‍න උද්‍යානයක් වන සිංහරාජ වනය, යුනෙස්කෝව මගින් ‍ජෛව ගෝලීය රක්ෂිතයක් හා ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ති‍බේ. නො ඉදුල් වැසි වනාන්තරයක් වන ‍මෙය, ළඟා වීමට ඇති අපහසු බව නිසා ම දැව කර්මාන්ත‍යේ ග්‍රහණ‍යෙන් මිදී ඇත. ‍මෙය 1889 දී ලෝක උරුමයක් ද 1978 දී ලෝක උරුමයක් ද ලෙස ද නම් කර තිබේ. නැගෙනහිර - බටහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 21 ද උතුරු- නැගෙනහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 7 පමණක් වුව ද ඉතා සරු ‍ජෛව විවිධත්වයකට සහ ආ‍වේනික වි‍ශේෂ (කෘමීන්, ශාක, උරගයන්, පක්ෂීන් සහ ක්ෂීර‍පායීන්) රැසකට ‍සෙවණ සපයයි.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/405/|title=Sinharaja Forest Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802042303/https://whc.unesco.org/en/list/405|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ගාලු කොටුව|පැරණි ගාලු නගරය සහ එහි බලකොටු]] |[[File:Galle Fort.jpg|150px|alt=Aerial photo of Galle fort]] |[[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පලාත]] | 1988 | 451; iv (සංස්කෘතික) | ගාල්ල, ශ්‍රී ලංකා‌වේ නිරිතදිග ‍වෙරළ තීර‍යේ ‍කොළඹ සිට කි.මි. 119 දුරින් පිහිටි නගරයකි. පෘතුගීසීන් පැමිණීමට ‍පෙර 16 වන සියව‍සේ දී ධීවර වරායක් ලෙස පැවති මෙය එවකට ගිම්මතිත්ත ‍ලෙස හදුන්වා ඇත. (ඉබන්බතුතා ක්වලි (Qali) ලෙස හදුන්වා ති‍බේ.) 18 වන සියව‍සේ බ්‍රිතාන්‍ය පාලකයින් කොළඹ ප්‍රධාන වරාය ‍ලෙස සැලකීමට ‍පෙර ගාල්ල එහි දියුණු‍වේ උපරිමයට එළඹ තිබිණ. 2004.12.26 දින ඇති වු සුනාමි උවදුරින් නගරයට හානි සිදු වූ අතර දහස් ගනණක් ජීවිතක්ෂයට පත් විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153511|title=Old Town of Galle and its Fortifications: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705121023/https://whc.unesco.org/document/153511|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/451/|title=Old Town of Galle and its Fortifications|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802020044/https://whc.unesco.org/en/list/451|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | [[File:Dambulla-buddhastupa.jpg|150px|alt=Stupa with sitting Buddhas around it in a cave with painted walls]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] | 1991 | 561; i, iv (සංස්කෘතික) | දඹුලු ‍ලෙන් විහාරය (රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහාරය) රට මැද භාගයට වන්නට පිහිටි, ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ඇති ස්ථානයකි. ‍කොළඹින් කි.මි. 148 නැ‍ගෙනහිරින්ද මහනුවරින් කි.මි. 72 උතුරින්ද පිහිටා ඇති ‍මෙය ඉතා ‍හොදින් සුරැකිව ඇති විහාර සංකීර්ණයකි. තැනිතලාවෙන් මි.160 උසින් පිහිටි පර්වතයක, 80 ට අධික ‍ලෙන් සංඛ්‍යාවක් පවතින අතර ‍ලෙන් පහක් ආශ්‍රිතව විහාර අංගනය පිහිටා ඇත. බුද්ධ චරිතයට අදාළ ස්තූප සහ බිතු සිතුවම් නිසා ‍මෙම විහාරය ලෝක ප්‍රසිද්ධියට පත් වී ඇත. බුද්ධ ස්තූප 153, සිංහල රජුන්ගේ ප්‍රතිමා 3 සහ දැව ප්‍රතිමා 4 ක් වර්ග මි. 2100 ප්‍ර‍දේශයක පිහිටා ති‍බේ.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/561|title=Rangiri Dambulla Cave Temple|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001422/http://whc.unesco.org/en/list/561|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්]] | [[File:Sri Pada 02.jpg|150px|alt=A mountain from far]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] සහ [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව පලාත]] | 2010 | 1203; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකාවේ උස්බිම් තෙත් කලාපීය උද්‍යාන තුනකින් සමන්විත වේ: කඳු මුදුන වන සංරක්ෂණ ප්‍රදේශය, හෝර්ටන් තැන්න ජාතික වනෝද්‍යානය සහ නකල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය. ශ්‍රී පාදස්ථානය බෞද්ධ වන්දනාකරුවන් සඳහා සැලකිය යුතු මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත්ව ඇති උසම ස්ථානයයි. එය ආවේණික විශේෂ ඇදහිය නොහැකි පරාසයක් සහිත ජෛව විවිධත්ව උණුසුම් ස්ථානයකි. බටහිර දම් පාට මුහුණැති ලැංගූර්, සිහින් ලෝරිස් සහ ශ්‍රී ලංකා දිවියා වැනි වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති විශේෂ කිහිපයක් පවා මෙහි සොයාගත හැකිය.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1203|title=Central Highlands of Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001427/http://whc.unesco.org/en/list/1203|url-status=live}}</ref> |- |} === තාවකාලික ලැයිස්තුව === ලෝක උරුම ලැයිස්තුවේ ලියා ඇති ස්ථාන වලට අමතරව, සාමාජික රටවලට නම් කිරීම සඳහා සලකා බැලිය හැකි තාවකාලික ස්ථාන ලැයිස්තුවක් පවත්වා ගත හැකිය. ලෝක උරුම ලැයිස්තුව සඳහා නාමයෝජනා පිළිගනු ලබන්නේ එම ස්ථානය කලින් තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ලැයිස්තුගත කර ඇත්නම් පමණි.<ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |title=Tentative Lists |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=7 October 2010 |archive-date=1 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160401104537/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |url-status=live }}</ref>වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ අඩවි හයක් ඇත.<ref name="Sri Lanka">{{Cite web |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|Tentative sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] | | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2006 | ii, v (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|title=Seruwila Mangala Raja Maha Vihara|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ මහවැලි ගඟ දිගේ සේරුවිල සිට ශ්‍රී පාදය පුරාණ වන්දනා මාර්ගය | [[File:Adam's Peak - January 2020.jpg|150px|alt=A conical mountain]] | අඩවි කිහිපයක් | 2010 | ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|title=Seruwila to Sri Pada (Sacred Foot Print Shrine), Ancient pilgrim route along the Mahaweli river in Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225958/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රජගල පුරාවිද්‍යා භූමිය|රජගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයේ පිහිටි පුරාණ ආරියකර විහාරය]] | [[File:Rajagala Archaeological Site 1.jpg|150px|alt=Temple ruins with several pillars standing]] | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2020 | i, iii, iv (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|title=Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ භාවනා ආරාම | [[File:A resting place in Ritigala.jpg|150x150px|alt=A resting place in the Ritigala monastery]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]], [[North Western Province, Sri Lanka|වයඹ]] | 2024 | iii, iv, v (සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=4 June 2024 |title=Buddhist Meditation Monasteries of Ancient Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6774/ |access-date=30 June 2024 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ තේ සංස්කෘතික භූ දර්ශනය | [[File:Tea plantation Haputale.jpg|150px|alt=Tea plantation (Dambatenne estates) at about 1800&nbsp;m above sea level in Haputale, Hill Country]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]], [[Uva Province, Sri Lanka|ඌව]] | 2025 | iv, v, vi(සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=19 August 2025 |title=Sri Lanka’s Tea Cultural Landscape|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6888/|access-date=09 October 2025 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | [[රිටිගල ස්වාභාවික දැඩි රක්‍ෂිතය|රිටිගල දැඩි ස්වභාව රක්ෂිතය]] | [[File:Pathway to Ritigala Monastery -SriLanka.png|center|150px]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]] | 2026 | xii,ix,x(ස්වභාවික) |<ref>{{Cite web |date=31 March 2026 |title=Ritigala Strike Nature Reserve|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/7008/|access-date= 15 June 2026 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |} ==මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත == යුනෙස්කෝවේ මිනිසා සහ ජෛවගෝල වැඩසටහන (Man and the Biosphere Programme – MAB) යනු මිනිසා සහ ස්වාභාවික පරිසරය අතර ඇති සම්බන්ධතාවය තිරසාර ලෙස පවත්වාගෙන යාම අරමුණු කරගත් ජාත්‍යන්තර වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන යටතේ ස්වාභාවික පරිසර පද්ධති, ජෛව විවිධත්වය සහ ස්වාභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය කිරීමත්, ඒ සමඟ ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ තිරසාර සංවර්ධනය ප්‍රවර්ධනය කිරීමත් සඳහා ජෛවගෝල රක්ෂිත (Biosphere Reserves) නම් ප්‍රදේශ හඳුනාගෙන නම් කරනු ලැබේ.ශ්‍රී ලංකාවේ දැනට ජෛවගෝල රක්ෂිත ස්ථාන 4 ක් පවතී.<ref>{{Cite web |title=What are biosphere reserves? |url=https://www.unesco.org/en/mab/wnbr/about |website=UNESCO |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ ජෛවගෝල රක්ෂිත}} ! style="width:180px;" scope="col" | ජෛවගෝල රක්ෂිතය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:120px;" scope="col" | ස්ථානය ! style="width:70px;" scope="col" | නම් කළ වර්ෂය ! style="width:100px;" scope="col" | වර්ග ප්‍රමාණය ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[හුරුලු වන රක්ෂිතය|හුරුලු ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Hurulu Eco Park 03.JPG|150px|Hurulu_Eco_Park_03]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද පළාත]] | 1977 | 69,641 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයට අයත් සදාහරිත වනාන්තර පරිසර පද්ධතියක් වන මෙය අලි ඇතුළු විවිධ වනජීවීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.<ref>{{Cite web |title=Hurulu |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/list |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:20160128 Sri Lanka 4132 Sinharaja Forest Preserve sRGB (25674474901).jpg|150px|alt=Sinharaja rainforest]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව]], [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු]] | 1978 | 29,830 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ පහතරට තෙත් කලාපයේ ඉතිරිව ඇති විශාලතම අඛණ්ඩ සදාහරිත වැසි වනාන්තර ප්‍රදේශය වන මෙය ශාක හා සත්ව විශේෂවල ඉහළ ආවේණිකත්වය හේතුවෙන් විශේෂ සංරක්ෂණ වැදගත්කමක් දරයි.<ref>{{Cite web |title=Sinharaja |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/sinharaja |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[කන්නෙලිය වන රක්ෂිතය|කන්නෙලිය–දෙදියගල–නාකියාදෙනිය ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Raining in kanneliya forest.jpg|150px|Raining_in_kanneliya_forest]] | [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]] | 2004 | 25,393 හෙක්ටයාර් | කන්නෙලිය, දෙදියගල සහ නකියාදෙනිය යන එකිනෙකට සම්බන්ධ වනාන්තර ප්‍රදේශවලින් සමන්විත මෙම ජෛවගෝල රක්ෂිතය ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු තෙත් කලාපයේ වැදගත් ජෛව විවිධත්ව හා ආවේණික විශේෂ සංරක්ෂණ ප්‍රදේශයකි.<ref>{{Cite web |title=Kanneliya-Dediyagala-Nakiyadeniya |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/kanneliya-dediyagala-nakiyadeniya |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[බූන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය|බූන්දල ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Three Elephants.jpg|150px|Three_Elephants]] | [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]] | 2005 | 18,242 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ එකම වෙරළබඩ ජෛවගෝල රක්ෂිතය වන මෙය තෙත්බිම්, කලපු, වෙරළ සහ වියළි කලාපීය වනාන්තර ඇතුළු විවිධ පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත වන අතර, සංක්‍රමණික හා දේශීය පක්ෂීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.<ref>{{Cite web |title=Bundala |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/bundala |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == ලෝක මතක උරුම == '''යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක වැඩසටහන''' ({{lang-en|Memory of the World Programme}}) යනු ලෝකයේ වැදගත් '''ලේඛනමය උරුම''' සංරක්ෂණය කිරීම, ඒවාට ප්‍රවේශය පුළුල් කිරීම සහ ඒවායේ වැදගත්කම පිළිබඳ මහජන දැනුවත්භාවය වැඩි කිරීම අරමුණු කරගත් යුනෙස්කෝ වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන 1992 දී ආරම්භ කරන ලද අතර, ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් සහිත ලේඛනමය උරුමයන් '''යුනෙස්කෝ ලෝක මතක ජාත්‍යන්තර ලේඛනය''' වෙත ඇතුළත් කරනු ලැබේ.2025 වන විට ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධ ලේඛනමය උරුමයන් පහක් යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කර තිබේ.<ref>{{Cite web |title=Memory of the World: About the programme |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/about |website=UNESCO |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධ යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම}} ! style="width:220px;" scope="col" | උරුමය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය ! style="width:180px;" scope="col" | ඉදිරිපත් කළ රට/රටවල් ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගමේ ලේඛන | [[File:Dutch Coat of Arms Galle.jpg|150px|Dutch_Coat_of_Arms_Galle]] | 2003 | ඉන්දියාව, ඉන්දුනීසියාව, නෙදර්ලන්තය, දකුණු අප්‍රිකාව සහ ශ්‍රී ලංකාව | ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගම (VOC) සම්බන්ධ ලේඛනාගාර එකතුවකි. එය ආසියාව හා අනෙකුත් ප්‍රදේශවල යටත්විජිත සහ වෙළඳ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය උරුමයකි.<ref>{{Cite web |title=Archives of the Dutch East India Company |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | ඉන්දියානු සාගර සුනාමි ලේඛන | [[File:2004 Indian Ocean earthquake - affected countries.png|150px|2004_Indian_Ocean_earthquake_-_affected_countries]] | 2017 | ඉන්දුනීසියාව සහ ශ්‍රී ලංකාව | 2004 ඉන්දියානු සාගර සුනාමි ව්‍යසනය හා ඊට අදාළ සිදුවීම්, ප්‍රතිචාර සහ බලපෑම් සම්බන්ධ ලේඛනමය ද්‍රව්‍ය එකතුවකි.<ref>{{Cite web |title=The Indian Ocean Tsunami Archives |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[මහාවංසය|මහාවංසය]] |[[File:Palm-leaf manuscript of Atthakatha.jpg|150px|alt=ශ්‍රී ලංකාවේ පුස්කොළ අත්පිටපතක්]] | 2023 | ශ්‍රී ලංකාව | ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය ක්‍රි.පූ. 6 වන සියවසේ සිට ක්‍රි.ව. 1815 දක්වා කාලය ආවරණය කරන වැදගත් ඓතිහාසික වංශකථාවකි. එය දකුණු ආසියාවේ ඉතිහාසය සහ බුද්ධාගම පිළිබඳ වැදගත් ලේඛනමය මූලාශ්‍රයකි.<ref>{{Cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[පානදුරාවාදය|1873 පානදුරාවාදයට අදාළ ලේඛන]] |[[File:Venerable Migettuwatte Gunananda Thera (1823-1890).jpg|100px|center|alt=පානදුරාවාදයට සහභාගී වූ මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමි]] <br> [[File:Ola Scriptures And Art Works Of Venerable Migettuwatte Gunananda Thera.jpg|150px|center|alt=මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමියන්ට අදාළ පුස්කොළ ලේඛන]] | 2025 | ශ්‍රී ලංකාව | 1873 දී පැවැත්වුණු පානදුරාවාදයට අදාළ ලේඛන හතරක එකතුවකි. බෞද්ධ හා ක්‍රිස්තියානි නායකයන් අතර පැවති ආගමික සංවාදය සහ ඊට අදාළ ලිපි හුවමාරු මෙම ලේඛනවලට ඇතුළත් වේ.<ref>{{Cite web |title=Documents Connected with the Pānadurā Vādaya (The Great Debate of Panadura) in 1873 |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/register2025 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]] | [[File:Gall Trilingual Inscription.jpg|150px|alt=ගාල්ල ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]] | 2025 | චීනය සහ ශ්‍රී ලංකාව | චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂාවලින් සමන්විත ඓතිහාසික සෙල්ලිපියකි. එය සෙල්ලිපිය පිහිටවූ තැනැත්තන් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදය වෙත සිදු කල පූජාවන් මෙන්ම ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඇතුළු ආසියානු කලාපය අතර පැවති ඓතිහාසික සම්බන්ධතා පිළිබඳ වැදගත් සාක්ෂියකි.<ref>{{Cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම == ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය යනු පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වන සාම්ප්‍රදායික දැනුම, කුසලතා, රංග කලාවන්, ශිල්පීය සම්ප්‍රදායන් සහ සංස්කෘතික භාවිතයන්ගෙන් සමන්විත උරුමයකි. UNESCO හි [[මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුව|මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට]] ශ්‍රී ලංකාවට අදාළ අංග තුනක් ඇතුළත් කර ඇත. ඒවා නම් 2018 දී ඇතුළත් කළ රූකඩ නාට්‍ය, 2021 දී ඇතුළත් කළ දුම්බර රටා කලාල නිෂ්පාදනයේ සාම්ප්‍රදායික ශිල්පය සහ 2025 දී ඇතුළත් කළ කිතුල් මැදීම/කිතුල් කැපීමේ පාරම්පරික තාක්ෂණයයි.<ref>{{Cite web |title=Sri Lanka – Intangible Cultural Heritage |url=https://ich.unesco.org/en/state/sri-lanka-LK |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය}} ! style="width:220px;" scope="col" | උරුමය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය ! style="width:180px;" scope="col" | ඉදිරිපත් කළ රට ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[රූකඩ නාට්‍ය]] | [[File:AmbalangodaImMuseum.jpg|150px|Ambalangoda traditional puppets]] | 2018 | ශ්‍රී ලංකාව | ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික නූල් රූකඩ නාට්‍ය කලාවකි. මෙය විනෝදාස්වාදය සමඟ සමාජීය හා සංස්කෘතික පණිවිඩ සම්ප්‍රේෂණය කරන අතර, විශේෂයෙන් දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට පැවත එන කලා සම්ප්‍රදායකි. 2018 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Rūkada Nātya, traditional string puppet drama in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/rukada-natya-traditional-string-puppet-drama-in-sri-lanka-01370 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[දුම්බර රටා කලාල]] | [[File:Dumbara Rata.jpg|150px|Traditional Dumbara Rata Kalala]] | 2021 | ශ්‍රී ලංකාව | දුම්බර ප්‍රදේශයේ සාම්ප්‍රදායිකව නිපදවන අතින් වියන ලද කලාල වර්ගයකි. ස්වභාවික ශාක තන්තු සහ පාරම්පරික වියන ක්‍රම භාවිතයෙන් නිර්මාණය කරන මෙම කලාලවල සංකීර්ණ රටා සහ සාම්ප්‍රදායික මෝස්තර දැකිය හැක. දුම්බර රටා කලාල නිෂ්පාදනයේ සාම්ප්‍රදායික ශිල්පය 2021 දී UNESCO නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Traditional craftsmanship of making Dumbara Ratā Kalāla |url=https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-craftsmanship-of-making-dumbara-rat-kal-la-01543 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Dumbara Weaving: Sri Lankan Art, Skill & Village Life |url=https://khiri.com/dumbara-weaving/ |publisher=Khiri Travel |date=22 June 2023 |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[කිතුල් මැදීම|කිතුල් මැදීම/කිතුල් කැපීම]] | [[File:Kithul treacle.jpg|75px|center|Kithul_treacle]]<br>[[File:Life in the jungle.jpg|150px|Kithul tapping in Sri Lanka]] | 2025 | ශ්‍රී ලංකාව | කිතුල් ගසෙන් පැණි රස යුෂ ලබාගැනීම සඳහා පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වූ සාම්ප්‍රදායික දැනුම, කුසලතා සහ තාක්ෂණික ක්‍රමවේදයන්ගෙන් සමන්විත උරුමයකි. කිතුල් ගසට නැගීම, මල් දඬු සකස් කිරීම සහ යුෂ එකතු කිරීම වැනි ක්‍රියා මෙයට ඇතුළත් වේ. 2025 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} ==මේ අඩවියත් බලන්න== *[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]] *[[ශ්‍රී ලංකාව]] == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} == බාහිර සබැඳි == *[http://whc.unesco.org/en/list යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවි ලැයිස්තුව] &mdash; නිල වෙබ් අඩවිය *[http://terre.sans.frontiere.free.fr/page_a_voir_a_faire/top_100.htm ලොව ලස්සනම ස්ථාන 100 - 95 - සීගිරිය] *[http://www.go2srilanka.com/destinations.html ගමනාන්ත - ශ්‍රී ලංකාව - ආකර්ෂණීය ස්ථාන] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106000919/http://www.go2srilanka.com/destinations.html |date=2007-11-06 }} *[http://www.imagesofceylon.com ග්‍රී ලාංකීය ඉතිහාසයේ පින්තූර ] {{Sri Lanka topics}} {{World Heritage Sites in Sri Lanka}} {{Lists of World Heritage Sites in Asia}} [[Category:Lists of World Heritage Sites|Sri Lanka]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ පිහිටි ලෝක උරුම අඩවි| ]] [[Category:Lists of tourist attractions in Sri Lanka|World Heritage Sites]] [[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි ලෝක උරුම ]] 1edoulx7tozhrdwoebdp09bw1iyzw2n 798776 798775 2026-09-07T02:17:29Z KSLwiki24 70498 KSLwiki24 විසින් [[ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ලැයිස්තුව]] සිට [[ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ලැයිස්තුව]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 798775 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ස්ථාන | image =<div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:Welterbe.svg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන පිහිටීම (හරිත තිත් ස්වභාවික ස්ථාන වේ, රතු තිත් සංස්කෘතික ස්ථාන වේ)|alt=Map of Sri Lanka with locations of World Heritage Sites |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.30|N|long=80.64 |E|label=[[මහනුවර]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.9569|N|long=80.7597 |E|label=[[සීගිරිය]] | position=top}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.35|N|long=80.38 |E|label=[[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.05|N|long=80.22 |E|label=[[ගාලු කොටුව]] | position= bottom}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.933333|N|long=81.0 |E|label=[[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.85|N|long=80.65 |E|label=[[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.416667|N|long=80.5 |E|label=[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | position=bottom|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.45|N|long=80.8 |E|label=[[දුම්බර කඳුවැටිය]] | position=right|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.813056 |long=80.484444|label=[[ශ්‍රී පාද කඳුවැටිය ආශ්‍රිත වනගත අභයභූමිය|ශ්‍රී පාද අභයභූමිය]] | position=left|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.8 |long=80.8|label=[[හෝර්ටන් තැන්න ජාතික උද්‍යානය|හෝර්ටන් තැන්න]] | position=right|mark=Green pog.svg}} }} | header1 = සංඛ්‍යාත්මක තොරතුරු | label1 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data1 = 8 | label2 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data2 = 8 | label3 = මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත | data3 = 4 | label4 = ලෝක මතක උරුම | data4 = 5 | label5 = අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම | data5 = 3 | label6 = ලෝක උරුම පළමු ලියාපදිංචිය | data6 = වර්ෂ 1982 | label7 = ලෝක උරුම නවතම ලියාපදිංචිය | data7 = වර්ෂ 2010 }} [[යුනෙස්කෝ|එක්සත් ජාතීන්ගේ අධ්‍යාපනික, විද්‍යාත්මක හා සංස්කෘතික සංවිධානය]] (UNESCO) විසින් 1972 දී පිහිටුවන ලද යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇති රටවල් විසින් නම් කරන ලද කැපී පෙනෙන විශ්වීය [[සංස්කෘතික උරුමයන්|සංස්කෘතික]] හෝ [[ස්වාභාවික උරුමයන්]] සහිත [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලෝක උරුම ස්ථාන]] නම් කරයි.<ref name="convention">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The World Heritage Convention |url=https://whc.unesco.org/en/convention/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/ |archive-date=27 August 2016 |access-date=21 September 2010 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> සංස්කෘතික උරුමයන් යනු ස්මාරක (වාස්තු විද්‍යාත්මක කෘති, ස්මාරක මූර්ති හෝ සෙල්ලිපි වැනි), ගොඩනැගිලි කණ්ඩායම් සහ ස්ථාන (පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන ඇතුළුව) වලින් සමන්විත වේ. විද්‍යාව, සංරක්ෂණය හෝ ස්වාභාවික සුන්දරත්වය යන දෘෂ්ටි කෝණයෙන් වැදගත් වන ස්වාභාවික ලක්ෂණ (භෞතික හා ජීව විද්‍යාත්මක සැකැස්මන්ගෙන් සමන්විත), භූ විද්‍යාත්මක හා භෞතික විද්‍යාත්මක සැකැස්ම (වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති සතුන් සහ ශාක විශේෂවල වාසස්ථාන ඇතුළුව) සහ ස්වාභාවික ස්ථාන ස්වාභාවික උරුමයන් ලෙස අර්ථ දැක්වේ.[[ශ්‍රී ලංකාව]] 1980 ජුනි 6 වන දින සම්මුතිය අනුමත කළේය.<ref name="Sri Lanka2">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref>යුනෙස්කෝ සම්මුතිය අනුව ප්‍රධාන කාණ්ඩ හතරක් වන අතර එක් එක් කාණ්ඩ යටතේ උරුමය කළමණාකරණය කිරීම සිදුවේ.එම කාණ්ඩ නම්, *ලෝක උරුම ස්ථාන *ජෛවගෝල රක්ෂිත *ලෝක මතක උරුම *අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage |url=https://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |archive-date=1 February 2021 |access-date=3 February 2021 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> වර්තමානය වන විට, ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන අටක් ලැයිස්තුවේ ඇත. පළමු ස්ථාන තුන වන [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය|පොළොන්නරුව පුරාණ නගරය]], [[සීගිරිය- පුරාණ නගරය|සීගිරිය පුරාණ නගරය]] සහ [[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුර පූජනීය නගරය]] 1982 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මෑත කාලීන ස්ථානය වන ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්|මධ්‍යම කඳුකරය]] 2010 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මධ්‍යම කඳුකරය සහ [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ වන රක්ෂිතය]] ස්වාභාවික ස්ථාන වන අතර අනෙක් හය සංස්කෘතික වේ. ඊට අමතරව, ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ස්ථාන හයක් ඇත. ඊට අමතරව ජෛවගෝල රක්ෂිත 4 ක්,ලෝක මතක උරුම 5 ක් සහ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම 3 ක් ද යුනෙස්කෝ සම්මුතිය යටතේ ශ්‍රී ලංකාවට හිමිව පවතී.එසේම 1983–1989 කාලය තුළ ලෝක උරුම කමිටුවේ සාමාජිකයෙකු ලෙස රට සේවය කළේය.ශ්‍රී ලංකාව තුළ යුනෙස්කෝව සම්බන්ධීකරණය කිරීම,ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා වගකිව යුතු නිල රාජ්‍ය ආයතය වශයෙන් 1949 දී පිහිටුවන ලද සහ 2024 අංක 38 දරණ යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභා පනත යටතේ පිහිටුවන ලද '''"යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභාව (Sri Lanka National Commission for UNESCO)"''' කටයුතු කරනු ලබයි.<ref name="Sri Lanka4">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> == ලෝක උරුම ස්ථාන == යුනෙස්කෝව [[ලෝක උරුම අඩවිය#තේරීමේ නිර්ණායක|නිර්ණායක දහයක්]] යටතේ අඩවි ලැයිස්තුගත කරයි; සෑම ප්‍රවේශයක්ම අවම වශයෙන් එක් නිර්ණායකයක්වත් සපුරාලිය යුතුය. නිර්ණායක i සිට vi දක්වා සංස්කෘතික වන අතර vii හරහා x ස්වභාවික වේ.<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/criteria/|title=UNESCO World Heritage Centre – The Criteria for Selection|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=17 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160612152223/https://whc.unesco.org/en/criteria/|archive-date=12 June 2016|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> {{clear}} {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|World Heritage Sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[අනුරාධපුර (පෞරාණික නගරය)|අනුරාධපුර පූජනීය නගරය]] | [[File:Ruwanweli Maha Seya - Anuradhapura.jpg|150px|Ruwanweli_Maha_Seya_-_Anuradhapura]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 200; ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | අනුරාධපුරය ශ්‍රී ලංකා‌වේ අගනුවරක්ව පැවති අතර අදටත් ශ්‍රී ලාංකීය ශිෂ්ඨාචාර‍යේ සුරැකිව පවතින නටබුන් සදහා ලෝක ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි. අනුරාධපුරය නගරය මුල් කරගත් ශිෂ්ඨාචාරය ආසියා‍වේ පැවති විශිෂ්ඨත ම එකකි. දැනට එක්සත් ජාතින් ‍ලෝක උරුමයක් වන මෙය වර්තමාන අගනුවර වන ‍කොළඹ සිට කි.මී. 205 උතුරින්, උතුරු මැද පළාත මල්වතු ඔය ඉවුර මුල් කර‍ගෙන පිහිටා ති‍බේ. ක්‍රි.පූ 4 වන සියව‍සේ ආරම්භ වූ අනුරාධපුර රාජධානිය, 11 වන සියවස දක්වා ම දකුණු ආසිය‍‍වේ ස්ථාවරත ම ‍‍දේශපාලන හා ආර්ථීක මධ්‍යස්ථනයක් ‍ලෙස වැජඹුණි.‍ බෞද්ධ ලෝකයට පූජනීය නගරයක් වූ, වර්ග කි.මි. 40 පුරා විහිදුනු ‍‍බෞද්ධ ආරාම පිහිටා ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152972|title=Sacred City of Anuradhapura: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705150829/https://whc.unesco.org/document/152972|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/200/|title=Sacred City of Anuradhapura|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707093013/http://whc.unesco.org/en/list/200|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | [[File:Polonnaruwa Vatadage.jpg|150px|alt=Ruins of a Buddhist temple]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 201; i, iii, vi (සංස්කෘතික) | දෙමළ මහාසෑය(රන්කොත් වෙහෙර)-පොළොන්නරුව]] ‍චෝල ආක්‍රමණිකයින් පරදවා පළමුවන විජයබා රජු විසින් අගනුවර කර ගත් ‍පොළොන්නරුව ලංකා‍වේ ‍දෙවන පැරණිතම නගරයයි. එනමුත් ‍පොළොන්නරු රාජධානි‍යේ වැදගත්ම චරිතය වන්නේ ඔහුගේ මුනුබුරු මහා පරාක්‍රමබාහු රජුය. කෙටි චෝල පාලන සමයේ දී ‍මෙම නගරය ජනනාත මංගලම් ‍ලෙස ද හදුන්වා ති‍බේ. එ‍හෙත් ඉන් පසු පත් වූ පාලකයින්‍ අතරින් නිශ්ශංකමල්ල රජු හැරුණු විට පත් වූ අ‍නෙක් පාලකයින් එතරම් සාර්ථක ‍නොවූහ. එම රජවරු ඇති කර ගත් දකුණු ඉන්දියානු විවාහ සම්බන්ධතා පසු කාලීනව ඇති වූ දකුණු ඉන්දියානු ආක්‍රමණවලට ද රාජධානිය දඹ‍දෙණියට සංක්‍රමණය වීමටද හේතු විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152973|title=Ancient City of Polonnaruwa: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103509/https://whc.unesco.org/document/152973|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/201/|title=Ancient City of Polonnaruwa|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103437/https://whc.unesco.org/en/list/201/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[සීගිරිය]] | [[File:Sigiriya.jpg|150px|alt=A large granite rock with people walking toward it]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1982 | 202; ii, iii, iv (සංස්කෘතික) | සීගිරිය ලොව අට වන පුදුමය ලෙස හඳුන්වයි. ‍මෙය ඉතා ඈත අතීතයේදී සිංහලයේ රජ කළ,ලොව ප්රථම ගුවන් යානය වන දඩු මොනරයෙන් අහසින් ගමන් කරමින් මුළු ලොවම පාලනය කළ ලෝකාධිපති ලංකේෂ්වර රාවණ අධිරාජ්‍යා විසින් ක්‍රි.පූ 5000 දී ඉදිකරන ලද ආරක්ෂිත මාළිගා සංකීර්ණයක් ලෙස සලකනු ලබයි එතුමාට අමතරව කුවේර රජුත් පසුව පලමුවන කාශ්‍යප රජුත් මෙම මාලිගාව භාවිතා කරන ලදි.සීගිරි ගල මුදු‍නෙහි මාළිගාවක නටබුන්ද, ගල මධ්‍යයේ සිංහ දොරටුවක් ද බිතූ සිතුවම් සහ කැටපත් පවුර පිහිටා ඇත.‍ ‍මෙහි ඇති ‍වෙනත් වැදගත් අංග ‍ලෙස බිතු සිතුවම්, පර්වතය පහළින් පිහිටා ඇති මාලිගා සංකීර්ණය, දිය අගල්, පවුරු සහ පර්වත‍යේ සිට මිටර සිය ගණනක් දුරට විහි‍‍දෙන උද්‍යාන දැක්විය හැකිය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152974|title=Ancient City of Sigiriya: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705132910/https://whc.unesco.org/document/152974|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/202/|title=Ancient City of Sigiriya|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=6 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220806053436/https://whc.unesco.org/en/list/202|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[මහනුවර]] පූජනීය නගරය | [[File:SL Kandy asv2020-01 img33 Sacred Tooth Temple.jpg|150px|alt=A Buddhist temple in white stone and a flag in front]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1988 | 450; iv, vi (සංස්කෘතික) | මහනුවර නගරයේ පිහිටා ඇති පූජනීය ස්ථානයක් වන දළදා මාලිගා‍වේ බුදුන් වහන්‍‍සේගේ දන්ත ධාතුව තැන්පත් කර ඇත. රාජ්‍ය ‍දේශපාලන වැදගත් සංකේතයක් වන දන්ත ධාතූන් වහන්සේගේ හිමිකරු ර‍ටෙහි පාලකයා බව සැලකෙන මතයක් පුරාණ කාල‍යේ සිටම පවති. වර්ෂ 1592 සිට 1815 දක්වා කාල සීමාවෙහි දී ලංකාවේ අගනුවර ලෙස මහනුවර පැවති අතර දළදා මාලිගාව නිසාවෙන් මහනුවර නගරය එක්සත් ජාතීන්ගේ ලෝක උරුමයක් ලෙස නම් කරනු ලැබීය. වසරකට වරක් ආගමික වතාවත් පැවැත්වී‍මේ අවස්ථාව අස්ගිරි මල්වතු ‍දෙපාර්ශවය අතර හුවමාරු ‍වේ. ත්‍රස්තවාදි ප්‍රහාරයකින් හානි සිදු වුවද දැන් සම්පුර්ණයෙන් ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153507|title=Sacred City of Kandy: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705171904/https://whc.unesco.org/document/153507|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/450/|title=Sacred City of Kandy|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=1 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220801225441/https://whc.unesco.org/en/list/450|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | [[File:20160128 Sri Lanka 4107 Sinharaja Forest Reserve sRGB (25468886730).jpg|150px|alt=Look at a rain forest from above]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමු පලාත]] සහ [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණූ පලාත]] | 1988 | 405; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකා‌වේ ව‍න උද්‍යානයක් වන සිංහරාජ වනය, යුනෙස්කෝව මගින් ‍ජෛව ගෝලීය රක්ෂිතයක් හා ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ති‍බේ. නො ඉදුල් වැසි වනාන්තරයක් වන ‍මෙය, ළඟා වීමට ඇති අපහසු බව නිසා ම දැව කර්මාන්ත‍යේ ග්‍රහණ‍යෙන් මිදී ඇත. ‍මෙය 1889 දී ලෝක උරුමයක් ද 1978 දී ලෝක උරුමයක් ද ලෙස ද නම් කර තිබේ. නැගෙනහිර - බටහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 21 ද උතුරු- නැගෙනහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 7 පමණක් වුව ද ඉතා සරු ‍ජෛව විවිධත්වයකට සහ ආ‍වේනික වි‍ශේෂ (කෘමීන්, ශාක, උරගයන්, පක්ෂීන් සහ ක්ෂීර‍පායීන්) රැසකට ‍සෙවණ සපයයි.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/405/|title=Sinharaja Forest Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802042303/https://whc.unesco.org/en/list/405|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ගාලු කොටුව|පැරණි ගාලු නගරය සහ එහි බලකොටු]] |[[File:Galle Fort.jpg|150px|alt=Aerial photo of Galle fort]] |[[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පලාත]] | 1988 | 451; iv (සංස්කෘතික) | ගාල්ල, ශ්‍රී ලංකා‌වේ නිරිතදිග ‍වෙරළ තීර‍යේ ‍කොළඹ සිට කි.මි. 119 දුරින් පිහිටි නගරයකි. පෘතුගීසීන් පැමිණීමට ‍පෙර 16 වන සියව‍සේ දී ධීවර වරායක් ලෙස පැවති මෙය එවකට ගිම්මතිත්ත ‍ලෙස හදුන්වා ඇත. (ඉබන්බතුතා ක්වලි (Qali) ලෙස හදුන්වා ති‍බේ.) 18 වන සියව‍සේ බ්‍රිතාන්‍ය පාලකයින් කොළඹ ප්‍රධාන වරාය ‍ලෙස සැලකීමට ‍පෙර ගාල්ල එහි දියුණු‍වේ උපරිමයට එළඹ තිබිණ. 2004.12.26 දින ඇති වු සුනාමි උවදුරින් නගරයට හානි සිදු වූ අතර දහස් ගනණක් ජීවිතක්ෂයට පත් විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153511|title=Old Town of Galle and its Fortifications: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705121023/https://whc.unesco.org/document/153511|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/451/|title=Old Town of Galle and its Fortifications|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802020044/https://whc.unesco.org/en/list/451|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | [[File:Dambulla-buddhastupa.jpg|150px|alt=Stupa with sitting Buddhas around it in a cave with painted walls]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] | 1991 | 561; i, iv (සංස්කෘතික) | දඹුලු ‍ලෙන් විහාරය (රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහාරය) රට මැද භාගයට වන්නට පිහිටි, ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ඇති ස්ථානයකි. ‍කොළඹින් කි.මි. 148 නැ‍ගෙනහිරින්ද මහනුවරින් කි.මි. 72 උතුරින්ද පිහිටා ඇති ‍මෙය ඉතා ‍හොදින් සුරැකිව ඇති විහාර සංකීර්ණයකි. තැනිතලාවෙන් මි.160 උසින් පිහිටි පර්වතයක, 80 ට අධික ‍ලෙන් සංඛ්‍යාවක් පවතින අතර ‍ලෙන් පහක් ආශ්‍රිතව විහාර අංගනය පිහිටා ඇත. බුද්ධ චරිතයට අදාළ ස්තූප සහ බිතු සිතුවම් නිසා ‍මෙම විහාරය ලෝක ප්‍රසිද්ධියට පත් වී ඇත. බුද්ධ ස්තූප 153, සිංහල රජුන්ගේ ප්‍රතිමා 3 සහ දැව ප්‍රතිමා 4 ක් වර්ග මි. 2100 ප්‍ර‍දේශයක පිහිටා ති‍බේ.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/561|title=Rangiri Dambulla Cave Temple|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001422/http://whc.unesco.org/en/list/561|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්]] | [[File:Sri Pada 02.jpg|150px|alt=A mountain from far]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] සහ [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව පලාත]] | 2010 | 1203; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකාවේ උස්බිම් තෙත් කලාපීය උද්‍යාන තුනකින් සමන්විත වේ: කඳු මුදුන වන සංරක්ෂණ ප්‍රදේශය, හෝර්ටන් තැන්න ජාතික වනෝද්‍යානය සහ නකල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය. ශ්‍රී පාදස්ථානය බෞද්ධ වන්දනාකරුවන් සඳහා සැලකිය යුතු මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත්ව ඇති උසම ස්ථානයයි. එය ආවේණික විශේෂ ඇදහිය නොහැකි පරාසයක් සහිත ජෛව විවිධත්ව උණුසුම් ස්ථානයකි. බටහිර දම් පාට මුහුණැති ලැංගූර්, සිහින් ලෝරිස් සහ ශ්‍රී ලංකා දිවියා වැනි වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති විශේෂ කිහිපයක් පවා මෙහි සොයාගත හැකිය.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1203|title=Central Highlands of Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001427/http://whc.unesco.org/en/list/1203|url-status=live}}</ref> |- |} === තාවකාලික ලැයිස්තුව === ලෝක උරුම ලැයිස්තුවේ ලියා ඇති ස්ථාන වලට අමතරව, සාමාජික රටවලට නම් කිරීම සඳහා සලකා බැලිය හැකි තාවකාලික ස්ථාන ලැයිස්තුවක් පවත්වා ගත හැකිය. ලෝක උරුම ලැයිස්තුව සඳහා නාමයෝජනා පිළිගනු ලබන්නේ එම ස්ථානය කලින් තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ලැයිස්තුගත කර ඇත්නම් පමණි.<ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |title=Tentative Lists |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=7 October 2010 |archive-date=1 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160401104537/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |url-status=live }}</ref>වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ අඩවි හයක් ඇත.<ref name="Sri Lanka">{{Cite web |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|Tentative sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] | | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2006 | ii, v (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|title=Seruwila Mangala Raja Maha Vihara|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ මහවැලි ගඟ දිගේ සේරුවිල සිට ශ්‍රී පාදය පුරාණ වන්දනා මාර්ගය | [[File:Adam's Peak - January 2020.jpg|150px|alt=A conical mountain]] | අඩවි කිහිපයක් | 2010 | ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|title=Seruwila to Sri Pada (Sacred Foot Print Shrine), Ancient pilgrim route along the Mahaweli river in Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225958/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රජගල පුරාවිද්‍යා භූමිය|රජගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයේ පිහිටි පුරාණ ආරියකර විහාරය]] | [[File:Rajagala Archaeological Site 1.jpg|150px|alt=Temple ruins with several pillars standing]] | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2020 | i, iii, iv (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|title=Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ භාවනා ආරාම | [[File:A resting place in Ritigala.jpg|150x150px|alt=A resting place in the Ritigala monastery]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]], [[North Western Province, Sri Lanka|වයඹ]] | 2024 | iii, iv, v (සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=4 June 2024 |title=Buddhist Meditation Monasteries of Ancient Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6774/ |access-date=30 June 2024 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ තේ සංස්කෘතික භූ දර්ශනය | [[File:Tea plantation Haputale.jpg|150px|alt=Tea plantation (Dambatenne estates) at about 1800&nbsp;m above sea level in Haputale, Hill Country]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]], [[Uva Province, Sri Lanka|ඌව]] | 2025 | iv, v, vi(සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=19 August 2025 |title=Sri Lanka’s Tea Cultural Landscape|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6888/|access-date=09 October 2025 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | [[රිටිගල ස්වාභාවික දැඩි රක්‍ෂිතය|රිටිගල දැඩි ස්වභාව රක්ෂිතය]] | [[File:Pathway to Ritigala Monastery -SriLanka.png|center|150px]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]] | 2026 | xii,ix,x(ස්වභාවික) |<ref>{{Cite web |date=31 March 2026 |title=Ritigala Strike Nature Reserve|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/7008/|access-date= 15 June 2026 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |} ==මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත == යුනෙස්කෝවේ මිනිසා සහ ජෛවගෝල වැඩසටහන (Man and the Biosphere Programme – MAB) යනු මිනිසා සහ ස්වාභාවික පරිසරය අතර ඇති සම්බන්ධතාවය තිරසාර ලෙස පවත්වාගෙන යාම අරමුණු කරගත් ජාත්‍යන්තර වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන යටතේ ස්වාභාවික පරිසර පද්ධති, ජෛව විවිධත්වය සහ ස්වාභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය කිරීමත්, ඒ සමඟ ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ තිරසාර සංවර්ධනය ප්‍රවර්ධනය කිරීමත් සඳහා ජෛවගෝල රක්ෂිත (Biosphere Reserves) නම් ප්‍රදේශ හඳුනාගෙන නම් කරනු ලැබේ.ශ්‍රී ලංකාවේ දැනට ජෛවගෝල රක්ෂිත ස්ථාන 4 ක් පවතී.<ref>{{Cite web |title=What are biosphere reserves? |url=https://www.unesco.org/en/mab/wnbr/about |website=UNESCO |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ ජෛවගෝල රක්ෂිත}} ! style="width:180px;" scope="col" | ජෛවගෝල රක්ෂිතය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:120px;" scope="col" | ස්ථානය ! style="width:70px;" scope="col" | නම් කළ වර්ෂය ! style="width:100px;" scope="col" | වර්ග ප්‍රමාණය ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[හුරුලු වන රක්ෂිතය|හුරුලු ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Hurulu Eco Park 03.JPG|150px|Hurulu_Eco_Park_03]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද පළාත]] | 1977 | 69,641 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයට අයත් සදාහරිත වනාන්තර පරිසර පද්ධතියක් වන මෙය අලි ඇතුළු විවිධ වනජීවීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.<ref>{{Cite web |title=Hurulu |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/list |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:20160128 Sri Lanka 4132 Sinharaja Forest Preserve sRGB (25674474901).jpg|150px|alt=Sinharaja rainforest]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව]], [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු]] | 1978 | 29,830 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ පහතරට තෙත් කලාපයේ ඉතිරිව ඇති විශාලතම අඛණ්ඩ සදාහරිත වැසි වනාන්තර ප්‍රදේශය වන මෙය ශාක හා සත්ව විශේෂවල ඉහළ ආවේණිකත්වය හේතුවෙන් විශේෂ සංරක්ෂණ වැදගත්කමක් දරයි.<ref>{{Cite web |title=Sinharaja |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/sinharaja |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[කන්නෙලිය වන රක්ෂිතය|කන්නෙලිය–දෙදියගල–නාකියාදෙනිය ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Raining in kanneliya forest.jpg|150px|Raining_in_kanneliya_forest]] | [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]] | 2004 | 25,393 හෙක්ටයාර් | කන්නෙලිය, දෙදියගල සහ නකියාදෙනිය යන එකිනෙකට සම්බන්ධ වනාන්තර ප්‍රදේශවලින් සමන්විත මෙම ජෛවගෝල රක්ෂිතය ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු තෙත් කලාපයේ වැදගත් ජෛව විවිධත්ව හා ආවේණික විශේෂ සංරක්ෂණ ප්‍රදේශයකි.<ref>{{Cite web |title=Kanneliya-Dediyagala-Nakiyadeniya |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/kanneliya-dediyagala-nakiyadeniya |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[බූන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය|බූන්දල ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Three Elephants.jpg|150px|Three_Elephants]] | [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]] | 2005 | 18,242 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ එකම වෙරළබඩ ජෛවගෝල රක්ෂිතය වන මෙය තෙත්බිම්, කලපු, වෙරළ සහ වියළි කලාපීය වනාන්තර ඇතුළු විවිධ පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත වන අතර, සංක්‍රමණික හා දේශීය පක්ෂීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.<ref>{{Cite web |title=Bundala |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/bundala |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == ලෝක මතක උරුම == '''යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක වැඩසටහන''' ({{lang-en|Memory of the World Programme}}) යනු ලෝකයේ වැදගත් '''ලේඛනමය උරුම''' සංරක්ෂණය කිරීම, ඒවාට ප්‍රවේශය පුළුල් කිරීම සහ ඒවායේ වැදගත්කම පිළිබඳ මහජන දැනුවත්භාවය වැඩි කිරීම අරමුණු කරගත් යුනෙස්කෝ වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන 1992 දී ආරම්භ කරන ලද අතර, ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් සහිත ලේඛනමය උරුමයන් '''යුනෙස්කෝ ලෝක මතක ජාත්‍යන්තර ලේඛනය''' වෙත ඇතුළත් කරනු ලැබේ.2025 වන විට ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධ ලේඛනමය උරුමයන් පහක් යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කර තිබේ.<ref>{{Cite web |title=Memory of the World: About the programme |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/about |website=UNESCO |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධ යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම}} ! style="width:220px;" scope="col" | උරුමය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය ! style="width:180px;" scope="col" | ඉදිරිපත් කළ රට/රටවල් ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගමේ ලේඛන | [[File:Dutch Coat of Arms Galle.jpg|150px|Dutch_Coat_of_Arms_Galle]] | 2003 | ඉන්දියාව, ඉන්දුනීසියාව, නෙදර්ලන්තය, දකුණු අප්‍රිකාව සහ ශ්‍රී ලංකාව | ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගම (VOC) සම්බන්ධ ලේඛනාගාර එකතුවකි. එය ආසියාව හා අනෙකුත් ප්‍රදේශවල යටත්විජිත සහ වෙළඳ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය උරුමයකි.<ref>{{Cite web |title=Archives of the Dutch East India Company |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | ඉන්දියානු සාගර සුනාමි ලේඛන | [[File:2004 Indian Ocean earthquake - affected countries.png|150px|2004_Indian_Ocean_earthquake_-_affected_countries]] | 2017 | ඉන්දුනීසියාව සහ ශ්‍රී ලංකාව | 2004 ඉන්දියානු සාගර සුනාමි ව්‍යසනය හා ඊට අදාළ සිදුවීම්, ප්‍රතිචාර සහ බලපෑම් සම්බන්ධ ලේඛනමය ද්‍රව්‍ය එකතුවකි.<ref>{{Cite web |title=The Indian Ocean Tsunami Archives |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[මහාවංසය|මහාවංසය]] |[[File:Palm-leaf manuscript of Atthakatha.jpg|150px|alt=ශ්‍රී ලංකාවේ පුස්කොළ අත්පිටපතක්]] | 2023 | ශ්‍රී ලංකාව | ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය ක්‍රි.පූ. 6 වන සියවසේ සිට ක්‍රි.ව. 1815 දක්වා කාලය ආවරණය කරන වැදගත් ඓතිහාසික වංශකථාවකි. එය දකුණු ආසියාවේ ඉතිහාසය සහ බුද්ධාගම පිළිබඳ වැදගත් ලේඛනමය මූලාශ්‍රයකි.<ref>{{Cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[පානදුරාවාදය|1873 පානදුරාවාදයට අදාළ ලේඛන]] |[[File:Venerable Migettuwatte Gunananda Thera (1823-1890).jpg|100px|center|alt=පානදුරාවාදයට සහභාගී වූ මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමි]] <br> [[File:Ola Scriptures And Art Works Of Venerable Migettuwatte Gunananda Thera.jpg|150px|center|alt=මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමියන්ට අදාළ පුස්කොළ ලේඛන]] | 2025 | ශ්‍රී ලංකාව | 1873 දී පැවැත්වුණු පානදුරාවාදයට අදාළ ලේඛන හතරක එකතුවකි. බෞද්ධ හා ක්‍රිස්තියානි නායකයන් අතර පැවති ආගමික සංවාදය සහ ඊට අදාළ ලිපි හුවමාරු මෙම ලේඛනවලට ඇතුළත් වේ.<ref>{{Cite web |title=Documents Connected with the Pānadurā Vādaya (The Great Debate of Panadura) in 1873 |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/register2025 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]] | [[File:Gall Trilingual Inscription.jpg|150px|alt=ගාල්ල ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]] | 2025 | චීනය සහ ශ්‍රී ලංකාව | චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂාවලින් සමන්විත ඓතිහාසික සෙල්ලිපියකි. එය සෙල්ලිපිය පිහිටවූ තැනැත්තන් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදය වෙත සිදු කල පූජාවන් මෙන්ම ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඇතුළු ආසියානු කලාපය අතර පැවති ඓතිහාසික සම්බන්ධතා පිළිබඳ වැදගත් සාක්ෂියකි.<ref>{{Cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම == ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය යනු පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වන සාම්ප්‍රදායික දැනුම, කුසලතා, රංග කලාවන්, ශිල්පීය සම්ප්‍රදායන් සහ සංස්කෘතික භාවිතයන්ගෙන් සමන්විත උරුමයකි. UNESCO හි [[මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුව|මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට]] ශ්‍රී ලංකාවට අදාළ අංග තුනක් ඇතුළත් කර ඇත. ඒවා නම් 2018 දී ඇතුළත් කළ රූකඩ නාට්‍ය, 2021 දී ඇතුළත් කළ දුම්බර රටා කලාල නිෂ්පාදනයේ සාම්ප්‍රදායික ශිල්පය සහ 2025 දී ඇතුළත් කළ කිතුල් මැදීම/කිතුල් කැපීමේ පාරම්පරික තාක්ෂණයයි.<ref>{{Cite web |title=Sri Lanka – Intangible Cultural Heritage |url=https://ich.unesco.org/en/state/sri-lanka-LK |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය}} ! style="width:220px;" scope="col" | උරුමය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය ! style="width:180px;" scope="col" | ඉදිරිපත් කළ රට ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[රූකඩ නාට්‍ය]] | [[File:AmbalangodaImMuseum.jpg|150px|Ambalangoda traditional puppets]] | 2018 | ශ්‍රී ලංකාව | ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික නූල් රූකඩ නාට්‍ය කලාවකි. මෙය විනෝදාස්වාදය සමඟ සමාජීය හා සංස්කෘතික පණිවිඩ සම්ප්‍රේෂණය කරන අතර, විශේෂයෙන් දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට පැවත එන කලා සම්ප්‍රදායකි. 2018 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Rūkada Nātya, traditional string puppet drama in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/rukada-natya-traditional-string-puppet-drama-in-sri-lanka-01370 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[දුම්බර රටා කලාල]] | [[File:Dumbara Rata.jpg|150px|Traditional Dumbara Rata Kalala]] | 2021 | ශ්‍රී ලංකාව | දුම්බර ප්‍රදේශයේ සාම්ප්‍රදායිකව නිපදවන අතින් වියන ලද කලාල වර්ගයකි. ස්වභාවික ශාක තන්තු සහ පාරම්පරික වියන ක්‍රම භාවිතයෙන් නිර්මාණය කරන මෙම කලාලවල සංකීර්ණ රටා සහ සාම්ප්‍රදායික මෝස්තර දැකිය හැක. දුම්බර රටා කලාල නිෂ්පාදනයේ සාම්ප්‍රදායික ශිල්පය 2021 දී UNESCO නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Traditional craftsmanship of making Dumbara Ratā Kalāla |url=https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-craftsmanship-of-making-dumbara-rat-kal-la-01543 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Dumbara Weaving: Sri Lankan Art, Skill & Village Life |url=https://khiri.com/dumbara-weaving/ |publisher=Khiri Travel |date=22 June 2023 |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[කිතුල් මැදීම|කිතුල් මැදීම/කිතුල් කැපීම]] | [[File:Kithul treacle.jpg|75px|center|Kithul_treacle]]<br>[[File:Life in the jungle.jpg|150px|Kithul tapping in Sri Lanka]] | 2025 | ශ්‍රී ලංකාව | කිතුල් ගසෙන් පැණි රස යුෂ ලබාගැනීම සඳහා පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වූ සාම්ප්‍රදායික දැනුම, කුසලතා සහ තාක්ෂණික ක්‍රමවේදයන්ගෙන් සමන්විත උරුමයකි. කිතුල් ගසට නැගීම, මල් දඬු සකස් කිරීම සහ යුෂ එකතු කිරීම වැනි ක්‍රියා මෙයට ඇතුළත් වේ. 2025 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} ==මේ අඩවියත් බලන්න== *[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]] *[[ශ්‍රී ලංකාව]] == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} == බාහිර සබැඳි == *[http://whc.unesco.org/en/list යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවි ලැයිස්තුව] &mdash; නිල වෙබ් අඩවිය *[http://terre.sans.frontiere.free.fr/page_a_voir_a_faire/top_100.htm ලොව ලස්සනම ස්ථාන 100 - 95 - සීගිරිය] *[http://www.go2srilanka.com/destinations.html ගමනාන්ත - ශ්‍රී ලංකාව - ආකර්ෂණීය ස්ථාන] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106000919/http://www.go2srilanka.com/destinations.html |date=2007-11-06 }} *[http://www.imagesofceylon.com ග්‍රී ලාංකීය ඉතිහාසයේ පින්තූර ] {{Sri Lanka topics}} {{World Heritage Sites in Sri Lanka}} {{Lists of World Heritage Sites in Asia}} [[Category:Lists of World Heritage Sites|Sri Lanka]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ පිහිටි ලෝක උරුම අඩවි| ]] [[Category:Lists of tourist attractions in Sri Lanka|World Heritage Sites]] [[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි ලෝක උරුම ]] 1edoulx7tozhrdwoebdp09bw1iyzw2n 798780 798776 2026-09-07T02:19:45Z KSLwiki24 70498 /* */ 798780 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ස්ථාන | image =<div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:Welterbe.svg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන පිහිටීම (හරිත තිත් ස්වභාවික ස්ථාන වේ, රතු තිත් සංස්කෘතික ස්ථාන වේ)|alt=Map of Sri Lanka with locations of World Heritage Sites |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.30|N|long=80.64 |E|label=[[මහනුවර]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.9569|N|long=80.7597 |E|label=[[සීගිරිය]] | position=top}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.35|N|long=80.38 |E|label=[[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.05|N|long=80.22 |E|label=[[ගාලු කොටුව]] | position= bottom}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.933333|N|long=81.0 |E|label=[[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.85|N|long=80.65 |E|label=[[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.416667|N|long=80.5 |E|label=[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | position=bottom|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.45|N|long=80.8 |E|label=[[දුම්බර කඳුවැටිය]] | position=right|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.813056 |long=80.484444|label=[[ශ්‍රී පාද කඳුවැටිය ආශ්‍රිත වනගත අභයභූමිය|ශ්‍රී පාද අභයභූමිය]] | position=left|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.8 |long=80.8|label=[[හෝර්ටන් තැන්න ජාතික උද්‍යානය|හෝර්ටන් තැන්න]] | position=right|mark=Green pog.svg}} }} | header1 = සංඛ්‍යාත්මක තොරතුරු | label1 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data1 = 8 | label2 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data2 = 8 | label3 = මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත | data3 = 4 | label4 = ලෝක මතක උරුම | data4 = 5 | label5 = අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම | data5 = 3 | label6 = ලෝක උරුම පළමු ලියාපදිංචිය | data6 = වර්ෂ 1982 | label7 = ලෝක උරුම නවතම ලියාපදිංචිය | data7 = වර්ෂ 2010 }} [[යුනෙස්කෝ|එක්සත් ජාතීන්ගේ අධ්‍යාපනික, විද්‍යාත්මක හා සංස්කෘතික සංවිධානය]] (UNESCO) විසින් 1972 දී පිහිටුවන ලද යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇති රටවල් විසින් නම් කරන ලද කැපී පෙනෙන විශ්වීය [[සංස්කෘතික උරුමයන්|සංස්කෘතික]] හෝ [[ස්වාභාවික උරුමයන්]] සහිත [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලෝක උරුම ස්ථාන]] නම් කරයි.<ref name="convention">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The World Heritage Convention |url=https://whc.unesco.org/en/convention/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/ |archive-date=27 August 2016 |access-date=21 September 2010 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> සංස්කෘතික උරුමයන් යනු ස්මාරක (වාස්තු විද්‍යාත්මක කෘති, ස්මාරක මූර්ති හෝ සෙල්ලිපි වැනි), ගොඩනැගිලි කණ්ඩායම් සහ ස්ථාන (පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන ඇතුළුව) වලින් සමන්විත වේ. විද්‍යාව, සංරක්ෂණය හෝ ස්වාභාවික සුන්දරත්වය යන දෘෂ්ටි කෝණයෙන් වැදගත් වන ස්වාභාවික ලක්ෂණ (භෞතික හා ජීව විද්‍යාත්මක සැකැස්මන්ගෙන් සමන්විත), භූ විද්‍යාත්මක හා භෞතික විද්‍යාත්මක සැකැස්ම (වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති සතුන් සහ ශාක විශේෂවල වාසස්ථාන ඇතුළුව) සහ ස්වාභාවික ස්ථාන ස්වාභාවික උරුමයන් ලෙස අර්ථ දැක්වේ.[[ශ්‍රී ලංකාව]] 1980 ජුනි 6 වන දින සම්මුතිය අනුමත කළේය.<ref name="Sri Lanka2">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref>යුනෙස්කෝ සම්මුතිය අනුව ප්‍රධාන උරුම කාණ්ඩ හතරක් වන අතර එක් එක් කාණ්ඩ යටතේ උරුමය කළමණාකරණය කිරීම සිදුවේ.එම කාණ්ඩ නම්, *ලෝක උරුම ස්ථාන *ජෛවගෝල රක්ෂිත *ලෝක මතක උරුම *අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage |url=https://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |archive-date=1 February 2021 |access-date=3 February 2021 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> වර්තමානය වන විට, ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන අටක් ලැයිස්තුවේ ඇත. පළමු ස්ථාන තුන වන [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය|පොළොන්නරුව පුරාණ නගරය]], [[සීගිරිය- පුරාණ නගරය|සීගිරිය පුරාණ නගරය]] සහ [[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුර පූජනීය නගරය]] 1982 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මෑත කාලීන ස්ථානය වන ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්|මධ්‍යම කඳුකරය]] 2010 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මධ්‍යම කඳුකරය සහ [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ වන රක්ෂිතය]] ස්වාභාවික ස්ථාන වන අතර අනෙක් හය සංස්කෘතික වේ. ඊට අමතරව, ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ස්ථාන හයක් ඇත. ඊට අමතරව ජෛවගෝල රක්ෂිත 4 ක්,ලෝක මතක උරුම 5 ක් සහ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම 3 ක් ද යුනෙස්කෝ සම්මුතිය යටතේ ශ්‍රී ලංකාවට හිමිව පවතී.එසේම 1983–1989 කාලය තුළ ලෝක උරුම කමිටුවේ සාමාජිකයෙකු ලෙස රට සේවය කළේය.ශ්‍රී ලංකාව තුළ යුනෙස්කෝව සම්බන්ධීකරණය කිරීම,ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා වගකිව යුතු නිල රාජ්‍ය ආයතය වශයෙන් 1949 දී පිහිටුවන ලද සහ 2024 අංක 38 දරණ යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභා පනත යටතේ පිහිටුවන ලද '''"යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභාව (Sri Lanka National Commission for UNESCO)"''' කටයුතු කරනු ලබයි.<ref name="Sri Lanka4">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> == ලෝක උරුම ස්ථාන == යුනෙස්කෝව [[ලෝක උරුම අඩවිය#තේරීමේ නිර්ණායක|නිර්ණායක දහයක්]] යටතේ අඩවි ලැයිස්තුගත කරයි; සෑම ප්‍රවේශයක්ම අවම වශයෙන් එක් නිර්ණායකයක්වත් සපුරාලිය යුතුය. නිර්ණායක i සිට vi දක්වා සංස්කෘතික වන අතර vii හරහා x ස්වභාවික වේ.<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/criteria/|title=UNESCO World Heritage Centre – The Criteria for Selection|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=17 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160612152223/https://whc.unesco.org/en/criteria/|archive-date=12 June 2016|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> {{clear}} {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|World Heritage Sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[අනුරාධපුර (පෞරාණික නගරය)|අනුරාධපුර පූජනීය නගරය]] | [[File:Ruwanweli Maha Seya - Anuradhapura.jpg|150px|Ruwanweli_Maha_Seya_-_Anuradhapura]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 200; ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | අනුරාධපුරය ශ්‍රී ලංකා‌වේ අගනුවරක්ව පැවති අතර අදටත් ශ්‍රී ලාංකීය ශිෂ්ඨාචාර‍යේ සුරැකිව පවතින නටබුන් සදහා ලෝක ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි. අනුරාධපුරය නගරය මුල් කරගත් ශිෂ්ඨාචාරය ආසියා‍වේ පැවති විශිෂ්ඨත ම එකකි. දැනට එක්සත් ජාතින් ‍ලෝක උරුමයක් වන මෙය වර්තමාන අගනුවර වන ‍කොළඹ සිට කි.මී. 205 උතුරින්, උතුරු මැද පළාත මල්වතු ඔය ඉවුර මුල් කර‍ගෙන පිහිටා ති‍බේ. ක්‍රි.පූ 4 වන සියව‍සේ ආරම්භ වූ අනුරාධපුර රාජධානිය, 11 වන සියවස දක්වා ම දකුණු ආසිය‍‍වේ ස්ථාවරත ම ‍‍දේශපාලන හා ආර්ථීක මධ්‍යස්ථනයක් ‍ලෙස වැජඹුණි.‍ බෞද්ධ ලෝකයට පූජනීය නගරයක් වූ, වර්ග කි.මි. 40 පුරා විහිදුනු ‍‍බෞද්ධ ආරාම පිහිටා ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152972|title=Sacred City of Anuradhapura: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705150829/https://whc.unesco.org/document/152972|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/200/|title=Sacred City of Anuradhapura|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707093013/http://whc.unesco.org/en/list/200|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | [[File:Polonnaruwa Vatadage.jpg|150px|alt=Ruins of a Buddhist temple]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 201; i, iii, vi (සංස්කෘතික) | දෙමළ මහාසෑය(රන්කොත් වෙහෙර)-පොළොන්නරුව]] ‍චෝල ආක්‍රමණිකයින් පරදවා පළමුවන විජයබා රජු විසින් අගනුවර කර ගත් ‍පොළොන්නරුව ලංකා‍වේ ‍දෙවන පැරණිතම නගරයයි. එනමුත් ‍පොළොන්නරු රාජධානි‍යේ වැදගත්ම චරිතය වන්නේ ඔහුගේ මුනුබුරු මහා පරාක්‍රමබාහු රජුය. කෙටි චෝල පාලන සමයේ දී ‍මෙම නගරය ජනනාත මංගලම් ‍ලෙස ද හදුන්වා ති‍බේ. එ‍හෙත් ඉන් පසු පත් වූ පාලකයින්‍ අතරින් නිශ්ශංකමල්ල රජු හැරුණු විට පත් වූ අ‍නෙක් පාලකයින් එතරම් සාර්ථක ‍නොවූහ. එම රජවරු ඇති කර ගත් දකුණු ඉන්දියානු විවාහ සම්බන්ධතා පසු කාලීනව ඇති වූ දකුණු ඉන්දියානු ආක්‍රමණවලට ද රාජධානිය දඹ‍දෙණියට සංක්‍රමණය වීමටද හේතු විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152973|title=Ancient City of Polonnaruwa: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103509/https://whc.unesco.org/document/152973|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/201/|title=Ancient City of Polonnaruwa|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103437/https://whc.unesco.org/en/list/201/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[සීගිරිය]] | [[File:Sigiriya.jpg|150px|alt=A large granite rock with people walking toward it]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1982 | 202; ii, iii, iv (සංස්කෘතික) | සීගිරිය ලොව අට වන පුදුමය ලෙස හඳුන්වයි. ‍මෙය ඉතා ඈත අතීතයේදී සිංහලයේ රජ කළ,ලොව ප්රථම ගුවන් යානය වන දඩු මොනරයෙන් අහසින් ගමන් කරමින් මුළු ලොවම පාලනය කළ ලෝකාධිපති ලංකේෂ්වර රාවණ අධිරාජ්‍යා විසින් ක්‍රි.පූ 5000 දී ඉදිකරන ලද ආරක්ෂිත මාළිගා සංකීර්ණයක් ලෙස සලකනු ලබයි එතුමාට අමතරව කුවේර රජුත් පසුව පලමුවන කාශ්‍යප රජුත් මෙම මාලිගාව භාවිතා කරන ලදි.සීගිරි ගල මුදු‍නෙහි මාළිගාවක නටබුන්ද, ගල මධ්‍යයේ සිංහ දොරටුවක් ද බිතූ සිතුවම් සහ කැටපත් පවුර පිහිටා ඇත.‍ ‍මෙහි ඇති ‍වෙනත් වැදගත් අංග ‍ලෙස බිතු සිතුවම්, පර්වතය පහළින් පිහිටා ඇති මාලිගා සංකීර්ණය, දිය අගල්, පවුරු සහ පර්වත‍යේ සිට මිටර සිය ගණනක් දුරට විහි‍‍දෙන උද්‍යාන දැක්විය හැකිය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152974|title=Ancient City of Sigiriya: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705132910/https://whc.unesco.org/document/152974|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/202/|title=Ancient City of Sigiriya|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=6 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220806053436/https://whc.unesco.org/en/list/202|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[මහනුවර]] පූජනීය නගරය | [[File:SL Kandy asv2020-01 img33 Sacred Tooth Temple.jpg|150px|alt=A Buddhist temple in white stone and a flag in front]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1988 | 450; iv, vi (සංස්කෘතික) | මහනුවර නගරයේ පිහිටා ඇති පූජනීය ස්ථානයක් වන දළදා මාලිගා‍වේ බුදුන් වහන්‍‍සේගේ දන්ත ධාතුව තැන්පත් කර ඇත. රාජ්‍ය ‍දේශපාලන වැදගත් සංකේතයක් වන දන්ත ධාතූන් වහන්සේගේ හිමිකරු ර‍ටෙහි පාලකයා බව සැලකෙන මතයක් පුරාණ කාල‍යේ සිටම පවති. වර්ෂ 1592 සිට 1815 දක්වා කාල සීමාවෙහි දී ලංකාවේ අගනුවර ලෙස මහනුවර පැවති අතර දළදා මාලිගාව නිසාවෙන් මහනුවර නගරය එක්සත් ජාතීන්ගේ ලෝක උරුමයක් ලෙස නම් කරනු ලැබීය. වසරකට වරක් ආගමික වතාවත් පැවැත්වී‍මේ අවස්ථාව අස්ගිරි මල්වතු ‍දෙපාර්ශවය අතර හුවමාරු ‍වේ. ත්‍රස්තවාදි ප්‍රහාරයකින් හානි සිදු වුවද දැන් සම්පුර්ණයෙන් ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153507|title=Sacred City of Kandy: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705171904/https://whc.unesco.org/document/153507|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/450/|title=Sacred City of Kandy|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=1 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220801225441/https://whc.unesco.org/en/list/450|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | [[File:20160128 Sri Lanka 4107 Sinharaja Forest Reserve sRGB (25468886730).jpg|150px|alt=Look at a rain forest from above]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමු පලාත]] සහ [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණූ පලාත]] | 1988 | 405; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකා‌වේ ව‍න උද්‍යානයක් වන සිංහරාජ වනය, යුනෙස්කෝව මගින් ‍ජෛව ගෝලීය රක්ෂිතයක් හා ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ති‍බේ. නො ඉදුල් වැසි වනාන්තරයක් වන ‍මෙය, ළඟා වීමට ඇති අපහසු බව නිසා ම දැව කර්මාන්ත‍යේ ග්‍රහණ‍යෙන් මිදී ඇත. ‍මෙය 1889 දී ලෝක උරුමයක් ද 1978 දී ලෝක උරුමයක් ද ලෙස ද නම් කර තිබේ. නැගෙනහිර - බටහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 21 ද උතුරු- නැගෙනහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 7 පමණක් වුව ද ඉතා සරු ‍ජෛව විවිධත්වයකට සහ ආ‍වේනික වි‍ශේෂ (කෘමීන්, ශාක, උරගයන්, පක්ෂීන් සහ ක්ෂීර‍පායීන්) රැසකට ‍සෙවණ සපයයි.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/405/|title=Sinharaja Forest Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802042303/https://whc.unesco.org/en/list/405|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ගාලු කොටුව|පැරණි ගාලු නගරය සහ එහි බලකොටු]] |[[File:Galle Fort.jpg|150px|alt=Aerial photo of Galle fort]] |[[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පලාත]] | 1988 | 451; iv (සංස්කෘතික) | ගාල්ල, ශ්‍රී ලංකා‌වේ නිරිතදිග ‍වෙරළ තීර‍යේ ‍කොළඹ සිට කි.මි. 119 දුරින් පිහිටි නගරයකි. පෘතුගීසීන් පැමිණීමට ‍පෙර 16 වන සියව‍සේ දී ධීවර වරායක් ලෙස පැවති මෙය එවකට ගිම්මතිත්ත ‍ලෙස හදුන්වා ඇත. (ඉබන්බතුතා ක්වලි (Qali) ලෙස හදුන්වා ති‍බේ.) 18 වන සියව‍සේ බ්‍රිතාන්‍ය පාලකයින් කොළඹ ප්‍රධාන වරාය ‍ලෙස සැලකීමට ‍පෙර ගාල්ල එහි දියුණු‍වේ උපරිමයට එළඹ තිබිණ. 2004.12.26 දින ඇති වු සුනාමි උවදුරින් නගරයට හානි සිදු වූ අතර දහස් ගනණක් ජීවිතක්ෂයට පත් විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153511|title=Old Town of Galle and its Fortifications: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705121023/https://whc.unesco.org/document/153511|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/451/|title=Old Town of Galle and its Fortifications|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802020044/https://whc.unesco.org/en/list/451|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | [[File:Dambulla-buddhastupa.jpg|150px|alt=Stupa with sitting Buddhas around it in a cave with painted walls]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] | 1991 | 561; i, iv (සංස්කෘතික) | දඹුලු ‍ලෙන් විහාරය (රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහාරය) රට මැද භාගයට වන්නට පිහිටි, ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ඇති ස්ථානයකි. ‍කොළඹින් කි.මි. 148 නැ‍ගෙනහිරින්ද මහනුවරින් කි.මි. 72 උතුරින්ද පිහිටා ඇති ‍මෙය ඉතා ‍හොදින් සුරැකිව ඇති විහාර සංකීර්ණයකි. තැනිතලාවෙන් මි.160 උසින් පිහිටි පර්වතයක, 80 ට අධික ‍ලෙන් සංඛ්‍යාවක් පවතින අතර ‍ලෙන් පහක් ආශ්‍රිතව විහාර අංගනය පිහිටා ඇත. බුද්ධ චරිතයට අදාළ ස්තූප සහ බිතු සිතුවම් නිසා ‍මෙම විහාරය ලෝක ප්‍රසිද්ධියට පත් වී ඇත. බුද්ධ ස්තූප 153, සිංහල රජුන්ගේ ප්‍රතිමා 3 සහ දැව ප්‍රතිමා 4 ක් වර්ග මි. 2100 ප්‍ර‍දේශයක පිහිටා ති‍බේ.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/561|title=Rangiri Dambulla Cave Temple|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001422/http://whc.unesco.org/en/list/561|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්]] | [[File:Sri Pada 02.jpg|150px|alt=A mountain from far]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] සහ [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව පලාත]] | 2010 | 1203; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකාවේ උස්බිම් තෙත් කලාපීය උද්‍යාන තුනකින් සමන්විත වේ: කඳු මුදුන වන සංරක්ෂණ ප්‍රදේශය, හෝර්ටන් තැන්න ජාතික වනෝද්‍යානය සහ නකල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය. ශ්‍රී පාදස්ථානය බෞද්ධ වන්දනාකරුවන් සඳහා සැලකිය යුතු මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත්ව ඇති උසම ස්ථානයයි. එය ආවේණික විශේෂ ඇදහිය නොහැකි පරාසයක් සහිත ජෛව විවිධත්ව උණුසුම් ස්ථානයකි. බටහිර දම් පාට මුහුණැති ලැංගූර්, සිහින් ලෝරිස් සහ ශ්‍රී ලංකා දිවියා වැනි වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති විශේෂ කිහිපයක් පවා මෙහි සොයාගත හැකිය.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1203|title=Central Highlands of Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001427/http://whc.unesco.org/en/list/1203|url-status=live}}</ref> |- |} === තාවකාලික ලැයිස්තුව === ලෝක උරුම ලැයිස්තුවේ ලියා ඇති ස්ථාන වලට අමතරව, සාමාජික රටවලට නම් කිරීම සඳහා සලකා බැලිය හැකි තාවකාලික ස්ථාන ලැයිස්තුවක් පවත්වා ගත හැකිය. ලෝක උරුම ලැයිස්තුව සඳහා නාමයෝජනා පිළිගනු ලබන්නේ එම ස්ථානය කලින් තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ලැයිස්තුගත කර ඇත්නම් පමණි.<ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |title=Tentative Lists |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=7 October 2010 |archive-date=1 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160401104537/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |url-status=live }}</ref>වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ අඩවි හයක් ඇත.<ref name="Sri Lanka">{{Cite web |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|Tentative sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] | | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2006 | ii, v (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|title=Seruwila Mangala Raja Maha Vihara|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ මහවැලි ගඟ දිගේ සේරුවිල සිට ශ්‍රී පාදය පුරාණ වන්දනා මාර්ගය | [[File:Adam's Peak - January 2020.jpg|150px|alt=A conical mountain]] | අඩවි කිහිපයක් | 2010 | ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|title=Seruwila to Sri Pada (Sacred Foot Print Shrine), Ancient pilgrim route along the Mahaweli river in Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225958/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රජගල පුරාවිද්‍යා භූමිය|රජගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයේ පිහිටි පුරාණ ආරියකර විහාරය]] | [[File:Rajagala Archaeological Site 1.jpg|150px|alt=Temple ruins with several pillars standing]] | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2020 | i, iii, iv (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|title=Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ භාවනා ආරාම | [[File:A resting place in Ritigala.jpg|150x150px|alt=A resting place in the Ritigala monastery]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]], [[North Western Province, Sri Lanka|වයඹ]] | 2024 | iii, iv, v (සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=4 June 2024 |title=Buddhist Meditation Monasteries of Ancient Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6774/ |access-date=30 June 2024 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ තේ සංස්කෘතික භූ දර්ශනය | [[File:Tea plantation Haputale.jpg|150px|alt=Tea plantation (Dambatenne estates) at about 1800&nbsp;m above sea level in Haputale, Hill Country]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]], [[Uva Province, Sri Lanka|ඌව]] | 2025 | iv, v, vi(සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=19 August 2025 |title=Sri Lanka’s Tea Cultural Landscape|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6888/|access-date=09 October 2025 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | [[රිටිගල ස්වාභාවික දැඩි රක්‍ෂිතය|රිටිගල දැඩි ස්වභාව රක්ෂිතය]] | [[File:Pathway to Ritigala Monastery -SriLanka.png|center|150px]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]] | 2026 | xii,ix,x(ස්වභාවික) |<ref>{{Cite web |date=31 March 2026 |title=Ritigala Strike Nature Reserve|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/7008/|access-date= 15 June 2026 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |} ==මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත == යුනෙස්කෝවේ මිනිසා සහ ජෛවගෝල වැඩසටහන (Man and the Biosphere Programme – MAB) යනු මිනිසා සහ ස්වාභාවික පරිසරය අතර ඇති සම්බන්ධතාවය තිරසාර ලෙස පවත්වාගෙන යාම අරමුණු කරගත් ජාත්‍යන්තර වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන යටතේ ස්වාභාවික පරිසර පද්ධති, ජෛව විවිධත්වය සහ ස්වාභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය කිරීමත්, ඒ සමඟ ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ තිරසාර සංවර්ධනය ප්‍රවර්ධනය කිරීමත් සඳහා ජෛවගෝල රක්ෂිත (Biosphere Reserves) නම් ප්‍රදේශ හඳුනාගෙන නම් කරනු ලැබේ.ශ්‍රී ලංකාවේ දැනට ජෛවගෝල රක්ෂිත ස්ථාන 4 ක් පවතී.<ref>{{Cite web |title=What are biosphere reserves? |url=https://www.unesco.org/en/mab/wnbr/about |website=UNESCO |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ ජෛවගෝල රක්ෂිත}} ! style="width:180px;" scope="col" | ජෛවගෝල රක්ෂිතය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:120px;" scope="col" | ස්ථානය ! style="width:70px;" scope="col" | නම් කළ වර්ෂය ! style="width:100px;" scope="col" | වර්ග ප්‍රමාණය ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[හුරුලු වන රක්ෂිතය|හුරුලු ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Hurulu Eco Park 03.JPG|150px|Hurulu_Eco_Park_03]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද පළාත]] | 1977 | 69,641 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයට අයත් සදාහරිත වනාන්තර පරිසර පද්ධතියක් වන මෙය අලි ඇතුළු විවිධ වනජීවීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.<ref>{{Cite web |title=Hurulu |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/list |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:20160128 Sri Lanka 4132 Sinharaja Forest Preserve sRGB (25674474901).jpg|150px|alt=Sinharaja rainforest]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව]], [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු]] | 1978 | 29,830 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ පහතරට තෙත් කලාපයේ ඉතිරිව ඇති විශාලතම අඛණ්ඩ සදාහරිත වැසි වනාන්තර ප්‍රදේශය වන මෙය ශාක හා සත්ව විශේෂවල ඉහළ ආවේණිකත්වය හේතුවෙන් විශේෂ සංරක්ෂණ වැදගත්කමක් දරයි.<ref>{{Cite web |title=Sinharaja |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/sinharaja |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[කන්නෙලිය වන රක්ෂිතය|කන්නෙලිය–දෙදියගල–නාකියාදෙනිය ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Raining in kanneliya forest.jpg|150px|Raining_in_kanneliya_forest]] | [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]] | 2004 | 25,393 හෙක්ටයාර් | කන්නෙලිය, දෙදියගල සහ නකියාදෙනිය යන එකිනෙකට සම්බන්ධ වනාන්තර ප්‍රදේශවලින් සමන්විත මෙම ජෛවගෝල රක්ෂිතය ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු තෙත් කලාපයේ වැදගත් ජෛව විවිධත්ව හා ආවේණික විශේෂ සංරක්ෂණ ප්‍රදේශයකි.<ref>{{Cite web |title=Kanneliya-Dediyagala-Nakiyadeniya |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/kanneliya-dediyagala-nakiyadeniya |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[බූන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය|බූන්දල ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Three Elephants.jpg|150px|Three_Elephants]] | [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]] | 2005 | 18,242 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ එකම වෙරළබඩ ජෛවගෝල රක්ෂිතය වන මෙය තෙත්බිම්, කලපු, වෙරළ සහ වියළි කලාපීය වනාන්තර ඇතුළු විවිධ පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත වන අතර, සංක්‍රමණික හා දේශීය පක්ෂීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.<ref>{{Cite web |title=Bundala |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/bundala |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == ලෝක මතක උරුම == '''යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක වැඩසටහන''' ({{lang-en|Memory of the World Programme}}) යනු ලෝකයේ වැදගත් '''ලේඛනමය උරුම''' සංරක්ෂණය කිරීම, ඒවාට ප්‍රවේශය පුළුල් කිරීම සහ ඒවායේ වැදගත්කම පිළිබඳ මහජන දැනුවත්භාවය වැඩි කිරීම අරමුණු කරගත් යුනෙස්කෝ වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන 1992 දී ආරම්භ කරන ලද අතර, ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් සහිත ලේඛනමය උරුමයන් '''යුනෙස්කෝ ලෝක මතක ජාත්‍යන්තර ලේඛනය''' වෙත ඇතුළත් කරනු ලැබේ.2025 වන විට ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධ ලේඛනමය උරුමයන් පහක් යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කර තිබේ.<ref>{{Cite web |title=Memory of the World: About the programme |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/about |website=UNESCO |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධ යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම}} ! style="width:220px;" scope="col" | උරුමය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය ! style="width:180px;" scope="col" | ඉදිරිපත් කළ රට/රටවල් ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගමේ ලේඛන | [[File:Dutch Coat of Arms Galle.jpg|150px|Dutch_Coat_of_Arms_Galle]] | 2003 | ඉන්දියාව, ඉන්දුනීසියාව, නෙදර්ලන්තය, දකුණු අප්‍රිකාව සහ ශ්‍රී ලංකාව | ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගම (VOC) සම්බන්ධ ලේඛනාගාර එකතුවකි. එය ආසියාව හා අනෙකුත් ප්‍රදේශවල යටත්විජිත සහ වෙළඳ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය උරුමයකි.<ref>{{Cite web |title=Archives of the Dutch East India Company |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | ඉන්දියානු සාගර සුනාමි ලේඛන | [[File:2004 Indian Ocean earthquake - affected countries.png|150px|2004_Indian_Ocean_earthquake_-_affected_countries]] | 2017 | ඉන්දුනීසියාව සහ ශ්‍රී ලංකාව | 2004 ඉන්දියානු සාගර සුනාමි ව්‍යසනය හා ඊට අදාළ සිදුවීම්, ප්‍රතිචාර සහ බලපෑම් සම්බන්ධ ලේඛනමය ද්‍රව්‍ය එකතුවකි.<ref>{{Cite web |title=The Indian Ocean Tsunami Archives |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[මහාවංසය|මහාවංසය]] |[[File:Palm-leaf manuscript of Atthakatha.jpg|150px|alt=ශ්‍රී ලංකාවේ පුස්කොළ අත්පිටපතක්]] | 2023 | ශ්‍රී ලංකාව | ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය ක්‍රි.පූ. 6 වන සියවසේ සිට ක්‍රි.ව. 1815 දක්වා කාලය ආවරණය කරන වැදගත් ඓතිහාසික වංශකථාවකි. එය දකුණු ආසියාවේ ඉතිහාසය සහ බුද්ධාගම පිළිබඳ වැදගත් ලේඛනමය මූලාශ්‍රයකි.<ref>{{Cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[පානදුරාවාදය|1873 පානදුරාවාදයට අදාළ ලේඛන]] |[[File:Venerable Migettuwatte Gunananda Thera (1823-1890).jpg|100px|center|alt=පානදුරාවාදයට සහභාගී වූ මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමි]] <br> [[File:Ola Scriptures And Art Works Of Venerable Migettuwatte Gunananda Thera.jpg|150px|center|alt=මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමියන්ට අදාළ පුස්කොළ ලේඛන]] | 2025 | ශ්‍රී ලංකාව | 1873 දී පැවැත්වුණු පානදුරාවාදයට අදාළ ලේඛන හතරක එකතුවකි. බෞද්ධ හා ක්‍රිස්තියානි නායකයන් අතර පැවති ආගමික සංවාදය සහ ඊට අදාළ ලිපි හුවමාරු මෙම ලේඛනවලට ඇතුළත් වේ.<ref>{{Cite web |title=Documents Connected with the Pānadurā Vādaya (The Great Debate of Panadura) in 1873 |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/register2025 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]] | [[File:Gall Trilingual Inscription.jpg|150px|alt=ගාල්ල ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]] | 2025 | චීනය සහ ශ්‍රී ලංකාව | චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂාවලින් සමන්විත ඓතිහාසික සෙල්ලිපියකි. එය සෙල්ලිපිය පිහිටවූ තැනැත්තන් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදය වෙත සිදු කල පූජාවන් මෙන්ම ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඇතුළු ආසියානු කලාපය අතර පැවති ඓතිහාසික සම්බන්ධතා පිළිබඳ වැදගත් සාක්ෂියකි.<ref>{{Cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම == ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය යනු පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වන සාම්ප්‍රදායික දැනුම, කුසලතා, රංග කලාවන්, ශිල්පීය සම්ප්‍රදායන් සහ සංස්කෘතික භාවිතයන්ගෙන් සමන්විත උරුමයකි. UNESCO හි [[මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුව|මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට]] ශ්‍රී ලංකාවට අදාළ අංග තුනක් ඇතුළත් කර ඇත. ඒවා නම් 2018 දී ඇතුළත් කළ රූකඩ නාට්‍ය, 2021 දී ඇතුළත් කළ දුම්බර රටා කලාල නිෂ්පාදනයේ සාම්ප්‍රදායික ශිල්පය සහ 2025 දී ඇතුළත් කළ කිතුල් මැදීම/කිතුල් කැපීමේ පාරම්පරික තාක්ෂණයයි.<ref>{{Cite web |title=Sri Lanka – Intangible Cultural Heritage |url=https://ich.unesco.org/en/state/sri-lanka-LK |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය}} ! style="width:220px;" scope="col" | උරුමය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය ! style="width:180px;" scope="col" | ඉදිරිපත් කළ රට ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[රූකඩ නාට්‍ය]] | [[File:AmbalangodaImMuseum.jpg|150px|Ambalangoda traditional puppets]] | 2018 | ශ්‍රී ලංකාව | ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික නූල් රූකඩ නාට්‍ය කලාවකි. මෙය විනෝදාස්වාදය සමඟ සමාජීය හා සංස්කෘතික පණිවිඩ සම්ප්‍රේෂණය කරන අතර, විශේෂයෙන් දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට පැවත එන කලා සම්ප්‍රදායකි. 2018 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Rūkada Nātya, traditional string puppet drama in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/rukada-natya-traditional-string-puppet-drama-in-sri-lanka-01370 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[දුම්බර රටා කලාල]] | [[File:Dumbara Rata.jpg|150px|Traditional Dumbara Rata Kalala]] | 2021 | ශ්‍රී ලංකාව | දුම්බර ප්‍රදේශයේ සාම්ප්‍රදායිකව නිපදවන අතින් වියන ලද කලාල වර්ගයකි. ස්වභාවික ශාක තන්තු සහ පාරම්පරික වියන ක්‍රම භාවිතයෙන් නිර්මාණය කරන මෙම කලාලවල සංකීර්ණ රටා සහ සාම්ප්‍රදායික මෝස්තර දැකිය හැක. දුම්බර රටා කලාල නිෂ්පාදනයේ සාම්ප්‍රදායික ශිල්පය 2021 දී UNESCO නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Traditional craftsmanship of making Dumbara Ratā Kalāla |url=https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-craftsmanship-of-making-dumbara-rat-kal-la-01543 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Dumbara Weaving: Sri Lankan Art, Skill & Village Life |url=https://khiri.com/dumbara-weaving/ |publisher=Khiri Travel |date=22 June 2023 |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[කිතුල් මැදීම|කිතුල් මැදීම/කිතුල් කැපීම]] | [[File:Kithul treacle.jpg|75px|center|Kithul_treacle]]<br>[[File:Life in the jungle.jpg|150px|Kithul tapping in Sri Lanka]] | 2025 | ශ්‍රී ලංකාව | කිතුල් ගසෙන් පැණි රස යුෂ ලබාගැනීම සඳහා පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වූ සාම්ප්‍රදායික දැනුම, කුසලතා සහ තාක්ෂණික ක්‍රමවේදයන්ගෙන් සමන්විත උරුමයකි. කිතුල් ගසට නැගීම, මල් දඬු සකස් කිරීම සහ යුෂ එකතු කිරීම වැනි ක්‍රියා මෙයට ඇතුළත් වේ. 2025 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} ==මේ අඩවියත් බලන්න== *[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]] *[[ශ්‍රී ලංකාව]] == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} == බාහිර සබැඳි == *[http://whc.unesco.org/en/list යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවි ලැයිස්තුව] &mdash; නිල වෙබ් අඩවිය *[http://terre.sans.frontiere.free.fr/page_a_voir_a_faire/top_100.htm ලොව ලස්සනම ස්ථාන 100 - 95 - සීගිරිය] *[http://www.go2srilanka.com/destinations.html ගමනාන්ත - ශ්‍රී ලංකාව - ආකර්ෂණීය ස්ථාන] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106000919/http://www.go2srilanka.com/destinations.html |date=2007-11-06 }} *[http://www.imagesofceylon.com ග්‍රී ලාංකීය ඉතිහාසයේ පින්තූර ] {{Sri Lanka topics}} {{World Heritage Sites in Sri Lanka}} {{Lists of World Heritage Sites in Asia}} [[Category:Lists of World Heritage Sites|Sri Lanka]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ පිහිටි ලෝක උරුම අඩවි| ]] [[Category:Lists of tourist attractions in Sri Lanka|World Heritage Sites]] [[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි ලෝක උරුම ]] njdcbbani6esoei2cgdw3yzlakpp5ci 798781 798780 2026-09-07T02:26:06Z KSLwiki24 70498 798781 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ස්ථාන | image =<div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:Welterbe.svg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන පිහිටීම (හරිත තිත් ස්වභාවික ස්ථාන වේ, රතු තිත් සංස්කෘතික ස්ථාන වේ)|alt=Map of Sri Lanka with locations of World Heritage Sites |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.30|N|long=80.64 |E|label=[[මහනුවර]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.9569|N|long=80.7597 |E|label=[[සීගිරිය]] | position=top}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.35|N|long=80.38 |E|label=[[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.05|N|long=80.22 |E|label=[[ගාලු කොටුව]] | position= bottom}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.933333|N|long=81.0 |E|label=[[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.85|N|long=80.65 |E|label=[[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.416667|N|long=80.5 |E|label=[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | position=bottom|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.45|N|long=80.8 |E|label=[[දුම්බර කඳුවැටිය]] | position=right|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.813056 |long=80.484444|label=[[ශ්‍රී පාද කඳුවැටිය ආශ්‍රිත වනගත අභයභූමිය|ශ්‍රී පාද අභයභූමිය]] | position=left|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.8 |long=80.8|label=[[හෝර්ටන් තැන්න ජාතික උද්‍යානය|හෝර්ටන් තැන්න]] | position=right|mark=Green pog.svg}} }} | header1 = සංඛ්‍යාත්මක තොරතුරු | label1 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data1 = 8 | label2 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data2 = 8 | label3 = මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත | data3 = 4 | label4 = ලෝක මතක උරුම | data4 = 5 | label5 = අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම | data5 = 3 | label6 = ලෝක උරුම පළමු ලියාපදිංචිය | data6 = වර්ෂ 1982 | label7 = ලෝක උරුම නවතම ලියාපදිංචිය | data7 = වර්ෂ 2010 }} [[යුනෙස්කෝ|එක්සත් ජාතීන්ගේ අධ්‍යාපනික, විද්‍යාත්මක හා සංස්කෘතික සංවිධානය]] (UNESCO) විසින් 1972 දී පිහිටුවන ලද යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇති රටවල් විසින් නම් කරන ලද කැපී පෙනෙන විශ්වීය [[සංස්කෘතික උරුමයන්|සංස්කෘතික]] හෝ [[ස්වාභාවික උරුමයන්]] සහිත [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලෝක උරුම ස්ථාන]] නම් කරයි.<ref name="convention">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The World Heritage Convention |url=https://whc.unesco.org/en/convention/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/ |archive-date=27 August 2016 |access-date=21 September 2010 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> සංස්කෘතික උරුමයන් යනු ස්මාරක (වාස්තු විද්‍යාත්මක කෘති, ස්මාරක මූර්ති හෝ සෙල්ලිපි වැනි), ගොඩනැගිලි කණ්ඩායම් සහ ස්ථාන (පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන ඇතුළුව) වලින් සමන්විත වේ. විද්‍යාව, සංරක්ෂණය හෝ ස්වාභාවික සුන්දරත්වය යන දෘෂ්ටි කෝණයෙන් වැදගත් වන ස්වාභාවික ලක්ෂණ (භෞතික හා ජීව විද්‍යාත්මක සැකැස්මන්ගෙන් සමන්විත), භූ විද්‍යාත්මක හා භෞතික විද්‍යාත්මක සැකැස්ම (වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති සතුන් සහ ශාක විශේෂවල වාසස්ථාන ඇතුළුව) සහ ස්වාභාවික ස්ථාන ස්වාභාවික උරුමයන් ලෙස අර්ථ දැක්වේ.[[ශ්‍රී ලංකාව]] 1980 ජුනි 6 වන දින සම්මුතිය අනුමත කළේය.<ref name="Sri Lanka2">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref>යුනෙස්කෝ සම්මුතිය අනුව ප්‍රධාන උරුම කාණ්ඩ හතරක් වන අතර එක් එක් කාණ්ඩ යටතේ උරුමය කළමණාකරණය කිරීම සිදුවේ.එම කාණ්ඩ නම්, *ලෝක උරුම ස්ථාන *ජෛවගෝල රක්ෂිත *ලෝක මතක උරුම *අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage |url=https://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |archive-date=1 February 2021 |access-date=3 February 2021 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> වර්තමානය වන විට, ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන අටක් ලැයිස්තුවේ ඇත. පළමු ස්ථාන තුන වන [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය|පොළොන්නරුව පුරාණ නගරය]], [[සීගිරිය- පුරාණ නගරය|සීගිරිය පුරාණ නගරය]] සහ [[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුර පූජනීය නගරය]] 1982 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මෑත කාලීන ස්ථානය වන ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්|මධ්‍යම කඳුකරය]] 2010 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මධ්‍යම කඳුකරය සහ [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ වන රක්ෂිතය]] ස්වාභාවික ස්ථාන වන අතර අනෙක් හය සංස්කෘතික වේ. ඊට අමතරව, ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ස්ථාන හයක් ඇත. ඊට අමතරව ජෛවගෝල රක්ෂිත 4 ක්,ලෝක මතක උරුම 5 ක් සහ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම 3 ක් ද යුනෙස්කෝ සම්මුතිය යටතේ ශ්‍රී ලංකාවට හිමිව පවතී.එසේම 1983–1989 කාලය තුළ ලෝක උරුම කමිටුවේ සාමාජිකයෙකු ලෙස රට සේවය කළේය.ශ්‍රී ලංකාව තුළ යුනෙස්කෝව සම්බන්ධීකරණය කිරීම,ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා වගකිව යුතු නිල රාජ්‍ය ආයතය වශයෙන් 1949 දී පිහිටුවන ලද සහ 2024 අංක 38 දරණ යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභා පනත යටතේ පිහිටුවන ලද '''"යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභාව (Sri Lanka National Commission for UNESCO)"''' කටයුතු කරනු ලබයි.<ref name="Sri Lanka4">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> == ලෝක උරුම ස්ථාන == යුනෙස්කෝව [[ලෝක උරුම අඩවිය#තේරීමේ නිර්ණායක|නිර්ණායක දහයක්]] යටතේ අඩවි ලැයිස්තුගත කරයි; සෑම ප්‍රවේශයක්ම අවම වශයෙන් එක් නිර්ණායකයක්වත් සපුරාලිය යුතුය. නිර්ණායක i සිට vi දක්වා සංස්කෘතික වන අතර vii හරහා x ස්වභාවික වේ.<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/criteria/|title=UNESCO World Heritage Centre – The Criteria for Selection|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=17 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160612152223/https://whc.unesco.org/en/criteria/|archive-date=12 June 2016|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> {{clear}} {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|World Heritage Sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[අනුරාධපුර (පෞරාණික නගරය)|අනුරාධපුර පූජනීය නගරය]] | [[File:Ruwanweli Maha Seya - Anuradhapura.jpg|150px|Ruwanweli_Maha_Seya_-_Anuradhapura]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 200; ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | අනුරාධපුරය ශ්‍රී ලංකා‌වේ අගනුවරක්ව පැවති අතර අදටත් ශ්‍රී ලාංකීය ශිෂ්ඨාචාර‍යේ සුරැකිව පවතින නටබුන් සදහා ලෝක ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි. අනුරාධපුරය නගරය මුල් කරගත් ශිෂ්ඨාචාරය ආසියා‍වේ පැවති විශිෂ්ඨත ම එකකි. දැනට එක්සත් ජාතින් ‍ලෝක උරුමයක් වන මෙය වර්තමාන අගනුවර වන ‍කොළඹ සිට කි.මී. 205 උතුරින්, උතුරු මැද පළාත මල්වතු ඔය ඉවුර මුල් කර‍ගෙන පිහිටා ති‍බේ. ක්‍රි.පූ 4 වන සියව‍සේ ආරම්භ වූ අනුරාධපුර රාජධානිය, 11 වන සියවස දක්වා ම දකුණු ආසිය‍‍වේ ස්ථාවරත ම ‍‍දේශපාලන හා ආර්ථීක මධ්‍යස්ථනයක් ‍ලෙස වැජඹුණි.‍ බෞද්ධ ලෝකයට පූජනීය නගරයක් වූ, වර්ග කි.මි. 40 පුරා විහිදුනු ‍‍බෞද්ධ ආරාම පිහිටා ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152972|title=Sacred City of Anuradhapura: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705150829/https://whc.unesco.org/document/152972|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/200/|title=Sacred City of Anuradhapura|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707093013/http://whc.unesco.org/en/list/200|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | [[File:Polonnaruwa Vatadage.jpg|150px|alt=Ruins of a Buddhist temple]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 201; i, iii, vi (සංස්කෘතික) | ‍චෝල ආක්‍රමණිකයින් පරදවා පළමුවන විජයබා රජු විසින් අගනුවර කර ගත් ‍පොළොන්නරුව ලංකා‍වේ ‍දෙවන පැරණිතම නගරයයි. එනමුත් ‍පොළොන්නරු රාජධානි‍යේ වැදගත්ම චරිතය වන්නේ ඔහුගේ මුනුබුරු මහා පරාක්‍රමබාහු රජුය. කෙටි චෝල පාලන සමයේ දී ‍මෙම නගරය ජනනාත මංගලම් ‍ලෙස ද හදුන්වා ති‍බේ. එ‍හෙත් ඉන් පසු පත් වූ පාලකයින්‍ අතරින් නිශ්ශංකමල්ල රජු හැරුණු විට පත් වූ අ‍නෙක් පාලකයින් එතරම් සාර්ථක ‍නොවූහ. එම රජවරු ඇති කර ගත් දකුණු ඉන්දියානු විවාහ සම්බන්ධතා පසු කාලීනව ඇති වූ දකුණු ඉන්දියානු ආක්‍රමණවලට ද රාජධානිය දඹ‍දෙණියට සංක්‍රමණය වීමටද හේතු විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152973|title=Ancient City of Polonnaruwa: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103509/https://whc.unesco.org/document/152973|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/201/|title=Ancient City of Polonnaruwa|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103437/https://whc.unesco.org/en/list/201/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[සීගිරිය]] | [[File:Sigiriya.jpg|150px|alt=A large granite rock with people walking toward it]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1982 | 202; ii, iii, iv (සංස්කෘතික) | සීගිරිය ලොව අට වන පුදුමය ලෙස හඳුන්වයි. ‍මෙය ඉතා ඈත අතීතයේදී සිංහලයේ රජ කළ,ලොව ප්රථම ගුවන් යානය වන දඩු මොනරයෙන් අහසින් ගමන් කරමින් මුළු ලොවම පාලනය කළ ලෝකාධිපති ලංකේෂ්වර රාවණ අධිරාජ්‍යා විසින් ක්‍රි.පූ 5000 දී ඉදිකරන ලද ආරක්ෂිත මාළිගා සංකීර්ණයක් ලෙස සලකනු ලබයි එතුමාට අමතරව කුවේර රජුත් පසුව පලමුවන කාශ්‍යප රජුත් මෙම මාලිගාව භාවිතා කරන ලදි.සීගිරි ගල මුදු‍නෙහි මාළිගාවක නටබුන්ද, ගල මධ්‍යයේ සිංහ දොරටුවක් ද බිතූ සිතුවම් සහ කැටපත් පවුර පිහිටා ඇත.‍ ‍මෙහි ඇති ‍වෙනත් වැදගත් අංග ‍ලෙස බිතු සිතුවම්, පර්වතය පහළින් පිහිටා ඇති මාලිගා සංකීර්ණය, දිය අගල්, පවුරු සහ පර්වත‍යේ සිට මිටර සිය ගණනක් දුරට විහි‍‍දෙන උද්‍යාන දැක්විය හැකිය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152974|title=Ancient City of Sigiriya: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705132910/https://whc.unesco.org/document/152974|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/202/|title=Ancient City of Sigiriya|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=6 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220806053436/https://whc.unesco.org/en/list/202|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[මහනුවර]] පූජනීය නගරය | [[File:SL Kandy asv2020-01 img33 Sacred Tooth Temple.jpg|150px|alt=A Buddhist temple in white stone and a flag in front]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1988 | 450; iv, vi (සංස්කෘතික) | මහනුවර නගරයේ පිහිටා ඇති පූජනීය ස්ථානයක් වන දළදා මාලිගා‍වේ බුදුන් වහන්‍‍සේගේ දන්ත ධාතුව තැන්පත් කර ඇත. රාජ්‍ය ‍දේශපාලන වැදගත් සංකේතයක් වන දන්ත ධාතූන් වහන්සේගේ හිමිකරු ර‍ටෙහි පාලකයා බව සැලකෙන මතයක් පුරාණ කාල‍යේ සිටම පවති. වර්ෂ 1592 සිට 1815 දක්වා කාල සීමාවෙහි දී ලංකාවේ අගනුවර ලෙස මහනුවර පැවති අතර දළදා මාලිගාව නිසාවෙන් මහනුවර නගරය එක්සත් ජාතීන්ගේ ලෝක උරුමයක් ලෙස නම් කරනු ලැබීය. වසරකට වරක් ආගමික වතාවත් පැවැත්වී‍මේ අවස්ථාව අස්ගිරි මල්වතු ‍දෙපාර්ශවය අතර හුවමාරු ‍වේ. ත්‍රස්තවාදි ප්‍රහාරයකින් හානි සිදු වුවද දැන් සම්පුර්ණයෙන් ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153507|title=Sacred City of Kandy: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705171904/https://whc.unesco.org/document/153507|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/450/|title=Sacred City of Kandy|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=1 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220801225441/https://whc.unesco.org/en/list/450|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | [[File:20160128 Sri Lanka 4107 Sinharaja Forest Reserve sRGB (25468886730).jpg|150px|alt=Look at a rain forest from above]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමු පලාත]] සහ [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණූ පලාත]] | 1988 | 405; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකා‌වේ ව‍න උද්‍යානයක් වන සිංහරාජ වනය, යුනෙස්කෝව මගින් ‍ජෛව ගෝලීය රක්ෂිතයක් හා ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ති‍බේ. නො ඉදුල් වැසි වනාන්තරයක් වන ‍මෙය, ළඟා වීමට ඇති අපහසු බව නිසා ම දැව කර්මාන්ත‍යේ ග්‍රහණ‍යෙන් මිදී ඇත. ‍මෙය 1889 දී ලෝක උරුමයක් ද 1978 දී ලෝක උරුමයක් ද ලෙස ද නම් කර තිබේ. නැගෙනහිර - බටහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 21 ද උතුරු- නැගෙනහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 7 පමණක් වුව ද ඉතා සරු ‍ජෛව විවිධත්වයකට සහ ආ‍වේනික වි‍ශේෂ (කෘමීන්, ශාක, උරගයන්, පක්ෂීන් සහ ක්ෂීර‍පායීන්) රැසකට ‍සෙවණ සපයයි.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/405/|title=Sinharaja Forest Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802042303/https://whc.unesco.org/en/list/405|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ගාලු කොටුව|පැරණි ගාලු නගරය සහ එහි බලකොටු]] |[[File:Galle Fort.jpg|150px|alt=Aerial photo of Galle fort]] |[[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පලාත]] | 1988 | 451; iv (සංස්කෘතික) | ගාල්ල, ශ්‍රී ලංකා‌වේ නිරිතදිග ‍වෙරළ තීර‍යේ ‍කොළඹ සිට කි.මි. 119 දුරින් පිහිටි නගරයකි. පෘතුගීසීන් පැමිණීමට ‍පෙර 16 වන සියව‍සේ දී ධීවර වරායක් ලෙස පැවති මෙය එවකට ගිම්මතිත්ත ‍ලෙස හදුන්වා ඇත. (ඉබන්බතුතා ක්වලි (Qali) ලෙස හදුන්වා ති‍බේ.) 18 වන සියව‍සේ බ්‍රිතාන්‍ය පාලකයින් කොළඹ ප්‍රධාන වරාය ‍ලෙස සැලකීමට ‍පෙර ගාල්ල එහි දියුණු‍වේ උපරිමයට එළඹ තිබිණ. 2004.12.26 දින ඇති වු සුනාමි උවදුරින් නගරයට හානි සිදු වූ අතර දහස් ගනණක් ජීවිතක්ෂයට පත් විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153511|title=Old Town of Galle and its Fortifications: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705121023/https://whc.unesco.org/document/153511|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/451/|title=Old Town of Galle and its Fortifications|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802020044/https://whc.unesco.org/en/list/451|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | [[File:Dambulla-buddhastupa.jpg|150px|alt=Stupa with sitting Buddhas around it in a cave with painted walls]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] | 1991 | 561; i, iv (සංස්කෘතික) | දඹුලු ‍ලෙන් විහාරය (රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහාරය) රට මැද භාගයට වන්නට පිහිටි, ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ඇති ස්ථානයකි. ‍කොළඹින් කි.මි. 148 නැ‍ගෙනහිරින්ද මහනුවරින් කි.මි. 72 උතුරින්ද පිහිටා ඇති ‍මෙය ඉතා ‍හොදින් සුරැකිව ඇති විහාර සංකීර්ණයකි. තැනිතලාවෙන් මි.160 උසින් පිහිටි පර්වතයක, 80 ට අධික ‍ලෙන් සංඛ්‍යාවක් පවතින අතර ‍ලෙන් පහක් ආශ්‍රිතව විහාර අංගනය පිහිටා ඇත. බුද්ධ චරිතයට අදාළ ස්තූප සහ බිතු සිතුවම් නිසා ‍මෙම විහාරය ලෝක ප්‍රසිද්ධියට පත් වී ඇත. බුද්ධ ස්තූප 153, සිංහල රජුන්ගේ ප්‍රතිමා 3 සහ දැව ප්‍රතිමා 4 ක් වර්ග මි. 2100 ප්‍ර‍දේශයක පිහිටා ති‍බේ.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/561|title=Rangiri Dambulla Cave Temple|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001422/http://whc.unesco.org/en/list/561|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්]] | [[File:Sri Pada 02.jpg|150px|alt=A mountain from far]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] සහ [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව පලාත]] | 2010 | 1203; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකාවේ උස්බිම් තෙත් කලාපීය උද්‍යාන තුනකින් සමන්විත වේ: කඳු මුදුන වන සංරක්ෂණ ප්‍රදේශය, හෝර්ටන් තැන්න ජාතික වනෝද්‍යානය සහ නකල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය. ශ්‍රී පාදස්ථානය බෞද්ධ වන්දනාකරුවන් සඳහා සැලකිය යුතු මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත්ව ඇති උසම ස්ථානයයි. එය ආවේණික විශේෂ ඇදහිය නොහැකි පරාසයක් සහිත ජෛව විවිධත්ව උණුසුම් ස්ථානයකි. බටහිර දම් පාට මුහුණැති ලැංගූර්, සිහින් ලෝරිස් සහ ශ්‍රී ලංකා දිවියා වැනි වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති විශේෂ කිහිපයක් පවා මෙහි සොයාගත හැකිය.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1203|title=Central Highlands of Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001427/http://whc.unesco.org/en/list/1203|url-status=live}}</ref> |- |} === තාවකාලික ලැයිස්තුව === ලෝක උරුම ලැයිස්තුවේ ලියා ඇති ස්ථාන වලට අමතරව, සාමාජික රටවලට නම් කිරීම සඳහා සලකා බැලිය හැකි තාවකාලික ස්ථාන ලැයිස්තුවක් පවත්වා ගත හැකිය. ලෝක උරුම ලැයිස්තුව සඳහා නාමයෝජනා පිළිගනු ලබන්නේ එම ස්ථානය කලින් තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ලැයිස්තුගත කර ඇත්නම් පමණි.<ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |title=Tentative Lists |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=7 October 2010 |archive-date=1 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160401104537/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |url-status=live }}</ref>වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ අඩවි හයක් ඇත.<ref name="Sri Lanka">{{Cite web |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|Tentative sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] | | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2006 | ii, v (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|title=Seruwila Mangala Raja Maha Vihara|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ මහවැලි ගඟ දිගේ සේරුවිල සිට ශ්‍රී පාදය පුරාණ වන්දනා මාර්ගය | [[File:Adam's Peak - January 2020.jpg|150px|alt=A conical mountain]] | අඩවි කිහිපයක් | 2010 | ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|title=Seruwila to Sri Pada (Sacred Foot Print Shrine), Ancient pilgrim route along the Mahaweli river in Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225958/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රජගල පුරාවිද්‍යා භූමිය|රජගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයේ පිහිටි පුරාණ ආරියකර විහාරය]] | [[File:Rajagala Archaeological Site 1.jpg|150px|alt=Temple ruins with several pillars standing]] | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2020 | i, iii, iv (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|title=Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ භාවනා ආරාම | [[File:A resting place in Ritigala.jpg|150x150px|alt=A resting place in the Ritigala monastery]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]], [[North Western Province, Sri Lanka|වයඹ]] | 2024 | iii, iv, v (සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=4 June 2024 |title=Buddhist Meditation Monasteries of Ancient Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6774/ |access-date=30 June 2024 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ තේ සංස්කෘතික භූ දර්ශනය | [[File:Tea plantation Haputale.jpg|150px|alt=Tea plantation (Dambatenne estates) at about 1800&nbsp;m above sea level in Haputale, Hill Country]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]], [[Uva Province, Sri Lanka|ඌව]] | 2025 | iv, v, vi(සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=19 August 2025 |title=Sri Lanka’s Tea Cultural Landscape|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6888/|access-date=09 October 2025 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | [[රිටිගල ස්වාභාවික දැඩි රක්‍ෂිතය|රිටිගල දැඩි ස්වභාව රක්ෂිතය]] | [[File:Pathway to Ritigala Monastery -SriLanka.png|center|150px]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]] | 2026 | xii,ix,x(ස්වභාවික) |<ref>{{Cite web |date=31 March 2026 |title=Ritigala Strike Nature Reserve|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/7008/|access-date= 15 June 2026 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |} ==මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත == යුනෙස්කෝවේ මිනිසා සහ ජෛවගෝල වැඩසටහන (Man and the Biosphere Programme – MAB) යනු මිනිසා සහ ස්වාභාවික පරිසරය අතර ඇති සම්බන්ධතාවය තිරසාර ලෙස පවත්වාගෙන යාම අරමුණු කරගත් ජාත්‍යන්තර වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන යටතේ ස්වාභාවික පරිසර පද්ධති, ජෛව විවිධත්වය සහ ස්වාභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය කිරීමත්, ඒ සමඟ ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ තිරසාර සංවර්ධනය ප්‍රවර්ධනය කිරීමත් සඳහා ජෛවගෝල රක්ෂිත (Biosphere Reserves) නම් ප්‍රදේශ හඳුනාගෙන නම් කරනු ලැබේ.ශ්‍රී ලංකාවේ දැනට ජෛවගෝල රක්ෂිත ස්ථාන 4 ක් පවතී.<ref>{{Cite web |title=What are biosphere reserves? |url=https://www.unesco.org/en/mab/wnbr/about |website=UNESCO |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ ජෛවගෝල රක්ෂිත}} ! style="width:180px;" scope="col" | ජෛවගෝල රක්ෂිතය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:120px;" scope="col" | ස්ථානය ! style="width:70px;" scope="col" | නම් කළ වර්ෂය ! style="width:100px;" scope="col" | වර්ග ප්‍රමාණය ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[හුරුලු වන රක්ෂිතය|හුරුලු ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Hurulu Eco Park 03.JPG|150px|Hurulu_Eco_Park_03]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද පළාත]] | 1977 | 69,641 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයට අයත් සදාහරිත වනාන්තර පරිසර පද්ධතියක් වන මෙය අලි ඇතුළු විවිධ වනජීවීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.<ref>{{Cite web |title=Hurulu |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/list |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:20160128 Sri Lanka 4132 Sinharaja Forest Preserve sRGB (25674474901).jpg|150px|alt=Sinharaja rainforest]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව]], [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු]] | 1978 | 29,830 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ පහතරට තෙත් කලාපයේ ඉතිරිව ඇති විශාලතම අඛණ්ඩ සදාහරිත වැසි වනාන්තර ප්‍රදේශය වන මෙය ශාක හා සත්ව විශේෂවල ඉහළ ආවේණිකත්වය හේතුවෙන් විශේෂ සංරක්ෂණ වැදගත්කමක් දරයි.<ref>{{Cite web |title=Sinharaja |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/sinharaja |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[කන්නෙලිය වන රක්ෂිතය|කන්නෙලිය–දෙදියගල–නාකියාදෙනිය ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Raining in kanneliya forest.jpg|150px|Raining_in_kanneliya_forest]] | [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]] | 2004 | 25,393 හෙක්ටයාර් | කන්නෙලිය, දෙදියගල සහ නකියාදෙනිය යන එකිනෙකට සම්බන්ධ වනාන්තර ප්‍රදේශවලින් සමන්විත මෙම ජෛවගෝල රක්ෂිතය ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු තෙත් කලාපයේ වැදගත් ජෛව විවිධත්ව හා ආවේණික විශේෂ සංරක්ෂණ ප්‍රදේශයකි.<ref>{{Cite web |title=Kanneliya-Dediyagala-Nakiyadeniya |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/kanneliya-dediyagala-nakiyadeniya |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[බූන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය|බූන්දල ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Three Elephants.jpg|150px|Three_Elephants]] | [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]] | 2005 | 18,242 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ එකම වෙරළබඩ ජෛවගෝල රක්ෂිතය වන මෙය තෙත්බිම්, කලපු, වෙරළ සහ වියළි කලාපීය වනාන්තර ඇතුළු විවිධ පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත වන අතර, සංක්‍රමණික හා දේශීය පක්ෂීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.<ref>{{Cite web |title=Bundala |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/bundala |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == ලෝක මතක උරුම == '''යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක වැඩසටහන''' ({{lang-en|Memory of the World Programme}}) යනු ලෝකයේ වැදගත් '''ලේඛනමය උරුම''' සංරක්ෂණය කිරීම, ඒවාට ප්‍රවේශය පුළුල් කිරීම සහ ඒවායේ වැදගත්කම පිළිබඳ මහජන දැනුවත්භාවය වැඩි කිරීම අරමුණු කරගත් යුනෙස්කෝ වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන 1992 දී ආරම්භ කරන ලද අතර, ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් සහිත ලේඛනමය උරුමයන් '''යුනෙස්කෝ ලෝක මතක ජාත්‍යන්තර ලේඛනය''' වෙත ඇතුළත් කරනු ලැබේ.2025 වන විට ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධ ලේඛනමය උරුමයන් පහක් යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කර තිබේ.<ref>{{Cite web |title=Memory of the World: About the programme |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/about |website=UNESCO |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධ යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම}} ! style="width:220px;" scope="col" | උරුමය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය ! style="width:180px;" scope="col" | ඉදිරිපත් කළ රට/රටවල් ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගමේ ලේඛන | [[File:Dutch Coat of Arms Galle.jpg|150px|Dutch_Coat_of_Arms_Galle]] | 2003 | ඉන්දියාව, ඉන්දුනීසියාව, නෙදර්ලන්තය, දකුණු අප්‍රිකාව සහ ශ්‍රී ලංකාව | ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගම (VOC) සම්බන්ධ ලේඛනාගාර එකතුවකි. එය ආසියාව හා අනෙකුත් ප්‍රදේශවල යටත්විජිත සහ වෙළඳ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය උරුමයකි.<ref>{{Cite web |title=Archives of the Dutch East India Company |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | ඉන්දියානු සාගර සුනාමි ලේඛන | [[File:2004 Indian Ocean earthquake - affected countries.png|150px|2004_Indian_Ocean_earthquake_-_affected_countries]] | 2017 | ඉන්දුනීසියාව සහ ශ්‍රී ලංකාව | 2004 ඉන්දියානු සාගර සුනාමි ව්‍යසනය හා ඊට අදාළ සිදුවීම්, ප්‍රතිචාර සහ බලපෑම් සම්බන්ධ ලේඛනමය ද්‍රව්‍ය එකතුවකි.<ref>{{Cite web |title=The Indian Ocean Tsunami Archives |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[මහාවංසය|මහාවංසය]] |[[File:Palm-leaf manuscript of Atthakatha.jpg|150px|alt=ශ්‍රී ලංකාවේ පුස්කොළ අත්පිටපතක්]] | 2023 | ශ්‍රී ලංකාව | ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය ක්‍රි.පූ. 6 වන සියවසේ සිට ක්‍රි.ව. 1815 දක්වා කාලය ආවරණය කරන වැදගත් ඓතිහාසික වංශකථාවකි. එය දකුණු ආසියාවේ ඉතිහාසය සහ බුද්ධාගම පිළිබඳ වැදගත් ලේඛනමය මූලාශ්‍රයකි.<ref>{{Cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[පානදුරාවාදය|1873 පානදුරාවාදයට අදාළ ලේඛන]] |[[File:Venerable Migettuwatte Gunananda Thera (1823-1890).jpg|100px|center|alt=පානදුරාවාදයට සහභාගී වූ මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමි]] <br> [[File:Ola Scriptures And Art Works Of Venerable Migettuwatte Gunananda Thera.jpg|150px|center|alt=මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමියන්ට අදාළ පුස්කොළ ලේඛන]] | 2025 | ශ්‍රී ලංකාව | 1873 දී පැවැත්වුණු පානදුරාවාදයට අදාළ ලේඛන හතරක එකතුවකි. බෞද්ධ හා ක්‍රිස්තියානි නායකයන් අතර පැවති ආගමික සංවාදය සහ ඊට අදාළ ලිපි හුවමාරු මෙම ලේඛනවලට ඇතුළත් වේ.<ref>{{Cite web |title=Documents Connected with the Pānadurā Vādaya (The Great Debate of Panadura) in 1873 |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/register2025 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]] | [[File:Gall Trilingual Inscription.jpg|150px|alt=ගාල්ල ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]] | 2025 | චීනය සහ ශ්‍රී ලංකාව | චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂාවලින් සමන්විත ඓතිහාසික සෙල්ලිපියකි. එය සෙල්ලිපිය පිහිටවූ තැනැත්තන් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදය වෙත සිදු කල පූජාවන් මෙන්ම ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඇතුළු ආසියානු කලාපය අතර පැවති ඓතිහාසික සම්බන්ධතා පිළිබඳ වැදගත් සාක්ෂියකි.<ref>{{Cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම == ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය යනු පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වන සාම්ප්‍රදායික දැනුම, කුසලතා, රංග කලාවන්, ශිල්පීය සම්ප්‍රදායන් සහ සංස්කෘතික භාවිතයන්ගෙන් සමන්විත උරුමයකි. UNESCO හි [[මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුව|මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට]] ශ්‍රී ලංකාවට අදාළ අංග තුනක් ඇතුළත් කර ඇත. ඒවා නම් 2018 දී ඇතුළත් කළ රූකඩ නාට්‍ය, 2021 දී ඇතුළත් කළ දුම්බර රටා කලාල නිෂ්පාදනයේ සාම්ප්‍රදායික ශිල්පය සහ 2025 දී ඇතුළත් කළ කිතුල් මැදීම/කිතුල් කැපීමේ පාරම්පරික තාක්ෂණයයි.<ref>{{Cite web |title=Sri Lanka – Intangible Cultural Heritage |url=https://ich.unesco.org/en/state/sri-lanka-LK |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය}} ! style="width:220px;" scope="col" | උරුමය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය ! style="width:180px;" scope="col" | ඉදිරිපත් කළ රට ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[රූකඩ නාට්‍ය]] | [[File:AmbalangodaImMuseum.jpg|150px|Ambalangoda traditional puppets]] | 2018 | ශ්‍රී ලංකාව | ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික නූල් රූකඩ නාට්‍ය කලාවකි. මෙය විනෝදාස්වාදය සමඟ සමාජීය හා සංස්කෘතික පණිවිඩ සම්ප්‍රේෂණය කරන අතර, විශේෂයෙන් දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට පැවත එන කලා සම්ප්‍රදායකි. 2018 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Rūkada Nātya, traditional string puppet drama in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/rukada-natya-traditional-string-puppet-drama-in-sri-lanka-01370 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[දුම්බර රටා කලාල]] | [[File:Dumbara Rata.jpg|150px|Traditional Dumbara Rata Kalala]] | 2021 | ශ්‍රී ලංකාව | දුම්බර ප්‍රදේශයේ සාම්ප්‍රදායිකව නිපදවන අතින් වියන ලද කලාල වර්ගයකි. ස්වභාවික ශාක තන්තු සහ පාරම්පරික වියන ක්‍රම භාවිතයෙන් නිර්මාණය කරන මෙම කලාලවල සංකීර්ණ රටා සහ සාම්ප්‍රදායික මෝස්තර දැකිය හැක. දුම්බර රටා කලාල නිෂ්පාදනයේ සාම්ප්‍රදායික ශිල්පය 2021 දී UNESCO නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Traditional craftsmanship of making Dumbara Ratā Kalāla |url=https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-craftsmanship-of-making-dumbara-rat-kal-la-01543 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Dumbara Weaving: Sri Lankan Art, Skill & Village Life |url=https://khiri.com/dumbara-weaving/ |publisher=Khiri Travel |date=22 June 2023 |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[කිතුල් මැදීම|කිතුල් මැදීම/කිතුල් කැපීම]] | [[File:Kithul treacle.jpg|75px|center|Kithul_treacle]]<br>[[File:Life in the jungle.jpg|150px|Kithul tapping in Sri Lanka]] | 2025 | ශ්‍රී ලංකාව | කිතුල් ගසෙන් පැණි රස යුෂ ලබාගැනීම සඳහා පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වූ සාම්ප්‍රදායික දැනුම, කුසලතා සහ තාක්ෂණික ක්‍රමවේදයන්ගෙන් සමන්විත උරුමයකි. කිතුල් ගසට නැගීම, මල් දඬු සකස් කිරීම සහ යුෂ එකතු කිරීම වැනි ක්‍රියා මෙයට ඇතුළත් වේ. 2025 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} ==මේ අඩවියත් බලන්න== *[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]] *[[ශ්‍රී ලංකාව]] == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} == බාහිර සබැඳි == *[http://whc.unesco.org/en/list යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවි ලැයිස්තුව] &mdash; නිල වෙබ් අඩවිය *[http://terre.sans.frontiere.free.fr/page_a_voir_a_faire/top_100.htm ලොව ලස්සනම ස්ථාන 100 - 95 - සීගිරිය] *[http://www.go2srilanka.com/destinations.html ගමනාන්ත - ශ්‍රී ලංකාව - ආකර්ෂණීය ස්ථාන] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106000919/http://www.go2srilanka.com/destinations.html |date=2007-11-06 }} *[http://www.imagesofceylon.com ග්‍රී ලාංකීය ඉතිහාසයේ පින්තූර ] {{Sri Lanka topics}} {{World Heritage Sites in Sri Lanka}} {{Lists of World Heritage Sites in Asia}} [[Category:Lists of World Heritage Sites|Sri Lanka]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ පිහිටි ලෝක උරුම අඩවි| ]] [[Category:Lists of tourist attractions in Sri Lanka|World Heritage Sites]] [[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි ලෝක උරුම ]] 8qxs7cvna3209sk3u9qhugwcn87qom0 798782 798781 2026-09-07T02:30:41Z KSLwiki24 70498 /* ලෝක උරුම ස්ථාන */ 798782 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{Infobox | above = ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ස්ථාන | image =<div style="display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;"> [[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]] [[File:Welterbe.svg|120px]] </div> {{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන පිහිටීම (හරිත තිත් ස්වභාවික ස්ථාන වේ, රතු තිත් සංස්කෘතික ස්ථාන වේ)|alt=Map of Sri Lanka with locations of World Heritage Sites |places= {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.30|N|long=80.64 |E|label=[[මහනුවර]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.9569|N|long=80.7597 |E|label=[[සීගිරිය]] | position=top}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=8.35|N|long=80.38 |E|label=[[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.05|N|long=80.22 |E|label=[[ගාලු කොටුව]] | position= bottom}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.933333|N|long=81.0 |E|label=[[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | position=right}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.85|N|long=80.65 |E|label=[[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | position=left}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.416667|N|long=80.5 |E|label=[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | position=bottom|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=7.45|N|long=80.8 |E|label=[[දුම්බර කඳුවැටිය]] | position=right|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.813056 |long=80.484444|label=[[ශ්‍රී පාද කඳුවැටිය ආශ්‍රිත වනගත අභයභූමිය|ශ්‍රී පාද අභයභූමිය]] | position=left|mark=Green pog.svg}} {{location map~ |Sri Lanka|lat=6.8 |long=80.8|label=[[හෝර්ටන් තැන්න ජාතික උද්‍යානය|හෝර්ටන් තැන්න]] | position=right|mark=Green pog.svg}} }} | header1 = සංඛ්‍යාත්මක තොරතුරු | label1 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data1 = 8 | label2 = ලෝක උරුම ස්ථාන | data2 = 8 | label3 = මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත | data3 = 4 | label4 = ලෝක මතක උරුම | data4 = 5 | label5 = අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම | data5 = 3 | label6 = ලෝක උරුම පළමු ලියාපදිංචිය | data6 = වර්ෂ 1982 | label7 = ලෝක උරුම නවතම ලියාපදිංචිය | data7 = වර්ෂ 2010 }} [[යුනෙස්කෝ|එක්සත් ජාතීන්ගේ අධ්‍යාපනික, විද්‍යාත්මක හා සංස්කෘතික සංවිධානය]] (UNESCO) විසින් 1972 දී පිහිටුවන ලද යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇති රටවල් විසින් නම් කරන ලද කැපී පෙනෙන විශ්වීය [[සංස්කෘතික උරුමයන්|සංස්කෘතික]] හෝ [[ස්වාභාවික උරුමයන්]] සහිත [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලෝක උරුම ස්ථාන]] නම් කරයි.<ref name="convention">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The World Heritage Convention |url=https://whc.unesco.org/en/convention/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/ |archive-date=27 August 2016 |access-date=21 September 2010 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> සංස්කෘතික උරුමයන් යනු ස්මාරක (වාස්තු විද්‍යාත්මක කෘති, ස්මාරක මූර්ති හෝ සෙල්ලිපි වැනි), ගොඩනැගිලි කණ්ඩායම් සහ ස්ථාන (පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන ඇතුළුව) වලින් සමන්විත වේ. විද්‍යාව, සංරක්ෂණය හෝ ස්වාභාවික සුන්දරත්වය යන දෘෂ්ටි කෝණයෙන් වැදගත් වන ස්වාභාවික ලක්ෂණ (භෞතික හා ජීව විද්‍යාත්මක සැකැස්මන්ගෙන් සමන්විත), භූ විද්‍යාත්මක හා භෞතික විද්‍යාත්මක සැකැස්ම (වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති සතුන් සහ ශාක විශේෂවල වාසස්ථාන ඇතුළුව) සහ ස්වාභාවික ස්ථාන ස්වාභාවික උරුමයන් ලෙස අර්ථ දැක්වේ.[[ශ්‍රී ලංකාව]] 1980 ජුනි 6 වන දින සම්මුතිය අනුමත කළේය.<ref name="Sri Lanka2">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref>යුනෙස්කෝ සම්මුතිය අනුව ප්‍රධාන උරුම කාණ්ඩ හතරක් වන අතර එක් එක් කාණ්ඩ යටතේ උරුමය කළමණාකරණය කිරීම සිදුවේ.එම කාණ්ඩ නම්, *ලෝක උරුම ස්ථාන *ජෛවගෝල රක්ෂිත *ලෝක මතක උරුම *අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage |url=https://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |archive-date=1 February 2021 |access-date=3 February 2021 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> වර්තමානය වන විට, ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන අටක් ලැයිස්තුවේ ඇත. පළමු ස්ථාන තුන වන [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය|පොළොන්නරුව පුරාණ නගරය]], [[සීගිරිය- පුරාණ නගරය|සීගිරිය පුරාණ නගරය]] සහ [[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුර පූජනීය නගරය]] 1982 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මෑත කාලීන ස්ථානය වන ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්|මධ්‍යම කඳුකරය]] 2010 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මධ්‍යම කඳුකරය සහ [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ වන රක්ෂිතය]] ස්වාභාවික ස්ථාන වන අතර අනෙක් හය සංස්කෘතික වේ. ඊට අමතරව, ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ස්ථාන හයක් ඇත. ඊට අමතරව ජෛවගෝල රක්ෂිත 4 ක්,ලෝක මතක උරුම 5 ක් සහ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම 3 ක් ද යුනෙස්කෝ සම්මුතිය යටතේ ශ්‍රී ලංකාවට හිමිව පවතී.එසේම 1983–1989 කාලය තුළ ලෝක උරුම කමිටුවේ සාමාජිකයෙකු ලෙස රට සේවය කළේය.ශ්‍රී ලංකාව තුළ යුනෙස්කෝව සම්බන්ධීකරණය කිරීම,ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා වගකිව යුතු නිල රාජ්‍ය ආයතය වශයෙන් 1949 දී පිහිටුවන ලද සහ 2024 අංක 38 දරණ යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභා පනත යටතේ පිහිටුවන ලද '''"යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභාව (Sri Lanka National Commission for UNESCO)"''' කටයුතු කරනු ලබයි.<ref name="Sri Lanka4">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> == ලෝක උරුම ස්ථාන == යුනෙස්කෝව [[ලෝක උරුම අඩවිය#තේරීමේ නිර්ණායක|නිර්ණායක දහයක්]] යටතේ අඩවි ලැයිස්තුගත කරයි; සෑම ප්‍රවේශයක්ම අවම වශයෙන් එක් නිර්ණායකයක්වත් සපුරාලිය යුතුය. නිර්ණායක i සිට vi දක්වා සංස්කෘතික වන අතර vii හරහා x ස්වභාවික වේ.<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/criteria/|title=UNESCO World Heritage Centre – The Criteria for Selection|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=17 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160612152223/https://whc.unesco.org/en/criteria/|archive-date=12 June 2016|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> {{clear}} {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |- |+ {{sronly|World Heritage Sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[අනුරාධපුර (පෞරාණික නගරය)|අනුරාධපුර පූජනීය නගරය]] | [[File:Ruwanweli Maha Seya - Anuradhapura.jpg|150px|Ruwanweli_Maha_Seya_-_Anuradhapura]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 200; ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | අනුරාධපුරය ශ්‍රී ලංකා‌වේ අගනුවරක්ව පැවති අතර අදටත් ශ්‍රී ලාංකීය ශිෂ්ඨාචාර‍යේ සුරැකිව පවතින නටබුන් සදහා ලෝක ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි. අනුරාධපුරය නගරය මුල් කරගත් ශිෂ්ඨාචාරය ආසියා‍වේ පැවති විශිෂ්ඨත ම එකකි. දැනට එක්සත් ජාතින් ‍ලෝක උරුමයක් වන මෙය වර්තමාන අගනුවර වන ‍කොළඹ සිට කි.මී. 205 උතුරින්, උතුරු මැද පළාත මල්වතු ඔය ඉවුර මුල් කර‍ගෙන පිහිටා ති‍බේ. ක්‍රි.පූ 4 වන සියව‍සේ ආරම්භ වූ අනුරාධපුර රාජධානිය, 11 වන සියවස දක්වා ම දකුණු ආසිය‍‍වේ ස්ථාවරත ම ‍‍දේශපාලන හා ආර්ථීක මධ්‍යස්ථනයක් ‍ලෙස වැජඹුණි.‍ බෞද්ධ ලෝකයට පූජනීය නගරයක් වූ, වර්ග කි.මි. 40 පුරා විහිදුනු ‍‍බෞද්ධ ආරාම පිහිටා ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152972|title=Sacred City of Anuradhapura: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705150829/https://whc.unesco.org/document/152972|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/200/|title=Sacred City of Anuradhapura|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707093013/http://whc.unesco.org/en/list/200|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | [[File:Polonnaruwa Vatadage.jpg|150px|alt=Ruins of a Buddhist temple]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]] | 1982 | 201; i, iii, vi (සංස්කෘතික) | ‍චෝල ආක්‍රමණිකයින් පරදවා පළමුවන විජයබා රජු විසින් අගනුවර කර ගත් ‍පොළොන්නරුව ලංකා‍වේ ‍දෙවන පැරණිතම නගරයයි. එනමුත් ‍පොළොන්නරු රාජධානි‍යේ වැදගත්ම චරිතය වන්නේ ඔහුගේ මුනුබුරු මහා පරාක්‍රමබාහු රජුය. කෙටි චෝල පාලන සමයේ දී ‍මෙම නගරය ජනනාත මංගලම් ‍ලෙස ද හදුන්වා ති‍බේ. එ‍හෙත් ඉන් පසු පත් වූ පාලකයින්‍ අතරින් නිශ්ශංකමල්ල රජු හැරුණු විට පත් වූ අ‍නෙක් පාලකයින් එතරම් සාර්ථක ‍නොවූහ. එම රජවරු ඇති කර ගත් දකුණු ඉන්දියානු විවාහ සම්බන්ධතා පසු කාලීනව ඇති වූ දකුණු ඉන්දියානු ආක්‍රමණවලට ද රාජධානිය දඹ‍දෙණියට සංක්‍රමණය වීමටද හේතු විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152973|title=Ancient City of Polonnaruwa: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103509/https://whc.unesco.org/document/152973|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/201/|title=Ancient City of Polonnaruwa|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103437/https://whc.unesco.org/en/list/201/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[සීගිරිය]] | [[File:Sigiriya.jpg|150px|alt=A large granite rock with people walking toward it]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1982 | 202; ii, iii, iv (සංස්කෘතික) | සීගිරිය ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම පළාතේ මාතලේ දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි පුරාණ නගර හා පර්වත බලකොටු සංකීර්ණයකි. මෙය ක්‍රිස්තු වර්ෂ 5 වන සියවසේදී පළමුවන කාශ්‍යප රජු විසින් තම රාජකීය අගනුවර සහ මාළිගා සංකීර්ණය ලෙස සංවර්ධනය කරන ලද බව පිළිගැනේ. කාශ්‍යප රජුගේ පාලන සමයෙන් පසු සීගිරිය බෞද්ධ ආරාමයක් ලෙස භාවිතයට පත් වූ අතර, පසුකාලීනව එය අතහැර දමන ලදී.සීගිරි පර්වතයේ මුදුනෙහි රාජකීය මාළිගා සංකීර්ණයක නටබුන් පිහිටා ඇති අතර, එහි පහළ ප්‍රදේශවල සැලසුම්ගත උද්‍යාන, දිය අගල්, පවුරු සහ විවිධ ගොඩනැගිලිවල නටබුන් දැකගත හැකිය. සීගිරියේ ප්‍රධාන අංග අතර සිංහ දොරටුව, ප්‍රසිද්ධ බිතුසිතුවම් සහ කැටපත් පවුර විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි. ජල උද්‍යාන, පර්වත උද්‍යාන සහ ටෙරස් උද්‍යාන ඇතුළු එහි භූදර්ශන සැලසුම්කරණය පුරාණ ශ්‍රී ලාංකික ඉංජිනේරු හා කලාත්මක දක්ෂතාව පිළිබිඹු කරයි. සීගිරිය 1982 වසරේදී යුනෙස්කෝව විසින් ලෝක උරුම ස්ථානයක් ලෙස නම් කරන ලදී.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152974|title=Ancient City of Sigiriya: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705132910/https://whc.unesco.org/document/152974|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/202/|title=Ancient City of Sigiriya|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=6 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220806053436/https://whc.unesco.org/en/list/202|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[මහනුවර]] පූජනීය නගරය | [[File:SL Kandy asv2020-01 img33 Sacred Tooth Temple.jpg|150px|alt=A Buddhist temple in white stone and a flag in front]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] | 1988 | 450; iv, vi (සංස්කෘතික) | මහනුවර නගරයේ පිහිටා ඇති පූජනීය ස්ථානයක් වන දළදා මාලිගා‍වේ බුදුන් වහන්‍‍සේගේ දන්ත ධාතුව තැන්පත් කර ඇත. රාජ්‍ය ‍දේශපාලන වැදගත් සංකේතයක් වන දන්ත ධාතූන් වහන්සේගේ හිමිකරු ර‍ටෙහි පාලකයා බව සැලකෙන මතයක් පුරාණ කාල‍යේ සිටම පවති. වර්ෂ 1592 සිට 1815 දක්වා කාල සීමාවෙහි දී ලංකාවේ අගනුවර ලෙස මහනුවර පැවති අතර දළදා මාලිගාව නිසාවෙන් මහනුවර නගරය එක්සත් ජාතීන්ගේ ලෝක උරුමයක් ලෙස නම් කරනු ලැබීය. වසරකට වරක් ආගමික වතාවත් පැවැත්වී‍මේ අවස්ථාව අස්ගිරි මල්වතු ‍දෙපාර්ශවය අතර හුවමාරු ‍වේ. ත්‍රස්තවාදි ප්‍රහාරයකින් හානි සිදු වුවද දැන් සම්පුර්ණයෙන් ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇත.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153507|title=Sacred City of Kandy: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705171904/https://whc.unesco.org/document/153507|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/450/|title=Sacred City of Kandy|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=1 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220801225441/https://whc.unesco.org/en/list/450|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | [[File:20160128 Sri Lanka 4107 Sinharaja Forest Reserve sRGB (25468886730).jpg|150px|alt=Look at a rain forest from above]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමු පලාත]] සහ [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණූ පලාත]] | 1988 | 405; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකා‌වේ ව‍න උද්‍යානයක් වන සිංහරාජ වනය, යුනෙස්කෝව මගින් ‍ජෛව ගෝලීය රක්ෂිතයක් හා ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ති‍බේ. නො ඉදුල් වැසි වනාන්තරයක් වන ‍මෙය, ළඟා වීමට ඇති අපහසු බව නිසා ම දැව කර්මාන්ත‍යේ ග්‍රහණ‍යෙන් මිදී ඇත. ‍මෙය 1889 දී ලෝක උරුමයක් ද 1978 දී ලෝක උරුමයක් ද ලෙස ද නම් කර තිබේ. නැගෙනහිර - බටහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 21 ද උතුරු- නැගෙනහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 7 පමණක් වුව ද ඉතා සරු ‍ජෛව විවිධත්වයකට සහ ආ‍වේනික වි‍ශේෂ (කෘමීන්, ශාක, උරගයන්, පක්ෂීන් සහ ක්ෂීර‍පායීන්) රැසකට ‍සෙවණ සපයයි.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/405/|title=Sinharaja Forest Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802042303/https://whc.unesco.org/en/list/405|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ගාලු කොටුව|පැරණි ගාලු නගරය සහ එහි බලකොටු]] |[[File:Galle Fort.jpg|150px|alt=Aerial photo of Galle fort]] |[[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පලාත]] | 1988 | 451; iv (සංස්කෘතික) | ගාල්ල, ශ්‍රී ලංකා‌වේ නිරිතදිග ‍වෙරළ තීර‍යේ ‍කොළඹ සිට කි.මි. 119 දුරින් පිහිටි නගරයකි. පෘතුගීසීන් පැමිණීමට ‍පෙර 16 වන සියව‍සේ දී ධීවර වරායක් ලෙස පැවති මෙය එවකට ගිම්මතිත්ත ‍ලෙස හදුන්වා ඇත. (ඉබන්බතුතා ක්වලි (Qali) ලෙස හදුන්වා ති‍බේ.) 18 වන සියව‍සේ බ්‍රිතාන්‍ය පාලකයින් කොළඹ ප්‍රධාන වරාය ‍ලෙස සැලකීමට ‍පෙර ගාල්ල එහි දියුණු‍වේ උපරිමයට එළඹ තිබිණ. 2004.12.26 දින ඇති වු සුනාමි උවදුරින් නගරයට හානි සිදු වූ අතර දහස් ගනණක් ජීවිතක්ෂයට පත් විය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153511|title=Old Town of Galle and its Fortifications: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705121023/https://whc.unesco.org/document/153511|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/451/|title=Old Town of Galle and its Fortifications|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802020044/https://whc.unesco.org/en/list/451|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | [[File:Dambulla-buddhastupa.jpg|150px|alt=Stupa with sitting Buddhas around it in a cave with painted walls]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] | 1991 | 561; i, iv (සංස්කෘතික) | දඹුලු ‍ලෙන් විහාරය (රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහාරය) රට මැද භාගයට වන්නට පිහිටි, ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ඇති ස්ථානයකි. ‍කොළඹින් කි.මි. 148 නැ‍ගෙනහිරින්ද මහනුවරින් කි.මි. 72 උතුරින්ද පිහිටා ඇති ‍මෙය ඉතා ‍හොදින් සුරැකිව ඇති විහාර සංකීර්ණයකි. තැනිතලාවෙන් මි.160 උසින් පිහිටි පර්වතයක, 80 ට අධික ‍ලෙන් සංඛ්‍යාවක් පවතින අතර ‍ලෙන් පහක් ආශ්‍රිතව විහාර අංගනය පිහිටා ඇත. බුද්ධ චරිතයට අදාළ ස්තූප සහ බිතු සිතුවම් නිසා ‍මෙම විහාරය ලෝක ප්‍රසිද්ධියට පත් වී ඇත. බුද්ධ ස්තූප 153, සිංහල රජුන්ගේ ප්‍රතිමා 3 සහ දැව ප්‍රතිමා 4 ක් වර්ග මි. 2100 ප්‍ර‍දේශයක පිහිටා ති‍බේ.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/561|title=Rangiri Dambulla Cave Temple|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001422/http://whc.unesco.org/en/list/561|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්]] | [[File:Sri Pada 02.jpg|150px|alt=A mountain from far]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] සහ [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව පලාත]] | 2010 | 1203; ix, x (ස්වභාවික) | ශ්‍රී ලංකාවේ උස්බිම් තෙත් කලාපීය උද්‍යාන තුනකින් සමන්විත වේ: කඳු මුදුන වන සංරක්ෂණ ප්‍රදේශය, හෝර්ටන් තැන්න ජාතික වනෝද්‍යානය සහ නකල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය. ශ්‍රී පාදස්ථානය බෞද්ධ වන්දනාකරුවන් සඳහා සැලකිය යුතු මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත්ව ඇති උසම ස්ථානයයි. එය ආවේණික විශේෂ ඇදහිය නොහැකි පරාසයක් සහිත ජෛව විවිධත්ව උණුසුම් ස්ථානයකි. බටහිර දම් පාට මුහුණැති ලැංගූර්, සිහින් ලෝරිස් සහ ශ්‍රී ලංකා දිවියා වැනි වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති විශේෂ කිහිපයක් පවා මෙහි සොයාගත හැකිය.<ref>{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1203|title=Central Highlands of Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001427/http://whc.unesco.org/en/list/1203|url-status=live}}</ref> |- |} === තාවකාලික ලැයිස්තුව === ලෝක උරුම ලැයිස්තුවේ ලියා ඇති ස්ථාන වලට අමතරව, සාමාජික රටවලට නම් කිරීම සඳහා සලකා බැලිය හැකි තාවකාලික ස්ථාන ලැයිස්තුවක් පවත්වා ගත හැකිය. ලෝක උරුම ලැයිස්තුව සඳහා නාමයෝජනා පිළිගනු ලබන්නේ එම ස්ථානය කලින් තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ලැයිස්තුගත කර ඇත්නම් පමණි.<ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |title=Tentative Lists |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=7 October 2010 |archive-date=1 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160401104537/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |url-status=live }}</ref>වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ අඩවි හයක් ඇත.<ref name="Sri Lanka">{{Cite web |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> {|class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|Tentative sites }} ! style="width:100px;" scope="col" | අඩවිය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]]) ! style="width:50px;" scope="col" | වර්ශය ! style="width:60px;" scope="col" data-sort-type="number"| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}} ! scope="col" class="unsortable"| විස්තරය |- ! scope="row" | [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] | | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2006 | ii, v (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|title=Seruwila Mangala Raja Maha Vihara|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ මහවැලි ගඟ දිගේ සේරුවිල සිට ශ්‍රී පාදය පුරාණ වන්දනා මාර්ගය | [[File:Adam's Peak - January 2020.jpg|150px|alt=A conical mountain]] | අඩවි කිහිපයක් | 2010 | ii, iii, vi (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|title=Seruwila to Sri Pada (Sacred Foot Print Shrine), Ancient pilgrim route along the Mahaweli river in Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225958/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | [[රජගල පුරාවිද්‍යා භූමිය|රජගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයේ පිහිටි පුරාණ ආරියකර විහාරය]] | [[File:Rajagala Archaeological Site 1.jpg|150px|alt=Temple ruins with several pillars standing]] | [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] | 2020 | i, iii, iv (සංස්කෘතික) | <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|title=Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ භාවනා ආරාම | [[File:A resting place in Ritigala.jpg|150x150px|alt=A resting place in the Ritigala monastery]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]], [[North Western Province, Sri Lanka|වයඹ]] | 2024 | iii, iv, v (සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=4 June 2024 |title=Buddhist Meditation Monasteries of Ancient Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6774/ |access-date=30 June 2024 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | ශ්‍රී ලංකාවේ තේ සංස්කෘතික භූ දර්ශනය | [[File:Tea plantation Haputale.jpg|150px|alt=Tea plantation (Dambatenne estates) at about 1800&nbsp;m above sea level in Haputale, Hill Country]] | [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]], [[Uva Province, Sri Lanka|ඌව]] | 2025 | iv, v, vi(සංස්කෘතික) |<ref>{{Cite web |date=19 August 2025 |title=Sri Lanka’s Tea Cultural Landscape|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6888/|access-date=09 October 2025 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |- ! scope="row" | [[රිටිගල ස්වාභාවික දැඩි රක්‍ෂිතය|රිටිගල දැඩි ස්වභාව රක්ෂිතය]] | [[File:Pathway to Ritigala Monastery -SriLanka.png|center|150px]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]] | 2026 | xii,ix,x(ස්වභාවික) |<ref>{{Cite web |date=31 March 2026 |title=Ritigala Strike Nature Reserve|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/7008/|access-date= 15 June 2026 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> |} ==මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත == යුනෙස්කෝවේ මිනිසා සහ ජෛවගෝල වැඩසටහන (Man and the Biosphere Programme – MAB) යනු මිනිසා සහ ස්වාභාවික පරිසරය අතර ඇති සම්බන්ධතාවය තිරසාර ලෙස පවත්වාගෙන යාම අරමුණු කරගත් ජාත්‍යන්තර වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන යටතේ ස්වාභාවික පරිසර පද්ධති, ජෛව විවිධත්වය සහ ස්වාභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය කිරීමත්, ඒ සමඟ ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ තිරසාර සංවර්ධනය ප්‍රවර්ධනය කිරීමත් සඳහා ජෛවගෝල රක්ෂිත (Biosphere Reserves) නම් ප්‍රදේශ හඳුනාගෙන නම් කරනු ලැබේ.ශ්‍රී ලංකාවේ දැනට ජෛවගෝල රක්ෂිත ස්ථාන 4 ක් පවතී.<ref>{{Cite web |title=What are biosphere reserves? |url=https://www.unesco.org/en/mab/wnbr/about |website=UNESCO |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ ජෛවගෝල රක්ෂිත}} ! style="width:180px;" scope="col" | ජෛවගෝල රක්ෂිතය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:120px;" scope="col" | ස්ථානය ! style="width:70px;" scope="col" | නම් කළ වර්ෂය ! style="width:100px;" scope="col" | වර්ග ප්‍රමාණය ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[හුරුලු වන රක්ෂිතය|හුරුලු ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Hurulu Eco Park 03.JPG|150px|Hurulu_Eco_Park_03]] | [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද පළාත]] | 1977 | 69,641 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයට අයත් සදාහරිත වනාන්තර පරිසර පද්ධතියක් වන මෙය අලි ඇතුළු විවිධ වනජීවීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.<ref>{{Cite web |title=Hurulu |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/list |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:20160128 Sri Lanka 4132 Sinharaja Forest Preserve sRGB (25674474901).jpg|150px|alt=Sinharaja rainforest]] | [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව]], [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු]] | 1978 | 29,830 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ පහතරට තෙත් කලාපයේ ඉතිරිව ඇති විශාලතම අඛණ්ඩ සදාහරිත වැසි වනාන්තර ප්‍රදේශය වන මෙය ශාක හා සත්ව විශේෂවල ඉහළ ආවේණිකත්වය හේතුවෙන් විශේෂ සංරක්ෂණ වැදගත්කමක් දරයි.<ref>{{Cite web |title=Sinharaja |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/sinharaja |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[කන්නෙලිය වන රක්ෂිතය|කන්නෙලිය–දෙදියගල–නාකියාදෙනිය ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Raining in kanneliya forest.jpg|150px|Raining_in_kanneliya_forest]] | [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]] | 2004 | 25,393 හෙක්ටයාර් | කන්නෙලිය, දෙදියගල සහ නකියාදෙනිය යන එකිනෙකට සම්බන්ධ වනාන්තර ප්‍රදේශවලින් සමන්විත මෙම ජෛවගෝල රක්ෂිතය ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු තෙත් කලාපයේ වැදගත් ජෛව විවිධත්ව හා ආවේණික විශේෂ සංරක්ෂණ ප්‍රදේශයකි.<ref>{{Cite web |title=Kanneliya-Dediyagala-Nakiyadeniya |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/kanneliya-dediyagala-nakiyadeniya |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[බූන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය|බූන්දල ජෛවගෝල රක්ෂිතය]] | [[File:Three Elephants.jpg|150px|Three_Elephants]] | [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]] | 2005 | 18,242 හෙක්ටයාර් | ශ්‍රී ලංකාවේ එකම වෙරළබඩ ජෛවගෝල රක්ෂිතය වන මෙය තෙත්බිම්, කලපු, වෙරළ සහ වියළි කලාපීය වනාන්තර ඇතුළු විවිධ පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත වන අතර, සංක්‍රමණික හා දේශීය පක්ෂීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.<ref>{{Cite web |title=Bundala |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme |url=https://www.unesco.org/en/mab/bundala |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == ලෝක මතක උරුම == '''යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක වැඩසටහන''' ({{lang-en|Memory of the World Programme}}) යනු ලෝකයේ වැදගත් '''ලේඛනමය උරුම''' සංරක්ෂණය කිරීම, ඒවාට ප්‍රවේශය පුළුල් කිරීම සහ ඒවායේ වැදගත්කම පිළිබඳ මහජන දැනුවත්භාවය වැඩි කිරීම අරමුණු කරගත් යුනෙස්කෝ වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන 1992 දී ආරම්භ කරන ලද අතර, ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් සහිත ලේඛනමය උරුමයන් '''යුනෙස්කෝ ලෝක මතක ජාත්‍යන්තර ලේඛනය''' වෙත ඇතුළත් කරනු ලැබේ.2025 වන විට ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධ ලේඛනමය උරුමයන් පහක් යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කර තිබේ.<ref>{{Cite web |title=Memory of the World: About the programme |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/about |website=UNESCO |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධ යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම}} ! style="width:220px;" scope="col" | උරුමය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය ! style="width:180px;" scope="col" | ඉදිරිපත් කළ රට/රටවල් ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගමේ ලේඛන | [[File:Dutch Coat of Arms Galle.jpg|150px|Dutch_Coat_of_Arms_Galle]] | 2003 | ඉන්දියාව, ඉන්දුනීසියාව, නෙදර්ලන්තය, දකුණු අප්‍රිකාව සහ ශ්‍රී ලංකාව | ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගම (VOC) සම්බන්ධ ලේඛනාගාර එකතුවකි. එය ආසියාව හා අනෙකුත් ප්‍රදේශවල යටත්විජිත සහ වෙළඳ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය උරුමයකි.<ref>{{Cite web |title=Archives of the Dutch East India Company |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | ඉන්දියානු සාගර සුනාමි ලේඛන | [[File:2004 Indian Ocean earthquake - affected countries.png|150px|2004_Indian_Ocean_earthquake_-_affected_countries]] | 2017 | ඉන්දුනීසියාව සහ ශ්‍රී ලංකාව | 2004 ඉන්දියානු සාගර සුනාමි ව්‍යසනය හා ඊට අදාළ සිදුවීම්, ප්‍රතිචාර සහ බලපෑම් සම්බන්ධ ලේඛනමය ද්‍රව්‍ය එකතුවකි.<ref>{{Cite web |title=The Indian Ocean Tsunami Archives |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[මහාවංසය|මහාවංසය]] |[[File:Palm-leaf manuscript of Atthakatha.jpg|150px|alt=ශ්‍රී ලංකාවේ පුස්කොළ අත්පිටපතක්]] | 2023 | ශ්‍රී ලංකාව | ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය ක්‍රි.පූ. 6 වන සියවසේ සිට ක්‍රි.ව. 1815 දක්වා කාලය ආවරණය කරන වැදගත් ඓතිහාසික වංශකථාවකි. එය දකුණු ආසියාවේ ඉතිහාසය සහ බුද්ධාගම පිළිබඳ වැදගත් ලේඛනමය මූලාශ්‍රයකි.<ref>{{Cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[පානදුරාවාදය|1873 පානදුරාවාදයට අදාළ ලේඛන]] |[[File:Venerable Migettuwatte Gunananda Thera (1823-1890).jpg|100px|center|alt=පානදුරාවාදයට සහභාගී වූ මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමි]] <br> [[File:Ola Scriptures And Art Works Of Venerable Migettuwatte Gunananda Thera.jpg|150px|center|alt=මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමියන්ට අදාළ පුස්කොළ ලේඛන]] | 2025 | ශ්‍රී ලංකාව | 1873 දී පැවැත්වුණු පානදුරාවාදයට අදාළ ලේඛන හතරක එකතුවකි. බෞද්ධ හා ක්‍රිස්තියානි නායකයන් අතර පැවති ආගමික සංවාදය සහ ඊට අදාළ ලිපි හුවමාරු මෙම ලේඛනවලට ඇතුළත් වේ.<ref>{{Cite web |title=Documents Connected with the Pānadurā Vādaya (The Great Debate of Panadura) in 1873 |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/register2025 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]] | [[File:Gall Trilingual Inscription.jpg|150px|alt=ගාල්ල ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]] | 2025 | චීනය සහ ශ්‍රී ලංකාව | චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂාවලින් සමන්විත ඓතිහාසික සෙල්ලිපියකි. එය සෙල්ලිපිය පිහිටවූ තැනැත්තන් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදය වෙත සිදු කල පූජාවන් මෙන්ම ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඇතුළු ආසියානු කලාපය අතර පැවති ඓතිහාසික සම්බන්ධතා පිළිබඳ වැදගත් සාක්ෂියකි.<ref>{{Cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම == ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය යනු පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වන සාම්ප්‍රදායික දැනුම, කුසලතා, රංග කලාවන්, ශිල්පීය සම්ප්‍රදායන් සහ සංස්කෘතික භාවිතයන්ගෙන් සමන්විත උරුමයකි. UNESCO හි [[මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුව|මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට]] ශ්‍රී ලංකාවට අදාළ අංග තුනක් ඇතුළත් කර ඇත. ඒවා නම් 2018 දී ඇතුළත් කළ රූකඩ නාට්‍ය, 2021 දී ඇතුළත් කළ දුම්බර රටා කලාල නිෂ්පාදනයේ සාම්ප්‍රදායික ශිල්පය සහ 2025 දී ඇතුළත් කළ කිතුල් මැදීම/කිතුල් කැපීමේ පාරම්පරික තාක්ෂණයයි.<ref>{{Cite web |title=Sri Lanka – Intangible Cultural Heritage |url=https://ich.unesco.org/en/state/sri-lanka-LK |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය}} ! style="width:220px;" scope="col" | උරුමය ! class="unsortable" style="width:150px;" scope="col" | පිංතූරය ! style="width:80px;" scope="col" | ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය ! style="width:180px;" scope="col" | ඉදිරිපත් කළ රට ! scope="col" class="unsortable" | විස්තරය |- ! scope="row" | [[රූකඩ නාට්‍ය]] | [[File:AmbalangodaImMuseum.jpg|150px|Ambalangoda traditional puppets]] | 2018 | ශ්‍රී ලංකාව | ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික නූල් රූකඩ නාට්‍ය කලාවකි. මෙය විනෝදාස්වාදය සමඟ සමාජීය හා සංස්කෘතික පණිවිඩ සම්ප්‍රේෂණය කරන අතර, විශේෂයෙන් දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට පැවත එන කලා සම්ප්‍රදායකි. 2018 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Rūkada Nātya, traditional string puppet drama in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/rukada-natya-traditional-string-puppet-drama-in-sri-lanka-01370 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[දුම්බර රටා කලාල]] | [[File:Dumbara Rata.jpg|150px|Traditional Dumbara Rata Kalala]] | 2021 | ශ්‍රී ලංකාව | දුම්බර ප්‍රදේශයේ සාම්ප්‍රදායිකව නිපදවන අතින් වියන ලද කලාල වර්ගයකි. ස්වභාවික ශාක තන්තු සහ පාරම්පරික වියන ක්‍රම භාවිතයෙන් නිර්මාණය කරන මෙම කලාලවල සංකීර්ණ රටා සහ සාම්ප්‍රදායික මෝස්තර දැකිය හැක. දුම්බර රටා කලාල නිෂ්පාදනයේ සාම්ප්‍රදායික ශිල්පය 2021 දී UNESCO නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Traditional craftsmanship of making Dumbara Ratā Kalāla |url=https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-craftsmanship-of-making-dumbara-rat-kal-la-01543 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Dumbara Weaving: Sri Lankan Art, Skill & Village Life |url=https://khiri.com/dumbara-weaving/ |publisher=Khiri Travel |date=22 June 2023 |access-date=6 September 2026 }}</ref> |- ! scope="row" | [[කිතුල් මැදීම|කිතුල් මැදීම/කිතුල් කැපීම]] | [[File:Kithul treacle.jpg|75px|center|Kithul_treacle]]<br>[[File:Life in the jungle.jpg|150px|Kithul tapping in Sri Lanka]] | 2025 | ශ්‍රී ලංකාව | කිතුල් ගසෙන් පැණි රස යුෂ ලබාගැනීම සඳහා පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වූ සාම්ප්‍රදායික දැනුම, කුසලතා සහ තාක්ෂණික ක්‍රමවේදයන්ගෙන් සමන්විත උරුමයකි. කිතුල් ගසට නැගීම, මල් දඬු සකස් කිරීම සහ යුෂ එකතු කිරීම වැනි ක්‍රියා මෙයට ඇතුළත් වේ. 2025 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka |url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318 |publisher=UNESCO |access-date=6 September 2026 }}</ref> |} == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} ==මේ අඩවියත් බලන්න== *[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]] *[[ශ්‍රී ලංකාව]] == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} == බාහිර සබැඳි == *[http://whc.unesco.org/en/list යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවි ලැයිස්තුව] &mdash; නිල වෙබ් අඩවිය *[http://terre.sans.frontiere.free.fr/page_a_voir_a_faire/top_100.htm ලොව ලස්සනම ස්ථාන 100 - 95 - සීගිරිය] *[http://www.go2srilanka.com/destinations.html ගමනාන්ත - ශ්‍රී ලංකාව - ආකර්ෂණීය ස්ථාන] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106000919/http://www.go2srilanka.com/destinations.html |date=2007-11-06 }} *[http://www.imagesofceylon.com ග්‍රී ලාංකීය ඉතිහාසයේ පින්තූර ] {{Sri Lanka topics}} {{World Heritage Sites in Sri Lanka}} {{Lists of World Heritage Sites in Asia}} [[Category:Lists of World Heritage Sites|Sri Lanka]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ පිහිටි ලෝක උරුම අඩවි| ]] [[Category:Lists of tourist attractions in Sri Lanka|World Heritage Sites]] [[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි ලෝක උරුම ]] gpf3r77cqrzpmnu19cv2irt2rd9d8u0 0 7118 798771 764505 2026-09-06T17:22:57Z Sayuru Athsara 59181 798771 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව රට | native_name = France | conventional_long_name = ''ප්‍රංශ ජනරජය'' | common_name = ප්‍රංශ | image_flag = Flag of France.svg | image_coat = Armoiries république française.svg | symbol_type = නිළ නොලත් රාජ්‍ය ලාංජණය (ප්‍රංශ රජය විසින් ද මෙය භාවිතා කරයි) | national_motto = ''[[Liberté, égalité, fraternité|Liberté, Égalité, Fraternité]]''<br />(ස්වාධීනත්වය/නිදහස, සමානාත්මතාවය, සහෝදරත්වය) | national_anthem = <center>[[File:La Marseillaise.ogg]]</center><br />''[[La Marseillaise]]'' | image_map = EU-France.svg | map_width = 220px | map_caption = ප්‍රංශයේ පිහිටීම (තද කොළ). කොළ සහ තද අළු ප්‍රදේශවලින් යුරෝපා රටවල් ද, කොළ පැහැති ප්‍රදේශවලින් යුරෝපා සංගමයට අයත් රටවල් ද දැක්වෙයි. | capital = [[පැරීසිය]] | latd = 48 | latm = 51.4 | latNS = N | longd = 2 | longm = 21.05 | longEW = E | largest_city = අගනුවර | demonym = [[ප්‍රංශ]] | official_languages = [[ප්‍රංශ භාෂාව|ප්‍රංශ]] | government_type = [[ඒකීය රාජ්‍යය|ඒකීය]] [[අර්ධ-ජනාධිපති ක්‍රමය|අර්ධ-ජනාධිපති]] [[ජනරජය]] | leader_title1 = [[ප්‍රංශ ජනාධිපති|ජනාධිපති]] | leader_name1 = [[එමැනුවෙල් මැක්රෝන්]] | leader_title2 = [[ප්‍රංශ අගමැති|අගමැති]] | leader_name2 = [[Sébastien Lecornu]] | legislature = [[ප්‍රංශ පාර්ලිමේන්තුව|පාර්ලිමේන්තුව]] | sovereignty_type = [[ප්‍රංශ ඉතිහාසය|නිර්මාණය]] | sovereignty_note = | EUseats = 78 | area_rank = 43 වැනියා | area_magnitude = 1 E11 | area = <!-- major area size (in [[Template:convert]] either km2 or sqmi first) --> | area_km2 = 674843 | area_sq_mi = 260558 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_estimate = 65,447,374 | population_estimate_rank = 20 වැනියා | population_estimate_year = 2010 | population_density_km2 = 115 | population_density_sq_mi = 299 | population_density_rank = 89 වැනියා | GDP_PPP = $2.108 trillion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=132&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=22&pr.y=10 |title=France|publisher=International Monetary Fund|accessdate=21 April 2010}}</ref> | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_year = 2009 | GDP_PPP_per_capita = $33,678 | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = $2.676 trillion | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_year = 2009 | GDP_nominal_per_capita = $42,747 | GDP_nominal_per_capita_rank = | Gini = 32.7 | Gini_rank = | Gini_year = 2008 | Gini_category = | HDI = {{increase}} 0.872<ref name="HDI">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf|title=Human Development Report 2010|year=2010|format=PDF|publisher=United Nations|accessdate=5 November 2010}}</ref> | HDI_rank = 14 වැනියා | HDI_year = 2010 | HDI_category = <span style="color:#090;">very&nbsp;high</span> | currency = [[යුරෝ]] | currency_code = EUR | country_code = | time_zone = CET | utc_offset = +1 | time_zone_DST = CEST | date_format = | DST_note = | utc_offset_DST = +2 | drives_on = දකුණ | cctld = [[.fr]] | calling_code = [[ප්‍රංශ දුරකථන අංක|33]] }} '''ප්‍රංශයේ''' නිල නාමය '''ප්‍රංශ ජනරජය''' යන්නය. ප්‍රංශය යුරෝපා සංගමයේ සාමාජික රටක් වන අතර එහි බටහිර දිසාවේ පිහිටියේ ය. වෙනත් මහාද්වීපයන් හි සහ ඉන්දියන්, පැසිපික් හා අත්ලාන්තික් සාගරයන් හි පිහිට, සන්තක ප්‍රදේශයන් ද දූපත් ද ප්‍රංශයට අයත්ව තිබේ. ප්‍රංශය ඒකීය. අර්ධ පූර්ණ බලතල සහිත ජනාධිපති තනතුරකින් යුත් සමූහාන්ඩුවකි. (Semi presidential Republic) එම රටෙහි මුලික ප්‍රතිපත්තීන් 'මිනිසාගේ සහ පුරවැසියන්ගේ අයිතිවාසිකම් ප්‍රකාශනයේ' විස්තර කොට දැක්වේ. මෙට්‍රෙපොලිටන් ප්‍රංශය, මධ්‍යදරණි මුහුදේ සිට ඉංග්‍රීසි ඕඩය හා උතුරැ මුහුද දක්වා ද රයින්හි සිට අත්ලාන්තික් සාගරය දක්වා ද විහිදෙයි එය බොහෝ විට හදුන්වනු ලබන්නේ 'හෙක්සගෝන්' (The Hexagon) යනුවෙනි. එසේ අමතනු ලබන්නේ එහි ඇති ජ්‍යාමිතික හැඩය හේතුවෙනි. උතුරැ දිශාවේ සිට දක්ෂිණාවර්තව එහි ‍දේශසීමාවන් මෙසේ වෙයි. බෙල්ජියම, ලක්ෂිවර්ගය, ජර්මනිය, ස්විස්ටර්ලන්තය, ඉතාලිය, මොනාකො, ස්පාඤ්ඤය, සහ ඇන්ඩොරා (Andorra) ප්‍රංශයට අයත් විදේශිය පාලන ප්‍රදේශ සහ රාශිභූත ප්‍රාන්ත වෙන්කෙරෙන ගොඩබිම් දේශසීමාවූවන් වන බ්‍රසීලය, ප්‍රංශ ගිනනියා දේශසීමාවේ පිහිටි සවුරිනාමය (Suriname), සාන්ත මාටින් මායිම් වන නෙදර්ගන්තයේ ඇන්ටිලස් දෙපාර්ශව විසින්ම පොදුවේ පරිහරණය කෙරේ. ඉංග්‍රීසි ඕඩය යටින් දිවෙන උමං මගින් ප්‍රංශය එක්සත් රාජධානිය හා සම්බන්ධ කෙරේ. භූමි ප්‍රමාණය අනුව බැලූ විට, යුරෝපා සංගමයේ රටවල් අතුරින් විශාලතම රට වනුයේ ප්‍රංශයයි. එසේම, රුසියාව හා යුක්රේනය හැරැනු විට විශාලත්වයෙන් යුරෝපයේ තෙවන ස්ථානය ලබන්නේ ද ප්‍රංශයයි. ප්‍රංශ ගිනියා වැනි යුරෝපයේ පිහිටි ඔවුන් සන්තක අතිරේන ප්‍රාන්තයන් ද එක්කළහොත් ප්‍රංශය, විශාලත්වයෙන්දෙවන ස්ථානය ගනු ඇත. ප්‍රංශය සතුව පවතින ශක්තිමත් ආර්ථිකය ද සංස්කෘතික හමුදාමය හා දේශපාලනමය වශයෙන් බලපෑම් කළ හැකි තත්ත්වයක පැවතීම ද හේතු‍‍කොට ගෙන සියවස් ගණනාවක සිට ප්‍රංශය බලසම්පන්න රටක් බවට පත්ව තිබේ. 17 සහ 18 වන ශතවර්ෂයන් තුලදී උතුරු ඇමෙරිකාවේ සැලකිය යුතු කොටසක් ප්‍රංශය විසින් ස්වකීය යටත් විජිතයක් බවට පත්කරගෙන තිබිනි. උතුරැ බටහිර සහ මධ්‍යම අප්‍රිකාවේ අග්නිදිග ආසියාවේ විශාල භුමි ප්‍රදේශයක් ද බොහෝ පැසිපික් දූපත් ද මෙම අධිරාජ්‍යයට අයත් වී තිබින. ප්‍රංශය, අධි සංවර්ධිත රටවලින් එකකි. නාමික දළ ජාතික නිෂ්පාදිතය අනුව, පස්වන තැන ගන්නා ප්‍රබල ආර්ථික ප්‍රංශය සතු වේ. මිලදී ගැනිමේ හැකියාවේ සමානතාවය සලකා බැලූ විට ඊට සතවන ස්ථානය අයත් වේ. ප්‍රංශය, උසස් ජිවන තත්ත්වයන් ද ඉහල මට්ටමක පවතින පොදු අධ්‍යාපන ක්‍රමයන් ද භුක්ති විඳී. එය ඉතා පුළුල් ලෙස ගෝලීයකරණය වූ ජාතීන් ගෙන් එකකි. 2009 වසරේ දී විශිෂ්ට ජාත්‍යන්තර කීර්තිය ලබාගත් රටවල් අතුරින් දෙවන ස්ථානය ප්‍රංශය සතුකරගෙන තිබේ. ලොව හොදම සෞඛ්‍ය ආරක්ෂක ක්‍රමය ලෙස, ප්‍රංශ සෞඛ්‍ය සේවය වර්ගිකරණය කර ඇති අතර, වැඩිම ජිව්‍ය කාලය භුක්ති විදින රටවල් අතරින් ප්‍රංශය එකක් වේ. ඉතා විශාල සංචාරකයින් සංඛ්‍යාවක් පැමිණෙන ලොව එකම රට ප්‍රංශයයි. වාර්ෂික විදේශ සංචාරක සම්ප්‍රාප්තිය මිලියන 82 ක් වෙයි. ප්‍රංශය යුරෝපා සංගමය ආරම්භ කළ සාමාජික රටවලින් එකක් වේ. එය එක්සත් ජාතීන්ගේ රටවලින් එකක් වේ. එය එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය පිහිටුවීමෙන් ද ආරම්භක සාමාජිකයෙක් වන්නේ ය. තවද ප්‍රංශ කථා කරන්නන්ගේ හවුල (Francophonie) 8 කණ්ඩායම (G 8) 20 කණ්ඩායම ( G 20), නේටෝ (NATO), ආර්ථික සහයෝගීතාවය සහ සංවර්ධනය සදහා වූ සංවිධානය (OECD), ජාත්‍යන්තර වෙළද සංවිධානය (WTO), සහ ලතින් සංගමය (Latin Union), යනාදී සංවිධානයන් හි සාමාජිකත්වය දරයි. එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ ආරක්ෂක මණ්ඩලය නිත්‍ය නියෝජිතයින් පස් දෙනාගෙන් ප්‍රංශය කෙනෙකි. ලොව සතුව පවතින න්‍යෂ්ටික අවි සංඛ්‍යාව සලකා බැලීමේ දී තෙවන විශාලතම අවි සංඛ්‍යාව හිමිව තිබෙන්නේ ‍ ප්‍රංශ රජ්‍යයටයි. තවද, න්‍යෂ්ටික බලාගාර වැඩිම ප්‍රමාණය ඇත්තේ ද ප්‍රංශයේය. ==මූලාශ්‍ර== <references /> [[ප්‍රවර්ගය:ප්‍රංශය]] [[ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජික රාජ්‍ය]] 07izhkfh3e1iz2uxqctw95sn9hgf0w2 0 9315 798770 780961 2026-09-06T17:20:04Z Sayuru Athsara 59181 798770 wikitext text/x-wiki {{ශුද්ධපවිත්‍ර|date=සැප්තැම්බර් 2026|reason=}}{{පරිවර්තනය කළ යුතුය}}{{Update|date=සැප්තැම්බර් 2026}}{{තොරතුරුකොටුව රට | common_name = එක්සත් රාජධානිය | linking_name = එක්සත් රාජධානිය | conventional_long_name = මහා බ්‍රිතාන්‍ය හා උතුරු අයර්ලන්ත එක්සත් රාජධානිය | image_flag = Flag of the United Kingdom (1-2).svg | alt_flag = A flag composed of a red cross edged in white and superimposed on a red saltire, also edged in white, superimposed on a white saltire on a blue background | image_coat = | other_symbol = [[File:Coat of arms of the United Kingdom (2022, both variants).svg|250px]]<br>Used in relation to Scotland (right) and elsewhere (left) | other_symbol_type = [[Coat of arms of the United Kingdom|Coats of arms]]: | national_anthem = "[[God Save the King]]"{{Efn|"God Save the King" is the National Anthem by custom, not statute, and there is no authorised version. Only the first verse is usually sung.<ref>{{Cite web |title=National Anthem |url=https://www.royal.uk/encyclopedia/national-anthem |access-date=10 April 2024 |website=The Royal Family }}</ref> The words ''King, he, him, his'', used at present, are replaced by ''Queen, she, her'' when the monarch is female.}}<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:United_States_Navy_Band_-_God_Save_the_Queen.ogg|God Save the King / Queen <!-- Do not change file name due to computer error without ensuring that the file is playable. -->]]</div> | image_map = {{Switcher|[[File:Europe-UK (orthographic projection).svg|upright=1.15|frameless]]|Show globe|[[File:Europe-UK.svg|upright=1.15|frameless]]|Show map of Europe|[[File:United Kingdom (+overseas territories and crown dependencies) in the World (+Antarctica claims).svg|upright=1.15|frameless]]|Show [[British Overseas Territories]] and [[Crown Dependencies]]|[[File:Territorial waters - United Kingdom.svg|upright=1.15|frameless]]|Show [[Exclusive economic zone of the United Kingdom|exclusive economic zones]]|default=1}} | map_caption = | capital = [[London|ලන්ඩනය]] | coordinates = {{Coord|51|30|N|0|7|W|type:city_region:GB}} | largest_city = capital | languages_type = [[National language]] | languages = {{indented plainlist| * [[English language|ඉංග්‍රීසි]] }} | languages2_type = Regional and minority languages{{Efn|Scots, Ulster Scots, Welsh, Cornish, Scottish Gaelic and Irish are classed as [[Regional language|regional]] or [[Minority language|minority]] languages under the [[Council of Europe]]'s [[European Charter for Regional or Minority Languages]].<ref name="reglang">{{Cite web |title=List of declarations made with respect to treaty No. 148 |url=http://conventions.coe.int/treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?CL=ENG&NT=148&VL=1 |access-date=12 December 2013 |publisher=[[Council of Europe]] |archive-date=12 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212175720/http://conventions.coe.int/treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?CL=ENG&NT=148&VL=1 |url-status=dead }}</ref> These include defined obligations to promote those languages.<ref>{{Cite web |title=Welsh language on GOV.UK – Content design: planning, writing and managing content – Guidance |url=https://www.gov.uk/guidance/content-design/welsh-language-on-gov-uk |access-date=3 August 2018 |website=gov.uk |archive-date=4 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804014121/https://www.gov.uk/guidance/content-design/welsh-language-on-gov-uk |url-status=live }}; {{Cite news |title=Welsh language scheme |work=GOV.UK |url=https://www.gov.uk/government/organisations/department-for-transport/about/welsh-language-scheme |access-date=3 August 2018 |archive-date=4 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804014119/https://www.gov.uk/government/organisations/department-for-transport/about/welsh-language-scheme |url-status=live }}; {{Cite news |title=Welsh language scheme |work=GOV.UK |url=https://www.gov.uk/government/organisations/home-office/about/welsh-language-scheme |access-date=3 August 2018 |archive-date=2 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180802010917/https://www.gov.uk/government/organisations/home-office/about/welsh-language-scheme |url-status=live }}</ref> See also [[Languages of the United Kingdom]]. Welsh has limited ''[[de jure]]'' official status in Wales, as well as in the provision of national government services provided for Wales.}} | languages2 = {{Hlist <!--Anglo--> |[[Scots language|Scots]] |[[Ulster Scots dialects|Ulster Scots]] <!--Brittonic--> |[[Welsh language|වේල්ස]] |[[Cornish language|කෝනිෂ්]] <!--Goidelic--> |[[Scottish Gaelic|ස්කොට්ස් ගේලික්]] |[[Irish language|Irish]] |[[British Sign Language]] }} | ethnic_groups = {{Collapsible list | 83.0% [[White people in the United Kingdom|සුදු]] | 8.6% [[British Asian|Asian]] | 3.7% [[Black British|Black]] | 2.7% [[Mixed (United Kingdom ethnicity category)|Mixed]] | 2.0% [[Ethnic groups in the United Kingdom|other]] }} | ethnic_groups_year = [[2021 United Kingdom census|2021/22]] | ethnic_groups_ref = {{Efn|name=Census2021/22|Scotland held its census a year later after England, Wales and Northern Ireland due to the COVID-19 pandemic. As a result, the data shown is from two separate years.}}<ref name="2021 census - ethnicity - England and Wales">{{cite web |title=Ethnic group |url=https://www.ons.gov.uk/datasets/TS021/editions/2021/versions/3/filter-outputs/2c225a7b-0b5a-4a56-825e-2d6df1c6be93 |date=28 March 2023 |website=Office for National Statistics |access-date=28 May 2024}}</ref><ref name="2021 census - ethnicity - Northern Ireland">{{cite web |url=https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-ms-b01.xlsx |title=MS-B01 Ethnic group |author=<!--Not stated--> |date=30 November 2023 |website=[[Northern Ireland Statistics and Research Agency]] |access-date=28 May 2024 }}</ref><ref name="2021 census - ethnicity and religion - Scotland">{{Cite web |title=Ethnic group, national identity, language and religion |url=https://www.scotlandscensus.gov.uk/search-the-census#/location/topics/list?topic=Ethnic%20group,%20national%20identity,%20language%20and%20religion&categoryId=1 |access-date=28 May 2024 |website=Scotland's Census }}</ref> | religion = {{Collapsible list | 46.5% [[Religion in the United Kingdom#Christianity|Christianity]] | 37.8% [[Irreligion in the United Kingdom|no religion]] | 6.0% [[Islam in the United Kingdom|Islam]] | 1.6% [[Hinduism in the United Kingdom|Hinduism]] | 0.8% [[Sikhism in the United Kingdom|Sikhism]] | 0.4% [[Buddhism in the United Kingdom|Buddhism]] | 0.4% [[British Jews|Judaism]] | 0.6% [[Religion in the United Kingdom|other]] | 5.9% not stated }} | religion_year = 2021/22 | religion_ref = {{Efn|name=Census2021/22}}<ref name="2021 census - religion - England and Wales">{{cite web |title=Religion (detailed) |url=https://www.ons.gov.uk/datasets/TS031/editions/2021/versions/4/filter-outputs/0ec10f6a-4f46-4655-b634-57e540601744 |date=5 April 2023 |website=Office for National Statistics |access-date=28 May 2024}}</ref><ref name="2021 census - religion - Northern Ireland">{{cite web |url=https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-ms-b21.xlsx |title=MS-B21 Religion - full detail |author=<!--Not stated--> |date=31 May 2023 |website=Northern Ireland Statistics and Research Agency |access-date=28 May 2024 }}</ref><ref name="2021 census - ethnicity and religion - Scotland" /> | demonym = {{Hlist|[[British people|British]]|Briton|Brit (colloquial)}} | government_type = Unitary{{Efn|Although the United Kingdom has traditionally been seen as a [[unitary state]], an alternative description of the UK as a "union state", put forward by, among others, [[Vernon Bogdanor]],<ref>{{Cite book |last=Bradbury |first=Jonathan |url=https://books.google.com/books?id=c3QWEAAAQBAJ&q=%2522union+state%2522+UK+unitary&pg=PA19 |title=Constitutional Policy and Territorial Politics in the UK: Volume 1: Union and Devolution 1997–2012 |date=2021 |publisher=Policy Press |isbn=978-1-5292-0588-6 |pages=19–20}}</ref> has become increasingly influential since the adoption of devolution in the 1990s.<ref>{{Cite book |last=Leith |first=Murray Stewart |url=https://books.google.com/books?id=PeBvAAAAQBAJ&q=Uk+%2522unitary+state%2522&pg=PA39 |title=Political Discourse and National Identity in Scotland |date=2012 |publisher=Edinburgh University Press |isbn=978-0-7486-8862-3 |page=39}}</ref> A union state is considered to differ from a unitary state in that while it maintains a central authority it also recognises the authority of historic rights and infrastructures of its component parts.<ref>{{Cite book |last1=Gagnon |first1=Alain-G. |url=https://books.google.com/books?id=g0ahE2fTxS0C&q=%2522union+state%2522+UK+unitary&pg=PA47 |title=Multinational Democracies |last2=Tully |first2=James |date=2001 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-80473-8 |page=47}}; {{Cite book |last=Bogdanor |first=Vernon |title=Constitutional Reform in the United Kingdom: Practice and Principles |date=1998 |publisher=Hart Publishing |isbn=978-1-901362-84-8 |editor-last=Beatson |editor-first=Jack |location=Oxford |page=18 |chapter=Devolution: the Constitutional Aspects |chapter-url=https://books.google.com/books?id=YEEgDsCYmbQC&q=%2522union+state%2522+UK+unitary&pg=PA18}}</ref>}} [[Constitutional monarchy#England, Scotland and the United Kingdom|parliamentary constitutional monarchy]] | leader_title1 = රජතුමා | leader_name1 = [[තෙවන චාල්ස් රජතුමා]] | leader_title2 = අග්‍රාමාත්‍යවරයා | leader_name2 = ඇන්ඩි බර්න්හැම් | legislature = [[Parliament of the United Kingdom|පාර්ලිමේන්තුව]] | upper_house = [[House of Lords]] | lower_house = [[House of Commons of the United Kingdom|House of Commons]] | sovereignty_type = [[Formation of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland|Formation]] | established_event1 = [[Laws in Wales Acts 1535 and 1542|Laws in Wales Acts]] | established_date1 = 1535 and 1542 | established_event2 = [[Union of the Crowns]] | established_date2 = 24 March 1603 | established_event3 = [[Treaty of Union]] | established_date3 = 22 July 1706 | established_event4 = [[Acts of Union 1707|Acts of Union of England and Scotland]] | established_date4 = 1 May 1707 | established_event5 = [[Acts of Union 1800|Acts of Union of Great Britain and Ireland]] | established_date5 = 1 January 1801 | established_event6 = [[Irish Free State Constitution Act 1922|Irish Free State Constitution Act]] | established_date6 = 6 December 1922 | area_label = Total{{efn|name=ONSArea|[[Office for National Statistics|ONS]] Standard Area Measurement, 'area to mean high water'. Excludes the [[Crown Dependencies]] and [[British Overseas Territories]].}} | area_km2 = 244376 | area_footnote = <ref name="ONS Standard Area Measurement">{{cite web |url=https://geoportal.statistics.gov.uk/datasets/ons::standard-area-measurements-for-administrative-areas-december-2023-in-the-uk/about |title=Standard Area Measurements for Administrative Areas (December 2023) in the UK |author=<!--Not stated--> |date=31 May 2024 |website=[[ONS Open Geography Portal|Open Geography Portal]] |publisher=Office for National Statistics |access-date=7 June 2024 }}</ref> | area_rank = 78th | area_sq_mi = auto | area_label2 = Land{{efn|name=ONSLandArea|[[Office for National Statistics|ONS]] Standard Area Measurement, 'area to mean high water excluding inland water'. Excludes the [[Crown Dependencies]] and [[British Overseas Territories]].}} | area_data2 = {{convert|242741|km2|sqmi|abbr=on}}<ref name="ONS Standard Area Measurement"/> | percent_water = | population_estimate = {{IncreaseNeutral}} 67,596,281<ref name="ONS mid-year pop est">{{cite web |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/datasets/populationestimatesforukenglandandwalesscotlandandnorthernireland |title=Estimates of the population for the UK, England, Wales, Scotland, and Northern Ireland |date=26 March 2024 |website=Office for National Statistics |publisher= |access-date=9 April 2024}}</ref> | population_estimate_year = 2022 | population_estimate_rank = 22nd | population_census = 66,940,559{{Efn|name=Census2021/22}}<ref name="2021 census - population - England and Wales">{{cite web |title=Population and household estimates, England and Wales: Census 2021, unrounded data |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/populationandhouseholdestimatesenglandandwales/census2021unroundeddata |date=2 November 2022 |website=Office for National Statistics |access-date=28 May 2024}}</ref><ref name="2021 census - population - Northern Ireland">{{cite web |url=https://www.nisra.gov.uk/statistics/census/2021-census |title=2021 Census |author=<!--Not stated--> |website=[[Northern Ireland Statistics and Research Agency]] |access-date=28 May 2024}}</ref><ref name="2021 census - population - Scotland">{{Cite web |title=Quality Assurance report – Unrounded population estimates and ethnic group, national identity, language and religion topic data |website=Scotland's Census |date=21 May 2024 |url=https://www.scotlandscensus.gov.uk/2022-results/scotland-s-census-2022-quality-assurance-reports/quality-assurance-report-unrounded-population-estimates-and-ethnic-group-national-identity-language-and-religion-topic-data/ |access-date=28 May 2024}}</ref> | population_census_year = 2021/22 | population_census_rank = | population_density_km2 = 279 | population_density_sq_mi = auto | population_density_rank = 51st | pop_den_footnote = <ref name="ONS mid-year pop est" /> | GDP_PPP = {{increase}} $4.029&nbsp;trillion<ref name="IMFWEO.UK">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=112,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database |website=[[International Monetary Fund]] |date=16 April 2024 |access-date=16 April 2024}}</ref> | GDP_PPP_year = 2024 | GDP_PPP_rank = 9th | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $58,880<ref name="IMFWEO.UK" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 27th | GDP_nominal = {{increase}} $3.495&nbsp;trillion<ref name="IMFWEO.UK" /> | GDP_nominal_year = 2024 | GDP_nominal_rank = 6th | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $51,075<ref name="IMFWEO.UK" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 21st | Gini = 35.4 | Gini_year = 2021 | Gini_change = decrease | Gini_ref = <ref>{{Cite web |title=Income inequality |url=https://data.oecd.org/inequality/income-inequality.htm |access-date=12 February 2024 |website=OECD Data |publisher=[[OECD]] |archive-date=1 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220701171540/https://data.oecd.org/inequality/income-inequality.htm |url-status=live }}</ref> | HDI = 0.940<!--number only--> | HDI_year = 2022<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year.--> | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|title=Human Development Report 2023/24|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=13 March 2024|access-date=13 March 2024|archive-date=13 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240313164319/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|url-status=live}}</ref> | HDI_rank = 15th | currency = [[Pound&nbsp;sterling]]{{Efn|Some of the devolved countries, Crown Dependencies and British Overseas Territories issue their own sterling banknotes or currencies, or use another nation's currency. See [[List of British currencies]].}} | currency_code = GBP | utc_offset = +0 | time_zone = [[Greenwich Mean Time|GMT]] | utc_offset_DST = +1 | time_zone_DST = [[British Summer Time|BST]]{{Efn|Also observed by the [[Crown Dependencies]]. For further information, see [[Time in the United Kingdom]].}} | DST_note = | date_format = {{Abbr|dd|day}}/{{Abbr|mm|month}}/{{Abbr|yyyy|year}} ([[Anno Domini|AD]]){{efn|The UK Government uses the [[ISO 8601]] format, {{Abbr|yyyy|year}}-{{Abbr|mm|month}}-{{Abbr|dd|day}} for machine-readable dates and times.<ref>{{cite web |title=Formatting dates and times in data |url=https://www.gov.uk/government/publications/open-standards-for-government/date-times-and-time-stamps-standard |date=9 August 2022 |website=[[gov.uk]] |publisher=[[Government of the United Kingdom|HM Government]] |access-date=1 June 2024}}</ref> See [[Date and time notation in the United Kingdom]].}} | drives_on = left{{Efn|Except two overseas territories: [[Gibraltar]] and the [[British Indian Ocean Territory]]}} | calling_code = [[Telephone numbers in the United Kingdom|+44]]{{Efn|[[Telephone numbers in the United Kingdom#Telephone numbers in Overseas Territories|Excludes most overseas territories]]}} | cctld = [[.uk]]{{Efn|The [[.gb]] domain is also reserved for the UK, but has been little used.}} }} '''එක්සත් රාජධානිය,''' නිළ වශයෙන් '''මහා බ්‍රිතාන්‍ය සහ උතුරු අයර්ලන්ත එක්සත් රාජධානිය''' යනු [[යුරෝපය]]ට අයත් මහා [[බ්‍රිතාන්‍ය දූපත්]] හා [[අයර්ලන්ත දූපත|අයර්ලන්ත දූපතේ]] උතුරු කොටස ආවරණය කෙරෙන රටකි. මෙයට [[එංගලන්තය]], [[ස්කොට්ලන්තය]], [[වේල්සය]] හා [[උතුරු අයර්ලන්තය]] යන රටවල් ද, [[මෑන් දූපත්]] හා [[චැනල් දූපත්]] ද අයත් වේ. මෙරට අගනුවර [[ලන්ඩනය]] වන නිළ භාෂාව [[ඉංග්‍රීසි]] වේ. ව.කි.මි. 244,129ක් තරම් මෙම රටෙහි 1991 වසරේ දී ජනගහනය 55,700,000ක් විය. රාජ්‍ය පාලනය සිදුවන්නේ [[ලන්ඩන්]] නගරය කේන්ද්‍ර කරගත් පාර්ලිමේන්තු පද්ධතියක් මගින් වන නමුත් පිළිවෙලින් උතුරු අයර්ලන්තයේ, වේල්සයේ සහ ස්කොට්ලන්තයේ අගනගර වන [[බෙල්ෆාස්ට්]], [[කාර්ඩිෆ්]] සහ [[එඩින්බර්ග්]] යන නගර සඳහා ද බලය විමධ්‍යගත කර තිබේ. ලොව විශාලතම අධිරාජ්‍යය යැයි සැලකෙන [[බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යය|බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යයේ]] උච්චතම අවස්ථාව වන 1922 දී පෘථිවි භූමියෙන් හතරෙන් එකක් පමණ එයට අයිතිව තිබූ අතර මෙයින් 14ක් පමණ දැනට ද ඉතිරිව පවතී. මෙම යටත්විජිතවල භාෂාව, සංස්කෘතිය සහ නීති පද්ධතිය යන අංශවලට බ්‍රිතාන්‍ය ආභාෂය බලපා ඇත. එක්සත් රාජධානිය [[සංවර්ධිත රට|සංවර්ධිත රටක්]] වන අතර එය දළ ‍ජාතික නිෂ්පාදිතය අතින් ලොව හයවැනියට විශාලතම ආර්ථිකයට හිමිකම් කියයි. මෙය ලොව මුලින්ම [[කාර්මීකරණය]] වූ රට මෙන් ම 19 ශතවර්ෂයේ හා 20 වන ශතවර්ෂයේ මුල් භාගයේදී ලොව අංක එකේ බලවතා ලෙසද විරුදාවලි ලබා තිබුණි. නමුත් ලෝක යුද්ධ දෙකේ දී සිදුවූ අලාභ හානි සහ 20 වැනි සියවස අගභාගයේ බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යය කඩාවැටීමත් සමග එක්සත් රාජධානියේ ගෝලීය බලපෑම අඩු විය. {| class="wikitable" |- | අගනුවර සහ විශාලතම නරගය || ලන්ඩනය - 51 0 301 N00 7 1w |- | රාජ්‍ය භාෂාව || ඉංග්‍රීසි |- | පිළිගන් ප්‍රාදේශීය භාෂා || අයර්ලන්ත අල්ස්ටර්, ස්කොට්ලන්ත ස්කොටිෂ්, ස්කොට්ස් ගේලික්, වේල්ස කොර්නිෂ් |- |ජන වර්ග ( 2001 - එ.රාජධානි ජන වර්ග ලැයිස්තුව ) || 92.1% සුදු {{තහවුරු​ කරන්න|date=සැප්තැම්බර් 2026}} |- |රාජ්‍යය || පාර්ලිමේන්තු ප්‍රජාතන්ත්‍රය, ව්‍යවස්ථාමය රාජාණ්ඩුව, එක්සත් රාජධානිය |- |රජු || [[තෙවන චාල්ස් රජතුමා|තෙවන චාල්ස් රජ]] |- |අගමැති || ඇනිඩි බර්න්හැම් |- |ව්‍යවස්ථාදායකය || පාර්ලිමේන්තුව |- |බලය පවත්නා පක්ෂය ||ලේබර් |- |විපක්ෂය || කොන්සර්වේටිව් |- |සැකැස්ම || a |- |‍යුරෝපා සංගමයේ සාමාජිකත්වය ලබා ගැනීම || 01 ජනවාරි 1973 |- |වර්‍ග ප්‍රමාණය || එකතුව 243,610 Km2 / 94,060 Sq mi {{තහවුරු​ කරන්න|date=සැප්තැම්බර් 2026}} |- |ජලය (%) || 1ත34 {{තහවුරු​ කරන්න|date=සැප්තැම්බර් 2026}} |- |ජන ගහණය || 2010 තක්සේරැව - 62,041, 708 {{තහවුරු​ කරන්න|date=සැප්තැම්බර් 2026}} |- |2001 ජන සංඛ්‍යාංකය || 58,789, 194 {{තහවුරු​ කරන්න|date=සැප්තැම්බර් 2026}} |- |ඝණත්වය || 254.8 Km2 / 659.6/ Sq mi |- |දළ දේශීය නිෂ්පාදනය (ppp) || 2009 තක්සේරැව |- |එකතුව || ‍$ 2.165 ට්‍රිලියනය |- |ඒක පුද්ගල ආදායම || $ 35, 400 |- |දළ දේශීය නිෂ්පාදනය (සාමාන්‍ය) ||2009 තක්සේරැව |- |එකතුව || $ 2.198 ට්‍රිලියන |- |ඒක පුද්ගල ආදායම || $ 36,000 |- |මානව සංවර්ධන දර්ශකය (2007) ||0.947 ( ඉතා ඉහළ) |} එක්සත් රාජධානිය වයඹ යුරොපානු මහද්වීපයේ පිහිටි රාජකීය රාජ්‍යකි. මෙය රාජ්‍යයක් වන අතර මහා බ්‍රිතාන්‍ය, ඊසාන අයර්ලන්තය සහ කුඩා දූපත් බොහොමයක් අඩංගුය. උතුරැ අයර්ලන්තය බ්‍රිතාන්‍යය හා සම්බන්ධ එකම මායිම් කරැවා වේ. බ්‍රිතාන්‍ය අත්ලාන්තික් සාගරය, උතුරැ මුහුද ඉංග්‍රීසි ඕඩය සහ අයිරිශ් මුහුදෙන් වටවී ඇ. විශාලතම දූපත වන මහා බ්‍රිතාන්‍ය චැනල් උමග මගින් ප්‍රංශය හා යාවේ. මහා බ්‍රිතාන්‍ය ව්‍යවද්ථාදායක රාජධානිය ක්වන අතර ඒකාබද්ධ රාජ්‍යයන් 04 ක් වන එංගලන්තය උතුරැ අයර්ලන්තය, ස්කොට්ලන්තය සහ වේල්ස් අඩංගුය. පාර්ලිමේන්තු පද්ධතියකින් ‍පාලනය වන මෙරට ආණ්ඩුපක්ෂය ලන්ඩනයේ පිහිටා ඇත. බ්‍රිතාන්‍යට විදේශ රාජ්‍යයන් 14 ක් අවශ්‍ය වේ. 1922 ලෝකයේ භූමි ප්‍රමාණයෙන් කාලයක් බ්‍රිතාන්‍ය රාජධානියට අයත් විය. වර්ථමානයේ දී බ්‍රිතාන්‍ය බලපෑම එම රටවල භාෂාව, සංස්කෘතිය හා නීති පද්ධතිය තුල දක්නට ඇත. බ්‍රිතාන්‍ය ආර්තිකය GDP සාමාන්‍ය අනුව ලොව 06 වෙනි විශාලතම ආර්ථිකයයි. එය ලොව කාර්මීකරණය වූ පළමු රටයි. මෙරට පිළිගත් න්‍යෂ්ටික බලය ඇති රාජ්‍යයක් වන අතර මෙහි සාමාජිකත්වය දරන්නේ යුරෝපානු සංගමය එක්සත් ජාතීන්ගේ රාජක්ෂක පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලය G8, G 20 නේටෝ ‍OECD සහ ලෝක ආර්ථික සංගමයයි. == අමතර අවධානයට == * [[Outline of the United Kingdom]] ** [[Outline of England]] ** [[Outline of Northern Ireland]] ** [[Outline of Scotland]] ** [[Outline of Wales]] * [[Index of United Kingdom-related articles]] * [[International rankings of the United Kingdom]] * [[Historiography of the United Kingdom]] * [[Historiography of the British Empire]] * [[United Kingdom–Crown Dependencies Customs Union]] == සටහන් == {{Notelist}} == මූලාශ්‍ර == {{Reflist}} == භාහිර සබැඳි == {{Sister project links|n=Category:United Kingdom|voy=United Kingdom|d=Q145}} * [https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-18023389 United Kingdom] from [[BBC News]] * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom/ United Kingdom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109221834/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom/ |date=2021-01-09 }}. ''[[The World Factbook]]''. [[Central Intelligence Agency]]. * [https://web.archive.org/web/20090406224510/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/british.htm United Kingdom] from ''UCB Libraries GovPubs'' (archived 6 April 2009) * [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/615557/United-Kingdom United Kingdom]. ''[[Encyclopædia Britannica]]''. * {{Wikiatlas|United Kingdom}} * {{OSM relation|62149}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=GB Key Development Forecasts for the United Kingdom] from [[International Futures]] === රජය === * [http://www.gov.uk/ Official website of HM Government] * [http://www.royal.gov.uk/ Official website of the British Monarchy] * [http://www.number10.gov.uk/ Official website of the British Prime Minister's Office] === චාරිකා === * [http://www.visitbritain.com/en/EN/ Official tourist guide to Britain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210213081243/https://www.visitbritain.com/gb/en |date=2021-02-13 }} {{United Kingdom topics}} {{Navboxes |list = {{United Kingdom constituents and affiliations}} {{British Isles}} {{Sovereign states of Europe}} {{Commonwealth realms}} {{English official language clickable map}} {{The Commonwealth}} }} {{Portal bar|United Kingdom|England|Northern Ireland|Scotland|Wales|Europe|Countries}} {{Authority control}} {{Coord|55|N|3|W|type:country_region:GB|display=title}} [[ප්‍රවර්ගය:එක්සත් රාජධානිය‎| ]] [[Category:British Islands]] [[Category:Countries in Europe]] [[ප්‍රවර්ගය:ඉංග්‍රීසි-කථා කරන රටවල් සහ බලප්‍රදේශ]] [[Category:G20 members]] [[Category:Island countries]] [[Category:Member states of NATO]] [[ප්‍රවර්ගය:පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලයේ සාමාජික රාජ්‍යයෝ]] [[Category:Member states of the Council of Europe]] [[Category:Member states of the United Nations]] [[Category:OECD members]] aabwpxyaoj8xwg0sj0q63gbgkcrglwq 0 109056 798784 568397 2026-09-07T03:17:27Z CommonsDelinker 157 [[:c:COM:VRT|No permission]] since 31 August 2026, හේතුව ලෙස දක්වා [[c:User:Shizhao|Shizhao]] විසින් [[c:File:Apple_Wallet_screenshot.png|Apple_Wallet_screenshot.png]] ගොනුව මකාදමා ඇත. 798784 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව මෘදුකාංග | title = Apple Wallet | screenshot = | logo = Apple Wallet Icon.svg | logo size = 64px | screenshot size = 237px | caption = The Wallet app in [[iOS 15]] and [[watchOS 8]] | other_names = Passbook<br />(2012–2015) | developer = [[Apple Inc.]] | operating system = [[iOS]]<br />[[watchOS]] | service_name = Apple Wallet<br />(or Wallet for short) | genre = [[Mobile app]] }} '''Apple Wallet''', (හෝ සරලව '''Wallet)''' යනු [[ඇපල් ඉන්කෝපරේෂන්|Apple Inc.]] විසින් සංවර්ධනය කරන ලද ඩිජිටල් මුදල් පසුම්බියක් වන අතර එය [[අයිඕඑස් (ඇපල්)|iOS]] සහ watchOS සමඟ ඇතුළත් කර ඇති අතර එය කූපන් පත්, බෝඩිං බලපත්‍ර, ශිෂ්‍ය හැඳුනුම්පත්, රජයේ හැඳුනුම්පත්, ව්‍යාපාර අක්තපත්‍ර, නිවාඩු නිකේතන බලපත්‍ර, කාර් යතුරු, නිවාස යතුරු, උත්සව ප්‍රවේශපත්‍ර, පොදු ප්‍රවාහන බලපත්‍ර, ගබඩා කාඩ්පත්, ගබඩා කාඩ්පත්, ගබඩා කාඩ්පත්, [[සිල්ලර වෙළෙඳාම|ගබඩා]] පත්,&nbsp;- iOS 8.1 සමඟින් ආරම්භ වේ&nbsp;– Apple Pay හරහා භාවිතා කිරීම සඳහා [[ණය පත්|ක්‍රෙඩිට් කාඩ්පත්]], [[හර පත|හර කාඩ්පත්]] සහ [[හර පත|පෙරගෙවුම් කාඩ්පත්]] . <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=October 6, 2018 |title=Use Wallet on your iPhone or iPod touch – Apple Support |url=https://support.apple.com/en-us/HT204003 |access-date=October 6, 2018 |website=[[Apple Support]] |publisher=[[Apple Inc.]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://support.apple.com/en-us/HT204003 "Use Wallet on your iPhone or iPod touch – Apple Support"]. ''[[ඇපල් සහාය|Apple Support]]''. [[ඇපල් ඉන්කෝපරේෂන්|Apple Inc.]] October 6, 2018<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">October 6,</span> 2018</span>.</cite></ref> evh5toqy5u0kba2xsor4zr7bbdehl6a 0 165115 798785 795769 2026-09-07T05:30:54Z KSLwiki24 70498 /* */ 798785 wikitext text/x-wiki {{distinguish|වෙල්ගම්වෙහෙර විහාරය, ත්‍රිකුණාමලය|සෝමාවතිය විහාරය|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය }} {{In use}} {{තොරතුරුකොටුව ආගමික ගොඩනැගිල්ල | building_name =විල්ගම්වෙහෙර<br>සෝමාවතී රජ මහා විහාරය{{smaller|{{smaller|<br>(මහමෙව්නාව භාවනා අසපු ශාඛා)}}}}<br> | native_name = | religious_affiliation = ථේරවාද බුදුදහම | image = [[File:wilgamwehera somawathi stupa.jpg|250px]] | alt = | caption = විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී ස්ථූපය | map_type = Sri Lanka | map_size = | map_alt = | map_caption = ශ්‍රී ලංකාව තුල පිහිටීම | coordinates = {{coord|8|23|47.4|N|81|18|49.6|E|display=inline,title}} | location =තෝප්පූර්,සේරුවාවිල, [[ශ්‍රී ලංකාව]] | rite = | sect = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] | cercle = | sector = | municipality = | district = [[ත්‍රිකුණාමල දිස්ත්‍රික්කය|ත්‍රිකුණාමලය]] | territory = | prefecture = | state = සේරුවාවිල | province = [[නැගෙනහිර පළාත]] | region = | consecration_year = | status = | functional_status = | heritage_designation = පුරාවිද්‍යා සංරක්ෂිත ස්ථානය-මුල් අනුරාධපුර යුගය | leadership = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] | website = https://mahamevnawa.lk | architect = | architecture_type = පුරාණ බෞද්ධ විහාර(පධානඝර සහ මහා විහාර සම්ප්‍රදාය) | architecture_style = | founded_by = ගිරිඅභය නම් සෝමනුවර ප්‍රාදේශීය රජු(කාවන්තිස්ස මහ රජ සමය) | general_contractor = | groundbreaking = | year_completed = ක්‍රිස්තු පූර්ව 2 වන සියවස | construction_cost = | facade_direction = | capacity = | length = | width = | width_nave = | height_max = | dome_quantity = | dome_height_outer = | dome_height_inner = | dome_dia_outer = | dome_dia_inner = | minaret_quantity = | minaret_height = | spire_quantity = | spire_height = | materials = | nrhp = | designated = | added = | refnum = | designation1 =APMSL | designation1_offname = [[File:පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තු ලාංඡනය.jpg|thumb|center|80px]]<br>විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_type = පැරණි බෞද්ධ ආරාම | designation1_criteria = පධානඝර | designation1_date = | designation1_number = | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = | image_size = }} '''සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය''' නැතහොත් '''විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී රජ මහා විහාරය/විල්ගම්වෙහෙර මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව'''({{langx|en|Wilgamwehera Raja Maha Vihara}},{{langx|ta|வில்கம்வெஹேர ராஜ மகா விகாரை}}) යනු මුල් අනුරාධපුර යුගයේදී ඉදිකළ ඉපැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි.මෙම ආරාම සංකීර්ණය [[සේරුවාවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] පිහිටි සේරුවිල ප්‍රදේශයේ සිට 4km ක් පමණ දුරින් තෝප්පූර් ප්‍රදේශයට ආසන්නව නෙලුම්ගම පිහිටා තිබේ.පධානඝර හෙවත් [[බටහිරාරාම]] විහාර ආරාම සම්ප්‍රදායට අයත් ලෙස යැයි සලකනු ලැබේ.වර්තමානයේ මෙම විහාරය [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ]] තවත් එක් ශාඛාවක් ලෙස ක්‍රියාත්මක වේ. පාලි ධාතුවංශය,සිංහල ධාතුවංශය සහ ජිනකාලමාලී යන පැරණි මුලාශ්‍ර වලට අනුව සේරු නම් විල කෙළවර ගිරිඅභය නම් ප්‍රාදේශීය රජෙක් තම බිසවගේ නමින් ගෞතම බුදුරදුන්ගේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කරවා "සෝමවතී ස්තූපය" නම් ස්ථූපය කරවීය.දකුණු දළදා නිධාපිත එම සෝමවතී සෑය යනු වර්තමානයේ විල්ගම්වෙහෙර ලෙස හදුන්වන මෙම ස්තූපය විය හැකි බව ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල 2020 වර්ෂයේ අගෝස්තු මස මාධ්‍ය සාකච්ඡාවක් මගින් ප්‍රකාශයට පත්කර තිබේ.<ref>https://www.lankadeepa.lk/sunday/rasawitha/57-577511</ref><ref>https://sinhala.newsfirst.lk/sinhala/2020/07/18</ref> ඒ මත අනුව සේරුවිල විල් කෙළවර දකුණු දළදා වහන්සේ තැන්පත් කර සෑදූ එම ස්ථූපය "විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතිය මහා සෑය" ලෙස හැඳුන්වා දිය හැක. == ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සතර දළදා වහන්සේලා == මහාපරිනිබ්බාන සූත්‍රයට අනුව මේ ලෝකයේ ඇත්තේ දළදා වහන්සේලා 4 නමක් පමණයි.ඒවා නම් උඩු වම් දළදා වහන්සේ ,යටි වම් දළදා වහන්සේ, උඩු දකුණු දළදා වහන්සේ,යටි දකුණු දළදා වහන්සේ. කුමක් නිසාද යත්, සතර දළදා වහන්සේලා හැර ඉතිරි දළදා වහන්සේලා 36, කේශ ධාතු සහ ලෝම ධාතු රාශියක් බුදුන් වහන්සේගේ මහා පරිනිර්වාණයෙන් පසුව ආදාහනය කරන අවස්ථාවේ එක් එක් සක්වලින් පැමිණි දෙවිවරුන් විසින් රැගෙන ගිය බැවිනි. මූලාශ්‍රවලට අනුව එක් සක්වලකට රැගෙන ගියේ එක් ධාතුන් වහන්සේ නමක් පමණි. මහාපරිනිබ්බාන සූත්‍රයට අනුව ඒවායේ පිහිටීම පහත පරිදි වේ. {| class="wikitable sortable" style="background:#ffffff;" width="70%" ! align="left" style="background:#ffdead;" |දළදා නාමය ! align="left" style="background:#ffdead;" | පෙර ස්ථානය ! align="left" style="background:#ffdead;" | වත්මන් ස්ථානය |- | යටි වම් දළදා වහන්සේ | කාලිංග (ඓතිහාසික කලාපය) රාජධානිය, ඉන්දියාව | ශ්‍රී ලංකාවේ [[මහනුවර]] [[ශ්‍රී දළදා මාළිගාව|දළදා මාලිගාව]] |- | උඩු වම් දළදා වහන්සේ | [[ගාන්ධාර|ගන්ධාර]] - වර්තමාන වයඹදිග පකිස්ථානයේ සහ ඊසානදිග ඇෆ්ගනිස්ථානයේ | නිශ්චිතව හඳුනාගෙන නොමැත |- | දකුණු දළදා වහන්සේ | තව්තිසා දෙව්ලොව සිළුමිණි ස්තූපය | තව්තිසා දෙව්ලොව සිළුමිණි ස්තූපය |- | දකුණු දළදා වහන්සේ | ජයසේන නා රජුගේ නාග භවන | සෝමාවතිය ස්තූපය {{small|(සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතිය ස්තූපය හෝ [[සෝමාවතිය විහාරය|පොලොන්නරුව සෝමාවති ස්ථූපය]] විය හැක)}} |} == ඉතිහාසය == === දකුණු දළදා වහන්සේ - ශ්‍රී ලංකාවේ සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී ස්තූපයේ දළදා වහන්සේ === භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ බව අසා නාග ලෝකයේ ජයසේන නාරජු අතිශයින් ශෝකයට පත් වී “මම අවසන් වරට බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක වන්දනා කරන්නෙමි” යි සිතූහ. ධාතු බෙදීමේදී ද්‍රෝණ බමුණා අනෙක් දකුණු දළදාව බිම හෙළා තම පාදයෙන් වසාගත් අයුරු ජයසේන නාරජු දුටුවේය.ඔහු ද්‍රෝණ බමුණාට නොදැනෙන ලෙස ඉර්ධියෙන් දළදා වහන්සේ ගෙන නාගභවනට ගෙන ගොස් නාග පුරය මැද මැණික් ස්තූපයක් තනා දකුණු දළඳා එහි තැන්පත් කර මහා පූජාවන් කළේය. ලක්දිව කාවන්තිස්ස රජ දවස මහාදේව මහරහතන් වහන්සේගේ ශිෂ්‍යයකු වූ මහා මහින්ද මහරහතන් වහන්සේගේ නාග භවනට ගොස් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දකුණු දළදාව රැගෙන ලක්දිවට වැඩම කර,සෝමනුවර පාලනය කළ ගිරි අභය නම් ප්‍රාදේශීය රජුට ස්ථුපයක් කරවීම පිණිස ලබාදුන්නාහ. රජුගේ මෙහෙසිය වන සෝමාදේවිය නමින් කළ එම ස්තූපය "සෝමාවතිය ස්තූපය" නම් වේ. == පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක == දකුණු දළදා සෑය පිළිබඳ ඓතිහාසික කරුණු සියල්ල සලකා බැලීමේදී එය පිහිටා තිබිය යුත්තේ බුදුරාජණන් වහන්සේගේ ලලාට ධාතුව තැන්පත් සේරුවිල මංගල මහාසෑය පිහිටි පින්බිමේ සිට කි.මී. 05 ක පමණ වපසරියක සේරු වැවේ අනෙක් කෙළවර ය. ඒ අනුව ඓතිහාසික භූ විද්‍යාත්මක කරුණු සියල්ල සපුරමින් නටබුන් වූ එක් විශාල ස්ථූපයක් ඇත. මෙම ස්තූපය හැර එම ප්‍රදේශයේ වෙනත් පෞරාණික මහා ස්තූපයක් නොමැත. එය 1 වේ&nbsp;[[සේරුවාවිල මංගල රජ මහා විහාරය|සේරුවිල මංගල මහා සෑයේ]] සිට කි.මී. තොප්පූර් මුස්ලිම් ගම්මානයට මායිම්ව සේරු නම් විල කෙළවර උතුරු කෙළවරට කිලෝමීටර් 04 ක් පමණ දුරින් නටබුන් වූ පුරාණ ස්ථූපයක් තිබුනේය,එය වර්තමානයේ විල්ගම්වෙහෙර ලෙස හැඳින්වේ. ඉහත කී විල්ගම්වෙහෙර ඓතිහාසික සෝමාවතිය ස්තූපයවිය හැකි බව දැන් හඳුනාගෙන ඇත. දකුණු දළදා වහන්සේ නිදන් කළ සෝමාවතී ස්තූපය පිළිබඳ ‘පාලි ධාතුවංශය, සිංහල ධාතුවංශය සහ ජිනකාලමාලි’ ග්‍රන්ථවල ඇතුළත් සියලුම ඓතිහාසික කරුණු සහ භූගෝලීය සාධක සමඟ මෙම ස්තූපය සැසදෙයි.විල්ගම්වෙහෙර චෛත්‍යයේ පුරාවිද්‍යා කැණීම්වලදී ක්‍රිස්තු පූර්ව දෙවැනි සියවසට අයත් පූර්ව බ්‍රාහ්මී අක්ෂර සහිත ගඩොල් කැණීමේදී හමුවූ අතර එම යුගයට අයත් චෛත්‍යවල පවතින ශෛලමය චත්‍රය සහ යූප ස්ථම්භය ද හමුවී ඇත.එම යුගයේ ලක්‍ෂණ සහිත සිරිපතුල් ගල් හා ශෛලමය පද්ම ද මළුවේ තිබී හමුවිය.තවද අනුරාධපුර මුල් යුගයේ ලක්ෂණ පෙන්වන ඉපැරණි ඇත් පවුරක් ද හමුවිය.මෙම චෛත්‍යය; යුග කිහිපයක් පුරා ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලද දැවැන්ත ව්‍යුහයක් වන අතර එහි මුල් ඉදිකිරීම් ක්‍රිස්තු පූර්ව 2 වැනි සියවසේ බව තහවුරු වී ඇත. මෙම විල්ගම්වෙහෙර පිහිටා ඇත්තේ සේරුවිලට නුදුරින් පිහිටි තොප්පූර් මුස්ලිම් නගරය ආසන්නයේය. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 16 සහ 17 වැනි සියවස් වල සිට එම ප්‍රදේශයේ පදිංචිව සිටි මුස්ලිම්වරුන්ගේ වාග් ව්‍යවහාරය අනුව (සෝම්පුර ➤ සෝම්පූර් ➤ තෝම්පූර් ➤ තෝප්පුර්) ලෙස විකාශනය වී ඇති බව වාග් විද්‍යාඥයන්ගේ මතයයි. (ථූපපුර ➤ ථූප්පුර් ➤ තෝප්පුර්) යන්න තවත් මතයකි.මේ මත වඩාත් තහවුරු වේ. මෙම විල්ගම්වෙහෙර විහාරස්ථානය දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ සෝමාවතිය විහාරස්ථානය ලෙස පිළිගනිමින් ජ්‍යෙෂ්ඨ මහාචාර්ය එම්. ඩබ්ලිව්. විමල් විජේරත්න මහතා විසින් රචිත "සේරුවවිල තිස්ස මහා විහාරවංශය" ([[සේරුවාවිල මංගල රජ මහා විහාරය|සේරුවිල මංගල රජමහා විහාරය]] පිළිබඳ) නම් වූ ශාස්ත්‍රීය පර්යේෂණ (ආචාර්ය) ග්‍රන්ථය හොඳම සිංහල ස්වාධීන බහු-විනය ශාස්ත්‍රීය පර්යේෂණ ග්‍රන්ථය සඳහා වන රාජ්‍ය සාහිත්‍ය සම්මානයෙන් පිදුම් ලැබීය (2012 වසර). මේ පිළිබඳ වැඩිදුර තොරතුරු ඉහත කී මහාචාර්යවරයා විසින් රචිත “ශ්‍රී දකුණු දළදා වහන්සේ විසින් නිධන් කර ඇති ඓතිහාසික සෝමනුවර සහ සෝමාවතී විහාරය හඳුනාගැනීම” නමැති ග්‍රන්ථය පරිශීලනය කිරීමෙන් තහවුරු කරගත හැකිය. එමෙන්ම 2020 වසරේ ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල විල්ගම්වෙහෙර මහා සෑය පිහිටි ස්ථානයේ පැවති මාධ්‍ය හමුවකදී කියා සිටියේ විල්ගම්වෙහෙර මහා සෑය පැරණි සෝමාවතී මහා සෑය විය හැකි බවට කරුණු තහවුරු වී ඇති බවයි.<ref>https://www.hirunews.lk/245888</ref><ref>https://sinhala.adaderana.lk/news.php?nid=140502</ref> සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර විහාරය දෙතිස්ඵලරුහ බෝධීන් වහන්සේ නමක් රෝපණය කළ විහාරස්ථානයක් ලෙස ද ඇතැමුන් සලකනු ලබන්නේ;බෝධි වංශයේ "සේරුවිල නයින්ගේ විල්ගම්වෙහෙර" ලෙසින් සඳහන් වන බැවිනි.නමුත් සමහර විද්වතුන් මෙම බෝධීන් වහන්සේ මීට නුදුරුව පිහිටා තිබුණු කිලිවෙඩ්ඩි ශ්‍රී වර්ධන බෝධිය බවට ද මත පල කරයි.එම බෝධීන් වහන්සේ අද දක්නට නොමැත. ==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්== ===වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ=== ===ස්ථූපය සහ ස්ථූප මළුව=== ===වෙනත් පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක=== ==අභිලේඛන== ==පූර්ව වාර්තා== ==වර්තමාන සංරක්ෂණය== ===2020 අගෝස්තු මස පැවති පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ මාධ්‍ය සාකච්ඡාව=== ==වෙනත් ලිපි== * [[සෝමාවතිය විහාරය]] * [[ගෞතම බුදුන්ගේ ධාතූන්]] * [[වෙල්ගම් වෙහෙර]] * [[සේරුවාවිල මංගල රජ මහා විහාරය|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] == මූලාශ්‍ර == {{ආශ්‍රලැයිස්තුව}} == වැඩිදුර කියවීම == * සේරුවාවිල තිස්ස මහා විහාරවංශය ශාස්ත්‍රීය පර්යේෂණ ග්‍රන්ථය - ජ්‍යෙෂ්ඨ මහාචාර්ය එම්.ඩබ්ලිව්.විමල් විජේරත්න * ශ්‍රී දකුණු දළදාවෙහි නිධන් කර ඇති ඓතිහාසික සෝමනුවර සහ සෝමාවතී ස්තූපය හඳුනාගැනීම පිළිබඳ පර්යේෂණ ග්‍රන්ථය - මහාචාර්ය විමල් විජේරත්න == බාහිර සබැඳි == *[https://sinhala.adaderana.lk/news.php?nid=140502 බුදුහිමියන්ගේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ බවට සැලකෙන ස්ථූපයක්] *[https://www.hirunews.lk/245888/ සේරුවිලෙන් හමු වූ දළදා පුරණය ] *[https://sinhala.newsfirst.lk/sinhala/2020/07/18 Sirasa News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250124001531/https://sinhala.newsfirst.lk/sinhala/2020/07/18 |date=2025-01-24 }} *[https://www.lankadeepa.lk/News/101-576610 බුදුන්ගේ දකුණු දළදාව ඇත්තේ විල්ගම්වෙහෙරේ]{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Buddhism in Sri Lanka}} [[ප්‍රවර්ගය:Coordinates not on Wikidata]] [[ප්‍රවර්ගය:Buddhist temples in trincomalee district]] [[ප්‍රවර්ගය:Tooth relics of buddha]] [[ප්‍රවර්ගය:රජමහා විහාර]] mbjksmrt1l7s10y6kuxro2q5c13p58r 798786 798785 2026-09-07T05:40:58Z KSLwiki24 70498 /* */ 798786 wikitext text/x-wiki {{distinguish|වෙල්ගම්වෙහෙර විහාරය, ත්‍රිකුණාමලය|සෝමාවතිය විහාරය|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය }} {{In use}} {{Infobox ancient site |name = {{larger|විල්ගම්වෙහෙර<br> සෝමාවතී රජ මහා විහාරය}}(විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යා ස්ථානය) |alternate_name = විල්ගම්වෙහෙර මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව |image = [[File:wilgamwehera somawathi stupa.jpg|thumb|විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී ස්ථූපය]] |image_size = 275px |alt = |caption = |map_type = ශ්‍රී ලංකාව |relief = yes |map_alt = |coordinates = {{coord|8|23|47.4|N|81|18|49.6|E|display=inline,title}} |map_dot_label = විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |location = තෝප්පූර්, සේරුවාවිල, [[ත්‍රිකුණාමල දිස්ත්‍රික්කය]], [[නැගෙනහිර පළාත]], [[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = සේරුවාවිල |type = පධානඝර සහ මහා විහාර සම්ප්‍රදායට අයත් පුරාණ බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණය |part_of = |length = |width = |area = |height = |builder = ගිරිඅභය නම් සෝමනුවර ප්‍රාදේශීය රජු |material = |built = ක්‍රිස්තු පූර්ව 2 වන සියවස |abandoned = |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගය]] |cultures = සිංහල බෞද්ධ |dependency_of = |occupants = |event = |excavations = |archaeologists = |condition = සංරක්ෂණය කරමින් සහ ආගමික භාවිතයේ පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] |public_access = හැක |website = {{URL|https://mahamevnawa.lk}} |notes = මහමෙව්නාව භාවනා අසපු ශාඛාවක් ලෙස වර්තමානයේ ක්‍රියාත්මක වේ. |designation1 = APMSL |designation1_offname = [[File:පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තු ලාංඡනය.jpg|80px]]<br>විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |designation1_date = |designation1_number = |designation1_criteria = පධානඝර |designation1_type = පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණය |designation1_free1name = |designation1_free1value = |designation1_free2name = |designation1_free2value = }} '''සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය''' නැතහොත් '''විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී රජ මහා විහාරය/විල්ගම්වෙහෙර මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව'''({{langx|en|Wilgamwehera Raja Maha Vihara}},{{langx|ta|வில்கம்வெஹேர ராஜ மகா விகாரை}}) යනු මුල් අනුරාධපුර යුගයේදී ඉදිකළ ඉපැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි.මෙම ආරාම සංකීර්ණය [[සේරුවාවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] පිහිටි සේරුවිල ප්‍රදේශයේ සිට 4km ක් පමණ දුරින් තෝප්පූර් ප්‍රදේශයට ආසන්නව නෙලුම්ගම පිහිටා තිබේ.පධානඝර හෙවත් [[බටහිරාරාම]] විහාර ආරාම සම්ප්‍රදායට අයත් ලෙස යැයි සලකනු ලැබේ.වර්තමානයේ මෙම විහාරය [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ]] තවත් එක් ශාඛාවක් ලෙස ක්‍රියාත්මක වේ. පාලි ධාතුවංශය,සිංහල ධාතුවංශය සහ ජිනකාලමාලී යන පැරණි මුලාශ්‍ර වලට අනුව සේරු නම් විල කෙළවර ගිරිඅභය නම් ප්‍රාදේශීය රජෙක් තම බිසවගේ නමින් ගෞතම බුදුරදුන්ගේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කරවා "සෝමවතී ස්තූපය" නම් ස්ථූපය කරවීය.දකුණු දළදා නිධාපිත එම සෝමවතී සෑය යනු වර්තමානයේ විල්ගම්වෙහෙර ලෙස හදුන්වන මෙම ස්තූපය විය හැකි බව ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල 2020 වර්ෂයේ අගෝස්තු මස මාධ්‍ය සාකච්ඡාවක් මගින් ප්‍රකාශයට පත්කර තිබේ.<ref>https://www.lankadeepa.lk/sunday/rasawitha/57-577511</ref><ref>https://sinhala.newsfirst.lk/sinhala/2020/07/18</ref> ඒ මත අනුව සේරුවිල විල් කෙළවර දකුණු දළදා වහන්සේ තැන්පත් කර සෑදූ එම ස්ථූපය "විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතිය මහා සෑය" ලෙස හැඳුන්වා දිය හැක. == ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සතර දළදා වහන්සේලා == මහාපරිනිබ්බාන සූත්‍රයට අනුව මේ ලෝකයේ ඇත්තේ දළදා වහන්සේලා 4 නමක් පමණයි.ඒවා නම් උඩු වම් දළදා වහන්සේ ,යටි වම් දළදා වහන්සේ, උඩු දකුණු දළදා වහන්සේ,යටි දකුණු දළදා වහන්සේ. කුමක් නිසාද යත්, සතර දළදා වහන්සේලා හැර ඉතිරි දළදා වහන්සේලා 36, කේශ ධාතු සහ ලෝම ධාතු රාශියක් බුදුන් වහන්සේගේ මහා පරිනිර්වාණයෙන් පසුව ආදාහනය කරන අවස්ථාවේ එක් එක් සක්වලින් පැමිණි දෙවිවරුන් විසින් රැගෙන ගිය බැවිනි. මූලාශ්‍රවලට අනුව එක් සක්වලකට රැගෙන ගියේ එක් ධාතුන් වහන්සේ නමක් පමණි. මහාපරිනිබ්බාන සූත්‍රයට අනුව ඒවායේ පිහිටීම පහත පරිදි වේ. {| class="wikitable sortable" style="background:#ffffff;" width="70%" ! align="left" style="background:#ffdead;" |දළදා නාමය ! align="left" style="background:#ffdead;" | පෙර ස්ථානය ! align="left" style="background:#ffdead;" | වත්මන් ස්ථානය |- | යටි වම් දළදා වහන්සේ | කාලිංග (ඓතිහාසික කලාපය) රාජධානිය, ඉන්දියාව | ශ්‍රී ලංකාවේ [[මහනුවර]] [[ශ්‍රී දළදා මාළිගාව|දළදා මාලිගාව]] |- | උඩු වම් දළදා වහන්සේ | [[ගාන්ධාර|ගන්ධාර]] - වර්තමාන වයඹදිග පකිස්ථානයේ සහ ඊසානදිග ඇෆ්ගනිස්ථානයේ | නිශ්චිතව හඳුනාගෙන නොමැත |- | දකුණු දළදා වහන්සේ | තව්තිසා දෙව්ලොව සිළුමිණි ස්තූපය | තව්තිසා දෙව්ලොව සිළුමිණි ස්තූපය |- | දකුණු දළදා වහන්සේ | ජයසේන නා රජුගේ නාග භවන | සෝමාවතිය ස්තූපය {{small|(සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතිය ස්තූපය හෝ [[සෝමාවතිය විහාරය|පොලොන්නරුව සෝමාවති ස්ථූපය]] විය හැක)}} |} == ඉතිහාසය == === දකුණු දළදා වහන්සේ - ශ්‍රී ලංකාවේ සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී ස්තූපයේ දළදා වහන්සේ === භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ බව අසා නාග ලෝකයේ ජයසේන නාරජු අතිශයින් ශෝකයට පත් වී “මම අවසන් වරට බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක වන්දනා කරන්නෙමි” යි සිතූහ. ධාතු බෙදීමේදී ද්‍රෝණ බමුණා අනෙක් දකුණු දළදාව බිම හෙළා තම පාදයෙන් වසාගත් අයුරු ජයසේන නාරජු දුටුවේය.ඔහු ද්‍රෝණ බමුණාට නොදැනෙන ලෙස ඉර්ධියෙන් දළදා වහන්සේ ගෙන නාගභවනට ගෙන ගොස් නාග පුරය මැද මැණික් ස්තූපයක් තනා දකුණු දළඳා එහි තැන්පත් කර මහා පූජාවන් කළේය. ලක්දිව කාවන්තිස්ස රජ දවස මහාදේව මහරහතන් වහන්සේගේ ශිෂ්‍යයකු වූ මහා මහින්ද මහරහතන් වහන්සේගේ නාග භවනට ගොස් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දකුණු දළදාව රැගෙන ලක්දිවට වැඩම කර,සෝමනුවර පාලනය කළ ගිරි අභය නම් ප්‍රාදේශීය රජුට ස්ථුපයක් කරවීම පිණිස ලබාදුන්නාහ. රජුගේ මෙහෙසිය වන සෝමාදේවිය නමින් කළ එම ස්තූපය "සෝමාවතිය ස්තූපය" නම් වේ. == පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක == දකුණු දළදා සෑය පිළිබඳ ඓතිහාසික කරුණු සියල්ල සලකා බැලීමේදී එය පිහිටා තිබිය යුත්තේ බුදුරාජණන් වහන්සේගේ ලලාට ධාතුව තැන්පත් සේරුවිල මංගල මහාසෑය පිහිටි පින්බිමේ සිට කි.මී. 05 ක පමණ වපසරියක සේරු වැවේ අනෙක් කෙළවර ය. ඒ අනුව ඓතිහාසික භූ විද්‍යාත්මක කරුණු සියල්ල සපුරමින් නටබුන් වූ එක් විශාල ස්ථූපයක් ඇත. මෙම ස්තූපය හැර එම ප්‍රදේශයේ වෙනත් පෞරාණික මහා ස්තූපයක් නොමැත. එය 1 වේ&nbsp;[[සේරුවාවිල මංගල රජ මහා විහාරය|සේරුවිල මංගල මහා සෑයේ]] සිට කි.මී. තොප්පූර් මුස්ලිම් ගම්මානයට මායිම්ව සේරු නම් විල කෙළවර උතුරු කෙළවරට කිලෝමීටර් 04 ක් පමණ දුරින් නටබුන් වූ පුරාණ ස්ථූපයක් තිබුනේය,එය වර්තමානයේ විල්ගම්වෙහෙර ලෙස හැඳින්වේ. ඉහත කී විල්ගම්වෙහෙර ඓතිහාසික සෝමාවතිය ස්තූපයවිය හැකි බව දැන් හඳුනාගෙන ඇත. දකුණු දළදා වහන්සේ නිදන් කළ සෝමාවතී ස්තූපය පිළිබඳ ‘පාලි ධාතුවංශය, සිංහල ධාතුවංශය සහ ජිනකාලමාලි’ ග්‍රන්ථවල ඇතුළත් සියලුම ඓතිහාසික කරුණු සහ භූගෝලීය සාධක සමඟ මෙම ස්තූපය සැසදෙයි.විල්ගම්වෙහෙර චෛත්‍යයේ පුරාවිද්‍යා කැණීම්වලදී ක්‍රිස්තු පූර්ව දෙවැනි සියවසට අයත් පූර්ව බ්‍රාහ්මී අක්ෂර සහිත ගඩොල් කැණීමේදී හමුවූ අතර එම යුගයට අයත් චෛත්‍යවල පවතින ශෛලමය චත්‍රය සහ යූප ස්ථම්භය ද හමුවී ඇත.එම යුගයේ ලක්‍ෂණ සහිත සිරිපතුල් ගල් හා ශෛලමය පද්ම ද මළුවේ තිබී හමුවිය.තවද අනුරාධපුර මුල් යුගයේ ලක්ෂණ පෙන්වන ඉපැරණි ඇත් පවුරක් ද හමුවිය.මෙම චෛත්‍යය; යුග කිහිපයක් පුරා ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලද දැවැන්ත ව්‍යුහයක් වන අතර එහි මුල් ඉදිකිරීම් ක්‍රිස්තු පූර්ව 2 වැනි සියවසේ බව තහවුරු වී ඇත. මෙම විල්ගම්වෙහෙර පිහිටා ඇත්තේ සේරුවිලට නුදුරින් පිහිටි තොප්පූර් මුස්ලිම් නගරය ආසන්නයේය. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 16 සහ 17 වැනි සියවස් වල සිට එම ප්‍රදේශයේ පදිංචිව සිටි මුස්ලිම්වරුන්ගේ වාග් ව්‍යවහාරය අනුව (සෝම්පුර ➤ සෝම්පූර් ➤ තෝම්පූර් ➤ තෝප්පුර්) ලෙස විකාශනය වී ඇති බව වාග් විද්‍යාඥයන්ගේ මතයයි. (ථූපපුර ➤ ථූප්පුර් ➤ තෝප්පුර්) යන්න තවත් මතයකි.මේ මත වඩාත් තහවුරු වේ. මෙම විල්ගම්වෙහෙර විහාරස්ථානය දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ සෝමාවතිය විහාරස්ථානය ලෙස පිළිගනිමින් ජ්‍යෙෂ්ඨ මහාචාර්ය එම්. ඩබ්ලිව්. විමල් විජේරත්න මහතා විසින් රචිත "සේරුවවිල තිස්ස මහා විහාරවංශය" ([[සේරුවාවිල මංගල රජ මහා විහාරය|සේරුවිල මංගල රජමහා විහාරය]] පිළිබඳ) නම් වූ ශාස්ත්‍රීය පර්යේෂණ (ආචාර්ය) ග්‍රන්ථය හොඳම සිංහල ස්වාධීන බහු-විනය ශාස්ත්‍රීය පර්යේෂණ ග්‍රන්ථය සඳහා වන රාජ්‍ය සාහිත්‍ය සම්මානයෙන් පිදුම් ලැබීය (2012 වසර). මේ පිළිබඳ වැඩිදුර තොරතුරු ඉහත කී මහාචාර්යවරයා විසින් රචිත “ශ්‍රී දකුණු දළදා වහන්සේ විසින් නිධන් කර ඇති ඓතිහාසික සෝමනුවර සහ සෝමාවතී විහාරය හඳුනාගැනීම” නමැති ග්‍රන්ථය පරිශීලනය කිරීමෙන් තහවුරු කරගත හැකිය. එමෙන්ම 2020 වසරේ ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල විල්ගම්වෙහෙර මහා සෑය පිහිටි ස්ථානයේ පැවති මාධ්‍ය හමුවකදී කියා සිටියේ විල්ගම්වෙහෙර මහා සෑය පැරණි සෝමාවතී මහා සෑය විය හැකි බවට කරුණු තහවුරු වී ඇති බවයි.<ref>https://www.hirunews.lk/245888</ref><ref>https://sinhala.adaderana.lk/news.php?nid=140502</ref> සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර විහාරය දෙතිස්ඵලරුහ බෝධීන් වහන්සේ නමක් රෝපණය කළ විහාරස්ථානයක් ලෙස ද ඇතැමුන් සලකනු ලබන්නේ;බෝධි වංශයේ "සේරුවිල නයින්ගේ විල්ගම්වෙහෙර" ලෙසින් සඳහන් වන බැවිනි.නමුත් සමහර විද්වතුන් මෙම බෝධීන් වහන්සේ මීට නුදුරුව පිහිටා තිබුණු කිලිවෙඩ්ඩි ශ්‍රී වර්ධන බෝධිය බවට ද මත පල කරයි.එම බෝධීන් වහන්සේ අද දක්නට නොමැත. ==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්== ===වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ=== ===ස්ථූපය සහ ස්ථූප මළුව=== ===වෙනත් පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක=== ==අභිලේඛන== ==පූර්ව වාර්තා== ==වර්තමාන සංරක්ෂණය== ===2020 අගෝස්තු මස පැවති පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ මාධ්‍ය සාකච්ඡාව=== ==වෙනත් ලිපි== * [[සෝමාවතිය විහාරය]] * [[ගෞතම බුදුන්ගේ ධාතූන්]] * [[වෙල්ගම් වෙහෙර]] * [[සේරුවාවිල මංගල රජ මහා විහාරය|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] == මූලාශ්‍ර == {{ආශ්‍රලැයිස්තුව}} == වැඩිදුර කියවීම == * සේරුවාවිල තිස්ස මහා විහාරවංශය ශාස්ත්‍රීය පර්යේෂණ ග්‍රන්ථය - ජ්‍යෙෂ්ඨ මහාචාර්ය එම්.ඩබ්ලිව්.විමල් විජේරත්න * ශ්‍රී දකුණු දළදාවෙහි නිධන් කර ඇති ඓතිහාසික සෝමනුවර සහ සෝමාවතී ස්තූපය හඳුනාගැනීම පිළිබඳ පර්යේෂණ ග්‍රන්ථය - මහාචාර්ය විමල් විජේරත්න == බාහිර සබැඳි == *[https://sinhala.adaderana.lk/news.php?nid=140502 බුදුහිමියන්ගේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ බවට සැලකෙන ස්ථූපයක්] *[https://www.hirunews.lk/245888/ සේරුවිලෙන් හමු වූ දළදා පුරණය ] *[https://sinhala.newsfirst.lk/sinhala/2020/07/18 Sirasa News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250124001531/https://sinhala.newsfirst.lk/sinhala/2020/07/18 |date=2025-01-24 }} *[https://www.lankadeepa.lk/News/101-576610 බුදුන්ගේ දකුණු දළදාව ඇත්තේ විල්ගම්වෙහෙරේ]{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Buddhism in Sri Lanka}} [[ප්‍රවර්ගය:Coordinates not on Wikidata]] [[ප්‍රවර්ගය:Buddhist temples in trincomalee district]] [[ප්‍රවර්ගය:Tooth relics of buddha]] [[ප්‍රවර්ගය:රජමහා විහාර]] 9x9h8qd9kpaywxjr2wi01mukyck0koz 0 173841 798787 797640 2026-09-07T05:44:53Z KSLwiki24 70498 /* */ 798787 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site |name = {{larger|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය}}(සේරුවිල පුරාවිද්‍යා ස්ථානය) |alternate_name = තිස්ස මහා විහාරය<br>කුරු තිස් මහ වෙහෙර |image = |image_size = 275px |alt = සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය |caption = සේරුවිල මංගල මහා සෑය |map_type = ශ්‍රී ලංකාව |relief = yes |map_alt = |coordinates = {{coord|8|22|15|N|81|19|09.8|E|display=inline,title}} |map_dot_label = සේරුවිල පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |location = සේරුවිල, [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය|ත්‍රිකුණාමලය]], [[නැගෙනහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|නැගෙනහිර පළාත]], [[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = සේරුවාවිල |type = පුරාණ [[බෞද්ධ විහාර]] සංකීර්ණය |part_of = |length = |width = |area = |height = |builder = [[කාවන්තිස්ස රජු]] |material = |built = ක්‍රි.පූ. 2 වන සියවස |abandoned = |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගය]] |cultures = සිංහල බෞද්ධ |dependency_of = |occupants = |event = |excavations = |archaeologists = |condition = ආගමික භාවිතයේ සහ සංරක්ෂණය යටතේ පවතී |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = ●පරිපාලනය: [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය]]<br>●අනුබද්ධිත: [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]<ref group="සවිස්තර">මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයට අයත් අසපු ශාඛාවක් නොවේ. අනුබද්ධිත විහාරයක් පමණි. සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරයේ සම්පූර්ණ පරිපාලනය අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය සතු වේ.</ref> |public_access = හැක |website = |notes = විහාරාධිපති පූජ්‍ය අලුදෙණියේ සුබෝධි ස්ථවිර |designation1 = APMSL |designation1_offname = [[File:පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තු ලාංඡනය.jpg|80px]]<br>සේරුවිල පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |designation1_date = <ref name="Archaeological">{{cite web|url=http://www.archaeology.gov.lk/web/index.phpoption=com_content&view=article&id=104:seruwila&catid=51:sites&Itemid=99&lang=en|title=Seruwila|publisher=[[පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]|access-date=29 March 2016}}</ref> |designation1_number = |designation1_criteria = මහා විහාර සම්ප්‍රදාය |designation1_type = පැරණි බෞද්ධ ආරාම |designation1_free1name = |designation1_free1value = |designation1_free2name = |designation1_free2value = }} '''සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය''' යනු නැගෙනහිර පළාතේ [[ත්‍රිකුණාමලය]] දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි පුරාණ [[බෞද්ධ]] විහාරස්ථානයක් වන අතර එය ශ්‍රී ලංකාවේ ඇති පාරිශුද්ධ වූ බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන වන ([[සොළොස්මස්ථාන|සොලොස්මස්ථාන]]) 16 අතරින් 9 වන ස්ථානය වන '''තිස්සමහාවිහාරය''' ලෙස හදුන්වන විහාරය වේ. එය [[ගෞතම බුදුන් වහන්සේ|ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ]] ලලාට ධාතුන් වහන්සේ (පූජනීය නළල් ධාතුව) හා කේශ ධාතු තැන්පත් කර [[කාවන්තිස්ස රජ|කාවන්තිස්ස මහ රජු]] (ක්‍රි.පූ. 2 වන සියවස) විසින් ඉදිකරන ලද්දකි. ගොඩබිමෙන් සහ මුහුදෙන් විහාරය වෙත ළඟා විමට හැකි අතර මුහුදු මාර්ගය [[ත්‍රිකුණාමලය|ත්‍රිකුණාමලයේ]] සිට මුතූර් දක්වා බෝට්ටුවකින් ආරම්භ වන අතර තවත් කිලෝමීටර් 16 ක දුරක් අතුරු මාර්ග වලින් ගමන් කළ යුතුය.ගොඩබිම් මාර්ගය [[කන්තලේ]] හරහා අල්ලයි මාර්ගය ඔස්සේ වන අතර එහි ආසන්න වශයෙන් කිලෝමීටර 45 ක් පමණ ගමන් කළ යුතුය.මීට අමතරව සෝමාවතියේ සිට ඝන වනාන්තරය හරහා වැටී ඇති සෝමාවතිය-සේරුවිල මාර්ගය ද සේරුවාවිල මංගල රජ මහා විහාරය වෙත ළගා විය හැකි තවත් මාර්ගයකි.<ref name="UNESCO">{{cite web |title=Seruwila Mangala Raja Maha Vihara |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/ |publisher=UNESCO |accessdate=2011-09-03}}</ref><ref name="WIJEYA">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=ඓතිහාසික සේරුවාවිල මංගල රජ මහා විහාරය |url=https://www.wijeya.lk/features/11302/210-11302 |last=සෙනෙවිරත්න |first=තිලක් |date=10 අගෝස්තු 2017 |access-date=3 අගෝස්තු 2025 |website=විජය}}</ref> ==සුවිශේෂත්වය== *බුදුරජාණන් වහන්සේ,උන්වහන්සේගේ තුන්වන ලංකාගමනයේදී පන්සියක් මහරහතන් වහන්සේල සමග මේ බිමට වැඩමකර නිරෝධසමාපත්තියට සුලු මොහොතක් සමවැදී සිටි පාරිශුද්ධ පින්බිමකි. *එසේම ඒ අවස්ථාවේ බුදුරජාණන් වහන්සේ සමග සේරුවාවිලට පැමිණ සිටි සමිද්ධිසුමන නා රජු විසින් බුදුරජුන් හට ලබා දුන් සපුමල් උන්වහන්සේ මේ භූමිය වෙත ඉස පූජා කල බව ධාතුවංශය තුල වේ.එවන් සිදුවීමක් පිලිබදව සදහන්ව ඇත්තේ මෙය පමණකි. *බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධාතුන් වහන්සේලා අතර විශාලතම ධාතූන් වහන්සේ වන ලලාට ධාතූන් වහන්සේ තැන්පත්ව ඇති එකම ස්ථානයයි. *එසේම තපස්සු භල්ලුක වෙලද දෙබෑයන්ට බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ජීවමාන සමයේ ලැබුණු කේශ ධාතු කොටසක් පසුව භූමින්දර නාගභවනේ ජයසේන නම් නාරජු වෙත හිමිවූ අතර සිව නම් මහරහතන් වහන්සේ භූමින්දර නාගභවනට වැඩම කොට නැවත මනුලොවට වැඩම කරවූ අතර එම කේෂ ධාතූන් වහන්සේල සේරුවාවිල ස්තූපය තුල නිධන්ව ඇති බවට සඳහන් වේ. *සේරුවාවිල පුදබිම අතීතයේ මහරහතන් වහන්සේල 500 ක් වාසය කල බවට මූලාශ්‍ර සාධක වේ.සමහර පුරාවිද්‍යාඥයන් 12000 ක් මහරහතන් වහන්සේල වැඩසිටි මූලාශ්‍ර තුල සදහන් තිස්සමහාරාමය මෙය බවටද පිලිගනී. ==භෞතික ලක්ෂණ== ==ඉතිහාසය== බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් පසුව බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධාතූන් වහන්සේල ද්‍රෝණ බමුණා විසින් ප්‍රදේශ 8 ක සිට පැමිණි රජවරු වෙත බෙදා දුන් අතර එසේ එක් ද්‍රෝණයක් ධාතූන් වහන්සේල කුසිනාරා නුවර මල්ල රජදරුවන්ට ලැබුණු බව සදහන්වේ. ඒ ධාතු කොටස තුල ලලාට ධාතූන් වහන්සේ වැඩසිටි අතර බුදුසසුනේ තෘතීය ශ්‍රාවක වූ ධුතාංගධාරී මහාකාශ්‍යප මහරහතන් වහන්සේ විසින් එම ධාතූන් වහන්සේ මල්ල රජදරුවන්ගෙන් ඉල්ලා ගනු ලැබීය.ඒ ලලාට ධාතූන් වහන්සේ පිළිබඳව බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් සිදුකල බුද්ධ අධිෂ්ඨානය දන්වා සිටීමෙනි. එම බුද්ධ අධිෂ්ඨානය තුල අනාගතයේ ලක්දිව මහාවාලුකා නදියේ දකුණුතෙර,සේරු නම් විල් කෙළවර, වරාහ සොණ්ඩ නම් ගල් කෙමිය සමීපයෙහි කාවන්තිස්ස නම් මහරජෙකු විසින් ලලාට ධාතුන් වහන්සේ නිධන් කර දාගැබයක් කරවන බව සදහන්ව තිබුණු බව මූලාශ්‍ර තුල දැක්වේ. ඒ අනුව මහාකාශ්‍යප මහරහතන් වහන්සේට ලලාට ධාතුව මල්ල රජදරුවන්ගෙන් ලබාගෙන අනාගත වාක්‍යය පවසා එය තම ශිෂ්‍ය නන්ද තෙරුන් වහන්සේට ලබාදුන් බවත් උන්වහන්සේ ලලාට ධාතුව විශාලා මහනුවර කූඨාගාර ශාලාවේ බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩසිටි ගන්ධකුටිය තුල තැන්පත් කර පුදසත්කාර පවත්වූ බවත් සදහන් වේ.කල්ගතවන විට නන්ද තෙරුන් අරහත්වය ලබා මහලු වියේදී පරිනිවීමට ආසන්න වූ විට උන්වහන්සේගේ ශිෂ්‍ය චන්ද්‍රගුප්ත මහරහතන් වහන්සේට ඉතිහාස කතාව පවසා ලලාට ධාතු බාරදුන් අතර උන්වහන්සේ එම ධාතූන් වහන්සේ සැවැත්නුවර ගන්ධකුටියේ තැන්පත් කර පුදසත්කාර පැවැත්වීය.පසුව පිලිවෙලින් භද්‍රසේන,ජයසේන,සංඝරක්ඛිත හා මහාදේව යන මහරහතන් වහන්සේලට ශිෂ්‍යානු ශිෂ්‍ය පරම්පරාවෙන් හිමි වූ අතර උන්වහන්සේල ද ලලාට ධාතුව දඹදිව පිහිටි බුදුරජුන්ගේ විවිධ ගන්ධකුටි තුල තැන්පත් කර පුදසත්කාර කල බව සදහන්වේ.<ref name= ඉතිහාසය>{{Cite news|title=ඓතිහාසික සේරුවාවිල රජමහා විහාරය|url=https://archive.roar.media/sinhala/main/history/historic-seruwawila|last=|first=|date=29 නොවැම්බර් 2017|work=Roar Media|access-date=3 අගෝස්තු 2025}}</ref> අවසාන වශයෙන් හිමි වූ මහාදේව මහරහතන් වහන්සේ ලක්දිව බුදුසසුන පිහිටි පසු සුදුසු කල රුහුණ පාලනය කල මහානාග රජ සමයේ (අනුරාධපුරය දේවානම්පියතිස්ස මහරජ පාලනය කල සමය) රුහුණේ හත්ථොට්ඨ ජනපදයේ වනය තුළට තම ශිෂ්‍යයන් සමග වැඩම කල බවත් සදහන්වේ.එහිදී ධාතූන් වහන්සේ තුලින් සතර පෝයට රාත්‍රී කාලයේ වනාන්තරය තුලින් ඉහලට සුදු රැස් විහිදුණු බවත් එය දුටු මහාකාල නම් උපාසකයෙකු ධාතූන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදි ධාතුගරයක් සදා දුන් බවත් පසුව එය රුහුණු රට පාලනය කල මහානාග යුවරජ වෙත දැන් වූ බවත් සදහන් වේ.පසුව මහානාග රජු විසින් ලලාට ධාතුන් වහන්සේ මාළිගය වෙත වඩමවා තම භාරකාරත්වය යටතේ තබාගත් බවත් එතුමාගෙන් පසුව යටාලතිස්ස, ගෝඨාභය රජුටත් පරපුරෙන් පරපුර හිමි වූ අතර ගෝඨාභය රජුගෙන් එය [[කාවන්තිස්ස රජු]] වෙත හිමි විය. ඉන්පසුව රජු අනාගත වාක්‍ය පරිදි විහාරමහාදේවියගේ සොහොයුරකු වූ චුල්ලපිණ්ඩපාතික තිස්ස මහරහතන් වහන්සේගේ සහ තිස්ස විහාරීය(වංශකතාවල සදහන් දකුණු පලාතේ ඇති දැනට නිවැරදිව හදුනාගෙන නොමැති තිස්ස විහාරය) සාගල මහරහතන් වහන්සේගේ උපදෙස් මත සේරුවාවිල ප්‍රදේශයේ වරාහසොණ්ඩ නම් ගල්කෙම අසබඩ ස්තූපය කරවූ බව සදහන් වේ.එසේම ස්තූපය ඉදිකිරීම උදෙසා ඊට ආසන්නව පිහිටි,දකුණු දළදා වහන්සේ නිධාපිත සේරුවිල සෝමනුවර සෝමාවතී විහාරයේ(වර්තමාන [[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]]) මහා මහින්ද නම් මහරහතන් වහන්සේ සහ 50 නමක් වූ උන්වහන්සේගේ ශිෂ්‍ය පිරිසේත්,සේරුනුවර පාලනය කල ප්‍රාදේශීය රජකු වූ සිව රජුගේත්,සෝමනුවර ගිරිඅභා රජුගේත්,ලෝණ නුවර රජුගේත් නොමද සහය ලැබුණු බව සදහන් වේ.<ref>http://amazinglanka.com/wp/seruwila/</ref> පසුව,ස්ථූපයේ ධාතුගර්භය මනරම්ව නිර්මාණය කර එහි පිහිටි රන් බුද්ධ ප්‍රතිමාවේ නළල් තලය මත ලලාට ධාතුව තැන්පත් කල අතර (රජුගේ අධිෂ්ඨානයක් මත වූ බව කියැවේ) රහතන් වහන්සේල විසින් නා ලොවින් ගෙනෙන ලද කේශ ධාතු ද එසේ ප්‍රතිමාවේ ශීර්ෂයේ පිහිටුවා වදාළ බව දැක්වේ. වැඩ නිමකරන ලද සේරුවාවිල ලලාට ධාතු ස්ථූපය චුල්ලපිණ්ඩපාතික තිස්ස මහරහතන් වහන්සේ හා සාගල මහරහතන් වහන්සේ ප්‍රධාන සඝ පිරිස වෙත පැවරූ බවද,රජු විසින් ස්ථූපයේ සිට තුන්යොදුනක් මානයේ ගම් බිම් විහාරයට පූජා කල බවත් වංශකතා තුල සදහන් වේ.<ref name="WIJEYA"/> <ref>{{Cite news|title=සේරුවාවිල මහසෑය ගැන ඉතිහාසයෙන් තොරතුරු බිඳක්|url=https://archive.roar.media/sinhala/main/history/seruwila-stupa|last=ලියනගෙදර|first=නදුන්|date=10 පෙබරවාරි 2021|work=Roar Media|access-date=3 අගෝස්තු 2025}}</ref> ==වර්තමාන ප්‍රතිසංස්කරණ== ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1215 දී පමණ සිදු වූ කාලිංග මාඝ ආක්‍රමණ සමග මේ පුදබිම් ගරා වැටුණු අතර 1921 දී පමණ කැලෑවෙන් වැසී තිබූ මේ පුදබිම නැවත සොයාගනු ලැබුවේ අමරපුර ශ්‍රී කලයාණිවංශ පාර්ශවයේ මහානායක ධුරන්ධරව වැඩවිසූ [[දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර මහානායක හිමි|දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර මහානායක හිමියන්]] විසිනි. ඒ ,ඒ වනවිටත් ලලාට ධාතු ස්ථූපය ලෙස දකුණු පලාතේ විහාරයක් තිස්සමහාරාමය ලෙස හදුන්වාගෙන තිබූ පසුබිමක සුමේධංකර හිමයන් ධාතුවංශය කියවා නිවැරදි ස්ථානය දැන ගාල්ල,දොඩන්දූව වරායෙන් දායකපරිසක් සමග නැව්නැග ත්‍රිකුණාමලයට පැමිණ ඝන කැලෑව තුල සේරුවාවිල පුදබිම සොයාගැනීමත් සමගිනි.සේරුවිල පුදබිම සොයාගන්නා විට උන්වහන්සේ යොවුන්ස්වා වියේ පසුවූ ලබාල ස්වාමීන් වහන්සේ නමක් විය. සේරුවිල ස්ථූපය සොයාගෙන වර්ෂ දෙකකට පමණ පසු චෛත්‍යය වර්ධන සමිතිය නම් සමිතියක් පිහිටුවා ස්ථූපයේ ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු ඇරඹුණු අතර වසර 6 කින් වැඩ නිම කරනු ලැබීය.උන්වහන්වසේ 1984 දී අපවත් වුණු අතර ඉන්පසුව උතුරු - නැගෙනහිර පැවති කොටි ත්‍රස්‌තවාදය හමුවේ විහාරය රැකගෙන විහාරාධිපතිත්වය දරන ලද්දේ සේරුවිල සරණකිත්ති අනුනාහිමියන් විසිනි.<ref>https://www.budusarana.lk/budusarana/2011/08/13/tmp.asp?ID=temp01</ref><ref>https://mahamegha.lk/2015/08/02/seruwawila/</ref> ස්තූපය සොයාගෙන ප්‍රතිසංස්කරණයෙන් අනතුරුව බදාම තට්ටුව ඉරිතැලීම් ආදිය වැනි කරුණු මත 2012 දී [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි|කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්]] ඇතුලු [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|මහමෙව්නාව අසපුව සංචිතයේ]] දායකත්වයෙන් ස්ථූපයේ අවසන් වරට ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු සිදුවිය. 2016 දී [[සේරුවිල සරණකිත්ති හිමි|සේරුවිල සරණකිත්ති අනුනාහිමියන්ගේ]] අපවත් වීමෙන් පසුව මුංහේනේ මෙත්තාරාම නා හිමි විහාරාධිපති ධූරයට පත් විය. 2021 දී මුංහේනේ මෙත්තාරාම නා හිමියන්ගේ අපවත්වීමෙන් පසුව උන්වහන්සේගේ හා [[සේරුවිල සරණකිත්ති හිමි|සේරුවිල සරණකිත්ති අනුනාහිමියන්ගේ]] ශිෂ්‍ය නමක් වන අලුදෙණියේ සුබෝධි නා හිමි විහාරාධිපති ධූරයට පත් විය. උන්වහන්සේගේ ධර්මාචාර්යයන් වහන්සේ වන්නේ [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි|කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්]] ය.මේ වන විට සේරුවාවිල මංගල රාජමහා විහාරය උන්වහන්සේගේ විහාරාධිපතිත්වය යටතේ[[අමරපුර නිකාය| අමරපුර ශ්‍රී කලයාණිවංශ පාර්ශවයේ]] ප්‍රධානතම විහාරස්ථානයක් ලෙස පවත්වාගෙන එනු ලබයි. ==පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක== අවධි කිහිපයක පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක හමුවන අතර විහාරය මුල් අනුරාධපුර යුගයට අයත් වේ.සේරුවාවිල ගිරි ලිපිය තුල මෙම විහාරය '''තිස්සමහාවිහාරය''' ලෙස හදුන්වා තිබෙන අතර,ධාතුවංශය තුල ද මේ විහාරය තිස්සමහාවිහාරය ලෙස හදුන්වා තිබේ. නයිපෙන නවයකින් සහ හතකින් ආවරණය ලත් බුද්ධ ප්‍රතිමා 3 ක් හමුව තිබේ. මීට අමතරව කටාරම් කොටන ලද ගල් ගුහා කිහිපයක් ද,ඉපැරණි බෝධිඝරයක්,වරාහ සොණ්ඩ නම් ගල්කෙම,ආරාමික නටඹුන්,ශෛලමය මල් ආසන සහ ශෛලමය පොකුණු දැකගත හැකිවේ. ලංකාවේ කිසිදු විහාරයක දක්නට නොලැබෙන ගඩොල් වාහල්කඩ සතරක් ද ස්තූප මලුවේ වේ. ==වන්දනා ගාථාව== <blockquote>'''ලංකාවධූ පියපති සිරිකාකවණ්ණ<br>තිස්සව්හයේන මුණිරාජ ලලාට ධාතුං<br>ගබ්භේ නිධාපිය සුණිම්මිත ඡාරූරූපං<br>වන්දාමි මංගල මහං ථුල ථූපරාජං<br>සේරුනාම සරාසංන්නේ සාරථි සරඨානගං<br>වන්දේ කාරිතතිස්සේන ලලාට ධාතු චේතියං'''</blockquote> ==සේරු නම් විල== මෙම ප්‍රදේශයේ සේරුවිල නම් විලක් පිහිටා ඇති අතර එය අතීතයේ අක්කර 12000 කට වඩා විශාල විලක් වූ බවටත් එය ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම ස්වභාවික ජලාශය වූ බවටත් වාර්තා තිබේ.පසුව ඇතිවූ ස්වභාවික ව්‍යසන නිසා විලට හානි වූ අතර 1980 වැනි පසුකාලයේ සිට විලේ විල්ලු ප්‍රදේශ මිනිසුන් වගා කටයුතු සහ වෙනත් කටයුතු අත්පත් කරගනිමින් ගොඩ කිරීම වැනි කරුණු නිසා වර්තමානයේ අක්කර 1000 කටත් වඩා අඩු භූමි ප්‍රදේශයක් බවට පත් වී තිබේ.අද ද සේරු නැමැති පක්ෂීන් රංචු වශයෙන් දැකිය හැකි මෙහි, වර්තමානයේ සේරුවිල ජලාශය යන නම වෙනුවට අල්ලායි ජලාශය යන නම භාවිතා වේ. ==සේරුවාවිල ප්‍රදේශය== මූලාශ්‍ර ගත තොරතුරු අනුව මෙම ප්‍රදේශයේ පිහිටා ඇති සේරුවිල නම් විල (වර්තමාන අල්ලායි ජලාශය ලෙස දැක්වේ) නිසා සේරුවාවිල නම ලැබී තිබේ.මෙම විලට නිතර සේරු නම් පක්ෂීන් විශාල ප්‍රමාණයක් පැමිණි බැවින් එසේ නිර්මාණය වූ බවට මතයක් පවතී. ඊට අමතරව සේරුවාවිල ආශ්‍රිතව විශාල විහාරය විහාර ගණනක් පවති අතර (කොට්ටියාරම් පත්තුවට අයත් ප්‍රදේශයකි-කොට්ටියාරම් යනු කෝටියක් ආරාම පැවති බවට අදහසක් දෙන වදනකි) ඈත අතීතයේ මේ ආශ්‍රිතව විශාල භික්ෂු පිරිසක් විසූ බවට තොරතුරු වේ.විශේෂයෙන්ම මේ ආශ්‍රිතව තිබෙන සේරුවාවිල මංගල රජ මහා විහාරය(තිස්සමහාවිහාරය) සහ වර්තමානයේ [[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]]<ref>https://amazinglanka.com/wp/nelumgama-wilgamvehera/</ref> ලෙස හදුන්වන පැරණි සෝමාවතී විහාරය නිසා ඒ ආශ්‍රිතවම විශාල සඝ පිරිසක් විසූ බවට තොරතුරු තිබේ.නිරන්තරයෙන් භික්ෂූන් වහන්සේලා පැන් පහසු වීමට මෙම විලට පැමිණි බවත් ඒ අරුතින් "සිවුරු ආ විල" සේරුවාවිල වූ බවට මතයක් ද පවතී.අදට සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය මෙම විලට පසෙකින් පිහිටා තිබේ. [[රිචඩ් ලෙස්ලි බ්‍රෝහියර්|රිචඩ් ලෙස්ලි බ්‍රෝහියර්ට]] අනුව සේරුවිල ප්‍රදේශය මහවැලි ගඟේ ගංවතුර ජලය එක්රැස් වූ විශාල වගුරු බිමක් හෝ විල්ලුවක් විය. මෙම විල්ලුව සංක්‍රමණික කාලවලදී විශාල තේල් (සේරු) රැළගේ නිවහන විය. එම ස්ථානය සේරුවාවිල ලෙස හඳුන්වනු ලැබුවේ එසේ විය හැකි බව විද්වතෙක් ලෙස එතුමාගේ මතයකි.<ref>''Seeing Ceylon'' by R. L. Brohier</ref><ref name="UNESCO"/> මීට අමතරව සේරුවාවිල ආශ්‍රිතව තිබූ කිලවෙඩ්ඩි ශ්‍රී වර්ධන බෝධිය සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරයට අයත් ව තිබූ දෙතිස්ඵලරැහ බෝධීන් වහන්සේ වූ බවට විද්වතුන් විශ්වාස කරයි.වර්තමානයේ ඒ බෝධීන් වහන්සේ දක්නට නොලැබෙන අතර 1970 දශකයේ හින්දු භක්තිකයන් විසින් බෝධීන් වහන්සේ අපවත්කර ඒ ස්ථානය මත කෝවිලක් ඉදිකර ඇත.<ref name="WIJEYA"/> ==යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම පොරොත්තු ලේඛනය== සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරයේ පවතින ඓතිහාසික හා පුරවිද්‍යාත්මක වටිනාකම සලකා එය යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුලත් කිරීම උදෙසා වන ඉල්ලීම් සිදු කිරීමට ශ්‍රී ලංකා රජය කටයුතු සම්පාදනය කළ අතර වර්ෂ 2006 දී එය ලෝක උරුමයක් ලෙස නම් කිරීමේ බලාපොරොත්තු ඇතිව ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම පොරොත්තු ලේඛනය(tentative list) වෙත ඇතුලත් කරනු ලැබීය.<ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|title=Seruwila Mangala Raja Maha Vihara|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|url-status=live}}</ref><ref group="සවිස්තර">සේරුවිල විහාරය තවමත් යුනෙස්කෝ ලෝක උරුමයක් නොවේ.එය ඇතුලත් වී ඇත්තේ ලෝක උරුමයක් වීම සදහා අවශ්‍ය නිර්ණායක සලකා බලනු ලබන යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම පොරොත්තු ලේඛනය වෙත පමණකි.</ref> == සවිස්තරාත්මක සටහන් == <references group="සවිස්තර"/> ==වෙනත් ලිපි== *[[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය|සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී රජ මහා විහාරය]] *[[වෙල්ගම් වෙහෙර]] *[[ගෞතම බුදුන්ගේ ධාතූන්]] *[[රුවන්වැලිසෑය]] *[[සොළොස්මස්ථාන]] * [[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව]] ==මූලාශ්‍ර== {{Reflist}} == වැඩිදුර කියවීම == * ''ඓතිහාසික සේරුවිල ({{Lang-en|Historic Seruwila}})'': ප්‍රකාශයට පත් නොකළ M.A. නිබන්ධනයක් P.D. රත්නසිරි කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ පුරාවිද්‍යා පශ්චාත් උපාධි විභාගයට ඉදිරිපත් කළේ ය. 2002 මැයි මාසයේ දී ඉදිරිපත් කරන ලදී. == බාහිර සබැඳි == *[http://www.cultural.gov.lk/ නිල වෙබ් අඩවිය - සංස්කෘතික හා කලා අමාත්‍යාංශය, ශ්‍රී ලංකාව] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220622192630/https://www.cultural.gov.lk/ |date=2022-06-22 }} {{DEFAULTSORT:සේරුවාවිල මංගල රජ මහා විහාරය}} [[ප්‍රවර්ගය:ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කයේ බෞද්ධ විහාරස්ථාන]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ස්තූප]] [[ප්‍රවර්ගය:ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරක]] [[ප්‍රවර්ගය:රජමහා විහාර]] 3d9a1ewj66ys4trswj2a61g1zs2ofi4 10 175251 798825 720069 2026-09-07T11:53:18Z Lee 85 798825 wikitext text/x-wiki <!-- ; Diagnostics * action = [{{{action}}}] * year = [{{{year}}}] ---- --><includeonly><!-- -->{{Portal<!-- -->|Books<!-- -->|{{FindYDCportal|{{Title year}} }}<!-- -->}}<!-- -->{{Category explanation|'''[[Library|libraries]]''' {{{action}}}ed in the year '''[[{{{year}}}]]'''}}<!-- -->{{Category series navigation|skip-gaps=yes}}<!-- -->{{Category see also if exists 2<!-- -->|Libraries {{Antonym of (dis)establish|{{{action}}}}}ed in {{{year}}}<!-- -->|Libraries {{Antonym of (dis)establish|{{{action}}}}}ed in {{DECADE|{{{year}}}}}<!-- -->|Libraries {{Antonym of (dis)establish|{{{action}}}}}ed in {{Century name from decade or year|{{{year}}}}}<!-- -->}} [[Category:Libraries by year of {{{action}}}ment|{{{year}}}]] [[Category:Libraries {{{action}}}ed in the {{DECADE|{{{year}}}}}|{{{year}}}]] [[Category:{{{year}}} in literature|\Libraries {{{action}}}ed]] [[ප්‍රවර්ගය:{{{year}}} වසර තුළ {{#switch:{{{action}}} |establish |සංස්ථාපිත=සංස්ථාපිත |disestablish |විසංස්ථාපිත=විසංස්ථාපිත |{{{action}}}ed }} අධ්‍යාපනික සංවිධාන]]<!-- --></includeonly><!-- --><noinclude><!-- -->{{Documentation|content=This is a sub-template of [[Template:{{ROOTPAGENAME}}]]}}<!-- --></noinclude><!-- 440wd56spcdd9swhrhft5wyp9l5ftbq 10 175348 798795 785578 2026-09-07T11:28:23Z Lee 85 798795 wikitext text/x-wiki <includeonly><!-- # The first step is to check whether this is a category page -->{{Category other<!-- -->|<!-- ############### It is a category ############################### # So check that it matches the required format: 1. "YYYY වසර තුළ සංස්ථාපිත අධ්‍යාපනික සංවිධාන" 2. "YYYY වසර තුළ විසංස්ථාපිත අධ්‍යාපනික සංවිධාන" -->{{#ifeq: {{#expr:<!-- -->{{#invoke:String|find|{{PAGENAME}}|^%d%d%d%d වසර තුළ සංස්ථාපිත අධ්‍යාපනික සංවිධාන$|plain=false}} + <!-- -->{{#invoke:String|find|{{PAGENAME}}|^%d%d%d%d වසර තුළ විසංස්ථාපිත අධ්‍යාපනික සංවිධාන$|plain=false}}<!-- -->}}<!-- -->|0<!-- -->|<!-- # Doesn't match -->{{Error|දෝෂ සහගත පිටු නාමය.<br />{{tl|Educational organizations (dis)established in YYYY category header}} සැකිල්ල භාවිතා කළ හැක්කේ {{nowrap|"YYYY වසර තුළ සංස්ථාපිත අධ්‍යාපනික සංවිධාන"}} හෝ {{nowrap|"YYYY වසර තුළ විසංස්ථාපිත අධ්‍යාපනික සංවිධාන"}} ආකාරයේ නාම සහිත ප්‍රවර්ග පිටු තුළ පමණි. මෙහි YYYY යනු ඉලක්කම් හතරකින් දැක්වෙන වසරකි (උදාහරණ: "1902"}}<!-- -->[[Category:Errors reported by other category header templates]]<!-- -->|<!-- -->{{Educational organizations (dis)established in YYYY category header/core<!-- -->|year={{#invoke:String|replace|{{PAGENAME}}|^(%d%d%d%d) වසර තුළ .+ අධ්‍යාපනික සංවිධාන$|%1|1|false}}<!-- -->|action={{#invoke:String|replace|{{PAGENAME}}|^(%d%d%d%d) වසර තුළ (.+) අධ්‍යාපනික සංවිධාන$|%2|1|false}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->|<!-- ############### Not a category ############################### -->{{Error|This page is not in the [[Wikipedia:Namespace|category namespace]].<br />[[Template:Educational organizations (dis)established in YYYY category header]] is for use only on category pages whose title is of the form {{nowrap|"Educational organizations established in YYYY"}} or {{nowrap|"Educational organizations disestablished in YYYY"}}, where YYYY is a 4-digit year (e.g. "1937)"}}<!-- -->[[Category:Errors reported by other category header templates]]<!-- -->}}</includeonly><!-- # Note {{CatAutoTOC}} needs to be available whether or not this template page has been transcluded --> {{CatAutoTOC}}<!-- --><noinclude><!-- -->{{Documentation}}<!-- --></noinclude> po8fpijcmv1sh6bednj7a99vu8g2gn0 10 175351 798796 774844 2026-09-07T11:35:57Z Lee 85 798796 wikitext text/x-wiki <!-- ; Diagnostics * action = [{{{action}}}] * year = [{{{year}}}] ---- --><includeonly><!-- -->{{Portal<!-- -->|අධ්‍යාපනය<!-- -->|ඉතිහාසය<!-- -->|{{FindYDCportal|{{Title year}} }}<!-- -->}}<!-- -->{{Category explanation|'''[[{{{year}}}]]''' වසර තුළ {{{action}}} '''[[educational organization|අධ්‍යාපනික සංවිධාන]]''' ලැයිස්තු ගත කරයි}}<!-- -->{{Category series navigation|skip-gaps=yes}}<!-- -->{{Category see also if exists 2<!-- -->|Educational organizations {{Antonym of (dis)establish|{{{action}}}}}ed in {{{year}}}<!-- -->|Educational organizations {{Antonym of (dis)establish|{{{action}}}}}ed in {{{year}}}<!-- -->}} {{Category see also if exists 2<!-- -->|Educational buildings {{#switch:{{{action}}}|establish=completed|demolished}} in {{Title year}}<!-- -->|Educational buildings {{#switch:{{{action}}}|establish=completed|demolished}} in the {{DECADE|{{Title year}}}}<!-- -->|Educational buildings {{#switch:{{{action}}}|establish=completed|demolished}} in the {{Century name from title year}}<!-- -->}} [[ප්‍රවර්ගය:{{{action}}} වසර අනුව අධ්‍යාපනික සංවිධාන|{{{year}}}]] [[ප්‍රවර්ගය:{{DECADE|{{{year}}}}} තුළ {{ස්ථාපනය-action|{{{action}}}}} අධ්‍යාපනික සංවිධාන|{{{year}}}]] {{#ifexist: Category:{{{year}}} in education<!-- -->|[[Category:{{{year}}} in education|Organizations]]<!-- -->}} [[ප්‍රවර්ගය:{{{year}}} වසර තුළ {{ස්ථාපනය-action|{{{action}}}}} සංවිධාන]]<!-- --></includeonly><!-- --><noinclude><!-- -->{{Documentation|content=This is a sub-template of [[Template:{{ROOTPAGENAME}}]]}}<!-- --></noinclude><!-- 8x02ghseeacpil5f71kc6preng5dehj 1 179980 798778 738966 2026-09-07T02:17:30Z KSLwiki24 70498 KSLwiki24 විසින් [[සාකච්ඡාව:ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ලැයිස්තුව]] සිට [[සාකච්ඡාව:ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ලැයිස්තුව]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 738966 wikitext text/x-wiki {{Talk header}} 6ujz0t3lkt6jsf7d1r360l6l7wj3njb 798783 798778 2026-09-07T02:33:06Z KSLwiki24 70498 /* ලෝක උරුම ලැයිස්තුව වගුව සම්බන්ධව */ නව ඡේදය 798783 wikitext text/x-wiki {{Talk header}} == ලෝක උරුම ලැයිස්තුව වගුව සම්බන්ධව == ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට අදාල වගුවේ ස්ථාන වලට අදාල පින්තූර මාහට නොපෙන්වන යම් දෝෂයක් තිබේ.කේතය පරීක්ෂා කරනු ලැබුවද එහිද වරදක් නොපෙනේ.කරුණාකර ඔබට එහි පින්තූර දර්ශනය වේද යන්න දැනගත හැකි ද??? [[User:KSLwiki24|<span style="font-family:monospace;font-weight:700;text-transform:uppercase;letter-spacing:1px;color:#ff0033">KSL</span><span style="color:#00ccff">wiki</span><span style="color:#ffcc00">24</span>]] [[User talk:KSLwiki24|💬]] 02:33, 7 සැප්තැම්බර් 2026 (යූටීසී) f78a20dvdubyk51mmgrx3oupmk3r5m0 0 196272 798768 798635 2026-09-06T17:08:41Z Sayuru Athsara 59181 තොරතුරු කොටුවේ "එක්සත් රාජධානිය" අදාළ විකිපීඩියා පිටුවට සබැඳි කරන ලදි. 798768 wikitext text/x-wiki {{Pp|small=yes}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{තොරතුරුකොටුව පුද්ගලයා | name = මිලී බොබී බ්‍රවුන්<br/>Millie Bobby Brown | image = Millie Bobby Brown 2025 (1).png | alt = | caption = 2025 දී බ්‍රවුන් | birth_name = මිලී බොනී බ්‍රවුන්<br/>Millie Bonnie Brown | birth_date = {{Birth date and age|2004|2|19|df=yes}} | birth_place = මාර්බෙල්ලා, [[ස්පාඤ්ඤය]] | other_names = | citizenship = [[එක්සත් රාජධානිය]] | occupation = {{hlist|නිළිය|චිත්‍රපට නිෂ්පාදකවරිය}} | years_active = 2013–වර්තමානය දක්වා | spouse = {{marriage|ජේක් බොන්ජියෝවි|2024}} | children = 1 | relatives = ජෝන් බොන් ජෝවි (මාමණ්ඩිය) }} '''මිලී බොනී බොන්ජියෝවි''' (උපන්නේ '''බ්‍රවුන්''' ලෙසය; උපත 2004 පෙබරවාරි 19), වෘත්තීයමය වශයෙන් '''මිලී බොබී බ්‍රවුන්''' ලෙස හඳුන්වනු ලබන අතර, ඇය [[බ්‍රිතාන්‍ය]] [[නළුවා|නිළියක්]] සහ චිත්‍රපට නිෂ්පාදකවරියකි. <ref name=":3">{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/features/electric-state-millie-bobby-brown-netflix-b2715248.html|title=For better or worse, Millie Bobby Brown is cinema's first Stream Queen|last=Chilton|first=Louis|date=15 March 2025|work=[[The Independent]]|access-date=9 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250410063422/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/features/electric-state-millie-bobby-brown-netflix-b2715248.html|archive-date=10 April 2025}}</ref> ඇය [[නෙට්ෆ්ලික්ස්]] හි ''[[ස්ට්‍රේන්ජර් තිංස්]]'' (2016–2025) විද්‍යා ප්‍රබන්ධ කතා මාලාවේ ඉලෙවන් (Eleven) චරිතය රඟපෑම සඳහා ජාත්‍යන්තර පිළිගැනීමක් ලබා ගත් අතර, ඒ සඳහා ඇයට ප්‍රයිම් ටයිම් එමී සම්මාන දෙකක් සඳහා නාමයෝජනා ලැබුණි. 2018 දී, ලොව වඩාත්ම බලගතු පුද්ගලයින්ගේ ''ටයිම් 100'' ලැයිස්තුවට බ්‍රවුන් ඇතුළත් විය. ඇය යුනිසෙෆ් සුහද තානාපතිනියක ලෙස පත් කරන ලද ලාබාලතම පුද්ගලයා විය. <ref name="National">{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=15 May 2019 |title=National ambassadors |url=http://www.unicef.org/people/people_nationalambassadors.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190401033008/https://www.unicef.org/people/people_nationalambassadors.html |archive-date=1 April 2019 |access-date=19 February 2020 |publisher=UNICEF}}</ref> බ්‍රවුන් ''ගොඩ්සිලා: කිං ඔෆ් ද මොන්ස්‍ටර්ස්'' (2019) චිත්‍රපටයේ සහ එහි අනුප්‍රාප්තික ''ගොඩ්සිලා වර්සස් කොං'' (2021) චිත්‍රපටයේ රඟපෑවාය. ඇය [[නෙට්ෆ්ලික්ස්]] චිත්‍රපට වන ''එනෝලා හෝම්ස්'' (2020), ''එනෝලා හෝම්ස් 2'' (2022), ''ඩැම්සල්'' (2024), ''ද'' ''ඉලෙක්ට්‍රික් ස්ටේට්'' (2025) සහ ''එනෝලා හෝම්ස් 3'' (2026) හි ද රංගනයෙන් දායක වී නිෂ්පාදනය කළාය. [[ගොනුව:Millie_Bobby_Brown_by_Gage_Skidmore.jpg|වම|thumb| 2016 දී බ්‍රවුන්]] == ආශ්‍රිත == [[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]] [[ප්‍රවර්ගය:Articles with hCards]] fhrnmjrqa9rgpfxkussgyd5p9qfu15p 0 196302 798773 2026-09-06T17:46:28Z FilmsOfWiki 80936 Created new biographical article for Dilshan Sajun Bandara 798773 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව පුද්ගලයා | නම = දිල්ශාන් සජුන් බණ්ඩාර | වෙනත්_නම් = Dilshan Sajun Bandara | උපන්_දිනය = 1990 | උපන්_ස්ථානය = [[ශ්‍රී ලංකාව]] | ජාතිය = ශ්‍රී ලාංකික | රැකියාව = {{hlist|[[සිනමා අධ්‍යක්ෂක]]|[[සිනමාරූපකරු|ප්‍රධාන කැමරා අධ්‍යක්ෂක (DOP)]]|වර්ණ ශිල්පී|වීඩියෝ සංස්කාරක}} | ක්‍රියාකාරී_කාලය = 2014–වර්තමානය | ප්‍රකට_නිර්මාණ = {{hlist|''[[නෑසුනා]]'' (මිලියන 31 නැරඹුම්)|''[[සිනහව මුවගින්]]'' (2024)|''යශෝධරාවත'' (2024)|''නැගිටපන්'' (2024)|''සායම්කාරී'' (2023)}} | වෙබ්_අඩවිය = [https://dilshansajun.com/ dilshansajun.com] }} '''දිල්ශාන් සජුන් බණ්ඩාර''' (ඉංග්‍රීසි: Dilshan Sajun Bandara; උපත 1990) යනු ශ්‍රී ලාංකික සිනමා අධ්‍යක්ෂවරයෙක්, ප්‍රධාන සිනමාරූපකයෙක් (DOP) සහ නිර්මාණ අධ්‍යක්ෂවරයෙකි. දශකයකට අධික කාලයක් පුරා මෙරට නිර්මාණ ක්ෂේත්‍රයේ නිරත වන ඔහු, සංගීත වීඩියෝ පට, වෙළඳ දැන්වීම් (TVC) සහ වාර්තාමය වැඩසටහන් ඇතුළුව දෘශ්‍ය නිර්මාණ 500කට අධික ප්‍රමාණයක් අධ්‍යක්ෂණය හා කැමරාකරණය කර ඇත. ලාංකේය සංගීත ඉතිහාසයේ යූටියුබ් නැරඹුම් වාර මිලියන 31 ඉක්මවූ ස්මෝකියෝ සහ දිනේෂ් ගමගේගේ ''"නෑසුනා"'' ගීතයේ කැමරා අධ්‍යක්ෂකවරයා හා සහය අධ්‍යක්ෂකවරයා වන්නේ ඔහුය. තවද [[රුවන් හෙට්ටිආරච්චි]], [[උමාරා සිංහවංශ]], [[අභිෂේකා විමලවීර]] සහ [[සහරා ෆ්ලෑෂ්]] වැනි මෙරට ප්‍රමුඛ ගායක ගායිකාවන්ගේ අතිශය ජනප්‍රිය සංගීත වීඩියෝ රැසක දෘශ්‍ය අධ්‍යක්ෂකවරයා වන්නේද ඔහුය.<ref name="portfolio">[https://dilshansajun.com/ දිල්ශාන් සජුන් බණ්ඩාර නිල වෙබ් අඩවිය]</ref> == මුල් දිවිය සහ වෘත්තීය පසුබිම == දිල්ශාන් සජුන් බණ්ඩාර ශ්‍රී ලංකාවේදී උපත ලැබීය. කුඩා කල සිටම ඡායාරූපකරණය, කැමරා කෝණ සහ ආලෝකකරණය කෙරෙහි දැඩි ඇල්මක් දැක්වූ ඔහු 2014 වසරේදී ශ්‍රී ලාංකේය වීඩියෝ සහ සිනමා ක්ෂේත්‍රයට පිවිසියේය. තාක්ෂණික කැමරා මෙහෙයුම්, ආලෝකකරණ සැලසුම් සහ [[DaVinci Resolve]] මෘදුකාංගය ඔස්සේ ඩිජිටල් වර්ණ සංයෝජනය (Color Grading) ප්‍රගුණ කරමින් ස්වාධීන අධ්‍යක්ෂකවරයෙකු හා DOP වරයෙකු ලෙස ස්ථාපිත විය. == නිර්මාණ දායකත්වය == === සංගීත වීඩියෝ නිර්මාණ === 2022 වසරේදී මිලියන 31කට අධික යූටියුබ් නැරඹුම් වාර වාර්තා කළ ''"නෑසුනා"'' (ස්මෝකියෝ සහ දිනේෂ් ගමගේ) ගීතයේ ප්‍රධාන කැමරා අධ්‍යක්ෂණය (DOP) හා සහය අධ්‍යක්ෂණය දිල්ශාන් සජුන් බණ්ඩාර විසින් සිදුකරන ලදී. තවද දිල්කි උරේෂාගේ ''"ඇහැළිය මල"'' (මිලියන 2) සහ ''"මගෙන් දුර"'' (මිලියන 1) ගීත ද ඔහුගේ කැමරාකරණයෙන් හැඩවිය. 2024 වසරේදී ප්‍රවීණ ගායක රුවන් හෙට්ටිආරච්චි සහ ගායිකා උමාරා සිංහවංශ ගායනා කළ ''"සිනහව මුවගින්"'' සංගීත වීඩියෝවේ අධ්‍යක්ෂකවරයා සහ කැමරා අධ්‍යක්ෂකවරයා ලෙස කටයුතු කළේ දිල්ශාන් සජුන් බණ්ඩාරයි. මීට අමතරව අභිෂේකා විමලවීරගේ ''"යශෝධරාවත"'', සහරා ෆ්ලෑෂ් හා ෆැන්ටා බ්‍රෝගේ ''"නැගිටපන්"'', රුවන් හෙට්ටිආරච්චිගේ ''"සායම්කාරී"'' සහ ''"ස්පෙෂල් ගිටාර්ස් එඩිෂන් (වෙළුම 1 සහ 2)"'' වැනි නිර්මාණ රැසක් ඔහුගේ අධ්‍යක්ෂණයෙන් එළිදැක්විණි. === වෙළඳ දැන්වීම් (TVC) === උස්වත්ත රසකැවිලි නිෂ්පාදන සමාගමේ (Uswatte Confectionery Works) චොක්ලට් ක්‍රීම් බිස්කට් ජාතික රූපවාහිනී දැන්වීම් මාලාව සහ ඔරෙල් ඉලෙක්ට්‍රොනික්ස් (Orel Electronics) සමාගමේ නිෂ්පාදන ප්‍රවර්ධන දැන්වීම් දිල්ශාන් සජුන් විසින් සාර්ථකව අධ්‍යක්ෂණය හා කැමරාකරණය කර ඇත. == නිර්මාණ නාමාවලිය == === සංගීත වීඩියෝ === {| class="wikitable sortable" !වසර !නිර්මාණයේ නම !ශිල්පියා / කණ්ඩායම !දායකත්වය !සබැඳිය |- |2022 |නෑසුනා (මිලියන 31) |ස්මෝකියෝ සහ දිනේෂ් ගමගේ |DOP, සහය අධ්‍යක්ෂණය |[https://www.youtube.com/watch?v=dOpW7ewpJwI යූටියුබ්] |- |2024 |සිනහව මුවගින් |[[රුවන් හෙට්ටිආරච්චි]] සහ [[උමාරා සිංහවංශ]] |අධ්‍යක්ෂණය, DOP |[https://www.youtube.com/watch?v=dvjc3ITHCtE යූටියුබ්] |- |2024 |යශෝධරාවත |[[අභිෂේකා විමලවීර]] |අධ්‍යක්ෂණය, DOP |[https://www.youtube.com/watch?v=KuvPf3CozNI යූටියුබ්] |- |2024 |නැගිටපන් |[[සහරා ෆ්ලෑෂ්]] සහ ෆැන්ටා බ්‍රෝ |අධ්‍යක්ෂණය, DOP |[https://www.youtube.com/watch?v=5Gxu2Ug6dGY යූටියුබ්] |- |2022 |ඇහැළිය මල (මිලියන 2) |උසී සේනාධීර සහ දිල්කි උරේෂා |DOP, සහය අධ්‍යක්ෂණය |[https://www.youtube.com/watch?v=dB3UqKUcjK0 යූටියුබ්] |- |2022 |මගෙන් දුර (මිලියන 1) |දිල්කි උරේෂා |DOP, සහය අධ්‍යක්ෂණය |[https://www.youtube.com/watch?v=2XPH9WUD7IU යූටියුබ්] |- |2023 |සායම්කාරී |රුවන් හෙට්ටිආරච්චි |අධ්‍යක්ෂණය, DOP |[https://www.youtube.com/watch?v=ZycFkDe56jk යූටියුබ්] |- |2023 |ස්පෙෂල් ගිටාර්ස් එඩිෂන් |රුවන් හෙට්ටිආරච්චි සහ ප්‍රකාශ් රණසිංහ |අධ්‍යක්ෂණය, DOP |[https://www.youtube.com/watch?v=y7nerPVqgis යූටියුබ්] |} == මූලාශ්‍ර == {{මූලාශ්‍ර}} == බාහිර සබැඳි == * [https://dilshansajun.com/ දිල්ශාන් සජුන් බණ්ඩාර නිල වෙබ් අඩවිය] * [[imdbname:_dilshan_sajun|IMDb සිනමා දත්ත ගබඩාවේ තොරතුරු]] * [https://youtube.com/@dilshansajun නිල යූටියුබ් නාලිකාව] 0tpf7kv45wh6qyk7a5hcg7jsd8zcms3 0 196303 798777 2026-09-07T02:17:30Z KSLwiki24 70498 KSLwiki24 විසින් [[ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ලැයිස්තුව]] සිට [[ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ලැයිස්තුව]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 798777 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ලැයිස්තුව]] ltsf4wcj67olg49frcwacr1x36d4wjh 1 196304 798779 2026-09-07T02:17:31Z KSLwiki24 70498 KSLwiki24 විසින් [[සාකච්ඡාව:ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ලැයිස්තුව]] සිට [[සාකච්ඡාව:ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ලැයිස්තුව]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 798779 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[සාකච්ඡාව:ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ලැයිස්තුව]] dre8ad4l3upem89hla0i70972wwg4yi 0 196305 798788 2026-09-07T09:38:52Z CeylonChingu 44932 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1501804|Endometriosis]] to:si #mdwikicx 798788 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව වෛද්‍යමය තත්ත්වය (නව) |name =එන්ඩොමෙට්රියෝසියාව |synonym =එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් |image =Endometriosis.jpg |image_size = |alt = |caption =ලැපරොස්කොපි සැත්කමක් අතරතුර දක්නට ලැබෙන එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් |pronounce = |specialty =[[නාරිවේදය|නාරිවේදය]] |symptoms =[[ශ්‍රෝණි වේදනාව]], [[එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් සහ වඳභාවය|වඳභාවය]]<ref name=Bulletti2010/> |onset =වයස අවුරුදු 30-40<ref name=WH2014/><ref name=Mc2013/> |duration =දීර්ඝ කාලීන<ref name=Bulletti2010/> |causes =නොදනී<ref name=Bulletti2010/> |risks =පවුලේ ඉතිහාසය<ref name=WH2014/> |diagnosis =රෝග ලක්ෂණ මත පදනම්ව, [[වෛද්‍ය ප්‍රතිබිම්බකරණය]], [[පටක ජෛව පරීක්‍ෂණය]]<ref name=WH2014/> |differential =[[ශ්‍රෝණි ප්‍රදාහ රෝගය]], [[උද්දීප්‍ය විය හැකි බඩවැල් සින්ඩ්‍රෝමය]], [[අන්තර්ස්ථ සිස්ටයිටිස්]], [[ෆයිබ්‍රොමියල්ජියා]]<ref name=Bulletti2010/> |prevention =[[ඒකාබද්ධ මුඛ උපත් පාලන පෙති|ඒකාබද්ධ උපත් පාලන පෙති]], ව්‍යායාම, මත්පැන් සහ කැෆේන් වලින් වැළකීම<ref name=WH2014/> |treatment =[[නොස්ටෙරොයිඩ් විරෝධී ප්‍රතිප්‍රදාහක ඖෂධ|NSAID]], උපත් පාලන පෙති, [[ප්‍රොජෙස්ටොජන් සහිත අභ්‍යන්තර ගර්භාෂ උපාංගය]], සැත්කම්<ref name=WH2014/> |medication = |prognosis = |frequency =ප්‍රජනක වයසේ කාන්තාවන් 10% ක්<ref name=WHOblue2020/> |deaths =~100 (2015)<ref name=GBD2015De>{{cite journal | title = Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015 | journal = Lancet | volume = 388 | issue = 10053 | pages = 1459–1544 | date = October 2016 | pmid = 27733281 | pmc = 5388903 | doi = 10.1016/S0140-6736(16)31012-1 | author=Wang H, Naghavi M, Allen C }}</ref> }} '''එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස්''' යනු සාමාන්‍යයෙන් ගර්භාෂයේ ඇතුළත ආවරණය කරන පටක ස්ථරය වන එන්ඩොමෙට්‍රියම් හි ඇති සෛල වලට සමාන [[සෛලය (ජීව විද්‍යාව)|සෛල]] ඉන් පිටත වර්ධනය වන තත්වයකි.<ref name="WHOblue2020">{{උපන්‍යාස පොත|title=Female genital tumours: WHO Classification of Tumours|url=https://publications.iarc.fr/Book-And-Report-Series/Who-Classification-Of-Tumours/Female-Genital-Tumours-2020|year=2020|editor-last=WHO Classification of Tumours Editorial Board|publisher=International Agency for Research on Cancer|location=Lyon (France)|edition=5th|volume=4|isbn=978-92-832-4504-9|chapter=2. Endometriosis and related conditions|pages=170-173|access-date=2022-06-24|archive-date=2022-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220617072036/https://publications.iarc.fr/Book-And-Report-Series/Who-Classification-Of-Tumours/Female-Genital-Tumours-2020|url-status=live}}</ref> බොහෝ විට මෙය ඩිම්බ කෝෂ, පැලෝපීය නාල සහ ගර්භාෂය හා ඩිම්බ කෝෂ වටා ඇති පටක මත වර්ධනය වේ. කෙසේ වෙතත්, සමහර දුර්ලභ අවස්ථාවන්හිදී එය ශරීරයේ අනෙකුත් කොටස් වලද වර්ධනය විය හැක.<ref name="WH2014">{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=https://www.womenshealth.gov/a-z-topics/endometriosis|title=Endometriosis|website=womenshealth.gov|date=13 February 2017|access-date=20 May 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170513091846/https://www.womenshealth.gov/a-z-topics/endometriosis|archive-date=13 May 2017}}</ref> මෙහි ප්‍රධාන රෝග ලක්ෂණ වන්නේ ශ්‍රෝණි වේදනාව සහ වඳභාවයයි.<ref name="Bulletti2010">{{Cite journal|vauthors=Bulletti C, Coccia ME, Battistoni S, Borini A|title=Endometriosis and infertility|journal=Journal of Assisted Reproduction and Genetics|volume=27|issue=8|pages=441–7|date=August 2010|pmid=20574791|pmc=2941592|doi=10.1007/s10815-010-9436-1}}</ref> මෙහි බලපෑමට ලක් වූවන්ගෙන් අඩකට ආසන්න ප්‍රමාණයකට නිදන්ගත ශ්‍රෝණි වේදනාව ඇති අතර, 70% කටම [[ආර්තවය|ඔසප් වීමේදී]] වේදනාව ඇති වේ.<ref name="Bulletti2010" /> ලිංගික සංසර්ගය අතරතුර වේදනාව ද පොදු රෝග ලක්ෂණයක් වේ.<ref name="Bulletti2010" /> බලපෑමට ලක් වූ කාන්තාවන්ගෙන් අඩකට ආසන්න ප්‍රමාණයකට වඳභාවය ඇතිවේ.<ref name="Bulletti2010" /> සැමටම පොදු නොවන රෝග ලක්ෂණ අතරට මුත්‍රා හෝ බඩවැල් රෝග ලක්ෂණ ඇතුළත් වේ.<ref name="Bulletti2010" /> මෙහි බලපෑමට ලක් වූ කාන්තාවන්ගෙන් 25% කට පමණ කිසිදු රෝග ලක්ෂණයක් දක්නට නොමැත.<ref name="Bulletti2010" /> එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් සමාජීය හා මානසික බලපෑම් යන දෙකම ඇති කළ හැකිය.<ref name="Cul2013">{{Cite journal|vauthors=Culley L, Law C, Hudson N, Denny E, Mitchell H, Baumgarten M, Raine-Fenning N|title=The social and psychological impact of endometriosis on women's lives: a critical narrative review|journal=Human Reproduction Update|volume=19|issue=6|pages=625–39|date=1 November 2013|pmid=23884896|doi=10.1093/humupd/dmt027|doi-access=free}}</ref> එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් හට ගන්නා හේතුව සම්පූර්ණයෙන්ම පැහැදිලි නැත.<ref name="Bulletti2010" /> අවදානම් සාධක අතරට මෙම තත්වය පිළිබඳ පවුලේ ඉතිහාසයක් තිබීම ඇතුළත් වේ.<ref name="WH2014" /> එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් ඇති ප්‍රදේශවල සෑම මසකම ලේ ගැලීම සිදුවන අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස දැවිල්ල සහ කැළැල් ඇති වේ.<ref name="Bulletti2010" /><ref name="WH2014" /> එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් නිසා ඇතිවන වර්ධනයන් [[පිළිකා]] නොවේ.<ref name="WH2014" /> රෝග විනිශ්චය සාමාන්‍යයෙන් වෛද්‍ය ප්‍රතිබිම්බ සමඟ ඒකාබද්ධ රෝග ලක්ෂණ මත පදනම් වේ;<ref name="WH2014" /> කෙසේ වෙතත්, බයොප්සි යනු රෝග විනිශ්චය කිරීමේ ස්ථිරම ක්‍රමයයි.<ref name="WH2014" /> සමාන රෝග ලක්ෂණ ඇතිවීමට හේතු වන්නේ ශ්‍රෝණි ගිනි අවුලුවන රෝග, කෝපාවිෂ්ඨ බඩවැල් සින්ඩ්‍රෝමය, අන්තරාල සිස්ටයිටිස් සහ ෆයිබ්‍රොමියල්ජියා ය.<ref name="Bulletti2010" /> එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් බොහෝ විට නිවැරදි ලෙස හඳුනාගෙන නොමැති අතර, කාන්තාවන්ට ඔවුන්ගේ රෝග ලක්ෂණ සුළු හෝ සාමාන්‍ය බව ඒත්තු ගන්වමින් බොහෝ විට වැරදි වැහීමක් ලබා දෙන තත්වයක් සමාජය තුළ දක්නට ලැබේ.<ref name="Cul2013" /> The cause is not entirely clear.<ref name="Bulletti2010" /> Risk factors include having a family history of the condition.<ref name="WH2014" /> The areas of endometriosis bleed each month, resulting in inflammation and scarring.<ref name="Bulletti2010" /><ref name="WH2014" /> The growths due to endometriosis are not [[පිළිකා|cancer]].<ref name="WH2014" /> Diagnosis is usually based on symptoms in combination with [[medical imaging]];<ref name="WH2014" /> however, biopsy is the surest method of diagnosis.<ref name="WH2014" /> Other causes of similar symptoms include pelvic inflammatory disease, irritable bowel syndrome, interstitial cystitis, and fibromyalgia.<ref name="Bulletti2010" /> Endometriosis is commonly misdiagnosed, and women are often incorrectly told their symptoms are trivial or normal.<ref name="Cul2013" /> මුඛයෙන් ගන්නා උපත් පාලනෝපාය භාවිතය හරහා එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් අවදානම අඩු කල හැකි බවට තාවකාලික සාක්ෂි තිබේ.<ref name="Ver2011">{{Cite journal|vauthors=Vercellini P, Eskenazi B, Consonni D, Somigliana E, Parazzini F, Abbiati A, Fedele L|title=Oral contraceptives and risk of endometriosis: a systematic review and meta-analysis|journal=Human Reproduction Update|volume=17|issue=2|pages=159–70|date=1 March 2011|pmid=20833638|doi=10.1093/humupd/dmq042|doi-access=free}}</ref><ref name="WH2014" /> ව්‍යායාම කිරීම සහ විශාල වශයෙන් මත්පැන් පානය කිරීමෙන් වැළකී සිටීම ද වැළැක්වීමේ පියවරක් විය හැකිය.<ref name="WH2014" /> එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් සඳහා ප්‍රතිකාරයක් නොමැත, නමුත් ප්‍රතිකාර ගණනාවක් මගින් රෝග ලක්ෂණ පාලනය කළ හැකිය.<ref name="Bulletti2010" /> මෙයට වේදනා ඖෂධ, හෝමෝන ප්‍රතිකාර හෝ සැත්කම් ඇතුළත් විය හැකිය.<ref name="WH2014" /> නිර්දේශිත වේදනා ඖෂධය සාමාන්‍යයෙන් නැප්‍රොක්සෙන් වැනි ස්ටෙරොයිඩ් නොවන ප්‍රති-ගිනි අවුලුවන ඖෂධයකි (NSAID).<ref name="WH2014" /> උපත් පාලන පෙත්තෙහි ක්‍රියාකාරී සංරචකය අඛණ්ඩව ගැනීම හෝ ප්‍රොජෙස්ටොජන් සහිත අභ්‍යන්තර ගර්භාෂ උපකරණයක් භාවිතා කිරීම ද ප්‍රයෝජනවත් විය හැකිය.<ref name="WH2014" /> ගොනඩොට්‍රොපින්-නිදහස් කරන හෝමෝන ඇගෝනිස්ට් (GnRH agonist) වඳභාවයට පත් වූවන්ගේ ගැබ් ගැනීමේ හැකියාව වැඩි දියුණු කළ හැකිය.<ref name="WH2014" /> වෙනත් ප්‍රතිකාර මගින් රෝග ලක්ෂණ පාලනය කළ නොහැකි අයට ප්‍රතිකාර කිරීම සඳහා එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් ශල්‍යකර්මයෙන් ඉවත් කිරීම භාවිතා කළ හැකිය.<ref name="WH2014" /> ප්‍රජනක වයසේ පසුවන කාන්තාවන්ගෙන් 10% කට පමණ එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් බලපායි.<ref name="WHOblue2020" /> එක් ඇස්තමේන්තුවකට අනුව {{As of|2015|lc=y}} ලොව පුරා මිලියන 10.8 ක ජනතාවක් පීඩාවට පත්ව සිටිති.<ref name="GBD2015Pre">{{Cite journal|title=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|journal=Lancet|volume=388|issue=10053|pages=1545–1602|date=October 2016|pmid=27733282|pmc=5055577|doi=10.1016/S0140-6736(16)31678-6|last=Vos|first=Theo|last2=Allen|first2=Christine|last3=Arora|first3=Megha|last4=Barber|first4=Ryan M.|last5=Bhutta|first5=Zulfiqar A.|last6=Brown|first6=Alexandria|last7=Carter|first7=Austin|last8=Casey|first8=Daniel C.|last9=Charlson|first9=Fiona J.|last10=Chen|first10=Alan Z.|last11=Coggeshall|first11=Megan|display-authors=29}}</ref> අනෙකුත් මූලාශ්‍ර ඇස්තමේන්තු කර ඇත්තේ කාන්තාවන්ගෙන් 6–10% ක් පමණ පීඩාවට පත්වන බවයි.<ref name="Bulletti2010" /> එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් බොහෝ විට දක්නට ලැබෙන්නේ තිස් ගණන්වල සහ හතළිහ ගණන්වල පසුවන අය තුළ ය; කෙසේ වෙතත්, එය වයස අවුරුදු අටේ සිට ගැහැණු ළමයින් තුළ ආරම්භ විය හැකිය.<ref name="WH2014" /><ref name="Mc2013">{{උපන්‍යාස පොත|last=McGrath|first=Patrick J.|last2=Stevens|first2=Bonnie J.|last3=Walker|first3=Suellen M.|last4=Zempsky|first4=William T.|title=Oxford Textbook of Paediatric Pain|date=2013|publisher=OUP Oxford|isbn=9780199642656|page=300|url=https://books.google.com/books?id=xWyrAAAAQBAJ&pg=PA300|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910181816/https://books.google.com/books?id=xWyrAAAAQBAJ&pg=PA300|archive-date=2017-09-10}}</ref> එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස මරණ කිහිපයක් සිදු වේ.<ref name="GDB2013">{{Cite journal|vauthors=((GBD 2013 Mortality and Causes of Death Collaborators))|title=Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990-2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013|journal=Lancet|volume=385|issue=9963|pages=117–71|date=January 2015|pmid=25530442|pmc=4340604|doi=10.1016/S0140-6736(14)61682-2}}</ref> එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් වෙනම තත්වයක් ලෙස මුලින්ම තීරණය කරන ලද්දේ 1920 ගණන්වලදීය.<ref name="Bro2012" /> ඒ කාලයට පෙර, එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් සහ ඇඩිනොමියෝසිස් එකට සලකා බලන ලදී.<ref name="Bro2012" /> මෙම රෝගය මුලින්ම විස්තර කළේ කවුරුන්ද යන්න පැහැදිලි නැත.<ref name="Bro2012">{{උපන්‍යාස පොත|vauthors=Brosens I|title=Endometriosis: Science and Practice|date=2012|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9781444398496|page=3|url=https://books.google.com/books?id=Wu0gfwFUfz8C&pg=PA3|access-date=2020-08-04|archive-date=2021-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227101023/https://books.google.com/books?id=Wu0gfwFUfz8C&pg=PA3|url-status=live}}</ref> == මූලාශ්‍ර == <references /> [[Category:කාන්තා රෝග]] [[Category:රෝග]] [[Category:සෞඛ්‍යය]] [[ප්‍රවර්ගය:Translated from MDWiki]] 80wpl1ok163xou2x4hkgrs2g1kpp4wa 798789 798788 2026-09-07T09:39:44Z CeylonChingu 44932 798789 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව වෛද්‍යමය තත්ත්වය (නව) |name =එන්ඩොමෙට්රියෝසියාව |synonym =එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් |image =Endometriosis.jpg |image_size = |alt = |caption =ලැපරොස්කොපි සැත්කමක් අතරතුර දක්නට ලැබෙන එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් |pronounce = |specialty =[[නාරිවේදය|නාරිවේදය]] |symptoms =[[ශ්‍රෝණි වේදනාව]], [[එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් සහ වඳභාවය|වඳභාවය]]<ref name=Bulletti2010/> |onset =වයස අවුරුදු 30-40<ref name=WH2014/><ref name=Mc2013/> |duration =දීර්ඝ කාලීන<ref name=Bulletti2010/> |causes =නොදනී<ref name=Bulletti2010/> |risks =පවුලේ ඉතිහාසය<ref name=WH2014/> |diagnosis =රෝග ලක්ෂණ මත පදනම්ව, [[වෛද්‍ය ප්‍රතිබිම්බකරණය]], [[පටක ජෛව පරීක්‍ෂණය]]<ref name=WH2014/> |differential =[[ශ්‍රෝණි ප්‍රදාහ රෝගය]], [[උද්දීප්‍ය විය හැකි බඩවැල් සින්ඩ්‍රෝමය]], [[අන්තර්ස්ථ සිස්ටයිටිස්]], [[ෆයිබ්‍රොමියල්ජියා]]<ref name=Bulletti2010/> |prevention =[[ඒකාබද්ධ මුඛ උපත් පාලන පෙති|ඒකාබද්ධ උපත් පාලන පෙති]], ව්‍යායාම, මත්පැන් සහ කැෆේන් වලින් වැළකීම<ref name=WH2014/> |treatment =[[නොස්ටෙරොයිඩ් විරෝධී ප්‍රතිප්‍රදාහක ඖෂධ|NSAID]], උපත් පාලන පෙති, [[ප්‍රොජෙස්ටොජන් සහිත අභ්‍යන්තර ගර්භාෂ උපාංගය]], සැත්කම්<ref name=WH2014/> |medication = |prognosis = |frequency =ප්‍රජනක වයසේ කාන්තාවන් 10% ක්<ref name=WHOblue2020/> |deaths =~100 (2015)<ref name=GBD2015De>{{cite journal | title = Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015 | journal = Lancet | volume = 388 | issue = 10053 | pages = 1459–1544 | date = October 2016 | pmid = 27733281 | pmc = 5388903 | doi = 10.1016/S0140-6736(16)31012-1 | author=Wang H, Naghavi M, Allen C }}</ref> }} '''එන්ඩොමෙට්රියෝසියාව''' යනු සාමාන්‍යයෙන් ගර්භාෂයේ ඇතුළත ආවරණය කරන පටක ස්ථරය වන එන්ඩොමෙට්‍රියම් හි ඇති සෛල වලට සමාන [[සෛලය (ජීව විද්‍යාව)|සෛල]] ඉන් පිටත වර්ධනය වන තත්වයකි.<ref name="WHOblue2020">{{උපන්‍යාස පොත|title=Female genital tumours: WHO Classification of Tumours|url=https://publications.iarc.fr/Book-And-Report-Series/Who-Classification-Of-Tumours/Female-Genital-Tumours-2020|year=2020|editor-last=WHO Classification of Tumours Editorial Board|publisher=International Agency for Research on Cancer|location=Lyon (France)|edition=5th|volume=4|isbn=978-92-832-4504-9|chapter=2. Endometriosis and related conditions|pages=170-173|access-date=2022-06-24|archive-date=2022-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220617072036/https://publications.iarc.fr/Book-And-Report-Series/Who-Classification-Of-Tumours/Female-Genital-Tumours-2020|url-status=live}}</ref> බොහෝ විට මෙය ඩිම්බ කෝෂ, පැලෝපීය නාල සහ ගර්භාෂය හා ඩිම්බ කෝෂ වටා ඇති පටක මත වර්ධනය වේ. කෙසේ වෙතත්, සමහර දුර්ලභ අවස්ථාවන්හිදී එය ශරීරයේ අනෙකුත් කොටස් වලද වර්ධනය විය හැක.<ref name="WH2014">{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=https://www.womenshealth.gov/a-z-topics/endometriosis|title=Endometriosis|website=womenshealth.gov|date=13 February 2017|access-date=20 May 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170513091846/https://www.womenshealth.gov/a-z-topics/endometriosis|archive-date=13 May 2017}}</ref> මෙහි ප්‍රධාන රෝග ලක්ෂණ වන්නේ ශ්‍රෝණි වේදනාව සහ වඳභාවයයි.<ref name="Bulletti2010">{{Cite journal|vauthors=Bulletti C, Coccia ME, Battistoni S, Borini A|title=Endometriosis and infertility|journal=Journal of Assisted Reproduction and Genetics|volume=27|issue=8|pages=441–7|date=August 2010|pmid=20574791|pmc=2941592|doi=10.1007/s10815-010-9436-1}}</ref> මෙහි බලපෑමට ලක් වූවන්ගෙන් අඩකට ආසන්න ප්‍රමාණයකට නිදන්ගත ශ්‍රෝණි වේදනාව ඇති අතර, 70% කටම [[ආර්තවය|ඔසප් වීමේදී]] වේදනාව ඇති වේ.<ref name="Bulletti2010" /> ලිංගික සංසර්ගය අතරතුර වේදනාව ද පොදු රෝග ලක්ෂණයක් වේ.<ref name="Bulletti2010" /> බලපෑමට ලක් වූ කාන්තාවන්ගෙන් අඩකට ආසන්න ප්‍රමාණයකට වඳභාවය ඇතිවේ.<ref name="Bulletti2010" /> සැමටම පොදු නොවන රෝග ලක්ෂණ අතරට මුත්‍රා හෝ බඩවැල් රෝග ලක්ෂණ ඇතුළත් වේ.<ref name="Bulletti2010" /> මෙහි බලපෑමට ලක් වූ කාන්තාවන්ගෙන් 25% කට පමණ කිසිදු රෝග ලක්ෂණයක් දක්නට නොමැත.<ref name="Bulletti2010" /> එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් සමාජීය හා මානසික බලපෑම් යන දෙකම ඇති කළ හැකිය.<ref name="Cul2013">{{Cite journal|vauthors=Culley L, Law C, Hudson N, Denny E, Mitchell H, Baumgarten M, Raine-Fenning N|title=The social and psychological impact of endometriosis on women's lives: a critical narrative review|journal=Human Reproduction Update|volume=19|issue=6|pages=625–39|date=1 November 2013|pmid=23884896|doi=10.1093/humupd/dmt027|doi-access=free}}</ref> එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් හට ගන්නා හේතුව සම්පූර්ණයෙන්ම පැහැදිලි නැත.<ref name="Bulletti2010" /> අවදානම් සාධක අතරට මෙම තත්වය පිළිබඳ පවුලේ ඉතිහාසයක් තිබීම ඇතුළත් වේ.<ref name="WH2014" /> එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් ඇති ප්‍රදේශවල සෑම මසකම ලේ ගැලීම සිදුවන අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස දැවිල්ල සහ කැළැල් ඇති වේ.<ref name="Bulletti2010" /><ref name="WH2014" /> එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් නිසා ඇතිවන වර්ධනයන් [[පිළිකා]] නොවේ.<ref name="WH2014" /> රෝග විනිශ්චය සාමාන්‍යයෙන් වෛද්‍ය ප්‍රතිබිම්බ සමඟ ඒකාබද්ධ රෝග ලක්ෂණ මත පදනම් වේ;<ref name="WH2014" /> කෙසේ වෙතත්, බයොප්සි යනු රෝග විනිශ්චය කිරීමේ ස්ථිරම ක්‍රමයයි.<ref name="WH2014" /> සමාන රෝග ලක්ෂණ ඇතිවීමට හේතු වන්නේ ශ්‍රෝණි ගිනි අවුලුවන රෝග, කෝපාවිෂ්ඨ බඩවැල් සින්ඩ්‍රෝමය, අන්තරාල සිස්ටයිටිස් සහ ෆයිබ්‍රොමියල්ජියා ය.<ref name="Bulletti2010" /> එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් බොහෝ විට නිවැරදි ලෙස හඳුනාගෙන නොමැති අතර, කාන්තාවන්ට ඔවුන්ගේ රෝග ලක්ෂණ සුළු හෝ සාමාන්‍ය බව ඒත්තු ගන්වමින් බොහෝ විට වැරදි වැහීමක් ලබා දෙන තත්වයක් සමාජය තුළ දක්නට ලැබේ.<ref name="Cul2013" /> The cause is not entirely clear.<ref name="Bulletti2010" /> Risk factors include having a family history of the condition.<ref name="WH2014" /> The areas of endometriosis bleed each month, resulting in inflammation and scarring.<ref name="Bulletti2010" /><ref name="WH2014" /> The growths due to endometriosis are not [[පිළිකා|cancer]].<ref name="WH2014" /> Diagnosis is usually based on symptoms in combination with [[medical imaging]];<ref name="WH2014" /> however, biopsy is the surest method of diagnosis.<ref name="WH2014" /> Other causes of similar symptoms include pelvic inflammatory disease, irritable bowel syndrome, interstitial cystitis, and fibromyalgia.<ref name="Bulletti2010" /> Endometriosis is commonly misdiagnosed, and women are often incorrectly told their symptoms are trivial or normal.<ref name="Cul2013" /> මුඛයෙන් ගන්නා උපත් පාලනෝපාය භාවිතය හරහා එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් අවදානම අඩු කල හැකි බවට තාවකාලික සාක්ෂි තිබේ.<ref name="Ver2011">{{Cite journal|vauthors=Vercellini P, Eskenazi B, Consonni D, Somigliana E, Parazzini F, Abbiati A, Fedele L|title=Oral contraceptives and risk of endometriosis: a systematic review and meta-analysis|journal=Human Reproduction Update|volume=17|issue=2|pages=159–70|date=1 March 2011|pmid=20833638|doi=10.1093/humupd/dmq042|doi-access=free}}</ref><ref name="WH2014" /> ව්‍යායාම කිරීම සහ විශාල වශයෙන් මත්පැන් පානය කිරීමෙන් වැළකී සිටීම ද වැළැක්වීමේ පියවරක් විය හැකිය.<ref name="WH2014" /> එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් සඳහා ප්‍රතිකාරයක් නොමැත, නමුත් ප්‍රතිකාර ගණනාවක් මගින් රෝග ලක්ෂණ පාලනය කළ හැකිය.<ref name="Bulletti2010" /> මෙයට වේදනා ඖෂධ, හෝමෝන ප්‍රතිකාර හෝ සැත්කම් ඇතුළත් විය හැකිය.<ref name="WH2014" /> නිර්දේශිත වේදනා ඖෂධය සාමාන්‍යයෙන් නැප්‍රොක්සෙන් වැනි ස්ටෙරොයිඩ් නොවන ප්‍රති-ගිනි අවුලුවන ඖෂධයකි (NSAID).<ref name="WH2014" /> උපත් පාලන පෙත්තෙහි ක්‍රියාකාරී සංරචකය අඛණ්ඩව ගැනීම හෝ ප්‍රොජෙස්ටොජන් සහිත අභ්‍යන්තර ගර්භාෂ උපකරණයක් භාවිතා කිරීම ද ප්‍රයෝජනවත් විය හැකිය.<ref name="WH2014" /> ගොනඩොට්‍රොපින්-නිදහස් කරන හෝමෝන ඇගෝනිස්ට් (GnRH agonist) වඳභාවයට පත් වූවන්ගේ ගැබ් ගැනීමේ හැකියාව වැඩි දියුණු කළ හැකිය.<ref name="WH2014" /> වෙනත් ප්‍රතිකාර මගින් රෝග ලක්ෂණ පාලනය කළ නොහැකි අයට ප්‍රතිකාර කිරීම සඳහා එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් ශල්‍යකර්මයෙන් ඉවත් කිරීම භාවිතා කළ හැකිය.<ref name="WH2014" /> ප්‍රජනක වයසේ පසුවන කාන්තාවන්ගෙන් 10% කට පමණ එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් බලපායි.<ref name="WHOblue2020" /> එක් ඇස්තමේන්තුවකට අනුව {{As of|2015|lc=y}} ලොව පුරා මිලියන 10.8 ක ජනතාවක් පීඩාවට පත්ව සිටිති.<ref name="GBD2015Pre">{{Cite journal|title=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|journal=Lancet|volume=388|issue=10053|pages=1545–1602|date=October 2016|pmid=27733282|pmc=5055577|doi=10.1016/S0140-6736(16)31678-6|last=Vos|first=Theo|last2=Allen|first2=Christine|last3=Arora|first3=Megha|last4=Barber|first4=Ryan M.|last5=Bhutta|first5=Zulfiqar A.|last6=Brown|first6=Alexandria|last7=Carter|first7=Austin|last8=Casey|first8=Daniel C.|last9=Charlson|first9=Fiona J.|last10=Chen|first10=Alan Z.|last11=Coggeshall|first11=Megan|display-authors=29}}</ref> අනෙකුත් මූලාශ්‍ර ඇස්තමේන්තු කර ඇත්තේ කාන්තාවන්ගෙන් 6–10% ක් පමණ පීඩාවට පත්වන බවයි.<ref name="Bulletti2010" /> එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් බොහෝ විට දක්නට ලැබෙන්නේ තිස් ගණන්වල සහ හතළිහ ගණන්වල පසුවන අය තුළ ය; කෙසේ වෙතත්, එය වයස අවුරුදු අටේ සිට ගැහැණු ළමයින් තුළ ආරම්භ විය හැකිය.<ref name="WH2014" /><ref name="Mc2013">{{උපන්‍යාස පොත|last=McGrath|first=Patrick J.|last2=Stevens|first2=Bonnie J.|last3=Walker|first3=Suellen M.|last4=Zempsky|first4=William T.|title=Oxford Textbook of Paediatric Pain|date=2013|publisher=OUP Oxford|isbn=9780199642656|page=300|url=https://books.google.com/books?id=xWyrAAAAQBAJ&pg=PA300|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910181816/https://books.google.com/books?id=xWyrAAAAQBAJ&pg=PA300|archive-date=2017-09-10}}</ref> එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස මරණ කිහිපයක් සිදු වේ.<ref name="GDB2013">{{Cite journal|vauthors=((GBD 2013 Mortality and Causes of Death Collaborators))|title=Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990-2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013|journal=Lancet|volume=385|issue=9963|pages=117–71|date=January 2015|pmid=25530442|pmc=4340604|doi=10.1016/S0140-6736(14)61682-2}}</ref> එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් වෙනම තත්වයක් ලෙස මුලින්ම තීරණය කරන ලද්දේ 1920 ගණන්වලදීය.<ref name="Bro2012" /> ඒ කාලයට පෙර, එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් සහ ඇඩිනොමියෝසිස් එකට සලකා බලන ලදී.<ref name="Bro2012" /> මෙම රෝගය මුලින්ම විස්තර කළේ කවුරුන්ද යන්න පැහැදිලි නැත.<ref name="Bro2012">{{උපන්‍යාස පොත|vauthors=Brosens I|title=Endometriosis: Science and Practice|date=2012|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9781444398496|page=3|url=https://books.google.com/books?id=Wu0gfwFUfz8C&pg=PA3|access-date=2020-08-04|archive-date=2021-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227101023/https://books.google.com/books?id=Wu0gfwFUfz8C&pg=PA3|url-status=live}}</ref> == මූලාශ්‍ර == <references /> [[Category:කාන්තා රෝග]] [[Category:රෝග]] [[Category:සෞඛ්‍යය]] [[ප්‍රවර්ගය:Translated from MDWiki]] o2ya4orjs6h4z22zjyibm780ybb8r7h 798790 798789 2026-09-07T09:40:04Z CeylonChingu 44932 CeylonChingu විසින් [[එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස්]] සිට [[එන්ඩොමෙට්රියෝසියාව]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී: Misspelled title 798789 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව වෛද්‍යමය තත්ත්වය (නව) |name =එන්ඩොමෙට්රියෝසියාව |synonym =එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් |image =Endometriosis.jpg |image_size = |alt = |caption =ලැපරොස්කොපි සැත්කමක් අතරතුර දක්නට ලැබෙන එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් |pronounce = |specialty =[[නාරිවේදය|නාරිවේදය]] |symptoms =[[ශ්‍රෝණි වේදනාව]], [[එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් සහ වඳභාවය|වඳභාවය]]<ref name=Bulletti2010/> |onset =වයස අවුරුදු 30-40<ref name=WH2014/><ref name=Mc2013/> |duration =දීර්ඝ කාලීන<ref name=Bulletti2010/> |causes =නොදනී<ref name=Bulletti2010/> |risks =පවුලේ ඉතිහාසය<ref name=WH2014/> |diagnosis =රෝග ලක්ෂණ මත පදනම්ව, [[වෛද්‍ය ප්‍රතිබිම්බකරණය]], [[පටක ජෛව පරීක්‍ෂණය]]<ref name=WH2014/> |differential =[[ශ්‍රෝණි ප්‍රදාහ රෝගය]], [[උද්දීප්‍ය විය හැකි බඩවැල් සින්ඩ්‍රෝමය]], [[අන්තර්ස්ථ සිස්ටයිටිස්]], [[ෆයිබ්‍රොමියල්ජියා]]<ref name=Bulletti2010/> |prevention =[[ඒකාබද්ධ මුඛ උපත් පාලන පෙති|ඒකාබද්ධ උපත් පාලන පෙති]], ව්‍යායාම, මත්පැන් සහ කැෆේන් වලින් වැළකීම<ref name=WH2014/> |treatment =[[නොස්ටෙරොයිඩ් විරෝධී ප්‍රතිප්‍රදාහක ඖෂධ|NSAID]], උපත් පාලන පෙති, [[ප්‍රොජෙස්ටොජන් සහිත අභ්‍යන්තර ගර්භාෂ උපාංගය]], සැත්කම්<ref name=WH2014/> |medication = |prognosis = |frequency =ප්‍රජනක වයසේ කාන්තාවන් 10% ක්<ref name=WHOblue2020/> |deaths =~100 (2015)<ref name=GBD2015De>{{cite journal | title = Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015 | journal = Lancet | volume = 388 | issue = 10053 | pages = 1459–1544 | date = October 2016 | pmid = 27733281 | pmc = 5388903 | doi = 10.1016/S0140-6736(16)31012-1 | author=Wang H, Naghavi M, Allen C }}</ref> }} '''එන්ඩොමෙට්රියෝසියාව''' යනු සාමාන්‍යයෙන් ගර්භාෂයේ ඇතුළත ආවරණය කරන පටක ස්ථරය වන එන්ඩොමෙට්‍රියම් හි ඇති සෛල වලට සමාන [[සෛලය (ජීව විද්‍යාව)|සෛල]] ඉන් පිටත වර්ධනය වන තත්වයකි.<ref name="WHOblue2020">{{උපන්‍යාස පොත|title=Female genital tumours: WHO Classification of Tumours|url=https://publications.iarc.fr/Book-And-Report-Series/Who-Classification-Of-Tumours/Female-Genital-Tumours-2020|year=2020|editor-last=WHO Classification of Tumours Editorial Board|publisher=International Agency for Research on Cancer|location=Lyon (France)|edition=5th|volume=4|isbn=978-92-832-4504-9|chapter=2. Endometriosis and related conditions|pages=170-173|access-date=2022-06-24|archive-date=2022-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220617072036/https://publications.iarc.fr/Book-And-Report-Series/Who-Classification-Of-Tumours/Female-Genital-Tumours-2020|url-status=live}}</ref> බොහෝ විට මෙය ඩිම්බ කෝෂ, පැලෝපීය නාල සහ ගර්භාෂය හා ඩිම්බ කෝෂ වටා ඇති පටක මත වර්ධනය වේ. කෙසේ වෙතත්, සමහර දුර්ලභ අවස්ථාවන්හිදී එය ශරීරයේ අනෙකුත් කොටස් වලද වර්ධනය විය හැක.<ref name="WH2014">{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=https://www.womenshealth.gov/a-z-topics/endometriosis|title=Endometriosis|website=womenshealth.gov|date=13 February 2017|access-date=20 May 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170513091846/https://www.womenshealth.gov/a-z-topics/endometriosis|archive-date=13 May 2017}}</ref> මෙහි ප්‍රධාන රෝග ලක්ෂණ වන්නේ ශ්‍රෝණි වේදනාව සහ වඳභාවයයි.<ref name="Bulletti2010">{{Cite journal|vauthors=Bulletti C, Coccia ME, Battistoni S, Borini A|title=Endometriosis and infertility|journal=Journal of Assisted Reproduction and Genetics|volume=27|issue=8|pages=441–7|date=August 2010|pmid=20574791|pmc=2941592|doi=10.1007/s10815-010-9436-1}}</ref> මෙහි බලපෑමට ලක් වූවන්ගෙන් අඩකට ආසන්න ප්‍රමාණයකට නිදන්ගත ශ්‍රෝණි වේදනාව ඇති අතර, 70% කටම [[ආර්තවය|ඔසප් වීමේදී]] වේදනාව ඇති වේ.<ref name="Bulletti2010" /> ලිංගික සංසර්ගය අතරතුර වේදනාව ද පොදු රෝග ලක්ෂණයක් වේ.<ref name="Bulletti2010" /> බලපෑමට ලක් වූ කාන්තාවන්ගෙන් අඩකට ආසන්න ප්‍රමාණයකට වඳභාවය ඇතිවේ.<ref name="Bulletti2010" /> සැමටම පොදු නොවන රෝග ලක්ෂණ අතරට මුත්‍රා හෝ බඩවැල් රෝග ලක්ෂණ ඇතුළත් වේ.<ref name="Bulletti2010" /> මෙහි බලපෑමට ලක් වූ කාන්තාවන්ගෙන් 25% කට පමණ කිසිදු රෝග ලක්ෂණයක් දක්නට නොමැත.<ref name="Bulletti2010" /> එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් සමාජීය හා මානසික බලපෑම් යන දෙකම ඇති කළ හැකිය.<ref name="Cul2013">{{Cite journal|vauthors=Culley L, Law C, Hudson N, Denny E, Mitchell H, Baumgarten M, Raine-Fenning N|title=The social and psychological impact of endometriosis on women's lives: a critical narrative review|journal=Human Reproduction Update|volume=19|issue=6|pages=625–39|date=1 November 2013|pmid=23884896|doi=10.1093/humupd/dmt027|doi-access=free}}</ref> එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් හට ගන්නා හේතුව සම්පූර්ණයෙන්ම පැහැදිලි නැත.<ref name="Bulletti2010" /> අවදානම් සාධක අතරට මෙම තත්වය පිළිබඳ පවුලේ ඉතිහාසයක් තිබීම ඇතුළත් වේ.<ref name="WH2014" /> එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් ඇති ප්‍රදේශවල සෑම මසකම ලේ ගැලීම සිදුවන අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස දැවිල්ල සහ කැළැල් ඇති වේ.<ref name="Bulletti2010" /><ref name="WH2014" /> එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් නිසා ඇතිවන වර්ධනයන් [[පිළිකා]] නොවේ.<ref name="WH2014" /> රෝග විනිශ්චය සාමාන්‍යයෙන් වෛද්‍ය ප්‍රතිබිම්බ සමඟ ඒකාබද්ධ රෝග ලක්ෂණ මත පදනම් වේ;<ref name="WH2014" /> කෙසේ වෙතත්, බයොප්සි යනු රෝග විනිශ්චය කිරීමේ ස්ථිරම ක්‍රමයයි.<ref name="WH2014" /> සමාන රෝග ලක්ෂණ ඇතිවීමට හේතු වන්නේ ශ්‍රෝණි ගිනි අවුලුවන රෝග, කෝපාවිෂ්ඨ බඩවැල් සින්ඩ්‍රෝමය, අන්තරාල සිස්ටයිටිස් සහ ෆයිබ්‍රොමියල්ජියා ය.<ref name="Bulletti2010" /> එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් බොහෝ විට නිවැරදි ලෙස හඳුනාගෙන නොමැති අතර, කාන්තාවන්ට ඔවුන්ගේ රෝග ලක්ෂණ සුළු හෝ සාමාන්‍ය බව ඒත්තු ගන්වමින් බොහෝ විට වැරදි වැහීමක් ලබා දෙන තත්වයක් සමාජය තුළ දක්නට ලැබේ.<ref name="Cul2013" /> The cause is not entirely clear.<ref name="Bulletti2010" /> Risk factors include having a family history of the condition.<ref name="WH2014" /> The areas of endometriosis bleed each month, resulting in inflammation and scarring.<ref name="Bulletti2010" /><ref name="WH2014" /> The growths due to endometriosis are not [[පිළිකා|cancer]].<ref name="WH2014" /> Diagnosis is usually based on symptoms in combination with [[medical imaging]];<ref name="WH2014" /> however, biopsy is the surest method of diagnosis.<ref name="WH2014" /> Other causes of similar symptoms include pelvic inflammatory disease, irritable bowel syndrome, interstitial cystitis, and fibromyalgia.<ref name="Bulletti2010" /> Endometriosis is commonly misdiagnosed, and women are often incorrectly told their symptoms are trivial or normal.<ref name="Cul2013" /> මුඛයෙන් ගන්නා උපත් පාලනෝපාය භාවිතය හරහා එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් අවදානම අඩු කල හැකි බවට තාවකාලික සාක්ෂි තිබේ.<ref name="Ver2011">{{Cite journal|vauthors=Vercellini P, Eskenazi B, Consonni D, Somigliana E, Parazzini F, Abbiati A, Fedele L|title=Oral contraceptives and risk of endometriosis: a systematic review and meta-analysis|journal=Human Reproduction Update|volume=17|issue=2|pages=159–70|date=1 March 2011|pmid=20833638|doi=10.1093/humupd/dmq042|doi-access=free}}</ref><ref name="WH2014" /> ව්‍යායාම කිරීම සහ විශාල වශයෙන් මත්පැන් පානය කිරීමෙන් වැළකී සිටීම ද වැළැක්වීමේ පියවරක් විය හැකිය.<ref name="WH2014" /> එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් සඳහා ප්‍රතිකාරයක් නොමැත, නමුත් ප්‍රතිකාර ගණනාවක් මගින් රෝග ලක්ෂණ පාලනය කළ හැකිය.<ref name="Bulletti2010" /> මෙයට වේදනා ඖෂධ, හෝමෝන ප්‍රතිකාර හෝ සැත්කම් ඇතුළත් විය හැකිය.<ref name="WH2014" /> නිර්දේශිත වේදනා ඖෂධය සාමාන්‍යයෙන් නැප්‍රොක්සෙන් වැනි ස්ටෙරොයිඩ් නොවන ප්‍රති-ගිනි අවුලුවන ඖෂධයකි (NSAID).<ref name="WH2014" /> උපත් පාලන පෙත්තෙහි ක්‍රියාකාරී සංරචකය අඛණ්ඩව ගැනීම හෝ ප්‍රොජෙස්ටොජන් සහිත අභ්‍යන්තර ගර්භාෂ උපකරණයක් භාවිතා කිරීම ද ප්‍රයෝජනවත් විය හැකිය.<ref name="WH2014" /> ගොනඩොට්‍රොපින්-නිදහස් කරන හෝමෝන ඇගෝනිස්ට් (GnRH agonist) වඳභාවයට පත් වූවන්ගේ ගැබ් ගැනීමේ හැකියාව වැඩි දියුණු කළ හැකිය.<ref name="WH2014" /> වෙනත් ප්‍රතිකාර මගින් රෝග ලක්ෂණ පාලනය කළ නොහැකි අයට ප්‍රතිකාර කිරීම සඳහා එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් ශල්‍යකර්මයෙන් ඉවත් කිරීම භාවිතා කළ හැකිය.<ref name="WH2014" /> ප්‍රජනක වයසේ පසුවන කාන්තාවන්ගෙන් 10% කට පමණ එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් බලපායි.<ref name="WHOblue2020" /> එක් ඇස්තමේන්තුවකට අනුව {{As of|2015|lc=y}} ලොව පුරා මිලියන 10.8 ක ජනතාවක් පීඩාවට පත්ව සිටිති.<ref name="GBD2015Pre">{{Cite journal|title=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|journal=Lancet|volume=388|issue=10053|pages=1545–1602|date=October 2016|pmid=27733282|pmc=5055577|doi=10.1016/S0140-6736(16)31678-6|last=Vos|first=Theo|last2=Allen|first2=Christine|last3=Arora|first3=Megha|last4=Barber|first4=Ryan M.|last5=Bhutta|first5=Zulfiqar A.|last6=Brown|first6=Alexandria|last7=Carter|first7=Austin|last8=Casey|first8=Daniel C.|last9=Charlson|first9=Fiona J.|last10=Chen|first10=Alan Z.|last11=Coggeshall|first11=Megan|display-authors=29}}</ref> අනෙකුත් මූලාශ්‍ර ඇස්තමේන්තු කර ඇත්තේ කාන්තාවන්ගෙන් 6–10% ක් පමණ පීඩාවට පත්වන බවයි.<ref name="Bulletti2010" /> එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් බොහෝ විට දක්නට ලැබෙන්නේ තිස් ගණන්වල සහ හතළිහ ගණන්වල පසුවන අය තුළ ය; කෙසේ වෙතත්, එය වයස අවුරුදු අටේ සිට ගැහැණු ළමයින් තුළ ආරම්භ විය හැකිය.<ref name="WH2014" /><ref name="Mc2013">{{උපන්‍යාස පොත|last=McGrath|first=Patrick J.|last2=Stevens|first2=Bonnie J.|last3=Walker|first3=Suellen M.|last4=Zempsky|first4=William T.|title=Oxford Textbook of Paediatric Pain|date=2013|publisher=OUP Oxford|isbn=9780199642656|page=300|url=https://books.google.com/books?id=xWyrAAAAQBAJ&pg=PA300|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910181816/https://books.google.com/books?id=xWyrAAAAQBAJ&pg=PA300|archive-date=2017-09-10}}</ref> එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස මරණ කිහිපයක් සිදු වේ.<ref name="GDB2013">{{Cite journal|vauthors=((GBD 2013 Mortality and Causes of Death Collaborators))|title=Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990-2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013|journal=Lancet|volume=385|issue=9963|pages=117–71|date=January 2015|pmid=25530442|pmc=4340604|doi=10.1016/S0140-6736(14)61682-2}}</ref> එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් වෙනම තත්වයක් ලෙස මුලින්ම තීරණය කරන ලද්දේ 1920 ගණන්වලදීය.<ref name="Bro2012" /> ඒ කාලයට පෙර, එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් සහ ඇඩිනොමියෝසිස් එකට සලකා බලන ලදී.<ref name="Bro2012" /> මෙම රෝගය මුලින්ම විස්තර කළේ කවුරුන්ද යන්න පැහැදිලි නැත.<ref name="Bro2012">{{උපන්‍යාස පොත|vauthors=Brosens I|title=Endometriosis: Science and Practice|date=2012|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9781444398496|page=3|url=https://books.google.com/books?id=Wu0gfwFUfz8C&pg=PA3|access-date=2020-08-04|archive-date=2021-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227101023/https://books.google.com/books?id=Wu0gfwFUfz8C&pg=PA3|url-status=live}}</ref> == මූලාශ්‍ර == <references /> [[Category:කාන්තා රෝග]] [[Category:රෝග]] [[Category:සෞඛ්‍යය]] [[ප්‍රවර්ගය:Translated from MDWiki]] o2ya4orjs6h4z22zjyibm780ybb8r7h 798792 798790 2026-09-07T09:44:36Z CeylonChingu 44932 798792 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව වෛද්‍යමය තත්ත්වය (නව) | name = එන්ඩොමෙට්‍රියෝසියාව | synonym = එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් | image = Endometriosis.jpg | image_size = | alt = | caption = ලැපරොස්කොපි සැත්කමක් අතරතුර දක්නට ලැබෙන එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් | pronounce = | specialty = [[නාරිවේදය|නාරිවේදය]] | symptoms = [[ශ්‍රෝණි වේදනාව]], [[එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් සහ වඳභාවය|වඳභාවය]]<ref name=Bulletti2010/> | onset = වයස අවුරුදු 30-40<ref name=WH2014/><ref name=Mc2013/> | duration = දීර්ඝ කාලීන<ref name=Bulletti2010/> | causes = නොදනී<ref name=Bulletti2010/> | risks = පවුලේ ඉතිහාසය<ref name=WH2014/> | diagnosis = රෝග ලක්ෂණ මත පදනම්ව, [[වෛද්‍ය ප්‍රතිබිම්බකරණය]], [[පටක ජෛව පරීක්‍ෂණය]]<ref name=WH2014/> | differential = [[ශ්‍රෝණි ප්‍රදාහ රෝගය]], [[උද්දීප්‍ය විය හැකි බඩවැල් සින්ඩ්‍රෝමය]], [[අන්තර්ස්ථ සිස්ටයිටිස්]], [[ෆයිබ්‍රොමියල්ජියා]]<ref name=Bulletti2010/> | prevention = [[ඒකාබද්ධ මුඛ උපත් පාලන පෙති|ඒකාබද්ධ උපත් පාලන පෙති]], ව්‍යායාම, මත්පැන් සහ කැෆේන් වලින් වැළකීම<ref name=WH2014/> | treatment = [[නොස්ටෙරොයිඩ් විරෝධී ප්‍රතිප්‍රදාහක ඖෂධ|NSAID]], උපත් පාලන පෙති, [[ප්‍රොජෙස්ටොජන් සහිත අභ්‍යන්තර ගර්භාෂ උපාංගය]], සැත්කම්<ref name=WH2014/> | medication = | prognosis = | frequency = ප්‍රජනක වයසේ කාන්තාවන් 10% ක්<ref name=WHOblue2020/> | deaths = ~100 (2015)<ref name=GBD2015De>{{cite journal | title = Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015 | journal = Lancet | volume = 388 | issue = 10053 | pages = 1459–1544 | date = October 2016 | pmid = 27733281 | pmc = 5388903 | doi = 10.1016/S0140-6736(16)31012-1 | author=Wang H, Naghavi M, Allen C }}</ref> }} '''එන්ඩොමෙට්‍රියෝසියාව''' යනු සාමාන්‍යයෙන් ගර්භාෂයේ ඇතුළත ආවරණය කරන පටක ස්ථරය වන එන්ඩොමෙට්‍රියම් හි ඇති සෛල වලට සමාන [[සෛලය (ජීව විද්‍යාව)|සෛල]] ඉන් පිටත වර්ධනය වන තත්වයකි.<ref name="WHOblue2020">{{උපන්‍යාස පොත|title=Female genital tumours: WHO Classification of Tumours|url=https://publications.iarc.fr/Book-And-Report-Series/Who-Classification-Of-Tumours/Female-Genital-Tumours-2020|year=2020|editor-last=WHO Classification of Tumours Editorial Board|publisher=International Agency for Research on Cancer|location=Lyon (France)|edition=5th|volume=4|isbn=978-92-832-4504-9|chapter=2. Endometriosis and related conditions|pages=170-173|access-date=2022-06-24|archive-date=2022-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220617072036/https://publications.iarc.fr/Book-And-Report-Series/Who-Classification-Of-Tumours/Female-Genital-Tumours-2020|url-status=live}}</ref> බොහෝ විට මෙය ඩිම්බ කෝෂ, පැලෝපීය නාල සහ ගර්භාෂය හා ඩිම්බ කෝෂ වටා ඇති පටක මත වර්ධනය වේ. කෙසේ වෙතත්, සමහර දුර්ලභ අවස්ථාවන්හිදී එය ශරීරයේ අනෙකුත් කොටස් වලද වර්ධනය විය හැක.<ref name="WH2014">{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=https://www.womenshealth.gov/a-z-topics/endometriosis|title=Endometriosis|website=womenshealth.gov|date=13 February 2017|access-date=20 May 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170513091846/https://www.womenshealth.gov/a-z-topics/endometriosis|archive-date=13 May 2017}}</ref> මෙහි ප්‍රධාන රෝග ලක්ෂණ වන්නේ ශ්‍රෝණි වේදනාව සහ වඳභාවයයි.<ref name="Bulletti2010">{{Cite journal|vauthors=Bulletti C, Coccia ME, Battistoni S, Borini A|title=Endometriosis and infertility|journal=Journal of Assisted Reproduction and Genetics|volume=27|issue=8|pages=441–7|date=August 2010|pmid=20574791|pmc=2941592|doi=10.1007/s10815-010-9436-1}}</ref> මෙහි බලපෑමට ලක් වූවන්ගෙන් අඩකට ආසන්න ප්‍රමාණයකට නිදන්ගත ශ්‍රෝණි වේදනාව ඇති අතර, 70% කටම [[ආර්තවය|ඔසප් වීමේදී]] වේදනාව ඇති වේ.<ref name="Bulletti2010" /> ලිංගික සංසර්ගය අතරතුර වේදනාව ද පොදු රෝග ලක්ෂණයක් වේ.<ref name="Bulletti2010" /> බලපෑමට ලක් වූ කාන්තාවන්ගෙන් අඩකට ආසන්න ප්‍රමාණයකට වඳභාවය ඇතිවේ.<ref name="Bulletti2010" /> සැමටම පොදු නොවන රෝග ලක්ෂණ අතරට මුත්‍රා හෝ බඩවැල් රෝග ලක්ෂණ ඇතුළත් වේ.<ref name="Bulletti2010" /> මෙහි බලපෑමට ලක් වූ කාන්තාවන්ගෙන් 25% කට පමණ කිසිදු රෝග ලක්ෂණයක් දක්නට නොමැත.<ref name="Bulletti2010" /> එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් සමාජීය හා මානසික බලපෑම් යන දෙකම ඇති කළ හැකිය.<ref name="Cul2013">{{Cite journal|vauthors=Culley L, Law C, Hudson N, Denny E, Mitchell H, Baumgarten M, Raine-Fenning N|title=The social and psychological impact of endometriosis on women's lives: a critical narrative review|journal=Human Reproduction Update|volume=19|issue=6|pages=625–39|date=1 November 2013|pmid=23884896|doi=10.1093/humupd/dmt027|doi-access=free}}</ref> එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් හට ගන්නා හේතුව සම්පූර්ණයෙන්ම පැහැදිලි නැත.<ref name="Bulletti2010" /> අවදානම් සාධක අතරට මෙම තත්වය පිළිබඳ පවුලේ ඉතිහාසයක් තිබීම ඇතුළත් වේ.<ref name="WH2014" /> එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් ඇති ප්‍රදේශවල සෑම මසකම ලේ ගැලීම සිදුවන අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස දැවිල්ල සහ කැළැල් ඇති වේ.<ref name="Bulletti2010" /><ref name="WH2014" /> එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් නිසා ඇතිවන වර්ධනයන් [[පිළිකා]] නොවේ.<ref name="WH2014" /> රෝග විනිශ්චය සාමාන්‍යයෙන් වෛද්‍ය ප්‍රතිබිම්බ සමඟ ඒකාබද්ධ රෝග ලක්ෂණ මත පදනම් වේ;<ref name="WH2014" /> කෙසේ වෙතත්, බයොප්සි යනු රෝග විනිශ්චය කිරීමේ ස්ථිරම ක්‍රමයයි.<ref name="WH2014" /> සමාන රෝග ලක්ෂණ ඇතිවීමට හේතු වන්නේ ශ්‍රෝණි ගිනි අවුලුවන රෝග, කෝපාවිෂ්ඨ බඩවැල් සින්ඩ්‍රෝමය, අන්තරාල සිස්ටයිටිස් සහ ෆයිබ්‍රොමියල්ජියා ය.<ref name="Bulletti2010" /> එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් බොහෝ විට නිවැරදි ලෙස හඳුනාගෙන නොමැති අතර, කාන්තාවන්ට ඔවුන්ගේ රෝග ලක්ෂණ සුළු හෝ සාමාන්‍ය බව ඒත්තු ගන්වමින් බොහෝ විට වැරදි වැහීමක් ලබා දෙන තත්වයක් සමාජය තුළ දක්නට ලැබේ.<ref name="Cul2013" /> මුඛයෙන් ගන්නා උපත් පාලනෝපාය භාවිතය හරහා එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් අවදානම අඩු කල හැකි බවට තාවකාලික සාක්ෂි තිබේ.<ref name="Ver2011">{{Cite journal|vauthors=Vercellini P, Eskenazi B, Consonni D, Somigliana E, Parazzini F, Abbiati A, Fedele L|title=Oral contraceptives and risk of endometriosis: a systematic review and meta-analysis|journal=Human Reproduction Update|volume=17|issue=2|pages=159–70|date=1 March 2011|pmid=20833638|doi=10.1093/humupd/dmq042|doi-access=free}}</ref><ref name="WH2014" /> ව්‍යායාම කිරීම සහ විශාල වශයෙන් මත්පැන් පානය කිරීමෙන් වැළකී සිටීම ද වැළැක්වීමේ පියවරක් විය හැකිය.<ref name="WH2014" /> එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් සඳහා ප්‍රතිකාරයක් නොමැත, නමුත් ප්‍රතිකාර ගණනාවක් මගින් රෝග ලක්ෂණ පාලනය කළ හැකිය.<ref name="Bulletti2010" /> මෙයට වේදනා ඖෂධ, හෝමෝන ප්‍රතිකාර හෝ සැත්කම් ඇතුළත් විය හැකිය.<ref name="WH2014" /> නිර්දේශිත වේදනා ඖෂධය සාමාන්‍යයෙන් නැප්‍රොක්සෙන් වැනි ස්ටෙරොයිඩ් නොවන ප්‍රති-ගිනි අවුලුවන ඖෂධයකි (NSAID).<ref name="WH2014" /> උපත් පාලන පෙත්තෙහි ක්‍රියාකාරී සංරචකය අඛණ්ඩව ගැනීම හෝ ප්‍රොජෙස්ටොජන් සහිත අභ්‍යන්තර ගර්භාෂ උපකරණයක් භාවිතා කිරීම ද ප්‍රයෝජනවත් විය හැකිය.<ref name="WH2014" /> ගොනඩොට්‍රොපින්-නිදහස් කරන හෝමෝන ඇගෝනිස්ට් (GnRH agonist) වඳභාවයට පත් වූවන්ගේ ගැබ් ගැනීමේ හැකියාව වැඩි දියුණු කළ හැකිය.<ref name="WH2014" /> වෙනත් ප්‍රතිකාර මගින් රෝග ලක්ෂණ පාලනය කළ නොහැකි අයට ප්‍රතිකාර කිරීම සඳහා එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් ශල්‍යකර්මයෙන් ඉවත් කිරීම භාවිතා කළ හැකිය.<ref name="WH2014" /> ප්‍රජනක වයසේ පසුවන කාන්තාවන්ගෙන් 10% කට පමණ එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් බලපායි.<ref name="WHOblue2020" /> එක් ඇස්තමේන්තුවකට අනුව {{As of|2015|lc=y}} ලොව පුරා මිලියන 10.8 ක කාන්තාවන් මෙයින් පීඩාවට පත්ව සිටින ලදී.<ref name="GBD2015Pre">{{Cite journal|title=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|journal=Lancet|volume=388|issue=10053|pages=1545–1602|date=October 2016|pmid=27733282|pmc=5055577|doi=10.1016/S0140-6736(16)31678-6|last=Vos|first=Theo|last2=Allen|first2=Christine|last3=Arora|first3=Megha|last4=Barber|first4=Ryan M.|last5=Bhutta|first5=Zulfiqar A.|last6=Brown|first6=Alexandria|last7=Carter|first7=Austin|last8=Casey|first8=Daniel C.|last9=Charlson|first9=Fiona J.|last10=Chen|first10=Alan Z.|last11=Coggeshall|first11=Megan|display-authors=29}}</ref> අනෙකුත් මූලාශ්‍ර ඇස්තමේන්තු කර ඇත්තේ කාන්තාවන්ගෙන් 6–10% ක් පමණ එන්ඩොමෙට්රියෝසියාවෙන් පීඩාවට පත්වන බවයි.<ref name="Bulletti2010" /> එන්ඩොමෙට්රියෝසියාව බොහෝ විට දක්නට ලැබෙන්නේ තිස් ගණන්වල සහ හතළිහ ගණන්වල පසුවන අය තුළ ය; කෙසේ වෙතත්, වයස අවුරුදු අටේ සිට ගැහැණු ළමයින්ට මෙම රෝගය ආරම්භ විය හැකිය.<ref name="WH2014" /><ref name="Mc2013">{{උපන්‍යාස පොත|last=McGrath|first=Patrick J.|last2=Stevens|first2=Bonnie J.|last3=Walker|first3=Suellen M.|last4=Zempsky|first4=William T.|title=Oxford Textbook of Paediatric Pain|date=2013|publisher=OUP Oxford|isbn=9780199642656|page=300|url=https://books.google.com/books?id=xWyrAAAAQBAJ&pg=PA300|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910181816/https://books.google.com/books?id=xWyrAAAAQBAJ&pg=PA300|archive-date=2017-09-10}}</ref> එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස මරණ කිහිපයක් ද සිදු වී ඇත.<ref name="GDB2013">{{Cite journal|vauthors=((GBD 2013 Mortality and Causes of Death Collaborators))|title=Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990-2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013|journal=Lancet|volume=385|issue=9963|pages=117–71|date=January 2015|pmid=25530442|pmc=4340604|doi=10.1016/S0140-6736(14)61682-2}}</ref> එන්ඩොමෙට්රියෝසියාව වෙනම රෝගී තත්වයක් ලෙස මුලින්ම තීරණය කරන ලද්දේ 1920 ගණන්වලදීය.<ref name="Bro2012" /> ඒ කාලයට පෙර, එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් සහ ඇඩිනොමියෝසිස් එකට සලකා බලන ලදී.<ref name="Bro2012" /> මෙම රෝගය මුලින්ම විස්තර කළේ කවුරුන්ද යන්න පැහැදිලි නැත.<ref name="Bro2012">{{උපන්‍යාස පොත|vauthors=Brosens I|title=Endometriosis: Science and Practice|date=2012|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9781444398496|page=3|url=https://books.google.com/books?id=Wu0gfwFUfz8C&pg=PA3|access-date=2020-08-04|archive-date=2021-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227101023/https://books.google.com/books?id=Wu0gfwFUfz8C&pg=PA3|url-status=live}}</ref> == මූලාශ්‍ර == <references /> [[Category:කාන්තා රෝග]] [[Category:රෝග]] [[Category:සෞඛ්‍යය]] [[ප්‍රවර්ගය:Translated from MDWiki]] 666c222ynj85zcqxyz3bh8i8nftpqlo 798793 798792 2026-09-07T09:45:07Z CeylonChingu 44932 CeylonChingu විසින් [[එන්ඩොමෙට්රියෝසියාව]] සිට [[එන්ඩොමෙට්‍රියෝසියාව]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී: Misspelled title 798792 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව වෛද්‍යමය තත්ත්වය (නව) | name = එන්ඩොමෙට්‍රියෝසියාව | synonym = එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් | image = Endometriosis.jpg | image_size = | alt = | caption = ලැපරොස්කොපි සැත්කමක් අතරතුර දක්නට ලැබෙන එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් | pronounce = | specialty = [[නාරිවේදය|නාරිවේදය]] | symptoms = [[ශ්‍රෝණි වේදනාව]], [[එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් සහ වඳභාවය|වඳභාවය]]<ref name=Bulletti2010/> | onset = වයස අවුරුදු 30-40<ref name=WH2014/><ref name=Mc2013/> | duration = දීර්ඝ කාලීන<ref name=Bulletti2010/> | causes = නොදනී<ref name=Bulletti2010/> | risks = පවුලේ ඉතිහාසය<ref name=WH2014/> | diagnosis = රෝග ලක්ෂණ මත පදනම්ව, [[වෛද්‍ය ප්‍රතිබිම්බකරණය]], [[පටක ජෛව පරීක්‍ෂණය]]<ref name=WH2014/> | differential = [[ශ්‍රෝණි ප්‍රදාහ රෝගය]], [[උද්දීප්‍ය විය හැකි බඩවැල් සින්ඩ්‍රෝමය]], [[අන්තර්ස්ථ සිස්ටයිටිස්]], [[ෆයිබ්‍රොමියල්ජියා]]<ref name=Bulletti2010/> | prevention = [[ඒකාබද්ධ මුඛ උපත් පාලන පෙති|ඒකාබද්ධ උපත් පාලන පෙති]], ව්‍යායාම, මත්පැන් සහ කැෆේන් වලින් වැළකීම<ref name=WH2014/> | treatment = [[නොස්ටෙරොයිඩ් විරෝධී ප්‍රතිප්‍රදාහක ඖෂධ|NSAID]], උපත් පාලන පෙති, [[ප්‍රොජෙස්ටොජන් සහිත අභ්‍යන්තර ගර්භාෂ උපාංගය]], සැත්කම්<ref name=WH2014/> | medication = | prognosis = | frequency = ප්‍රජනක වයසේ කාන්තාවන් 10% ක්<ref name=WHOblue2020/> | deaths = ~100 (2015)<ref name=GBD2015De>{{cite journal | title = Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015 | journal = Lancet | volume = 388 | issue = 10053 | pages = 1459–1544 | date = October 2016 | pmid = 27733281 | pmc = 5388903 | doi = 10.1016/S0140-6736(16)31012-1 | author=Wang H, Naghavi M, Allen C }}</ref> }} '''එන්ඩොමෙට්‍රියෝසියාව''' යනු සාමාන්‍යයෙන් ගර්භාෂයේ ඇතුළත ආවරණය කරන පටක ස්ථරය වන එන්ඩොමෙට්‍රියම් හි ඇති සෛල වලට සමාන [[සෛලය (ජීව විද්‍යාව)|සෛල]] ඉන් පිටත වර්ධනය වන තත්වයකි.<ref name="WHOblue2020">{{උපන්‍යාස පොත|title=Female genital tumours: WHO Classification of Tumours|url=https://publications.iarc.fr/Book-And-Report-Series/Who-Classification-Of-Tumours/Female-Genital-Tumours-2020|year=2020|editor-last=WHO Classification of Tumours Editorial Board|publisher=International Agency for Research on Cancer|location=Lyon (France)|edition=5th|volume=4|isbn=978-92-832-4504-9|chapter=2. Endometriosis and related conditions|pages=170-173|access-date=2022-06-24|archive-date=2022-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220617072036/https://publications.iarc.fr/Book-And-Report-Series/Who-Classification-Of-Tumours/Female-Genital-Tumours-2020|url-status=live}}</ref> බොහෝ විට මෙය ඩිම්බ කෝෂ, පැලෝපීය නාල සහ ගර්භාෂය හා ඩිම්බ කෝෂ වටා ඇති පටක මත වර්ධනය වේ. කෙසේ වෙතත්, සමහර දුර්ලභ අවස්ථාවන්හිදී එය ශරීරයේ අනෙකුත් කොටස් වලද වර්ධනය විය හැක.<ref name="WH2014">{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=https://www.womenshealth.gov/a-z-topics/endometriosis|title=Endometriosis|website=womenshealth.gov|date=13 February 2017|access-date=20 May 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170513091846/https://www.womenshealth.gov/a-z-topics/endometriosis|archive-date=13 May 2017}}</ref> මෙහි ප්‍රධාන රෝග ලක්ෂණ වන්නේ ශ්‍රෝණි වේදනාව සහ වඳභාවයයි.<ref name="Bulletti2010">{{Cite journal|vauthors=Bulletti C, Coccia ME, Battistoni S, Borini A|title=Endometriosis and infertility|journal=Journal of Assisted Reproduction and Genetics|volume=27|issue=8|pages=441–7|date=August 2010|pmid=20574791|pmc=2941592|doi=10.1007/s10815-010-9436-1}}</ref> මෙහි බලපෑමට ලක් වූවන්ගෙන් අඩකට ආසන්න ප්‍රමාණයකට නිදන්ගත ශ්‍රෝණි වේදනාව ඇති අතර, 70% කටම [[ආර්තවය|ඔසප් වීමේදී]] වේදනාව ඇති වේ.<ref name="Bulletti2010" /> ලිංගික සංසර්ගය අතරතුර වේදනාව ද පොදු රෝග ලක්ෂණයක් වේ.<ref name="Bulletti2010" /> බලපෑමට ලක් වූ කාන්තාවන්ගෙන් අඩකට ආසන්න ප්‍රමාණයකට වඳභාවය ඇතිවේ.<ref name="Bulletti2010" /> සැමටම පොදු නොවන රෝග ලක්ෂණ අතරට මුත්‍රා හෝ බඩවැල් රෝග ලක්ෂණ ඇතුළත් වේ.<ref name="Bulletti2010" /> මෙහි බලපෑමට ලක් වූ කාන්තාවන්ගෙන් 25% කට පමණ කිසිදු රෝග ලක්ෂණයක් දක්නට නොමැත.<ref name="Bulletti2010" /> එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් සමාජීය හා මානසික බලපෑම් යන දෙකම ඇති කළ හැකිය.<ref name="Cul2013">{{Cite journal|vauthors=Culley L, Law C, Hudson N, Denny E, Mitchell H, Baumgarten M, Raine-Fenning N|title=The social and psychological impact of endometriosis on women's lives: a critical narrative review|journal=Human Reproduction Update|volume=19|issue=6|pages=625–39|date=1 November 2013|pmid=23884896|doi=10.1093/humupd/dmt027|doi-access=free}}</ref> එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් හට ගන්නා හේතුව සම්පූර්ණයෙන්ම පැහැදිලි නැත.<ref name="Bulletti2010" /> අවදානම් සාධක අතරට මෙම තත්වය පිළිබඳ පවුලේ ඉතිහාසයක් තිබීම ඇතුළත් වේ.<ref name="WH2014" /> එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් ඇති ප්‍රදේශවල සෑම මසකම ලේ ගැලීම සිදුවන අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස දැවිල්ල සහ කැළැල් ඇති වේ.<ref name="Bulletti2010" /><ref name="WH2014" /> එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් නිසා ඇතිවන වර්ධනයන් [[පිළිකා]] නොවේ.<ref name="WH2014" /> රෝග විනිශ්චය සාමාන්‍යයෙන් වෛද්‍ය ප්‍රතිබිම්බ සමඟ ඒකාබද්ධ රෝග ලක්ෂණ මත පදනම් වේ;<ref name="WH2014" /> කෙසේ වෙතත්, බයොප්සි යනු රෝග විනිශ්චය කිරීමේ ස්ථිරම ක්‍රමයයි.<ref name="WH2014" /> සමාන රෝග ලක්ෂණ ඇතිවීමට හේතු වන්නේ ශ්‍රෝණි ගිනි අවුලුවන රෝග, කෝපාවිෂ්ඨ බඩවැල් සින්ඩ්‍රෝමය, අන්තරාල සිස්ටයිටිස් සහ ෆයිබ්‍රොමියල්ජියා ය.<ref name="Bulletti2010" /> එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් බොහෝ විට නිවැරදි ලෙස හඳුනාගෙන නොමැති අතර, කාන්තාවන්ට ඔවුන්ගේ රෝග ලක්ෂණ සුළු හෝ සාමාන්‍ය බව ඒත්තු ගන්වමින් බොහෝ විට වැරදි වැහීමක් ලබා දෙන තත්වයක් සමාජය තුළ දක්නට ලැබේ.<ref name="Cul2013" /> මුඛයෙන් ගන්නා උපත් පාලනෝපාය භාවිතය හරහා එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් අවදානම අඩු කල හැකි බවට තාවකාලික සාක්ෂි තිබේ.<ref name="Ver2011">{{Cite journal|vauthors=Vercellini P, Eskenazi B, Consonni D, Somigliana E, Parazzini F, Abbiati A, Fedele L|title=Oral contraceptives and risk of endometriosis: a systematic review and meta-analysis|journal=Human Reproduction Update|volume=17|issue=2|pages=159–70|date=1 March 2011|pmid=20833638|doi=10.1093/humupd/dmq042|doi-access=free}}</ref><ref name="WH2014" /> ව්‍යායාම කිරීම සහ විශාල වශයෙන් මත්පැන් පානය කිරීමෙන් වැළකී සිටීම ද වැළැක්වීමේ පියවරක් විය හැකිය.<ref name="WH2014" /> එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් සඳහා ප්‍රතිකාරයක් නොමැත, නමුත් ප්‍රතිකාර ගණනාවක් මගින් රෝග ලක්ෂණ පාලනය කළ හැකිය.<ref name="Bulletti2010" /> මෙයට වේදනා ඖෂධ, හෝමෝන ප්‍රතිකාර හෝ සැත්කම් ඇතුළත් විය හැකිය.<ref name="WH2014" /> නිර්දේශිත වේදනා ඖෂධය සාමාන්‍යයෙන් නැප්‍රොක්සෙන් වැනි ස්ටෙරොයිඩ් නොවන ප්‍රති-ගිනි අවුලුවන ඖෂධයකි (NSAID).<ref name="WH2014" /> උපත් පාලන පෙත්තෙහි ක්‍රියාකාරී සංරචකය අඛණ්ඩව ගැනීම හෝ ප්‍රොජෙස්ටොජන් සහිත අභ්‍යන්තර ගර්භාෂ උපකරණයක් භාවිතා කිරීම ද ප්‍රයෝජනවත් විය හැකිය.<ref name="WH2014" /> ගොනඩොට්‍රොපින්-නිදහස් කරන හෝමෝන ඇගෝනිස්ට් (GnRH agonist) වඳභාවයට පත් වූවන්ගේ ගැබ් ගැනීමේ හැකියාව වැඩි දියුණු කළ හැකිය.<ref name="WH2014" /> වෙනත් ප්‍රතිකාර මගින් රෝග ලක්ෂණ පාලනය කළ නොහැකි අයට ප්‍රතිකාර කිරීම සඳහා එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් ශල්‍යකර්මයෙන් ඉවත් කිරීම භාවිතා කළ හැකිය.<ref name="WH2014" /> ප්‍රජනක වයසේ පසුවන කාන්තාවන්ගෙන් 10% කට පමණ එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් බලපායි.<ref name="WHOblue2020" /> එක් ඇස්තමේන්තුවකට අනුව {{As of|2015|lc=y}} ලොව පුරා මිලියන 10.8 ක කාන්තාවන් මෙයින් පීඩාවට පත්ව සිටින ලදී.<ref name="GBD2015Pre">{{Cite journal|title=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|journal=Lancet|volume=388|issue=10053|pages=1545–1602|date=October 2016|pmid=27733282|pmc=5055577|doi=10.1016/S0140-6736(16)31678-6|last=Vos|first=Theo|last2=Allen|first2=Christine|last3=Arora|first3=Megha|last4=Barber|first4=Ryan M.|last5=Bhutta|first5=Zulfiqar A.|last6=Brown|first6=Alexandria|last7=Carter|first7=Austin|last8=Casey|first8=Daniel C.|last9=Charlson|first9=Fiona J.|last10=Chen|first10=Alan Z.|last11=Coggeshall|first11=Megan|display-authors=29}}</ref> අනෙකුත් මූලාශ්‍ර ඇස්තමේන්තු කර ඇත්තේ කාන්තාවන්ගෙන් 6–10% ක් පමණ එන්ඩොමෙට්රියෝසියාවෙන් පීඩාවට පත්වන බවයි.<ref name="Bulletti2010" /> එන්ඩොමෙට්රියෝසියාව බොහෝ විට දක්නට ලැබෙන්නේ තිස් ගණන්වල සහ හතළිහ ගණන්වල පසුවන අය තුළ ය; කෙසේ වෙතත්, වයස අවුරුදු අටේ සිට ගැහැණු ළමයින්ට මෙම රෝගය ආරම්භ විය හැකිය.<ref name="WH2014" /><ref name="Mc2013">{{උපන්‍යාස පොත|last=McGrath|first=Patrick J.|last2=Stevens|first2=Bonnie J.|last3=Walker|first3=Suellen M.|last4=Zempsky|first4=William T.|title=Oxford Textbook of Paediatric Pain|date=2013|publisher=OUP Oxford|isbn=9780199642656|page=300|url=https://books.google.com/books?id=xWyrAAAAQBAJ&pg=PA300|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910181816/https://books.google.com/books?id=xWyrAAAAQBAJ&pg=PA300|archive-date=2017-09-10}}</ref> එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස මරණ කිහිපයක් ද සිදු වී ඇත.<ref name="GDB2013">{{Cite journal|vauthors=((GBD 2013 Mortality and Causes of Death Collaborators))|title=Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990-2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013|journal=Lancet|volume=385|issue=9963|pages=117–71|date=January 2015|pmid=25530442|pmc=4340604|doi=10.1016/S0140-6736(14)61682-2}}</ref> එන්ඩොමෙට්රියෝසියාව වෙනම රෝගී තත්වයක් ලෙස මුලින්ම තීරණය කරන ලද්දේ 1920 ගණන්වලදීය.<ref name="Bro2012" /> ඒ කාලයට පෙර, එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස් සහ ඇඩිනොමියෝසිස් එකට සලකා බලන ලදී.<ref name="Bro2012" /> මෙම රෝගය මුලින්ම විස්තර කළේ කවුරුන්ද යන්න පැහැදිලි නැත.<ref name="Bro2012">{{උපන්‍යාස පොත|vauthors=Brosens I|title=Endometriosis: Science and Practice|date=2012|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9781444398496|page=3|url=https://books.google.com/books?id=Wu0gfwFUfz8C&pg=PA3|access-date=2020-08-04|archive-date=2021-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227101023/https://books.google.com/books?id=Wu0gfwFUfz8C&pg=PA3|url-status=live}}</ref> == මූලාශ්‍ර == <references /> [[Category:කාන්තා රෝග]] [[Category:රෝග]] [[Category:සෞඛ්‍යය]] [[ප්‍රවර්ගය:Translated from MDWiki]] 666c222ynj85zcqxyz3bh8i8nftpqlo 0 196306 798791 2026-09-07T09:40:04Z CeylonChingu 44932 CeylonChingu විසින් [[එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස්]] සිට [[එන්ඩොමෙට්රියෝසියාව]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී: Misspelled title 798791 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[එන්ඩොමෙට්රියෝසියාව]] 2aiplc843ak42jt37rzu85r5t5q82ga 0 196307 798794 2026-09-07T09:45:08Z CeylonChingu 44932 CeylonChingu විසින් [[එන්ඩොමෙට්රියෝසියාව]] සිට [[එන්ඩොමෙට්‍රියෝසියාව]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී: Misspelled title 798794 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[එන්ඩොමෙට්‍රියෝසියාව]] 2u65g02yeki6v9k6oh5702g9mict1vp 15 196308 798797 2026-09-07T11:37:56Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Libraries disestablished in 2009]] 798797 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 1062794165 || 2021-12-30T15:41:28Z || Aidan721 || <nowiki></nowiki> |---- | 1062781717 || 2021-12-30T14:01:34Z || Aidan721 || <nowiki></nowiki> |---- | 1021196137 || 2021-05-03T12:28:38Z || DGtal || <nowiki>new category</nowiki> |} 9mgtdialtofpk72vsatopcc5127xpu6 14 196309 798798 2026-09-07T11:38:06Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Libraries disestablished in 2009]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Libraries disestablished in 2009|history]]) 798798 wikitext text/x-wiki {{Libraries (dis)established in YYYY}} kldtis621eiohl1zh3zt768fjhydjrl 10 196310 798799 2024-01-19T17:08:18Z en>Aidan721 0 Aidan721 moved page [[Template:Libraries (dis)established in YYYY]] to [[Template:Libraries (dis)established in YYYY category header]]: add category header to template name 798799 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Libraries (dis)established in YYYY category header]] {{Redirect category shell| {{R from move}} }} g64uxyof9m1tfh6x37bqom9z6zxw50p 798800 798799 2026-09-07T11:38:59Z Lee 85 [[:en:Template:Libraries_(dis)established_in_YYYY]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක් 798799 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Libraries (dis)established in YYYY category header]] {{Redirect category shell| {{R from move}} }} g64uxyof9m1tfh6x37bqom9z6zxw50p 14 196311 798801 2021-12-30T16:39:11Z en>Aidan721 0 798801 wikitext text/x-wiki {{Libraries (dis)established in YYYY}} kldtis621eiohl1zh3zt768fjhydjrl 798802 798801 2026-09-07T11:39:19Z Lee 85 [[:en:Category:Libraries_established_in_1980]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක් 798801 wikitext text/x-wiki {{Libraries (dis)established in YYYY}} kldtis621eiohl1zh3zt768fjhydjrl 14 196312 798803 2021-12-30T15:40:37Z en>Aidan721 0 798803 wikitext text/x-wiki {{Libraries (dis)established in YYYY}} kldtis621eiohl1zh3zt768fjhydjrl 798804 798803 2026-09-07T11:39:26Z Lee 85 [[:en:Category:Libraries_disestablished_in_2018]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක් 798803 wikitext text/x-wiki {{Libraries (dis)established in YYYY}} kldtis621eiohl1zh3zt768fjhydjrl 15 196313 798805 2026-09-07T11:42:56Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Museums disestablished in 2009]] 798805 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 1063245517 || 2022-01-02T01:05:59Z || Aidan721 || <nowiki></nowiki> |---- | 895689435 || 2019-05-05T22:44:40Z || Tom.Reding || <nowiki>Replace {{[[Template:Cat topic in year|Cat topic in year]]}} with {{[[Template:Navseasoncats|Navseasoncats]]}}</nowiki> |---- | 576502250 || 2013-10-09T21:35:32Z || Tim! || <nowiki>add nav template using [[Project:AWB|AWB]]</nowiki> |---- | 366160332 || 2010-06-05T08:25:52Z || Explicit || <nowiki>Sorted.</nowiki> |---- | 355134582 || 2010-04-10T13:12:54Z || Sushiya || <nowiki>[[WP:AES|←]]Created page with '[[Category:2009 disestablishments]] [[Category:Museums by year of disestablishment]]'</nowiki> |} 1tv4bj3wgqqhtp9sz313cfuwh4va9a7 14 196314 798806 2026-09-07T11:43:06Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Museums disestablished in 2009]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Museums disestablished in 2009|history]]) 798806 wikitext text/x-wiki {{Foos (dis)established in YYYY category header|Educational organizations}} ef9s9kelweehv806uhirkcgt165iga1 15 196315 798807 2026-09-07T11:44:46Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Educational institutions disestablished in 2009]] 798807 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 968337868 || 2020-07-18T19:13:19Z || BrownHairedGirl || <nowiki>{{Eidi-year}}</nowiki> |---- | 895656561 || 2019-05-05T18:46:51Z || Tom.Reding || <nowiki>Replace {{[[Template:Cat topic in year|Cat topic in year]]}} with {{[[Template:Navseasoncats|Navseasoncats]]}}</nowiki> |---- | 802627998 || 2017-09-27T12:03:12Z || J 1982 || <nowiki>new key for [[Category:2009 in education]]: "Institutions disestablished" using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 547529875 || 2013-03-29T00:37:31Z || KLBot2 || <nowiki>Bot: Migrating 2 interwiki links, now provided by [[Wikidata]] on [[:d:Q8407810]]</nowiki> |---- | 501709212 || 2012-07-11T12:07:09Z || Chobot || <nowiki>r2.6.5) (Robot: Adding [[ko:분류:2009년 폐교]]</nowiki> |---- | 371686137 || 2010-07-04T11:21:54Z || TXiKiBoT || <nowiki>robot Adding: [[sv:Kategori:Utbildningsinstitutioner upplösta 2009]]</nowiki> |---- | 297195937 || 2009-06-18T17:28:48Z || EagleFan || <nowiki></nowiki> |---- | 295625518 || 2009-06-10T18:29:36Z || EagleFan || <nowiki>[[WP:AES|←]]Created page with '[[Category:2009 disestablishments]] [[Category:2009 in education]] [[Category:Educational institutions by year of disestablishment|2009]]'</nowiki> |} qlrjqiz7uuw0ffao2v57azx1chcv2m1 14 196316 798808 2026-09-07T11:44:56Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Educational institutions disestablished in 2009]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Educational institutions disestablished in 2009|history]]) 798808 wikitext text/x-wiki {{Eidi-year}} bw6y2027t58kbbasvjfg0ygbvjo1ijl 10 196317 798809 2023-12-04T15:28:13Z en>EmausBot 0 Bot: Fixing double redirect to [[Template:Educational institutions establishment category by year]] 798809 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Educational institutions establishment category by year]] 8masgto2i7d9v9oadj4rmpq6du2c7qd 798810 798809 2026-09-07T11:45:32Z Lee 85 [[:en:Template:Eidi-year]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක් 798809 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Educational institutions establishment category by year]] 8masgto2i7d9v9oadj4rmpq6du2c7qd 10 196318 798811 2025-01-24T11:39:40Z en>Danny 1994 0 Updated template link to avoid redirect. 798811 wikitext text/x-wiki <includeonly><!-- # The first step is to check whether this is a category page -->{{Category other<!-- -->|<!-- ############### It is a category ############################### # So check that it matches the required format: "Educational institutions established in YYYY" or "Educational institutions disestablished in YYYY" -->{{#ifeq: {{#expr:<!-- -->{{#invoke:String|find|{{PAGENAME}}|^Educational institutions established in %d%d%d%d$|plain=false}} + <!-- -->{{#invoke:String|find|{{PAGENAME}}|^Educational institutions disestablished in %d%d%d%d$|plain=false}}<!-- -->}}<!-- -->|0<!-- -->|<!-- # Doesn't match -->{{Error|Invalid page name.<br />[[Template:Eiei-year]] is for use only on category pages whose title is of the form {{nowrap|"Educational institutions established in YYYY"}} or {{nowrap|"Educational institutions disestablished in YYYY"}}, where YYYY is a 4-digit year (e.g. "1937)"}}<!-- -->[[Category:Errors reported by other category header templates]]<!-- -->|<!-- -->{{Eiei-year/core<!-- -->|year={{#invoke:String|replace|{{PAGENAME}}|^Educational institutions (%a+)ed in (%d%d%d%d)$|%2|1|false}}<!-- -->|action={{#invoke:String|replace|{{PAGENAME}}|^Educational institutions (%a+)ed in (%d%d%d%d)$|%1|1|false}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->|<!-- ############### Not a category ############################### -->{{Error|This page is not in the [[Wikipedia:Namespace|category namespace]].<br />[[Template:Eiei-year]] is for use only on category pages whose title is of the form {{nowrap|"Educational institutions established in YYYY"}} or {{nowrap|"Educational institutions disestablished in YYYY"}}, where YYYY is a 4-digit year (e.g. "1937)"}}<!-- -->[[Category:Errors reported by other category header templates]]<!-- -->}}</includeonly><!-- # Note {{Automatic category TOC}} needs to be available whether or not this template page has been transcluded --> {{Automatic category TOC}}<!-- --><noinclude><!-- -->{{Documentation|content=<!-- -->'''{{PAGENAME}}''' is used to create categories of the form {{nowrap|"Educational institutions established in YYYY"}} or {{nowrap|"Educational institutions disestablished in YYYY"}}, where YYYY is a 4-digit year. e.g. * [[:Category:Educational institutions established in 1843]] * [[:Category:Educational institutions disestablished in 1980]] The templates creates navigation tables and puts the page into the correct categories: "Category:Educational institutions by year of (dis)establishhment", "Category:YYYY in education", "Category:Educational institutions (dis)established in the YYY0sY", and "Category:Organizations (dis)established in YYYY". == Usage == <code><nowiki>{{Eiei-year}}</nowiki></code> No parameters needed. == Redirects == <code><nowiki>{{Eidei-year}}</nowiki></code> == See also == {{Eiei}} }} [[Category:Establishments and disestablishments by year dual-purpose templates]] [[Category:Education chronology category header templates]] </noinclude> j0jnx5efixydukwmkqtkka3ljrg32go 798812 798811 2026-09-07T11:45:56Z Lee 85 [[:en:Template:Educational_institutions_establishment_category_by_year]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක් 798811 wikitext text/x-wiki <includeonly><!-- # The first step is to check whether this is a category page -->{{Category other<!-- -->|<!-- ############### It is a category ############################### # So check that it matches the required format: "Educational institutions established in YYYY" or "Educational institutions disestablished in YYYY" -->{{#ifeq: {{#expr:<!-- -->{{#invoke:String|find|{{PAGENAME}}|^Educational institutions established in %d%d%d%d$|plain=false}} + <!-- -->{{#invoke:String|find|{{PAGENAME}}|^Educational institutions disestablished in %d%d%d%d$|plain=false}}<!-- -->}}<!-- -->|0<!-- -->|<!-- # Doesn't match -->{{Error|Invalid page name.<br />[[Template:Eiei-year]] is for use only on category pages whose title is of the form {{nowrap|"Educational institutions established in YYYY"}} or {{nowrap|"Educational institutions disestablished in YYYY"}}, where YYYY is a 4-digit year (e.g. "1937)"}}<!-- -->[[Category:Errors reported by other category header templates]]<!-- -->|<!-- -->{{Eiei-year/core<!-- -->|year={{#invoke:String|replace|{{PAGENAME}}|^Educational institutions (%a+)ed in (%d%d%d%d)$|%2|1|false}}<!-- -->|action={{#invoke:String|replace|{{PAGENAME}}|^Educational institutions (%a+)ed in (%d%d%d%d)$|%1|1|false}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->|<!-- ############### Not a category ############################### -->{{Error|This page is not in the [[Wikipedia:Namespace|category namespace]].<br />[[Template:Eiei-year]] is for use only on category pages whose title is of the form {{nowrap|"Educational institutions established in YYYY"}} or {{nowrap|"Educational institutions disestablished in YYYY"}}, where YYYY is a 4-digit year (e.g. "1937)"}}<!-- -->[[Category:Errors reported by other category header templates]]<!-- -->}}</includeonly><!-- # Note {{Automatic category TOC}} needs to be available whether or not this template page has been transcluded --> {{Automatic category TOC}}<!-- --><noinclude><!-- -->{{Documentation|content=<!-- -->'''{{PAGENAME}}''' is used to create categories of the form {{nowrap|"Educational institutions established in YYYY"}} or {{nowrap|"Educational institutions disestablished in YYYY"}}, where YYYY is a 4-digit year. e.g. * [[:Category:Educational institutions established in 1843]] * [[:Category:Educational institutions disestablished in 1980]] The templates creates navigation tables and puts the page into the correct categories: "Category:Educational institutions by year of (dis)establishhment", "Category:YYYY in education", "Category:Educational institutions (dis)established in the YYY0sY", and "Category:Organizations (dis)established in YYYY". == Usage == <code><nowiki>{{Eiei-year}}</nowiki></code> No parameters needed. == Redirects == <code><nowiki>{{Eidei-year}}</nowiki></code> == See also == {{Eiei}} }} [[Category:Establishments and disestablishments by year dual-purpose templates]] [[Category:Education chronology category header templates]] </noinclude> j0jnx5efixydukwmkqtkka3ljrg32go 14 196319 798813 2020-05-26T14:48:11Z en>BrownHairedGirl 0 [[Template:Eiei-year]] now needs no parameters 798813 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Educational institutions established in 1843}} {{Eiei-year}} dfygqaoeqj4ul5kdizyig6tx3w3nhzn 798814 798813 2026-09-07T11:46:35Z Lee 85 [[:en:Category:Educational_institutions_established_in_1843]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක් 798813 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Educational institutions established in 1843}} {{Eiei-year}} dfygqaoeqj4ul5kdizyig6tx3w3nhzn 14 196320 798815 2020-07-18T19:12:46Z en>BrownHairedGirl 0 {{Eidi-year}} 798815 wikitext text/x-wiki {{Eidi-year}} bw6y2027t58kbbasvjfg0ygbvjo1ijl 798816 798815 2026-09-07T11:46:47Z Lee 85 [[:en:Category:Educational_institutions_disestablished_in_1980]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක් 798815 wikitext text/x-wiki {{Eidi-year}} bw6y2027t58kbbasvjfg0ygbvjo1ijl 10 196321 798817 2023-12-01T14:17:00Z en>HouseBlaster 0 HouseBlaster moved page [[Template:Eiei]] to [[Template:Educational institutions establishment category]]: per [[WP:TPN]], category names should use plain english with redirects from shortcuts 798817 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Educational institutions establishment category]] {{Redirect category shell| {{R from move}} }} nkivr735tdi4pc5t0q3n0yrco48o7ll 798818 798817 2026-09-07T11:46:59Z Lee 85 [[:en:Template:Eiei]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක් 798817 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Educational institutions establishment category]] {{Redirect category shell| {{R from move}} }} nkivr735tdi4pc5t0q3n0yrco48o7ll 10 196322 798819 2024-11-07T22:45:22Z en>Colonies Chris 0 798819 wikitext text/x-wiki The following templates are used in the categories under [[:Category:Educational institutions by year of establishment]] * [[Template:Educational institutions establishment category]] * [[Template:Educational institutions establishment category by century]] * [[Template:Educational institutions establishment category by decade]] * [[Template:Educational institutions establishment category by year]] * [[Template:Educational institutions establishment category cutoff]] * [[Template:Educational institutions establishment category cutoff for years]] = {{Educational institutions establishment category cutoff for years}} * [[Template:Educational institutions establishment category cutoff for decades]] = {{Educational institutions establishment category cutoff for decades}} Discussion of these templates, cut off dates, and related material should be directed to [[Category talk:Educational institutions by year of establishment]]. <noinclude> {{doc|content= '''{{PAGENAME}}''' returns the above list of Templates and the links to the Category and Category talk. It takes no parameters. [[Category:Education chronology category header templates]] }} </noinclude> 0ecxaqwbfpv308wk8r889xwtfhcbpns 798820 798819 2026-09-07T11:47:21Z Lee 85 [[:en:Template:Educational_institutions_establishment_category]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක් 798819 wikitext text/x-wiki The following templates are used in the categories under [[:Category:Educational institutions by year of establishment]] * [[Template:Educational institutions establishment category]] * [[Template:Educational institutions establishment category by century]] * [[Template:Educational institutions establishment category by decade]] * [[Template:Educational institutions establishment category by year]] * [[Template:Educational institutions establishment category cutoff]] * [[Template:Educational institutions establishment category cutoff for years]] = {{Educational institutions establishment category cutoff for years}} * [[Template:Educational institutions establishment category cutoff for decades]] = {{Educational institutions establishment category cutoff for decades}} Discussion of these templates, cut off dates, and related material should be directed to [[Category talk:Educational institutions by year of establishment]]. <noinclude> {{doc|content= '''{{PAGENAME}}''' returns the above list of Templates and the links to the Category and Category talk. It takes no parameters. [[Category:Education chronology category header templates]] }} </noinclude> 0ecxaqwbfpv308wk8r889xwtfhcbpns 10 196323 798821 2023-12-02T03:02:19Z en>Steel1943 0 Steel1943 moved page [[Template:Eiei-year/core]] to [[Template:Educational institutions establishment category by year/core]]: [[Special:Permalink/1187889732|Requested]] by HouseBlaster at [[WP:RM/TR]]: per [[WP:TPN]], category names should use plain english with redirects from shortcuts. 798821 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Educational institutions establishment category by year/core]] {{Redirect category shell| {{R from move}} }} mhrl64nzubmq0q60eoaso9jucchzn0l 798822 798821 2026-09-07T11:48:34Z Lee 85 [[:en:Template:Eiei-year/core]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක් 798821 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Educational institutions establishment category by year/core]] {{Redirect category shell| {{R from move}} }} mhrl64nzubmq0q60eoaso9jucchzn0l 10 196324 798823 2026-05-15T19:34:04Z en>Smasongarrison 0 check if parent category exists 798823 wikitext text/x-wiki <!-- ; Diagnostics * action = [{{{action}}}] * year = [{{{year}}}] ---- --><includeonly><!-- -->{{Category explanation|'''[[educational institution]]s''' {{{action}}}ed in the '''year [[{{{year}}}]]'''}} {{Category series navigation|skip-gaps=yes}} {{Category see also if exists 2<!-- -->|Educational institutions <!-- -->{{#switch: {{{action}}}<!-- -->|establish=disestablished<!-- -->|disestablish=established<!-- -->}}<!-- --> in {{{year}}}<!-- -->|Educational institutions <!-- -->{{#switch: {{{action}}}<!-- -->|establish=disestablished<!-- -->|disestablish=established<!-- -->}}<!-- --> in the {{DECADE|{{{year}}}}}<!-- -->}} {{Eiei-cutoff}} {{#ifexpr: {{{year}}} < {{Eiei-cutoff-years}}<!-- -->|{{Error|Since the year [[{{{year}}}]] is before [[{{Eiei-cutoff-years}}]], '''this category should be empty'''. Articles about educational institutions {{{action}}}ed in the year {{{year}}} should be placed in the <!-- -->{{#ifexpr: {{{year}}} >= {{Eiei-cutoff-years}}<!-- -->|[[:Category:Educational institutions {{{action}}}ed in the {{DECADE|{{{year}}}}}]].<!-- -->|[[:Category:Educational institutions {{{action}}}ed in the {{Century name from decade or year|{{{year}}}}}]].<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}} [[Category:Educational institutions by year of {{{action}}}ment|{{{year}}}]] [[Category:Educational institutions {{{action}}}ed in the {{DECADE|{{{year}}}}}|{{{year}}}]] {{#ifexist:Category:Educational organizations {{{action}}}ed in {{{year}}}| [[Category:{{Resolve category redirect|Educational organizations {{{action}}}ed in {{{year}}}}}|Institutions]]| [[Category:{{Resolve category redirect|Organizations {{{action}}}ed in {{{year}}}}}|Educational institutions]] }} <!-- --></includeonly><!-- --><noinclude><!-- -->{{Documentation|content=This is a sub-template of [[Template:{{ROOTPAGENAME}}]]}}<!-- --></noinclude><!-- idk0g98d3k8vfdrtxnh6w98drmkl4wu 798824 798823 2026-09-07T11:48:54Z Lee 85 [[:en:Template:Educational_institutions_establishment_category_by_year/core]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක් 798823 wikitext text/x-wiki <!-- ; Diagnostics * action = [{{{action}}}] * year = [{{{year}}}] ---- --><includeonly><!-- -->{{Category explanation|'''[[educational institution]]s''' {{{action}}}ed in the '''year [[{{{year}}}]]'''}} {{Category series navigation|skip-gaps=yes}} {{Category see also if exists 2<!-- -->|Educational institutions <!-- -->{{#switch: {{{action}}}<!-- -->|establish=disestablished<!-- -->|disestablish=established<!-- -->}}<!-- --> in {{{year}}}<!-- -->|Educational institutions <!-- -->{{#switch: {{{action}}}<!-- -->|establish=disestablished<!-- -->|disestablish=established<!-- -->}}<!-- --> in the {{DECADE|{{{year}}}}}<!-- -->}} {{Eiei-cutoff}} {{#ifexpr: {{{year}}} < {{Eiei-cutoff-years}}<!-- -->|{{Error|Since the year [[{{{year}}}]] is before [[{{Eiei-cutoff-years}}]], '''this category should be empty'''. Articles about educational institutions {{{action}}}ed in the year {{{year}}} should be placed in the <!-- -->{{#ifexpr: {{{year}}} >= {{Eiei-cutoff-years}}<!-- -->|[[:Category:Educational institutions {{{action}}}ed in the {{DECADE|{{{year}}}}}]].<!-- -->|[[:Category:Educational institutions {{{action}}}ed in the {{Century name from decade or year|{{{year}}}}}]].<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->}} [[Category:Educational institutions by year of {{{action}}}ment|{{{year}}}]] [[Category:Educational institutions {{{action}}}ed in the {{DECADE|{{{year}}}}}|{{{year}}}]] {{#ifexist:Category:Educational organizations {{{action}}}ed in {{{year}}}| [[Category:{{Resolve category redirect|Educational organizations {{{action}}}ed in {{{year}}}}}|Institutions]]| [[Category:{{Resolve category redirect|Organizations {{{action}}}ed in {{{year}}}}}|Educational institutions]] }} <!-- --></includeonly><!-- --><noinclude><!-- -->{{Documentation|content=This is a sub-template of [[Template:{{ROOTPAGENAME}}]]}}<!-- --></noinclude><!-- idk0g98d3k8vfdrtxnh6w98drmkl4wu 10 196325 798826 2023-12-01T14:20:13Z en>HouseBlaster 0 HouseBlaster moved page [[Template:Eiei-cutoff]] to [[Template:Educational institutions establishment category cutoff]]: per [[WP:TPN]], category names should use plain english with redirects from shortcuts 798826 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Educational institutions establishment category cutoff]] {{Redirect category shell| {{R from move}} }} enu3hwsz8pwb247sq9fkjrs3kcvs8y9 798827 798826 2026-09-07T11:58:51Z Lee 85 [[:en:Template:Eiei-cutoff]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක් 798826 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Template:Educational institutions establishment category cutoff]] {{Redirect category shell| {{R from move}} }} enu3hwsz8pwb247sq9fkjrs3kcvs8y9