සිංහල ජනයා

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="si">
  <siteinfo>
    <sitename>විකිපීඩියා</sitename>
    <dbname>siwiki</dbname>
    <base>https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B6%BD%E0%B7%8A_%E0%B6%B4%E0%B7%92%E0%B6%A7%E0%B7%94%E0%B7%80</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.20</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">මාධ්‍යය</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">විශේෂ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">පරිශීලක</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">පරිශීලක සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">විකිපීඩියා</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">විකිපීඩියා සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ගොනුව</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ගොනුව සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">මාධ්‍යවිකි</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">මාධ්‍යවිකි සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">සැකිල්ල</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">සැකිලි සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">උදවු</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">උදවු සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ප්‍රවර්ගය</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ද්වාරය</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ද්වාරය සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="126" case="first-letter">MOS</namespace>
      <namespace key="127" case="first-letter">MOS talk</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>සිංහල ජනයා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1688</id>
    <revision>
      <id>799659</id>
      <parentid>798061</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T04:52:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* ආශ්‍රිත ලිපි */</comment>
      <origin>799659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91345" sha1="3gswfe00901gerk74fjyl3dm84o4mnc" xml:space="preserve">{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
{{පිළිබඳ|ජාතිය|වෙනත් භාවිතා|සිංහල (බහුරුත්හරණය)}}
{{තොරතුරුකොටුව මිනිස් ජාතීන්
| group            = සිංහල ජාතිය
| native_name      = සිංහලයෝ
| native_name_lang = 
| image            = Sinhalese_Wedding_Ceremony.jpg
| caption          = සාම්ප්‍රදායික සිංහල විවාහ මංගල්‍යයක්
| pop              = {{Circa|17 million|lk=yes}}&lt;ref name=&quot;Sinhala&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ethnologue.com/language/sin|title=Sinhala|work=Ethnologue}}&lt;/ref&gt;
| region1          = {{flag|Sri Lanka}}
| pop1             = 16.2 million (74.9%) &lt;small&gt;(2012)&lt;/small&gt;
| ref1             = &lt;ref name=&quot;statistics.gov.lk&quot;&gt;{{cite web|title=A2 : Population by ethnic group according to districts, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&amp;gp=Activities&amp;tpl=3|publisher=Department of Census &amp; Statistics, Sri Lanka}}&lt;/ref&gt;
| region2          = {{flag|Australia}}
| pop2             = 130 000 &lt;small&gt;පමණ (2016)&lt;/small&gt;
| ref2             = &lt;ref&gt;{{cite journal |title=Sri Lanka-born Community Information Summary |journal=Department of Home Affairs |url=https://www.homeaffairs.gov.au/mca/files/2016-cis-sri-lanka.PDF |access-date=2 September 2021 |archive-date=28 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210928050300/https://www.homeaffairs.gov.au/mca/files/2016-cis-sri-lanka.PDF |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;{{Failed verification|date=February 2022}}
| region3          = {{flag|United Kingdom}}
| pop3             = ~110,000 &lt;small&gt;පමණ (2010)&lt;/small&gt;
| ref3             = &lt;ref&gt;{{Cite journal|title=The Sinhalese Buddhist Diaspora in the United Kingdom: Negotiating Sinhalese Identity|journal=[[Liverpool John Moores University]]|url=https://researchonline.ljmu.ac.uk/id/eprint/11772/1/2019nandasinghephd.pdf|last=Wijenayake|first=N. A. J.|date=2019-12-16|issue=10.24377/LJMU.T.00011772}}&lt;/ref&gt;
| region4          = {{flag|United States}}
| pop4             = ~41,000 &lt;small&gt;පමණ (2016)&lt;/small&gt;
| ref4             = &lt;ref&gt;{{cite news |title=SPECIAL CONCERNS FOR SRI LANKAN AMERICAN VOTERS – FOREIGN POLICY AND TERRORISM |url=https://srilankanamericans.com/index.php/2021/03/06/special-concerns-for-sri-lankan-american-voters-foreign-policy-and-terrorism-by-anjelika-silva/ |access-date=2 September 2021 |work=Sri Lankan American Action Coalition |archive-date=2 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210902223229/https://srilankanamericans.com/index.php/2021/03/06/special-concerns-for-sri-lankan-american-voters-foreign-policy-and-terrorism-by-anjelika-silva/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| region5          = {{flag|Canada}}
| pop5             = 35,000 &lt;small&gt;පමණ (2021)&lt;/small&gt;
| ref5             = &lt;ref&gt;{{cite web|title=Knowledge of languages by age and gender: Canada, provinces and territories, census divisions and census subdivisions|url=https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810021601|website=Census Profile, 2021 Census|date = 7 May 2021|publisher=Statistics Canada Statistique Canada|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt;
| region6          = {{flag|Singapore}}
| pop6             = ~25,000 &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;
| ref6             = {{citation needed|date=June 2019}}
| region7          = {{flag|Malaysia}}
| pop7             = ~10,000 &lt;small&gt;(2009)&lt;/small&gt;
| ref7             = &lt;ref&gt;[http://thestar.com.my/metro/story.asp?file=/2009/11/11/central/5069773&amp;sec=central Stuart Michael. (2009). A traditional Sinhalese affair] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121015093315/http://thestar.com.my/metro/story.asp?file=%2F2009%2F11%2F11%2Fcentral%2F5069773&amp;sec=central|date=15 October 2012}}. Last accessed 3 March 2010.&lt;/ref&gt;
| region8          = {{flag|New Zealand}}
| pop8             = 9,171 &lt;small&gt;(2018)&lt;/small&gt;
| ref8             = &lt;ref&gt;{{cite web|title=2018 Census ethnic group summaries {{!}} Stats NZ|url=https://www.stats.govt.nz/tools/2018-census-ethnic-group-summaries/sinhalese|access-date=2021-01-02|website=www.stats.govt.nz|publisher=[[Statistics New Zealand]]|at=Sinhalese ethnic group}}&lt;/ref&gt;
| region9          = {{flag|India}}
| pop9             = ~4,200
| ref9             = {{citation needed|date=June 2019}}
| languages        = [[සිංහල භාෂාව|සිංහල]]
| religions        = අතිප්‍රමුඛව: [[File:Dharma Wheel.svg|18px]] [[ථේරවාද බුදු දහම|ථේරවාදී බෞද්ධ]]&lt;br /&gt; 
| related          = [[South Asian ethnic groups]]&lt;ref name=&quot;gd&quot;&gt;{{cite journal |last1=Kirk |first1=R. L. |title=The legend of Prince Vijaya — a study of Sinhalese origins |url=https://archive.org/details/american-journal-of-physical-anthropology_1976-07_45_1/page/91 |journal=American Journal of Physical Anthropology |date=July 1976 |volume=45 |issue=1 |pages=91–99 |doi=10.1002/ajpa.1330450112  | issn = 0002-9483 }}&lt;/ref&gt;
}}

'''සිංහල ජාතිය''' යනු ශ්‍රී ලංකාව නිජබිම වන වර්ගයකි. ශ්‍රී ලංකාවේ බහුතර ජන වර්ගය සිංහල වේ. මෙම ජනතාවට ආවේණික බස [[සිංහල භාෂාව|සිංහල බස]]වේ. පුරාන සිංහලයන්ගේ මෙන්ම බහුතර සිංහලයන්ගේ ප්‍රධාන ධර්මය [[ඉන්දියාව|ඉන්දියානු අර්ධද්වීපයෙන්]] මෙරටට ආ [[බුද්ධ ධර්මය|බුද්ධදර්මයයි]]. 

වර්ථමානයේ ශ්‍රී ලංකාවේ අමතරව [[ඕස්ට්‍රේලියාව]], [[එක්සත් රාජධානිය]] වැනි ඉංග්‍රීසි බස කථා කරන රටවල ස්ථිරවද, මැද පෙරදිග රටවල තාවකාලිකවද සැලකිය යුතු සිංහල ජනතාවක් ජීවත් වෙ.

== ඉතිහාසය ==
===ප්‍රාග් ඉතිහාස යුගය ===
හෙළයේ (සිංහලයේ) ආරම්භය ලෙස මීට වසර දස දහස් ගණනක් ඈත අතීතය දැක්විය හැකි ය. හෙළයේ පාලනය ධුරන්ධර ව සිටියේ සූර්‍ය වංශිකයන් ය. අරිසෙන් අහුබුදු ශූරීන්ගේ &quot;බලි තරු රාවණ ගැමුණු විජයබා...&quot; යන පැදි පෙළෙහි මුල් රජවරු තිදෙනා මෙම වංශාවලියේ ප්‍රෞඪ රජවරු ය. හෙළයා කර්මාන්ත/කාර්‍යභාරය අනුව කුල ගෝත්‍ර සතරකට බෙදුණහ. එනම් යක්ඛ, නාග, දේව, රාක්ෂ යි. රාක්ෂ යන පදයෙහි රකුස් යනුවෙන් ය. එනම් කුස රකින්නෝ ය. කුස රැකෙන්නේ ගොවිතැන් නිසාවෙනි. ඔවුන් ගොවියෝ වූහ. නාග ගෝත්‍රිකයෝ දක්ෂ නාවිකයෝ පිරිසක් වූහ. එමෙන් ම වාරි කර්මාන්තයේ ද 
වෙළඳාමෙහි ද දක්ෂයෝ වූහ. යක්ෂ ගෝත්‍රිකයන් කම්මල් වැඩට උපන් හපන්නු විය. ඔවුහු ලෝහ කර්මාන්තයේ නිරත වූහ. දේව ගෝත්‍රිකයෝ තරමක් ආධ්‍යාත්මික ජීවිතයක් ගෙවූ ඍෂිවරුන් පිරිසක් විය. එමෙන් ම ළමා පරපුරට ශිප්ල දුන් ගුරු දේවයන්ලා ද මොවුන් ම විය. 

===විජයාගමනය===
ඉන්දියාවේ ''සිංහපුර'' දේශයෙන් පිටුවහල් කෙරුනු ''විජය'' කුමරු [[ලක්දිව|ලක්දිවට]] ගමන්කොට  [[ලක්දිව|ලක්දිව]] සිටි යක්ශ නාග දේව යන අනාර්‍ය ගෝත්‍රයන් යටපත් කරමින් අප දන්නා සිංහල සමාජය සහ සිංහල සංස්කෘතිය ගොඩනගා ඇත. විජය සහ ඔහුගේ කණ්ඩායම දිවයිනේ පෙර වැසියන් ඔවුන්ගේ සිරිසවත්තු නගරයෙන් අවතැන් කළහ. යක්ෂ නායකයකුගේ දියණියක වූ ''කුවේණිය'' සමඟ ''විජයගේ'' විවාහය තම්බපණ්ණි රාජධානිය පාලනය කිරීමට ඔහුට ඇති හැකියාව තහවුරු කරන්නට ඇත.

එකල සමාජය මනා ව සංවිධානය වූ බවක් පෙනී යන එක් ප්‍රධාන සන්ධිස්ථානයක් නම් විජයගේ ලංකාගමනයත් සමඟ කුවේණිය විසූ රාජධානිය දක්වාලන කොටසයි. මෙහිදී එම ප්‍රදේශය(තම්මැන්නාව) පාලනය කරන ලද්දේ කුවේණියගේ වැඩුමහල් සොහොයුරු කාලසේන රජතුමා විසිනි. මෙතුමා එම වංශගේ අවසාන පුරුෂයා විය. එමෙන් ම එකල පැවති තාක්ෂණ භාවිතයට එක් සරල උදාහරණයක් නම් කුවේණික කපු කටිමින් සිටි කපු රෝදයයි. කපු රෝදය යනු කපු නූල් විවීම පහසු කරලීමට යොදාගන්නා උපකරණයකි. මේ සඳහා යොදා ගෙන ඇත්තේ ද සරල වූත් තාක්ෂණයකි. තව ද එකල පටන් ගොවිතැන් කිරීමට යොදාගත් කෘෂි ආම්පන්න කට්ටලයක් හෙළයා සතු ය. එමෙන් ම ඒ හා සබැඳි ව්‍යවහාර ඇතුළත් කමත් බස වැනි අනු භාෂා ද හෙළයාටම ආවේණික වූ දේවල් ය. හෙළයේ විස්මිත ශාස්ත්‍ර වල ප්‍රායෝගික භාවිතය ද මේ අනුසාරයෙන් ම මෙසේ දක්වාලිය හැක. මෙමඟින් විජයාගමනයට පෙර පටන් මෙරට දියුණු ශිෂ්ටාචාරයක් පැවති බවට සාධක මෙම කථා පුවත තුළින් ම උකහා ගත හැක.

===මහින්දාගමනය===
මහින්දාගමනයත් හා සමකාලීන ව සිදු වූ  දුමින්දාගමනය සමඟ ද මෙරටට ඉතා අනර්ඝ වූ දායාද කිහිපයක් ලැබුණු බව නොරහසකි. මහින්දාගමනයෙන් නිර්මල බුදු දහමත්, දුමින්දාගමනයෙන් ජය ශ්‍රී මහා බෝ සමිඳුන්ව ද, අටළොස් කුලයක ශිල්පීන් ද මෙරටට පැමිණ මේ දේශය තවත් සශ්‍රීක කළහ. 
    
[[පණ්ඩුකාභය රජ]] දවස හෙළයන්ගේ එක්තරා ස්වර්ණමය යුගයකි. මන්දයත්, සියලු කුළ ගෝත්‍ර එකාවන් ව භාරතීයයන් ගෙන් ගැලවීමට සටන් කළ කාල පරාසයකි. පණ්ඩුකාභය කුමාරයාගේ මාමාවරුන් සමඟ සටන් කරනු වස් සේනා සංවිධානය කරන ලද්දේ රිටිගල කන්ද අභියස ය. මෙය යක්ෂයින්ගේ අඩවියයි. එම යක්ෂ කුල පරම්පරාව දුටුගැමුණු රජසමය තෙක් එම ප්‍රදේශය භාරව සිටි බවට ඉතිහාසය සක්ෂි දරයි (රිටිගල පරපුරේ කැපී පෙනෙන පුරුකක් නම් &lt;b&gt;රිටිගල ජයසේන&lt;/b&gt; සෙනෙවිතුමා ය). මාමාවරුන් සමඟ කරනා සටන් ජයග්‍රහණය කරනා පණ්ඩුකාභය කුමරු මේ ලංකාද්වීපය සෞභාග්‍ය කරා යන්නා වූ මාවතකට ගෙන ගිය පාලක රත්නයකි. පසුකාලීන ව රාජ්‍යත්වය ලබාගත් ගැමුණු රජ දවස ද හෙළ ඉතිහාසයේ ස්වර්ණමය යුගයක් විය. හෙළය නැවත වරක් එක්සෙසත් කොට දකුණු ඉන්දීය ආක්‍රමණ වලට එරෙහි ව සටන් කොට රටත් දැයත් බුද්ධ ශාසනයත් ආරක්ෂා කිරීමට දුටුගැමුණු මහරජතුමා මූලිකත්වය ගෙන කටයුතු කළේ ය. සතුරා පැරදවූ නමුත් ඔහුට නිසි ගෞරවය ලබා දී ඔහුගේ අවසන් කටයුතුකොට, සතුරාගේ සොහොන අභියස දී පවා ජනතාවට ගරු බුහුමන් කරන මෙන් ආඥා කළ උදාරතර ගතිගුනෙන් අනූන පාලකයෙකු ලෙස දුටුගැමුණු මහරජතුමා ඉතිහාසගත විය.

==භූගෝලීය පැතිරුම ==

සිංහලයෝ බහුතරයක් ශ්‍රී ලංකාවේ වෙසෙති. තව ද සැලැකිය යුතු ජනගහනයක් [[එක්සත් රාජධානිය|එක්සත් රාජධානියේ]], [[එක්සත් ජනපදය|එක්සත් ජනපදයේ]], [[මැද පෙරදිග]] සහ [[ඔස්ට්‍රේලියාව|ඔස්ට්‍රේලියාවේ]] වෙසෙති.

[[ඉන්දියන් සාගරය]] මධ්‍යයෙහි ලෝක වෙළෙඳ මාර්ගවල සන්ධිස්ථානයක් ලෙස පැවැතීම නිසා, ශ්‍රී ලංකාව අවිකල්පයෙන්ම සිංහල සහ දමිළ ජාතීන්ට අමතරව කුඩා ප්‍රමාණයේ අරාබි, චීන සහ [[බර්ගර් ජනයා|බර්ගර්]] (ලන්දේසි මිශ්‍ර) ප්‍රජාවන්ට සෙවණ සපයයි. 

වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ රාජ්‍ය භාෂා ත්‍රිත්වය අතුරින් මුල් තැනක් හිමි වන්නේ සිංහල භාෂාවට යි. අද භාවිත වන සිංහල භාෂාවෙහි [[පාලි]], [[සංස්කෘත]], [[ලන්දේසි]], [[පෘතුගීසි]] යනාදී භාෂාවලින් සුළු සුළු වදන් සම්බන්ධ වී ඇති බවට පෙනී යයි.

== ආගම ==
===විජයාගමනයට පෙර යුගය===
අතීතයේ සිංහලයන් අතර  ගස්, ගල්, ඉර, හඳ, තරු වැනි දෑ සහ [[තිස්තුන්කෝටියක් දෙවි දේවතාවියෝ|මළ ගිය පුද්ගලයින්ට දේවත්වයෙන්]] සැලැකීම පැවැතිණි. විවිධ වන්දනාමාන කළ ප්‍රධාන ගෝත්‍ර කිහිපයෙකි.

===විජයාගමනයට පසු යුගය===
ලංකාවේ ප්‍රචලිත වූ මුල්ම පිටස්තර ආගම හෝ දහම වන්නෙ [[බුදු දහම]] යි. එය ඉන්දියානු අර්ධද්වීපයේ විවිධ පුද්ගලයින් සහ භික්ෂු භික්ෂුණියන් විසින් මෙ රටට ගෙනඑන ලදී.
===බටහිර ආක්‍රමණයන්ට පසු යුගය===
පසුකාලීනව ක්‍රි.ව. 16 සහ 20 සියවස් අතර බටහිර පූජකවරුන් විසින් සිංහලයන් අතර ඇන්ග්ලිකන්, රෝමානු කතෝලික වැනි ක්‍රිස්තියානි ආගම් ද ප්‍රචාරය කෙරුණි.
===වත්මන===
වර්තමානයේ සිංහල ජනයා ගෙන් වැඩි කොටසක් ථේරවාදී බුදුනුවන් වන අතර ඊට සමගිමීව බොහෝ ජනයා තවමත් [[තිස්තුන්කෝටියක් දෙවි දේවතාවියෝ]] ඇදහීම ද දක්නට ලැබේ. හින්දු, ඉස්ලාම් සහ ක්‍රිස්තියානි ආගම් වල සිංහලයෝ ද වෙති.&lt;ref&gt;https://culturalatlas.sbs.com.au/sri-lankan-culture/sri-lankan-culture-religion&lt;/ref&gt;

== භාෂාව ==
{{main|සිංහල භාෂාව}}
සිංහල ජනයා ගේ මව් බස [[සිංහල භාෂාව|සිංහල]] යි. අද වන විට මිලියන 20 කට අධික සිංහල සහ මිලියන 3කට අධික සිංහල නොවන ජනගහනයක් සිංහල භාෂාව භාවිත කරති.  සිංහල ප්‍රධාන වශයෙන් මෙරට විසූ ජනතාව භාවිත කළ භාෂාවකි. ඒ සමයේ දී කියැවීමට මෙන් ම ලිවීමට ද අක්ෂර කලාවක් පැවති බවට පුරාණ සෙල්ලිපි අධ්‍යනය කිරීමෙන් වටහා ගත හැකි යි. දුමින්දාගමනයත් සමඟ පැමිණි උගත් වියත්තු මෙම භාෂාවට ඇතැම් කොටස් එක් කොට තවත් වැඩිදියුණු කළ හ. මේ සඳහා ප්‍රධාන වශයෙන් ම භාවිත වූයේ පාලි හා සංස්කෘත යන භාෂා ද්විත්වයයි. මේ සමඟ ම සිංහල භාෂාවේ සීඝ්‍ර උන්නතියක් දැකිය හැක. විවිධ පොතපත රචනා කිරීමට ද මෙය මහඟු පිටිවහලක් වූ බව පෙනේ. සංස්කණය කරන ලද සිංහල භාෂාවේ මුල් ම ව්‍යාකරණ ග්‍රන්ථය නම් [[සිදත් සඟරාව]] යි. පසුකාලීන ව විවිධ ගත්කතුවරු විසින් ග්‍රන්ථ බොහොමයක් රචනා කර ඇති බව සඳහන් ය. එ මෙන් ම බොහෝ භාෂාවල දැකගත නොහැකි &quot;ඇ&quot;කාරය ද සිංහල භාෂාවෙහි අන්තර්ගත ය.

වර්තමානයේ ශ්‍රී ලංකාවෙන් පිටත වෙසෙන සිංහල ජනයා සහ ශ්‍රී ලංකාවේ නගර ආශ්‍රිත ධනවතුන් ගේ දරුවන් [[ඉංග්‍රීසි බස]] මූලිකව භාවිතා කරනු දක්නට ලැබේ.

==සිංහල ඉලක්කම්==
{{main|සිංහල ඉලක්කම්}}
සිංහලයට ආවේණික වූ කේත ඉලක්කම් ඈත අතීතයේ සිට ම මෙම ඉලක්කම් භාවිත කොට ඇත. මහනුවර යුගය තෙක්ම මෙම ඉලක්කම් භාවිත කොට ඇති බවට සාක්ෂි ලැබේ. පසුකාලීනව පෘතුගීසි, ලන්දේසි, ඉංග්‍රීසි බලපෑමෙන් හින්දු-අරාබි ඉලක්කම් හදුන්වා දීමත් සමග සිංහල ඉලක්කම් අභාවයට ගොස් ඇත. සිංහල යුනිකොඩ් තුලට සිංහල ඉලක්කම් ඇතුළු කිරීමෙ යොජනාවක් ඇත

සිංහල ඉලක්කම් පිළිබදව සිංහලීස් ග්‍රැමර් නම් කෘතියෙහි සඳහන්කර ඇත. 

සිංහල අක්ෂර භාවිත කරමින් ඉලක්කම් ලිවීමේ ක්‍රමයක් පැරණි සිංහලයන් විසින් භාවිත කර ඇත.මේවා ලිත් ලකුණු යනුවෙන් හදුන්වයි.එයට හේතුව මෙම ඉලක්කම් ප්‍රධාන වශයෙන් ජෝතිෂ්‍ය කටයුතු සහදා යොදාගත් බැවිනි.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ඉලක්කම !! අක්ෂරය !! අක්ෂර නාමය
|-
| 1 || ේ || කොම්බුව
|-
| 2 || න || නයන්න
|-
| 3 || නා || නායන්න
|-
| 4 || ජ || ජයන්න
|-
| 5 || ද || දයන්න
|-
| 6 || ැ || ඇක්ම 
|-
| 7 || උ || උයන්න
|-
| 8 || ර || රයන්න
|-
| 9 || නි || නියන්න
|-
| 10 || ේ || හල්කොම්බුව
|}
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
මෙම අක්ෂර ක්‍රමයේ දී ඕනෑම සංඛ්‍යාවක් හල් කිරීමේ දී එය දහයෙන් වැඩිවේ.උදාහරණ ලෙස න්=20 නා්=30 ජ්=40 ද්=50 වශයෙනි.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
තවද කටපය සංඛ්‍යා නම්වූ කේත ක්‍රමයක්ද ඇක.&lt;br /&gt;
කාදි ටාදි යකාරාදී නවසංඛ්‍යා ප්‍රකීර්තා&lt;br /&gt;
පදයං පංව ස‍ඛ්‍යො ශුන්‍යාශ්ඡරඤනා ඉති&lt;br /&gt; යන ඉහත ශ්ලෝකයෙන් ඒබව දැක්වේ.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*  1=ක.ට.ප.ය
*  2=ඛ.ඨ.ඵ.ර
*  3=ග.ඩ.බ.ල
*  4=ඝ.ඪ.භ.ව
*  5=ඞ.ණ.ම.ශ
*  6=ච.ත.ස
*  7=ඡ.ථ.ෂ
*  8=ජ.ද.හ
*  9=ඣ.ධ.ළ
*  0=ඤ.න

=== අක්ෂර මාලාව ===
{{main|සිංහල අකුරු}}
ව්යාරකරණ යන පදය සංස්කෘත පදයකි. මෙහි සරළ අදහස වන්නේ නිරාකරණය කිරීම, පැහැදිලි කිරීම හෝ විස්තර කිරීම යන්නයි. ඒ අනුව සිංහල භාෂාවේ ව්යාමකරණය යනු සිංහල බසෙහි ස්වරූපය නිරාකරණය කිරීම, පැහැදිලි කිරීම යන්නයි. සිංහල භාෂාවේ ව්යායකරණ පිළිබද අදට ගරු කරන ග්‍රන්ථය වන්නේ සිදත් ස`ගරාවයි. 13 වන සියවසේ දෙවන පැරකුම් රජ කාලයේ දේවපතිරාජ පරිවෙනාධිපති හිමියන් විසින් මෙය රචනා කරන ලදැයි සැලකේ. ඊට අනුව වියරණ විධි 20 ක් ස`දහන් වේ. “එබැවින් සං සද ලිගු විබත් සමස් පියවි පස කිරිය ලොප් දෙස් අගම් පෙරරූ දෙරූ පෙරැලි වැඩි අඩු නිපා නියම් අනියමන් අවිදුමන් විදි වී විසි වැදෑරුම් වියරණ විධි සපයා” මෙහි දැක්වෙන පරිදි පලමුවන වියරණ විධිය “සං” හෙවත් අක්ෂර වේ. “අක්ෂ” යනු සලකුණුයි. “ර” යනු හැඩවීමයි. ජීවයක් සහිත අකුරක් වීමට නම් ශබ්ද සංකේතය හැඩවිය යුතුය. අක්ෂරය භාෂාවේ කුඩාම ඒකකය යි. අක්ෂරයක් සම්මත පිළිවෙලට පෙල ගැස්වීමෙන් අක්ෂර මාලාව නිර්මාණය වේ. පළමු වරට ලිඛිතව හමුවන නිශ්චිත සිංහල අක්ෂර මාලාව වන්නේ “සිදත් සගරා හෝඩිය” යි. “පණකුරු පසෙක් එද - ලුහු ගුරු බෙයින් දසවේ ගතකුරු ද වේ විස්සෙක් - වහරය යුහු සිය බසැ“ ඉහත පාඨයට අනුව ලුහුගුරු (කෙටි දීර්ඝ) ප්රා.ණාක්ෂර 10 ක් ද ගාත්රාික්ෂර 20 ක් ද සහිත වූ සිදත් හෝඩියෙහි අක්ෂර මාලාව 30 කි. අ. ආ. ඉ. ඊ. උ. ඌ. එ. ඒ. ඔ. ඕ. ක ඛ ජ ට ඩ න ත ද ණ ප බ ම ය ර ල ව ස හ ල අං මෙම හෝඩියේ ‘ඇ, ඈ සහ අඃ’ නැත. මෙහි ඉහත අක්ෂර අන්තර්ගත නොවූව ද සාමාන්යද ව්ය වහාරයේ පැවති බැවින් විවිධ තර්ක විතර්ක පැන නැගුණි. ඒ මත ‘ඇ, ඈ’ අක්ෂර දෙක සහිතව ශුද්ධ සිංහල අක්ෂර මාලාව නිර්මාණය වේ. මින් අනතුරුව සංස්කෘත භාෂාවේ බලපෑම මත ප්රාකථමික විස්තෘත සිංහල හෝඩිය නිර්මාණය වේ. වදන් කවි පොතෙහි අන්තර්ගත මෙහි සම්පූර්ණ අක්ෂර 50 කි. ස්වර 14 ක් හා ව්යංොජන් 36 ක් එහි ඇත. ඉන් අනනතුරුව නිර්මාණය වූ විස්තෘත සිංහල හෝඩිය (මිශ්ර4 සිංහල හෝඩිය) අක්ෂර 54 න් යුක්ත වේ. මෙහි අන්තර්ගත “ඇ, ඈ, ඒ, ඕ” අක්ෂර 04 මිශ්ර6 සිංහල හෝඩියේ අන්තර් ගත නොවේ. ලේඛණ වියවුල් හා විවිධ ගැටළු පැනනැගීම හේතුවෙන් 80 දශකයේ අගභාගයේ ජාතික අධ්යාැපන ආයතනය මගින් සිංහල ලේඛණ රීතිය නමින් පොතක් එලි දක්වමින් නූතන සිංහල අක්ෂර මාලාව හදුන්වා දුනි. මෙහි සම්පූර්ණ අක්ෂර 60 කි. මිශ්රස සිංහල හෝඩියේ සඤ්ඤක අක්ෂර 05 සහ ෆ අක්ෂරය එකතු වීමෙන් නූතන සිංහල අක්ෂර මාලාව නිර්මාණය වී ඇත. මෙහි ස්වර 18 ක් හා ව්යොඤ්ඤන 42 ක් අන්තර්ගත වේ.
{| class=&quot;wikitable&quot; href=&quot;ශ්‍රී ලංකාව&quot;
&lt;th&gt;අ&lt;/th&gt;
! href=&quot;Category:Articles with unsourced statements&quot; |ආ
!ඇ
!ඈ
!ඉ
!ඊ
! href=&quot;බෙංගාලය&quot; |උ
! href=&quot;විජය කුමරු&quot; |ඌ
! href=&quot;පණ්ඩුකාභය රජ&quot; |එ
! href=&quot;බෙංගාලය&quot; |ඒ
! href=&quot;විජය කුමරු&quot; |ඔ
! href=&quot;මහාවංශය&quot; |ඕ
! href=&quot;ක්‍රි.පූ. 4වන ශතවර්ශය&quot; |(අං)
|- href=&quot;පාලි&quot;
| href=&quot;මහාවංශය&quot; |ක
| href=&quot;ක්‍රි.ව. 13වන ශතවර්ශය&quot; |කා
| href=&quot;ධම්මකිත්ති තෙරණුවන්&quot; |කැ
| href=&quot;චූලවංශය&quot; |කෑ
| href=&quot;අනුරාධපුර රාජධානිය&quot; |කි
| href=&quot;පොළොන්නරු රාජධානිය&quot; |කී
| href=&quot;අශෝක අධිරාජයා&quot; |කු
| href=&quot;මිහිඳු තෙරණුවන්&quot; |කූ
| href=&quot;ක්‍රි.පූ. 4වන ශතවර්ශය&quot; |කෙ
| href=&quot;ශ්‍රී ලංකාව&quot; |කේ
| href=&quot;බුදු දහම&quot; |කො
|කෝ
|ක්
|- href=&quot;ඉන්දු-ආර්ය&quot;
| href=&quot;ස්ටැන්ෆර්ඩ් සරසවිය&quot; |ග
|ගා
|ගැ
|ගෑ
| href=&quot;ඉන්දියන් සාගරය&quot; |ගි
| href=&quot;බර්ගර් ජාතිය&quot; |ගී
|ගු
|ගූ
|ගෙ
| href=&quot;මහින්දාගමනය&quot; |ගේ
| href=&quot;සිංහල දේවගම&quot; |ගො
| href=&quot;මහින්දාගමනය&quot; |ගෝ
| href=&quot;බුද්ධාගම&quot; |ග්
|- href=&quot;රජරට&quot;
| href=&quot;බුද්ධාගම&quot; |ජ
| href=&quot;සිංහල දේවගම&quot; |ජා
| href=&quot;බටහිර ක්‍රිස්තියානි ආගම්&quot; |ජැ
| href=&quot;සිංහල දේවගම&quot; |ජෑ
|ජි
|ජී
|ජු
|ජූ
|ජෙ
|ජේ
|ජො
| href=&quot;ඉංග්‍රීසි භාෂාව&quot; |ජෝ
| href=&quot;සිංහල ජනයා&quot; |ජ්
|-
|ට
| href=&quot;මායා අංගම්&quot; |ටා
|ටැ
|ටෑ
|ටි
| href=&quot;හඳහන&quot; |ටී
| href=&quot;සිංහල (ජනවර්ගය)&quot; |ටු
| href=&quot;බෞද්ධ&quot; |ටූ
| href=&quot;හෙළ වෙදකම&quot; |ටෙ
| href=&quot;ඉතිහාසය&quot; |ටේ
| href=&quot;දේහ ධර්ම විද්‍යාව&quot; |ටො
| href=&quot;මන්ත්‍ර ශාස්ත්‍රය&quot; |ටෝ
|ට්
|-
| href=&quot;රාවණා රජ&quot; |ඩ&lt;td&gt;ඩා&lt;/td&gt;
| href=&quot;Category:Articles with unsourced statements&quot; |ඩැ
|ඩෑ
|ඩි
|ඩී
| href=&quot;යශෝධා විමලධර්ම&quot; |ඩු
|ඩූ
|ඩෙ
|ඩේ
|ඩො
|ඩෝ
|ඩ්
|- href=&quot;ඉලංගම්&quot;
|ණ
| href=&quot;අංගම්&quot; |ණා
|ණැ
| href=&quot;මායා අංගම්&quot; |ණෑ
|ණි
|ණී
| href=&quot;අංගම්&quot; |ණු
|ණූ
| href |ණෙ
| alt=&quot;alt=ඒතුනු කඩුව&quot; resource=&quot;ගොනුව:Ethunu kaduwa.jpg&quot; height width |ණේ
|ණො
|ණෝ
| href=&quot;ඉලංගම්&quot; |ණ්
|-
| href=&quot;මායා අංගම්&quot; |ත
|තා
| href=&quot;මන්ත්‍ර ශාස්ත්‍රය&quot; |තැ
|තෑ
| href=&quot;රණ බෙර වාදනය&quot; |ති
|තී
| href=&quot;නිල වෙදකම&quot; |තු
|තූ
| href=&quot;දේහ ධර්ම විද්‍යාව&quot; |තෙ
|තේ
| href=&quot;හේවා අංගම්&quot; |තො
|තෝ
| href=&quot;ඉලංගක්කාරම්&quot; |ත්
|-
|ද
|දා
| href=&quot;එතුණු කඩුව&quot; |දැ
|දෑ
| href=&quot;සිංහල කඩුව&quot; |දි
| href=&quot;පළිහ&quot; |දී
| href=&quot;සිංහල කඩුව&quot; |දු
| href=&quot;හෙල්ල&quot; |දූ
| href=&quot;මුගුර&quot; |දෙ
| href=&quot;යෂ්ටිය&quot; |දේ
| href=&quot;කිණිස්ස&quot; |දො
| href=&quot;රිට&quot; |දෝ
|ද්
|-
| href=&quot;දඬුබස්නාමානය (ටෙලි නාට්‍යය)&quot; |න
| href=&quot;කලාරි&quot; |නා
| href=&quot;මලයාලම් සටන්&quot; |නැ
| href=&quot;චීනාඩි&quot; |නෑ
| href=&quot;කරාතේ&quot; |නි
|නී
| href=&quot;චීනාඩි&quot; |නු
|නූ
|නෙ
|නේ
|නො
|නෝ
|න්
|-
|ප
|පා
|පැ
| href=&quot;ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ&quot; |පෑ
| href=&quot;සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායක&quot; |පි
| href=&quot;චන්ද්‍රිකා කුමාරතුංග&quot; |පී
|පු
|පූ
|පෙ
|පේ
|පො
| href=&quot;සිංහලේ රාජාවලිය&quot; |පෝ
|ප්
|-
|බ
|බා
|බැ
|බෑ
|බි
|බී
|බු
|බූ
|බෙ
|බේ
|බො
|බෝ
| href=&quot;Category:Country Studies&quot; |බ්
|-
|ම
|මා
|මැ
|මෑ
|මි
|මී
|මු
|මූ
|මෙ
|මේ
|මො
|මෝ
|ම්
|-
| href=&quot;Category:සිංහල ජාතිය&quot; |ය
| href=&quot;Category:ජාතීන් - ශ්‍රී ලංකාව&quot; |යා
| href=&quot;Category:ශ්‍රී ලංකා‌වේ ජන සමාජය&quot; |යැ
|යෑ&lt;td&gt;යි&lt;/td&gt;
|යී
|යු
|යූ&lt;td&gt;යෙ&lt;/td&gt;&lt;td&gt;යේ&lt;/td&gt;
|යො
|යෝ
|ය්
|-
|ර
|රා
|රැ
|රෑ
|රි
|රී
|රු
|රූ
| href=&quot;චීනාඩි&quot; |රෙ
| href=&quot;මලයාලම් සටන්&quot; |රේ
| href=&quot;අංගම්පොර&quot; |රො
|රෝ
|ර්
|-
|ල
|ලා
|ලැ
|ලෑ
|ලි
|ලී
|ලු
|ලූ
|ලෙ
|ලේ
|ලො
|ලෝ
|ල්
|-
|ව
|වා
|වැ
|වෑ
|වි
|වී
|වු
|වූ
|වෙ
|වේ
|වො
|වෝ
|ව්
|-
|ස
|සා
|සැ
|සෑ
|සි
|සී
|සු
|සූ
|සෙ
|සේ
|සො
|සෝ
|ස්
|-
|හ
|හා
|හැ
|හෑ
|හි
|හී
|හු
|හූ
|හෙ
|හේ
|හො
|හෝ
|හ්
|-
|ළ
|ළා
|ළැ
|ළෑ
|ළි
|ළී
|ළු
|ළූ
|ළෙ
|ළේ
|ළො
|ළෝ
|
|}

== සිංහල සංස්කෘතිය ==

=== සිංහල අලුත් අවුරුද්ද ===
සිංහල අලුත් අවුරුද්ද ලංකාව තුල පවත්වන්නා වු මහා සංස්කෘතික මංගල්‍යයකි. මෙය අප්‍රේල් මසයේ එනම් බක් මස, සූර්යා මීන රාශියෙන් මේෂ රාශියට සංක්‍රමණය වීමත් සමඟ උදා වීම සිදු වේ. එක් වසරක අවසානයත් සමඟම නව වසර උදා වීම සිදුවන නමුත් එය මධ්‍යම රාත්‍රිය මුල් කරගෙන නොව නක්ෂ්‍යස්ත්‍රකරුවන් විසින් ලබා දෙන සංක්‍රමණ වේලව අනුව සිදු වේ. මෙම කාල සීමව නොනගතය නමින් හැඳින්වෙන අතර එම කාලය තුලදී සියලු වැඩ අත්හැර ආගමික හා සම්ප්‍රදායික ක්‍රියකරකම් සඳහා මුල්තැන දීම සිදු වේ.අලුත් අවුරුදු උත්සව සමය තුල ළමුන් මෙන්ම වැඩිහිටියන්ද සම්ප්‍රදායික ඇඳුමින් සැරසී නෑදෑ හිතමිතුරන් සමඟ ප්‍රීතිමත් වනු දැකිය හැකිය. අලුත් අවුරුදු ක්‍රීඩා ඒ අතර මුල්තැනක් ගනී.

==== නැකතට සිදුකරන අලුත් අවුරුදු සිරිත් ====
* අලුත් අවුරුදු උදාව
* නව සඳ බැලීම
* පරණ අවුරුද්දේ අවසන් ස්නානය
* කෑම පිසීම
* වැඩ ඇල්ලීම, ගනුදෙනු කිරීම, ආහාර ගැනීම
* හිසෙහි තෙල් ගෑම
* රැකියාවට පිටත්වීම
* අවුරුදු උත්සවය පවත්වීම

=== ගම්මඩුව ශාන්තිකර්මය ===
ශ්‍රී ලංකාවේ පහතරට ප්‍රදේශවල පැවැත්වෙන යාතුකර්ම අතර ප්‍රධාන යාතුකර්මයක් වන ගම්මඩුව ශාන්තිකර්මය සිංහලයන්ගේ රෝග නිවාරණ හා සශ්‍රීකත්වය අරමුණු කරගත් ප්‍රධාන ශාන්තිකර්මය වෙයි. ගම්මඩුව ශාන්තිකර්මය, රෝග නිවාරණ යාතු කර්මයක් ලෙස 'දෙවොල් මඩුව' නමින් රුවන්වැල්ල ප්‍රදේශයේ දී ආරම්භ වී මාතර, බෙන්තර සහ රයිගම යන ප්‍රධාන නර්තන සම්ප්‍රදායයන් තුනෙන් සමන්විත පහතරට නර්තන සම්ප්‍රදායේ ප්‍රධාන ශාන්තිකර්මය බවට පත්ව ඇත. ශ්‍රී ලංකාවේ උඩරට, පහතරට සහ සබරගමු වශයෙන් ප්‍රධාන නර්තන සම්ප්‍රදායයන් තුනක් පවතින අතර, පහතරට ප්‍රදේශ ආශ්‍රිතව ව්‍යාප්ත වී ඇත්තේ පහතරට නර්තන සම්ප්‍රදායයි. පහතරට නර්තන සම්ප්‍රදායට අයත් ශාන්තිකර්ම සඳහා පහතරට බෙරය (දෙවොල් බෙරය / රුහුණු බෙරය) නමින් හැඳින්වෙන වාද්‍ය භාණ්ඩය භාවිත කරන අතර, හරකාගේ ආමාශයෙහි සිවියෙන් එහි බෙර ඇස නිමවා ඇත.

සශ්‍රීකත්වය සහ රෝග නිවාරණය අරමුණු කරගත් මෙම ශාන්තිකර්මය, සුළු සුළු වෙනස්කම් මගින් ගම්මඩුව, දෙවොල් මඩුව, පූණ මඩුව, මල් මඩුව, ගිනි මඩුව, ගරා මඩුව ආදී වශයෙන් හඳුන්වනු ලැබේ. ’ගම්මඩුව යන නම ගමක් හෝ ගම් කිහිපයක් මුල් කරගෙන සිදුකරන මණ්ඩපය යන අරුතින් සෑදී ඇත. ගමක් හෝ ගම් කිහිපයක් ඒකරාශී වී පවත්වනු ලබන මෙම යාතුකර්ම විශේෂය, පාරම්පරිකව මුඛ පරම්පරාගතව පැවත එන විශ්වාස, ආකල්ප සහ ඇදහිලි මත සම්බන්ධ, කෘෂිකාර්මික අර්ථක්‍රමයකින් ජන්ම ලබා ඇත. ගොවිතැනෙහි මූලික අවස්ථාවන්ටත්, ගොවිතැන කෙරෙහි වැදගත්වන්නා වූ පාරිසරික බලපෑම් කෙරෙහි අවධානය යොමු කරමින්, පුද්ගලයන්ගේ වසංගත රෝග ආදිය නිවාරණය කෙරෙහි අරමුණු කරගත් පහතරට ප්‍රදේශවල පවත්වන එකම ශාන්තිකර්මයයි. ගම්මඩුව ශාන්තිකර්මය කෘෂිකාර්මික ආර්ථීකය මත යැපුණ ග්‍රාමීය සමාජයක් තුළ ආරම්භ වූ අතර ආර්ථීක, සමාජයීය හා දේශපාලනමය වශයෙන් විපර්යාස සිදුවීමෙන් පසුව ද ශ්‍රී ලංකාවේ සිංහල ජනතාව වසන සෑම දිස්ත්‍රික්කයකම යාතුකර්මයේ මුහුණුවර වෙනස් කරමින් පවත්වනු ලබයි.

=== '''සිංහල සමාජයේ කුල''' ===

සිංහල කුල ක්‍රමය ස්ථාපිත කරනු සඳහා රාජ්‍ය මැදිහත්වීම සිදු වූ බව ඓතිහාසික මූලාශ්‍ර දෙස බැලීමේදී පෙනී යන කාරණයකි. යම් යම් කුල වලට දඩුවම් වශයෙන් ඔවුන් කුල තත්වයෙන් පහල දැමීම ද රජවරුන්ගේ වරප්‍රසාදයක් විය. විජයගේ අවෑමෙන් මෙරට මුල් බැසගත් කුල පදනම මහින්දාගමනයත් සමග මෙරටට පැමිණියා වූ විවිධ කර්මාන්ත පදනම් කරගත් ශ්‍රේණි වලට අයත් ජනයා විසින් ද වඩාත් විස්තීරණව ව්‍යාප්ත කළ බව පෙනේ. ලංකාවට ඒමට ප්‍රථම යම් කිසි ශිල්පීය කර්මාන්තයකට හුරුව සිටි ගෝත්‍රික පිරිස් ලංකාවට පැමිණීමෙන් පසුව මෙරට සමාජ සංවිධානයට අනුකූලව ගෝත්‍රික ජිවිතය හැර දමා තමන්ට ආවේණිකව වෘත්තීයමය අංශ කේන්ද්‍ර කරගෙන වෙන වෙනම සංවිධානය වීමට පටන් ගත්හ.

මේ ආකාරයට කුල පදනම සිංහල සමාජය තුළ ගොඩනැගුණද, වඩාත් විධිමත් අයුරින් කුලය පදනම් වූ වැඩවසම් සමාජ ක්‍රමයක් බිහි වූයේ මහනුවර අවධියේදී බව පෙනේ. රජ මාළිගාවේ හා රාජ්‍යයේ විවිධ අවශ්‍යතාවයන් සඳහා සේවාවන් ලබා ගැනීම පිණිස කුල යොදා ගනු ලැබීම මහනුවර යුගයේදී වඩාත් දක්නට ලැබේ. සේවා ලබා ගැනීම සඳහා ඒ ඒ කුල &quot;කුල බද්ද&quot; නම් සංවිධානයකට අනුයුක්ත කර තිබුණි. උදාහරණයක් ලෙස කොට්ටල් බද්ද, බඩහැල බද්ද දැක්විය හැකිය. 

මහනුවර යුගයේදී කුල ක්‍රමය හා ඉඩම් භුක්තිය අතර කිට්ටු සම්බන්ධතාවයක් පැවතුණි. වී කුඹුරු වල භුක්තිය රාජකාරී ක්‍රමය යටතේ විය. කුලහීනයන් තම කුල කාර්යය ඉෂ්ඨ කළේ එම කාර්යය ඉඩම් භුක්තිය වෙනුවට කළ යුත්තක් ම වශයෙන් සලකාගෙනය. නිල වශයෙන් අනු දක්නා ලද විවිධ වාර්ෂික චාරිත්‍ර විධි වලදී අනුගමනය කළ යුතු වූ ප්‍රමුඛතා පටිපාටිය තුළින් එක් එක් කුලයේ සාපේක්‍ෂ සමාජ තත්වය පැහැදිලිව දැක්විණි. සම්පූර්ණ ප්‍රජාවකගේ තත්වය රජතුමා විසින් පිස්සු පහතට හෙළිය හැකිව තිබුණු බව නූර් යාල්මන් දක්වයි &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
අතීතයේසිං හලයන් ගේ ඇදුම් භාවිතයද කුල ක්‍රමය මත ගොඩ නැගී තිබිණ 17 වන සියවසයේ දී ලංකාවට පැමින [[දෙවන රාජසිංහ රජ|දෙවන රාජසිංහ රජු]]ගේ සිරකරුවකු ලෙස සිට වසර 19 ක ඇවෑමෙන් නිදහස ලැබූ [[රොබට් නොක්ස් (නැවියා)|රොබට් නොක්ස්]] නම් ඉංග්‍රීසි ජාතිකයා විසින් රචිත ශ්‍රී ලංකාවේ එෙතිහාසික විස්තරය හෙවත් [[එදා හෙළදිව(පොත)|එදා හෙළදිව]] ග්‍රන්තයේ සදහන් වන ආකාරයට කුලීනයන් හා කුලහීනයන් භාවිත කළ ඇදුම් ආයිත්තම් වල පැහැදිලි වෙනසක් දක්නට ලැබිණි වංශවතුන් දණින් මදක් පහත් වනසේ කෙණ්ඩය අඩක් වැසෙන සේ වස්ත්‍ර ඇද ඇති අතර ස්ත්‍රීන් ද දණින් මදක් පහත් වනසේ කෙණ්ඩය අඩක් වසෙන සේ හැද එයම කරකවා ලපැත්ත වැසෙන සේ පටක් සේ කරේලා ගත්හ හීන කුලික ස්ත්‍රීන් දණහිස දක්වා රෙදි කඩක් ඇද උඩුකය නග්නව තබාගත්හ(නොක්ස් රොබට් 1997එදා හෙළදිව)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
මහනුවර යුගයේ කුල ක්‍රමය ගැන අදහස් දක්වූ රැල්ෆ පීරිස් විසින් රචිත සිංහල සමාජ සංවිධානය කෘතිය තුලද කුල ක්‍රමය පදකම් කරගෙන ඇදුම් ආයිත්තම් නිර්මාණය වූ අයුරු පහදයි මේ අනුව රැල්ෆ් පීරිස්ද මෙයම සනාථ කරමින් පවසනුයේ කුඹල්ලූ දණහිසින් පහලට රෙදි ඇඳීමට ද, පැහැරුම් පුටුවක වාඩි වීමටද අවසර නොලත් බවයි. ඉඟටියෙන් පහලට රෙදි ඇඳීමට රොඩීන්ට තහනම් විය. නවන්දන්න කුලයේ පිරිමි දණහිසින් පහලට රෙදි ඇඳීමටද, ගැහැණු ඔසරිය ඇඳීමට ද සුදුස්සෝ වූහ. එහෙත් ඔසරියේ ඉන වටා අදින රෙද්ද මූට්ටු නොකරන ලද්දක් විය යුතුය. කින්නර කුලයේ ගැහැණු හා පිරිමින්ට හිසෙහි මොනයම් දෙයක්වත් පැළඳීම හෝ දණහිසින් පහලට රෙදි ඇඳීම තහනම් විය. (පීරිස් රැල්ෆ, 1964:189/193/197.සිංහල සමාජ සංවිධානය)

=== සිංහල විවාහය ===
&lt;p&gt;මානව ශිෂ්ටාචාරය සම්බන්ධ අධ්‍යනයයන්හි අතිශය වැදගත් තේමාවක් වු '&lt;nowiki/&gt;'''විවාහය'''' නම් සංස්ථාව මිනිසා පිළිබඳ වෘත්තාන්තයෙහි, එක් වැදගත් සන්ධිස්ථානයක් සනිටුහන් කරයි . විශේෂයෙන්,මානව සංහතිය උදෙසා අවශ්‍ය ප්‍රජාව බිහි කරන නෛතික පදනම හිමිවනුයේ ද,ස්ත්‍රියක් හා පුරුෂයෙක් විවාහ සංස්ථාවට ඇතුළු වීමෙනි. ඒ අනුව විවාහය,සභ්‍ය සමාජයේ නීත්‍යානුකූල ක්‍රියාකාරී සංස්ථාවක් වී ඇත. විවාහ ජීව්තය නම් ස්වාමියා හා භාර්යාව අ‍න්‍යෝන්‍ය ‍ගෞරවය හා ‍‍ප්‍රේමය පදනම් කර‍ගෙන ගත කරන්නා වු චර්යා මාර්ගයක් වෙයි. එකී චර්යා පද්ධතිය විශ්වාසය ‍හෝ ආවේණික සම්ප්‍රදායන් මඟින් අනාදිමත් කාලයක සිට පැවතුණි. වර්ගයා‍ගේ ව්‍යාප්තිය පමණක් නොව ආදරය, ආරක්ෂාව, ශික්ෂණය ආදී චෛතසික ගුණ වගාවේ අර්ථ සිද්ධීන් රැසක් ඉටු කරන 'විවාහය' නම් සැබවින් ම සංකීර්ණ සංස්ථාවකි.&lt;/p&gt;බොනිස්ලෝ මැලි‍නොවුස්කි වරක් පවසා ඇත්තේ; &quot;විවාහය වු කලී දරුවන් බිහි කිරීම හා වැඩී ම පිළිබඳ ගිවිසුමක්&quot; ලෙස යි. එලෙස විවාහය සම්බන්ධයෙන් නිර්වචන පළ වෙද්දී, නූතන සමාජ ලෝකය දෙස බැලූ කළ එය ස්වජාතික ද නැතිනම් විජාතික ද යන්න පවා නීර්ණය කළ නොහැකි තරමට සංකීර්ණත්වයට පත් ව තිබේ. නීති රීති ආදිය කාලානුරූපව වෙනසකට භාජනය වුවත් විචාර බුද්ධියකින් ක්‍රියා කිරීම වැදගත් සභ්‍යත්ව ලක්ෂණයකි. මේ අතර,සම්ප්‍රදායානුකූලව හෙළ කුළ සිරිතට අනුව යමින් පාවඩ ලා, ජයසක්හඬ මධ්‍යයේ, පතිකුලයට සපැමිණෙන සීංහල විවාහ මංග‍ලෝත්සව අද වුව මැනවින් දෘශ්‍යමාන වේ. එවැන්නකින් හෙළි වන්නේ අමුතුම ආකාරයේ හෙළ අනන්‍යතාවකි. එය සැබවින් ම 'සීංහල විවාහයක්' බවට දුටු දුටු දනන්ගේ නෙත් සිත් සපථ කරවන්නකි.

පුරාණ සිංහල සමාජයේ විවාහ ක්‍රම ප්‍රධාන වශයෙන් දෙවැදෑරුම් වේ.

* දීග  විවාහ
* බින්න විවාහ

===දීග  විවාහ===
ස්ත්‍රියක් සරණ පාවා දීම හෙවත් ස්වාමි පුරුෂයාගේ නිවසට ඇය කැන්දා ගෙන යාම දීග විවාහය යි. 1938 අංක 39 දරණ උඩරට නීති ප්‍රකාශන අනුව දීග විවාහයකින් පියා සතු වස්තුව දුවට අහිමි වේ. එහෙත් පුරාණ නීතියට අනුව දීග ගිය දූවණියකට පියා සතු දේපළ(සිය අයිතිවාසිකම්) ලබා ගැනීමේ ක්‍රම පවතී. නමුදු, මෙය සදාචාරාත්මක ගැටළුවකි.&lt;br /&gt;

ක්‍රි.ව. 1660 දී, ලංකාවට ගොඩ බැස විසි වසරක් වාසය කළ රොබට් නොක්ස් සිංහලයන්ගේ සිරිත් විරිත් හා ගතිගුණ ආශ්‍රයෙන් ලියු ඓතිහාසික විස්තර‍යේ 16 වැනි සියවසේ, සිංහලයින්ගේ අවාහ-විවාහ සම්බන්ධව ලියූ කොටසක් පහත දැක්වෙන පරිදි 'එදා හෙළ දිව' කෘතියෙන් උපුටා ගන්නා ලදී.

&quot;මනාලිය සිය ගෙදරට කැන්දා ගෙන ඒමෙන් පසු ස්‍වශක්ති ප්‍රමාණයෙන් මනාලයා සිය නිවසෙහි මංගල සාදයක් පිළියෙල කරන්නේය.දින කිහිපයකට පසු මනාලියගේ බන්ධූහු ආහාර අඩුක්කු කඳ බැඳ ගෙන නැතහොත් ගැල්වල පටවාගෙන මනාලිය බලන්නට මනාලයාගේ නිවසට පැමිණෙති. මෙදින ද සුළු උත්සවයක් වෙයි. එනම්, මනාලයා ස්ත්‍රිය ඇඳි වස්ත්‍රයෙන් කොණක් ගෙන, ස්ත්‍රිය අනෙක් කොණ ඇඳගෙන සිටියදී දෙදෙනාම තෙමී යන පරිද්දෙන් වතුර වත් කිරීමයි. මෙම අභිෂේකයෙන් පසු ඔවුහු ජීවිතාන්තය දක්වා, නැතහොත් හැකිතාක් කල්, එක්ව වාසය කිරීමට තදින්ම බැඳුණාහු වෙති.&quot;

===බින්න විවාහ===
පුරුෂයා ස්වකීය නිවසින් වෙන් ව ගොස් භාර්යාවගේ නිවසෙහි පදිංචියට යාමෙන් සිදු කරන විවාහය යි. යුරෝපීයන් පැමිණීමට පෙර සිට ම බින්න විවාහ මෙරට සමස්ථ සමාජය පුරා ම ව්‍යාප්ත ව පැවති බවට සාක්ෂි හමු වේ. එසේ ම,බින්න විවාහයට පත් වන ස්වාමි පුරුෂයින් ගිනි හුලක්, තල් අත්තක්,සැරයටියක්, සුදානම් කරගෙන සිටිය යුතු යැයි ග්‍රාමීය ව්‍යවහාරයේ පවතී.මේ බින්න පුරුෂයාට බිරිද ගේ අණ ලැබුන ඔනෑම මොහොතක විවාහය අතහැර යමට සූදානමින් සිටිය යුතුවිය රාත්‍රියක නම් ගිනි හුලත් වර්ෂාව ඇති අවස්තාවක නම් තල් අත්තත් අසනීපව සිටින අවස්තාවක නම් සැරයටියත් පමණක් ඔහුගේ සහයට තිබුණි වර්තමාන තත්වය තුල මෙම තත්වයන් නැත අද පවතිනුයේ චාරිත්‍රාණුකූල අගයට වඩා නෙතික අංශයට මූලිකත්වය දෙන විවාහයන්ය සම්ප්‍රදායික සරල සමාජය හා නූතන සංකීර්ණ සමාජයන්හි වෙහස පැහැදිලිවන නිදසුනකි විවාහය

=== එකගෙයි කෑම ===
[[ගොනුව:Ekageikama.jpg|thumb|අතීත ශ්‍රී ලංකාවේ පැවති එකගෙයි කෑම විවාහ චාරිත්‍රෙය් දී සමාන්‍යයෙන් එකම පවුලේ සොයුරන් සත් දෙනකුට එක් පොදු බිරිඳක් ආවාහ කරදෙන ලදී.]]
පුරාණ සිංහල විවාහ ක්‍රම අතර සහෝදරයන් කිහිප දෙනෙකු සිටින පවුලක එක් බිරිඳක් කැන්දා ගෙන ඒමේ විවාහ ක්‍රමයක් ද දක්නට ලැබු‍ණි. එහි අරමුණ වූයේ එකී පවුලේ දේපළ බෙදී යාම වැළැක්වීම යි.මෙම විවාහ ක්‍රමයදෙී පවුලේ වැඩි මහල් සහෝදරයා විසින් විවාහ කරගන්නා ලද බිරිද එම පවුලේ බාල සහෝදරයන්ටද තම බිරිද ලෙස පිලී ගැනීමට සිදුවේ මෙහි දී ඇති චාරිත්‍රය වන්නේ වැඩිමහල් සහොදරයාගේ සිට සහොදරයන් හත් දෙනකෙු දක්වා පමණක් තම වැඩිමල් සහෝදරයා සතු බිරිද තමාග‍ෙ ද බිරිද ලෙස සැලකීමට හැකි වීහ හා පවුල තුල තවත් සාමාජිකයන් සිටීනම් එම අටවන සාමාජිකයාට වෙනත් බිරිදක් ආවාහ කරගැනීමට සිදුවේ එසේම අට වන පිරිමි දරුවාට බාල සොහොයුරන් සිටී නම් ඔවුන්ටද පෙර ලෙසම වැඩිමල් සොයුරාගේ(පවුලේ අටවන දරුවාගේ) බිරිද තමාගේද බිරිද ලෙස අසුරු කිරීමට සිදුවේ අතීතයේදි මෙවන් විවාහයකට ඇතුලත් වීමට සුදුසුකම් ලබන ස්ත්‍රිය වාසනාවන්තියක් ලෙස සැලකීය ඇයට සමාජයෙන් නොමද ගෞරවයට පාත්‍රවිය මෙහිදී එකගෙයි කෑමේ චාරිත්‍රය තුල තිබූ එක් චාරිත්‍රයක් ලෙස එක් සහෝදරයෙකු මිසින් බිරිද හා ලිංගික සබදතා පවත්වන විට අමුඩ ලේන්සුව අනෙක් අයට පෙනෙන සේ උළුවස්සේ තබා යෑම සිදු කෙරිණි සැමවිටම ලිංගික ඇසුර වරෙකට එක් පුරුෂයෙකුට පමණක් සීමාවිය මෙම විවාහයේදී පුරුෂයන් සියල්ල එකම පවුලේ වීමද අනිවාර්‍යවිය ඇතැම් අවස්තාවල ස්ත්‍රීන් කිහිප දෙනකු සිටි පවුලකට එක් පුරුෂයෙකු අවාහ කර ගැනීමක්ද සිදුවී ඇත මෙහිදීද එකම පවුලේ සොයුරියන් වීම අනිවාර්‍ය විය එහෙත් මෙම ක්‍රමය බහු පුරුෂ විවාහ ක්‍රමය මෙන් සුලබ නොවීය

== අංගම්පොර සටන් ක්‍රමය ==
{{main|අංගම්පොර}}

'''අංගම්පොර'''   [[සිංහල ජනයා|සිංහලයන්ගේ]] සාම්ප්‍රදායික සටන් ක්‍රමයකි. මෙහි සැලකිය යුතු විශේෂිත ලක්ෂණ අතර සියුම් බව, ප්‍රවේගවත් පා හරඹ හා පිනුම් ක්‍රම යනාදිය මූලිකත්වය ගනී. පුරුෂ මෙන්ම ස්ත්‍රී පාර්ශ්වයන්ටද පොදු වූ මෙම පාරම්පරික සටන් කලාව ආයුධ සහිත (''ඉලංගම්'') හා ආයුධ රහිත (''අංගම්'') ලෙස අංශ දෙකකින් යුක්තය. මෙම සටන් කලාවෙහි යෙදෙන රණ ශූරයෝ, උඩුකය නිරුවත්වද (කාන්තාවන් පමණක් සාම්ප්‍රදායික හැට්ටය), යටිකය සඳහා පාරම්පරික ''දියකච්චීය'' හෝ කොට සුදු සරමක් හඳිති.

මෙම සටන් කලාව හැදෑරීමට පැමිණෙන ආධුනිකයන්ගේ ''වේලාපත්කඩය'' ([[හඳහන]]) බලා එහි ඇති ග්‍රහ පිහිටීම් වලට අනුව ඔහු/ඇය සටන් පුහුණුවට සුදුසු දැයි පරීක්ෂා කොට තෝරා ගනු ලබන අතර ඔවුන් පිරිසිදු [[සිංහල (ජනවර්ගය)]] [[බෞද්ධ]] වීම අනිවාර්යය වේ. අනතුරුව පුරාණ දේවතාවන්ට හා යක්ෂයින්ට පුද පූජා කොට ඉගෙනුම අරඔන සිසුහු භාවනා ක්‍රම මගින් සිත දමනය කිරීමට පුහුණු වෙති. ආරම්භයේදීම දැඩි ප්‍රාරම්භක අභ්‍යාස වල නිරත වන ඔවුහූ අනතුරුව අංගම්පොර කලාව හා බද්ධ වූ, දැඩි වූත්, රළු වූත් පුහුණු අභ්‍යාස වලට අවතීර්න වෙති. පුහුණුවීම්වලට [[හෙළ වෙදකම]], [[ඉතිහාසය]], [[දේහ ධර්ම විද්‍යාව]], [[මන්ත්‍ර ශාස්ත්‍රය]] වැනි ශාස්ත්‍රීය කොටස් ද එකතු වේ.

=== මූලාරම්භය ===
අනුරාධපුර රාජධානිය දකුණට සංක්‍රමණය වෙත්ම මෙම සටන් කලාවද සංක්‍රමණය වන්නට විය. 1818 දී එංගලන්ත යටත් විජිත ආණ්ඩුව ගැසට් නිවේදනයක් මගින් මෙම කලාව තහනමනට ලක් කරන විට මෙම සටන් කලාව මහනුවර යුගයේ පැවති බව පැවසේ. සෙංකඩගල රාජධානිය ඉංග්‍රීසින් අතට යටත් කරගත් පසු අංගම් කලාව සාපරාධි, රස්තියාදුකාර, පහත් ක්‍රීඩාවක් ලෙස හැඳින්විණි. එය පුහුණු වුවහොත් දණහිසෙන් පහලට වෙඩි තැබීමට අණ කෙරිණි. එනමුත් හෙළ සිංහලයෝ මෙම පාරම්පරික සටන් කලාව කීප තැනකම රහසින් පුහුණු වූහ.

ඉංග්‍රීසීන් මෙම ශිල්පය තහනම් කිරීමෙන් පසුව පාරම්පරික ශිල්පයක් ලෙස ඉතාමත් රහසිගතව පවත්වාගෙන යාමට සටන් ශිල්පීන්ට සිදු විය. එමනිසා මෙය අප්‍රකට රහස් ශිල්පයක් බවට පත් විය. එපමණක් නොව, මෙම ශිල්පීය කුසලතා තවදුරටත් ආරක්ෂා කිරීම උදෙසා නර්තනය තුළට මෙම සටන් ශිල්පීය ක්‍රමවේදයන් බද්ධ කොට නර්තනාංග ලෙස පවත්වාගෙන එනු ලැබීය. එවාට උදාහරණ අදටත් නර්තනය තුළ දක්නට ලැබේ. වැදි නැටුම, සිංහ නැටුම, වලස් නැටුම, කොටි නැටුම වැනි නර්තන අංගවල අංගම්පොර සටන් ශීල්පීය ක්‍රමවේදයක් දක්නට ඇත.

පැරණි සිංහල රාජ්‍ය යුගයේ ''[[යශෝධා විමලධර්ම|යෝධයා]]'' යනුවෙන්  හැදින්වූ රණශූර වීරවරයන් මෙම අංගම් කලවේ කෙළ පැමිණියන් ලෙස හැඳින්වේ. පසුව මෙම රණශූරයන් ''පනික්කිරාළ'' ලෙස හැඳින්වුණි. මෙම නාමය අග්‍රගණ්‍ය වික්‍රමාන්විත රණශූරයෙකු හැඳින්වීමට භාවිතා කරයි. එම නාමය අංගම්පොර සටන් කලාවෙහි ලද හැකි උසස් තනතුරක් වෙයි.

=== මූලික අංග ===
අංගම්පොර යන්න දැනට භාවිතයේ තිබුණද එය සැබෑ ලෙසම නම් අංගම්හරඹ ලෙස වෙනස් විය යුතුය. එය පැරණි සමාජයේ විවිධ යුගවලදී ''අංගාගත හෙරළ'', ''රක්ඛ රක්ඛාන හෙරළ'' ආදී විවිධ නම් වලින් හැඳින්වීය. පුරුෂ මෙන්ම ස්ත්‍රී පාර්ෂවයන්ටද පොදු වූ මෙම පාරම්පරික සටන් කලාව අයුධ සහිත (''[[ඉලංගම්]]'') හා රහිත (''[[අංගම්]]'') ලෙස අංශ දෙකකින් යුක්ත වන අතර මෙම සටන් ක්‍රමයටම ආවේණික වූ (''[[මායා අංගම්]]'') නැමති මන්ත්‍ර ශාස්ත්‍රය වැනි අධි මානසික ශක්තීන් ඇතුළත් කොටසකින්ද යුක්ත වේ. කෙසේ වෙතත් පහත පරිදි මෙයට අමතරව කරුණු රාශියක් අංගං හරඹයට ඇතුළත් වේ.
# [[අංගම්]][[ගොනුව:Ethunu kaduwa.jpg|alt=ඒතුනු කඩුව|thumb|ඒතුනු කඩුව]]
# [[ඉලංගම්]]
# [[මායා අංගම්]]
# [[මන්ත්‍ර ශාස්ත්‍රය]]
# [[රණ බෙර වාදනය]]
# [[නිල වෙදකම]]
# [[දේහ ධර්ම විද්‍යාව]]
# [[හේවා අංගම්]]
# [[ඉලංගක්කාරම්]]

=== ආයුධ ===
අංගම්පොර කලාවේ විවිධාකාර ආයුධ රාශියක් ඇති අතර ''[[එතුණු කඩුව]]'' නම් වූ ආයුධය විශේෂ තැනක් ගනී. කසයක හැඩය ගත් මෙම ආයුධය තියුණු මුවහත් ඇති නම්‍යශීලී ලෝහ පළු 32 ක් දක්වා යුක්ත වෙයි. අංගම්පොර සටන් කලාව හා බැඳුනු ආයුධ අතර සමූලඝාතන ආයුධයක් වන මෙය වඩා දියුණු හා සංකීර්ණ සටන් හරඔ සදහා දෑතට දෙකක් භාවිතා කරයි. මෙම ආයුධය භාවිතයට ඉතාම ඉහල පුහුණුවක් අවැසිය. මන්ද ප්‍රතිවාදියා හට එල්ල කරන පහරක් නියමාකාරයෙන් සිදුනොවුනහොත් එය තමන් හටද මාරාන්තික පහරක් වියහැකි බැවිනි. එබැවින් මෙම ආයුධය අත්දැකීම් ඇති ප්‍රවීන සටන් ශිල්පීහු භාවිතා කරයි.

අංගම් කලාව හා බැඳුනු ආයුධ අතර [[සිංහල කඩුව]]ටද විශේෂ තැනක් හිමිවේ. මෙය අංගම්පොර ශිල්පියාට අනන්‍යය ලෙස නිර්මාණය කරනු ලබයි. සාමාන්‍යයෙන් කඩුවක දිග ශිල්පියාගේ අතෙහි දිගට  සමාන වෙයි. [[පළිහ]] යනු [[සිංහල කඩුව]] හා එක්ව භාවිතා කරන තවත් ආයුධයකි. මෙයට අමතරව [[හෙල්ල]], [[මුගුර]], [[යෂ්ටිය]], [[කිණිස්ස]], [[රිට]] ඇතුළු මූලික අවි ආයුධ 21ක් භාවිතා වේ.

=== වර්තමාන තත්ත්වය ===
ක්‍රි.ව. 20වන සියවසේ අග භාගයේදී [[දඬුබස්නාමානය (ටෙලි නාට්‍යය)|දඬුබස්නාමානය]] වැනි ටෙලි නිර්මාණ හරහා සමාජය මෙම අප්‍රකට ශිල්පය පිළිබඳව පිබිදීමකට පත් විය​. මේ නිසාම වත්මන් සමාජයේ තරුණ තරුණියෝ මෙම ශිල්පය හැදෑරීමට දැඩි උනන්දුවක් දැක්වීමට පටන් ගත්හ​. මෙහි ඇති වාණිජමය වාසි දායක තත්වය තේරුම් ගත් ඇතැම් වෙනත් සටන් ශිල්පයන් හැදෑරූ ගුරුවරුන් තම සටන් ශිල්පය ([[කලාරි]], [[මලයාලම් සටන්]], [[චීනාඩි]], [[කරාතේ]] වැනි) අංගම්පොර ලෙස ලෝකයාට පෙන්වමින් තැනින් තැත අංගම්පොර පාසල් බිහිවූ අතර ඇතැම්හු ක්‍රීඩා අමාත්‍යාංශය, සංස්කෘතික අමාත්‍යාංශය ආදියේ තමන් පාරම්පරික අංගම්පොර ශිල්‍පීන් ලෙස ලියාපදිංචි වීම ද සිදු කළ හ​.&lt;ref name=&quot;වගකිවයුත්තෝ&quot;&gt;[http://muslimangampora.blogspot.com/p/blog-page_22.html වගකිවයුත්තෝ], [[චීනාඩි]] හා [[මලයාලම් සටන්| මලයාලම්]] ශිල්පීන් [[අංගම්පොර]] ශිල්පීන් ලෙස විවිධ සම්මේලන වල ලියාපදිංචි වීම&lt;/ref&gt;

මෙවැනි බො‍හෝ ව්‍යාජ අංගම්පොර ශිල්පීහු බොහෝමයක්, චීන වෙළෙන්දන් හරහා ලැබුණ [[චීනාඩි]] සටන් කලාව පුහුණු වූවෝ වෙති.&lt;ref name=&quot;අංගම්හොරු&quot;&gt;[http://angamhoru.blogspot.com/ අංගම්හොරු], ව්‍යාජ අංගම්පොර ශිල්පීන් ගැන චිවේජනාත්මක වෙබ් අඩවියක්&lt;/ref&gt; මේ නිසාම අද වන විට නිවැරදි අංගම් ශාස්ත්‍රය කුමක්දැයි හදුනාගැනීම ඉතාමත් අපහසු වී තිබේ. නිවැරදි සටන් ශිල්පීන්හට තම පරම්පරාවට ලැබුණ ගම්වර, ගරු නම්බුනාම, පාරම්පරික ඉතිහාසය, රාජාවලිය වැනි ඉතිහාස පො‍ත්‍පත්වල සාක්ෂි ආදිය තුළින් තම සටන් පෙළපතේ සත්‍යතාව පෙන්වීමට සිදු වී තිබේ. සිංහලයන් ගේ ජාතික උරුමයක් බදු මෙම අංගම්පොර  සටන් කලාව නැවත මෙරට ජනප්‍රිය කරවීමට, මුල් ගුරු පරම්පරාවල වර්තමාන සාමජිකයින් දැඩි වෙහෙසක් ගනී

==සිංහල ඇඳුම් ==
[[File:Sinhalese Girl Wearing A Traditional Kandyan Saree (Osaria)-1.jpg|150px|right|[[ඔසරිය]] ඇඳි සිංහල කෙල්ලක්.]]
සිංහලයන් අඳුම් භාවිතය කුලය පදනම් කරගෙන සිදුකළ හ යි 17 වන සියවසේ රචිත [[එදා හෙළදිව|එ දා හෙළදිව]] ග්‍රන්ථයේ සඳහන් වෙයි. ඒ අනුව වංශවත් රදලයෝ රන්, රිදී, මුතු, මැණික් එබ්බැවූ ආභරණ සහිත ගාම්භීර ලීලාවක් පෙනෙන සේ ඉතා අලංකාරව වස්ත්‍ර ඇඳි. සාමාන්‍ය මිනිස්සු දණින් මදක් පහත් වන සේ කෙණ්ඩය අඩක් වැසෙන සේ වස්ත්‍ර ඇඳි. ස්ත්‍රීහු ද දණින් මදක් පහත් වන සේ කෙණ්ඩය අඩක් වැසෙන සේ වස්ත්‍ර හැඳැ එය මැ කරකවා ලපැත්ත වැසෙන සේ පටක් සේ කරේ ලා ගත් හ. හීන කුලික ස්ත්‍රීහු දණහිස දක්වා රෙදි කඩක් හැඳැ උඩුකය නග්නව තබා ගත් හ.&lt;ref&gt;https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%9A%E0%B7%94%E0%B6%BD%E0%B6%BA_-_%E0%B7%83%E0%B7%92%E0%B6%82%E0%B7%84%E0%B6%BD_%E0%B7%83%E0%B6%B8%E0%B7%8A%E0%B6%B4%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BB%E0%B6%AF%E0%B7%8F%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%9A&lt;/ref&gt; දකුණු ඉන්දීය නායක්කර් වංශිකයන් පැමිණීමත් සමඟ මෙ රට වංශවත් ස්ත්‍රීහු [[සාරිය]] හා [[ඔසරිය]] හැඳීමට හුරු වූ හ. යටත් විජිත පාලනයත් සමග සිංහල සංස්කෘතියට බටහිර ඇඳුම් ආයිත්තම් විසරණය විය. ඒ අනුව ගවුම, සාය, හැට්ටය, කලිසම, කමිසය, බැනියම ආදිය බටහිරින් විසරණය විය. වර්තමානයේ සිංහලයන් ගේ පිළිගත් ජාතික ඇඳුම වන්නේ ස්ත්‍රීන්ට ඔසරියත් පුරුෂයන්ට සුදු සරම හා අත් දිග කමිසයත් යැ.

== සිංහල ආහාර වර්ග ==
{{ප්‍රධාන ලිපිය|සිංහල බොජුන්}}

=== කුළුබඩු ===
සිංහලයෝ ආහාර පිළියෙල කිරීමෙදි නොමසුරුව කුළුබඩු යොදා ගන්නා අතර ආහාර පිලියෙළ කිරීමට නිවැරදි යැයි සම්මතව පිළිගත් ආහාර වට්ටෝරු යොදා නො ගනිති. මේ නිසා ආහාර වර්ගවල රසය එය පිළියෙල කරන පුද්ගලයා අනුව යම්තම් වෙනස් වේ. එපමණක්ද නොව දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ජීවත්වන ජනතාව, විවිධ ජන වර්ග හා විවිධ ආගමික කොටස් ඔවුන්ගේ චාරිත්‍ර විධිවලට අනුකූලවන ආකාරයට ආහාර වර්ග සකස් කරන බැවින් ඒවායේ රසයන් ද එකිනෙක වෙන් වෙන්ව ගත් කළ වෙනස් වේ.  ආහාරවලට ඒවාට ම ආවේණික වූ විශේෂ රසයක් ඇත.

දකුණු ඉන්දියානු ආහාරවලට වඩා සිංහල ආහාරවල කුළු බඩු රසය ඉහළ අගයක් ගනී. එලෙස ම වැඩි ප්‍රමාණයක් [[මිරිස්]] භාවිතා කරමින් ආහාර පිසීම අතින් ද ශ්‍රී ලංකාව ලෝකයේ ප්‍රමුඛස්ථානයක් හිමි කරගෙන ඇත. මෙයට ප්‍රධාන හේතුවක් වන්නේ ආහාර පිලියෙළ කිරීමේදී සිංහලයන් [[අමු මිරිස්]],[[කොච්චි මිරිස්]] හා [[මාළු මිරිස්]] ලෙස විවිධ ප්‍රභේදවල මිරිස් වර්ග නො මසුරුව භාවිතා කිරීම නිසාය. උපතින්ම කුළු බඩු යෙදූ සැර ආහාර පාන ගැනීමට සිංහලයන්ට හැකියාව තිබුන ද සංචාරකයින්ට එම හැකියාව නැත. ඔවුන් නිතර ම පවසන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ ආහාර පිළියෙල කිරීමේ දී යොදා ගන්නා කුළු බඩු ප්‍රමාණය ඉතාමත් ම වැඩි බවය.මෙහි ප්‍රථිඵලයක් ලෙස බොහෝ දේශීය අවන්හල්වල කුළු බඩු ස්වල්ප වශයෙන් යොදා පිළියෙල කරගන්නා ආහාර සංචාරකයින්ට පිළිගන්වන අතර අපරදිග ආහාර වර්ග ද ඔවුන්ගේ රුචිකත්වය පරිදි ලබා ගත හැක. තවද ශ්‍රී ලාංකිකයින් සාමාන්‍යයෙන් නිවසේ දී ආහාර පිසීමට යොදා ගන්නා මිරිස් ප්‍රමාණයට වඩා අඩු ප්‍රමාණයක් පොදු උත්සව අවස්ථාවල ආහාර පිසීමේ දී යොදා ගනිති.

=== රසකැවිලි ===
&quot;කැවුම්&quot; සිංහලයන් බොහෝ සේ ප්‍රිය කරන රසකැවිලි වර්ගයකි. මෙම රසකැවිලි වර්ගය සදා ගැනීමේ දී හාල් පිටි හා පැණි ප්‍රධාන අමුද්‍රව්‍ය ලෙස යොදා ගන්නා අතර පසුව එය ගැඹුරු තෙලේ රන්වන් පාට වන තෙක් බැද ගනී. කැවුම්වල තවත් ප්‍රභේදයක් වන &quot;මුං කැවුම්&quot; සාදා ගන්නේ මුං ඇට නැමැති ධාන්‍ය වර්ගය යොදා ගැනීමෙනි. මුං ඇට පිටි හා පැණි මිශ්‍ර කර තලපයක් ලෙස සාදා ගෙන එයින් රුවිත හැඩයේ කැබලි කපා, ගැඹුරු තෙලේ බැදීමෙන් මුං කැවුම් පිළියෙල කර ගනී. තව ද සිංහල හා දෙමළ අළුත් අවුරුදු සමයේ දී කිරිබත් සමඟ විවිධ මාදිලියේ රසකැවිලි වර්ග වලින් සංග්‍රහ කිරීම සුලභ දසුනකි.

== සිංහල වෛද්‍යවේදය ==
මූලික ලිපිය [[ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික වෛද්‍යක්‍රම]]

== සිංහල අධ්‍යාපනය ==
සිංහල අධ්‍යාපනය පන්සලේ හාමුදුරුවන් මුල් කරගෙන පිරිවෙන් අධ්‍යාපනය සිදු වුනද ඉංගීසි පාලනයෙන් පසු පාසල් අධ්‍යාපන ක්‍රමය ඇති විය. නමුත් තවමත් දහම් පාසල් අධ්‍යාපනය පවතියි.

සිංහල කලාව

සිංහල ජනතාව ලස්සනට ගෙවල් හදනො.

== සිංහල සාහිත්‍ය ==
{{main|සිංහල සාහිත්‍ය}}
සිංහල සාහිත්‍යය ප්‍රධාන වශයෙන් යුග කිහිපයකට වෙන් කරන අතර, සාහිත්‍යයේ මූලික සාක්ෂ්‍ය හමුවන්නේ අනුරාධපුර යුගයෙහි හා ඉන් අනතුරුව ය. සිංහල සාහිත්‍යයයේ ස්වර්ණමය යුගය ලෙස කෝට්ටේ යුගය සළකයි .

==සිංහල පුද්ගලයෝ==
==කැපී පෙනෙන සිංහලයෝ කිහිපදෙනෙක්==

{{රූප පෙළ|perrow=3
| image1 = Anagarika_Dharmapala.jpg  
| caption1 = [[අනගාරික ධර්මපාල]]
| image2 = Sir Ponnambalam Ramanathan (1851-1930).jpg 
| caption2 = [[පොන්නම්බලම් රාමනාදන්]]
| image3 = Arch_Oswald.jpg
| caption3 = ඔස්වෝල්ඩ් ගෝමිස් පියතුමා
| image4 = Venerable_Migettuwatte_Gunananda_Thera_(1823-1890).jpg  
| caption4 = [[මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමි]]
| image5 = Statue_Of_Most_Venerable_Wariyapola_Sri_Sumangala_Maha_Thera.jpg  
| caption5 = [[වාරියපොල ශ්‍රී සුමංගල හිමි]]
| image6 = Sri_Dhammananda.jpg 
| caption6 = ශ්‍රී ධම්මානන්ද හිමි
| image7 = Anuradhapura17.jpg  
| caption7 = [[දුටුගැමුණු රජ]]
| image8 = Statue_of_Parakramabahu_in_Polonnaruwa.jpg  
| caption8 = [[පළමුවන පරාක්‍රමබාහු රජ]]
| image9 = King_Vimaladharmasuriya_I.jpg  
| caption9 = [[පළමුවන විමලධර්මසූරිය රජ]]
| image10 = Most_Venerable_Hikkaduwe_Sri_Sumangala_Thera_(1827-1911).jpg 
| caption10 = හික්කඩුවේ ශ්‍රී සුමංගල හිමි
| image11 = Queen_Viharamahadevi.jpg 
| caption11 = [[විහාරමහා දේවිය]]
| image12 = Pandith_W._D._Amaradeva.jpg | caption12 = [[අමරදේව]]
| image13 = Lester_1.jpg 
| caption13 = [[ලෙස්ටර් ජේම්ස් පීරිස්]]
| image14 = Kumaratunga_Munidasa_(1887-1944).jpg 
| caption14 = [[කුමාරතුංග මුනිදාස]]
| image15 = Brahmachari_Walisingha_Harischandra_(1876-1913).jpg 
| caption15 = [[වලිසිංහ හරිශ්චන්ද්‍ර]]
| image16 = Cyril_Ponnamperuma_analyzing_a_moon_sample.jpg 
| caption16 = [[සිරිල් පොන්නම්පෙරුම]]
| image17 = Dr.Sarath_Gunapala.jpg 
| caption17 = [[සරත් ගුණපාල]]
| image18 = Nalin_de_Silva_(2006).jpg 
| caption18 = [[නලින් ද සිල්වා]]
| image19 = Chandra-Wickramasinghe.jpg | caption19 = [[චන්ද්‍රා වික්‍රමසිංහ]]
| image20 = W.S.Karunaratna_(1928-1986)_(WSK_with_Warren_Christopher_Crop).jpg 
| caption20 = ඩබ්ලිව්.එස්. කරුණාරත්න
| image21 = Official_Photographic_Portrait_of_Don_Stephen_Senanayaka_(1884-1952).jpg 
| caption21 = [[ඩී.එස්. සේනානායක]]
| image22 = Official_Photographic_Portrait_of_S.W.R.D.Bandaranayaka_(1899-1959).jpg 
| caption22 = [[එස්.ඩබ්.ආර්.ඩී. බණ්ඩාරනායක]]
| image23 = Sirimavo_Ratwatte_Dias_Bandaranayaka_(1916-2000)_(Hon.Sirimavo_Bandaranaike_with_Hon.Lalith_Athulathmudali_Crop).jpg 
| caption23 = [[සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායක]]
| image24 = Malani_Senehelatha_Fonseka.jpg 
| caption24 = [[මාලිනී ෆොන්සේකා]]
| image25 = Weeramantry.jpg 
| caption25 = ක්‍රිස්ටෝපර් වීරමන්ත්‍රී
| image26 = King_Rajasingha_II_(1608-1687).jpg 
| caption26 = [[දෙවන රාජසිංහ රජ]]
}}

===නූතන සිංහලයෝ===
වත්මන් සිංහල සමාජය ඉතාමත් උගත් සහ ශික්ෂිත තත්ත්වයක පවතින අතර අන් සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල් හා සැසැඳූ විට ජන සාක්ෂරතාවය ඉතා ඉහළ 95% ක අගයක් ගනී. තවද, ජගත් සෞඛ්‍ය ප්‍රවර්ධන ප්‍රතිපත්තියට අනුව, ආයුකාල අපේක්ෂාවද අවුරුදු 72 ක් වැනි සතුටුදායක මට්ටමක තිබේ. පවත්නාවූ කාන්තා විමුක්තිය සහ ස්ත්‍රී-පුරුෂ සමානතාව හේතුකොටගෙන ලොව ප්‍රථම අගැමතිණිය [[සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායක]] සහ හිටපු ජනාධිපතිනිය [[චන්ද්‍රිකා කුමාරතුංග]] වැන්නන්ගේ දේශපාලනික නායකත්වය ද කැපීපෙනේ. ඉන්දියාව සහ අන් ආසියානු රටවල් හා ගත්කල සිංහලයෝ ස්ථාවර උපත් අනුපාතිකයක් සහ අඩු ජනගහණ වර්ධන ප්‍රතිශතයක් පෙන්වති.

==ආශ්‍රිත ලිපි==
* [[සිංහලේ රාජාවලිය]]
* [[පූර්ව බෞද්ධ ශ්‍රී ලංකාවේ ජන ආගමික විශ්වාස]]

== වැඩිදුර මූලාශ්‍ර ==

* De Silva, K.M. ''History of Sri Lanka'' (Univ. of Calif. Press, 1981)
* Gunasekera, Tamara. ''Hierarchy and Egalitarianism: Caste, Class, and Power in Sinhalese Peasant Society'' (Athlone 1994).
* Roberts, Michael. ''Sri Lanka: Collective Identities Revisited (Colombo-Marga Institute, 1997).
* Wickremeratne, Ananda. ''Buddhism and Ethnicity in Sri Lanka: A Historical Analysis'' (New Dehli-Vikas Publishing House, 1995).

== මූලාශ්‍ර ==
[[Category:සිංහල ජාතිය]]
[[Category:ජාතීන් - ශ්‍රී ලංකාව]]
[[Category:ශ්‍රී ලංකා‌වේ ජන සමාජය]]
&lt;references /&gt;

== බාහිර සබැඳි ==

* {{loc}} - [http://countrystudies.us/sri-lanka/ Sri Lanka]
* [http://hpgl.stanford.edu/publications/AJHG_2003_v72_p313-332.pdf The Genetic Heritage of the Earliest Settlers Persists Both in Indian Tribal and Caste Populations, Am. J. Hum. Genet. 72:313–332, 2003.]
* [http://www.biomedcentral.com/1471-2156/5/26 ''Most of the extant mtDNA boundaries in South and Southwest Asia were likely shaped during the initial settlement of Eurasia by anatomically modern humans'', Biomedical Central, BMC Genetics 2004, 5:26]
* [http://www.statistics.gov.lk/population/index.htm Department of Census and Statistics-Sri Lanka]
* [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=sin Ethnologue-Sinhala, a language of Sri Lanka]
* [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/ce.html#People CIA Factbook-Sri Lanka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050908083103/http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/ce.html#People |date=2005-09-08 }}
* ''Genetic Clues to Dispersal in Human Populations: Retracing the Past from the Present'' (2 MARCH 2001 VOL 291 SCIENCE). [http://natvet.sh.se/jna/Human_evolution_a.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060617023148/http://natvet.sh.se/jna/Human_evolution_a.pdf |date=2006-06-17 }}</text>
      <sha1>3gswfe00901gerk74fjyl3dm84o4mnc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799661</id>
      <parentid>799659</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T04:54:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* ආශ්‍රිත ලිපි */</comment>
      <origin>799661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91399" sha1="orxmfmqhl2johscowdcvz7dl7g8ae6h" xml:space="preserve">{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
{{පිළිබඳ|ජාතිය|වෙනත් භාවිතා|සිංහල (බහුරුත්හරණය)}}
{{තොරතුරුකොටුව මිනිස් ජාතීන්
| group            = සිංහල ජාතිය
| native_name      = සිංහලයෝ
| native_name_lang = 
| image            = Sinhalese_Wedding_Ceremony.jpg
| caption          = සාම්ප්‍රදායික සිංහල විවාහ මංගල්‍යයක්
| pop              = {{Circa|17 million|lk=yes}}&lt;ref name=&quot;Sinhala&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ethnologue.com/language/sin|title=Sinhala|work=Ethnologue}}&lt;/ref&gt;
| region1          = {{flag|Sri Lanka}}
| pop1             = 16.2 million (74.9%) &lt;small&gt;(2012)&lt;/small&gt;
| ref1             = &lt;ref name=&quot;statistics.gov.lk&quot;&gt;{{cite web|title=A2 : Population by ethnic group according to districts, 2012|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop42&amp;gp=Activities&amp;tpl=3|publisher=Department of Census &amp; Statistics, Sri Lanka}}&lt;/ref&gt;
| region2          = {{flag|Australia}}
| pop2             = 130 000 &lt;small&gt;පමණ (2016)&lt;/small&gt;
| ref2             = &lt;ref&gt;{{cite journal |title=Sri Lanka-born Community Information Summary |journal=Department of Home Affairs |url=https://www.homeaffairs.gov.au/mca/files/2016-cis-sri-lanka.PDF |access-date=2 September 2021 |archive-date=28 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210928050300/https://www.homeaffairs.gov.au/mca/files/2016-cis-sri-lanka.PDF |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;{{Failed verification|date=February 2022}}
| region3          = {{flag|United Kingdom}}
| pop3             = ~110,000 &lt;small&gt;පමණ (2010)&lt;/small&gt;
| ref3             = &lt;ref&gt;{{Cite journal|title=The Sinhalese Buddhist Diaspora in the United Kingdom: Negotiating Sinhalese Identity|journal=[[Liverpool John Moores University]]|url=https://researchonline.ljmu.ac.uk/id/eprint/11772/1/2019nandasinghephd.pdf|last=Wijenayake|first=N. A. J.|date=2019-12-16|issue=10.24377/LJMU.T.00011772}}&lt;/ref&gt;
| region4          = {{flag|United States}}
| pop4             = ~41,000 &lt;small&gt;පමණ (2016)&lt;/small&gt;
| ref4             = &lt;ref&gt;{{cite news |title=SPECIAL CONCERNS FOR SRI LANKAN AMERICAN VOTERS – FOREIGN POLICY AND TERRORISM |url=https://srilankanamericans.com/index.php/2021/03/06/special-concerns-for-sri-lankan-american-voters-foreign-policy-and-terrorism-by-anjelika-silva/ |access-date=2 September 2021 |work=Sri Lankan American Action Coalition |archive-date=2 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210902223229/https://srilankanamericans.com/index.php/2021/03/06/special-concerns-for-sri-lankan-american-voters-foreign-policy-and-terrorism-by-anjelika-silva/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| region5          = {{flag|Canada}}
| pop5             = 35,000 &lt;small&gt;පමණ (2021)&lt;/small&gt;
| ref5             = &lt;ref&gt;{{cite web|title=Knowledge of languages by age and gender: Canada, provinces and territories, census divisions and census subdivisions|url=https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810021601|website=Census Profile, 2021 Census|date = 7 May 2021|publisher=Statistics Canada Statistique Canada|access-date=3 January 2023}}&lt;/ref&gt;
| region6          = {{flag|Singapore}}
| pop6             = ~25,000 &lt;small&gt;(2016)&lt;/small&gt;
| ref6             = {{citation needed|date=June 2019}}
| region7          = {{flag|Malaysia}}
| pop7             = ~10,000 &lt;small&gt;(2009)&lt;/small&gt;
| ref7             = &lt;ref&gt;[http://thestar.com.my/metro/story.asp?file=/2009/11/11/central/5069773&amp;sec=central Stuart Michael. (2009). A traditional Sinhalese affair] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121015093315/http://thestar.com.my/metro/story.asp?file=%2F2009%2F11%2F11%2Fcentral%2F5069773&amp;sec=central|date=15 October 2012}}. Last accessed 3 March 2010.&lt;/ref&gt;
| region8          = {{flag|New Zealand}}
| pop8             = 9,171 &lt;small&gt;(2018)&lt;/small&gt;
| ref8             = &lt;ref&gt;{{cite web|title=2018 Census ethnic group summaries {{!}} Stats NZ|url=https://www.stats.govt.nz/tools/2018-census-ethnic-group-summaries/sinhalese|access-date=2021-01-02|website=www.stats.govt.nz|publisher=[[Statistics New Zealand]]|at=Sinhalese ethnic group}}&lt;/ref&gt;
| region9          = {{flag|India}}
| pop9             = ~4,200
| ref9             = {{citation needed|date=June 2019}}
| languages        = [[සිංහල භාෂාව|සිංහල]]
| religions        = අතිප්‍රමුඛව: [[File:Dharma Wheel.svg|18px]] [[ථේරවාද බුදු දහම|ථේරවාදී බෞද්ධ]]&lt;br /&gt; 
| related          = [[South Asian ethnic groups]]&lt;ref name=&quot;gd&quot;&gt;{{cite journal |last1=Kirk |first1=R. L. |title=The legend of Prince Vijaya — a study of Sinhalese origins |url=https://archive.org/details/american-journal-of-physical-anthropology_1976-07_45_1/page/91 |journal=American Journal of Physical Anthropology |date=July 1976 |volume=45 |issue=1 |pages=91–99 |doi=10.1002/ajpa.1330450112  | issn = 0002-9483 }}&lt;/ref&gt;
}}

'''සිංහල ජාතිය''' යනු ශ්‍රී ලංකාව නිජබිම වන වර්ගයකි. ශ්‍රී ලංකාවේ බහුතර ජන වර්ගය සිංහල වේ. මෙම ජනතාවට ආවේණික බස [[සිංහල භාෂාව|සිංහල බස]]වේ. පුරාන සිංහලයන්ගේ මෙන්ම බහුතර සිංහලයන්ගේ ප්‍රධාන ධර්මය [[ඉන්දියාව|ඉන්දියානු අර්ධද්වීපයෙන්]] මෙරටට ආ [[බුද්ධ ධර්මය|බුද්ධදර්මයයි]]. 

වර්ථමානයේ ශ්‍රී ලංකාවේ අමතරව [[ඕස්ට්‍රේලියාව]], [[එක්සත් රාජධානිය]] වැනි ඉංග්‍රීසි බස කථා කරන රටවල ස්ථිරවද, මැද පෙරදිග රටවල තාවකාලිකවද සැලකිය යුතු සිංහල ජනතාවක් ජීවත් වෙ.

== ඉතිහාසය ==
===ප්‍රාග් ඉතිහාස යුගය ===
හෙළයේ (සිංහලයේ) ආරම්භය ලෙස මීට වසර දස දහස් ගණනක් ඈත අතීතය දැක්විය හැකි ය. හෙළයේ පාලනය ධුරන්ධර ව සිටියේ සූර්‍ය වංශිකයන් ය. අරිසෙන් අහුබුදු ශූරීන්ගේ &quot;බලි තරු රාවණ ගැමුණු විජයබා...&quot; යන පැදි පෙළෙහි මුල් රජවරු තිදෙනා මෙම වංශාවලියේ ප්‍රෞඪ රජවරු ය. හෙළයා කර්මාන්ත/කාර්‍යභාරය අනුව කුල ගෝත්‍ර සතරකට බෙදුණහ. එනම් යක්ඛ, නාග, දේව, රාක්ෂ යි. රාක්ෂ යන පදයෙහි රකුස් යනුවෙන් ය. එනම් කුස රකින්නෝ ය. කුස රැකෙන්නේ ගොවිතැන් නිසාවෙනි. ඔවුන් ගොවියෝ වූහ. නාග ගෝත්‍රිකයෝ දක්ෂ නාවිකයෝ පිරිසක් වූහ. එමෙන් ම වාරි කර්මාන්තයේ ද 
වෙළඳාමෙහි ද දක්ෂයෝ වූහ. යක්ෂ ගෝත්‍රිකයන් කම්මල් වැඩට උපන් හපන්නු විය. ඔවුහු ලෝහ කර්මාන්තයේ නිරත වූහ. දේව ගෝත්‍රිකයෝ තරමක් ආධ්‍යාත්මික ජීවිතයක් ගෙවූ ඍෂිවරුන් පිරිසක් විය. එමෙන් ම ළමා පරපුරට ශිප්ල දුන් ගුරු දේවයන්ලා ද මොවුන් ම විය. 

===විජයාගමනය===
ඉන්දියාවේ ''සිංහපුර'' දේශයෙන් පිටුවහල් කෙරුනු ''විජය'' කුමරු [[ලක්දිව|ලක්දිවට]] ගමන්කොට  [[ලක්දිව|ලක්දිව]] සිටි යක්ශ නාග දේව යන අනාර්‍ය ගෝත්‍රයන් යටපත් කරමින් අප දන්නා සිංහල සමාජය සහ සිංහල සංස්කෘතිය ගොඩනගා ඇත. විජය සහ ඔහුගේ කණ්ඩායම දිවයිනේ පෙර වැසියන් ඔවුන්ගේ සිරිසවත්තු නගරයෙන් අවතැන් කළහ. යක්ෂ නායකයකුගේ දියණියක වූ ''කුවේණිය'' සමඟ ''විජයගේ'' විවාහය තම්බපණ්ණි රාජධානිය පාලනය කිරීමට ඔහුට ඇති හැකියාව තහවුරු කරන්නට ඇත.

එකල සමාජය මනා ව සංවිධානය වූ බවක් පෙනී යන එක් ප්‍රධාන සන්ධිස්ථානයක් නම් විජයගේ ලංකාගමනයත් සමඟ කුවේණිය විසූ රාජධානිය දක්වාලන කොටසයි. මෙහිදී එම ප්‍රදේශය(තම්මැන්නාව) පාලනය කරන ලද්දේ කුවේණියගේ වැඩුමහල් සොහොයුරු කාලසේන රජතුමා විසිනි. මෙතුමා එම වංශගේ අවසාන පුරුෂයා විය. එමෙන් ම එකල පැවති තාක්ෂණ භාවිතයට එක් සරල උදාහරණයක් නම් කුවේණික කපු කටිමින් සිටි කපු රෝදයයි. කපු රෝදය යනු කපු නූල් විවීම පහසු කරලීමට යොදාගන්නා උපකරණයකි. මේ සඳහා යොදා ගෙන ඇත්තේ ද සරල වූත් තාක්ෂණයකි. තව ද එකල පටන් ගොවිතැන් කිරීමට යොදාගත් කෘෂි ආම්පන්න කට්ටලයක් හෙළයා සතු ය. එමෙන් ම ඒ හා සබැඳි ව්‍යවහාර ඇතුළත් කමත් බස වැනි අනු භාෂා ද හෙළයාටම ආවේණික වූ දේවල් ය. හෙළයේ විස්මිත ශාස්ත්‍ර වල ප්‍රායෝගික භාවිතය ද මේ අනුසාරයෙන් ම මෙසේ දක්වාලිය හැක. මෙමඟින් විජයාගමනයට පෙර පටන් මෙරට දියුණු ශිෂ්ටාචාරයක් පැවති බවට සාධක මෙම කථා පුවත තුළින් ම උකහා ගත හැක.

===මහින්දාගමනය===
මහින්දාගමනයත් හා සමකාලීන ව සිදු වූ  දුමින්දාගමනය සමඟ ද මෙරටට ඉතා අනර්ඝ වූ දායාද කිහිපයක් ලැබුණු බව නොරහසකි. මහින්දාගමනයෙන් නිර්මල බුදු දහමත්, දුමින්දාගමනයෙන් ජය ශ්‍රී මහා බෝ සමිඳුන්ව ද, අටළොස් කුලයක ශිල්පීන් ද මෙරටට පැමිණ මේ දේශය තවත් සශ්‍රීක කළහ. 
    
[[පණ්ඩුකාභය රජ]] දවස හෙළයන්ගේ එක්තරා ස්වර්ණමය යුගයකි. මන්දයත්, සියලු කුළ ගෝත්‍ර එකාවන් ව භාරතීයයන් ගෙන් ගැලවීමට සටන් කළ කාල පරාසයකි. පණ්ඩුකාභය කුමාරයාගේ මාමාවරුන් සමඟ සටන් කරනු වස් සේනා සංවිධානය කරන ලද්දේ රිටිගල කන්ද අභියස ය. මෙය යක්ෂයින්ගේ අඩවියයි. එම යක්ෂ කුල පරම්පරාව දුටුගැමුණු රජසමය තෙක් එම ප්‍රදේශය භාරව සිටි බවට ඉතිහාසය සක්ෂි දරයි (රිටිගල පරපුරේ කැපී පෙනෙන පුරුකක් නම් &lt;b&gt;රිටිගල ජයසේන&lt;/b&gt; සෙනෙවිතුමා ය). මාමාවරුන් සමඟ කරනා සටන් ජයග්‍රහණය කරනා පණ්ඩුකාභය කුමරු මේ ලංකාද්වීපය සෞභාග්‍ය කරා යන්නා වූ මාවතකට ගෙන ගිය පාලක රත්නයකි. පසුකාලීන ව රාජ්‍යත්වය ලබාගත් ගැමුණු රජ දවස ද හෙළ ඉතිහාසයේ ස්වර්ණමය යුගයක් විය. හෙළය නැවත වරක් එක්සෙසත් කොට දකුණු ඉන්දීය ආක්‍රමණ වලට එරෙහි ව සටන් කොට රටත් දැයත් බුද්ධ ශාසනයත් ආරක්ෂා කිරීමට දුටුගැමුණු මහරජතුමා මූලිකත්වය ගෙන කටයුතු කළේ ය. සතුරා පැරදවූ නමුත් ඔහුට නිසි ගෞරවය ලබා දී ඔහුගේ අවසන් කටයුතුකොට, සතුරාගේ සොහොන අභියස දී පවා ජනතාවට ගරු බුහුමන් කරන මෙන් ආඥා කළ උදාරතර ගතිගුනෙන් අනූන පාලකයෙකු ලෙස දුටුගැමුණු මහරජතුමා ඉතිහාසගත විය.

==භූගෝලීය පැතිරුම ==

සිංහලයෝ බහුතරයක් ශ්‍රී ලංකාවේ වෙසෙති. තව ද සැලැකිය යුතු ජනගහනයක් [[එක්සත් රාජධානිය|එක්සත් රාජධානියේ]], [[එක්සත් ජනපදය|එක්සත් ජනපදයේ]], [[මැද පෙරදිග]] සහ [[ඔස්ට්‍රේලියාව|ඔස්ට්‍රේලියාවේ]] වෙසෙති.

[[ඉන්දියන් සාගරය]] මධ්‍යයෙහි ලෝක වෙළෙඳ මාර්ගවල සන්ධිස්ථානයක් ලෙස පැවැතීම නිසා, ශ්‍රී ලංකාව අවිකල්පයෙන්ම සිංහල සහ දමිළ ජාතීන්ට අමතරව කුඩා ප්‍රමාණයේ අරාබි, චීන සහ [[බර්ගර් ජනයා|බර්ගර්]] (ලන්දේසි මිශ්‍ර) ප්‍රජාවන්ට සෙවණ සපයයි. 

වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ රාජ්‍ය භාෂා ත්‍රිත්වය අතුරින් මුල් තැනක් හිමි වන්නේ සිංහල භාෂාවට යි. අද භාවිත වන සිංහල භාෂාවෙහි [[පාලි]], [[සංස්කෘත]], [[ලන්දේසි]], [[පෘතුගීසි]] යනාදී භාෂාවලින් සුළු සුළු වදන් සම්බන්ධ වී ඇති බවට පෙනී යයි.

== ආගම ==
===විජයාගමනයට පෙර යුගය===
අතීතයේ සිංහලයන් අතර  ගස්, ගල්, ඉර, හඳ, තරු වැනි දෑ සහ [[තිස්තුන්කෝටියක් දෙවි දේවතාවියෝ|මළ ගිය පුද්ගලයින්ට දේවත්වයෙන්]] සැලැකීම පැවැතිණි. විවිධ වන්දනාමාන කළ ප්‍රධාන ගෝත්‍ර කිහිපයෙකි.

===විජයාගමනයට පසු යුගය===
ලංකාවේ ප්‍රචලිත වූ මුල්ම පිටස්තර ආගම හෝ දහම වන්නෙ [[බුදු දහම]] යි. එය ඉන්දියානු අර්ධද්වීපයේ විවිධ පුද්ගලයින් සහ භික්ෂු භික්ෂුණියන් විසින් මෙ රටට ගෙනඑන ලදී.
===බටහිර ආක්‍රමණයන්ට පසු යුගය===
පසුකාලීනව ක්‍රි.ව. 16 සහ 20 සියවස් අතර බටහිර පූජකවරුන් විසින් සිංහලයන් අතර ඇන්ග්ලිකන්, රෝමානු කතෝලික වැනි ක්‍රිස්තියානි ආගම් ද ප්‍රචාරය කෙරුණි.
===වත්මන===
වර්තමානයේ සිංහල ජනයා ගෙන් වැඩි කොටසක් ථේරවාදී බුදුනුවන් වන අතර ඊට සමගිමීව බොහෝ ජනයා තවමත් [[තිස්තුන්කෝටියක් දෙවි දේවතාවියෝ]] ඇදහීම ද දක්නට ලැබේ. හින්දු, ඉස්ලාම් සහ ක්‍රිස්තියානි ආගම් වල සිංහලයෝ ද වෙති.&lt;ref&gt;https://culturalatlas.sbs.com.au/sri-lankan-culture/sri-lankan-culture-religion&lt;/ref&gt;

== භාෂාව ==
{{main|සිංහල භාෂාව}}
සිංහල ජනයා ගේ මව් බස [[සිංහල භාෂාව|සිංහල]] යි. අද වන විට මිලියන 20 කට අධික සිංහල සහ මිලියන 3කට අධික සිංහල නොවන ජනගහනයක් සිංහල භාෂාව භාවිත කරති.  සිංහල ප්‍රධාන වශයෙන් මෙරට විසූ ජනතාව භාවිත කළ භාෂාවකි. ඒ සමයේ දී කියැවීමට මෙන් ම ලිවීමට ද අක්ෂර කලාවක් පැවති බවට පුරාණ සෙල්ලිපි අධ්‍යනය කිරීමෙන් වටහා ගත හැකි යි. දුමින්දාගමනයත් සමඟ පැමිණි උගත් වියත්තු මෙම භාෂාවට ඇතැම් කොටස් එක් කොට තවත් වැඩිදියුණු කළ හ. මේ සඳහා ප්‍රධාන වශයෙන් ම භාවිත වූයේ පාලි හා සංස්කෘත යන භාෂා ද්විත්වයයි. මේ සමඟ ම සිංහල භාෂාවේ සීඝ්‍ර උන්නතියක් දැකිය හැක. විවිධ පොතපත රචනා කිරීමට ද මෙය මහඟු පිටිවහලක් වූ බව පෙනේ. සංස්කණය කරන ලද සිංහල භාෂාවේ මුල් ම ව්‍යාකරණ ග්‍රන්ථය නම් [[සිදත් සඟරාව]] යි. පසුකාලීන ව විවිධ ගත්කතුවරු විසින් ග්‍රන්ථ බොහොමයක් රචනා කර ඇති බව සඳහන් ය. එ මෙන් ම බොහෝ භාෂාවල දැකගත නොහැකි &quot;ඇ&quot;කාරය ද සිංහල භාෂාවෙහි අන්තර්ගත ය.

වර්තමානයේ ශ්‍රී ලංකාවෙන් පිටත වෙසෙන සිංහල ජනයා සහ ශ්‍රී ලංකාවේ නගර ආශ්‍රිත ධනවතුන් ගේ දරුවන් [[ඉංග්‍රීසි බස]] මූලිකව භාවිතා කරනු දක්නට ලැබේ.

==සිංහල ඉලක්කම්==
{{main|සිංහල ඉලක්කම්}}
සිංහලයට ආවේණික වූ කේත ඉලක්කම් ඈත අතීතයේ සිට ම මෙම ඉලක්කම් භාවිත කොට ඇත. මහනුවර යුගය තෙක්ම මෙම ඉලක්කම් භාවිත කොට ඇති බවට සාක්ෂි ලැබේ. පසුකාලීනව පෘතුගීසි, ලන්දේසි, ඉංග්‍රීසි බලපෑමෙන් හින්දු-අරාබි ඉලක්කම් හදුන්වා දීමත් සමග සිංහල ඉලක්කම් අභාවයට ගොස් ඇත. සිංහල යුනිකොඩ් තුලට සිංහල ඉලක්කම් ඇතුළු කිරීමෙ යොජනාවක් ඇත

සිංහල ඉලක්කම් පිළිබදව සිංහලීස් ග්‍රැමර් නම් කෘතියෙහි සඳහන්කර ඇත. 

සිංහල අක්ෂර භාවිත කරමින් ඉලක්කම් ලිවීමේ ක්‍රමයක් පැරණි සිංහලයන් විසින් භාවිත කර ඇත.මේවා ලිත් ලකුණු යනුවෙන් හදුන්වයි.එයට හේතුව මෙම ඉලක්කම් ප්‍රධාන වශයෙන් ජෝතිෂ්‍ය කටයුතු සහදා යොදාගත් බැවිනි.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ඉලක්කම !! අක්ෂරය !! අක්ෂර නාමය
|-
| 1 || ේ || කොම්බුව
|-
| 2 || න || නයන්න
|-
| 3 || නා || නායන්න
|-
| 4 || ජ || ජයන්න
|-
| 5 || ද || දයන්න
|-
| 6 || ැ || ඇක්ම 
|-
| 7 || උ || උයන්න
|-
| 8 || ර || රයන්න
|-
| 9 || නි || නියන්න
|-
| 10 || ේ || හල්කොම්බුව
|}
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
මෙම අක්ෂර ක්‍රමයේ දී ඕනෑම සංඛ්‍යාවක් හල් කිරීමේ දී එය දහයෙන් වැඩිවේ.උදාහරණ ලෙස න්=20 නා්=30 ජ්=40 ද්=50 වශයෙනි.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
තවද කටපය සංඛ්‍යා නම්වූ කේත ක්‍රමයක්ද ඇක.&lt;br /&gt;
කාදි ටාදි යකාරාදී නවසංඛ්‍යා ප්‍රකීර්තා&lt;br /&gt;
පදයං පංව ස‍ඛ්‍යො ශුන්‍යාශ්ඡරඤනා ඉති&lt;br /&gt; යන ඉහත ශ්ලෝකයෙන් ඒබව දැක්වේ.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*  1=ක.ට.ප.ය
*  2=ඛ.ඨ.ඵ.ර
*  3=ග.ඩ.බ.ල
*  4=ඝ.ඪ.භ.ව
*  5=ඞ.ණ.ම.ශ
*  6=ච.ත.ස
*  7=ඡ.ථ.ෂ
*  8=ජ.ද.හ
*  9=ඣ.ධ.ළ
*  0=ඤ.න

=== අක්ෂර මාලාව ===
{{main|සිංහල අකුරු}}
ව්යාරකරණ යන පදය සංස්කෘත පදයකි. මෙහි සරළ අදහස වන්නේ නිරාකරණය කිරීම, පැහැදිලි කිරීම හෝ විස්තර කිරීම යන්නයි. ඒ අනුව සිංහල භාෂාවේ ව්යාමකරණය යනු සිංහල බසෙහි ස්වරූපය නිරාකරණය කිරීම, පැහැදිලි කිරීම යන්නයි. සිංහල භාෂාවේ ව්යායකරණ පිළිබද අදට ගරු කරන ග්‍රන්ථය වන්නේ සිදත් ස`ගරාවයි. 13 වන සියවසේ දෙවන පැරකුම් රජ කාලයේ දේවපතිරාජ පරිවෙනාධිපති හිමියන් විසින් මෙය රචනා කරන ලදැයි සැලකේ. ඊට අනුව වියරණ විධි 20 ක් ස`දහන් වේ. “එබැවින් සං සද ලිගු විබත් සමස් පියවි පස කිරිය ලොප් දෙස් අගම් පෙරරූ දෙරූ පෙරැලි වැඩි අඩු නිපා නියම් අනියමන් අවිදුමන් විදි වී විසි වැදෑරුම් වියරණ විධි සපයා” මෙහි දැක්වෙන පරිදි පලමුවන වියරණ විධිය “සං” හෙවත් අක්ෂර වේ. “අක්ෂ” යනු සලකුණුයි. “ර” යනු හැඩවීමයි. ජීවයක් සහිත අකුරක් වීමට නම් ශබ්ද සංකේතය හැඩවිය යුතුය. අක්ෂරය භාෂාවේ කුඩාම ඒකකය යි. අක්ෂරයක් සම්මත පිළිවෙලට පෙල ගැස්වීමෙන් අක්ෂර මාලාව නිර්මාණය වේ. පළමු වරට ලිඛිතව හමුවන නිශ්චිත සිංහල අක්ෂර මාලාව වන්නේ “සිදත් සගරා හෝඩිය” යි. “පණකුරු පසෙක් එද - ලුහු ගුරු බෙයින් දසවේ ගතකුරු ද වේ විස්සෙක් - වහරය යුහු සිය බසැ“ ඉහත පාඨයට අනුව ලුහුගුරු (කෙටි දීර්ඝ) ප්රා.ණාක්ෂර 10 ක් ද ගාත්රාික්ෂර 20 ක් ද සහිත වූ සිදත් හෝඩියෙහි අක්ෂර මාලාව 30 කි. අ. ආ. ඉ. ඊ. උ. ඌ. එ. ඒ. ඔ. ඕ. ක ඛ ජ ට ඩ න ත ද ණ ප බ ම ය ර ල ව ස හ ල අං මෙම හෝඩියේ ‘ඇ, ඈ සහ අඃ’ නැත. මෙහි ඉහත අක්ෂර අන්තර්ගත නොවූව ද සාමාන්යද ව්ය වහාරයේ පැවති බැවින් විවිධ තර්ක විතර්ක පැන නැගුණි. ඒ මත ‘ඇ, ඈ’ අක්ෂර දෙක සහිතව ශුද්ධ සිංහල අක්ෂර මාලාව නිර්මාණය වේ. මින් අනතුරුව සංස්කෘත භාෂාවේ බලපෑම මත ප්රාකථමික විස්තෘත සිංහල හෝඩිය නිර්මාණය වේ. වදන් කවි පොතෙහි අන්තර්ගත මෙහි සම්පූර්ණ අක්ෂර 50 කි. ස්වර 14 ක් හා ව්යංොජන් 36 ක් එහි ඇත. ඉන් අනනතුරුව නිර්මාණය වූ විස්තෘත සිංහල හෝඩිය (මිශ්ර4 සිංහල හෝඩිය) අක්ෂර 54 න් යුක්ත වේ. මෙහි අන්තර්ගත “ඇ, ඈ, ඒ, ඕ” අක්ෂර 04 මිශ්ර6 සිංහල හෝඩියේ අන්තර් ගත නොවේ. ලේඛණ වියවුල් හා විවිධ ගැටළු පැනනැගීම හේතුවෙන් 80 දශකයේ අගභාගයේ ජාතික අධ්යාැපන ආයතනය මගින් සිංහල ලේඛණ රීතිය නමින් පොතක් එලි දක්වමින් නූතන සිංහල අක්ෂර මාලාව හදුන්වා දුනි. මෙහි සම්පූර්ණ අක්ෂර 60 කි. මිශ්රස සිංහල හෝඩියේ සඤ්ඤක අක්ෂර 05 සහ ෆ අක්ෂරය එකතු වීමෙන් නූතන සිංහල අක්ෂර මාලාව නිර්මාණය වී ඇත. මෙහි ස්වර 18 ක් හා ව්යොඤ්ඤන 42 ක් අන්තර්ගත වේ.
{| class=&quot;wikitable&quot; href=&quot;ශ්‍රී ලංකාව&quot;
&lt;th&gt;අ&lt;/th&gt;
! href=&quot;Category:Articles with unsourced statements&quot; |ආ
!ඇ
!ඈ
!ඉ
!ඊ
! href=&quot;බෙංගාලය&quot; |උ
! href=&quot;විජය කුමරු&quot; |ඌ
! href=&quot;පණ්ඩුකාභය රජ&quot; |එ
! href=&quot;බෙංගාලය&quot; |ඒ
! href=&quot;විජය කුමරු&quot; |ඔ
! href=&quot;මහාවංශය&quot; |ඕ
! href=&quot;ක්‍රි.පූ. 4වන ශතවර්ශය&quot; |(අං)
|- href=&quot;පාලි&quot;
| href=&quot;මහාවංශය&quot; |ක
| href=&quot;ක්‍රි.ව. 13වන ශතවර්ශය&quot; |කා
| href=&quot;ධම්මකිත්ති තෙරණුවන්&quot; |කැ
| href=&quot;චූලවංශය&quot; |කෑ
| href=&quot;අනුරාධපුර රාජධානිය&quot; |කි
| href=&quot;පොළොන්නරු රාජධානිය&quot; |කී
| href=&quot;අශෝක අධිරාජයා&quot; |කු
| href=&quot;මිහිඳු තෙරණුවන්&quot; |කූ
| href=&quot;ක්‍රි.පූ. 4වන ශතවර්ශය&quot; |කෙ
| href=&quot;ශ්‍රී ලංකාව&quot; |කේ
| href=&quot;බුදු දහම&quot; |කො
|කෝ
|ක්
|- href=&quot;ඉන්දු-ආර්ය&quot;
| href=&quot;ස්ටැන්ෆර්ඩ් සරසවිය&quot; |ග
|ගා
|ගැ
|ගෑ
| href=&quot;ඉන්දියන් සාගරය&quot; |ගි
| href=&quot;බර්ගර් ජාතිය&quot; |ගී
|ගු
|ගූ
|ගෙ
| href=&quot;මහින්දාගමනය&quot; |ගේ
| href=&quot;සිංහල දේවගම&quot; |ගො
| href=&quot;මහින්දාගමනය&quot; |ගෝ
| href=&quot;බුද්ධාගම&quot; |ග්
|- href=&quot;රජරට&quot;
| href=&quot;බුද්ධාගම&quot; |ජ
| href=&quot;සිංහල දේවගම&quot; |ජා
| href=&quot;බටහිර ක්‍රිස්තියානි ආගම්&quot; |ජැ
| href=&quot;සිංහල දේවගම&quot; |ජෑ
|ජි
|ජී
|ජු
|ජූ
|ජෙ
|ජේ
|ජො
| href=&quot;ඉංග්‍රීසි භාෂාව&quot; |ජෝ
| href=&quot;සිංහල ජනයා&quot; |ජ්
|-
|ට
| href=&quot;මායා අංගම්&quot; |ටා
|ටැ
|ටෑ
|ටි
| href=&quot;හඳහන&quot; |ටී
| href=&quot;සිංහල (ජනවර්ගය)&quot; |ටු
| href=&quot;බෞද්ධ&quot; |ටූ
| href=&quot;හෙළ වෙදකම&quot; |ටෙ
| href=&quot;ඉතිහාසය&quot; |ටේ
| href=&quot;දේහ ධර්ම විද්‍යාව&quot; |ටො
| href=&quot;මන්ත්‍ර ශාස්ත්‍රය&quot; |ටෝ
|ට්
|-
| href=&quot;රාවණා රජ&quot; |ඩ&lt;td&gt;ඩා&lt;/td&gt;
| href=&quot;Category:Articles with unsourced statements&quot; |ඩැ
|ඩෑ
|ඩි
|ඩී
| href=&quot;යශෝධා විමලධර්ම&quot; |ඩු
|ඩූ
|ඩෙ
|ඩේ
|ඩො
|ඩෝ
|ඩ්
|- href=&quot;ඉලංගම්&quot;
|ණ
| href=&quot;අංගම්&quot; |ණා
|ණැ
| href=&quot;මායා අංගම්&quot; |ණෑ
|ණි
|ණී
| href=&quot;අංගම්&quot; |ණු
|ණූ
| href |ණෙ
| alt=&quot;alt=ඒතුනු කඩුව&quot; resource=&quot;ගොනුව:Ethunu kaduwa.jpg&quot; height width |ණේ
|ණො
|ණෝ
| href=&quot;ඉලංගම්&quot; |ණ්
|-
| href=&quot;මායා අංගම්&quot; |ත
|තා
| href=&quot;මන්ත්‍ර ශාස්ත්‍රය&quot; |තැ
|තෑ
| href=&quot;රණ බෙර වාදනය&quot; |ති
|තී
| href=&quot;නිල වෙදකම&quot; |තු
|තූ
| href=&quot;දේහ ධර්ම විද්‍යාව&quot; |තෙ
|තේ
| href=&quot;හේවා අංගම්&quot; |තො
|තෝ
| href=&quot;ඉලංගක්කාරම්&quot; |ත්
|-
|ද
|දා
| href=&quot;එතුණු කඩුව&quot; |දැ
|දෑ
| href=&quot;සිංහල කඩුව&quot; |දි
| href=&quot;පළිහ&quot; |දී
| href=&quot;සිංහල කඩුව&quot; |දු
| href=&quot;හෙල්ල&quot; |දූ
| href=&quot;මුගුර&quot; |දෙ
| href=&quot;යෂ්ටිය&quot; |දේ
| href=&quot;කිණිස්ස&quot; |දො
| href=&quot;රිට&quot; |දෝ
|ද්
|-
| href=&quot;දඬුබස්නාමානය (ටෙලි නාට්‍යය)&quot; |න
| href=&quot;කලාරි&quot; |නා
| href=&quot;මලයාලම් සටන්&quot; |නැ
| href=&quot;චීනාඩි&quot; |නෑ
| href=&quot;කරාතේ&quot; |නි
|නී
| href=&quot;චීනාඩි&quot; |නු
|නූ
|නෙ
|නේ
|නො
|නෝ
|න්
|-
|ප
|පා
|පැ
| href=&quot;ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ&quot; |පෑ
| href=&quot;සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායක&quot; |පි
| href=&quot;චන්ද්‍රිකා කුමාරතුංග&quot; |පී
|පු
|පූ
|පෙ
|පේ
|පො
| href=&quot;සිංහලේ රාජාවලිය&quot; |පෝ
|ප්
|-
|බ
|බා
|බැ
|බෑ
|බි
|බී
|බු
|බූ
|බෙ
|බේ
|බො
|බෝ
| href=&quot;Category:Country Studies&quot; |බ්
|-
|ම
|මා
|මැ
|මෑ
|මි
|මී
|මු
|මූ
|මෙ
|මේ
|මො
|මෝ
|ම්
|-
| href=&quot;Category:සිංහල ජාතිය&quot; |ය
| href=&quot;Category:ජාතීන් - ශ්‍රී ලංකාව&quot; |යා
| href=&quot;Category:ශ්‍රී ලංකා‌වේ ජන සමාජය&quot; |යැ
|යෑ&lt;td&gt;යි&lt;/td&gt;
|යී
|යු
|යූ&lt;td&gt;යෙ&lt;/td&gt;&lt;td&gt;යේ&lt;/td&gt;
|යො
|යෝ
|ය්
|-
|ර
|රා
|රැ
|රෑ
|රි
|රී
|රු
|රූ
| href=&quot;චීනාඩි&quot; |රෙ
| href=&quot;මලයාලම් සටන්&quot; |රේ
| href=&quot;අංගම්පොර&quot; |රො
|රෝ
|ර්
|-
|ල
|ලා
|ලැ
|ලෑ
|ලි
|ලී
|ලු
|ලූ
|ලෙ
|ලේ
|ලො
|ලෝ
|ල්
|-
|ව
|වා
|වැ
|වෑ
|වි
|වී
|වු
|වූ
|වෙ
|වේ
|වො
|වෝ
|ව්
|-
|ස
|සා
|සැ
|සෑ
|සි
|සී
|සු
|සූ
|සෙ
|සේ
|සො
|සෝ
|ස්
|-
|හ
|හා
|හැ
|හෑ
|හි
|හී
|හු
|හූ
|හෙ
|හේ
|හො
|හෝ
|හ්
|-
|ළ
|ළා
|ළැ
|ළෑ
|ළි
|ළී
|ළු
|ළූ
|ළෙ
|ළේ
|ළො
|ළෝ
|
|}

== සිංහල සංස්කෘතිය ==

=== සිංහල අලුත් අවුරුද්ද ===
සිංහල අලුත් අවුරුද්ද ලංකාව තුල පවත්වන්නා වු මහා සංස්කෘතික මංගල්‍යයකි. මෙය අප්‍රේල් මසයේ එනම් බක් මස, සූර්යා මීන රාශියෙන් මේෂ රාශියට සංක්‍රමණය වීමත් සමඟ උදා වීම සිදු වේ. එක් වසරක අවසානයත් සමඟම නව වසර උදා වීම සිදුවන නමුත් එය මධ්‍යම රාත්‍රිය මුල් කරගෙන නොව නක්ෂ්‍යස්ත්‍රකරුවන් විසින් ලබා දෙන සංක්‍රමණ වේලව අනුව සිදු වේ. මෙම කාල සීමව නොනගතය නමින් හැඳින්වෙන අතර එම කාලය තුලදී සියලු වැඩ අත්හැර ආගමික හා සම්ප්‍රදායික ක්‍රියකරකම් සඳහා මුල්තැන දීම සිදු වේ.අලුත් අවුරුදු උත්සව සමය තුල ළමුන් මෙන්ම වැඩිහිටියන්ද සම්ප්‍රදායික ඇඳුමින් සැරසී නෑදෑ හිතමිතුරන් සමඟ ප්‍රීතිමත් වනු දැකිය හැකිය. අලුත් අවුරුදු ක්‍රීඩා ඒ අතර මුල්තැනක් ගනී.

==== නැකතට සිදුකරන අලුත් අවුරුදු සිරිත් ====
* අලුත් අවුරුදු උදාව
* නව සඳ බැලීම
* පරණ අවුරුද්දේ අවසන් ස්නානය
* කෑම පිසීම
* වැඩ ඇල්ලීම, ගනුදෙනු කිරීම, ආහාර ගැනීම
* හිසෙහි තෙල් ගෑම
* රැකියාවට පිටත්වීම
* අවුරුදු උත්සවය පවත්වීම

=== ගම්මඩුව ශාන්තිකර්මය ===
ශ්‍රී ලංකාවේ පහතරට ප්‍රදේශවල පැවැත්වෙන යාතුකර්ම අතර ප්‍රධාන යාතුකර්මයක් වන ගම්මඩුව ශාන්තිකර්මය සිංහලයන්ගේ රෝග නිවාරණ හා සශ්‍රීකත්වය අරමුණු කරගත් ප්‍රධාන ශාන්තිකර්මය වෙයි. ගම්මඩුව ශාන්තිකර්මය, රෝග නිවාරණ යාතු කර්මයක් ලෙස 'දෙවොල් මඩුව' නමින් රුවන්වැල්ල ප්‍රදේශයේ දී ආරම්භ වී මාතර, බෙන්තර සහ රයිගම යන ප්‍රධාන නර්තන සම්ප්‍රදායයන් තුනෙන් සමන්විත පහතරට නර්තන සම්ප්‍රදායේ ප්‍රධාන ශාන්තිකර්මය බවට පත්ව ඇත. ශ්‍රී ලංකාවේ උඩරට, පහතරට සහ සබරගමු වශයෙන් ප්‍රධාන නර්තන සම්ප්‍රදායයන් තුනක් පවතින අතර, පහතරට ප්‍රදේශ ආශ්‍රිතව ව්‍යාප්ත වී ඇත්තේ පහතරට නර්තන සම්ප්‍රදායයි. පහතරට නර්තන සම්ප්‍රදායට අයත් ශාන්තිකර්ම සඳහා පහතරට බෙරය (දෙවොල් බෙරය / රුහුණු බෙරය) නමින් හැඳින්වෙන වාද්‍ය භාණ්ඩය භාවිත කරන අතර, හරකාගේ ආමාශයෙහි සිවියෙන් එහි බෙර ඇස නිමවා ඇත.

සශ්‍රීකත්වය සහ රෝග නිවාරණය අරමුණු කරගත් මෙම ශාන්තිකර්මය, සුළු සුළු වෙනස්කම් මගින් ගම්මඩුව, දෙවොල් මඩුව, පූණ මඩුව, මල් මඩුව, ගිනි මඩුව, ගරා මඩුව ආදී වශයෙන් හඳුන්වනු ලැබේ. ’ගම්මඩුව යන නම ගමක් හෝ ගම් කිහිපයක් මුල් කරගෙන සිදුකරන මණ්ඩපය යන අරුතින් සෑදී ඇත. ගමක් හෝ ගම් කිහිපයක් ඒකරාශී වී පවත්වනු ලබන මෙම යාතුකර්ම විශේෂය, පාරම්පරිකව මුඛ පරම්පරාගතව පැවත එන විශ්වාස, ආකල්ප සහ ඇදහිලි මත සම්බන්ධ, කෘෂිකාර්මික අර්ථක්‍රමයකින් ජන්ම ලබා ඇත. ගොවිතැනෙහි මූලික අවස්ථාවන්ටත්, ගොවිතැන කෙරෙහි වැදගත්වන්නා වූ පාරිසරික බලපෑම් කෙරෙහි අවධානය යොමු කරමින්, පුද්ගලයන්ගේ වසංගත රෝග ආදිය නිවාරණය කෙරෙහි අරමුණු කරගත් පහතරට ප්‍රදේශවල පවත්වන එකම ශාන්තිකර්මයයි. ගම්මඩුව ශාන්තිකර්මය කෘෂිකාර්මික ආර්ථීකය මත යැපුණ ග්‍රාමීය සමාජයක් තුළ ආරම්භ වූ අතර ආර්ථීක, සමාජයීය හා දේශපාලනමය වශයෙන් විපර්යාස සිදුවීමෙන් පසුව ද ශ්‍රී ලංකාවේ සිංහල ජනතාව වසන සෑම දිස්ත්‍රික්කයකම යාතුකර්මයේ මුහුණුවර වෙනස් කරමින් පවත්වනු ලබයි.

=== '''සිංහල සමාජයේ කුල''' ===

සිංහල කුල ක්‍රමය ස්ථාපිත කරනු සඳහා රාජ්‍ය මැදිහත්වීම සිදු වූ බව ඓතිහාසික මූලාශ්‍ර දෙස බැලීමේදී පෙනී යන කාරණයකි. යම් යම් කුල වලට දඩුවම් වශයෙන් ඔවුන් කුල තත්වයෙන් පහල දැමීම ද රජවරුන්ගේ වරප්‍රසාදයක් විය. විජයගේ අවෑමෙන් මෙරට මුල් බැසගත් කුල පදනම මහින්දාගමනයත් සමග මෙරටට පැමිණියා වූ විවිධ කර්මාන්ත පදනම් කරගත් ශ්‍රේණි වලට අයත් ජනයා විසින් ද වඩාත් විස්තීරණව ව්‍යාප්ත කළ බව පෙනේ. ලංකාවට ඒමට ප්‍රථම යම් කිසි ශිල්පීය කර්මාන්තයකට හුරුව සිටි ගෝත්‍රික පිරිස් ලංකාවට පැමිණීමෙන් පසුව මෙරට සමාජ සංවිධානයට අනුකූලව ගෝත්‍රික ජිවිතය හැර දමා තමන්ට ආවේණිකව වෘත්තීයමය අංශ කේන්ද්‍ර කරගෙන වෙන වෙනම සංවිධානය වීමට පටන් ගත්හ.

මේ ආකාරයට කුල පදනම සිංහල සමාජය තුළ ගොඩනැගුණද, වඩාත් විධිමත් අයුරින් කුලය පදනම් වූ වැඩවසම් සමාජ ක්‍රමයක් බිහි වූයේ මහනුවර අවධියේදී බව පෙනේ. රජ මාළිගාවේ හා රාජ්‍යයේ විවිධ අවශ්‍යතාවයන් සඳහා සේවාවන් ලබා ගැනීම පිණිස කුල යොදා ගනු ලැබීම මහනුවර යුගයේදී වඩාත් දක්නට ලැබේ. සේවා ලබා ගැනීම සඳහා ඒ ඒ කුල &quot;කුල බද්ද&quot; නම් සංවිධානයකට අනුයුක්ත කර තිබුණි. උදාහරණයක් ලෙස කොට්ටල් බද්ද, බඩහැල බද්ද දැක්විය හැකිය. 

මහනුවර යුගයේදී කුල ක්‍රමය හා ඉඩම් භුක්තිය අතර කිට්ටු සම්බන්ධතාවයක් පැවතුණි. වී කුඹුරු වල භුක්තිය රාජකාරී ක්‍රමය යටතේ විය. කුලහීනයන් තම කුල කාර්යය ඉෂ්ඨ කළේ එම කාර්යය ඉඩම් භුක්තිය වෙනුවට කළ යුත්තක් ම වශයෙන් සලකාගෙනය. නිල වශයෙන් අනු දක්නා ලද විවිධ වාර්ෂික චාරිත්‍ර විධි වලදී අනුගමනය කළ යුතු වූ ප්‍රමුඛතා පටිපාටිය තුළින් එක් එක් කුලයේ සාපේක්‍ෂ සමාජ තත්වය පැහැදිලිව දැක්විණි. සම්පූර්ණ ප්‍රජාවකගේ තත්වය රජතුමා විසින් පිස්සු පහතට හෙළිය හැකිව තිබුණු බව නූර් යාල්මන් දක්වයි &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
අතීතයේසිං හලයන් ගේ ඇදුම් භාවිතයද කුල ක්‍රමය මත ගොඩ නැගී තිබිණ 17 වන සියවසයේ දී ලංකාවට පැමින [[දෙවන රාජසිංහ රජ|දෙවන රාජසිංහ රජු]]ගේ සිරකරුවකු ලෙස සිට වසර 19 ක ඇවෑමෙන් නිදහස ලැබූ [[රොබට් නොක්ස් (නැවියා)|රොබට් නොක්ස්]] නම් ඉංග්‍රීසි ජාතිකයා විසින් රචිත ශ්‍රී ලංකාවේ එෙතිහාසික විස්තරය හෙවත් [[එදා හෙළදිව(පොත)|එදා හෙළදිව]] ග්‍රන්තයේ සදහන් වන ආකාරයට කුලීනයන් හා කුලහීනයන් භාවිත කළ ඇදුම් ආයිත්තම් වල පැහැදිලි වෙනසක් දක්නට ලැබිණි වංශවතුන් දණින් මදක් පහත් වනසේ කෙණ්ඩය අඩක් වැසෙන සේ වස්ත්‍ර ඇද ඇති අතර ස්ත්‍රීන් ද දණින් මදක් පහත් වනසේ කෙණ්ඩය අඩක් වසෙන සේ හැද එයම කරකවා ලපැත්ත වැසෙන සේ පටක් සේ කරේලා ගත්හ හීන කුලික ස්ත්‍රීන් දණහිස දක්වා රෙදි කඩක් ඇද උඩුකය නග්නව තබාගත්හ(නොක්ස් රොබට් 1997එදා හෙළදිව)&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
මහනුවර යුගයේ කුල ක්‍රමය ගැන අදහස් දක්වූ රැල්ෆ පීරිස් විසින් රචිත සිංහල සමාජ සංවිධානය කෘතිය තුලද කුල ක්‍රමය පදකම් කරගෙන ඇදුම් ආයිත්තම් නිර්මාණය වූ අයුරු පහදයි මේ අනුව රැල්ෆ් පීරිස්ද මෙයම සනාථ කරමින් පවසනුයේ කුඹල්ලූ දණහිසින් පහලට රෙදි ඇඳීමට ද, පැහැරුම් පුටුවක වාඩි වීමටද අවසර නොලත් බවයි. ඉඟටියෙන් පහලට රෙදි ඇඳීමට රොඩීන්ට තහනම් විය. නවන්දන්න කුලයේ පිරිමි දණහිසින් පහලට රෙදි ඇඳීමටද, ගැහැණු ඔසරිය ඇඳීමට ද සුදුස්සෝ වූහ. එහෙත් ඔසරියේ ඉන වටා අදින රෙද්ද මූට්ටු නොකරන ලද්දක් විය යුතුය. කින්නර කුලයේ ගැහැණු හා පිරිමින්ට හිසෙහි මොනයම් දෙයක්වත් පැළඳීම හෝ දණහිසින් පහලට රෙදි ඇඳීම තහනම් විය. (පීරිස් රැල්ෆ, 1964:189/193/197.සිංහල සමාජ සංවිධානය)

=== සිංහල විවාහය ===
&lt;p&gt;මානව ශිෂ්ටාචාරය සම්බන්ධ අධ්‍යනයයන්හි අතිශය වැදගත් තේමාවක් වු '&lt;nowiki/&gt;'''විවාහය'''' නම් සංස්ථාව මිනිසා පිළිබඳ වෘත්තාන්තයෙහි, එක් වැදගත් සන්ධිස්ථානයක් සනිටුහන් කරයි . විශේෂයෙන්,මානව සංහතිය උදෙසා අවශ්‍ය ප්‍රජාව බිහි කරන නෛතික පදනම හිමිවනුයේ ද,ස්ත්‍රියක් හා පුරුෂයෙක් විවාහ සංස්ථාවට ඇතුළු වීමෙනි. ඒ අනුව විවාහය,සභ්‍ය සමාජයේ නීත්‍යානුකූල ක්‍රියාකාරී සංස්ථාවක් වී ඇත. විවාහ ජීව්තය නම් ස්වාමියා හා භාර්යාව අ‍න්‍යෝන්‍ය ‍ගෞරවය හා ‍‍ප්‍රේමය පදනම් කර‍ගෙන ගත කරන්නා වු චර්යා මාර්ගයක් වෙයි. එකී චර්යා පද්ධතිය විශ්වාසය ‍හෝ ආවේණික සම්ප්‍රදායන් මඟින් අනාදිමත් කාලයක සිට පැවතුණි. වර්ගයා‍ගේ ව්‍යාප්තිය පමණක් නොව ආදරය, ආරක්ෂාව, ශික්ෂණය ආදී චෛතසික ගුණ වගාවේ අර්ථ සිද්ධීන් රැසක් ඉටු කරන 'විවාහය' නම් සැබවින් ම සංකීර්ණ සංස්ථාවකි.&lt;/p&gt;බොනිස්ලෝ මැලි‍නොවුස්කි වරක් පවසා ඇත්තේ; &quot;විවාහය වු කලී දරුවන් බිහි කිරීම හා වැඩී ම පිළිබඳ ගිවිසුමක්&quot; ලෙස යි. එලෙස විවාහය සම්බන්ධයෙන් නිර්වචන පළ වෙද්දී, නූතන සමාජ ලෝකය දෙස බැලූ කළ එය ස්වජාතික ද නැතිනම් විජාතික ද යන්න පවා නීර්ණය කළ නොහැකි තරමට සංකීර්ණත්වයට පත් ව තිබේ. නීති රීති ආදිය කාලානුරූපව වෙනසකට භාජනය වුවත් විචාර බුද්ධියකින් ක්‍රියා කිරීම වැදගත් සභ්‍යත්ව ලක්ෂණයකි. මේ අතර,සම්ප්‍රදායානුකූලව හෙළ කුළ සිරිතට අනුව යමින් පාවඩ ලා, ජයසක්හඬ මධ්‍යයේ, පතිකුලයට සපැමිණෙන සීංහල විවාහ මංග‍ලෝත්සව අද වුව මැනවින් දෘශ්‍යමාන වේ. එවැන්නකින් හෙළි වන්නේ අමුතුම ආකාරයේ හෙළ අනන්‍යතාවකි. එය සැබවින් ම 'සීංහල විවාහයක්' බවට දුටු දුටු දනන්ගේ නෙත් සිත් සපථ කරවන්නකි.

පුරාණ සිංහල සමාජයේ විවාහ ක්‍රම ප්‍රධාන වශයෙන් දෙවැදෑරුම් වේ.

* දීග  විවාහ
* බින්න විවාහ

===දීග  විවාහ===
ස්ත්‍රියක් සරණ පාවා දීම හෙවත් ස්වාමි පුරුෂයාගේ නිවසට ඇය කැන්දා ගෙන යාම දීග විවාහය යි. 1938 අංක 39 දරණ උඩරට නීති ප්‍රකාශන අනුව දීග විවාහයකින් පියා සතු වස්තුව දුවට අහිමි වේ. එහෙත් පුරාණ නීතියට අනුව දීග ගිය දූවණියකට පියා සතු දේපළ(සිය අයිතිවාසිකම්) ලබා ගැනීමේ ක්‍රම පවතී. නමුදු, මෙය සදාචාරාත්මක ගැටළුවකි.&lt;br /&gt;

ක්‍රි.ව. 1660 දී, ලංකාවට ගොඩ බැස විසි වසරක් වාසය කළ රොබට් නොක්ස් සිංහලයන්ගේ සිරිත් විරිත් හා ගතිගුණ ආශ්‍රයෙන් ලියු ඓතිහාසික විස්තර‍යේ 16 වැනි සියවසේ, සිංහලයින්ගේ අවාහ-විවාහ සම්බන්ධව ලියූ කොටසක් පහත දැක්වෙන පරිදි 'එදා හෙළ දිව' කෘතියෙන් උපුටා ගන්නා ලදී.

&quot;මනාලිය සිය ගෙදරට කැන්දා ගෙන ඒමෙන් පසු ස්‍වශක්ති ප්‍රමාණයෙන් මනාලයා සිය නිවසෙහි මංගල සාදයක් පිළියෙල කරන්නේය.දින කිහිපයකට පසු මනාලියගේ බන්ධූහු ආහාර අඩුක්කු කඳ බැඳ ගෙන නැතහොත් ගැල්වල පටවාගෙන මනාලිය බලන්නට මනාලයාගේ නිවසට පැමිණෙති. මෙදින ද සුළු උත්සවයක් වෙයි. එනම්, මනාලයා ස්ත්‍රිය ඇඳි වස්ත්‍රයෙන් කොණක් ගෙන, ස්ත්‍රිය අනෙක් කොණ ඇඳගෙන සිටියදී දෙදෙනාම තෙමී යන පරිද්දෙන් වතුර වත් කිරීමයි. මෙම අභිෂේකයෙන් පසු ඔවුහු ජීවිතාන්තය දක්වා, නැතහොත් හැකිතාක් කල්, එක්ව වාසය කිරීමට තදින්ම බැඳුණාහු වෙති.&quot;

===බින්න විවාහ===
පුරුෂයා ස්වකීය නිවසින් වෙන් ව ගොස් භාර්යාවගේ නිවසෙහි පදිංචියට යාමෙන් සිදු කරන විවාහය යි. යුරෝපීයන් පැමිණීමට පෙර සිට ම බින්න විවාහ මෙරට සමස්ථ සමාජය පුරා ම ව්‍යාප්ත ව පැවති බවට සාක්ෂි හමු වේ. එසේ ම,බින්න විවාහයට පත් වන ස්වාමි පුරුෂයින් ගිනි හුලක්, තල් අත්තක්,සැරයටියක්, සුදානම් කරගෙන සිටිය යුතු යැයි ග්‍රාමීය ව්‍යවහාරයේ පවතී.මේ බින්න පුරුෂයාට බිරිද ගේ අණ ලැබුන ඔනෑම මොහොතක විවාහය අතහැර යමට සූදානමින් සිටිය යුතුවිය රාත්‍රියක නම් ගිනි හුලත් වර්ෂාව ඇති අවස්තාවක නම් තල් අත්තත් අසනීපව සිටින අවස්තාවක නම් සැරයටියත් පමණක් ඔහුගේ සහයට තිබුණි වර්තමාන තත්වය තුල මෙම තත්වයන් නැත අද පවතිනුයේ චාරිත්‍රාණුකූල අගයට වඩා නෙතික අංශයට මූලිකත්වය දෙන විවාහයන්ය සම්ප්‍රදායික සරල සමාජය හා නූතන සංකීර්ණ සමාජයන්හි වෙහස පැහැදිලිවන නිදසුනකි විවාහය

=== එකගෙයි කෑම ===
[[ගොනුව:Ekageikama.jpg|thumb|අතීත ශ්‍රී ලංකාවේ පැවති එකගෙයි කෑම විවාහ චාරිත්‍රෙය් දී සමාන්‍යයෙන් එකම පවුලේ සොයුරන් සත් දෙනකුට එක් පොදු බිරිඳක් ආවාහ කරදෙන ලදී.]]
පුරාණ සිංහල විවාහ ක්‍රම අතර සහෝදරයන් කිහිප දෙනෙකු සිටින පවුලක එක් බිරිඳක් කැන්දා ගෙන ඒමේ විවාහ ක්‍රමයක් ද දක්නට ලැබු‍ණි. එහි අරමුණ වූයේ එකී පවුලේ දේපළ බෙදී යාම වැළැක්වීම යි.මෙම විවාහ ක්‍රමයදෙී පවුලේ වැඩි මහල් සහෝදරයා විසින් විවාහ කරගන්නා ලද බිරිද එම පවුලේ බාල සහෝදරයන්ටද තම බිරිද ලෙස පිලී ගැනීමට සිදුවේ මෙහි දී ඇති චාරිත්‍රය වන්නේ වැඩිමහල් සහොදරයාගේ සිට සහොදරයන් හත් දෙනකෙු දක්වා පමණක් තම වැඩිමල් සහෝදරයා සතු බිරිද තමාග‍ෙ ද බිරිද ලෙස සැලකීමට හැකි වීහ හා පවුල තුල තවත් සාමාජිකයන් සිටීනම් එම අටවන සාමාජිකයාට වෙනත් බිරිදක් ආවාහ කරගැනීමට සිදුවේ එසේම අට වන පිරිමි දරුවාට බාල සොහොයුරන් සිටී නම් ඔවුන්ටද පෙර ලෙසම වැඩිමල් සොයුරාගේ(පවුලේ අටවන දරුවාගේ) බිරිද තමාගේද බිරිද ලෙස අසුරු කිරීමට සිදුවේ අතීතයේදි මෙවන් විවාහයකට ඇතුලත් වීමට සුදුසුකම් ලබන ස්ත්‍රිය වාසනාවන්තියක් ලෙස සැලකීය ඇයට සමාජයෙන් නොමද ගෞරවයට පාත්‍රවිය මෙහිදී එකගෙයි කෑමේ චාරිත්‍රය තුල තිබූ එක් චාරිත්‍රයක් ලෙස එක් සහෝදරයෙකු මිසින් බිරිද හා ලිංගික සබදතා පවත්වන විට අමුඩ ලේන්සුව අනෙක් අයට පෙනෙන සේ උළුවස්සේ තබා යෑම සිදු කෙරිණි සැමවිටම ලිංගික ඇසුර වරෙකට එක් පුරුෂයෙකුට පමණක් සීමාවිය මෙම විවාහයේදී පුරුෂයන් සියල්ල එකම පවුලේ වීමද අනිවාර්‍යවිය ඇතැම් අවස්තාවල ස්ත්‍රීන් කිහිප දෙනකු සිටි පවුලකට එක් පුරුෂයෙකු අවාහ කර ගැනීමක්ද සිදුවී ඇත මෙහිදීද එකම පවුලේ සොයුරියන් වීම අනිවාර්‍ය විය එහෙත් මෙම ක්‍රමය බහු පුරුෂ විවාහ ක්‍රමය මෙන් සුලබ නොවීය

== අංගම්පොර සටන් ක්‍රමය ==
{{main|අංගම්පොර}}

'''අංගම්පොර'''   [[සිංහල ජනයා|සිංහලයන්ගේ]] සාම්ප්‍රදායික සටන් ක්‍රමයකි. මෙහි සැලකිය යුතු විශේෂිත ලක්ෂණ අතර සියුම් බව, ප්‍රවේගවත් පා හරඹ හා පිනුම් ක්‍රම යනාදිය මූලිකත්වය ගනී. පුරුෂ මෙන්ම ස්ත්‍රී පාර්ශ්වයන්ටද පොදු වූ මෙම පාරම්පරික සටන් කලාව ආයුධ සහිත (''ඉලංගම්'') හා ආයුධ රහිත (''අංගම්'') ලෙස අංශ දෙකකින් යුක්තය. මෙම සටන් කලාවෙහි යෙදෙන රණ ශූරයෝ, උඩුකය නිරුවත්වද (කාන්තාවන් පමණක් සාම්ප්‍රදායික හැට්ටය), යටිකය සඳහා පාරම්පරික ''දියකච්චීය'' හෝ කොට සුදු සරමක් හඳිති.

මෙම සටන් කලාව හැදෑරීමට පැමිණෙන ආධුනිකයන්ගේ ''වේලාපත්කඩය'' ([[හඳහන]]) බලා එහි ඇති ග්‍රහ පිහිටීම් වලට අනුව ඔහු/ඇය සටන් පුහුණුවට සුදුසු දැයි පරීක්ෂා කොට තෝරා ගනු ලබන අතර ඔවුන් පිරිසිදු [[සිංහල (ජනවර්ගය)]] [[බෞද්ධ]] වීම අනිවාර්යය වේ. අනතුරුව පුරාණ දේවතාවන්ට හා යක්ෂයින්ට පුද පූජා කොට ඉගෙනුම අරඔන සිසුහු භාවනා ක්‍රම මගින් සිත දමනය කිරීමට පුහුණු වෙති. ආරම්භයේදීම දැඩි ප්‍රාරම්භක අභ්‍යාස වල නිරත වන ඔවුහූ අනතුරුව අංගම්පොර කලාව හා බද්ධ වූ, දැඩි වූත්, රළු වූත් පුහුණු අභ්‍යාස වලට අවතීර්න වෙති. පුහුණුවීම්වලට [[හෙළ වෙදකම]], [[ඉතිහාසය]], [[දේහ ධර්ම විද්‍යාව]], [[මන්ත්‍ර ශාස්ත්‍රය]] වැනි ශාස්ත්‍රීය කොටස් ද එකතු වේ.

=== මූලාරම්භය ===
අනුරාධපුර රාජධානිය දකුණට සංක්‍රමණය වෙත්ම මෙම සටන් කලාවද සංක්‍රමණය වන්නට විය. 1818 දී එංගලන්ත යටත් විජිත ආණ්ඩුව ගැසට් නිවේදනයක් මගින් මෙම කලාව තහනමනට ලක් කරන විට මෙම සටන් කලාව මහනුවර යුගයේ පැවති බව පැවසේ. සෙංකඩගල රාජධානිය ඉංග්‍රීසින් අතට යටත් කරගත් පසු අංගම් කලාව සාපරාධි, රස්තියාදුකාර, පහත් ක්‍රීඩාවක් ලෙස හැඳින්විණි. එය පුහුණු වුවහොත් දණහිසෙන් පහලට වෙඩි තැබීමට අණ කෙරිණි. එනමුත් හෙළ සිංහලයෝ මෙම පාරම්පරික සටන් කලාව කීප තැනකම රහසින් පුහුණු වූහ.

ඉංග්‍රීසීන් මෙම ශිල්පය තහනම් කිරීමෙන් පසුව පාරම්පරික ශිල්පයක් ලෙස ඉතාමත් රහසිගතව පවත්වාගෙන යාමට සටන් ශිල්පීන්ට සිදු විය. එමනිසා මෙය අප්‍රකට රහස් ශිල්පයක් බවට පත් විය. එපමණක් නොව, මෙම ශිල්පීය කුසලතා තවදුරටත් ආරක්ෂා කිරීම උදෙසා නර්තනය තුළට මෙම සටන් ශිල්පීය ක්‍රමවේදයන් බද්ධ කොට නර්තනාංග ලෙස පවත්වාගෙන එනු ලැබීය. එවාට උදාහරණ අදටත් නර්තනය තුළ දක්නට ලැබේ. වැදි නැටුම, සිංහ නැටුම, වලස් නැටුම, කොටි නැටුම වැනි නර්තන අංගවල අංගම්පොර සටන් ශීල්පීය ක්‍රමවේදයක් දක්නට ඇත.

පැරණි සිංහල රාජ්‍ය යුගයේ ''[[යශෝධා විමලධර්ම|යෝධයා]]'' යනුවෙන්  හැදින්වූ රණශූර වීරවරයන් මෙම අංගම් කලවේ කෙළ පැමිණියන් ලෙස හැඳින්වේ. පසුව මෙම රණශූරයන් ''පනික්කිරාළ'' ලෙස හැඳින්වුණි. මෙම නාමය අග්‍රගණ්‍ය වික්‍රමාන්විත රණශූරයෙකු හැඳින්වීමට භාවිතා කරයි. එම නාමය අංගම්පොර සටන් කලාවෙහි ලද හැකි උසස් තනතුරක් වෙයි.

=== මූලික අංග ===
අංගම්පොර යන්න දැනට භාවිතයේ තිබුණද එය සැබෑ ලෙසම නම් අංගම්හරඹ ලෙස වෙනස් විය යුතුය. එය පැරණි සමාජයේ විවිධ යුගවලදී ''අංගාගත හෙරළ'', ''රක්ඛ රක්ඛාන හෙරළ'' ආදී විවිධ නම් වලින් හැඳින්වීය. පුරුෂ මෙන්ම ස්ත්‍රී පාර්ෂවයන්ටද පොදු වූ මෙම පාරම්පරික සටන් කලාව අයුධ සහිත (''[[ඉලංගම්]]'') හා රහිත (''[[අංගම්]]'') ලෙස අංශ දෙකකින් යුක්ත වන අතර මෙම සටන් ක්‍රමයටම ආවේණික වූ (''[[මායා අංගම්]]'') නැමති මන්ත්‍ර ශාස්ත්‍රය වැනි අධි මානසික ශක්තීන් ඇතුළත් කොටසකින්ද යුක්ත වේ. කෙසේ වෙතත් පහත පරිදි මෙයට අමතරව කරුණු රාශියක් අංගං හරඹයට ඇතුළත් වේ.
# [[අංගම්]][[ගොනුව:Ethunu kaduwa.jpg|alt=ඒතුනු කඩුව|thumb|ඒතුනු කඩුව]]
# [[ඉලංගම්]]
# [[මායා අංගම්]]
# [[මන්ත්‍ර ශාස්ත්‍රය]]
# [[රණ බෙර වාදනය]]
# [[නිල වෙදකම]]
# [[දේහ ධර්ම විද්‍යාව]]
# [[හේවා අංගම්]]
# [[ඉලංගක්කාරම්]]

=== ආයුධ ===
අංගම්පොර කලාවේ විවිධාකාර ආයුධ රාශියක් ඇති අතර ''[[එතුණු කඩුව]]'' නම් වූ ආයුධය විශේෂ තැනක් ගනී. කසයක හැඩය ගත් මෙම ආයුධය තියුණු මුවහත් ඇති නම්‍යශීලී ලෝහ පළු 32 ක් දක්වා යුක්ත වෙයි. අංගම්පොර සටන් කලාව හා බැඳුනු ආයුධ අතර සමූලඝාතන ආයුධයක් වන මෙය වඩා දියුණු හා සංකීර්ණ සටන් හරඔ සදහා දෑතට දෙකක් භාවිතා කරයි. මෙම ආයුධය භාවිතයට ඉතාම ඉහල පුහුණුවක් අවැසිය. මන්ද ප්‍රතිවාදියා හට එල්ල කරන පහරක් නියමාකාරයෙන් සිදුනොවුනහොත් එය තමන් හටද මාරාන්තික පහරක් වියහැකි බැවිනි. එබැවින් මෙම ආයුධය අත්දැකීම් ඇති ප්‍රවීන සටන් ශිල්පීහු භාවිතා කරයි.

අංගම් කලාව හා බැඳුනු ආයුධ අතර [[සිංහල කඩුව]]ටද විශේෂ තැනක් හිමිවේ. මෙය අංගම්පොර ශිල්පියාට අනන්‍යය ලෙස නිර්මාණය කරනු ලබයි. සාමාන්‍යයෙන් කඩුවක දිග ශිල්පියාගේ අතෙහි දිගට  සමාන වෙයි. [[පළිහ]] යනු [[සිංහල කඩුව]] හා එක්ව භාවිතා කරන තවත් ආයුධයකි. මෙයට අමතරව [[හෙල්ල]], [[මුගුර]], [[යෂ්ටිය]], [[කිණිස්ස]], [[රිට]] ඇතුළු මූලික අවි ආයුධ 21ක් භාවිතා වේ.

=== වර්තමාන තත්ත්වය ===
ක්‍රි.ව. 20වන සියවසේ අග භාගයේදී [[දඬුබස්නාමානය (ටෙලි නාට්‍යය)|දඬුබස්නාමානය]] වැනි ටෙලි නිර්මාණ හරහා සමාජය මෙම අප්‍රකට ශිල්පය පිළිබඳව පිබිදීමකට පත් විය​. මේ නිසාම වත්මන් සමාජයේ තරුණ තරුණියෝ මෙම ශිල්පය හැදෑරීමට දැඩි උනන්දුවක් දැක්වීමට පටන් ගත්හ​. මෙහි ඇති වාණිජමය වාසි දායක තත්වය තේරුම් ගත් ඇතැම් වෙනත් සටන් ශිල්පයන් හැදෑරූ ගුරුවරුන් තම සටන් ශිල්පය ([[කලාරි]], [[මලයාලම් සටන්]], [[චීනාඩි]], [[කරාතේ]] වැනි) අංගම්පොර ලෙස ලෝකයාට පෙන්වමින් තැනින් තැත අංගම්පොර පාසල් බිහිවූ අතර ඇතැම්හු ක්‍රීඩා අමාත්‍යාංශය, සංස්කෘතික අමාත්‍යාංශය ආදියේ තමන් පාරම්පරික අංගම්පොර ශිල්‍පීන් ලෙස ලියාපදිංචි වීම ද සිදු කළ හ​.&lt;ref name=&quot;වගකිවයුත්තෝ&quot;&gt;[http://muslimangampora.blogspot.com/p/blog-page_22.html වගකිවයුත්තෝ], [[චීනාඩි]] හා [[මලයාලම් සටන්| මලයාලම්]] ශිල්පීන් [[අංගම්පොර]] ශිල්පීන් ලෙස විවිධ සම්මේලන වල ලියාපදිංචි වීම&lt;/ref&gt;

මෙවැනි බො‍හෝ ව්‍යාජ අංගම්පොර ශිල්පීහු බොහෝමයක්, චීන වෙළෙන්දන් හරහා ලැබුණ [[චීනාඩි]] සටන් කලාව පුහුණු වූවෝ වෙති.&lt;ref name=&quot;අංගම්හොරු&quot;&gt;[http://angamhoru.blogspot.com/ අංගම්හොරු], ව්‍යාජ අංගම්පොර ශිල්පීන් ගැන චිවේජනාත්මක වෙබ් අඩවියක්&lt;/ref&gt; මේ නිසාම අද වන විට නිවැරදි අංගම් ශාස්ත්‍රය කුමක්දැයි හදුනාගැනීම ඉතාමත් අපහසු වී තිබේ. නිවැරදි සටන් ශිල්පීන්හට තම පරම්පරාවට ලැබුණ ගම්වර, ගරු නම්බුනාම, පාරම්පරික ඉතිහාසය, රාජාවලිය වැනි ඉතිහාස පො‍ත්‍පත්වල සාක්ෂි ආදිය තුළින් තම සටන් පෙළපතේ සත්‍යතාව පෙන්වීමට සිදු වී තිබේ. සිංහලයන් ගේ ජාතික උරුමයක් බදු මෙම අංගම්පොර  සටන් කලාව නැවත මෙරට ජනප්‍රිය කරවීමට, මුල් ගුරු පරම්පරාවල වර්තමාන සාමජිකයින් දැඩි වෙහෙසක් ගනී

==සිංහල ඇඳුම් ==
[[File:Sinhalese Girl Wearing A Traditional Kandyan Saree (Osaria)-1.jpg|150px|right|[[ඔසරිය]] ඇඳි සිංහල කෙල්ලක්.]]
සිංහලයන් අඳුම් භාවිතය කුලය පදනම් කරගෙන සිදුකළ හ යි 17 වන සියවසේ රචිත [[එදා හෙළදිව|එ දා හෙළදිව]] ග්‍රන්ථයේ සඳහන් වෙයි. ඒ අනුව වංශවත් රදලයෝ රන්, රිදී, මුතු, මැණික් එබ්බැවූ ආභරණ සහිත ගාම්භීර ලීලාවක් පෙනෙන සේ ඉතා අලංකාරව වස්ත්‍ර ඇඳි. සාමාන්‍ය මිනිස්සු දණින් මදක් පහත් වන සේ කෙණ්ඩය අඩක් වැසෙන සේ වස්ත්‍ර ඇඳි. ස්ත්‍රීහු ද දණින් මදක් පහත් වන සේ කෙණ්ඩය අඩක් වැසෙන සේ වස්ත්‍ර හැඳැ එය මැ කරකවා ලපැත්ත වැසෙන සේ පටක් සේ කරේ ලා ගත් හ. හීන කුලික ස්ත්‍රීහු දණහිස දක්වා රෙදි කඩක් හැඳැ උඩුකය නග්නව තබා ගත් හ.&lt;ref&gt;https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%9A%E0%B7%94%E0%B6%BD%E0%B6%BA_-_%E0%B7%83%E0%B7%92%E0%B6%82%E0%B7%84%E0%B6%BD_%E0%B7%83%E0%B6%B8%E0%B7%8A%E0%B6%B4%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BB%E0%B6%AF%E0%B7%8F%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%9A&lt;/ref&gt; දකුණු ඉන්දීය නායක්කර් වංශිකයන් පැමිණීමත් සමඟ මෙ රට වංශවත් ස්ත්‍රීහු [[සාරිය]] හා [[ඔසරිය]] හැඳීමට හුරු වූ හ. යටත් විජිත පාලනයත් සමග සිංහල සංස්කෘතියට බටහිර ඇඳුම් ආයිත්තම් විසරණය විය. ඒ අනුව ගවුම, සාය, හැට්ටය, කලිසම, කමිසය, බැනියම ආදිය බටහිරින් විසරණය විය. වර්තමානයේ සිංහලයන් ගේ පිළිගත් ජාතික ඇඳුම වන්නේ ස්ත්‍රීන්ට ඔසරියත් පුරුෂයන්ට සුදු සරම හා අත් දිග කමිසයත් යැ.

== සිංහල ආහාර වර්ග ==
{{ප්‍රධාන ලිපිය|සිංහල බොජුන්}}

=== කුළුබඩු ===
සිංහලයෝ ආහාර පිළියෙල කිරීමෙදි නොමසුරුව කුළුබඩු යොදා ගන්නා අතර ආහාර පිලියෙළ කිරීමට නිවැරදි යැයි සම්මතව පිළිගත් ආහාර වට්ටෝරු යොදා නො ගනිති. මේ නිසා ආහාර වර්ගවල රසය එය පිළියෙල කරන පුද්ගලයා අනුව යම්තම් වෙනස් වේ. එපමණක්ද නොව දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ජීවත්වන ජනතාව, විවිධ ජන වර්ග හා විවිධ ආගමික කොටස් ඔවුන්ගේ චාරිත්‍ර විධිවලට අනුකූලවන ආකාරයට ආහාර වර්ග සකස් කරන බැවින් ඒවායේ රසයන් ද එකිනෙක වෙන් වෙන්ව ගත් කළ වෙනස් වේ.  ආහාරවලට ඒවාට ම ආවේණික වූ විශේෂ රසයක් ඇත.

දකුණු ඉන්දියානු ආහාරවලට වඩා සිංහල ආහාරවල කුළු බඩු රසය ඉහළ අගයක් ගනී. එලෙස ම වැඩි ප්‍රමාණයක් [[මිරිස්]] භාවිතා කරමින් ආහාර පිසීම අතින් ද ශ්‍රී ලංකාව ලෝකයේ ප්‍රමුඛස්ථානයක් හිමි කරගෙන ඇත. මෙයට ප්‍රධාන හේතුවක් වන්නේ ආහාර පිලියෙළ කිරීමේදී සිංහලයන් [[අමු මිරිස්]],[[කොච්චි මිරිස්]] හා [[මාළු මිරිස්]] ලෙස විවිධ ප්‍රභේදවල මිරිස් වර්ග නො මසුරුව භාවිතා කිරීම නිසාය. උපතින්ම කුළු බඩු යෙදූ සැර ආහාර පාන ගැනීමට සිංහලයන්ට හැකියාව තිබුන ද සංචාරකයින්ට එම හැකියාව නැත. ඔවුන් නිතර ම පවසන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ ආහාර පිළියෙල කිරීමේ දී යොදා ගන්නා කුළු බඩු ප්‍රමාණය ඉතාමත් ම වැඩි බවය.මෙහි ප්‍රථිඵලයක් ලෙස බොහෝ දේශීය අවන්හල්වල කුළු බඩු ස්වල්ප වශයෙන් යොදා පිළියෙල කරගන්නා ආහාර සංචාරකයින්ට පිළිගන්වන අතර අපරදිග ආහාර වර්ග ද ඔවුන්ගේ රුචිකත්වය පරිදි ලබා ගත හැක. තවද ශ්‍රී ලාංකිකයින් සාමාන්‍යයෙන් නිවසේ දී ආහාර පිසීමට යොදා ගන්නා මිරිස් ප්‍රමාණයට වඩා අඩු ප්‍රමාණයක් පොදු උත්සව අවස්ථාවල ආහාර පිසීමේ දී යොදා ගනිති.

=== රසකැවිලි ===
&quot;කැවුම්&quot; සිංහලයන් බොහෝ සේ ප්‍රිය කරන රසකැවිලි වර්ගයකි. මෙම රසකැවිලි වර්ගය සදා ගැනීමේ දී හාල් පිටි හා පැණි ප්‍රධාන අමුද්‍රව්‍ය ලෙස යොදා ගන්නා අතර පසුව එය ගැඹුරු තෙලේ රන්වන් පාට වන තෙක් බැද ගනී. කැවුම්වල තවත් ප්‍රභේදයක් වන &quot;මුං කැවුම්&quot; සාදා ගන්නේ මුං ඇට නැමැති ධාන්‍ය වර්ගය යොදා ගැනීමෙනි. මුං ඇට පිටි හා පැණි මිශ්‍ර කර තලපයක් ලෙස සාදා ගෙන එයින් රුවිත හැඩයේ කැබලි කපා, ගැඹුරු තෙලේ බැදීමෙන් මුං කැවුම් පිළියෙල කර ගනී. තව ද සිංහල හා දෙමළ අළුත් අවුරුදු සමයේ දී කිරිබත් සමඟ විවිධ මාදිලියේ රසකැවිලි වර්ග වලින් සංග්‍රහ කිරීම සුලභ දසුනකි.

== සිංහල වෛද්‍යවේදය ==
මූලික ලිපිය [[ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික වෛද්‍යක්‍රම]]

== සිංහල අධ්‍යාපනය ==
සිංහල අධ්‍යාපනය පන්සලේ හාමුදුරුවන් මුල් කරගෙන පිරිවෙන් අධ්‍යාපනය සිදු වුනද ඉංගීසි පාලනයෙන් පසු පාසල් අධ්‍යාපන ක්‍රමය ඇති විය. නමුත් තවමත් දහම් පාසල් අධ්‍යාපනය පවතියි.

සිංහල කලාව

සිංහල ජනතාව ලස්සනට ගෙවල් හදනො.

== සිංහල සාහිත්‍ය ==
{{main|සිංහල සාහිත්‍ය}}
සිංහල සාහිත්‍යය ප්‍රධාන වශයෙන් යුග කිහිපයකට වෙන් කරන අතර, සාහිත්‍යයේ මූලික සාක්ෂ්‍ය හමුවන්නේ අනුරාධපුර යුගයෙහි හා ඉන් අනතුරුව ය. සිංහල සාහිත්‍යයයේ ස්වර්ණමය යුගය ලෙස කෝට්ටේ යුගය සළකයි .

==සිංහල පුද්ගලයෝ==
==කැපී පෙනෙන සිංහලයෝ කිහිපදෙනෙක්==

{{රූප පෙළ|perrow=3
| image1 = Anagarika_Dharmapala.jpg  
| caption1 = [[අනගාරික ධර්මපාල]]
| image2 = Sir Ponnambalam Ramanathan (1851-1930).jpg 
| caption2 = [[පොන්නම්බලම් රාමනාදන්]]
| image3 = Arch_Oswald.jpg
| caption3 = ඔස්වෝල්ඩ් ගෝමිස් පියතුමා
| image4 = Venerable_Migettuwatte_Gunananda_Thera_(1823-1890).jpg  
| caption4 = [[මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමි]]
| image5 = Statue_Of_Most_Venerable_Wariyapola_Sri_Sumangala_Maha_Thera.jpg  
| caption5 = [[වාරියපොල ශ්‍රී සුමංගල හිමි]]
| image6 = Sri_Dhammananda.jpg 
| caption6 = ශ්‍රී ධම්මානන්ද හිමි
| image7 = Anuradhapura17.jpg  
| caption7 = [[දුටුගැමුණු රජ]]
| image8 = Statue_of_Parakramabahu_in_Polonnaruwa.jpg  
| caption8 = [[පළමුවන පරාක්‍රමබාහු රජ]]
| image9 = King_Vimaladharmasuriya_I.jpg  
| caption9 = [[පළමුවන විමලධර්මසූරිය රජ]]
| image10 = Most_Venerable_Hikkaduwe_Sri_Sumangala_Thera_(1827-1911).jpg 
| caption10 = හික්කඩුවේ ශ්‍රී සුමංගල හිමි
| image11 = Queen_Viharamahadevi.jpg 
| caption11 = [[විහාරමහා දේවිය]]
| image12 = Pandith_W._D._Amaradeva.jpg | caption12 = [[අමරදේව]]
| image13 = Lester_1.jpg 
| caption13 = [[ලෙස්ටර් ජේම්ස් පීරිස්]]
| image14 = Kumaratunga_Munidasa_(1887-1944).jpg 
| caption14 = [[කුමාරතුංග මුනිදාස]]
| image15 = Brahmachari_Walisingha_Harischandra_(1876-1913).jpg 
| caption15 = [[වලිසිංහ හරිශ්චන්ද්‍ර]]
| image16 = Cyril_Ponnamperuma_analyzing_a_moon_sample.jpg 
| caption16 = [[සිරිල් පොන්නම්පෙරුම]]
| image17 = Dr.Sarath_Gunapala.jpg 
| caption17 = [[සරත් ගුණපාල]]
| image18 = Nalin_de_Silva_(2006).jpg 
| caption18 = [[නලින් ද සිල්වා]]
| image19 = Chandra-Wickramasinghe.jpg | caption19 = [[චන්ද්‍රා වික්‍රමසිංහ]]
| image20 = W.S.Karunaratna_(1928-1986)_(WSK_with_Warren_Christopher_Crop).jpg 
| caption20 = ඩබ්ලිව්.එස්. කරුණාරත්න
| image21 = Official_Photographic_Portrait_of_Don_Stephen_Senanayaka_(1884-1952).jpg 
| caption21 = [[ඩී.එස්. සේනානායක]]
| image22 = Official_Photographic_Portrait_of_S.W.R.D.Bandaranayaka_(1899-1959).jpg 
| caption22 = [[එස්.ඩබ්.ආර්.ඩී. බණ්ඩාරනායක]]
| image23 = Sirimavo_Ratwatte_Dias_Bandaranayaka_(1916-2000)_(Hon.Sirimavo_Bandaranaike_with_Hon.Lalith_Athulathmudali_Crop).jpg 
| caption23 = [[සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායක]]
| image24 = Malani_Senehelatha_Fonseka.jpg 
| caption24 = [[මාලිනී ෆොන්සේකා]]
| image25 = Weeramantry.jpg 
| caption25 = ක්‍රිස්ටෝපර් වීරමන්ත්‍රී
| image26 = King_Rajasingha_II_(1608-1687).jpg 
| caption26 = [[දෙවන රාජසිංහ රජ]]
}}

===නූතන සිංහලයෝ===
වත්මන් සිංහල සමාජය ඉතාමත් උගත් සහ ශික්ෂිත තත්ත්වයක පවතින අතර අන් සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල් හා සැසැඳූ විට ජන සාක්ෂරතාවය ඉතා ඉහළ 95% ක අගයක් ගනී. තවද, ජගත් සෞඛ්‍ය ප්‍රවර්ධන ප්‍රතිපත්තියට අනුව, ආයුකාල අපේක්ෂාවද අවුරුදු 72 ක් වැනි සතුටුදායක මට්ටමක තිබේ. පවත්නාවූ කාන්තා විමුක්තිය සහ ස්ත්‍රී-පුරුෂ සමානතාව හේතුකොටගෙන ලොව ප්‍රථම අගැමතිණිය [[සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායක]] සහ හිටපු ජනාධිපතිනිය [[චන්ද්‍රිකා කුමාරතුංග]] වැන්නන්ගේ දේශපාලනික නායකත්වය ද කැපීපෙනේ. ඉන්දියාව සහ අන් ආසියානු රටවල් හා ගත්කල සිංහලයෝ ස්ථාවර උපත් අනුපාතිකයක් සහ අඩු ජනගහණ වර්ධන ප්‍රතිශතයක් පෙන්වති.

==ආශ්‍රිත ලිපි==
* [[සිංහලේ රාජාවලිය]]
* [[පූර්ව බෞද්ධ ශ්‍රී ලංකාවේ ජන ආගමික විශ්වාස]]
* [[සිංහල දේව සංකල්පය]]

== වැඩිදුර මූලාශ්‍ර ==

* De Silva, K.M. ''History of Sri Lanka'' (Univ. of Calif. Press, 1981)
* Gunasekera, Tamara. ''Hierarchy and Egalitarianism: Caste, Class, and Power in Sinhalese Peasant Society'' (Athlone 1994).
* Roberts, Michael. ''Sri Lanka: Collective Identities Revisited (Colombo-Marga Institute, 1997).
* Wickremeratne, Ananda. ''Buddhism and Ethnicity in Sri Lanka: A Historical Analysis'' (New Dehli-Vikas Publishing House, 1995).

== මූලාශ්‍ර ==
[[Category:සිංහල ජාතිය]]
[[Category:ජාතීන් - ශ්‍රී ලංකාව]]
[[Category:ශ්‍රී ලංකා‌වේ ජන සමාජය]]
&lt;references /&gt;

== බාහිර සබැඳි ==

* {{loc}} - [http://countrystudies.us/sri-lanka/ Sri Lanka]
* [http://hpgl.stanford.edu/publications/AJHG_2003_v72_p313-332.pdf The Genetic Heritage of the Earliest Settlers Persists Both in Indian Tribal and Caste Populations, Am. J. Hum. Genet. 72:313–332, 2003.]
* [http://www.biomedcentral.com/1471-2156/5/26 ''Most of the extant mtDNA boundaries in South and Southwest Asia were likely shaped during the initial settlement of Eurasia by anatomically modern humans'', Biomedical Central, BMC Genetics 2004, 5:26]
* [http://www.statistics.gov.lk/population/index.htm Department of Census and Statistics-Sri Lanka]
* [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=sin Ethnologue-Sinhala, a language of Sri Lanka]
* [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/ce.html#People CIA Factbook-Sri Lanka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050908083103/http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/ce.html#People |date=2005-09-08 }}
* ''Genetic Clues to Dispersal in Human Populations: Retracing the Past from the Present'' (2 MARCH 2001 VOL 291 SCIENCE). [http://natvet.sh.se/jna/Human_evolution_a.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060617023148/http://natvet.sh.se/jna/Human_evolution_a.pdf |date=2006-06-17 }}</text>
      <sha1>orxmfmqhl2johscowdcvz7dl7g8ae6h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>බිතු සිතුවම්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8020</id>
    <revision>
      <id>799655</id>
      <parentid>735405</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T04:44:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* මේ අඩවිත් බලන්න */</comment>
      <origin>799655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29729" sha1="fuatbva5ok35bg13j1v3hq8myipz7qr" xml:space="preserve">බෞද්ධයන්ගේ ගෞරවාදරයට පාත්‍ර වු බුදුරජාණන් වහන්සේ නියෝජනය කරන ප්‍රධාන සංකේත තුනකි. බෞද්ධ විහාරයකට අයත් චෛත්‍යය, බෝධිය, බුදුපිළිම වහන්සේ මුලික කොට ගෙන බෞද්ධ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය, මූර්ති ශිල්පය, කැටයම් කලාව මෙන්ම චිත්‍ර ශිල්පය ආදී සියලුම කලා ශිල්පයන්වර්ධනය වී ඇත.
ලංකාවට බුදු දහම පැමිණීමට පෙර සිටම මෙරට චිත්‍ර කලාවක් පැවති බවට බලි චිත්‍රටටයයාට කලාව ආදී දේශිය චිත්‍ර කලාවන් ගෙන් පැහැදිලි වේ. බුදු දහම ලංකාවට පැමිණි පසු බුදු සිරිත හා ජාතක කතා ආශ්‍රය කොට ගෙන චිත්‍ර කලාව වැඩි වර්ධනය විය.

[[රූපය:Kelani.jpg|300px|right]]
[[රූපය:DAMBADENIYA--F1020016.jpg|300px|right]]
                                
=='''ආදිම බෞද්ධ චිත්‍ර'''==

අනුරාධපුර යුගයේ මුල් යුගයේ සිතුවම් දැනට විද්‍යමාන නොවීම මත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මත පදනම් වී එකල චිත්‍ර කලාව පිළිබද විමසීම දුෂ්කර වේ. නමුත් බෞද්ධ සාහිත්‍යය ඇසුරෙන් විමසීමේදී බෞද්ධ භික්ෂුන් වහන්සේද බෞද්ධ කලා ශිල්ප පෝෂණය කිරීමේදී පුරෝගාමී මෙහෙවරක් සිදු කර තිබේ. චුල්ල වග්ගයේ සේනාසනක්ඛන්දයේ දැක්වෙන පරිදි භික්ෂු ආරාමයන්හි සුදු පාට හා ගුරු පාට  වර්ණ ආලේප කිරීම බුදුරජාණන් වහන්සේ  අනුදැන වදාළ බව පෙනී යයි. බෞද්ධ චිත්‍ර කලාවේ මුල් අවස්ථා මෙම වර්ණ භාවිතය තුළ දැකිය හැකිය. මෙසේ වර්ණාලේපිත ඔපමට්ටම් කළ බිත්ති මත මල්කම් ලියකම් ආදී ස්වභාවික දර්ශන සිතුවම් කිරීම බුදුරජාණන් වහන්සේ  අනුදැන වදාළහ.
ථේර ගාථා අටුවාව අනුව බිම්බිසාර රජු විසින් බුද්ධ චරිතාපදානය  සිතුවමට නඟා තම මිතුරකුට යැවූ බව සදහන් වේ. ජාතක තථා තුළද  සිතුවම් කලාව පිළිබදව විස්තර සදහන් බව කුස ජාතකය ආදිය මගින් පෙනී යයි. මෙවැනි සිතුවම් කලාවන් මහින්දාගමනයත් සමගම ලංකාවට දායාද කොට ලැබිණි.
සංඝමිත්තා තෙරණියගේ දේහය ආදාහනය කරන ලද්දේ ථූපාරාමයට නැගෙනහිරින් පිහිටි චිත්‍ර ශාලාව ආසන්නයේ බව මහා වංශයේ සඳහන් වේ. මෙය  බොහෝවිට චිත්‍ර සඳහා වෙන්කළ ගොඩනැගිල්ලක් විය හැක. ලෝවාමහාපාය තැනීම පිළිබද විස්තර කරනු ලබන වංශය තුළ රහතන් වහන්සේ විසින් දේව විමානයක් හිදැගුලෙන් වස්ත්‍රයක ඇඳ රජුට ඉදිරිපත් කළ බව දක්වයි. පස්වන සියවසේ  බුද්ධඝෝෂ අටුවාචාරින් විසින් රචනා කරන ලද විසුද්ධි මාර්ගයෙහි කුරණ්ඩක ලෙනෙහි සත්බුදුවරුන්ගේ අභිණිෂ්ක්‍රමණය  සිතුවම් කර  තිබු බවත් එය ඉතාම මනරම් බවත් සඳහන් වේ.
 

===''සීගිරි බිතු සිතුවම්''===                                                   
[[රූපය:Sigiriya2.jpg|150px|right]]

ලංකාවේඇති පැරණිම සිතුවම් ලෙස පස්වන සියවසට අයත් සීගිරි චිත්‍ර හදුන්වනු ලැබේ. මල් ලියකම් සහිත අලංකාර ශීර්ෂාභරණයෙන් සැරසුන හිස් ඇති විවිධ ඉරියව් වලින් යුත් උඩුකය පමනක් දැක්වෙන නාරි රූප මෙම චිත්‍ර මගින් දැක්වේ. කාශ්‍යප රජුගේ බිසෝවරු හා සේවිකාවන් පිදුරංගල විහාරයට මල් පූජාව සඳහා යන අයුරු මෙම චිත්‍ර මගින් නිරූපනය කරන බවද ඔවුන් අප්සරාවන්  බවද ඔවුන් විජ්ජුලතා හා මේඝලතා නිරූපනය කරන බවටද විවිධ මත පළ වී ඇත. මෙම සිතුවම් දඹදිව අජන්තා විහාරයේ බෞද්ධ සිතුවම් ගුරු කොට ගෙන නිර්මාණය කර ඇති බවටද මතයක් පල වී ඇත.
දැනට සිතුවම් 21ක් පමණක් දක්නට ලැබුණද එහි සිතුවම් පන්සිය ගණනක් තිබූබව සීගිරි කුරුටු ගී ඇසුරෙන් පෙනි යයි. සිරුරේ ව්‍යුහය පිළිබඳව මනා අවබෝධයකින් යුක්තව මෙම චිත්‍ර නිර්මාණය කර ඇති බව පෙනි යයි. රටේ වෙනත් කිසිදු ස්ථානයකින් මෙතරම් ලාලිත්‍යකින් යුත් සුන්දර සිතුවම් හමු වී නැත. චිත්‍ර ඇදීම සඳහා ගල්තලය පිළියෙල කර ඇත්තේ මැටි,කිරිමැටි,දහයියා හා කොහුබත් වලින් සකස් කර ගෙන ඇති මිශ්‍රනයක් ආලේප කිරීමෙනි. ඒ මත සුදු හුණු ගා පිරිමැද රතු පැහැයෙන් ආකෘති ඇද තිබේ. ඉන් පසු කහ,රතු හා කොළ වර්ණ යොදා චිත්‍ර සම්පූර්ණ කර ඇත. ශරීරයේ හා අඟපසග වල හැඩය පෙනෙන පරිද්දෙන් රේඛා භාවිතා කර තිබේ. විශේෂයෙන්ම අත් ඇගිලි නිරෑපනය කිරීමේදි ඉතා සියුම් ලෙස රේඛා හසුරුවා ඇත. සිහිනිඟ හා පියයුරු වලින් මෙම චිත්‍ර වලට වඩාත් සජීවි බවක් ලැබී ඇත.


===''හිඳගල චිත්‍ර''===


[[රූපය:Hindagala.jpg|150px|right]]සීගිරි චිත්‍ර සම්ප්‍රදාය ගුරු කරගත්  චිත්‍ර මහනුවර ආසන්නයේ හිඳගල විහාරයේ දක්නට ඇත. ක්‍රි.ව. 7 වන සියවසට අයත් මෙම චිත්‍ර දැන් මැකී ගොස් තිබේ. සීගිරි සිතුවම් වලටත් වඩා ප්‍රාණවත් බවක් රේඛා භාවිතය තුළින් මෙම චිත්‍රවලට ලැබී ඇත. මිනිස් රූප නොයෙක් ඉරියව් වලින් දැක්මට මෙම සිත්තරා සමත් වී ඇත.මිහින්තලේ දාගැබක දාතු ගර්භය තුළින් හමුවු දේවතාවන් වළාකුළු වලින් මතු වන අයුරු දැක්වෙන සිතුවමද සීගිරි චිත්‍රවල ලක්ෂන දරා ඇත. ආකෘතික රේඛා පමණක් දක්ණට ඇති මෙම චිත්‍ර 8 වන සියවසට අයත්ය.
                             
=='''පොළොන්නරු යුගයේ බිතු සිතුවම්'''==

පොළොන්නරු යුගයේ චිත්‍ර කලාව ඉතා දියුණු තත්වයක තිබුණු බවටත් රජ මාළිගා හා සරස්වතී මණ්ඩපය සිතුවම් වලින් අලංකාර කර තිබුබවත් චූලවංශයේ සඳහන් වේ.
පොළොන්නරු යුගයේ පැරණිම චිත්‍ර 1වන විජයබාහු රජ සමයට අයත් වන අතර එය මහියංගනය ථූපයේ ධාතු ගර්භයෙන් හමු වී තිබේ. රේඛා වලින් රූප සටහන් ඇඳ වර්ණ සංයෝජනය කර ඇති මෙම චිත්‍ර මගින් අනුරාධපුර යුගයේ චිත්‍ර ශිල්පය අඛන්ඩව පොළොන්නරු යුගයට පැමිණි බව සනාථ කරයි. මාර පරාජය පිළිබදව තේමා කොට ඇති මෙම චිත්‍ර පැහැදිළි රේඛා භාවිතය මගින් උසස් ස්ථනයක් ලබා ගෙන තිබේ. සීගිරි චිත්‍ර සිහිගන්වන සුළු  මනහර රේඛා භාවිතයකින් දෙවිවරුන්ගේ සිරුරු නිර්මාණය කර ඇති අතර රතු,කළු,කහ හා සුදු වර්ණ වලින් නිමා කර ඇති මෙම චිත්‍ර උසස් සෞන්දර්යකින් යුක්ත වේ.
දිඹුලාගල විහාරයේ චිත්‍රද පොළොන්නරු යුගයේ චිත්‍ර අතර වැදගත් තැනක් හිමිකර ගනී.මේ චිත්‍ර අතර [[සස ජාතකය]], දේවදත්ත තෙරුන් ආශ්‍රිත කථා පුවත්ද දැකිය හැකි අතර ඒවා දැන් මැකී යමින් පවතී. දිඹුලාගල පර්වතය ආශ්‍රිත පුල්ලිගොඩ පර්වත කුහරයක ඇති සිතුවම්,පොළොන්නරුව ගල් විහාරයේ හා ලංකාතිලක විහාරයේ ශේෂ වී ඇති සිතුවම්ද පොළොන්නරු යුගයේ චිත්‍ර කලාවේ සුවිශේෂි ලක්ෂණ පිළිබඹු කරයි.

===''මහියංගන විහාරයේ බිතු සිතුවම්''===

මෙම චිත්‍ර  අතරින් විශාලම චිත්‍රය ලෙස සැළකිය හැක්කේ  බුදුරදුන් බෝ මුල අබියස වැඩ සිටින ආකාරයත් ඒ අසළින් තාපස ලීලාවක් දක්වන අයෙකු වාඩි වී සිටින ආකාරයත් දැක්වෙන චිත්‍රයයි. බුද්ධත්වයට පත්වීම දැක්වෙන චිත්‍රයේ බුදුරදුන් වැද පුදා ගැණීමට තුන් ලොවින් පැමිණි දෙවියන්ද මල් අතින් ගත් විෂ්ණු දෙවියන්ද මාරයා පැරදී පලා යාමද දක්නට ලැබේ. 
චිත්‍රකරණය සඳහා යොදාගෙන ඇති වර්ණ අතර රතු, කහ, සුදු, දුඹුරු යන වර්ණ උපයෝගී කරගෙන ඇත. පොළෙන්නරු යුගයේ සාම්ප්‍රදායික රේඛා චිත්‍ර අතර පැරණිතම චිත්‍ර වශයෙන් මෙම චිත්‍ර හැදින්විය හැකිය. 
එකොළොස්වන ශත වර්ෂය තරම් පැරණි යුගයක කලා කරුවෙකුගේ තෙළිතුඩින් සිත්තම්ව මිනිස් ඇසට නොපෙනී වර්ෂ දහසකට නොඅඩු කාලයක් තැන්පත්ව තිබුණු මේ අග්‍රගණ්‍ය කලාකෘති මුළු ලොවටම ප්‍රදර්ශනය වන ආකාරයෙන් වර්තමානයේ අනුරාධපුර පුරාවිද්‍යා කෞතුකාගාරයේ සුරක්ෂිතව තබා ඇත.&lt;br&gt;
===''තිවංක පිළිම ගේ බිතු සිතුවම්''===
[[රූපය:Thiwanka s.jpg|right]]

පොළොන්නරු යුගයේ විශාලතම චිත්‍රාවලිය තිවංක පිළිම ගෙය තුළ දක්නට ලැබේ.මෙහි ගන්ධකුටියේ ඇති චිත්‍ර විශාල වශයෙන් බුද්ධ චරිතය නිරූපනය කරන අතර අන්තරාලයේ සිතුවම් වලින් ජාතක කථා නිරූපණය කරයි. මට සිළිටු කළ වියළි බිත්ති මත රතු පැහැයෙන් චිත්‍රවල බාහිර රේඛා නිරූපනය කර ඇති අතර රතු,කහ හා කොළ වර්න යෙදා චිත්‍ර සම්පූර්ණ කර තිබේ. ගැලපෙන පරිදි රේඛා නැමීමෙන්ද, රේඛාවල මහත අඩුවැඩි කිරීමෙන්ද,කුඩා සිහින් ඉරි කැබලි යෙදීමෙන්ද සිතුවම්වල වටකුරු බව ලබාගෙන තිබේ. අජන්තා චිත්‍ර සම්ප්‍රදාය අඛන්ඩව ලංකාවේ 12 වන සියවස දක්වාම පැවති බව තිවංක පිළිම ගේ බිතු සිතුවම් මගින් පැහැදිළි වේ. බුදුහිමි දෙව්ලොව සිට සංකස්ස පුර වෙත වැඩම කිරීම,විශාලා මහනුවර තුන්බිය දුරලීමට වැඩම කිරීම පිළිබද සිතුවම් අදද පැහැදිලිව හදුනා ගත හැක. සංකස්ස පුරයට වැඩම කිරීම පිළිබද සිතුවම අජන්තා සිතුවම් වලට වඩාත් සමීප බවක් දක්වයි.
අන්තරාලයේ සිතුවම් වලින් සස ජාතකය විදහා දැක්වෙන සිතුවම පැහැදිලිව හදුනා ගත හැක. හාවෙකුව උපන් බෝසතුන් සක් දෙවියන්ට තම ඇඟ මස් දන් දීම හා ඒ සිද්ධිය සිහි වීමට සඳ මත හාවෙකුගේ සිතුවමක් සිතුවම් කිරීම දැක්වෙන මෙම සිතුවමට අමතරව වෙස්සන්තර ජාතකය,ගුත්තිල ජාතකය,සාම ජාතකය,කුස ජාතකය,මහා උම්මග්ග ජාතකය, පිළිබිඹු කරන චිත්‍ර ද මේ සිතුවම් අතර දක්නට ඇත.
ගර්භ ගෘහය හා අන්තරාලය අතර ඇති බෝසතාණන් වහන්සේට මිනිස් ලොව උපත සඳහා ආරාධනා කරනු ලබන චිත්‍රය මගින් විවිධ මුහුණු හැඩ ඇදීමේ නිපුණතාවය විදහා දක්වයි. මෙහි බෝධිසත්ව රූපය අජන්තා ගුහාවල එන &quot;පද්මපාණී&quot;බෝසත් රුවට යම් සමානත්වයක් දක්වන බව පෙනී යයි. එක් එක් පුද්ගලයන්ගේ ඇදුම්,ආභරණ නිරූපනය මහත් උනන්දුවකින් සිදුකර ඇති කලාකරුවා ඉතා සියුම් මෝස්තර නිරූපණය කිරීමට යොමු වී ඇත. අජන්තා චිත්‍ර සම්ප්‍රදාය අවසන් වරට දක්නට ලැබෙන පොළොන්නරු යුගයේ බිතු සිතුවම් ලොව කිසිදු චිත්‍ර සම්ප්‍රදායකට දෙවනි නොවේ.

=='''මහනුවර යුගයේ බිතු සිතුවම්'''==

පොළොන්නරු යුගයෙන් පසු දඹදෙණිය,යාපහුව,ගම්පොල, කෝට්ටේ,සීතාවක රාජධානි බිහි වූවත් ඒ යුගවල චිත්‍ර කලාව පිළිබදව අද වන විට කිසිදු සාධකයක් ඉතිරිව නොමැත. වරින් වර සිදු කරනු ලැබූ ප්‍රතිසංස්කරණ හේතුවෙන් ගඩලාදෙණිය,ලංකාතිලකය,දඹුල්ල,රිදීවිහාරය, කෝට්ටේ,කැලණිය වැනි කලා නිකේතන තුළ අද දක්නට ලැබෙන්නේ 16 වන සියවසෙන් පසුව අදින ලද සිතුවම්ය.
මහනුවර රාජධානි සමයේ සිංහල රාජාවලියේ අවසන් රජු වන වීර පරාක්‍රම නරේන්ද්‍ර සිංහ රජු විසින් දළදා මාළිගාවේ දෙමහල් පායක් සාදා ඊට ඇතුළු වන දොරටු චිත්‍ර මගින් අලංකාර කළ බවට සදහන් වූවත් අද වන විට එම චිත්‍ර දක්නට නැත. ඉන් පසු ශ්‍රී විජය රාජසිංහ රජ සමයේ උපසම්පදාව සමඟ සියම් රටෙන් පැමිණි ශාසනික ප්‍රබෝධය සමඟ උඩරට විහාරාරාම අලුත්වැඩියා කර ඒවා  චිත්‍ර වලින් අලංකාර කර ඇත.කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජ සම‍යේ ඇති වූ චිත්‍ර කලාවේ දියුණුව පිළිබඳ ශේෂ සටහන් දෙගල්දොරුව,දඹුල්ල,රිදීවිහාරය,කැලණිය(පරන විහාරය),තුළ අද ද දැකිය හැක.
මහනුවර යුගයේ බිතු සිතුවම් ඉතා විශිෂ්ඨව සුරැකී දෙගල්දොරුව,රන්ගිරි දඹුලු විහාරය,රිදීවිහාරය තුල දක්නට ඇත.මෙම චිත්‍ර රැසක්ලෙන් තුළ සිතුවම් කර තිබීම මත ඒවා ස්වභාවිකවම ආරක්ෂා වී ඇත.

===''දෙගල්දොරුව විහාරයේ බිතු සිතුවම්''=== 
[[රූපය:මාරපරාජය.jpg|right]]                                 මහනුවර ලේවැල්ල ප්‍රදේශයේ පිහිටා ඇති මෙම ලෙන්විහාරය තුළ ‍ශෛලමය බිත්ති මඟින් විහාර ගෘහය වෙන් කර තිබේ. ලෑලි වලින් සාදා ඇති සිවිලිම මත අලවන ලද රෙද්දක පළා පෙති,ජ්‍යාමිතික හැඩතල වලින් යුත් වියන් මෝස්තරය ඇඳ ඇත. විහාරයේ ඉදිරි බිත්තිය සම්පූර්ණයෙන්ම ජාතක කථා සිතුවම් වලට වෙන් වී තිබේ.බිත්තියේ තීරු වශයෙන් හෙවත් සිතියම් පටි ලෙස ජාතක කථා නිරූපනය කර තිබේ. අඛන්ඪ කථන ක්‍රමය හෙවත් කථා නායකයා කීප වරක් පුනපුනා පෙනෙන පරිදි එකම කථාවේ සිද්ධි කීපයක්  එකට දැක්වීමේ ක්‍රමය මෙහිදී සිත්තරා අනුගමනය කර ඇත.නූතන චිත්‍රපටයක් මෙන් කථාව දිගටම දිග හැරෙන ලෙස  වෙස්සන්තර ජාතකය, සීලව ජාතකය, සුතිසෝම ජාතකය හා සත්ත භුත්ත ජාතක කථා නිරූපනය කර තිබේ.වෙස්සන්තර ජාතකයේ චිත්‍ර පහත දැක්වෙන පරිදි  නිරූපනය කර ඇත.
&lt;br&gt;01. සිවි රට සඳ මහ රජානෝ රජ කරන වග.
&lt;br&gt;02. බිහි වූ කෙනෙහි මවු දේවීන්ගෙන් දාන වස්තු ඉල්ලු වග.
&lt;br&gt;03. රාජාභිෂේක කළ වග.
&lt;br&gt;04. ඇලි ඇතා දන් දුන් වග. 
&lt;br&gt;05. වෙසතුරු රජානෝ දශරාජ ධර්මයෙන් රාජ්‍ය කළ වග.
&lt;br&gt;06. හසුන් ගෙනවුත් සැල කළ වග.
&lt;br&gt;07. සත්සතු මහදන් දුන් වග.
&lt;br&gt;08. වංක ගිරියට වඩින්න අවසර ගත් වග.
&lt;br&gt;09.අසුන් දන් දුන් වග.
&lt;br&gt;10. දෙවියෝ රථය ඇදපු වග.
&lt;br&gt;11. නැවත රථය දන් දුන් වග.
&lt;br&gt;12.12. තිස් යොදුන් දුර ගෙවා චේතිය රට ජයතුරා නුවර ශාලාවට වැඩිය වග.
&lt;br&gt;13. චේතිය රජ හට අමාත්‍යයන් සැල කල වග.
&lt;br&gt;14. චේතිය රජු ඇතුලු දහසක් රජ්ජුරුවෝ සුලුවන ගෙවා ගොස් මහ වනයට පාර කියා වැඩිය වග.
&lt;br&gt;15. ජූජකයාගේ අඹුව ළිදට ගොස් කලහ වූ වග.
&lt;br&gt;16. දැසි දසුන් ගෙනෙන්නට යන වග.
&lt;br&gt;17. වැදි මුදලියා විසින් විදින්නට තැනූ වග.
&lt;br&gt;18. ජාලිය ක්‍රිෂ්ණජිනා දෙදෙනා දන් දුන් වග.
&lt;br&gt;19. අච්චුත තාපසයන් පාර කියූ වග.
&lt;br&gt;20. මද්‍රී දේවී හඬා වැටුන වග.
&lt;br&gt;21. දෙදෙනාම ඉසිවෙස් ගෙන පැවිදි වූ වග.
&lt;br&gt;22.මද්‍රී දේවී සිහිමුලා වී වැටුන වග. 
&lt;br&gt;23.දෙවියෝ දෙමාපිය වෙස් ගෙන වනාන්තරයේදී උදවු කරන වග.
&lt;br&gt;24. සඳ මහරජානෝ ක්‍රිෂ්ණජිනාවන්ගේ බරට කිරා රන් මසු දුන් වග.
&lt;br&gt;25. රස බොජුන් අනුභව කර ජූජකයා මරණ ප්‍රාප්ත වූ වග.

බුදු ගෙහි ඇතුළු පියැස්ස බදාමයෙන් වසා චිත්‍ර ඇදීමට භාවිතා කර ඇත. පියැස්ස මධ්‍යයේ මාර පරාජය දැක්වෙන චිත්‍රයක් ඇත.මෙම දෙගල්දොරුව හා මහනුවර යුගයේ අනිකුත් චිත්‍ර පොළොන්නරු සම්ප්‍රදායෙන් දැඩිව වෙනස් වේ. මහනුවර යුගයේ  චිත්‍රවලින් මුහුනෙන් සිතුම් පැතුම් ප්‍රකාශ කිරීමට හෝ අත්වල මුද්‍රා වලින් අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමට උත්සහ නොකරයි. රූපවල ශරීර හෝ අංගෝපාංගවල වටකුරු බව හෝ එළිය අඳුර දැක්වීමට හෝ පර්යාලෝකය දැක්විමක්ද සිදු නොකරයි. නමුත් මෙම චිත්‍ර පාඨකයාගේ ඇස පිනවයි.&lt;br&gt;
මීට අමතරව බොහෝ බිතුසිතුවම් දක්නට ලැබෙන අතර ඒවා පෞඪ ලාංකීය ඉතිහාසය ලොවට විදහා දක්වන නිහඬ මූලාශ්‍ර වේ. &lt;br&gt;

&lt;br&gt;

=='''පින්තූර ගැලරිය'''==
===''සීගිරි චිත්‍ර''===
&lt;gallery&gt;
රූපය:Sigiri.jpg
රූපය:Sigi.jpg
රූපය:Sigiriya2.jpg
රූපය:Tn Sigiriya SriLanka Fresco.jpg
&lt;/gallery&gt;
===''හිඳගල චිත්‍ර''===
&lt;gallery&gt;
රූපය:Hindagala.jpg
රූපය:Hindagala2.jpg 
&lt;/gallery&gt;

===''මහියංගන විහාරයේ බිතු සිතුවම්''===
&lt;gallery&gt;
රූපය:Mahiyana.jpg
රූපය:Mahiyana1.jpg
&lt;/gallery&gt;
===''තිවංක පිළිම ගේ චිත්‍ර''===
&lt;gallery&gt;
රූපය:Tiwanka pilimage.jpg
රූපය:Thiwanka s.jpg
රූපය:Po.gif
&lt;/gallery&gt;
===''දඹුල්ල චිත්‍ර''===
&lt;gallery&gt;
රූපය:Dambulla-coves7.jpg
රූපය:Dambulla 22.JPG

&lt;/gallery&gt;

===''දෙගල්දොරුව චිත්‍ර''===
&lt;gallery&gt;
රූපය:Degaldoruwa.jpg
රූපය:ඇළි ඇතුන් දන්දීම..jpg
රූපය:දෙගල්දොරුව-1.jpg
රූපය:Deg.jpg
&lt;/gallery&gt;
===''කැලණිය(පරන විහාරය)චිත්‍ර''===
&lt;gallery&gt;
රූපය:හේමමාලා සහ දන්ත කුමරැ.jpg
රූපය:Rfn.jpg
රූපය: Tyr.jpg
රූපය:Kela.jpg

&lt;/gallery&gt;&lt;br&gt;
=='''උපකාර කර ගත් මූලාශ්‍ර'''==

ලංකා කලා ඉතිහාසය- බී.එස්. විජේරත්න.&lt;br&gt;
මධ්‍යකාලීන කලා ශිල්ප-ආනන්ද කුමාරස්වාමි.&lt;br&gt;
ලංකා විශ්ව විද්‍යාලයේ ලංකා ඉතිහාසය.&lt;br&gt;
බෞද්ධ ශිෂ්ඨාචාරයේ මූලධර්ම- චන්දිම විජේබණ්ඩාර හා එච්.එම්. මොරටුවේගම.&lt;br&gt;

==මේ අඩවිත් බලන්න==
[[මහනුවර යුගයේ සිතුවම් කලාව]]&lt;br&gt;
[[ශ්‍රී ලංකාවේ ඉපැරණි කලා ශිල්ප]]&lt;br&gt;
[[දෙගල්දොරුව]]&lt;br&gt;
*[[19 වන සියවසේ සමුද්‍ර කලාපීය බෞද්ධ සිතුවම් ස්ථාන]]

==අඩවියෙන් බැහැර පිටු==
[[www.geocities.com/srilankanart/main.html]]&lt;br&gt;
[[www.artsrilanka.org/buddhistart/]]</text>
      <sha1>fuatbva5ok35bg13j1v3hq8myipz7qr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799657</id>
      <parentid>799655</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T04:47:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* මේ අඩවිත් බලන්න */</comment>
      <origin>799657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29873" sha1="ol3gh90atrmdzn0z6loymg0jxkx46dp" xml:space="preserve">බෞද්ධයන්ගේ ගෞරවාදරයට පාත්‍ර වු බුදුරජාණන් වහන්සේ නියෝජනය කරන ප්‍රධාන සංකේත තුනකි. බෞද්ධ විහාරයකට අයත් චෛත්‍යය, බෝධිය, බුදුපිළිම වහන්සේ මුලික කොට ගෙන බෞද්ධ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය, මූර්ති ශිල්පය, කැටයම් කලාව මෙන්ම චිත්‍ර ශිල්පය ආදී සියලුම කලා ශිල්පයන්වර්ධනය වී ඇත.
ලංකාවට බුදු දහම පැමිණීමට පෙර සිටම මෙරට චිත්‍ර කලාවක් පැවති බවට බලි චිත්‍රටටයයාට කලාව ආදී දේශිය චිත්‍ර කලාවන් ගෙන් පැහැදිලි වේ. බුදු දහම ලංකාවට පැමිණි පසු බුදු සිරිත හා ජාතක කතා ආශ්‍රය කොට ගෙන චිත්‍ර කලාව වැඩි වර්ධනය විය.

[[රූපය:Kelani.jpg|300px|right]]
[[රූපය:DAMBADENIYA--F1020016.jpg|300px|right]]
                                
=='''ආදිම බෞද්ධ චිත්‍ර'''==

අනුරාධපුර යුගයේ මුල් යුගයේ සිතුවම් දැනට විද්‍යමාන නොවීම මත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මත පදනම් වී එකල චිත්‍ර කලාව පිළිබද විමසීම දුෂ්කර වේ. නමුත් බෞද්ධ සාහිත්‍යය ඇසුරෙන් විමසීමේදී බෞද්ධ භික්ෂුන් වහන්සේද බෞද්ධ කලා ශිල්ප පෝෂණය කිරීමේදී පුරෝගාමී මෙහෙවරක් සිදු කර තිබේ. චුල්ල වග්ගයේ සේනාසනක්ඛන්දයේ දැක්වෙන පරිදි භික්ෂු ආරාමයන්හි සුදු පාට හා ගුරු පාට  වර්ණ ආලේප කිරීම බුදුරජාණන් වහන්සේ  අනුදැන වදාළ බව පෙනී යයි. බෞද්ධ චිත්‍ර කලාවේ මුල් අවස්ථා මෙම වර්ණ භාවිතය තුළ දැකිය හැකිය. මෙසේ වර්ණාලේපිත ඔපමට්ටම් කළ බිත්ති මත මල්කම් ලියකම් ආදී ස්වභාවික දර්ශන සිතුවම් කිරීම බුදුරජාණන් වහන්සේ  අනුදැන වදාළහ.
ථේර ගාථා අටුවාව අනුව බිම්බිසාර රජු විසින් බුද්ධ චරිතාපදානය  සිතුවමට නඟා තම මිතුරකුට යැවූ බව සදහන් වේ. ජාතක තථා තුළද  සිතුවම් කලාව පිළිබදව විස්තර සදහන් බව කුස ජාතකය ආදිය මගින් පෙනී යයි. මෙවැනි සිතුවම් කලාවන් මහින්දාගමනයත් සමගම ලංකාවට දායාද කොට ලැබිණි.
සංඝමිත්තා තෙරණියගේ දේහය ආදාහනය කරන ලද්දේ ථූපාරාමයට නැගෙනහිරින් පිහිටි චිත්‍ර ශාලාව ආසන්නයේ බව මහා වංශයේ සඳහන් වේ. මෙය  බොහෝවිට චිත්‍ර සඳහා වෙන්කළ ගොඩනැගිල්ලක් විය හැක. ලෝවාමහාපාය තැනීම පිළිබද විස්තර කරනු ලබන වංශය තුළ රහතන් වහන්සේ විසින් දේව විමානයක් හිදැගුලෙන් වස්ත්‍රයක ඇඳ රජුට ඉදිරිපත් කළ බව දක්වයි. පස්වන සියවසේ  බුද්ධඝෝෂ අටුවාචාරින් විසින් රචනා කරන ලද විසුද්ධි මාර්ගයෙහි කුරණ්ඩක ලෙනෙහි සත්බුදුවරුන්ගේ අභිණිෂ්ක්‍රමණය  සිතුවම් කර  තිබු බවත් එය ඉතාම මනරම් බවත් සඳහන් වේ.
 

===''සීගිරි බිතු සිතුවම්''===                                                   
[[රූපය:Sigiriya2.jpg|150px|right]]

ලංකාවේඇති පැරණිම සිතුවම් ලෙස පස්වන සියවසට අයත් සීගිරි චිත්‍ර හදුන්වනු ලැබේ. මල් ලියකම් සහිත අලංකාර ශීර්ෂාභරණයෙන් සැරසුන හිස් ඇති විවිධ ඉරියව් වලින් යුත් උඩුකය පමනක් දැක්වෙන නාරි රූප මෙම චිත්‍ර මගින් දැක්වේ. කාශ්‍යප රජුගේ බිසෝවරු හා සේවිකාවන් පිදුරංගල විහාරයට මල් පූජාව සඳහා යන අයුරු මෙම චිත්‍ර මගින් නිරූපනය කරන බවද ඔවුන් අප්සරාවන්  බවද ඔවුන් විජ්ජුලතා හා මේඝලතා නිරූපනය කරන බවටද විවිධ මත පළ වී ඇත. මෙම සිතුවම් දඹදිව අජන්තා විහාරයේ බෞද්ධ සිතුවම් ගුරු කොට ගෙන නිර්මාණය කර ඇති බවටද මතයක් පල වී ඇත.
දැනට සිතුවම් 21ක් පමණක් දක්නට ලැබුණද එහි සිතුවම් පන්සිය ගණනක් තිබූබව සීගිරි කුරුටු ගී ඇසුරෙන් පෙනි යයි. සිරුරේ ව්‍යුහය පිළිබඳව මනා අවබෝධයකින් යුක්තව මෙම චිත්‍ර නිර්මාණය කර ඇති බව පෙනි යයි. රටේ වෙනත් කිසිදු ස්ථානයකින් මෙතරම් ලාලිත්‍යකින් යුත් සුන්දර සිතුවම් හමු වී නැත. චිත්‍ර ඇදීම සඳහා ගල්තලය පිළියෙල කර ඇත්තේ මැටි,කිරිමැටි,දහයියා හා කොහුබත් වලින් සකස් කර ගෙන ඇති මිශ්‍රනයක් ආලේප කිරීමෙනි. ඒ මත සුදු හුණු ගා පිරිමැද රතු පැහැයෙන් ආකෘති ඇද තිබේ. ඉන් පසු කහ,රතු හා කොළ වර්ණ යොදා චිත්‍ර සම්පූර්ණ කර ඇත. ශරීරයේ හා අඟපසග වල හැඩය පෙනෙන පරිද්දෙන් රේඛා භාවිතා කර තිබේ. විශේෂයෙන්ම අත් ඇගිලි නිරෑපනය කිරීමේදි ඉතා සියුම් ලෙස රේඛා හසුරුවා ඇත. සිහිනිඟ හා පියයුරු වලින් මෙම චිත්‍ර වලට වඩාත් සජීවි බවක් ලැබී ඇත.


===''හිඳගල චිත්‍ර''===


[[රූපය:Hindagala.jpg|150px|right]]සීගිරි චිත්‍ර සම්ප්‍රදාය ගුරු කරගත්  චිත්‍ර මහනුවර ආසන්නයේ හිඳගල විහාරයේ දක්නට ඇත. ක්‍රි.ව. 7 වන සියවසට අයත් මෙම චිත්‍ර දැන් මැකී ගොස් තිබේ. සීගිරි සිතුවම් වලටත් වඩා ප්‍රාණවත් බවක් රේඛා භාවිතය තුළින් මෙම චිත්‍රවලට ලැබී ඇත. මිනිස් රූප නොයෙක් ඉරියව් වලින් දැක්මට මෙම සිත්තරා සමත් වී ඇත.මිහින්තලේ දාගැබක දාතු ගර්භය තුළින් හමුවු දේවතාවන් වළාකුළු වලින් මතු වන අයුරු දැක්වෙන සිතුවමද සීගිරි චිත්‍රවල ලක්ෂන දරා ඇත. ආකෘතික රේඛා පමණක් දක්ණට ඇති මෙම චිත්‍ර 8 වන සියවසට අයත්ය.
                             
=='''පොළොන්නරු යුගයේ බිතු සිතුවම්'''==

පොළොන්නරු යුගයේ චිත්‍ර කලාව ඉතා දියුණු තත්වයක තිබුණු බවටත් රජ මාළිගා හා සරස්වතී මණ්ඩපය සිතුවම් වලින් අලංකාර කර තිබුබවත් චූලවංශයේ සඳහන් වේ.
පොළොන්නරු යුගයේ පැරණිම චිත්‍ර 1වන විජයබාහු රජ සමයට අයත් වන අතර එය මහියංගනය ථූපයේ ධාතු ගර්භයෙන් හමු වී තිබේ. රේඛා වලින් රූප සටහන් ඇඳ වර්ණ සංයෝජනය කර ඇති මෙම චිත්‍ර මගින් අනුරාධපුර යුගයේ චිත්‍ර ශිල්පය අඛන්ඩව පොළොන්නරු යුගයට පැමිණි බව සනාථ කරයි. මාර පරාජය පිළිබදව තේමා කොට ඇති මෙම චිත්‍ර පැහැදිළි රේඛා භාවිතය මගින් උසස් ස්ථනයක් ලබා ගෙන තිබේ. සීගිරි චිත්‍ර සිහිගන්වන සුළු  මනහර රේඛා භාවිතයකින් දෙවිවරුන්ගේ සිරුරු නිර්මාණය කර ඇති අතර රතු,කළු,කහ හා සුදු වර්ණ වලින් නිමා කර ඇති මෙම චිත්‍ර උසස් සෞන්දර්යකින් යුක්ත වේ.
දිඹුලාගල විහාරයේ චිත්‍රද පොළොන්නරු යුගයේ චිත්‍ර අතර වැදගත් තැනක් හිමිකර ගනී.මේ චිත්‍ර අතර [[සස ජාතකය]], දේවදත්ත තෙරුන් ආශ්‍රිත කථා පුවත්ද දැකිය හැකි අතර ඒවා දැන් මැකී යමින් පවතී. දිඹුලාගල පර්වතය ආශ්‍රිත පුල්ලිගොඩ පර්වත කුහරයක ඇති සිතුවම්,පොළොන්නරුව ගල් විහාරයේ හා ලංකාතිලක විහාරයේ ශේෂ වී ඇති සිතුවම්ද පොළොන්නරු යුගයේ චිත්‍ර කලාවේ සුවිශේෂි ලක්ෂණ පිළිබඹු කරයි.

===''මහියංගන විහාරයේ බිතු සිතුවම්''===

මෙම චිත්‍ර  අතරින් විශාලම චිත්‍රය ලෙස සැළකිය හැක්කේ  බුදුරදුන් බෝ මුල අබියස වැඩ සිටින ආකාරයත් ඒ අසළින් තාපස ලීලාවක් දක්වන අයෙකු වාඩි වී සිටින ආකාරයත් දැක්වෙන චිත්‍රයයි. බුද්ධත්වයට පත්වීම දැක්වෙන චිත්‍රයේ බුදුරදුන් වැද පුදා ගැණීමට තුන් ලොවින් පැමිණි දෙවියන්ද මල් අතින් ගත් විෂ්ණු දෙවියන්ද මාරයා පැරදී පලා යාමද දක්නට ලැබේ. 
චිත්‍රකරණය සඳහා යොදාගෙන ඇති වර්ණ අතර රතු, කහ, සුදු, දුඹුරු යන වර්ණ උපයෝගී කරගෙන ඇත. පොළෙන්නරු යුගයේ සාම්ප්‍රදායික රේඛා චිත්‍ර අතර පැරණිතම චිත්‍ර වශයෙන් මෙම චිත්‍ර හැදින්විය හැකිය. 
එකොළොස්වන ශත වර්ෂය තරම් පැරණි යුගයක කලා කරුවෙකුගේ තෙළිතුඩින් සිත්තම්ව මිනිස් ඇසට නොපෙනී වර්ෂ දහසකට නොඅඩු කාලයක් තැන්පත්ව තිබුණු මේ අග්‍රගණ්‍ය කලාකෘති මුළු ලොවටම ප්‍රදර්ශනය වන ආකාරයෙන් වර්තමානයේ අනුරාධපුර පුරාවිද්‍යා කෞතුකාගාරයේ සුරක්ෂිතව තබා ඇත.&lt;br&gt;
===''තිවංක පිළිම ගේ බිතු සිතුවම්''===
[[රූපය:Thiwanka s.jpg|right]]

පොළොන්නරු යුගයේ විශාලතම චිත්‍රාවලිය තිවංක පිළිම ගෙය තුළ දක්නට ලැබේ.මෙහි ගන්ධකුටියේ ඇති චිත්‍ර විශාල වශයෙන් බුද්ධ චරිතය නිරූපනය කරන අතර අන්තරාලයේ සිතුවම් වලින් ජාතක කථා නිරූපණය කරයි. මට සිළිටු කළ වියළි බිත්ති මත රතු පැහැයෙන් චිත්‍රවල බාහිර රේඛා නිරූපනය කර ඇති අතර රතු,කහ හා කොළ වර්න යෙදා චිත්‍ර සම්පූර්ණ කර තිබේ. ගැලපෙන පරිදි රේඛා නැමීමෙන්ද, රේඛාවල මහත අඩුවැඩි කිරීමෙන්ද,කුඩා සිහින් ඉරි කැබලි යෙදීමෙන්ද සිතුවම්වල වටකුරු බව ලබාගෙන තිබේ. අජන්තා චිත්‍ර සම්ප්‍රදාය අඛන්ඩව ලංකාවේ 12 වන සියවස දක්වාම පැවති බව තිවංක පිළිම ගේ බිතු සිතුවම් මගින් පැහැදිළි වේ. බුදුහිමි දෙව්ලොව සිට සංකස්ස පුර වෙත වැඩම කිරීම,විශාලා මහනුවර තුන්බිය දුරලීමට වැඩම කිරීම පිළිබද සිතුවම් අදද පැහැදිලිව හදුනා ගත හැක. සංකස්ස පුරයට වැඩම කිරීම පිළිබද සිතුවම අජන්තා සිතුවම් වලට වඩාත් සමීප බවක් දක්වයි.
අන්තරාලයේ සිතුවම් වලින් සස ජාතකය විදහා දැක්වෙන සිතුවම පැහැදිලිව හදුනා ගත හැක. හාවෙකුව උපන් බෝසතුන් සක් දෙවියන්ට තම ඇඟ මස් දන් දීම හා ඒ සිද්ධිය සිහි වීමට සඳ මත හාවෙකුගේ සිතුවමක් සිතුවම් කිරීම දැක්වෙන මෙම සිතුවමට අමතරව වෙස්සන්තර ජාතකය,ගුත්තිල ජාතකය,සාම ජාතකය,කුස ජාතකය,මහා උම්මග්ග ජාතකය, පිළිබිඹු කරන චිත්‍ර ද මේ සිතුවම් අතර දක්නට ඇත.
ගර්භ ගෘහය හා අන්තරාලය අතර ඇති බෝසතාණන් වහන්සේට මිනිස් ලොව උපත සඳහා ආරාධනා කරනු ලබන චිත්‍රය මගින් විවිධ මුහුණු හැඩ ඇදීමේ නිපුණතාවය විදහා දක්වයි. මෙහි බෝධිසත්ව රූපය අජන්තා ගුහාවල එන &quot;පද්මපාණී&quot;බෝසත් රුවට යම් සමානත්වයක් දක්වන බව පෙනී යයි. එක් එක් පුද්ගලයන්ගේ ඇදුම්,ආභරණ නිරූපනය මහත් උනන්දුවකින් සිදුකර ඇති කලාකරුවා ඉතා සියුම් මෝස්තර නිරූපණය කිරීමට යොමු වී ඇත. අජන්තා චිත්‍ර සම්ප්‍රදාය අවසන් වරට දක්නට ලැබෙන පොළොන්නරු යුගයේ බිතු සිතුවම් ලොව කිසිදු චිත්‍ර සම්ප්‍රදායකට දෙවනි නොවේ.

=='''මහනුවර යුගයේ බිතු සිතුවම්'''==

පොළොන්නරු යුගයෙන් පසු දඹදෙණිය,යාපහුව,ගම්පොල, කෝට්ටේ,සීතාවක රාජධානි බිහි වූවත් ඒ යුගවල චිත්‍ර කලාව පිළිබදව අද වන විට කිසිදු සාධකයක් ඉතිරිව නොමැත. වරින් වර සිදු කරනු ලැබූ ප්‍රතිසංස්කරණ හේතුවෙන් ගඩලාදෙණිය,ලංකාතිලකය,දඹුල්ල,රිදීවිහාරය, කෝට්ටේ,කැලණිය වැනි කලා නිකේතන තුළ අද දක්නට ලැබෙන්නේ 16 වන සියවසෙන් පසුව අදින ලද සිතුවම්ය.
මහනුවර රාජධානි සමයේ සිංහල රාජාවලියේ අවසන් රජු වන වීර පරාක්‍රම නරේන්ද්‍ර සිංහ රජු විසින් දළදා මාළිගාවේ දෙමහල් පායක් සාදා ඊට ඇතුළු වන දොරටු චිත්‍ර මගින් අලංකාර කළ බවට සදහන් වූවත් අද වන විට එම චිත්‍ර දක්නට නැත. ඉන් පසු ශ්‍රී විජය රාජසිංහ රජ සමයේ උපසම්පදාව සමඟ සියම් රටෙන් පැමිණි ශාසනික ප්‍රබෝධය සමඟ උඩරට විහාරාරාම අලුත්වැඩියා කර ඒවා  චිත්‍ර වලින් අලංකාර කර ඇත.කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජ සම‍යේ ඇති වූ චිත්‍ර කලාවේ දියුණුව පිළිබඳ ශේෂ සටහන් දෙගල්දොරුව,දඹුල්ල,රිදීවිහාරය,කැලණිය(පරන විහාරය),තුළ අද ද දැකිය හැක.
මහනුවර යුගයේ බිතු සිතුවම් ඉතා විශිෂ්ඨව සුරැකී දෙගල්දොරුව,රන්ගිරි දඹුලු විහාරය,රිදීවිහාරය තුල දක්නට ඇත.මෙම චිත්‍ර රැසක්ලෙන් තුළ සිතුවම් කර තිබීම මත ඒවා ස්වභාවිකවම ආරක්ෂා වී ඇත.

===''දෙගල්දොරුව විහාරයේ බිතු සිතුවම්''=== 
[[රූපය:මාරපරාජය.jpg|right]]                                 මහනුවර ලේවැල්ල ප්‍රදේශයේ පිහිටා ඇති මෙම ලෙන්විහාරය තුළ ‍ශෛලමය බිත්ති මඟින් විහාර ගෘහය වෙන් කර තිබේ. ලෑලි වලින් සාදා ඇති සිවිලිම මත අලවන ලද රෙද්දක පළා පෙති,ජ්‍යාමිතික හැඩතල වලින් යුත් වියන් මෝස්තරය ඇඳ ඇත. විහාරයේ ඉදිරි බිත්තිය සම්පූර්ණයෙන්ම ජාතක කථා සිතුවම් වලට වෙන් වී තිබේ.බිත්තියේ තීරු වශයෙන් හෙවත් සිතියම් පටි ලෙස ජාතක කථා නිරූපනය කර තිබේ. අඛන්ඪ කථන ක්‍රමය හෙවත් කථා නායකයා කීප වරක් පුනපුනා පෙනෙන පරිදි එකම කථාවේ සිද්ධි කීපයක්  එකට දැක්වීමේ ක්‍රමය මෙහිදී සිත්තරා අනුගමනය කර ඇත.නූතන චිත්‍රපටයක් මෙන් කථාව දිගටම දිග හැරෙන ලෙස  වෙස්සන්තර ජාතකය, සීලව ජාතකය, සුතිසෝම ජාතකය හා සත්ත භුත්ත ජාතක කථා නිරූපනය කර තිබේ.වෙස්සන්තර ජාතකයේ චිත්‍ර පහත දැක්වෙන පරිදි  නිරූපනය කර ඇත.
&lt;br&gt;01. සිවි රට සඳ මහ රජානෝ රජ කරන වග.
&lt;br&gt;02. බිහි වූ කෙනෙහි මවු දේවීන්ගෙන් දාන වස්තු ඉල්ලු වග.
&lt;br&gt;03. රාජාභිෂේක කළ වග.
&lt;br&gt;04. ඇලි ඇතා දන් දුන් වග. 
&lt;br&gt;05. වෙසතුරු රජානෝ දශරාජ ධර්මයෙන් රාජ්‍ය කළ වග.
&lt;br&gt;06. හසුන් ගෙනවුත් සැල කළ වග.
&lt;br&gt;07. සත්සතු මහදන් දුන් වග.
&lt;br&gt;08. වංක ගිරියට වඩින්න අවසර ගත් වග.
&lt;br&gt;09.අසුන් දන් දුන් වග.
&lt;br&gt;10. දෙවියෝ රථය ඇදපු වග.
&lt;br&gt;11. නැවත රථය දන් දුන් වග.
&lt;br&gt;12.12. තිස් යොදුන් දුර ගෙවා චේතිය රට ජයතුරා නුවර ශාලාවට වැඩිය වග.
&lt;br&gt;13. චේතිය රජ හට අමාත්‍යයන් සැල කල වග.
&lt;br&gt;14. චේතිය රජු ඇතුලු දහසක් රජ්ජුරුවෝ සුලුවන ගෙවා ගොස් මහ වනයට පාර කියා වැඩිය වග.
&lt;br&gt;15. ජූජකයාගේ අඹුව ළිදට ගොස් කලහ වූ වග.
&lt;br&gt;16. දැසි දසුන් ගෙනෙන්නට යන වග.
&lt;br&gt;17. වැදි මුදලියා විසින් විදින්නට තැනූ වග.
&lt;br&gt;18. ජාලිය ක්‍රිෂ්ණජිනා දෙදෙනා දන් දුන් වග.
&lt;br&gt;19. අච්චුත තාපසයන් පාර කියූ වග.
&lt;br&gt;20. මද්‍රී දේවී හඬා වැටුන වග.
&lt;br&gt;21. දෙදෙනාම ඉසිවෙස් ගෙන පැවිදි වූ වග.
&lt;br&gt;22.මද්‍රී දේවී සිහිමුලා වී වැටුන වග. 
&lt;br&gt;23.දෙවියෝ දෙමාපිය වෙස් ගෙන වනාන්තරයේදී උදවු කරන වග.
&lt;br&gt;24. සඳ මහරජානෝ ක්‍රිෂ්ණජිනාවන්ගේ බරට කිරා රන් මසු දුන් වග.
&lt;br&gt;25. රස බොජුන් අනුභව කර ජූජකයා මරණ ප්‍රාප්ත වූ වග.

බුදු ගෙහි ඇතුළු පියැස්ස බදාමයෙන් වසා චිත්‍ර ඇදීමට භාවිතා කර ඇත. පියැස්ස මධ්‍යයේ මාර පරාජය දැක්වෙන චිත්‍රයක් ඇත.මෙම දෙගල්දොරුව හා මහනුවර යුගයේ අනිකුත් චිත්‍ර පොළොන්නරු සම්ප්‍රදායෙන් දැඩිව වෙනස් වේ. මහනුවර යුගයේ  චිත්‍රවලින් මුහුනෙන් සිතුම් පැතුම් ප්‍රකාශ කිරීමට හෝ අත්වල මුද්‍රා වලින් අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමට උත්සහ නොකරයි. රූපවල ශරීර හෝ අංගෝපාංගවල වටකුරු බව හෝ එළිය අඳුර දැක්වීමට හෝ පර්යාලෝකය දැක්විමක්ද සිදු නොකරයි. නමුත් මෙම චිත්‍ර පාඨකයාගේ ඇස පිනවයි.&lt;br&gt;
මීට අමතරව බොහෝ බිතුසිතුවම් දක්නට ලැබෙන අතර ඒවා පෞඪ ලාංකීය ඉතිහාසය ලොවට විදහා දක්වන නිහඬ මූලාශ්‍ර වේ. &lt;br&gt;

&lt;br&gt;

=='''පින්තූර ගැලරිය'''==
===''සීගිරි චිත්‍ර''===
&lt;gallery&gt;
රූපය:Sigiri.jpg
රූපය:Sigi.jpg
රූපය:Sigiriya2.jpg
රූපය:Tn Sigiriya SriLanka Fresco.jpg
&lt;/gallery&gt;
===''හිඳගල චිත්‍ර''===
&lt;gallery&gt;
රූපය:Hindagala.jpg
රූපය:Hindagala2.jpg 
&lt;/gallery&gt;

===''මහියංගන විහාරයේ බිතු සිතුවම්''===
&lt;gallery&gt;
රූපය:Mahiyana.jpg
රූපය:Mahiyana1.jpg
&lt;/gallery&gt;
===''තිවංක පිළිම ගේ චිත්‍ර''===
&lt;gallery&gt;
රූපය:Tiwanka pilimage.jpg
රූපය:Thiwanka s.jpg
රූපය:Po.gif
&lt;/gallery&gt;
===''දඹුල්ල චිත්‍ර''===
&lt;gallery&gt;
රූපය:Dambulla-coves7.jpg
රූපය:Dambulla 22.JPG

&lt;/gallery&gt;

===''දෙගල්දොරුව චිත්‍ර''===
&lt;gallery&gt;
රූපය:Degaldoruwa.jpg
රූපය:ඇළි ඇතුන් දන්දීම..jpg
රූපය:දෙගල්දොරුව-1.jpg
රූපය:Deg.jpg
&lt;/gallery&gt;
===''කැලණිය(පරන විහාරය)චිත්‍ර''===
&lt;gallery&gt;
රූපය:හේමමාලා සහ දන්ත කුමරැ.jpg
රූපය:Rfn.jpg
රූපය: Tyr.jpg
රූපය:Kela.jpg

&lt;/gallery&gt;&lt;br&gt;
=='''උපකාර කර ගත් මූලාශ්‍ර'''==

ලංකා කලා ඉතිහාසය- බී.එස්. විජේරත්න.&lt;br&gt;
මධ්‍යකාලීන කලා ශිල්ප-ආනන්ද කුමාරස්වාමි.&lt;br&gt;
ලංකා විශ්ව විද්‍යාලයේ ලංකා ඉතිහාසය.&lt;br&gt;
බෞද්ධ ශිෂ්ඨාචාරයේ මූලධර්ම- චන්දිම විජේබණ්ඩාර හා එච්.එම්. මොරටුවේගම.&lt;br&gt;

==මේ අඩවිත් බලන්න==
[[මහනුවර යුගයේ සිතුවම් කලාව]]&lt;br&gt;
[[ශ්‍රී ලංකාවේ ඉපැරණි කලා ශිල්ප]]&lt;br&gt;
[[දෙගල්දොරුව]]&lt;br&gt;
*[[19 වන සියවසේ සමුද්‍ර කලාපීය බෞද්ධ සිතුවම් ස්ථාන]]
*[[ශ්‍රී ලංකාවේ නිවර්තන නූතනවාදී වාස්තු විද්‍යා ස්ථාන]]

==අඩවියෙන් බැහැර පිටු==
[[www.geocities.com/srilankanart/main.html]]&lt;br&gt;
[[www.artsrilanka.org/buddhistart/]]</text>
      <sha1>ol3gh90atrmdzn0z6loymg0jxkx46dp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ධර්ම සංගායනා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13574</id>
    <revision>
      <id>799665</id>
      <parentid>769371</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T05:19:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* තුන්වන ධර්ම සංගායනාව */</comment>
      <origin>799665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28090" sha1="brvqndurdqc4ihbp0svfwhpmpcb9gt7" xml:space="preserve">[[File:Nava Jetavana Temple - Shravasti - 013 First Council at Rajagaha (9241729223).jpg|thumb|upright=1.2|[[ප්‍රථම ධර්ම සංගායනාව]]]]
{{බුද්ධාගම}}

'''ධර්ම සංගායනා''' වල මූලික අරමුණ වී ඇත්තේ බෞද්ධ සංඝ සමාජය හා බුදු දහම කෙරෙහි ශ්‍රමණ වේශධාරීන්ගෙන් පැමිණි උවදුරු සමනය කොට සංඝයාත් බුද්ධ ධර්මයත් පාරිශුද්ධියට පත් කරලීමය. ධර්ම සංගායනාවක් යනු, එකට එකතු වී ඇති දහම් කරුණු සාකච්ඡා කිරීමයි.

==ප්‍රථම ධර්ම සංගායනාව==
{{main|ප්‍රථම ධර්ම සංගායනාව}}
විනය සංගීති නමින්ද මෙම සංගායනාව හඳුන්වයි.සම්බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් තෙමසකට පසුව මෙම සංගායනාව පවත්වා ඇත.මෙහි අරමුණ වූයේ විසිරී ඇති ධර්ම විනය ඒකරාශී කොට වෙනස්කම් වලට භාජනය වීමට ඉඩ නොදී ආරක්ෂා කර තබා ගැනීමය.

===ප්‍රථම ධර්ම සංගායනාව පැවැත්වීමට හේතුව===
චුල්ලවග්ගයේ එන වාර්තාව  අනුව ප්‍රථම සංගීතියට මුලික ලෙස හේතු දෙකක් පාදක වී ඇත.

* සුභද්‍ර භික්ෂුවගේ වගකීමෙන් තොර ප්‍රකාශය. බුදු රජාණන් වහන්සේගේ පිරිනිවීම අසා සොවින් වැළපෙන පෘතග්ජන භික්ෂුන් අස්වැසීමට සුභද්ද භික්ෂුව කළ ප්‍රකාශය වුයේ &quot;ඇවැත්නි; සෝක නොකරව්, නොවැලපෙව් ඵ් මහා ශ්‍රමණයාගෙන් අපි හොඳින් මිදුනෙමු. මේ තොපට කැපය. මේ අකැපයැයි ඔහුගේ නීති පැනවීමෙන් අපි පීඩා වින්දෙමු. දැන් අපි යමක් කැමති නම් ඵය කරන්නෙමු. යමක් අකමැතිනම් ඵය නොකරන්නෙමු.&quot;යි යන්නය.

* ධර්මය හා විනය  අනාගතයෙහිදී පිරිහී අධර්මය,අවිනය රජ වෙතැයි ඇතිවූ භීතිය, බුද්ධ භාෂිත ලෙස බොරු සූත්‍ර සකස් කර ධර්මයට වැරදි අර්ථ විවරණ ඉදිරිපත් කෙරෙනු ඇතැයි ද එකළ තෙරවරු බිය වූහ.

මහා සාංඝික, මහීසාසක, ධර්මගුප්තික හා සර්වාස්තිවාදී සම්ප්‍රදායන්ට අයත් විනය ග්‍රන්ථ වලද ප්‍රථම ධර්ම සංගායනාවට හේතු මෙලෙස සඳහන්වේ.''මෙම මුලික හේතුවට අමතරව තවත් හේතු රාශියක් පළමු සංගායනාව පැවැත් විමට හේතු වු බව මුලාශ්‍ර වළ හදුනාගත හැකිය.ඒ අතර මුලික වන්නේ බුදුන් ජිවමාන කලයේදි සංඝ සමාජය තුල විවිද ගැටලු පැවති අතර ඒම ගැටලු උන්වහනසේගෙන් පසුව තව තවත් බහුල විය හැකි නිසා සංගායනාවක් පවත්වන්නට අවශ්‍ය වන්නට ඇත.මන්ද සුභද්ද වුව ඉහත ආකාරයේ ප්‍රකාශයක් බුද්ධ පරිනිර්වාණයත් සමගම සිදු කිරිම බුදුන් ජිවමාන කාලයේ පැවති ගැටලු වල ප්‍රතිඵලක් බව සිතිය හැකිය.

===පළමු සංගායනාවේ ප්‍රතිඵල===

* ඛුද්දානු ඛුද්දක ශික්ෂා පද පිළිබඳව තිබු ගැටළුව විසඳීම
* ධර්ම විනය ආගමේ ශාස්ත්‍රවරයා ලෙස ස්ථාපිත වීම
* ආනන්ද හිමියන්ට එල්ල වී තිබූ චෝදනා වලින් නිදහස් වීම
* ආනන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම භාණ්ඩාගාරය හෙළි වීම
* චන්න හිමියන්ට බ්‍රහ්ම දණ්ඩනය නියම වීම
* භානක පරම්පරාවක් බිහි වීම.
* බුදුරදුන් පන්සාලිස් වසක් මුළුල්ලේ දේශනා කළ ධර්මය හා විනය එක් රැස් කර ගැනීමට හැකියාව ලැබීම.
* නිකායන් 5ක් ඇති වීම.

===සංගායනාව සඳහා සහභාගිත්වය,===
මහරහන් වහන්සේලා 500 නමකගේ සහභාගිත්වය තිබූ අතර මුලිකත්වය ගෙන කටයුතු කළේ මහාකාශ්‍යප මහරහතන් වහන්සේය. (භික්ෂුන් වහන්සේලා පන්සිය නමකගේ සහභාගීත්වයෙන් පැවති මෙම සංගායනාවට පංචසතිකායැයි ද කියනු ලැබේ.)

===සංගායනාව පැවැත්වු ස්ථානය===
ථෙරවාදී මුලාශ්‍රවල සඳහන් පරිදි රජගහ නුවර වේහාර පර්වත ප්‍රාන්තයෙහි [[සප්තපර්ණී ගුහාව|සප්තපර්ණී ගුහාද්වාරය]].

===සංගායනාව සඳහා රාජඅනුග්‍රහය===
වංශ කථාවන්හි හා සමන්තපාසාදිකා විනය අටුවාවේ සඳහන් පරිදි මගධාධීපති බිම්බිසාර රජුගේ පුත් අජාසත් රජතුමාගෙනි.

===සංගායනාව පැවැත්වූ ආකාරය===
මෙය අනුබුදු මහා කාශ්‍යප මහ රහතන්ස වහන්සේගේ මූලිකත්වයෙන්ත් සිදුවූ අතර සත් මසක් මුළුල්ලේ පැවති මෙම ධර්ම සංගායනාවේදි උපාලි හිමියන්ගෙන් පළමුව විනය ප්‍රශ්න විචාළහ. නිදාන පුග්ගල, වස්තු, ප්‍රඥප්ති,අනුප්‍රඥප්ති, ආපත්ති, අනාපත්ති යනාදී විස්තර සහිතව  භික්ෂු භික්ෂුණී ප්‍රාතිමෝක්ෂ ශික්ෂා පද  සියල්ලම පුජ්ජාවිස්සජ්න  ක්‍රමයෙන් විනය සංගායනා කළහ.
අනතුරුව, ධර්ම සංගායනා කළහ. ප්‍රශ්නෝත්තර ක්‍රමය මේ සඳහා යොදා ගත්හ. ආනන්ද තෙරුණුවන් ලවා පංචනිකායම සංගායනා කළහ.සුත්‍ර පිටකය හා අභිධර්මය මෙහිදී සංගායනාවට භාජනය විය.

ඛුද්දානු ඛුද්දක ශික්ෂාපද පිළිබඳව සාකච්ජා කළහ.සංගායනාවෙන් පසුව  ඡන්න තෙරුන්ට බ්‍රහ්ම දණ්ඩය පැනවීය.

අනඳ තෙරුන්ට එරෙහිව චෝදනා 5ක් සංගීතිය අවසානයේඑල්ල වූ අතර තමන් එයට නිර්දෝශී වීමට හේතු සාධකද අනඳ තෙරුන් විසින් ඉදිරිපත් කළහ.

# '''ඛුද්දානු ඛුද්දක ශික්ෂා පද බුදුන්ගෙන් නොවිචාරීම.''' බුදු රදුන් ඛුද්දානු ඛුද්දක ශික්ෂා පද පිළිබඳව ප්‍රකාශ කරන අවස්ථාවේදී තමන් ඉතා ශෝකාතුරව සිටි නිසා අසා දැන ගැනීමට නොහැකිවූ බව.
# '''බුදු රදුන්ගේ වැසි සළුව පයින් මැඩ ගෙන මැසීම.''' සිවුර මසද්දී සහාය වීමට කිසිවෙකු නොසිටි බැවින් එසේ කරන්නට සිදු විය.
# '''බුද්ධ ශරීරය පළමුව කාන්තාවන් ලවා වැන්ද වීම.''' බුදු රදුන්ගේ ශ්‍රි දේහයට බුහුමන් දැක්වීමට පැමිණි මහා ජනකාය බහුල වීම නිසා කාන්තාවන්ට කල්වේලා ඇතිව නිවෙස් වලට යාමට ඉඩ සැලැස්වීම.
# '''චේතියේ දී බුදුන් පිරිනිවි පාන බව අඟවද් දී කල්පයක් ඡීවත් වන ලෙසට බුදුන් වහන්සේට  ආරාධනා නොකිරීම.''' තමන්ගේ සිත ද එවෙළෙහි මරුට වසඟව තිබු හෙයින් එසේ ඉල්ලා සිටීමට නොහැකි වීම.
# '''තථාගත ශාසනයේ ස්ත්‍රීන්ට පැවිද්ද ලබා දීමට උත්සාහවත්වීම.''' ප්‍රජාපතී ගෝතමිය කෙරෙහි තිබූ මහත් ගෞරවය නිසා එලෙස කිරීම.

අනඳ හිමියන්ට එරෙහිව පැවති චෝදනා 5ට අතිරේකව ටිබෙට් දුල්වා ග්‍රන්ථයෙහි තවත් චෝදනා 2ක් දක්වා ඇත.
#'''පිරිනිවන් පෑමට සිටියදී බුදුරදුන් පිපාසිතව වතුර ස්වල්පයක් ඉල්ලූ අවස්ථාවෙහි පැන් නොදී සිටීම.'''

===පළමු සංගායනාවේ ප්‍රතිඵල===

# එක් එක් ධර්ම කොටස් භික්ෂු පරම්පරාවන්ට ආරක්ෂා කොට පවත්වා ගෙන යාම සඳහා පැනවීම.
#* දීඝ නිකාය- ආනන්ද මහරහතන් වහන්සේ ඇතුළු ශිෂ්‍යානු ශිෂ්‍ය පරම්පරාවට
#* සංයුත්ත නිකාය- මහා කාෂ්‍යප මහරහතන් වහන්සේ ඇතුළු ශිෂ්‍යානු ශිෂ්‍ය පරම්පරාවට
#* අංගුත්තර නිකාය -අනුරුද්ධ මහරහතන් වහන්සේ ඇතුළු ශිෂ්‍යානු ශිෂ්‍ය පරම්පරාවට
#* මජ්ඣිම නිකාය- සැරියුත් මහරහතන් වහන්සේගේ ශිෂ්‍යානු ශිෂ්‍ය පරම්පරාවට (මේ වන විට සැරියුත් මහ රහතන් වහන්සේ පිරිනිවන් වදාරා ඇත).
#* ඛුද්දක නිකාය -සියලුම වහන්සේලා එක්ව මුඛ පරම්පරාගත ව.
# ඛුද්දානු ඛුද්දක ශික්ෂා පද වෙනස් නොකිරීම.
# අනන්ද තෙරුන්ට (පසුව ආනන්ද මහරහතන් වහන්සේ) තිබූ චෝදනා වලින් නිදහස් වීම.

==දෙවන ධර්ම සංගායනාව.==
{{main|දෙවන ධර්ම සංගායනාව}}
බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් වසර 100කට පසුව මෙම සංගායනාව පවත්වා ඇත.
===දෙවන ධර්ම සංගායනාව පැවැත්වීමට හේතුව;===
වජ්ජිපුත්තක භික්ෂූන් විසින් ඉදිරිපත් කළ දස අකැප වස්තුව
'''චුල්ලවග්ග පාලියේ සඳහන් දස අකැප වස්තුව'''
#සිංගිලෝන කප්ප-ආහාර වලට මිශ්‍රකර ගැනීම සඳහා අඟක දමා ලුණු තබා ගැනීම සුදුසුය.
#ද්වංගුල කප්ප-ඉර හැරී සෙවනැල්ල අඟල් දෙකක් වන තුරුත්  ආහාර වැළදීම කැපය.
#ගාමන්තර කප්ප-එක් ගමකින් තව ගමකට ආහාර රැගෙන යාම කැපය.
#ආවාස කප්ප-මහා සීමාව තුළ පිහිටි කුඩා කුඩා ආවාසයන්හි වෙන වෙනම පොහොය කිරීම කැපය.
#අනුමති කප්ප-එක සීමාවක් ඇතුළත වාසය කරන භික්ෂූන්ගේ කැමැත්ත නොගෙන වෙන් වෙන්ව පොහොය කොට නැවත කැමැත්ත ගැනීම කැපය.
#ආචිණ්ණ කප්ප-කැප අකැප දෙයක් ගැන නොසලකා චිරාගත දේ පිළිගැනීම කැපය.
#අමථිත කප්ප-කිරිත් නොවූ දීත් නොවූ කිරි වැළදීම කැපය.
#ජලෝගි කප්ප-රා බවට නොපැමිණි මීරා බීම කැපය.
#අදසක නිසීදන කප්ප-දාවලු නැති ඇතිරිලි පරිහරණය කැපය.
#ජාත රූප රජත කප්ප-රන්, රිදී හා කහවණු පිළිගැනීම කැපය.
'''මහාසාංඝික දශ වස්තුව'''
#අලල යයි කීම කැපය;
#තමාම විනෝද වීම කැපය;
#තමාම පොළව සෑරීම කැපය;
#දුර හුදෙකලාවාසීන්ට ලුණු තැන්පත් කිරීම කැපය;
#තම ආරාමයෙන් යොදුන් අඩ යොදුන් දුර ගමන් යන භික්ෂුවට ආහාර ගෙනයාම කැපය;
#ඉර අවරට ගොස් සෙවනැල්ල අගල් දෙකක් ගිය පසු වැළදීම කැපය;
#රෝගීන්ට මධ්‍යපානය කැපය;
#කිරිත් නොවු දීත් නොවූ කිරි බීම කැපය;
#දාවලු නැති ඇතිරිලි කැපය;
#රන් රිදී මසු කහවනු කැපය;
'''සර්වාස්ථිවාදීන්ගේ විනය ක්ෂුද්‍රක ග්‍රන්ථයෙහි දශ වස්තුව''' මෙලෙස දක්වා ඇත.
#යාවජීවක ලුණු යාවකාලික ආහාර හා මිශ්‍රකර වැළදීම කැපය;
#අතිරික්ත නොවූ ආහාර ඇඟිලි දෙකින් ගෙන වැළදීම කැපය;
#යොදුනක් හෝ අඩ යොදුනක්  හෝ ගොස් එකට ආහාර ගැනීම කැපය;
#කිරි ද්‍රෝනයක් පමණ ගෙන දී කිරි හා මිශ්‍ර කර විකාලයේ වැළදීම කැපය;
#ලෙඩකුට කූඩැල්ලන්සේ උරා සුරා පානය කිරීම කැපය;
#පැරණි නිසීදනයේ සුගත් වියතක් පමණ කෑල්ලක් නොඅළලා අලුත් ඇතිරිල්ලක් පරිභෝග කිරීම කැපය;
#සුවඳවත් කළ පාත්‍රයක්  මහාජනයා නිතර ගැවසෙන තැනක තබා පින් පිණිස රන් රිදී වලින් පාත්‍රය පුරවන ලෙස දන්වා සිටීම කැපය;
#සියතින් පොළව කැණීම කැපය;
#ආගමික කාර්යයන් කිරීමෙන් පසු පැමිණි සංඝයා ඒ පිළිබඳ සතුටුවන ලෙස පෙළඹවීම කැපය.
#ආගමික කාර්යයන්ගෙන් පසු &quot;අහෝ&quot; යයි හඬ නඟා ප්‍රකාශ කිරීම කැපය;

මෙලෙස ථෙරවාද, මහාසාංඝික, මූලසාර්වස්ථිවාදී යන සම්ප්‍රධායන්වල දශ වස්තුව අතර සුළු සුළු වෙනස්කම් පැවතියද මේවායෙහි එක්තරා පොදු බවක් විද්‍යමාන වෙයි.

===සංගායනාව පැවැත්වූ ස්ථානය,විස්තර===                                        
විශාලා මහනුවර වාලුකාරාමයේදී.

===සංගායනාව සඳහා සහභාගිත්වය===
ධර්මධර, විනයධර තෙරවරුන් 700නමකගේ සහභාගිත්වය ඇතුව සබ්බකාමී මහරහතන් වහන්සේ ප්‍රධානත්වය ගෙන ක්‍රියා කළහ.(භික්ෂූන් වහන්සේලා හත්සිය නමකගේ සහභාගීත්වයෙන් පැවැත්වූ මෙම සංගායනාවට සත්තසතිකා සංගීති යැයි ද කියනු ලැබේ.) තවද වජ්ජිපුත්තක භික්ෂූන්ගේ දස අකැප වස්තූන්ට ප්‍රබල වශයෙන් විරුද්ධ වූ කාකණ්ඩ පුත්‍ර යස හිමියන්ද මෙහි මූලිකත්වය ගෙන ඇත.තවද රේවත නම් ස්වාමීන් වහන්සේද මෙයට මූලිකත්වය ගෙන ඇත.

===රාජ්‍ය අනුග්‍රහය===
කාලාශෝක රජතුමා දෙවන ධර්ම සංගායනාවට රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ලබා දුන්නේ ය.
===සංගායනාව පැවැත්වීම හා ප්‍රතිඵල===
අට මසක් පුරාවට පැවැත්වූ මෙම සංගායනාවේ ප්‍රතිඵල වූයේ සංඝ සමාජය ප්‍රථම වතාවට නිකායවලට බෙදීම.

මුල්ම සංඝ සමාජය  ථෙරවාදී හා මහා සාංඝික ලෙස ප්‍රධාන නිකායන් දෙකකට බෙදුණි.පසුව මෙය තවත් අනු නිකායන් කිහිපයකට බෙදී ගියහ.එය පහත සටහනින් නිරූපණයවේ.දස වස්තුව පිලිගත් විශාල හික්ෂූ පිරිසක් වූ අතර වුන වහන්සේලා විසින් මහා සාංගික නමින් වෙනම නිකායක් පිහිටුවා ගැනිම හා එකග වූ ශික්ෂාකාමී වූ පැරණි භික්ෂූ  
සම්ප්‍රදාය තේරිය නමින් පෙනි සිටී ම යන කාරනා අඩංගුය 

==තුන්වන ධර්ම සංගායනාව==
{{main|තෙවන ධර්ම සංගායනාව}}
බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් වසර දෙසීය තිස්හයකට  පසුව '''''(බු.ව.236)''''' [[අශෝක අධිරාජයා]]ගේ අනුග්‍රහයෙන් මාස නවයක් පුරා සිදු කළහ.
===ධර්ම සංගායනාව පැවැත්වීමට හේතු,===
සංඝයා අතර අසමගිය ඇතිවීම් හා ධර්මය විකෘති වීම.තවද , ලාභ ප්‍රයෝජන අපේක්ෂාවෙන් අන්‍ය ලබ්ධිකයන් සසුන් ගත වීම නිසා සසුන කිළිටි වීම.

===සංගායනාව පැවැත්වූ ස්ථානය===
'''පැළලුප් නුවර අශෝකාරාමය'''

===සංගායනාව සඳහා සහභාගිත්වය===
රහතන් වහන්සේලා දහස් නමකගේ සහභාගිත්වය ඇතිව මොග්ගලීපුත්ත තිස්ස මහරහතන් වහන්සේගේ මූලිකත්වයෙනි.'''(රහතන් වහන්සේලා 1000 නමකගේ සහභාගීත්වයෙන් පැවැත්වුණු බැවින් මෙයට සාහස්සිකා සංගීති යැයි ද කියනු ලැබෙ)'''

===ධර්ම සංගායනාවේ ප්‍රතිඵල===
# දුසිල් මහණුන් හැටදහසක් සුදුවත් අන්දවා සසුනෙන් නෙරපා හැරීම.
# මොග්ගලීපුත්ත තිස්ස මහරහතන් වහන්සේ විසින් කථාවත්ථුප්පකරණය රචනා කර අභිධර්ම පිටකය සම්පූර්ණ කිරීම.
# [[අභිධර්ම පිටකය]] සප්තප්‍රකරණයෙන් යුතුව සම්පූර්ණ කිරීම නිසා ත්‍රිපිටකය ම අංග සම්පූර්ණ වීම.
# ථෙරවාද සම්ප්‍රදාය සතු පාලි ත්‍රිපිටකය සම්පූර්ණ කිරීම.
# ධර්ම දූත සේවාව ආරම්භ කිරීම මගින් දේශීය විදේශීය ධර්ම ප්‍රචාරය සිදුවීම.
ධර්ම විනයධර ප්‍රබල තෙර නමකගේ නායකත්වය යටතේ රටවල් නවයකට ධර්මදුත පිරිස් පිටත්කර යැවූ බව වංස කතාවල සඳහන් වෙයි.
රට, ප්‍රධානත්වය, සුත්‍රය
#කාශ්මීර ගන්ධාරය - මජ්ඣන්තික තෙරණුවෝ-ආසිවිසෝපම සූත්‍රය
#මහිස මණ්ඩලය - මහාදේව තෙරණුවෝ-දේවදූත සූත්‍රය
#වනවාසී දේශය - රක්ඛිත තෙරණුවෝ-අනමතග්ග සංයුත්තය
#අපරන්ත දේශය - යෝනක ධම්මරක්ඛිත තෙරණුවෝ-අග්ගික්ඛන්ධෝපම සූත්‍රය
#මහාරට්ඨය -මහාධම්ම රක්ඛිත තෙරණුවෝ-මහානාරද කස්සප ජාතකය
#යෝනක රට්ඨ - මහාරක්ඛිත තෙරණුවෝ-කාලකාරාම සූත්‍රය
#හිමවන්ත ප්‍රදේශය - මජ්ඣිම තෙරණුවෝ- ධම්මචක්කප්පවත්තන සූත්‍රය
#ස්වර්ණභූමිය - සෝණ,උත්තර යන තෙරුන් වහන්සේලා-බ්‍රහ්මජාල සූත්‍රය
#[[තම්බපණ්ණිය]]([[ශ්‍රී ලංකාව]]) - [[මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේ]]- චූලහත්ථිපදපම සූත්‍රය

==සිව්වන, පස්වන, හයවන සංගායනා==

4. සිව්වන සංගායනාව: ශ්‍රී ලංකාවේ ක්‍රි.පූ. 29 දී පවත්වන ලද මෙම රැස්වීම ත්‍රිපිටකය (බෞද්ධ ග්‍රන්ථවල කූඩ තුන) සජ්ඣායනය කිරීම හා සංරක්ෂණය කිරීම අරමුණු කර ගෙන ඇත.මේ සදහා වසර 2කුත් මාස5කුත් ගතවිය. 

5. පස්වන සංගායනාව: බුරුමයේ (දැන් මියන්මාරයේ) මැන්ඩලේහි ක්‍රි.ව. 1871 දී පවත්වන ලද එය බුරුම අක්ෂරවලින් බෞද්ධ ග්‍රන්ථ ලිවීම සහ සංරක්ෂණය කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කළේය.

6. හයවන සංගායනාව: ක්‍රි.ව. 1954 දී බුරුමයේ රැංගූන් (වර්තමානයේ යැංගොන්, මියන්මාරය) හි සංවිධානය කරන ලද එය බුරුම අක්ෂරවලින් සමස්ත බෞද්ධ ග්‍රන්ථය සංශෝධනය කර ප්‍රකාශයට පත් කිරීම සම්බන්ධ විය.

==මුලාශ්‍ර==
# &quot;ශාසන ඉතිහාසය&quot;,බෞද්ධ කටයුතු දෙපාර්තමේන්තුව,රජයේ මුද්‍රණ දෙපාර්තමේන්තුව,පාදුක්ක.
# [http://www.dinamina.lk Dinamina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310081634/http://www.dinamina.lk/ |date=2016-03-10 }}
# &quot; චුල්ලවග්ග පාලිය- පඤ්ච සතිකක්ඛන්ධකය (නැදිමාල: බෞද්ධ සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානය,2005)
# දහම් පාසල් පොත් (6-13)

==සබැදි පිටු==
* [[බෞද්ධ ධර්ම සංගායනා]]

[[Category:ධර්ම සංගායනා]]
[[Category:බුදු දහම]]
[[ප්‍රවර්ගය:බුද්ධාගම]]</text>
      <sha1>brvqndurdqc4ihbp0svfwhpmpcb9gt7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799666</id>
      <parentid>799665</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T05:20:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* තෙවන ධර්ම සංගායනාව */</comment>
      <origin>799666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28088" sha1="qmvsnwzcvskl0lq93dpegxlw8ogeg5n" xml:space="preserve">[[File:Nava Jetavana Temple - Shravasti - 013 First Council at Rajagaha (9241729223).jpg|thumb|upright=1.2|[[ප්‍රථම ධර්ම සංගායනාව]]]]
{{බුද්ධාගම}}

'''ධර්ම සංගායනා''' වල මූලික අරමුණ වී ඇත්තේ බෞද්ධ සංඝ සමාජය හා බුදු දහම කෙරෙහි ශ්‍රමණ වේශධාරීන්ගෙන් පැමිණි උවදුරු සමනය කොට සංඝයාත් බුද්ධ ධර්මයත් පාරිශුද්ධියට පත් කරලීමය. ධර්ම සංගායනාවක් යනු, එකට එකතු වී ඇති දහම් කරුණු සාකච්ඡා කිරීමයි.

==ප්‍රථම ධර්ම සංගායනාව==
{{main|ප්‍රථම ධර්ම සංගායනාව}}
විනය සංගීති නමින්ද මෙම සංගායනාව හඳුන්වයි.සම්බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් තෙමසකට පසුව මෙම සංගායනාව පවත්වා ඇත.මෙහි අරමුණ වූයේ විසිරී ඇති ධර්ම විනය ඒකරාශී කොට වෙනස්කම් වලට භාජනය වීමට ඉඩ නොදී ආරක්ෂා කර තබා ගැනීමය.

===ප්‍රථම ධර්ම සංගායනාව පැවැත්වීමට හේතුව===
චුල්ලවග්ගයේ එන වාර්තාව  අනුව ප්‍රථම සංගීතියට මුලික ලෙස හේතු දෙකක් පාදක වී ඇත.

* සුභද්‍ර භික්ෂුවගේ වගකීමෙන් තොර ප්‍රකාශය. බුදු රජාණන් වහන්සේගේ පිරිනිවීම අසා සොවින් වැළපෙන පෘතග්ජන භික්ෂුන් අස්වැසීමට සුභද්ද භික්ෂුව කළ ප්‍රකාශය වුයේ &quot;ඇවැත්නි; සෝක නොකරව්, නොවැලපෙව් ඵ් මහා ශ්‍රමණයාගෙන් අපි හොඳින් මිදුනෙමු. මේ තොපට කැපය. මේ අකැපයැයි ඔහුගේ නීති පැනවීමෙන් අපි පීඩා වින්දෙමු. දැන් අපි යමක් කැමති නම් ඵය කරන්නෙමු. යමක් අකමැතිනම් ඵය නොකරන්නෙමු.&quot;යි යන්නය.

* ධර්මය හා විනය  අනාගතයෙහිදී පිරිහී අධර්මය,අවිනය රජ වෙතැයි ඇතිවූ භීතිය, බුද්ධ භාෂිත ලෙස බොරු සූත්‍ර සකස් කර ධර්මයට වැරදි අර්ථ විවරණ ඉදිරිපත් කෙරෙනු ඇතැයි ද එකළ තෙරවරු බිය වූහ.

මහා සාංඝික, මහීසාසක, ධර්මගුප්තික හා සර්වාස්තිවාදී සම්ප්‍රදායන්ට අයත් විනය ග්‍රන්ථ වලද ප්‍රථම ධර්ම සංගායනාවට හේතු මෙලෙස සඳහන්වේ.''මෙම මුලික හේතුවට අමතරව තවත් හේතු රාශියක් පළමු සංගායනාව පැවැත් විමට හේතු වු බව මුලාශ්‍ර වළ හදුනාගත හැකිය.ඒ අතර මුලික වන්නේ බුදුන් ජිවමාන කලයේදි සංඝ සමාජය තුල විවිද ගැටලු පැවති අතර ඒම ගැටලු උන්වහනසේගෙන් පසුව තව තවත් බහුල විය හැකි නිසා සංගායනාවක් පවත්වන්නට අවශ්‍ය වන්නට ඇත.මන්ද සුභද්ද වුව ඉහත ආකාරයේ ප්‍රකාශයක් බුද්ධ පරිනිර්වාණයත් සමගම සිදු කිරිම බුදුන් ජිවමාන කාලයේ පැවති ගැටලු වල ප්‍රතිඵලක් බව සිතිය හැකිය.

===පළමු සංගායනාවේ ප්‍රතිඵල===

* ඛුද්දානු ඛුද්දක ශික්ෂා පද පිළිබඳව තිබු ගැටළුව විසඳීම
* ධර්ම විනය ආගමේ ශාස්ත්‍රවරයා ලෙස ස්ථාපිත වීම
* ආනන්ද හිමියන්ට එල්ල වී තිබූ චෝදනා වලින් නිදහස් වීම
* ආනන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම භාණ්ඩාගාරය හෙළි වීම
* චන්න හිමියන්ට බ්‍රහ්ම දණ්ඩනය නියම වීම
* භානක පරම්පරාවක් බිහි වීම.
* බුදුරදුන් පන්සාලිස් වසක් මුළුල්ලේ දේශනා කළ ධර්මය හා විනය එක් රැස් කර ගැනීමට හැකියාව ලැබීම.
* නිකායන් 5ක් ඇති වීම.

===සංගායනාව සඳහා සහභාගිත්වය,===
මහරහන් වහන්සේලා 500 නමකගේ සහභාගිත්වය තිබූ අතර මුලිකත්වය ගෙන කටයුතු කළේ මහාකාශ්‍යප මහරහතන් වහන්සේය. (භික්ෂුන් වහන්සේලා පන්සිය නමකගේ සහභාගීත්වයෙන් පැවති මෙම සංගායනාවට පංචසතිකායැයි ද කියනු ලැබේ.)

===සංගායනාව පැවැත්වු ස්ථානය===
ථෙරවාදී මුලාශ්‍රවල සඳහන් පරිදි රජගහ නුවර වේහාර පර්වත ප්‍රාන්තයෙහි [[සප්තපර්ණී ගුහාව|සප්තපර්ණී ගුහාද්වාරය]].

===සංගායනාව සඳහා රාජඅනුග්‍රහය===
වංශ කථාවන්හි හා සමන්තපාසාදිකා විනය අටුවාවේ සඳහන් පරිදි මගධාධීපති බිම්බිසාර රජුගේ පුත් අජාසත් රජතුමාගෙනි.

===සංගායනාව පැවැත්වූ ආකාරය===
මෙය අනුබුදු මහා කාශ්‍යප මහ රහතන්ස වහන්සේගේ මූලිකත්වයෙන්ත් සිදුවූ අතර සත් මසක් මුළුල්ලේ පැවති මෙම ධර්ම සංගායනාවේදි උපාලි හිමියන්ගෙන් පළමුව විනය ප්‍රශ්න විචාළහ. නිදාන පුග්ගල, වස්තු, ප්‍රඥප්ති,අනුප්‍රඥප්ති, ආපත්ති, අනාපත්ති යනාදී විස්තර සහිතව  භික්ෂු භික්ෂුණී ප්‍රාතිමෝක්ෂ ශික්ෂා පද  සියල්ලම පුජ්ජාවිස්සජ්න  ක්‍රමයෙන් විනය සංගායනා කළහ.
අනතුරුව, ධර්ම සංගායනා කළහ. ප්‍රශ්නෝත්තර ක්‍රමය මේ සඳහා යොදා ගත්හ. ආනන්ද තෙරුණුවන් ලවා පංචනිකායම සංගායනා කළහ.සුත්‍ර පිටකය හා අභිධර්මය මෙහිදී සංගායනාවට භාජනය විය.

ඛුද්දානු ඛුද්දක ශික්ෂාපද පිළිබඳව සාකච්ජා කළහ.සංගායනාවෙන් පසුව  ඡන්න තෙරුන්ට බ්‍රහ්ම දණ්ඩය පැනවීය.

අනඳ තෙරුන්ට එරෙහිව චෝදනා 5ක් සංගීතිය අවසානයේඑල්ල වූ අතර තමන් එයට නිර්දෝශී වීමට හේතු සාධකද අනඳ තෙරුන් විසින් ඉදිරිපත් කළහ.

# '''ඛුද්දානු ඛුද්දක ශික්ෂා පද බුදුන්ගෙන් නොවිචාරීම.''' බුදු රදුන් ඛුද්දානු ඛුද්දක ශික්ෂා පද පිළිබඳව ප්‍රකාශ කරන අවස්ථාවේදී තමන් ඉතා ශෝකාතුරව සිටි නිසා අසා දැන ගැනීමට නොහැකිවූ බව.
# '''බුදු රදුන්ගේ වැසි සළුව පයින් මැඩ ගෙන මැසීම.''' සිවුර මසද්දී සහාය වීමට කිසිවෙකු නොසිටි බැවින් එසේ කරන්නට සිදු විය.
# '''බුද්ධ ශරීරය පළමුව කාන්තාවන් ලවා වැන්ද වීම.''' බුදු රදුන්ගේ ශ්‍රි දේහයට බුහුමන් දැක්වීමට පැමිණි මහා ජනකාය බහුල වීම නිසා කාන්තාවන්ට කල්වේලා ඇතිව නිවෙස් වලට යාමට ඉඩ සැලැස්වීම.
# '''චේතියේ දී බුදුන් පිරිනිවි පාන බව අඟවද් දී කල්පයක් ඡීවත් වන ලෙසට බුදුන් වහන්සේට  ආරාධනා නොකිරීම.''' තමන්ගේ සිත ද එවෙළෙහි මරුට වසඟව තිබු හෙයින් එසේ ඉල්ලා සිටීමට නොහැකි වීම.
# '''තථාගත ශාසනයේ ස්ත්‍රීන්ට පැවිද්ද ලබා දීමට උත්සාහවත්වීම.''' ප්‍රජාපතී ගෝතමිය කෙරෙහි තිබූ මහත් ගෞරවය නිසා එලෙස කිරීම.

අනඳ හිමියන්ට එරෙහිව පැවති චෝදනා 5ට අතිරේකව ටිබෙට් දුල්වා ග්‍රන්ථයෙහි තවත් චෝදනා 2ක් දක්වා ඇත.
#'''පිරිනිවන් පෑමට සිටියදී බුදුරදුන් පිපාසිතව වතුර ස්වල්පයක් ඉල්ලූ අවස්ථාවෙහි පැන් නොදී සිටීම.'''

===පළමු සංගායනාවේ ප්‍රතිඵල===

# එක් එක් ධර්ම කොටස් භික්ෂු පරම්පරාවන්ට ආරක්ෂා කොට පවත්වා ගෙන යාම සඳහා පැනවීම.
#* දීඝ නිකාය- ආනන්ද මහරහතන් වහන්සේ ඇතුළු ශිෂ්‍යානු ශිෂ්‍ය පරම්පරාවට
#* සංයුත්ත නිකාය- මහා කාෂ්‍යප මහරහතන් වහන්සේ ඇතුළු ශිෂ්‍යානු ශිෂ්‍ය පරම්පරාවට
#* අංගුත්තර නිකාය -අනුරුද්ධ මහරහතන් වහන්සේ ඇතුළු ශිෂ්‍යානු ශිෂ්‍ය පරම්පරාවට
#* මජ්ඣිම නිකාය- සැරියුත් මහරහතන් වහන්සේගේ ශිෂ්‍යානු ශිෂ්‍ය පරම්පරාවට (මේ වන විට සැරියුත් මහ රහතන් වහන්සේ පිරිනිවන් වදාරා ඇත).
#* ඛුද්දක නිකාය -සියලුම වහන්සේලා එක්ව මුඛ පරම්පරාගත ව.
# ඛුද්දානු ඛුද්දක ශික්ෂා පද වෙනස් නොකිරීම.
# අනන්ද තෙරුන්ට (පසුව ආනන්ද මහරහතන් වහන්සේ) තිබූ චෝදනා වලින් නිදහස් වීම.

==දෙවන ධර්ම සංගායනාව.==
{{main|දෙවන ධර්ම සංගායනාව}}
බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් වසර 100කට පසුව මෙම සංගායනාව පවත්වා ඇත.
===දෙවන ධර්ම සංගායනාව පැවැත්වීමට හේතුව;===
වජ්ජිපුත්තක භික්ෂූන් විසින් ඉදිරිපත් කළ දස අකැප වස්තුව
'''චුල්ලවග්ග පාලියේ සඳහන් දස අකැප වස්තුව'''
#සිංගිලෝන කප්ප-ආහාර වලට මිශ්‍රකර ගැනීම සඳහා අඟක දමා ලුණු තබා ගැනීම සුදුසුය.
#ද්වංගුල කප්ප-ඉර හැරී සෙවනැල්ල අඟල් දෙකක් වන තුරුත්  ආහාර වැළදීම කැපය.
#ගාමන්තර කප්ප-එක් ගමකින් තව ගමකට ආහාර රැගෙන යාම කැපය.
#ආවාස කප්ප-මහා සීමාව තුළ පිහිටි කුඩා කුඩා ආවාසයන්හි වෙන වෙනම පොහොය කිරීම කැපය.
#අනුමති කප්ප-එක සීමාවක් ඇතුළත වාසය කරන භික්ෂූන්ගේ කැමැත්ත නොගෙන වෙන් වෙන්ව පොහොය කොට නැවත කැමැත්ත ගැනීම කැපය.
#ආචිණ්ණ කප්ප-කැප අකැප දෙයක් ගැන නොසලකා චිරාගත දේ පිළිගැනීම කැපය.
#අමථිත කප්ප-කිරිත් නොවූ දීත් නොවූ කිරි වැළදීම කැපය.
#ජලෝගි කප්ප-රා බවට නොපැමිණි මීරා බීම කැපය.
#අදසක නිසීදන කප්ප-දාවලු නැති ඇතිරිලි පරිහරණය කැපය.
#ජාත රූප රජත කප්ප-රන්, රිදී හා කහවණු පිළිගැනීම කැපය.
'''මහාසාංඝික දශ වස්තුව'''
#අලල යයි කීම කැපය;
#තමාම විනෝද වීම කැපය;
#තමාම පොළව සෑරීම කැපය;
#දුර හුදෙකලාවාසීන්ට ලුණු තැන්පත් කිරීම කැපය;
#තම ආරාමයෙන් යොදුන් අඩ යොදුන් දුර ගමන් යන භික්ෂුවට ආහාර ගෙනයාම කැපය;
#ඉර අවරට ගොස් සෙවනැල්ල අගල් දෙකක් ගිය පසු වැළදීම කැපය;
#රෝගීන්ට මධ්‍යපානය කැපය;
#කිරිත් නොවු දීත් නොවූ කිරි බීම කැපය;
#දාවලු නැති ඇතිරිලි කැපය;
#රන් රිදී මසු කහවනු කැපය;
'''සර්වාස්ථිවාදීන්ගේ විනය ක්ෂුද්‍රක ග්‍රන්ථයෙහි දශ වස්තුව''' මෙලෙස දක්වා ඇත.
#යාවජීවක ලුණු යාවකාලික ආහාර හා මිශ්‍රකර වැළදීම කැපය;
#අතිරික්ත නොවූ ආහාර ඇඟිලි දෙකින් ගෙන වැළදීම කැපය;
#යොදුනක් හෝ අඩ යොදුනක්  හෝ ගොස් එකට ආහාර ගැනීම කැපය;
#කිරි ද්‍රෝනයක් පමණ ගෙන දී කිරි හා මිශ්‍ර කර විකාලයේ වැළදීම කැපය;
#ලෙඩකුට කූඩැල්ලන්සේ උරා සුරා පානය කිරීම කැපය;
#පැරණි නිසීදනයේ සුගත් වියතක් පමණ කෑල්ලක් නොඅළලා අලුත් ඇතිරිල්ලක් පරිභෝග කිරීම කැපය;
#සුවඳවත් කළ පාත්‍රයක්  මහාජනයා නිතර ගැවසෙන තැනක තබා පින් පිණිස රන් රිදී වලින් පාත්‍රය පුරවන ලෙස දන්වා සිටීම කැපය;
#සියතින් පොළව කැණීම කැපය;
#ආගමික කාර්යයන් කිරීමෙන් පසු පැමිණි සංඝයා ඒ පිළිබඳ සතුටුවන ලෙස පෙළඹවීම කැපය.
#ආගමික කාර්යයන්ගෙන් පසු &quot;අහෝ&quot; යයි හඬ නඟා ප්‍රකාශ කිරීම කැපය;

මෙලෙස ථෙරවාද, මහාසාංඝික, මූලසාර්වස්ථිවාදී යන සම්ප්‍රධායන්වල දශ වස්තුව අතර සුළු සුළු වෙනස්කම් පැවතියද මේවායෙහි එක්තරා පොදු බවක් විද්‍යමාන වෙයි.

===සංගායනාව පැවැත්වූ ස්ථානය,විස්තර===                                        
විශාලා මහනුවර වාලුකාරාමයේදී.

===සංගායනාව සඳහා සහභාගිත්වය===
ධර්මධර, විනයධර තෙරවරුන් 700නමකගේ සහභාගිත්වය ඇතුව සබ්බකාමී මහරහතන් වහන්සේ ප්‍රධානත්වය ගෙන ක්‍රියා කළහ.(භික්ෂූන් වහන්සේලා හත්සිය නමකගේ සහභාගීත්වයෙන් පැවැත්වූ මෙම සංගායනාවට සත්තසතිකා සංගීති යැයි ද කියනු ලැබේ.) තවද වජ්ජිපුත්තක භික්ෂූන්ගේ දස අකැප වස්තූන්ට ප්‍රබල වශයෙන් විරුද්ධ වූ කාකණ්ඩ පුත්‍ර යස හිමියන්ද මෙහි මූලිකත්වය ගෙන ඇත.තවද රේවත නම් ස්වාමීන් වහන්සේද මෙයට මූලිකත්වය ගෙන ඇත.

===රාජ්‍ය අනුග්‍රහය===
කාලාශෝක රජතුමා දෙවන ධර්ම සංගායනාවට රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ලබා දුන්නේ ය.
===සංගායනාව පැවැත්වීම හා ප්‍රතිඵල===
අට මසක් පුරාවට පැවැත්වූ මෙම සංගායනාවේ ප්‍රතිඵල වූයේ සංඝ සමාජය ප්‍රථම වතාවට නිකායවලට බෙදීම.

මුල්ම සංඝ සමාජය  ථෙරවාදී හා මහා සාංඝික ලෙස ප්‍රධාන නිකායන් දෙකකට බෙදුණි.පසුව මෙය තවත් අනු නිකායන් කිහිපයකට බෙදී ගියහ.එය පහත සටහනින් නිරූපණයවේ.දස වස්තුව පිලිගත් විශාල හික්ෂූ පිරිසක් වූ අතර වුන වහන්සේලා විසින් මහා සාංගික නමින් වෙනම නිකායක් පිහිටුවා ගැනිම හා එකග වූ ශික්ෂාකාමී වූ පැරණි භික්ෂූ  
සම්ප්‍රදාය තේරිය නමින් පෙනි සිටී ම යන කාරනා අඩංගුය 

==[[තෙවන ධර්ම සංගායනාව]]==
{{main|තෙවන ධර්ම සංගායනාව}}
බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් වසර දෙසීය තිස්හයකට  පසුව '''''(බු.ව.236)''''' [[අශෝක අධිරාජයා]]ගේ අනුග්‍රහයෙන් මාස නවයක් පුරා සිදු කළහ.
===ධර්ම සංගායනාව පැවැත්වීමට හේතු,===
සංඝයා අතර අසමගිය ඇතිවීම් හා ධර්මය විකෘති වීම.තවද , ලාභ ප්‍රයෝජන අපේක්ෂාවෙන් අන්‍ය ලබ්ධිකයන් සසුන් ගත වීම නිසා සසුන කිළිටි වීම.

===සංගායනාව පැවැත්වූ ස්ථානය===
'''පැළලුප් නුවර අශෝකාරාමය'''

===සංගායනාව සඳහා සහභාගිත්වය===
රහතන් වහන්සේලා දහස් නමකගේ සහභාගිත්වය ඇතිව මොග්ගලීපුත්ත තිස්ස මහරහතන් වහන්සේගේ මූලිකත්වයෙනි.'''(රහතන් වහන්සේලා 1000 නමකගේ සහභාගීත්වයෙන් පැවැත්වුණු බැවින් මෙයට සාහස්සිකා සංගීති යැයි ද කියනු ලැබෙ)'''

===ධර්ම සංගායනාවේ ප්‍රතිඵල===
# දුසිල් මහණුන් හැටදහසක් සුදුවත් අන්දවා සසුනෙන් නෙරපා හැරීම.
# මොග්ගලීපුත්ත තිස්ස මහරහතන් වහන්සේ විසින් කථාවත්ථුප්පකරණය රචනා කර අභිධර්ම පිටකය සම්පූර්ණ කිරීම.
# [[අභිධර්ම පිටකය]] සප්තප්‍රකරණයෙන් යුතුව සම්පූර්ණ කිරීම නිසා ත්‍රිපිටකය ම අංග සම්පූර්ණ වීම.
# ථෙරවාද සම්ප්‍රදාය සතු පාලි ත්‍රිපිටකය සම්පූර්ණ කිරීම.
# ධර්ම දූත සේවාව ආරම්භ කිරීම මගින් දේශීය විදේශීය ධර්ම ප්‍රචාරය සිදුවීම.
ධර්ම විනයධර ප්‍රබල තෙර නමකගේ නායකත්වය යටතේ රටවල් නවයකට ධර්මදුත පිරිස් පිටත්කර යැවූ බව වංස කතාවල සඳහන් වෙයි.
රට, ප්‍රධානත්වය, සුත්‍රය
#කාශ්මීර ගන්ධාරය - මජ්ඣන්තික තෙරණුවෝ-ආසිවිසෝපම සූත්‍රය
#මහිස මණ්ඩලය - මහාදේව තෙරණුවෝ-දේවදූත සූත්‍රය
#වනවාසී දේශය - රක්ඛිත තෙරණුවෝ-අනමතග්ග සංයුත්තය
#අපරන්ත දේශය - යෝනක ධම්මරක්ඛිත තෙරණුවෝ-අග්ගික්ඛන්ධෝපම සූත්‍රය
#මහාරට්ඨය -මහාධම්ම රක්ඛිත තෙරණුවෝ-මහානාරද කස්සප ජාතකය
#යෝනක රට්ඨ - මහාරක්ඛිත තෙරණුවෝ-කාලකාරාම සූත්‍රය
#හිමවන්ත ප්‍රදේශය - මජ්ඣිම තෙරණුවෝ- ධම්මචක්කප්පවත්තන සූත්‍රය
#ස්වර්ණභූමිය - සෝණ,උත්තර යන තෙරුන් වහන්සේලා-බ්‍රහ්මජාල සූත්‍රය
#[[තම්බපණ්ණිය]]([[ශ්‍රී ලංකාව]]) - [[මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේ]]- චූලහත්ථිපදපම සූත්‍රය

==සිව්වන, පස්වන, හයවන සංගායනා==

4. සිව්වන සංගායනාව: ශ්‍රී ලංකාවේ ක්‍රි.පූ. 29 දී පවත්වන ලද මෙම රැස්වීම ත්‍රිපිටකය (බෞද්ධ ග්‍රන්ථවල කූඩ තුන) සජ්ඣායනය කිරීම හා සංරක්ෂණය කිරීම අරමුණු කර ගෙන ඇත.මේ සදහා වසර 2කුත් මාස5කුත් ගතවිය. 

5. පස්වන සංගායනාව: බුරුමයේ (දැන් මියන්මාරයේ) මැන්ඩලේහි ක්‍රි.ව. 1871 දී පවත්වන ලද එය බුරුම අක්ෂරවලින් බෞද්ධ ග්‍රන්ථ ලිවීම සහ සංරක්ෂණය කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කළේය.

6. හයවන සංගායනාව: ක්‍රි.ව. 1954 දී බුරුමයේ රැංගූන් (වර්තමානයේ යැංගොන්, මියන්මාරය) හි සංවිධානය කරන ලද එය බුරුම අක්ෂරවලින් සමස්ත බෞද්ධ ග්‍රන්ථය සංශෝධනය කර ප්‍රකාශයට පත් කිරීම සම්බන්ධ විය.

==මුලාශ්‍ර==
# &quot;ශාසන ඉතිහාසය&quot;,බෞද්ධ කටයුතු දෙපාර්තමේන්තුව,රජයේ මුද්‍රණ දෙපාර්තමේන්තුව,පාදුක්ක.
# [http://www.dinamina.lk Dinamina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310081634/http://www.dinamina.lk/ |date=2016-03-10 }}
# &quot; චුල්ලවග්ග පාලිය- පඤ්ච සතිකක්ඛන්ධකය (නැදිමාල: බෞද්ධ සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානය,2005)
# දහම් පාසල් පොත් (6-13)

==සබැදි පිටු==
* [[බෞද්ධ ධර්ම සංගායනා]]

[[Category:ධර්ම සංගායනා]]
[[Category:බුදු දහම]]
[[ප්‍රවර්ගය:බුද්ධාගම]]</text>
      <sha1>qmvsnwzcvskl0lq93dpegxlw8ogeg5n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799667</id>
      <parentid>799666</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T05:20:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* තුන්වන ධර්ම සංගායනාව */</comment>
      <origin>799667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28094" sha1="g244l2lnjibb0fnyssp2mr8fl0jdjom" xml:space="preserve">[[File:Nava Jetavana Temple - Shravasti - 013 First Council at Rajagaha (9241729223).jpg|thumb|upright=1.2|[[ප්‍රථම ධර්ම සංගායනාව]]]]
{{බුද්ධාගම}}

'''ධර්ම සංගායනා''' වල මූලික අරමුණ වී ඇත්තේ බෞද්ධ සංඝ සමාජය හා බුදු දහම කෙරෙහි ශ්‍රමණ වේශධාරීන්ගෙන් පැමිණි උවදුරු සමනය කොට සංඝයාත් බුද්ධ ධර්මයත් පාරිශුද්ධියට පත් කරලීමය. ධර්ම සංගායනාවක් යනු, එකට එකතු වී ඇති දහම් කරුණු සාකච්ඡා කිරීමයි.

==ප්‍රථම ධර්ම සංගායනාව==
{{main|ප්‍රථම ධර්ම සංගායනාව}}
විනය සංගීති නමින්ද මෙම සංගායනාව හඳුන්වයි.සම්බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් තෙමසකට පසුව මෙම සංගායනාව පවත්වා ඇත.මෙහි අරමුණ වූයේ විසිරී ඇති ධර්ම විනය ඒකරාශී කොට වෙනස්කම් වලට භාජනය වීමට ඉඩ නොදී ආරක්ෂා කර තබා ගැනීමය.

===ප්‍රථම ධර්ම සංගායනාව පැවැත්වීමට හේතුව===
චුල්ලවග්ගයේ එන වාර්තාව  අනුව ප්‍රථම සංගීතියට මුලික ලෙස හේතු දෙකක් පාදක වී ඇත.

* සුභද්‍ර භික්ෂුවගේ වගකීමෙන් තොර ප්‍රකාශය. බුදු රජාණන් වහන්සේගේ පිරිනිවීම අසා සොවින් වැළපෙන පෘතග්ජන භික්ෂුන් අස්වැසීමට සුභද්ද භික්ෂුව කළ ප්‍රකාශය වුයේ &quot;ඇවැත්නි; සෝක නොකරව්, නොවැලපෙව් ඵ් මහා ශ්‍රමණයාගෙන් අපි හොඳින් මිදුනෙමු. මේ තොපට කැපය. මේ අකැපයැයි ඔහුගේ නීති පැනවීමෙන් අපි පීඩා වින්දෙමු. දැන් අපි යමක් කැමති නම් ඵය කරන්නෙමු. යමක් අකමැතිනම් ඵය නොකරන්නෙමු.&quot;යි යන්නය.

* ධර්මය හා විනය  අනාගතයෙහිදී පිරිහී අධර්මය,අවිනය රජ වෙතැයි ඇතිවූ භීතිය, බුද්ධ භාෂිත ලෙස බොරු සූත්‍ර සකස් කර ධර්මයට වැරදි අර්ථ විවරණ ඉදිරිපත් කෙරෙනු ඇතැයි ද එකළ තෙරවරු බිය වූහ.

මහා සාංඝික, මහීසාසක, ධර්මගුප්තික හා සර්වාස්තිවාදී සම්ප්‍රදායන්ට අයත් විනය ග්‍රන්ථ වලද ප්‍රථම ධර්ම සංගායනාවට හේතු මෙලෙස සඳහන්වේ.''මෙම මුලික හේතුවට අමතරව තවත් හේතු රාශියක් පළමු සංගායනාව පැවැත් විමට හේතු වු බව මුලාශ්‍ර වළ හදුනාගත හැකිය.ඒ අතර මුලික වන්නේ බුදුන් ජිවමාන කලයේදි සංඝ සමාජය තුල විවිද ගැටලු පැවති අතර ඒම ගැටලු උන්වහනසේගෙන් පසුව තව තවත් බහුල විය හැකි නිසා සංගායනාවක් පවත්වන්නට අවශ්‍ය වන්නට ඇත.මන්ද සුභද්ද වුව ඉහත ආකාරයේ ප්‍රකාශයක් බුද්ධ පරිනිර්වාණයත් සමගම සිදු කිරිම බුදුන් ජිවමාන කාලයේ පැවති ගැටලු වල ප්‍රතිඵලක් බව සිතිය හැකිය.

===පළමු සංගායනාවේ ප්‍රතිඵල===

* ඛුද්දානු ඛුද්දක ශික්ෂා පද පිළිබඳව තිබු ගැටළුව විසඳීම
* ධර්ම විනය ආගමේ ශාස්ත්‍රවරයා ලෙස ස්ථාපිත වීම
* ආනන්ද හිමියන්ට එල්ල වී තිබූ චෝදනා වලින් නිදහස් වීම
* ආනන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම භාණ්ඩාගාරය හෙළි වීම
* චන්න හිමියන්ට බ්‍රහ්ම දණ්ඩනය නියම වීම
* භානක පරම්පරාවක් බිහි වීම.
* බුදුරදුන් පන්සාලිස් වසක් මුළුල්ලේ දේශනා කළ ධර්මය හා විනය එක් රැස් කර ගැනීමට හැකියාව ලැබීම.
* නිකායන් 5ක් ඇති වීම.

===සංගායනාව සඳහා සහභාගිත්වය,===
මහරහන් වහන්සේලා 500 නමකගේ සහභාගිත්වය තිබූ අතර මුලිකත්වය ගෙන කටයුතු කළේ මහාකාශ්‍යප මහරහතන් වහන්සේය. (භික්ෂුන් වහන්සේලා පන්සිය නමකගේ සහභාගීත්වයෙන් පැවති මෙම සංගායනාවට පංචසතිකායැයි ද කියනු ලැබේ.)

===සංගායනාව පැවැත්වු ස්ථානය===
ථෙරවාදී මුලාශ්‍රවල සඳහන් පරිදි රජගහ නුවර වේහාර පර්වත ප්‍රාන්තයෙහි [[සප්තපර්ණී ගුහාව|සප්තපර්ණී ගුහාද්වාරය]].

===සංගායනාව සඳහා රාජඅනුග්‍රහය===
වංශ කථාවන්හි හා සමන්තපාසාදිකා විනය අටුවාවේ සඳහන් පරිදි මගධාධීපති බිම්බිසාර රජුගේ පුත් අජාසත් රජතුමාගෙනි.

===සංගායනාව පැවැත්වූ ආකාරය===
මෙය අනුබුදු මහා කාශ්‍යප මහ රහතන්ස වහන්සේගේ මූලිකත්වයෙන්ත් සිදුවූ අතර සත් මසක් මුළුල්ලේ පැවති මෙම ධර්ම සංගායනාවේදි උපාලි හිමියන්ගෙන් පළමුව විනය ප්‍රශ්න විචාළහ. නිදාන පුග්ගල, වස්තු, ප්‍රඥප්ති,අනුප්‍රඥප්ති, ආපත්ති, අනාපත්ති යනාදී විස්තර සහිතව  භික්ෂු භික්ෂුණී ප්‍රාතිමෝක්ෂ ශික්ෂා පද  සියල්ලම පුජ්ජාවිස්සජ්න  ක්‍රමයෙන් විනය සංගායනා කළහ.
අනතුරුව, ධර්ම සංගායනා කළහ. ප්‍රශ්නෝත්තර ක්‍රමය මේ සඳහා යොදා ගත්හ. ආනන්ද තෙරුණුවන් ලවා පංචනිකායම සංගායනා කළහ.සුත්‍ර පිටකය හා අභිධර්මය මෙහිදී සංගායනාවට භාජනය විය.

ඛුද්දානු ඛුද්දක ශික්ෂාපද පිළිබඳව සාකච්ජා කළහ.සංගායනාවෙන් පසුව  ඡන්න තෙරුන්ට බ්‍රහ්ම දණ්ඩය පැනවීය.

අනඳ තෙරුන්ට එරෙහිව චෝදනා 5ක් සංගීතිය අවසානයේඑල්ල වූ අතර තමන් එයට නිර්දෝශී වීමට හේතු සාධකද අනඳ තෙරුන් විසින් ඉදිරිපත් කළහ.

# '''ඛුද්දානු ඛුද්දක ශික්ෂා පද බුදුන්ගෙන් නොවිචාරීම.''' බුදු රදුන් ඛුද්දානු ඛුද්දක ශික්ෂා පද පිළිබඳව ප්‍රකාශ කරන අවස්ථාවේදී තමන් ඉතා ශෝකාතුරව සිටි නිසා අසා දැන ගැනීමට නොහැකිවූ බව.
# '''බුදු රදුන්ගේ වැසි සළුව පයින් මැඩ ගෙන මැසීම.''' සිවුර මසද්දී සහාය වීමට කිසිවෙකු නොසිටි බැවින් එසේ කරන්නට සිදු විය.
# '''බුද්ධ ශරීරය පළමුව කාන්තාවන් ලවා වැන්ද වීම.''' බුදු රදුන්ගේ ශ්‍රි දේහයට බුහුමන් දැක්වීමට පැමිණි මහා ජනකාය බහුල වීම නිසා කාන්තාවන්ට කල්වේලා ඇතිව නිවෙස් වලට යාමට ඉඩ සැලැස්වීම.
# '''චේතියේ දී බුදුන් පිරිනිවි පාන බව අඟවද් දී කල්පයක් ඡීවත් වන ලෙසට බුදුන් වහන්සේට  ආරාධනා නොකිරීම.''' තමන්ගේ සිත ද එවෙළෙහි මරුට වසඟව තිබු හෙයින් එසේ ඉල්ලා සිටීමට නොහැකි වීම.
# '''තථාගත ශාසනයේ ස්ත්‍රීන්ට පැවිද්ද ලබා දීමට උත්සාහවත්වීම.''' ප්‍රජාපතී ගෝතමිය කෙරෙහි තිබූ මහත් ගෞරවය නිසා එලෙස කිරීම.

අනඳ හිමියන්ට එරෙහිව පැවති චෝදනා 5ට අතිරේකව ටිබෙට් දුල්වා ග්‍රන්ථයෙහි තවත් චෝදනා 2ක් දක්වා ඇත.
#'''පිරිනිවන් පෑමට සිටියදී බුදුරදුන් පිපාසිතව වතුර ස්වල්පයක් ඉල්ලූ අවස්ථාවෙහි පැන් නොදී සිටීම.'''

===පළමු සංගායනාවේ ප්‍රතිඵල===

# එක් එක් ධර්ම කොටස් භික්ෂු පරම්පරාවන්ට ආරක්ෂා කොට පවත්වා ගෙන යාම සඳහා පැනවීම.
#* දීඝ නිකාය- ආනන්ද මහරහතන් වහන්සේ ඇතුළු ශිෂ්‍යානු ශිෂ්‍ය පරම්පරාවට
#* සංයුත්ත නිකාය- මහා කාෂ්‍යප මහරහතන් වහන්සේ ඇතුළු ශිෂ්‍යානු ශිෂ්‍ය පරම්පරාවට
#* අංගුත්තර නිකාය -අනුරුද්ධ මහරහතන් වහන්සේ ඇතුළු ශිෂ්‍යානු ශිෂ්‍ය පරම්පරාවට
#* මජ්ඣිම නිකාය- සැරියුත් මහරහතන් වහන්සේගේ ශිෂ්‍යානු ශිෂ්‍ය පරම්පරාවට (මේ වන විට සැරියුත් මහ රහතන් වහන්සේ පිරිනිවන් වදාරා ඇත).
#* ඛුද්දක නිකාය -සියලුම වහන්සේලා එක්ව මුඛ පරම්පරාගත ව.
# ඛුද්දානු ඛුද්දක ශික්ෂා පද වෙනස් නොකිරීම.
# අනන්ද තෙරුන්ට (පසුව ආනන්ද මහරහතන් වහන්සේ) තිබූ චෝදනා වලින් නිදහස් වීම.

==දෙවන ධර්ම සංගායනාව.==
{{main|දෙවන ධර්ම සංගායනාව}}
බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් වසර 100කට පසුව මෙම සංගායනාව පවත්වා ඇත.
===දෙවන ධර්ම සංගායනාව පැවැත්වීමට හේතුව;===
වජ්ජිපුත්තක භික්ෂූන් විසින් ඉදිරිපත් කළ දස අකැප වස්තුව
'''චුල්ලවග්ග පාලියේ සඳහන් දස අකැප වස්තුව'''
#සිංගිලෝන කප්ප-ආහාර වලට මිශ්‍රකර ගැනීම සඳහා අඟක දමා ලුණු තබා ගැනීම සුදුසුය.
#ද්වංගුල කප්ප-ඉර හැරී සෙවනැල්ල අඟල් දෙකක් වන තුරුත්  ආහාර වැළදීම කැපය.
#ගාමන්තර කප්ප-එක් ගමකින් තව ගමකට ආහාර රැගෙන යාම කැපය.
#ආවාස කප්ප-මහා සීමාව තුළ පිහිටි කුඩා කුඩා ආවාසයන්හි වෙන වෙනම පොහොය කිරීම කැපය.
#අනුමති කප්ප-එක සීමාවක් ඇතුළත වාසය කරන භික්ෂූන්ගේ කැමැත්ත නොගෙන වෙන් වෙන්ව පොහොය කොට නැවත කැමැත්ත ගැනීම කැපය.
#ආචිණ්ණ කප්ප-කැප අකැප දෙයක් ගැන නොසලකා චිරාගත දේ පිළිගැනීම කැපය.
#අමථිත කප්ප-කිරිත් නොවූ දීත් නොවූ කිරි වැළදීම කැපය.
#ජලෝගි කප්ප-රා බවට නොපැමිණි මීරා බීම කැපය.
#අදසක නිසීදන කප්ප-දාවලු නැති ඇතිරිලි පරිහරණය කැපය.
#ජාත රූප රජත කප්ප-රන්, රිදී හා කහවණු පිළිගැනීම කැපය.
'''මහාසාංඝික දශ වස්තුව'''
#අලල යයි කීම කැපය;
#තමාම විනෝද වීම කැපය;
#තමාම පොළව සෑරීම කැපය;
#දුර හුදෙකලාවාසීන්ට ලුණු තැන්පත් කිරීම කැපය;
#තම ආරාමයෙන් යොදුන් අඩ යොදුන් දුර ගමන් යන භික්ෂුවට ආහාර ගෙනයාම කැපය;
#ඉර අවරට ගොස් සෙවනැල්ල අගල් දෙකක් ගිය පසු වැළදීම කැපය;
#රෝගීන්ට මධ්‍යපානය කැපය;
#කිරිත් නොවු දීත් නොවූ කිරි බීම කැපය;
#දාවලු නැති ඇතිරිලි කැපය;
#රන් රිදී මසු කහවනු කැපය;
'''සර්වාස්ථිවාදීන්ගේ විනය ක්ෂුද්‍රක ග්‍රන්ථයෙහි දශ වස්තුව''' මෙලෙස දක්වා ඇත.
#යාවජීවක ලුණු යාවකාලික ආහාර හා මිශ්‍රකර වැළදීම කැපය;
#අතිරික්ත නොවූ ආහාර ඇඟිලි දෙකින් ගෙන වැළදීම කැපය;
#යොදුනක් හෝ අඩ යොදුනක්  හෝ ගොස් එකට ආහාර ගැනීම කැපය;
#කිරි ද්‍රෝනයක් පමණ ගෙන දී කිරි හා මිශ්‍ර කර විකාලයේ වැළදීම කැපය;
#ලෙඩකුට කූඩැල්ලන්සේ උරා සුරා පානය කිරීම කැපය;
#පැරණි නිසීදනයේ සුගත් වියතක් පමණ කෑල්ලක් නොඅළලා අලුත් ඇතිරිල්ලක් පරිභෝග කිරීම කැපය;
#සුවඳවත් කළ පාත්‍රයක්  මහාජනයා නිතර ගැවසෙන තැනක තබා පින් පිණිස රන් රිදී වලින් පාත්‍රය පුරවන ලෙස දන්වා සිටීම කැපය;
#සියතින් පොළව කැණීම කැපය;
#ආගමික කාර්යයන් කිරීමෙන් පසු පැමිණි සංඝයා ඒ පිළිබඳ සතුටුවන ලෙස පෙළඹවීම කැපය.
#ආගමික කාර්යයන්ගෙන් පසු &quot;අහෝ&quot; යයි හඬ නඟා ප්‍රකාශ කිරීම කැපය;

මෙලෙස ථෙරවාද, මහාසාංඝික, මූලසාර්වස්ථිවාදී යන සම්ප්‍රධායන්වල දශ වස්තුව අතර සුළු සුළු වෙනස්කම් පැවතියද මේවායෙහි එක්තරා පොදු බවක් විද්‍යමාන වෙයි.

===සංගායනාව පැවැත්වූ ස්ථානය,විස්තර===                                        
විශාලා මහනුවර වාලුකාරාමයේදී.

===සංගායනාව සඳහා සහභාගිත්වය===
ධර්මධර, විනයධර තෙරවරුන් 700නමකගේ සහභාගිත්වය ඇතුව සබ්බකාමී මහරහතන් වහන්සේ ප්‍රධානත්වය ගෙන ක්‍රියා කළහ.(භික්ෂූන් වහන්සේලා හත්සිය නමකගේ සහභාගීත්වයෙන් පැවැත්වූ මෙම සංගායනාවට සත්තසතිකා සංගීති යැයි ද කියනු ලැබේ.) තවද වජ්ජිපුත්තක භික්ෂූන්ගේ දස අකැප වස්තූන්ට ප්‍රබල වශයෙන් විරුද්ධ වූ කාකණ්ඩ පුත්‍ර යස හිමියන්ද මෙහි මූලිකත්වය ගෙන ඇත.තවද රේවත නම් ස්වාමීන් වහන්සේද මෙයට මූලිකත්වය ගෙන ඇත.

===රාජ්‍ය අනුග්‍රහය===
කාලාශෝක රජතුමා දෙවන ධර්ම සංගායනාවට රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ලබා දුන්නේ ය.
===සංගායනාව පැවැත්වීම හා ප්‍රතිඵල===
අට මසක් පුරාවට පැවැත්වූ මෙම සංගායනාවේ ප්‍රතිඵල වූයේ සංඝ සමාජය ප්‍රථම වතාවට නිකායවලට බෙදීම.

මුල්ම සංඝ සමාජය  ථෙරවාදී හා මහා සාංඝික ලෙස ප්‍රධාන නිකායන් දෙකකට බෙදුණි.පසුව මෙය තවත් අනු නිකායන් කිහිපයකට බෙදී ගියහ.එය පහත සටහනින් නිරූපණයවේ.දස වස්තුව පිලිගත් විශාල හික්ෂූ පිරිසක් වූ අතර වුන වහන්සේලා විසින් මහා සාංගික නමින් වෙනම නිකායක් පිහිටුවා ගැනිම හා එකග වූ ශික්ෂාකාමී වූ පැරණි භික්ෂූ  
සම්ප්‍රදාය තේරිය නමින් පෙනි සිටී ම යන කාරනා අඩංගුය 

==[[තුන්වන ධර්ම සංගායනාව]]==
{{main|තෙවන ධර්ම සංගායනාව}}
බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් වසර දෙසීය තිස්හයකට  පසුව '''''(බු.ව.236)''''' [[අශෝක අධිරාජයා]]ගේ අනුග්‍රහයෙන් මාස නවයක් පුරා සිදු කළහ.
===ධර්ම සංගායනාව පැවැත්වීමට හේතු,===
සංඝයා අතර අසමගිය ඇතිවීම් හා ධර්මය විකෘති වීම.තවද , ලාභ ප්‍රයෝජන අපේක්ෂාවෙන් අන්‍ය ලබ්ධිකයන් සසුන් ගත වීම නිසා සසුන කිළිටි වීම.

===සංගායනාව පැවැත්වූ ස්ථානය===
'''පැළලුප් නුවර අශෝකාරාමය'''

===සංගායනාව සඳහා සහභාගිත්වය===
රහතන් වහන්සේලා දහස් නමකගේ සහභාගිත්වය ඇතිව මොග්ගලීපුත්ත තිස්ස මහරහතන් වහන්සේගේ මූලිකත්වයෙනි.'''(රහතන් වහන්සේලා 1000 නමකගේ සහභාගීත්වයෙන් පැවැත්වුණු බැවින් මෙයට සාහස්සිකා සංගීති යැයි ද කියනු ලැබෙ)'''

===ධර්ම සංගායනාවේ ප්‍රතිඵල===
# දුසිල් මහණුන් හැටදහසක් සුදුවත් අන්දවා සසුනෙන් නෙරපා හැරීම.
# මොග්ගලීපුත්ත තිස්ස මහරහතන් වහන්සේ විසින් කථාවත්ථුප්පකරණය රචනා කර අභිධර්ම පිටකය සම්පූර්ණ කිරීම.
# [[අභිධර්ම පිටකය]] සප්තප්‍රකරණයෙන් යුතුව සම්පූර්ණ කිරීම නිසා ත්‍රිපිටකය ම අංග සම්පූර්ණ වීම.
# ථෙරවාද සම්ප්‍රදාය සතු පාලි ත්‍රිපිටකය සම්පූර්ණ කිරීම.
# ධර්ම දූත සේවාව ආරම්භ කිරීම මගින් දේශීය විදේශීය ධර්ම ප්‍රචාරය සිදුවීම.
ධර්ම විනයධර ප්‍රබල තෙර නමකගේ නායකත්වය යටතේ රටවල් නවයකට ධර්මදුත පිරිස් පිටත්කර යැවූ බව වංස කතාවල සඳහන් වෙයි.
රට, ප්‍රධානත්වය, සුත්‍රය
#කාශ්මීර ගන්ධාරය - මජ්ඣන්තික තෙරණුවෝ-ආසිවිසෝපම සූත්‍රය
#මහිස මණ්ඩලය - මහාදේව තෙරණුවෝ-දේවදූත සූත්‍රය
#වනවාසී දේශය - රක්ඛිත තෙරණුවෝ-අනමතග්ග සංයුත්තය
#අපරන්ත දේශය - යෝනක ධම්මරක්ඛිත තෙරණුවෝ-අග්ගික්ඛන්ධෝපම සූත්‍රය
#මහාරට්ඨය -මහාධම්ම රක්ඛිත තෙරණුවෝ-මහානාරද කස්සප ජාතකය
#යෝනක රට්ඨ - මහාරක්ඛිත තෙරණුවෝ-කාලකාරාම සූත්‍රය
#හිමවන්ත ප්‍රදේශය - මජ්ඣිම තෙරණුවෝ- ධම්මචක්කප්පවත්තන සූත්‍රය
#ස්වර්ණභූමිය - සෝණ,උත්තර යන තෙරුන් වහන්සේලා-බ්‍රහ්මජාල සූත්‍රය
#[[තම්බපණ්ණිය]]([[ශ්‍රී ලංකාව]]) - [[මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේ]]- චූලහත්ථිපදපම සූත්‍රය

==සිව්වන, පස්වන, හයවන සංගායනා==

4. සිව්වන සංගායනාව: ශ්‍රී ලංකාවේ ක්‍රි.පූ. 29 දී පවත්වන ලද මෙම රැස්වීම ත්‍රිපිටකය (බෞද්ධ ග්‍රන්ථවල කූඩ තුන) සජ්ඣායනය කිරීම හා සංරක්ෂණය කිරීම අරමුණු කර ගෙන ඇත.මේ සදහා වසර 2කුත් මාස5කුත් ගතවිය. 

5. පස්වන සංගායනාව: බුරුමයේ (දැන් මියන්මාරයේ) මැන්ඩලේහි ක්‍රි.ව. 1871 දී පවත්වන ලද එය බුරුම අක්ෂරවලින් බෞද්ධ ග්‍රන්ථ ලිවීම සහ සංරක්ෂණය කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කළේය.

6. හයවන සංගායනාව: ක්‍රි.ව. 1954 දී බුරුමයේ රැංගූන් (වර්තමානයේ යැංගොන්, මියන්මාරය) හි සංවිධානය කරන ලද එය බුරුම අක්ෂරවලින් සමස්ත බෞද්ධ ග්‍රන්ථය සංශෝධනය කර ප්‍රකාශයට පත් කිරීම සම්බන්ධ විය.

==මුලාශ්‍ර==
# &quot;ශාසන ඉතිහාසය&quot;,බෞද්ධ කටයුතු දෙපාර්තමේන්තුව,රජයේ මුද්‍රණ දෙපාර්තමේන්තුව,පාදුක්ක.
# [http://www.dinamina.lk Dinamina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310081634/http://www.dinamina.lk/ |date=2016-03-10 }}
# &quot; චුල්ලවග්ග පාලිය- පඤ්ච සතිකක්ඛන්ධකය (නැදිමාල: බෞද්ධ සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානය,2005)
# දහම් පාසල් පොත් (6-13)

==සබැදි පිටු==
* [[බෞද්ධ ධර්ම සංගායනා]]

[[Category:ධර්ම සංගායනා]]
[[Category:බුදු දහම]]
[[ප්‍රවර්ගය:බුද්ධාගම]]</text>
      <sha1>g244l2lnjibb0fnyssp2mr8fl0jdjom</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799669</id>
      <parentid>799667</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T05:24:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* සිව්වන, පස්වන, හයවන සංගායනා */</comment>
      <origin>799669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28418" sha1="514ys7djlfi8l3nw2j5vx672zaesrd7" xml:space="preserve">[[File:Nava Jetavana Temple - Shravasti - 013 First Council at Rajagaha (9241729223).jpg|thumb|upright=1.2|[[ප්‍රථම ධර්ම සංගායනාව]]]]
{{බුද්ධාගම}}

'''ධර්ම සංගායනා''' වල මූලික අරමුණ වී ඇත්තේ බෞද්ධ සංඝ සමාජය හා බුදු දහම කෙරෙහි ශ්‍රමණ වේශධාරීන්ගෙන් පැමිණි උවදුරු සමනය කොට සංඝයාත් බුද්ධ ධර්මයත් පාරිශුද්ධියට පත් කරලීමය. ධර්ම සංගායනාවක් යනු, එකට එකතු වී ඇති දහම් කරුණු සාකච්ඡා කිරීමයි.

==ප්‍රථම ධර්ම සංගායනාව==
{{main|ප්‍රථම ධර්ම සංගායනාව}}
විනය සංගීති නමින්ද මෙම සංගායනාව හඳුන්වයි.සම්බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් තෙමසකට පසුව මෙම සංගායනාව පවත්වා ඇත.මෙහි අරමුණ වූයේ විසිරී ඇති ධර්ම විනය ඒකරාශී කොට වෙනස්කම් වලට භාජනය වීමට ඉඩ නොදී ආරක්ෂා කර තබා ගැනීමය.

===ප්‍රථම ධර්ම සංගායනාව පැවැත්වීමට හේතුව===
චුල්ලවග්ගයේ එන වාර්තාව  අනුව ප්‍රථම සංගීතියට මුලික ලෙස හේතු දෙකක් පාදක වී ඇත.

* සුභද්‍ර භික්ෂුවගේ වගකීමෙන් තොර ප්‍රකාශය. බුදු රජාණන් වහන්සේගේ පිරිනිවීම අසා සොවින් වැළපෙන පෘතග්ජන භික්ෂුන් අස්වැසීමට සුභද්ද භික්ෂුව කළ ප්‍රකාශය වුයේ &quot;ඇවැත්නි; සෝක නොකරව්, නොවැලපෙව් ඵ් මහා ශ්‍රමණයාගෙන් අපි හොඳින් මිදුනෙමු. මේ තොපට කැපය. මේ අකැපයැයි ඔහුගේ නීති පැනවීමෙන් අපි පීඩා වින්දෙමු. දැන් අපි යමක් කැමති නම් ඵය කරන්නෙමු. යමක් අකමැතිනම් ඵය නොකරන්නෙමු.&quot;යි යන්නය.

* ධර්මය හා විනය  අනාගතයෙහිදී පිරිහී අධර්මය,අවිනය රජ වෙතැයි ඇතිවූ භීතිය, බුද්ධ භාෂිත ලෙස බොරු සූත්‍ර සකස් කර ධර්මයට වැරදි අර්ථ විවරණ ඉදිරිපත් කෙරෙනු ඇතැයි ද එකළ තෙරවරු බිය වූහ.

මහා සාංඝික, මහීසාසක, ධර්මගුප්තික හා සර්වාස්තිවාදී සම්ප්‍රදායන්ට අයත් විනය ග්‍රන්ථ වලද ප්‍රථම ධර්ම සංගායනාවට හේතු මෙලෙස සඳහන්වේ.''මෙම මුලික හේතුවට අමතරව තවත් හේතු රාශියක් පළමු සංගායනාව පැවැත් විමට හේතු වු බව මුලාශ්‍ර වළ හදුනාගත හැකිය.ඒ අතර මුලික වන්නේ බුදුන් ජිවමාන කලයේදි සංඝ සමාජය තුල විවිද ගැටලු පැවති අතර ඒම ගැටලු උන්වහනසේගෙන් පසුව තව තවත් බහුල විය හැකි නිසා සංගායනාවක් පවත්වන්නට අවශ්‍ය වන්නට ඇත.මන්ද සුභද්ද වුව ඉහත ආකාරයේ ප්‍රකාශයක් බුද්ධ පරිනිර්වාණයත් සමගම සිදු කිරිම බුදුන් ජිවමාන කාලයේ පැවති ගැටලු වල ප්‍රතිඵලක් බව සිතිය හැකිය.

===පළමු සංගායනාවේ ප්‍රතිඵල===

* ඛුද්දානු ඛුද්දක ශික්ෂා පද පිළිබඳව තිබු ගැටළුව විසඳීම
* ධර්ම විනය ආගමේ ශාස්ත්‍රවරයා ලෙස ස්ථාපිත වීම
* ආනන්ද හිමියන්ට එල්ල වී තිබූ චෝදනා වලින් නිදහස් වීම
* ආනන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම භාණ්ඩාගාරය හෙළි වීම
* චන්න හිමියන්ට බ්‍රහ්ම දණ්ඩනය නියම වීම
* භානක පරම්පරාවක් බිහි වීම.
* බුදුරදුන් පන්සාලිස් වසක් මුළුල්ලේ දේශනා කළ ධර්මය හා විනය එක් රැස් කර ගැනීමට හැකියාව ලැබීම.
* නිකායන් 5ක් ඇති වීම.

===සංගායනාව සඳහා සහභාගිත්වය,===
මහරහන් වහන්සේලා 500 නමකගේ සහභාගිත්වය තිබූ අතර මුලිකත්වය ගෙන කටයුතු කළේ මහාකාශ්‍යප මහරහතන් වහන්සේය. (භික්ෂුන් වහන්සේලා පන්සිය නමකගේ සහභාගීත්වයෙන් පැවති මෙම සංගායනාවට පංචසතිකායැයි ද කියනු ලැබේ.)

===සංගායනාව පැවැත්වු ස්ථානය===
ථෙරවාදී මුලාශ්‍රවල සඳහන් පරිදි රජගහ නුවර වේහාර පර්වත ප්‍රාන්තයෙහි [[සප්තපර්ණී ගුහාව|සප්තපර්ණී ගුහාද්වාරය]].

===සංගායනාව සඳහා රාජඅනුග්‍රහය===
වංශ කථාවන්හි හා සමන්තපාසාදිකා විනය අටුවාවේ සඳහන් පරිදි මගධාධීපති බිම්බිසාර රජුගේ පුත් අජාසත් රජතුමාගෙනි.

===සංගායනාව පැවැත්වූ ආකාරය===
මෙය අනුබුදු මහා කාශ්‍යප මහ රහතන්ස වහන්සේගේ මූලිකත්වයෙන්ත් සිදුවූ අතර සත් මසක් මුළුල්ලේ පැවති මෙම ධර්ම සංගායනාවේදි උපාලි හිමියන්ගෙන් පළමුව විනය ප්‍රශ්න විචාළහ. නිදාන පුග්ගල, වස්තු, ප්‍රඥප්ති,අනුප්‍රඥප්ති, ආපත්ති, අනාපත්ති යනාදී විස්තර සහිතව  භික්ෂු භික්ෂුණී ප්‍රාතිමෝක්ෂ ශික්ෂා පද  සියල්ලම පුජ්ජාවිස්සජ්න  ක්‍රමයෙන් විනය සංගායනා කළහ.
අනතුරුව, ධර්ම සංගායනා කළහ. ප්‍රශ්නෝත්තර ක්‍රමය මේ සඳහා යොදා ගත්හ. ආනන්ද තෙරුණුවන් ලවා පංචනිකායම සංගායනා කළහ.සුත්‍ර පිටකය හා අභිධර්මය මෙහිදී සංගායනාවට භාජනය විය.

ඛුද්දානු ඛුද්දක ශික්ෂාපද පිළිබඳව සාකච්ජා කළහ.සංගායනාවෙන් පසුව  ඡන්න තෙරුන්ට බ්‍රහ්ම දණ්ඩය පැනවීය.

අනඳ තෙරුන්ට එරෙහිව චෝදනා 5ක් සංගීතිය අවසානයේඑල්ල වූ අතර තමන් එයට නිර්දෝශී වීමට හේතු සාධකද අනඳ තෙරුන් විසින් ඉදිරිපත් කළහ.

# '''ඛුද්දානු ඛුද්දක ශික්ෂා පද බුදුන්ගෙන් නොවිචාරීම.''' බුදු රදුන් ඛුද්දානු ඛුද්දක ශික්ෂා පද පිළිබඳව ප්‍රකාශ කරන අවස්ථාවේදී තමන් ඉතා ශෝකාතුරව සිටි නිසා අසා දැන ගැනීමට නොහැකිවූ බව.
# '''බුදු රදුන්ගේ වැසි සළුව පයින් මැඩ ගෙන මැසීම.''' සිවුර මසද්දී සහාය වීමට කිසිවෙකු නොසිටි බැවින් එසේ කරන්නට සිදු විය.
# '''බුද්ධ ශරීරය පළමුව කාන්තාවන් ලවා වැන්ද වීම.''' බුදු රදුන්ගේ ශ්‍රි දේහයට බුහුමන් දැක්වීමට පැමිණි මහා ජනකාය බහුල වීම නිසා කාන්තාවන්ට කල්වේලා ඇතිව නිවෙස් වලට යාමට ඉඩ සැලැස්වීම.
# '''චේතියේ දී බුදුන් පිරිනිවි පාන බව අඟවද් දී කල්පයක් ඡීවත් වන ලෙසට බුදුන් වහන්සේට  ආරාධනා නොකිරීම.''' තමන්ගේ සිත ද එවෙළෙහි මරුට වසඟව තිබු හෙයින් එසේ ඉල්ලා සිටීමට නොහැකි වීම.
# '''තථාගත ශාසනයේ ස්ත්‍රීන්ට පැවිද්ද ලබා දීමට උත්සාහවත්වීම.''' ප්‍රජාපතී ගෝතමිය කෙරෙහි තිබූ මහත් ගෞරවය නිසා එලෙස කිරීම.

අනඳ හිමියන්ට එරෙහිව පැවති චෝදනා 5ට අතිරේකව ටිබෙට් දුල්වා ග්‍රන්ථයෙහි තවත් චෝදනා 2ක් දක්වා ඇත.
#'''පිරිනිවන් පෑමට සිටියදී බුදුරදුන් පිපාසිතව වතුර ස්වල්පයක් ඉල්ලූ අවස්ථාවෙහි පැන් නොදී සිටීම.'''

===පළමු සංගායනාවේ ප්‍රතිඵල===

# එක් එක් ධර්ම කොටස් භික්ෂු පරම්පරාවන්ට ආරක්ෂා කොට පවත්වා ගෙන යාම සඳහා පැනවීම.
#* දීඝ නිකාය- ආනන්ද මහරහතන් වහන්සේ ඇතුළු ශිෂ්‍යානු ශිෂ්‍ය පරම්පරාවට
#* සංයුත්ත නිකාය- මහා කාෂ්‍යප මහරහතන් වහන්සේ ඇතුළු ශිෂ්‍යානු ශිෂ්‍ය පරම්පරාවට
#* අංගුත්තර නිකාය -අනුරුද්ධ මහරහතන් වහන්සේ ඇතුළු ශිෂ්‍යානු ශිෂ්‍ය පරම්පරාවට
#* මජ්ඣිම නිකාය- සැරියුත් මහරහතන් වහන්සේගේ ශිෂ්‍යානු ශිෂ්‍ය පරම්පරාවට (මේ වන විට සැරියුත් මහ රහතන් වහන්සේ පිරිනිවන් වදාරා ඇත).
#* ඛුද්දක නිකාය -සියලුම වහන්සේලා එක්ව මුඛ පරම්පරාගත ව.
# ඛුද්දානු ඛුද්දක ශික්ෂා පද වෙනස් නොකිරීම.
# අනන්ද තෙරුන්ට (පසුව ආනන්ද මහරහතන් වහන්සේ) තිබූ චෝදනා වලින් නිදහස් වීම.

==දෙවන ධර්ම සංගායනාව.==
{{main|දෙවන ධර්ම සංගායනාව}}
බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් වසර 100කට පසුව මෙම සංගායනාව පවත්වා ඇත.
===දෙවන ධර්ම සංගායනාව පැවැත්වීමට හේතුව;===
වජ්ජිපුත්තක භික්ෂූන් විසින් ඉදිරිපත් කළ දස අකැප වස්තුව
'''චුල්ලවග්ග පාලියේ සඳහන් දස අකැප වස්තුව'''
#සිංගිලෝන කප්ප-ආහාර වලට මිශ්‍රකර ගැනීම සඳහා අඟක දමා ලුණු තබා ගැනීම සුදුසුය.
#ද්වංගුල කප්ප-ඉර හැරී සෙවනැල්ල අඟල් දෙකක් වන තුරුත්  ආහාර වැළදීම කැපය.
#ගාමන්තර කප්ප-එක් ගමකින් තව ගමකට ආහාර රැගෙන යාම කැපය.
#ආවාස කප්ප-මහා සීමාව තුළ පිහිටි කුඩා කුඩා ආවාසයන්හි වෙන වෙනම පොහොය කිරීම කැපය.
#අනුමති කප්ප-එක සීමාවක් ඇතුළත වාසය කරන භික්ෂූන්ගේ කැමැත්ත නොගෙන වෙන් වෙන්ව පොහොය කොට නැවත කැමැත්ත ගැනීම කැපය.
#ආචිණ්ණ කප්ප-කැප අකැප දෙයක් ගැන නොසලකා චිරාගත දේ පිළිගැනීම කැපය.
#අමථිත කප්ප-කිරිත් නොවූ දීත් නොවූ කිරි වැළදීම කැපය.
#ජලෝගි කප්ප-රා බවට නොපැමිණි මීරා බීම කැපය.
#අදසක නිසීදන කප්ප-දාවලු නැති ඇතිරිලි පරිහරණය කැපය.
#ජාත රූප රජත කප්ප-රන්, රිදී හා කහවණු පිළිගැනීම කැපය.
'''මහාසාංඝික දශ වස්තුව'''
#අලල යයි කීම කැපය;
#තමාම විනෝද වීම කැපය;
#තමාම පොළව සෑරීම කැපය;
#දුර හුදෙකලාවාසීන්ට ලුණු තැන්පත් කිරීම කැපය;
#තම ආරාමයෙන් යොදුන් අඩ යොදුන් දුර ගමන් යන භික්ෂුවට ආහාර ගෙනයාම කැපය;
#ඉර අවරට ගොස් සෙවනැල්ල අගල් දෙකක් ගිය පසු වැළදීම කැපය;
#රෝගීන්ට මධ්‍යපානය කැපය;
#කිරිත් නොවු දීත් නොවූ කිරි බීම කැපය;
#දාවලු නැති ඇතිරිලි කැපය;
#රන් රිදී මසු කහවනු කැපය;
'''සර්වාස්ථිවාදීන්ගේ විනය ක්ෂුද්‍රක ග්‍රන්ථයෙහි දශ වස්තුව''' මෙලෙස දක්වා ඇත.
#යාවජීවක ලුණු යාවකාලික ආහාර හා මිශ්‍රකර වැළදීම කැපය;
#අතිරික්ත නොවූ ආහාර ඇඟිලි දෙකින් ගෙන වැළදීම කැපය;
#යොදුනක් හෝ අඩ යොදුනක්  හෝ ගොස් එකට ආහාර ගැනීම කැපය;
#කිරි ද්‍රෝනයක් පමණ ගෙන දී කිරි හා මිශ්‍ර කර විකාලයේ වැළදීම කැපය;
#ලෙඩකුට කූඩැල්ලන්සේ උරා සුරා පානය කිරීම කැපය;
#පැරණි නිසීදනයේ සුගත් වියතක් පමණ කෑල්ලක් නොඅළලා අලුත් ඇතිරිල්ලක් පරිභෝග කිරීම කැපය;
#සුවඳවත් කළ පාත්‍රයක්  මහාජනයා නිතර ගැවසෙන තැනක තබා පින් පිණිස රන් රිදී වලින් පාත්‍රය පුරවන ලෙස දන්වා සිටීම කැපය;
#සියතින් පොළව කැණීම කැපය;
#ආගමික කාර්යයන් කිරීමෙන් පසු පැමිණි සංඝයා ඒ පිළිබඳ සතුටුවන ලෙස පෙළඹවීම කැපය.
#ආගමික කාර්යයන්ගෙන් පසු &quot;අහෝ&quot; යයි හඬ නඟා ප්‍රකාශ කිරීම කැපය;

මෙලෙස ථෙරවාද, මහාසාංඝික, මූලසාර්වස්ථිවාදී යන සම්ප්‍රධායන්වල දශ වස්තුව අතර සුළු සුළු වෙනස්කම් පැවතියද මේවායෙහි එක්තරා පොදු බවක් විද්‍යමාන වෙයි.

===සංගායනාව පැවැත්වූ ස්ථානය,විස්තර===                                        
විශාලා මහනුවර වාලුකාරාමයේදී.

===සංගායනාව සඳහා සහභාගිත්වය===
ධර්මධර, විනයධර තෙරවරුන් 700නමකගේ සහභාගිත්වය ඇතුව සබ්බකාමී මහරහතන් වහන්සේ ප්‍රධානත්වය ගෙන ක්‍රියා කළහ.(භික්ෂූන් වහන්සේලා හත්සිය නමකගේ සහභාගීත්වයෙන් පැවැත්වූ මෙම සංගායනාවට සත්තසතිකා සංගීති යැයි ද කියනු ලැබේ.) තවද වජ්ජිපුත්තක භික්ෂූන්ගේ දස අකැප වස්තූන්ට ප්‍රබල වශයෙන් විරුද්ධ වූ කාකණ්ඩ පුත්‍ර යස හිමියන්ද මෙහි මූලිකත්වය ගෙන ඇත.තවද රේවත නම් ස්වාමීන් වහන්සේද මෙයට මූලිකත්වය ගෙන ඇත.

===රාජ්‍ය අනුග්‍රහය===
කාලාශෝක රජතුමා දෙවන ධර්ම සංගායනාවට රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ලබා දුන්නේ ය.
===සංගායනාව පැවැත්වීම හා ප්‍රතිඵල===
අට මසක් පුරාවට පැවැත්වූ මෙම සංගායනාවේ ප්‍රතිඵල වූයේ සංඝ සමාජය ප්‍රථම වතාවට නිකායවලට බෙදීම.

මුල්ම සංඝ සමාජය  ථෙරවාදී හා මහා සාංඝික ලෙස ප්‍රධාන නිකායන් දෙකකට බෙදුණි.පසුව මෙය තවත් අනු නිකායන් කිහිපයකට බෙදී ගියහ.එය පහත සටහනින් නිරූපණයවේ.දස වස්තුව පිලිගත් විශාල හික්ෂූ පිරිසක් වූ අතර වුන වහන්සේලා විසින් මහා සාංගික නමින් වෙනම නිකායක් පිහිටුවා ගැනිම හා එකග වූ ශික්ෂාකාමී වූ පැරණි භික්ෂූ  
සම්ප්‍රදාය තේරිය නමින් පෙනි සිටී ම යන කාරනා අඩංගුය 

==[[තුන්වන ධර්ම සංගායනාව]]==
{{main|තෙවන ධර්ම සංගායනාව}}
බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් වසර දෙසීය තිස්හයකට  පසුව '''''(බු.ව.236)''''' [[අශෝක අධිරාජයා]]ගේ අනුග්‍රහයෙන් මාස නවයක් පුරා සිදු කළහ.
===ධර්ම සංගායනාව පැවැත්වීමට හේතු,===
සංඝයා අතර අසමගිය ඇතිවීම් හා ධර්මය විකෘති වීම.තවද , ලාභ ප්‍රයෝජන අපේක්ෂාවෙන් අන්‍ය ලබ්ධිකයන් සසුන් ගත වීම නිසා සසුන කිළිටි වීම.

===සංගායනාව පැවැත්වූ ස්ථානය===
'''පැළලුප් නුවර අශෝකාරාමය'''

===සංගායනාව සඳහා සහභාගිත්වය===
රහතන් වහන්සේලා දහස් නමකගේ සහභාගිත්වය ඇතිව මොග්ගලීපුත්ත තිස්ස මහරහතන් වහන්සේගේ මූලිකත්වයෙනි.'''(රහතන් වහන්සේලා 1000 නමකගේ සහභාගීත්වයෙන් පැවැත්වුණු බැවින් මෙයට සාහස්සිකා සංගීති යැයි ද කියනු ලැබෙ)'''

===ධර්ම සංගායනාවේ ප්‍රතිඵල===
# දුසිල් මහණුන් හැටදහසක් සුදුවත් අන්දවා සසුනෙන් නෙරපා හැරීම.
# මොග්ගලීපුත්ත තිස්ස මහරහතන් වහන්සේ විසින් කථාවත්ථුප්පකරණය රචනා කර අභිධර්ම පිටකය සම්පූර්ණ කිරීම.
# [[අභිධර්ම පිටකය]] සප්තප්‍රකරණයෙන් යුතුව සම්පූර්ණ කිරීම නිසා ත්‍රිපිටකය ම අංග සම්පූර්ණ වීම.
# ථෙරවාද සම්ප්‍රදාය සතු පාලි ත්‍රිපිටකය සම්පූර්ණ කිරීම.
# ධර්ම දූත සේවාව ආරම්භ කිරීම මගින් දේශීය විදේශීය ධර්ම ප්‍රචාරය සිදුවීම.
ධර්ම විනයධර ප්‍රබල තෙර නමකගේ නායකත්වය යටතේ රටවල් නවයකට ධර්මදුත පිරිස් පිටත්කර යැවූ බව වංස කතාවල සඳහන් වෙයි.
රට, ප්‍රධානත්වය, සුත්‍රය
#කාශ්මීර ගන්ධාරය - මජ්ඣන්තික තෙරණුවෝ-ආසිවිසෝපම සූත්‍රය
#මහිස මණ්ඩලය - මහාදේව තෙරණුවෝ-දේවදූත සූත්‍රය
#වනවාසී දේශය - රක්ඛිත තෙරණුවෝ-අනමතග්ග සංයුත්තය
#අපරන්ත දේශය - යෝනක ධම්මරක්ඛිත තෙරණුවෝ-අග්ගික්ඛන්ධෝපම සූත්‍රය
#මහාරට්ඨය -මහාධම්ම රක්ඛිත තෙරණුවෝ-මහානාරද කස්සප ජාතකය
#යෝනක රට්ඨ - මහාරක්ඛිත තෙරණුවෝ-කාලකාරාම සූත්‍රය
#හිමවන්ත ප්‍රදේශය - මජ්ඣිම තෙරණුවෝ- ධම්මචක්කප්පවත්තන සූත්‍රය
#ස්වර්ණභූමිය - සෝණ,උත්තර යන තෙරුන් වහන්සේලා-බ්‍රහ්මජාල සූත්‍රය
#[[තම්බපණ්ණිය]]([[ශ්‍රී ලංකාව]]) - [[මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේ]]- චූලහත්ථිපදපම සූත්‍රය

==සිව්වන, පස්වන, හයවන සංගායනා==

4. [[සිව්වන ථේරවාද සංගායනාව]]: ශ්‍රී ලංකාවේ ක්‍රි.පූ. 29 දී පවත්වන ලද මෙම රැස්වීම ත්‍රිපිටකය (බෞද්ධ ග්‍රන්ථවල කූඩ තුන) සජ්ඣායනය කිරීම හා සංරක්ෂණය කිරීම අරමුණු කර ගෙන ඇත.මේ සදහා වසර 2කුත් මාස5කුත් ගතවිය. 
4.[[සිව්වන කනිෂ්ක ධර්ම සංගායනාව]]
5.[[පස්වන ධර්ම සංගායනාව]]: බුරුමයේ (දැන් මියන්මාරයේ) මැන්ඩලේහි ක්‍රි.ව. 1871 දී පවත්වන ලද එය බුරුම අක්ෂරවලින් බෞද්ධ ග්‍රන්ථ ලිවීම සහ සංරක්ෂණය කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කළේය.

6. [[හයවන ධර්ම සංගායනාව]]: ක්‍රි.ව. 1954 දී බුරුමයේ රැංගූන් (වර්තමානයේ යැංගොන්, මියන්මාරය) හි සංවිධානය කරන ලද එය බුරුම අක්ෂරවලින් සමස්ත බෞද්ධ ග්‍රන්ථය සංශෝධනය කර ප්‍රකාශයට පත් කිරීම සම්බන්ධ විය.

===වෙනත් සංගායනා===

1.[[ථූපාරාම විනය සංගායනාව]]
2.[[පැල්මඩුල්ල ධර්ම සංගායනාව]]

==මුලාශ්‍ර==
# &quot;ශාසන ඉතිහාසය&quot;,බෞද්ධ කටයුතු දෙපාර්තමේන්තුව,රජයේ මුද්‍රණ දෙපාර්තමේන්තුව,පාදුක්ක.
# [http://www.dinamina.lk Dinamina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310081634/http://www.dinamina.lk/ |date=2016-03-10 }}
# &quot; චුල්ලවග්ග පාලිය- පඤ්ච සතිකක්ඛන්ධකය (නැදිමාල: බෞද්ධ සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානය,2005)
# දහම් පාසල් පොත් (6-13)

==සබැදි පිටු==
* [[බෞද්ධ ධර්ම සංගායනා]]

[[Category:ධර්ම සංගායනා]]
[[Category:බුදු දහම]]
[[ප්‍රවර්ගය:බුද්ධාගම]]</text>
      <sha1>514ys7djlfi8l3nw2j5vx672zaesrd7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799676</id>
      <parentid>799669</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T05:31:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* වෙනත් සංගායනා */</comment>
      <origin>799676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28586" sha1="qlefa7l69lwthfr8dz7ywmkoc4nmvwh" xml:space="preserve">[[File:Nava Jetavana Temple - Shravasti - 013 First Council at Rajagaha (9241729223).jpg|thumb|upright=1.2|[[ප්‍රථම ධර්ම සංගායනාව]]]]
{{බුද්ධාගම}}

'''ධර්ම සංගායනා''' වල මූලික අරමුණ වී ඇත්තේ බෞද්ධ සංඝ සමාජය හා බුදු දහම කෙරෙහි ශ්‍රමණ වේශධාරීන්ගෙන් පැමිණි උවදුරු සමනය කොට සංඝයාත් බුද්ධ ධර්මයත් පාරිශුද්ධියට පත් කරලීමය. ධර්ම සංගායනාවක් යනු, එකට එකතු වී ඇති දහම් කරුණු සාකච්ඡා කිරීමයි.

==ප්‍රථම ධර්ම සංගායනාව==
{{main|ප්‍රථම ධර්ම සංගායනාව}}
විනය සංගීති නමින්ද මෙම සංගායනාව හඳුන්වයි.සම්බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් තෙමසකට පසුව මෙම සංගායනාව පවත්වා ඇත.මෙහි අරමුණ වූයේ විසිරී ඇති ධර්ම විනය ඒකරාශී කොට වෙනස්කම් වලට භාජනය වීමට ඉඩ නොදී ආරක්ෂා කර තබා ගැනීමය.

===ප්‍රථම ධර්ම සංගායනාව පැවැත්වීමට හේතුව===
චුල්ලවග්ගයේ එන වාර්තාව  අනුව ප්‍රථම සංගීතියට මුලික ලෙස හේතු දෙකක් පාදක වී ඇත.

* සුභද්‍ර භික්ෂුවගේ වගකීමෙන් තොර ප්‍රකාශය. බුදු රජාණන් වහන්සේගේ පිරිනිවීම අසා සොවින් වැළපෙන පෘතග්ජන භික්ෂුන් අස්වැසීමට සුභද්ද භික්ෂුව කළ ප්‍රකාශය වුයේ &quot;ඇවැත්නි; සෝක නොකරව්, නොවැලපෙව් ඵ් මහා ශ්‍රමණයාගෙන් අපි හොඳින් මිදුනෙමු. මේ තොපට කැපය. මේ අකැපයැයි ඔහුගේ නීති පැනවීමෙන් අපි පීඩා වින්දෙමු. දැන් අපි යමක් කැමති නම් ඵය කරන්නෙමු. යමක් අකමැතිනම් ඵය නොකරන්නෙමු.&quot;යි යන්නය.

* ධර්මය හා විනය  අනාගතයෙහිදී පිරිහී අධර්මය,අවිනය රජ වෙතැයි ඇතිවූ භීතිය, බුද්ධ භාෂිත ලෙස බොරු සූත්‍ර සකස් කර ධර්මයට වැරදි අර්ථ විවරණ ඉදිරිපත් කෙරෙනු ඇතැයි ද එකළ තෙරවරු බිය වූහ.

මහා සාංඝික, මහීසාසක, ධර්මගුප්තික හා සර්වාස්තිවාදී සම්ප්‍රදායන්ට අයත් විනය ග්‍රන්ථ වලද ප්‍රථම ධර්ම සංගායනාවට හේතු මෙලෙස සඳහන්වේ.''මෙම මුලික හේතුවට අමතරව තවත් හේතු රාශියක් පළමු සංගායනාව පැවැත් විමට හේතු වු බව මුලාශ්‍ර වළ හදුනාගත හැකිය.ඒ අතර මුලික වන්නේ බුදුන් ජිවමාන කලයේදි සංඝ සමාජය තුල විවිද ගැටලු පැවති අතර ඒම ගැටලු උන්වහනසේගෙන් පසුව තව තවත් බහුල විය හැකි නිසා සංගායනාවක් පවත්වන්නට අවශ්‍ය වන්නට ඇත.මන්ද සුභද්ද වුව ඉහත ආකාරයේ ප්‍රකාශයක් බුද්ධ පරිනිර්වාණයත් සමගම සිදු කිරිම බුදුන් ජිවමාන කාලයේ පැවති ගැටලු වල ප්‍රතිඵලක් බව සිතිය හැකිය.

===පළමු සංගායනාවේ ප්‍රතිඵල===

* ඛුද්දානු ඛුද්දක ශික්ෂා පද පිළිබඳව තිබු ගැටළුව විසඳීම
* ධර්ම විනය ආගමේ ශාස්ත්‍රවරයා ලෙස ස්ථාපිත වීම
* ආනන්ද හිමියන්ට එල්ල වී තිබූ චෝදනා වලින් නිදහස් වීම
* ආනන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම භාණ්ඩාගාරය හෙළි වීම
* චන්න හිමියන්ට බ්‍රහ්ම දණ්ඩනය නියම වීම
* භානක පරම්පරාවක් බිහි වීම.
* බුදුරදුන් පන්සාලිස් වසක් මුළුල්ලේ දේශනා කළ ධර්මය හා විනය එක් රැස් කර ගැනීමට හැකියාව ලැබීම.
* නිකායන් 5ක් ඇති වීම.

===සංගායනාව සඳහා සහභාගිත්වය,===
මහරහන් වහන්සේලා 500 නමකගේ සහභාගිත්වය තිබූ අතර මුලිකත්වය ගෙන කටයුතු කළේ මහාකාශ්‍යප මහරහතන් වහන්සේය. (භික්ෂුන් වහන්සේලා පන්සිය නමකගේ සහභාගීත්වයෙන් පැවති මෙම සංගායනාවට පංචසතිකායැයි ද කියනු ලැබේ.)

===සංගායනාව පැවැත්වු ස්ථානය===
ථෙරවාදී මුලාශ්‍රවල සඳහන් පරිදි රජගහ නුවර වේහාර පර්වත ප්‍රාන්තයෙහි [[සප්තපර්ණී ගුහාව|සප්තපර්ණී ගුහාද්වාරය]].

===සංගායනාව සඳහා රාජඅනුග්‍රහය===
වංශ කථාවන්හි හා සමන්තපාසාදිකා විනය අටුවාවේ සඳහන් පරිදි මගධාධීපති බිම්බිසාර රජුගේ පුත් අජාසත් රජතුමාගෙනි.

===සංගායනාව පැවැත්වූ ආකාරය===
මෙය අනුබුදු මහා කාශ්‍යප මහ රහතන්ස වහන්සේගේ මූලිකත්වයෙන්ත් සිදුවූ අතර සත් මසක් මුළුල්ලේ පැවති මෙම ධර්ම සංගායනාවේදි උපාලි හිමියන්ගෙන් පළමුව විනය ප්‍රශ්න විචාළහ. නිදාන පුග්ගල, වස්තු, ප්‍රඥප්ති,අනුප්‍රඥප්ති, ආපත්ති, අනාපත්ති යනාදී විස්තර සහිතව  භික්ෂු භික්ෂුණී ප්‍රාතිමෝක්ෂ ශික්ෂා පද  සියල්ලම පුජ්ජාවිස්සජ්න  ක්‍රමයෙන් විනය සංගායනා කළහ.
අනතුරුව, ධර්ම සංගායනා කළහ. ප්‍රශ්නෝත්තර ක්‍රමය මේ සඳහා යොදා ගත්හ. ආනන්ද තෙරුණුවන් ලවා පංචනිකායම සංගායනා කළහ.සුත්‍ර පිටකය හා අභිධර්මය මෙහිදී සංගායනාවට භාජනය විය.

ඛුද්දානු ඛුද්දක ශික්ෂාපද පිළිබඳව සාකච්ජා කළහ.සංගායනාවෙන් පසුව  ඡන්න තෙරුන්ට බ්‍රහ්ම දණ්ඩය පැනවීය.

අනඳ තෙරුන්ට එරෙහිව චෝදනා 5ක් සංගීතිය අවසානයේඑල්ල වූ අතර තමන් එයට නිර්දෝශී වීමට හේතු සාධකද අනඳ තෙරුන් විසින් ඉදිරිපත් කළහ.

# '''ඛුද්දානු ඛුද්දක ශික්ෂා පද බුදුන්ගෙන් නොවිචාරීම.''' බුදු රදුන් ඛුද්දානු ඛුද්දක ශික්ෂා පද පිළිබඳව ප්‍රකාශ කරන අවස්ථාවේදී තමන් ඉතා ශෝකාතුරව සිටි නිසා අසා දැන ගැනීමට නොහැකිවූ බව.
# '''බුදු රදුන්ගේ වැසි සළුව පයින් මැඩ ගෙන මැසීම.''' සිවුර මසද්දී සහාය වීමට කිසිවෙකු නොසිටි බැවින් එසේ කරන්නට සිදු විය.
# '''බුද්ධ ශරීරය පළමුව කාන්තාවන් ලවා වැන්ද වීම.''' බුදු රදුන්ගේ ශ්‍රි දේහයට බුහුමන් දැක්වීමට පැමිණි මහා ජනකාය බහුල වීම නිසා කාන්තාවන්ට කල්වේලා ඇතිව නිවෙස් වලට යාමට ඉඩ සැලැස්වීම.
# '''චේතියේ දී බුදුන් පිරිනිවි පාන බව අඟවද් දී කල්පයක් ඡීවත් වන ලෙසට බුදුන් වහන්සේට  ආරාධනා නොකිරීම.''' තමන්ගේ සිත ද එවෙළෙහි මරුට වසඟව තිබු හෙයින් එසේ ඉල්ලා සිටීමට නොහැකි වීම.
# '''තථාගත ශාසනයේ ස්ත්‍රීන්ට පැවිද්ද ලබා දීමට උත්සාහවත්වීම.''' ප්‍රජාපතී ගෝතමිය කෙරෙහි තිබූ මහත් ගෞරවය නිසා එලෙස කිරීම.

අනඳ හිමියන්ට එරෙහිව පැවති චෝදනා 5ට අතිරේකව ටිබෙට් දුල්වා ග්‍රන්ථයෙහි තවත් චෝදනා 2ක් දක්වා ඇත.
#'''පිරිනිවන් පෑමට සිටියදී බුදුරදුන් පිපාසිතව වතුර ස්වල්පයක් ඉල්ලූ අවස්ථාවෙහි පැන් නොදී සිටීම.'''

===පළමු සංගායනාවේ ප්‍රතිඵල===

# එක් එක් ධර්ම කොටස් භික්ෂු පරම්පරාවන්ට ආරක්ෂා කොට පවත්වා ගෙන යාම සඳහා පැනවීම.
#* දීඝ නිකාය- ආනන්ද මහරහතන් වහන්සේ ඇතුළු ශිෂ්‍යානු ශිෂ්‍ය පරම්පරාවට
#* සංයුත්ත නිකාය- මහා කාෂ්‍යප මහරහතන් වහන්සේ ඇතුළු ශිෂ්‍යානු ශිෂ්‍ය පරම්පරාවට
#* අංගුත්තර නිකාය -අනුරුද්ධ මහරහතන් වහන්සේ ඇතුළු ශිෂ්‍යානු ශිෂ්‍ය පරම්පරාවට
#* මජ්ඣිම නිකාය- සැරියුත් මහරහතන් වහන්සේගේ ශිෂ්‍යානු ශිෂ්‍ය පරම්පරාවට (මේ වන විට සැරියුත් මහ රහතන් වහන්සේ පිරිනිවන් වදාරා ඇත).
#* ඛුද්දක නිකාය -සියලුම වහන්සේලා එක්ව මුඛ පරම්පරාගත ව.
# ඛුද්දානු ඛුද්දක ශික්ෂා පද වෙනස් නොකිරීම.
# අනන්ද තෙරුන්ට (පසුව ආනන්ද මහරහතන් වහන්සේ) තිබූ චෝදනා වලින් නිදහස් වීම.

==දෙවන ධර්ම සංගායනාව.==
{{main|දෙවන ධර්ම සංගායනාව}}
බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් වසර 100කට පසුව මෙම සංගායනාව පවත්වා ඇත.
===දෙවන ධර්ම සංගායනාව පැවැත්වීමට හේතුව;===
වජ්ජිපුත්තක භික්ෂූන් විසින් ඉදිරිපත් කළ දස අකැප වස්තුව
'''චුල්ලවග්ග පාලියේ සඳහන් දස අකැප වස්තුව'''
#සිංගිලෝන කප්ප-ආහාර වලට මිශ්‍රකර ගැනීම සඳහා අඟක දමා ලුණු තබා ගැනීම සුදුසුය.
#ද්වංගුල කප්ප-ඉර හැරී සෙවනැල්ල අඟල් දෙකක් වන තුරුත්  ආහාර වැළදීම කැපය.
#ගාමන්තර කප්ප-එක් ගමකින් තව ගමකට ආහාර රැගෙන යාම කැපය.
#ආවාස කප්ප-මහා සීමාව තුළ පිහිටි කුඩා කුඩා ආවාසයන්හි වෙන වෙනම පොහොය කිරීම කැපය.
#අනුමති කප්ප-එක සීමාවක් ඇතුළත වාසය කරන භික්ෂූන්ගේ කැමැත්ත නොගෙන වෙන් වෙන්ව පොහොය කොට නැවත කැමැත්ත ගැනීම කැපය.
#ආචිණ්ණ කප්ප-කැප අකැප දෙයක් ගැන නොසලකා චිරාගත දේ පිළිගැනීම කැපය.
#අමථිත කප්ප-කිරිත් නොවූ දීත් නොවූ කිරි වැළදීම කැපය.
#ජලෝගි කප්ප-රා බවට නොපැමිණි මීරා බීම කැපය.
#අදසක නිසීදන කප්ප-දාවලු නැති ඇතිරිලි පරිහරණය කැපය.
#ජාත රූප රජත කප්ප-රන්, රිදී හා කහවණු පිළිගැනීම කැපය.
'''මහාසාංඝික දශ වස්තුව'''
#අලල යයි කීම කැපය;
#තමාම විනෝද වීම කැපය;
#තමාම පොළව සෑරීම කැපය;
#දුර හුදෙකලාවාසීන්ට ලුණු තැන්පත් කිරීම කැපය;
#තම ආරාමයෙන් යොදුන් අඩ යොදුන් දුර ගමන් යන භික්ෂුවට ආහාර ගෙනයාම කැපය;
#ඉර අවරට ගොස් සෙවනැල්ල අගල් දෙකක් ගිය පසු වැළදීම කැපය;
#රෝගීන්ට මධ්‍යපානය කැපය;
#කිරිත් නොවු දීත් නොවූ කිරි බීම කැපය;
#දාවලු නැති ඇතිරිලි කැපය;
#රන් රිදී මසු කහවනු කැපය;
'''සර්වාස්ථිවාදීන්ගේ විනය ක්ෂුද්‍රක ග්‍රන්ථයෙහි දශ වස්තුව''' මෙලෙස දක්වා ඇත.
#යාවජීවක ලුණු යාවකාලික ආහාර හා මිශ්‍රකර වැළදීම කැපය;
#අතිරික්ත නොවූ ආහාර ඇඟිලි දෙකින් ගෙන වැළදීම කැපය;
#යොදුනක් හෝ අඩ යොදුනක්  හෝ ගොස් එකට ආහාර ගැනීම කැපය;
#කිරි ද්‍රෝනයක් පමණ ගෙන දී කිරි හා මිශ්‍ර කර විකාලයේ වැළදීම කැපය;
#ලෙඩකුට කූඩැල්ලන්සේ උරා සුරා පානය කිරීම කැපය;
#පැරණි නිසීදනයේ සුගත් වියතක් පමණ කෑල්ලක් නොඅළලා අලුත් ඇතිරිල්ලක් පරිභෝග කිරීම කැපය;
#සුවඳවත් කළ පාත්‍රයක්  මහාජනයා නිතර ගැවසෙන තැනක තබා පින් පිණිස රන් රිදී වලින් පාත්‍රය පුරවන ලෙස දන්වා සිටීම කැපය;
#සියතින් පොළව කැණීම කැපය;
#ආගමික කාර්යයන් කිරීමෙන් පසු පැමිණි සංඝයා ඒ පිළිබඳ සතුටුවන ලෙස පෙළඹවීම කැපය.
#ආගමික කාර්යයන්ගෙන් පසු &quot;අහෝ&quot; යයි හඬ නඟා ප්‍රකාශ කිරීම කැපය;

මෙලෙස ථෙරවාද, මහාසාංඝික, මූලසාර්වස්ථිවාදී යන සම්ප්‍රධායන්වල දශ වස්තුව අතර සුළු සුළු වෙනස්කම් පැවතියද මේවායෙහි එක්තරා පොදු බවක් විද්‍යමාන වෙයි.

===සංගායනාව පැවැත්වූ ස්ථානය,විස්තර===                                        
විශාලා මහනුවර වාලුකාරාමයේදී.

===සංගායනාව සඳහා සහභාගිත්වය===
ධර්මධර, විනයධර තෙරවරුන් 700නමකගේ සහභාගිත්වය ඇතුව සබ්බකාමී මහරහතන් වහන්සේ ප්‍රධානත්වය ගෙන ක්‍රියා කළහ.(භික්ෂූන් වහන්සේලා හත්සිය නමකගේ සහභාගීත්වයෙන් පැවැත්වූ මෙම සංගායනාවට සත්තසතිකා සංගීති යැයි ද කියනු ලැබේ.) තවද වජ්ජිපුත්තක භික්ෂූන්ගේ දස අකැප වස්තූන්ට ප්‍රබල වශයෙන් විරුද්ධ වූ කාකණ්ඩ පුත්‍ර යස හිමියන්ද මෙහි මූලිකත්වය ගෙන ඇත.තවද රේවත නම් ස්වාමීන් වහන්සේද මෙයට මූලිකත්වය ගෙන ඇත.

===රාජ්‍ය අනුග්‍රහය===
කාලාශෝක රජතුමා දෙවන ධර්ම සංගායනාවට රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ලබා දුන්නේ ය.
===සංගායනාව පැවැත්වීම හා ප්‍රතිඵල===
අට මසක් පුරාවට පැවැත්වූ මෙම සංගායනාවේ ප්‍රතිඵල වූයේ සංඝ සමාජය ප්‍රථම වතාවට නිකායවලට බෙදීම.

මුල්ම සංඝ සමාජය  ථෙරවාදී හා මහා සාංඝික ලෙස ප්‍රධාන නිකායන් දෙකකට බෙදුණි.පසුව මෙය තවත් අනු නිකායන් කිහිපයකට බෙදී ගියහ.එය පහත සටහනින් නිරූපණයවේ.දස වස්තුව පිලිගත් විශාල හික්ෂූ පිරිසක් වූ අතර වුන වහන්සේලා විසින් මහා සාංගික නමින් වෙනම නිකායක් පිහිටුවා ගැනිම හා එකග වූ ශික්ෂාකාමී වූ පැරණි භික්ෂූ  
සම්ප්‍රදාය තේරිය නමින් පෙනි සිටී ම යන කාරනා අඩංගුය 

==[[තුන්වන ධර්ම සංගායනාව]]==
{{main|තෙවන ධර්ම සංගායනාව}}
බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් වසර දෙසීය තිස්හයකට  පසුව '''''(බු.ව.236)''''' [[අශෝක අධිරාජයා]]ගේ අනුග්‍රහයෙන් මාස නවයක් පුරා සිදු කළහ.
===ධර්ම සංගායනාව පැවැත්වීමට හේතු,===
සංඝයා අතර අසමගිය ඇතිවීම් හා ධර්මය විකෘති වීම.තවද , ලාභ ප්‍රයෝජන අපේක්ෂාවෙන් අන්‍ය ලබ්ධිකයන් සසුන් ගත වීම නිසා සසුන කිළිටි වීම.

===සංගායනාව පැවැත්වූ ස්ථානය===
'''පැළලුප් නුවර අශෝකාරාමය'''

===සංගායනාව සඳහා සහභාගිත්වය===
රහතන් වහන්සේලා දහස් නමකගේ සහභාගිත්වය ඇතිව මොග්ගලීපුත්ත තිස්ස මහරහතන් වහන්සේගේ මූලිකත්වයෙනි.'''(රහතන් වහන්සේලා 1000 නමකගේ සහභාගීත්වයෙන් පැවැත්වුණු බැවින් මෙයට සාහස්සිකා සංගීති යැයි ද කියනු ලැබෙ)'''

===ධර්ම සංගායනාවේ ප්‍රතිඵල===
# දුසිල් මහණුන් හැටදහසක් සුදුවත් අන්දවා සසුනෙන් නෙරපා හැරීම.
# මොග්ගලීපුත්ත තිස්ස මහරහතන් වහන්සේ විසින් කථාවත්ථුප්පකරණය රචනා කර අභිධර්ම පිටකය සම්පූර්ණ කිරීම.
# [[අභිධර්ම පිටකය]] සප්තප්‍රකරණයෙන් යුතුව සම්පූර්ණ කිරීම නිසා ත්‍රිපිටකය ම අංග සම්පූර්ණ වීම.
# ථෙරවාද සම්ප්‍රදාය සතු පාලි ත්‍රිපිටකය සම්පූර්ණ කිරීම.
# ධර්ම දූත සේවාව ආරම්භ කිරීම මගින් දේශීය විදේශීය ධර්ම ප්‍රචාරය සිදුවීම.
ධර්ම විනයධර ප්‍රබල තෙර නමකගේ නායකත්වය යටතේ රටවල් නවයකට ධර්මදුත පිරිස් පිටත්කර යැවූ බව වංස කතාවල සඳහන් වෙයි.
රට, ප්‍රධානත්වය, සුත්‍රය
#කාශ්මීර ගන්ධාරය - මජ්ඣන්තික තෙරණුවෝ-ආසිවිසෝපම සූත්‍රය
#මහිස මණ්ඩලය - මහාදේව තෙරණුවෝ-දේවදූත සූත්‍රය
#වනවාසී දේශය - රක්ඛිත තෙරණුවෝ-අනමතග්ග සංයුත්තය
#අපරන්ත දේශය - යෝනක ධම්මරක්ඛිත තෙරණුවෝ-අග්ගික්ඛන්ධෝපම සූත්‍රය
#මහාරට්ඨය -මහාධම්ම රක්ඛිත තෙරණුවෝ-මහානාරද කස්සප ජාතකය
#යෝනක රට්ඨ - මහාරක්ඛිත තෙරණුවෝ-කාලකාරාම සූත්‍රය
#හිමවන්ත ප්‍රදේශය - මජ්ඣිම තෙරණුවෝ- ධම්මචක්කප්පවත්තන සූත්‍රය
#ස්වර්ණභූමිය - සෝණ,උත්තර යන තෙරුන් වහන්සේලා-බ්‍රහ්මජාල සූත්‍රය
#[[තම්බපණ්ණිය]]([[ශ්‍රී ලංකාව]]) - [[මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේ]]- චූලහත්ථිපදපම සූත්‍රය

==සිව්වන, පස්වන, හයවන සංගායනා==

4. [[සිව්වන ථේරවාද සංගායනාව]]: ශ්‍රී ලංකාවේ ක්‍රි.පූ. 29 දී පවත්වන ලද මෙම රැස්වීම ත්‍රිපිටකය (බෞද්ධ ග්‍රන්ථවල කූඩ තුන) සජ්ඣායනය කිරීම හා සංරක්ෂණය කිරීම අරමුණු කර ගෙන ඇත.මේ සදහා වසර 2කුත් මාස5කුත් ගතවිය. 
4.[[සිව්වන කනිෂ්ක ධර්ම සංගායනාව]]
5.[[පස්වන ධර්ම සංගායනාව]]: බුරුමයේ (දැන් මියන්මාරයේ) මැන්ඩලේහි ක්‍රි.ව. 1871 දී පවත්වන ලද එය බුරුම අක්ෂරවලින් බෞද්ධ ග්‍රන්ථ ලිවීම සහ සංරක්ෂණය කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කළේය.

6. [[හයවන ධර්ම සංගායනාව]]: ක්‍රි.ව. 1954 දී බුරුමයේ රැංගූන් (වර්තමානයේ යැංගොන්, මියන්මාරය) හි සංවිධානය කරන ලද එය බුරුම අක්ෂරවලින් සමස්ත බෞද්ධ ග්‍රන්ථය සංශෝධනය කර ප්‍රකාශයට පත් කිරීම සම්බන්ධ විය.

===වෙනත් සංගායනා===

1.[[ථූපාරාම විනය සංගායනාව]]&lt;br&gt;
2.[[බුද්ධඝෝෂ අට්ඨකතා සංගායනාව]]&lt;br&gt;
3.[[මහා පරාක්‍රමබාහු සංගායනාව]]&lt;br&gt;
4.[[පැල්මඩුල්ල ධර්ම සංගායනාව]]

==මුලාශ්‍ර==
# &quot;ශාසන ඉතිහාසය&quot;,බෞද්ධ කටයුතු දෙපාර්තමේන්තුව,රජයේ මුද්‍රණ දෙපාර්තමේන්තුව,පාදුක්ක.
# [http://www.dinamina.lk Dinamina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310081634/http://www.dinamina.lk/ |date=2016-03-10 }}
# &quot; චුල්ලවග්ග පාලිය- පඤ්ච සතිකක්ඛන්ධකය (නැදිමාල: බෞද්ධ සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානය,2005)
# දහම් පාසල් පොත් (6-13)

==සබැදි පිටු==
* [[බෞද්ධ ධර්ම සංගායනා]]

[[Category:ධර්ම සංගායනා]]
[[Category:බුදු දහම]]
[[ප්‍රවර්ගය:බුද්ධාගම]]</text>
      <sha1>qlefa7l69lwthfr8dz7ywmkoc4nmvwh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799679</id>
      <parentid>799676</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T05:38:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* වෙනත් සංගායනා */</comment>
      <origin>799679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28871" sha1="cgem9rfa0h1s84b11pietysq5cf8uhp" xml:space="preserve">[[File:Nava Jetavana Temple - Shravasti - 013 First Council at Rajagaha (9241729223).jpg|thumb|upright=1.2|[[ප්‍රථම ධර්ම සංගායනාව]]]]
{{බුද්ධාගම}}

'''ධර්ම සංගායනා''' වල මූලික අරමුණ වී ඇත්තේ බෞද්ධ සංඝ සමාජය හා බුදු දහම කෙරෙහි ශ්‍රමණ වේශධාරීන්ගෙන් පැමිණි උවදුරු සමනය කොට සංඝයාත් බුද්ධ ධර්මයත් පාරිශුද්ධියට පත් කරලීමය. ධර්ම සංගායනාවක් යනු, එකට එකතු වී ඇති දහම් කරුණු සාකච්ඡා කිරීමයි.

==ප්‍රථම ධර්ම සංගායනාව==
{{main|ප්‍රථම ධර්ම සංගායනාව}}
විනය සංගීති නමින්ද මෙම සංගායනාව හඳුන්වයි.සම්බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් තෙමසකට පසුව මෙම සංගායනාව පවත්වා ඇත.මෙහි අරමුණ වූයේ විසිරී ඇති ධර්ම විනය ඒකරාශී කොට වෙනස්කම් වලට භාජනය වීමට ඉඩ නොදී ආරක්ෂා කර තබා ගැනීමය.

===ප්‍රථම ධර්ම සංගායනාව පැවැත්වීමට හේතුව===
චුල්ලවග්ගයේ එන වාර්තාව  අනුව ප්‍රථම සංගීතියට මුලික ලෙස හේතු දෙකක් පාදක වී ඇත.

* සුභද්‍ර භික්ෂුවගේ වගකීමෙන් තොර ප්‍රකාශය. බුදු රජාණන් වහන්සේගේ පිරිනිවීම අසා සොවින් වැළපෙන පෘතග්ජන භික්ෂුන් අස්වැසීමට සුභද්ද භික්ෂුව කළ ප්‍රකාශය වුයේ &quot;ඇවැත්නි; සෝක නොකරව්, නොවැලපෙව් ඵ් මහා ශ්‍රමණයාගෙන් අපි හොඳින් මිදුනෙමු. මේ තොපට කැපය. මේ අකැපයැයි ඔහුගේ නීති පැනවීමෙන් අපි පීඩා වින්දෙමු. දැන් අපි යමක් කැමති නම් ඵය කරන්නෙමු. යමක් අකමැතිනම් ඵය නොකරන්නෙමු.&quot;යි යන්නය.

* ධර්මය හා විනය  අනාගතයෙහිදී පිරිහී අධර්මය,අවිනය රජ වෙතැයි ඇතිවූ භීතිය, බුද්ධ භාෂිත ලෙස බොරු සූත්‍ර සකස් කර ධර්මයට වැරදි අර්ථ විවරණ ඉදිරිපත් කෙරෙනු ඇතැයි ද එකළ තෙරවරු බිය වූහ.

මහා සාංඝික, මහීසාසක, ධර්මගුප්තික හා සර්වාස්තිවාදී සම්ප්‍රදායන්ට අයත් විනය ග්‍රන්ථ වලද ප්‍රථම ධර්ම සංගායනාවට හේතු මෙලෙස සඳහන්වේ.''මෙම මුලික හේතුවට අමතරව තවත් හේතු රාශියක් පළමු සංගායනාව පැවැත් විමට හේතු වු බව මුලාශ්‍ර වළ හදුනාගත හැකිය.ඒ අතර මුලික වන්නේ බුදුන් ජිවමාන කලයේදි සංඝ සමාජය තුල විවිද ගැටලු පැවති අතර ඒම ගැටලු උන්වහනසේගෙන් පසුව තව තවත් බහුල විය හැකි නිසා සංගායනාවක් පවත්වන්නට අවශ්‍ය වන්නට ඇත.මන්ද සුභද්ද වුව ඉහත ආකාරයේ ප්‍රකාශයක් බුද්ධ පරිනිර්වාණයත් සමගම සිදු කිරිම බුදුන් ජිවමාන කාලයේ පැවති ගැටලු වල ප්‍රතිඵලක් බව සිතිය හැකිය.

===පළමු සංගායනාවේ ප්‍රතිඵල===

* ඛුද්දානු ඛුද්දක ශික්ෂා පද පිළිබඳව තිබු ගැටළුව විසඳීම
* ධර්ම විනය ආගමේ ශාස්ත්‍රවරයා ලෙස ස්ථාපිත වීම
* ආනන්ද හිමියන්ට එල්ල වී තිබූ චෝදනා වලින් නිදහස් වීම
* ආනන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම භාණ්ඩාගාරය හෙළි වීම
* චන්න හිමියන්ට බ්‍රහ්ම දණ්ඩනය නියම වීම
* භානක පරම්පරාවක් බිහි වීම.
* බුදුරදුන් පන්සාලිස් වසක් මුළුල්ලේ දේශනා කළ ධර්මය හා විනය එක් රැස් කර ගැනීමට හැකියාව ලැබීම.
* නිකායන් 5ක් ඇති වීම.

===සංගායනාව සඳහා සහභාගිත්වය,===
මහරහන් වහන්සේලා 500 නමකගේ සහභාගිත්වය තිබූ අතර මුලිකත්වය ගෙන කටයුතු කළේ මහාකාශ්‍යප මහරහතන් වහන්සේය. (භික්ෂුන් වහන්සේලා පන්සිය නමකගේ සහභාගීත්වයෙන් පැවති මෙම සංගායනාවට පංචසතිකායැයි ද කියනු ලැබේ.)

===සංගායනාව පැවැත්වු ස්ථානය===
ථෙරවාදී මුලාශ්‍රවල සඳහන් පරිදි රජගහ නුවර වේහාර පර්වත ප්‍රාන්තයෙහි [[සප්තපර්ණී ගුහාව|සප්තපර්ණී ගුහාද්වාරය]].

===සංගායනාව සඳහා රාජඅනුග්‍රහය===
වංශ කථාවන්හි හා සමන්තපාසාදිකා විනය අටුවාවේ සඳහන් පරිදි මගධාධීපති බිම්බිසාර රජුගේ පුත් අජාසත් රජතුමාගෙනි.

===සංගායනාව පැවැත්වූ ආකාරය===
මෙය අනුබුදු මහා කාශ්‍යප මහ රහතන්ස වහන්සේගේ මූලිකත්වයෙන්ත් සිදුවූ අතර සත් මසක් මුළුල්ලේ පැවති මෙම ධර්ම සංගායනාවේදි උපාලි හිමියන්ගෙන් පළමුව විනය ප්‍රශ්න විචාළහ. නිදාන පුග්ගල, වස්තු, ප්‍රඥප්ති,අනුප්‍රඥප්ති, ආපත්ති, අනාපත්ති යනාදී විස්තර සහිතව  භික්ෂු භික්ෂුණී ප්‍රාතිමෝක්ෂ ශික්ෂා පද  සියල්ලම පුජ්ජාවිස්සජ්න  ක්‍රමයෙන් විනය සංගායනා කළහ.
අනතුරුව, ධර්ම සංගායනා කළහ. ප්‍රශ්නෝත්තර ක්‍රමය මේ සඳහා යොදා ගත්හ. ආනන්ද තෙරුණුවන් ලවා පංචනිකායම සංගායනා කළහ.සුත්‍ර පිටකය හා අභිධර්මය මෙහිදී සංගායනාවට භාජනය විය.

ඛුද්දානු ඛුද්දක ශික්ෂාපද පිළිබඳව සාකච්ජා කළහ.සංගායනාවෙන් පසුව  ඡන්න තෙරුන්ට බ්‍රහ්ම දණ්ඩය පැනවීය.

අනඳ තෙරුන්ට එරෙහිව චෝදනා 5ක් සංගීතිය අවසානයේඑල්ල වූ අතර තමන් එයට නිර්දෝශී වීමට හේතු සාධකද අනඳ තෙරුන් විසින් ඉදිරිපත් කළහ.

# '''ඛුද්දානු ඛුද්දක ශික්ෂා පද බුදුන්ගෙන් නොවිචාරීම.''' බුදු රදුන් ඛුද්දානු ඛුද්දක ශික්ෂා පද පිළිබඳව ප්‍රකාශ කරන අවස්ථාවේදී තමන් ඉතා ශෝකාතුරව සිටි නිසා අසා දැන ගැනීමට නොහැකිවූ බව.
# '''බුදු රදුන්ගේ වැසි සළුව පයින් මැඩ ගෙන මැසීම.''' සිවුර මසද්දී සහාය වීමට කිසිවෙකු නොසිටි බැවින් එසේ කරන්නට සිදු විය.
# '''බුද්ධ ශරීරය පළමුව කාන්තාවන් ලවා වැන්ද වීම.''' බුදු රදුන්ගේ ශ්‍රි දේහයට බුහුමන් දැක්වීමට පැමිණි මහා ජනකාය බහුල වීම නිසා කාන්තාවන්ට කල්වේලා ඇතිව නිවෙස් වලට යාමට ඉඩ සැලැස්වීම.
# '''චේතියේ දී බුදුන් පිරිනිවි පාන බව අඟවද් දී කල්පයක් ඡීවත් වන ලෙසට බුදුන් වහන්සේට  ආරාධනා නොකිරීම.''' තමන්ගේ සිත ද එවෙළෙහි මරුට වසඟව තිබු හෙයින් එසේ ඉල්ලා සිටීමට නොහැකි වීම.
# '''තථාගත ශාසනයේ ස්ත්‍රීන්ට පැවිද්ද ලබා දීමට උත්සාහවත්වීම.''' ප්‍රජාපතී ගෝතමිය කෙරෙහි තිබූ මහත් ගෞරවය නිසා එලෙස කිරීම.

අනඳ හිමියන්ට එරෙහිව පැවති චෝදනා 5ට අතිරේකව ටිබෙට් දුල්වා ග්‍රන්ථයෙහි තවත් චෝදනා 2ක් දක්වා ඇත.
#'''පිරිනිවන් පෑමට සිටියදී බුදුරදුන් පිපාසිතව වතුර ස්වල්පයක් ඉල්ලූ අවස්ථාවෙහි පැන් නොදී සිටීම.'''

===පළමු සංගායනාවේ ප්‍රතිඵල===

# එක් එක් ධර්ම කොටස් භික්ෂු පරම්පරාවන්ට ආරක්ෂා කොට පවත්වා ගෙන යාම සඳහා පැනවීම.
#* දීඝ නිකාය- ආනන්ද මහරහතන් වහන්සේ ඇතුළු ශිෂ්‍යානු ශිෂ්‍ය පරම්පරාවට
#* සංයුත්ත නිකාය- මහා කාෂ්‍යප මහරහතන් වහන්සේ ඇතුළු ශිෂ්‍යානු ශිෂ්‍ය පරම්පරාවට
#* අංගුත්තර නිකාය -අනුරුද්ධ මහරහතන් වහන්සේ ඇතුළු ශිෂ්‍යානු ශිෂ්‍ය පරම්පරාවට
#* මජ්ඣිම නිකාය- සැරියුත් මහරහතන් වහන්සේගේ ශිෂ්‍යානු ශිෂ්‍ය පරම්පරාවට (මේ වන විට සැරියුත් මහ රහතන් වහන්සේ පිරිනිවන් වදාරා ඇත).
#* ඛුද්දක නිකාය -සියලුම වහන්සේලා එක්ව මුඛ පරම්පරාගත ව.
# ඛුද්දානු ඛුද්දක ශික්ෂා පද වෙනස් නොකිරීම.
# අනන්ද තෙරුන්ට (පසුව ආනන්ද මහරහතන් වහන්සේ) තිබූ චෝදනා වලින් නිදහස් වීම.

==දෙවන ධර්ම සංගායනාව.==
{{main|දෙවන ධර්ම සංගායනාව}}
බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් වසර 100කට පසුව මෙම සංගායනාව පවත්වා ඇත.
===දෙවන ධර්ම සංගායනාව පැවැත්වීමට හේතුව;===
වජ්ජිපුත්තක භික්ෂූන් විසින් ඉදිරිපත් කළ දස අකැප වස්තුව
'''චුල්ලවග්ග පාලියේ සඳහන් දස අකැප වස්තුව'''
#සිංගිලෝන කප්ප-ආහාර වලට මිශ්‍රකර ගැනීම සඳහා අඟක දමා ලුණු තබා ගැනීම සුදුසුය.
#ද්වංගුල කප්ප-ඉර හැරී සෙවනැල්ල අඟල් දෙකක් වන තුරුත්  ආහාර වැළදීම කැපය.
#ගාමන්තර කප්ප-එක් ගමකින් තව ගමකට ආහාර රැගෙන යාම කැපය.
#ආවාස කප්ප-මහා සීමාව තුළ පිහිටි කුඩා කුඩා ආවාසයන්හි වෙන වෙනම පොහොය කිරීම කැපය.
#අනුමති කප්ප-එක සීමාවක් ඇතුළත වාසය කරන භික්ෂූන්ගේ කැමැත්ත නොගෙන වෙන් වෙන්ව පොහොය කොට නැවත කැමැත්ත ගැනීම කැපය.
#ආචිණ්ණ කප්ප-කැප අකැප දෙයක් ගැන නොසලකා චිරාගත දේ පිළිගැනීම කැපය.
#අමථිත කප්ප-කිරිත් නොවූ දීත් නොවූ කිරි වැළදීම කැපය.
#ජලෝගි කප්ප-රා බවට නොපැමිණි මීරා බීම කැපය.
#අදසක නිසීදන කප්ප-දාවලු නැති ඇතිරිලි පරිහරණය කැපය.
#ජාත රූප රජත කප්ප-රන්, රිදී හා කහවණු පිළිගැනීම කැපය.
'''මහාසාංඝික දශ වස්තුව'''
#අලල යයි කීම කැපය;
#තමාම විනෝද වීම කැපය;
#තමාම පොළව සෑරීම කැපය;
#දුර හුදෙකලාවාසීන්ට ලුණු තැන්පත් කිරීම කැපය;
#තම ආරාමයෙන් යොදුන් අඩ යොදුන් දුර ගමන් යන භික්ෂුවට ආහාර ගෙනයාම කැපය;
#ඉර අවරට ගොස් සෙවනැල්ල අගල් දෙකක් ගිය පසු වැළදීම කැපය;
#රෝගීන්ට මධ්‍යපානය කැපය;
#කිරිත් නොවු දීත් නොවූ කිරි බීම කැපය;
#දාවලු නැති ඇතිරිලි කැපය;
#රන් රිදී මසු කහවනු කැපය;
'''සර්වාස්ථිවාදීන්ගේ විනය ක්ෂුද්‍රක ග්‍රන්ථයෙහි දශ වස්තුව''' මෙලෙස දක්වා ඇත.
#යාවජීවක ලුණු යාවකාලික ආහාර හා මිශ්‍රකර වැළදීම කැපය;
#අතිරික්ත නොවූ ආහාර ඇඟිලි දෙකින් ගෙන වැළදීම කැපය;
#යොදුනක් හෝ අඩ යොදුනක්  හෝ ගොස් එකට ආහාර ගැනීම කැපය;
#කිරි ද්‍රෝනයක් පමණ ගෙන දී කිරි හා මිශ්‍ර කර විකාලයේ වැළදීම කැපය;
#ලෙඩකුට කූඩැල්ලන්සේ උරා සුරා පානය කිරීම කැපය;
#පැරණි නිසීදනයේ සුගත් වියතක් පමණ කෑල්ලක් නොඅළලා අලුත් ඇතිරිල්ලක් පරිභෝග කිරීම කැපය;
#සුවඳවත් කළ පාත්‍රයක්  මහාජනයා නිතර ගැවසෙන තැනක තබා පින් පිණිස රන් රිදී වලින් පාත්‍රය පුරවන ලෙස දන්වා සිටීම කැපය;
#සියතින් පොළව කැණීම කැපය;
#ආගමික කාර්යයන් කිරීමෙන් පසු පැමිණි සංඝයා ඒ පිළිබඳ සතුටුවන ලෙස පෙළඹවීම කැපය.
#ආගමික කාර්යයන්ගෙන් පසු &quot;අහෝ&quot; යයි හඬ නඟා ප්‍රකාශ කිරීම කැපය;

මෙලෙස ථෙරවාද, මහාසාංඝික, මූලසාර්වස්ථිවාදී යන සම්ප්‍රධායන්වල දශ වස්තුව අතර සුළු සුළු වෙනස්කම් පැවතියද මේවායෙහි එක්තරා පොදු බවක් විද්‍යමාන වෙයි.

===සංගායනාව පැවැත්වූ ස්ථානය,විස්තර===                                        
විශාලා මහනුවර වාලුකාරාමයේදී.

===සංගායනාව සඳහා සහභාගිත්වය===
ධර්මධර, විනයධර තෙරවරුන් 700නමකගේ සහභාගිත්වය ඇතුව සබ්බකාමී මහරහතන් වහන්සේ ප්‍රධානත්වය ගෙන ක්‍රියා කළහ.(භික්ෂූන් වහන්සේලා හත්සිය නමකගේ සහභාගීත්වයෙන් පැවැත්වූ මෙම සංගායනාවට සත්තසතිකා සංගීති යැයි ද කියනු ලැබේ.) තවද වජ්ජිපුත්තක භික්ෂූන්ගේ දස අකැප වස්තූන්ට ප්‍රබල වශයෙන් විරුද්ධ වූ කාකණ්ඩ පුත්‍ර යස හිමියන්ද මෙහි මූලිකත්වය ගෙන ඇත.තවද රේවත නම් ස්වාමීන් වහන්සේද මෙයට මූලිකත්වය ගෙන ඇත.

===රාජ්‍ය අනුග්‍රහය===
කාලාශෝක රජතුමා දෙවන ධර්ම සංගායනාවට රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ලබා දුන්නේ ය.
===සංගායනාව පැවැත්වීම හා ප්‍රතිඵල===
අට මසක් පුරාවට පැවැත්වූ මෙම සංගායනාවේ ප්‍රතිඵල වූයේ සංඝ සමාජය ප්‍රථම වතාවට නිකායවලට බෙදීම.

මුල්ම සංඝ සමාජය  ථෙරවාදී හා මහා සාංඝික ලෙස ප්‍රධාන නිකායන් දෙකකට බෙදුණි.පසුව මෙය තවත් අනු නිකායන් කිහිපයකට බෙදී ගියහ.එය පහත සටහනින් නිරූපණයවේ.දස වස්තුව පිලිගත් විශාල හික්ෂූ පිරිසක් වූ අතර වුන වහන්සේලා විසින් මහා සාංගික නමින් වෙනම නිකායක් පිහිටුවා ගැනිම හා එකග වූ ශික්ෂාකාමී වූ පැරණි භික්ෂූ  
සම්ප්‍රදාය තේරිය නමින් පෙනි සිටී ම යන කාරනා අඩංගුය 

==[[තුන්වන ධර්ම සංගායනාව]]==
{{main|තෙවන ධර්ම සංගායනාව}}
බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් වසර දෙසීය තිස්හයකට  පසුව '''''(බු.ව.236)''''' [[අශෝක අධිරාජයා]]ගේ අනුග්‍රහයෙන් මාස නවයක් පුරා සිදු කළහ.
===ධර්ම සංගායනාව පැවැත්වීමට හේතු,===
සංඝයා අතර අසමගිය ඇතිවීම් හා ධර්මය විකෘති වීම.තවද , ලාභ ප්‍රයෝජන අපේක්ෂාවෙන් අන්‍ය ලබ්ධිකයන් සසුන් ගත වීම නිසා සසුන කිළිටි වීම.

===සංගායනාව පැවැත්වූ ස්ථානය===
'''පැළලුප් නුවර අශෝකාරාමය'''

===සංගායනාව සඳහා සහභාගිත්වය===
රහතන් වහන්සේලා දහස් නමකගේ සහභාගිත්වය ඇතිව මොග්ගලීපුත්ත තිස්ස මහරහතන් වහන්සේගේ මූලිකත්වයෙනි.'''(රහතන් වහන්සේලා 1000 නමකගේ සහභාගීත්වයෙන් පැවැත්වුණු බැවින් මෙයට සාහස්සිකා සංගීති යැයි ද කියනු ලැබෙ)'''

===ධර්ම සංගායනාවේ ප්‍රතිඵල===
# දුසිල් මහණුන් හැටදහසක් සුදුවත් අන්දවා සසුනෙන් නෙරපා හැරීම.
# මොග්ගලීපුත්ත තිස්ස මහරහතන් වහන්සේ විසින් කථාවත්ථුප්පකරණය රචනා කර අභිධර්ම පිටකය සම්පූර්ණ කිරීම.
# [[අභිධර්ම පිටකය]] සප්තප්‍රකරණයෙන් යුතුව සම්පූර්ණ කිරීම නිසා ත්‍රිපිටකය ම අංග සම්පූර්ණ වීම.
# ථෙරවාද සම්ප්‍රදාය සතු පාලි ත්‍රිපිටකය සම්පූර්ණ කිරීම.
# ධර්ම දූත සේවාව ආරම්භ කිරීම මගින් දේශීය විදේශීය ධර්ම ප්‍රචාරය සිදුවීම.
ධර්ම විනයධර ප්‍රබල තෙර නමකගේ නායකත්වය යටතේ රටවල් නවයකට ධර්මදුත පිරිස් පිටත්කර යැවූ බව වංස කතාවල සඳහන් වෙයි.
රට, ප්‍රධානත්වය, සුත්‍රය
#කාශ්මීර ගන්ධාරය - මජ්ඣන්තික තෙරණුවෝ-ආසිවිසෝපම සූත්‍රය
#මහිස මණ්ඩලය - මහාදේව තෙරණුවෝ-දේවදූත සූත්‍රය
#වනවාසී දේශය - රක්ඛිත තෙරණුවෝ-අනමතග්ග සංයුත්තය
#අපරන්ත දේශය - යෝනක ධම්මරක්ඛිත තෙරණුවෝ-අග්ගික්ඛන්ධෝපම සූත්‍රය
#මහාරට්ඨය -මහාධම්ම රක්ඛිත තෙරණුවෝ-මහානාරද කස්සප ජාතකය
#යෝනක රට්ඨ - මහාරක්ඛිත තෙරණුවෝ-කාලකාරාම සූත්‍රය
#හිමවන්ත ප්‍රදේශය - මජ්ඣිම තෙරණුවෝ- ධම්මචක්කප්පවත්තන සූත්‍රය
#ස්වර්ණභූමිය - සෝණ,උත්තර යන තෙරුන් වහන්සේලා-බ්‍රහ්මජාල සූත්‍රය
#[[තම්බපණ්ණිය]]([[ශ්‍රී ලංකාව]]) - [[මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේ]]- චූලහත්ථිපදපම සූත්‍රය

==සිව්වන, පස්වන, හයවන සංගායනා==

4. [[සිව්වන ථේරවාද සංගායනාව]]: ශ්‍රී ලංකාවේ ක්‍රි.පූ. 29 දී පවත්වන ලද මෙම රැස්වීම ත්‍රිපිටකය (බෞද්ධ ග්‍රන්ථවල කූඩ තුන) සජ්ඣායනය කිරීම හා සංරක්ෂණය කිරීම අරමුණු කර ගෙන ඇත.මේ සදහා වසර 2කුත් මාස5කුත් ගතවිය. 
4.[[සිව්වන කනිෂ්ක ධර්ම සංගායනාව]]
5.[[පස්වන ධර්ම සංගායනාව]]: බුරුමයේ (දැන් මියන්මාරයේ) මැන්ඩලේහි ක්‍රි.ව. 1871 දී පවත්වන ලද එය බුරුම අක්ෂරවලින් බෞද්ධ ග්‍රන්ථ ලිවීම සහ සංරක්ෂණය කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කළේය.

6. [[හයවන ධර්ම සංගායනාව]]: ක්‍රි.ව. 1954 දී බුරුමයේ රැංගූන් (වර්තමානයේ යැංගොන්, මියන්මාරය) හි සංවිධානය කරන ලද එය බුරුම අක්ෂරවලින් සමස්ත බෞද්ධ ග්‍රන්ථය සංශෝධනය කර ප්‍රකාශයට පත් කිරීම සම්බන්ධ විය.

===වෙනත් සංගායනා===

1.[[ථූපාරාම විනය සංගායනාව]]&lt;br&gt;
2.[[බුද්ධඝෝෂ අට්ඨකතා සංගායනාව]]&lt;br&gt;
3.[[මහා පරාක්‍රමබාහු සංගායනාව]]&lt;br&gt;
4.[[1477 චියැං මායි තායි සංගායනාව]]&lt;br&gt;
5.[[1788 බැංකොක් තායි සංගායනාව]]&lt;br&gt;
4.[[පැල්මඩුල්ල ධර්ම සංගායනාව]]&lt;br&gt;
5.[[1878 තායි සංගායනාව]]&lt;br&gt;
6.[[1927 බැංකොක් තායි සංගායනාව]]

==මුලාශ්‍ර==
# &quot;ශාසන ඉතිහාසය&quot;,බෞද්ධ කටයුතු දෙපාර්තමේන්තුව,රජයේ මුද්‍රණ දෙපාර්තමේන්තුව,පාදුක්ක.
# [http://www.dinamina.lk Dinamina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310081634/http://www.dinamina.lk/ |date=2016-03-10 }}
# &quot; චුල්ලවග්ග පාලිය- පඤ්ච සතිකක්ඛන්ධකය (නැදිමාල: බෞද්ධ සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානය,2005)
# දහම් පාසල් පොත් (6-13)

==සබැදි පිටු==
* [[බෞද්ධ ධර්ම සංගායනා]]

[[Category:ධර්ම සංගායනා]]
[[Category:බුදු දහම]]
[[ප්‍රවර්ගය:බුද්ධාගම]]</text>
      <sha1>cgem9rfa0h1s84b11pietysq5cf8uhp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>යුරෝපියානු සංගමය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20388</id>
    <revision>
      <id>799630</id>
      <parentid>797688</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:42:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sayuru Athsara</username>
        <id>59181</id>
      </contributor>
      <origin>799630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22287" sha1="8jkr7tbesbb862ndxkg1qv61dqggxf6" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව භූ-දේශපාලනීය සංවිධානය
| name                   = {{ ඇකිළියහැකි ලැයිස්තුව
  |titlestyle = background:transparent; font-size:9pt;
  |title = {{ප්‍රමාණයවෙනස්කරන්න|11.5pt|යුරෝපියානු සංගමය }}
  |{{තොරතුරුකොටුව|subbox=yes|bodystyle= font-size:9pt;font-weight:normal;
    | rowclass1 = mergedrow| label1 = [[බල්ගේරියානු භෘෂාව |බල්ගේරියානු]]: | data1 = {{බස|bg|ඒව්ලොබේස්කින් සියුස්}}
    | rowclass2 = mergedrow| label2 = [[ක්‍රොයේෂියන් භාෂාව| ක්‍රොයේෂියන්]]: | data2 = {{බස|hr|එව්රුප්ස්කා ඌනියා }}
    | rowclass3 = mergedrow| label3 = [[චෙක් භාෂාව |චෙක්]]: | data3 = {{බස|cs|ඒවිරුප්ස්කා උනියා }}
    | rowclass4 = mergedrow| label4 = [[ඩෙන්මාර්ක භාෂාව |ඩෙන්මාර්ක]]: | data4 = {{බස|da|ඩෙන් යුරොපේස්කි උනියොන්}}
    | rowclass5 = mergedrow| label5 = [[ලන්දේසි භාෂාව |ලන්දේසි]]: | data5 = {{බස|nl|යුරොපේසෙ උනී}}
| rowclass6 = mergedrow| label6 = [[ඉංග්‍රීසි භාෂාව |ඉංග්‍රීසි]]: | data6 = {{බස|en|යුරපියන් යූනියන්}}
    | rowclass7 = mergedrow| label6 = [[එස්ටෝනියානු භාෂාව |එස්ටෝනියානු]]: | data6 = {{බස|et|යුරෝප්පා ලීට්}}
    | rowclass8 = mergedrow| label7 = [[පින්ලන්ත භාෂාව |පින්ලන්ත]]: | data7 = {{බස|fi|ඉයුරෝපන්  ඌනියුනි }}
    | rowclass9 = mergedrow| label8 = [[ප්‍රංශ භාෂාව |ප්‍රංශ]]: | data8 = {{බස|fr|උනියන් යුරොපේන්නෙ }}
    | rowclass10 = mergedrow| label9 = [[ජර්මානු භාෂාව |ජර්මානු]]: | data9 = {{බස|de|යුරෝපේෂ උනියොන් }}
    | rowclass11 = mergedrow| label10 = [[ග්‍රීක භාෂාව |ග්‍රීක]]: | data10 = {{බස|el|යුරෝපයි ඉකියලොෂ්}}
    | rowclass12 = mergedrow| label11 = [[හන්ගේරියානු භාෂාව |හන්ගේරියානු]]: | data11 = {{බස|hu|එවුරෝපයි යුනියෝ }}
    | rowclass13 = mergedrow| label12 = [[අයිරිෂ් භාෂාව |අයිර්ෂ්]]: | data12 = {{බස|ga|ඔන් ටේන්ටස් යුරොපා}}
    | rowclass14 = mergedrow| label13 = [[ඉතාලියානු භාෂාව|ඉතාලියානු]]: | data13 = {{බස|it|ඌනියොනෙ යුරෝපෙයා }}
    | rowclass15 = mergedrow| label14 = [[ලැට්වියානු භාෂාව |ලැට්වියානු]]: | data14 = {{බස|lv|ඉරෝපස් සවියනීබා}}
    | rowclass16 = mergedrow| label15 = [[ලිතුවේනියානු භාෂාව| ලිතුවේනියානු]]: | data15 = {{බස|lt|යුරොපොස් සායුන්ගා }}
    | rowclass17 = mergedrow| label16 = [[මෝල්ටා භාෂාව| මෝල්ටා]]: | data16 = {{බස|mt|උනියෝනි යුරොපේයා}}
    | rowclass18 = mergedrow| label17 = [[පෝලන්ත භාෂාව| පෝලන්ත]]: | data17 = {{බස|pl|උනියා උරොපේස්කා}}
    | rowclass19 = mergedrow| label18 = [[පෘතුගීසි භාෂාව | පෘතුගීසි]]: | data18 = {{බස|pt|උනියෝ යුරොපේය}}
    | rowclass20 = mergedrow| label19 = [[රුමේනියානු භාෂාව | රුමේනියානු]]: | data19 = {{බස|ro|උනිනියා යුරොපේනා}}
    | rowclass21 = mergedrow| label20 = [[ස්ලොවැක් භාෂාව| ස්ලොවැක්]]: | data20 = {{බස|sk|යුරෝපේස්කා ඌනියා}}
    | rowclass22 = mergedrow| label21 = [[ස්ලොවේනියානු භාෂාව | ස්ලොවේනියානු]]: | data21 = {{බස|sl|යුරෝප්ස්කා ඌනියා}}
    | rowclass23 = mergedrow| label22 = [[ස්පාඤ්ඤ භාෂාව| ස්පාඤ්ඤ]]: | data22 = {{බස|es|උනියන් යුරෝපේයා }}
    | rowclass24 = mergedrow| label23 = [[ස්වීඩන භාෂාව|ස්වීඩන]]: | data23 = {{බස|sv|යූරොපේස්කා යුනියෝනා}}
   }}
 }}
| linking_name           = යුරෝපියානු සංගමය
| image_flag             = Flag of Europe.svg
| alt_flag               = නිල් පැහැ පසුතලයක රන්වන් තරු 12 කින් සමන්විත වෘත්තය
| motto                  = &quot;[[යුරෝපියානු සංගමයෙහි ආදර්ශ පාඨය |විවිධත්වය හමුවේ එකමුතු බව]]&quot;&lt;ref name=&quot;Four Freedoms&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;EU-Symbols&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Legislative Observatory&quot;/&gt;
| anthem                 = &quot;[[යුරෝපයේ ගීය |ඕඩ් ටු ජෝයි]]&quot; {{කුඩා|(වාද්‍ය)}}&lt;ref name=&quot;EU-Symbols&quot;/&gt; &lt;div style=&quot;padding-top:0.4em;&quot;&gt;[[ගොනුව:Anthem of Europe (US Navy instrumental short version).ogg|center]]&lt;/div&gt;
| image_map              = Global European Union.svg
| map_width              = 220px
| capital                = [[බ්‍රසල්ස්]] {{කුඩා|(''[[තත්වාකාරයෙන්]]'')}}&lt;ref name=capital&gt;{{උපන්‍යාස පොත |url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&amp;pg=PA64|title=කැපිටල් සිටීස් අරවුන්ඩ් ද වර්ල්ඩ්: ඇන් එන්සයික්ලොෆීඩියා ඔෆ් ජියෝග්‍රෆි, හිස්ට්‍රි, ඇන්ඩ් කල්චර්: ඇන් එන්සයික්ලොෆීඩියා ඔෆ් ජියෝග්‍රෆි, හිස්ට්‍රි, ඇන්ඩ් කල්චර් |year=2013|first=රෝමන් ඒඩ්‍රියන් |last=සයිබ්‍රිස්කි|publisher=[[ABC-CLIO]]|quote=Brussels, the capital of Belgium, is considered to be the de facto capital of the EU}}&lt;/ref&gt;
| latd                   = 50
| latm                   = 51
| latNS                  = N
| longd                  = 4
| longm                  = 21
| longEW                 = E
| largest_city           = පැරීසිය
| largest_settlement     = [[ලන්ඩනය]]&lt;!-- ONS 2015 municipal population: 8,630,000; UN DESA 2015 urban population: 10,313,307--&gt; සහ [[පැරිසිය]]{{ref|footnote_a|a}}&lt;!-- INSEE 2014 municipal population: 2,241,346; UN DESA 2015 urban population: 10,843,285--&gt;&lt;!--NOTE: Discuss before making changes, per [[Talk:European Union/Archive 28#Largest city]]. While Greater London has a larger population than the City of Paris, both London and Paris are the largest cities in the European Union by urban population.--&gt;
| official_languages     = {{ඇකිළියහැකි ලැයිස්තුව
  |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal;
  |title = [[යුරෝපියානු සංගමයෙහි භාෂා |භාෂා 24]]
  | {{තිරස්ලැයිස්තුව |[[බල්ගේරියානු භාෂාව|බල්ගේරියානු]] |[[ක්‍රොයේෂියානු භාෂාව| ක්‍රොයේෂියානු]] |[[චෙක් භාෂාව|චෙක්]] |[[ඩෙන්මාර්ක භාෂාව|ඩෙන්මාර්ක]] |[[ලන්දේසි භාෂාව|ලන්දේසි]] |[[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]] |[[එස්ටෝනියානු භාෂාව|එස්ටෝනියානු]] |[[පින්ලන්ත භාෂාව|පින්ලන්ත]] |[[ප්‍රංශ භාෂාව|ප්‍රංශ]] |[[ජර්මානු භාෂාව|ජර්මානු]] |[[ග්‍රීක භාෂාව|ග්‍රීක]] |[[හන්ගේරියානු භාෂාව|හන්ගේරියානු]] |[[අයිරිෂ් භාෂාව|අයිරිෂ්]] |[[ඉතාලියානු භාෂාව|ඉතාලියානු]] |[[ලැට්වියානු භාෂාව|ලැට්වියානු]] |[[ලිතුවේනියානු භාෂාව|ලිතුවේනියානු]] |[[මෝල්ටා භාෂාව|මෝල්ටා]] |[[පෝලන්ත භාෂාව|පෝලන්ත]] |[[පෘතුගීසි භාෂාව|පෘතුගීසි]] |[[රුමේනියානු භාෂාව|රුමේනියානු]] |[[ස්ලොවැක් භාෂාව|ස්ලොවැක්]] |[[ස්ලොවීන් භාෂාව|ස්ලොවීන්]] |[[ස්පාඤ්ඤ භාෂාව|ස්පාඤ්ඤ]] |[[ස්වීඩන භාෂාව|ස්වීඩන]]}}
 }}
| religion               = {{ublist|list_style=line-height:1.3em; |class=nowrap | 71.6% [[Christianity in Europe|ක්‍රිස්තියානි ධර්මය]]|&lt;br/&gt;24.0% [[Religion in Europe|නිරාගමික]]&lt;br/&gt;1.8% [[Islam in Europe|ඉස්ලාම්]]&lt;br/&gt;2.6% [[Religion in the European Union|වෙනත්]]}}
| demonym                = යුරෝපියානු&lt;br/&gt;යුරෝපා
| org_type               = අන්තර් රාජ්ය සංගමය
| legislature            = [[European Parliament|යුරෝපා පාර්ලිමේන්තුව]]
| established            = 1993 නොවැම්බර් 1
| area_km2               = 4,233,255
| population_estimate    = 448,387,872
| population_estimate_year = 2023
| GDP_PPP                = ඇ.එ.ජ. ඩොලර් ට්‍රිලියන 25.399
| GDP_PPP_year           = 2023 ඇස්තමේන්තුව
| Gini                   = 30.0
| Gini_year              = 2020
| currency               = [[යූරෝ]]
| currency_code          = EUR
| official_website       = https://european-union.europa.eu/index_en
| recognized_languages   = රුසියානු&lt;br/&gt;යුක්රේනියානු
}}
&lt;!--Please do not remove this. Parts of Spain and France are outside Europe, and the geographical location of Cyprus is not clear. This word has been extensively discussed.--&gt; 

'''යුරෝපා සංගමය''' '''(EU)''' යනු මූලික වශයෙන් [[යුරෝපය|යුරෝපයේ]] පිහිටා ඇති [[යුරෝපා සංගමයේ සාමාජික රාජ්‍යයෝ|සාමාජික රටවල් 27]] කින් සමන්විත අතිජාතික දේශපාලන හා ආර්ථික සංගමයකි. සංගමයේ මුළු භූමි ප්‍රමාණය 4,233,255 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (වර්ග සැතපුම් 1,634,469) සහ ඇස්තමේන්තුගත මුළු ජනගහනය මිලියන 448 ඉක්මවයි. EU බොහෝ විට විස්තර කර ඇත්තේ ෆෙඩරල් සහ කොන්ෆෙඩරල් යන දෙකෙහිම ලක්ෂණ ඒකාබද්ධ කරන (පූර්‍වාදර්ශයක් හෝ සංසන්දනයක් නොමැතිව) ''sui generis'' දේශපාලන ආයතනයක් ලෙසය.

2020 දී ලෝක ජනගහනයෙන් 5.8% ක් අඩංගු වන අතර, යුරෝපා සංගමයේ සාමාජික රටවල් 2022 දී ඇමරිකානු ඩොලර් ට්‍රිලියන 16.6 ක පමණ නාමික දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයක් (Nominal GDP) ජනනය කරන ලද අතර, එය ගෝලීය නාමික GDP වලින් හයෙන් එකක් පමණ වේ. මීට අමතරව, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවර්ධන වැඩසටහනට අනුව බල්ගේරියාව හැර අනෙකුත් සියලුම යුරෝපා සංගම් රාජ්‍යයන් ඉතා ඉහළ මානව සංවර්ධන දර්ශකයක් ඇත. එහි මූලික ගල වන රේගු සංගමය, ප්‍රමිතිගත නෛතික රාමුවක් සහ එම කාරණාවලදී සියලුම සාමාජික රටවලට අදාළ වන නීති සම්පාදනය මත පදනම් වූ අභ්‍යන්තර තනි වෙළඳපොළක් පිහිටුවීමට මග පෑදුවේය. EU ප්‍රතිපත්ති අභ්‍යන්තර වෙළඳපොළ තුළ මිනිසුන්, භාණ්ඩ, සේවා සහ ප්‍රාග්ධනයේ නිදහස් සංචලනය සහතික කිරීම අරමුණු කරයි; යුක්තිය සහ ස්වදේශ කටයුතු සම්බන්ධයෙන් නීති සම්පාදනය කිරීම; වෙළඳාම, කෘෂිකර්මය, ධීවර කර්මාන්තය සහ ප්‍රාදේශීය සංවර්ධනය පිළිබඳ පොදු ප්‍රතිපත්ති පවත්වාගෙන යාම. ෂෙන්ගන් ප්‍රදේශය තුළ ගමන් කිරීම සඳහා ගමන් බලපත්‍ර පාලනය අහෝසි කර ඇත. යුරෝ කලාපය යනු ආර්ථික හා මූල්‍ය සංගමය සම්පූර්ණයෙන්ම ක්‍රියාත්මක කර යුරෝ මුදල් භාවිතා කරන යුරෝපා සංගමයේ සාමාජික රටවල් 20 කින් සමන්විත කණ්ඩායමකි. පොදු විදේශ සහ ආරක්ෂක ප්‍රතිපත්තිය හරහා සංගමය බාහිර සබඳතා සහ ආරක්ෂාව සම්බන්ධයෙන් භූමිකාවක් වර්ධනය කර ඇත. එය ලොව පුරා ස්ථිර රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික දූත මණ්ඩල පවත්වාගෙන යන අතර එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, ලෝක වෙළඳ සංවිධානය, G7 සහ G20 යන රටවල නියෝජනය කරයි. එහි ගෝලීය බලපෑම හේතුවෙන්, යුරෝපීය සංගමය නැගී එන සුපිරි බලවතෙකු ලෙස සමහර විද්වතුන් විසින් විස්තර කර ඇත.

1993 දී මාස්ට්රිච්ට් ගිවිසුම බලාත්මක වූ විට යුරෝපා සංගමය ස්ථාපිත කරන ලදී, එහි පුරවැසිභාවය සමඟ. එය 2009 දී ලිස්බන් ගිවිසුම බලාත්මක වීමත් සමඟ ජාත්‍යන්තර නීතිමය නීතිමය පුද්ගලයෙකු ලෙස සංස්ථාගත කරන ලදී. එහි ආරම්භය අභ්‍යන්තර හය දක්වා සොයා ගත හැක. ප්‍රාන්ත (බෙල්ජියම, ප්‍රංශය, ඉතාලිය, ලක්සම්බර්ග්, නෙදර්ලන්තය සහ බටහිර ජර්මනිය) 1948 නූතන යුරෝපීය ඒකාබද්ධතාවයේ ආරම්භයේ දී සහ Western Union වෙත, Ruhr සඳහා වන ජාත්‍යන්තර අධිකාරිය (IAR), යුරෝපීය ගල් අඟුරු සහ වානේ ප්‍රජාව (ECSC), යුරෝපීය ආර්ථික ප්‍රජාව (EEC) සහ යුරෝපීය පරමාණුක බලශක්ති ප්‍රජාව, ගිවිසුම් මගින් පිහිටුවන ලදී. 1973 සිට 2013 දක්වා තවත් ප්‍රාන්ත 22කට ප්‍රවේශ වීම හරහා සහ ප්‍රතිපත්ති ක්ෂේත්‍ර අත්පත් කර ගැනීම හරහා බලයේ සිටි මෙම වඩ වඩාත් ඒකාබද්ධ වූ ආයතන, ඔවුන්ගේ නීත්‍යානුකූල අනුප්‍රාප්තිකයා වූ යුරෝපා සංගමය සමඟ ප්‍රමාණයෙන් වර්ධනය විය.

2012 දී යුරෝපා සංගමයට නොබෙල් සාම ත්‍යාගය පිරිනමන ලදී. 2020 දී යුරෝපා සංගමයෙන් ඉවත් වූ එකම සාමාජික රාජ්‍යය බවට එක්සත් රාජධානිය පත් විය. රටවල් දහයක් එයට සම්බන්ධ වීමට හෝ සාකච්ඡා කරමින් සිටී.

==යුරෝපා සංගම් ව්‍යවස්ථාව==
යුරෝපා සංගම් ව්‍යවස්ථාව යුරෝපා සංගමයේ සාමාජික රටවල ක්‍රියාත්මක වන අසහාය නීතියයි. යුරෝපා සංගම් නීතිය එහි සාමාජික රටවල නීති පද්ධතිය කෙරෙහි සෘජු බලපෑමක් ඇති අතර සමහර ක්ෂේත්‍රවල දී විශේෂයෙන් ම ආර්ථික සහ සමාජ ප්‍රතිපත්ති, ජාතික නීතිය අබිබවා කටයුතු කරයි. යුරෝපා සංගමය ෆෙඩරල් රාජ්‍යයක් හෝ අන්තර් රාජ්‍යය සංවිධානයක් වත් නොවේ. එය සාමාජික රටවල අන්‍යෝන්‍ය සමාජීය සහ අර්ථික ප්‍රතිලාභ සඳහා ජාත්‍යන්තර නීතියේ නව නීතිමය සැකැස්මක් වේ. එය සමහර විටක දී ජාතියේ සීමාවන් ඉක්මවා යන නීතියක් ලෙස හැඳින්වේ.         
පසුගිය අවුරුදු 56 තුළ යුරෝපා සංගම් නීතිය ක්‍රමයෙන් පරිණාමය වී ඇත. පැරිස් ගිවිසුම 1956 දී අත්සන් කැරුණු විට එ මඟින් යුරෝපා ගල්අඟුරු සහ වානේ ප්‍රජාව ස්ථාපිත කැරුණු අතර ඊට එකඟ වූයේ රටවල් 6 ක් පමණි. වසර 5 කට පසුව එම රටවල් 6 විසින් ම යුරෝපා ආර්ථික ප්‍රජාව පිහිටැවිණි. වර්ෂ 2007 වන විට සාමාජික රාජ්‍යයන් 27 ක මිලියන 500 ක ජනගහනයක් යටත් වන අතර එය ලොව නව නීති පද්ධතීන් ගණනාවක් ආවරණය කරනු ලැබූ නීතීවලින් එකක් බවට පත්ව ඇත.      
යුරෝපා සංගම් නීතිය ස්තම්භ තුනකින් යුත් වන ව්‍යුහයකින් සමන්විත වේ. වඩා වැදගත් වන පළමු ස්තම්භය ආර්ථික සහ සමාජීය අයිතිවාසිකම් සහ යුරෝපා ආයතන පිගිටුවන ආකාරය පිළිබඳව අවධානය යොමු කරයි. මෙය 1957 රෝමයේ දී අත්සන් කැරුණු යුරෝපා ප්‍රජා ගිවිසුමේ සඳහන් වන අතර පසුකාලීනව සාමාජික රටවල් අතර ඇති කරගත් වෙනත් ගිවිසුම් මඟින් සංශෝධනනයට ලක් විය. 1992 දී මාස්ට්‍රිච්ට් හී දි අත්සන් තැබුණු යුරෝපා සංගම් ගිවිසුම මඟින් දෙවන සහ තුන්වන ස්තම්භ පිහිටැවිණි. දෙවන ස්තම්භය මඟින් යුරෝපා සංගමයේ පොදු විදේශ සහ ආරක්ෂක ප්‍රතිපත්තිය පිළිබඳ අවධානය යොමු කෙරෙන අතර තුන්වන ස්තම්භය මඟින් අපරාධ සම්බන්ධ පොලිස් සහ අධිකරණ සහයෝගීතාවන් පිළිබඳ අවධානය යොමු කෙරෙයි.

[[File:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|thumb|center|යුරෝපා කොමිසම]]

==මූලාශ්‍ර==
{{reflist}}

[[Category:යුරෝපා සංගමය]]</text>
      <sha1>8jkr7tbesbb862ndxkg1qv61dqggxf6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>හන්ගේරියාව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39039</id>
    <revision>
      <id>799626</id>
      <parentid>204513</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:30:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sayuru Athsara</username>
        <id>59181</id>
      </contributor>
      <origin>799626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8152" sha1="946m5gsakxryxjlfsrbj4drf87he2ur" xml:space="preserve">{{Infobox country
| native_name            = හන්ගේරියාව
| image_flag             = Flag of Hungary.svg
| flag_caption           = ධජය
| image_coat             = Coat of Arms of Hungary.svg
| national_motto         = Cum Deo pro Patria et Libertate (“දෙවියන්ගේ උපකාරය මව්බිමට සහ නිදහසට”) or Regnum Mariae Patronae Hungariae (“මේරි රාජධානිය, හන්ගේරියාවේ අනුශාසකයා”)
| national_anthem        = &quot;දෙවියන්ගේ ආශිර්වාදය හන්ගේරියානුවන්ට&quot; &lt;br&gt;[[File:Hu-magyarhimnusz.ogg]]
| symbol_width           = 65px
| image_map              = EU-Hungary.svg
| map_caption            = {{map_caption |location_color=dark green |region=Europe |region_color=dark grey |subregion=the European Union|subregion_color=green |legend=EU-Hungary.svg}}
| official_languages     = හංගේරියානු, හංගේරියානු සංකේත භාෂාව
| ethnic_groups          = 95% මැග්යාර්, 2% රෝම, 3% වෙනත් සුළු ජනතා කාණ්ඩ
| ethnic_groups_year     = 2001
| demonym                = හංගේරියානු
| capital                = බුදාපෙස්ට්
| latd                   = 47
| latm                   = 26
| latNS                  = N
| longd                  = 19
| longm                  = 15
| longEW                 = E
| largest_city           = capital
| government_type        = පාර්ලිමේන්තු සමුහාණ්ඩුව
| leader_title1          = ජනාධිපති
| leader_title2          = අගමැති
| leader_name1           = ලැස්ලෝ සොලිඔම්
| leader_name2           = ගෝඩන් බජ්නායි
| accessionEUdate        = 2004 මැයි 1
| EUseats                = 24
| area_rank              = 109th
| area_magnitude         = 1 E10
| area_km2               = 93,030
| area_sq_mi             = 35,919 &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| percent_water          = 0.74%
| population_estimate    = 9,979,000
| population_estimate_year = 2011
| population_estimate_rank = 83rd
| population_census      = 10,198,315
| population_census_year = 2001
| population_density_km2 = 107.2
| population_density_sq_mi = 279.0 &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| population_density_rank = 94th
| GDP_PPP_year           = 2011
| GDP_PPP                = $196.196 බිලියන
| GDP_PPP_rank           = 
| GDP_PPP_per_capita     = $19,647
| GDP_PPP_per_capita_rank = 
| GDP_nominal_year       = 2011
| GDP_nominal            = $147.874 බිලියන
| GDP_nominal_rank       = 
| GDP_nominal_per_capita = $14,808
| GDP_nominal_per_capita_rank = 
| Gini                   = 24.96
| Gini_year              = 2008
| Gini_rank              = 3rd
| Gini_category          = &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;පහළ&lt;/span&gt;
| HDI_year               = 2011
| HDI                    = 0.816
| HDI_rank               = 38th
| HDI_category           = &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;ඉතා ඉහළ&lt;/span&gt;
| currency               = ෆොරින්ට් (HUF)
| currency_code          = HUF
| country_code           = hu
| drives_on              = දකුණ
| calling_code           = 36
}}

හන්ගේරියානු සමුහාණ්ඩුව මධ්‍යම යු‍රෝපයේ කරහැනියන් ද්‍රෝණියේ පිහිටි රටකි. එය මායිම් වන්නේ [[ඔස්ට්‍රියාව]], [[ස්ලෝවැකියාව|ස්ලොවැකියාව]], [[යුක්‍රේනය|යුක්රේනය]], [[රුමේනියාව]], [[සර්බියාව]], [[ක්‍රොඒෂියාව|ක්‍රෝඒෂියාව]] සහ [[ස්ලෝවේනියාව|ස්ලොවේනියාවටය]]. බුදාපෙස්ට් එහි අගනුවරය. හන්ගේරියාව ‍[[යුරෝපියානු සංගමය|යුරෝපා සංගමය]], [[නේටෝ]], [[ආර්ථික සහයෝගිතාව සහ සංවර්ධනය පිළිබඳ සංවිධානය|ආර්ථික සහයෝගය හා සංවර්ධනය පිළිබඳ සංවිධානය(OECD]]), වයිස්ග්‍රැඩ් කණ්ඩායම (Visegrád Group) සහ ෂෙන්ජෙන් එකමුතුව සාමාජිකයෙකි. රාජ්‍ය භාෂාව වන්නේ හංගේරියානු භාෂාවයි. බටහිර යුරෝපියානු ජනාවාස කාලයකින් පසු 9 වන ශතවර්ෂයේ සිටි ආෂෙඩ් නැමැති පාලකයා හංගේරියාව ස්ථාපනය කළහ. ඔහුගේ මුණුබුරා ස්ටෙෆන් පළමුවන හංගේරියාව 1000 වර්ෂයේ පාප්තුමන් විසින් එවන ලද කිරුළකින් කිරුළු පැළැන්දහ. හංගේරියානු රාජධානිය අවුරුදු 946 පැවතුනාහ. 1 වන ලෝක යුද්ධයට පෙර විශාල බලවතෙකුව සිටි හංගේරියාව තම බල ප්‍රදේශවලින් 70% ක් හා ජනගහනයෙන් 1/3 ක් අහිමි විය. ට්‍රියානොන් ගිවිසුමට අනුව මෙය සිදුවිය. 1947 – 1989 පැවැති කොමියුනිස්ට් පාලන යුගයේ දී හංගේරියාව විදේශීය අවධානය ‍ලබාගත් අතර මෙය 1986 විප්ලවය සම්බන්ධයෙනි. 1989 දී තම දේශසීමා ඔස්ට්‍රියාව අතර විවෘත කළ අතර එය නැගෙනහිර කොටසක් කඩා වැටීමට ද හේතු විය. 1989 සිට මෙහි පාර්ලිමේන්තු සමුහාණ්ඩුවක් තිබෙන අතර ඉහළ ආර්ථිකයක් හා නියමිත වෙළඳපොළවල් අතරේ ප්‍රාදේශිය නාය‍කයෙකි. 2010 අන්තර්ජාතික ජිවන තත්ව දර්ශකයේ හංගේරියාව 20 වන තැන සිටී. කාලගුණ ක්‍රියා ජාලකය(CAN) නැමැති පාරිසරික ආරක්ෂණ දර්ශකයේ 6 වන ස්ථානය ද, මෑතකදී එය සංචාරකයන් අතරේ වඩා ප්‍රසිද්ධ ස්ථානයන් අතරේ 15 වන ස්ථානය හිමි කරගෙන ඇත. මෙම රට උණුසුම් වාතය සහිත ජලය ඇති ගුහා පද්ධති හා මධ්‍යම යුරෝපයේ විශාලතම විල (බැලටන් විල) හා යුරෝපයේ විශාලතම තණබිම් ඇති (නෝටෝබැගි) රටයි. මෙම රටෙහි උණුසුම් ජලය අඩංගු ලෝකයේ දෙවන විශාලතම විල (හෙවිස් විල) පිහිටා ඇත.


== සටහන් ==


{|

|-
|මෙම ලිපිය ඉංග්‍රීසි විකිපීඩීයාව ආශ්‍රයෙන් සිංහල භාෂාවට පරිවර්තනය කරන ලද්දකි.
|-
|සැලකිය යුතුයි : මෙම පරිවර්තන කාලය තුල ඉංග්‍රීසි විකිපීඩීයාව වෙනස් වී තිබිය හැක.
|-

|[http://en.wikipedia.org/wiki/Hungary Hungary]
|-
|(A5141 )</text>
      <sha1>946m5gsakxryxjlfsrbj4drf87he2ur</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62022</id>
    <revision>
      <id>799649</id>
      <parentid>791102</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T18:47:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sayuru Athsara</username>
        <id>59181</id>
      </contributor>
      <origin>799649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61824" sha1="fc3xy7nhbsdq6j9ezwebtglmyo43nte" xml:space="preserve">{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
{{තොරතුරුකොටුව ජනාධිපති
|name          = ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්&lt;br&gt;Donald Trump
|image         = File:Official Presidential Portrait of President Donald J. Trump (2025).jpg
|alt           = 
|office        = [[එක්සත් ජනපදයෙහි ජනාධිපතිවරයා|එක්සත් ජනපදයෙහි 45වන සහ 47වන ජනාධිපතිවරයා]]
|vicepresident = [[ජේ. ඩී. වෑන්ස්]]
|term_start    = 20 ජනවාරි 2025
|predecessor   = [[ජෝ බයිඩන්]]
| vicepresident1      = [[මයික් පෙන්ස්]]
| term_start1         = 20 ජනවාරි 2017
| term_end1           = 20 ජනවාරි 2021
| predecessor1        = [[බරාක් ඔබාමා]]
| successor1          = ජෝ බයිඩන්


|birth_name    = ඩොනල්ඩ් ජෝන් ට්‍රම්ප්
|birth_date    = {{උපන් දින සහ වයස |1946|6|14}}
|birth_place   = [[නිව්යෝර්ක් නගරය]]&lt;!-- DO NOT CHANGE without prior consensus, see [[Talk:Donald Trump#Current consensuses and RfCs]]. --&gt;
|death_date    = 
|death_place   = 
|nationality   = {{US}}
|party         = [[රිපබ්ලිකන් පක්ෂය (එක්සත් ජනපදය)|රිපබ්ලිකන්]] (2012–වර්තමානය)
|otherparty    = {{සරලලැයිස්තුව|
* රිපබ්ලිකන් පක්ෂය (1987–99, 2009–11)
* ඇමරිකානු එක්සත් ජනපදයෙහි රිෆෝම් පක්ෂය] (1999–2001)
* ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂය (එක්සත් ජනපදය) (2001–09)
* ස්වාධීන දේශපාලනඥයා (2011–12)
}}
|spouse        = {{සරලලැයිස්තුව|
* {{විවාහය|ඉවානා සෙල්නිච්කෝවා&lt;br /&gt;|April 9, 1977|1990|reason=divorced}}
* {{විවාහය|මාර්ලා මේප්ල්ස්&lt;br /&gt;|December 20, 1993|1999|reason=divorced}}
* {{විවාහය|මලානියා ට්‍රම්ප්&lt;br /&gt;|January 22, 2005}}
}}
|children      = {{සරලලැයිස්තුව|
* ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් කණි.
* ඉවන්කා ට්‍රම්ප්
* එරික් ට්‍රම්ප්
* ටිෆනි ට්‍රම්ප්
* බැරන් ට්‍රම්ප්
* &lt;!-- DO NOT CHANGE without prior consensus, see [[Talk:Donald Trump#Current consensuses and RfCs]]. --&gt;
}}
|relatives     = ට්‍රම්ප් පවුල
|residence     = මාර්-අ'-ලාගෝ, වෙස්ට් පාම් බීච්, [[ෆ්ලොරිඩා]]
|education     = {{සරලලැයිස්තුව|
* ෆොර්ඩම් විශ්වවිද්‍යාලය
* පෙන්සිල්වේනියා විශ්වවිද්‍යාලය ([[විද්‍යාවේදී උපාධිය |බීඑස්]])
}}
|occupation    = {{සරලලැයිස්තුව|
* {{ubl|නිශ්චල දේපොළ ප්‍රවර්ධක|(ද ට්‍රම්ප් ඕර්ගනයිසේෂන්)}}
* {{ubl|රූපවාහිනී නිෂ්පාදකයා|(දි ඇප්‍රෙන්ටිස් (එ.ජ. රූපවාහිනී කතාමාලාව))}}
}}
|signature     = Donald Trump (Presidential signature).svg
|signature_alt = Donald J Trump stylized autograph, in ink
|website       = {{සරලලැයිස්තුව|
* {{url|https://whitehouse.gov|ධවල මන්දීර වෙබ් අඩවිය }}
* {{url|https://donaldjtrump.com|පෞද්ගලික වෙබ් අඩවිය }}
&lt;!-- hide pending further discussion * --&gt;
* {{url|https://x.com/POTUS|ජනාධිපතිමය X (ට්විටර්) ගිණුම}} 
** {{url|https://x.com/realDonaldTrump|පෞද්ගලික X (ට්විටර්) ගිණුම}} 
}}
&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;
|caption = නිල ආලේඛ්‍ය ඡායාරූපය, 2025}}

'''ඩොනල්ඩ් ජෝන් ට්‍රම්ප්''' ([[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]]: '''Donald John Trump'''; උපත 1946 ජූනි 14) යනු [[අමෙරිකා එක්සත් ජනපදය|ඇමරිකානු]] [[දේශපාලකයෝ|දේශපාලනඥයෙක්]], මාධ්‍ය පෞරුෂයක්, ව්‍යාපාරිකයෙක් සහ එක්සත් ජනපදයේ වත්මන් සහ 47වන [[එක්සත් ජනපදයෙහි ජනාධිපතිවරයා|ජනාධිපතිවරයා]]. ඔහු මීට පෙර 2017 සිට 2021 දක්වා 45වන ජනාධිපතිවරයා ලෙස සේවය කළේය. ඔහු [[රිපබ්ලිකන් පක්ෂය (එක්සත් ජනපදය)|රිපබ්ලිකන් පාක්ෂිකයෙක්]] වේ.

ට්‍රම්ප් 1968 දී [[University of Pennsylvania|පෙන්සිල්වේනියා]] විශ්ව විද්‍යාලයෙන් ආර්ථික විද්‍යාව පිළිබඳ විද්‍යාවේදී උපාධියක් ලබා ගත්තේය. ඔහුගේ පියා 1971 දී පවුලේ දේපල වෙළඳාම් ව්‍යාපාරයේ සභාපති බවට පත් කළේය. ට්‍රම්ප් එය [[The Trump Organization|ට්‍රම්ප් සංවිධානය]] ලෙස නම් කළ අතර අහස ගොඩනැගිලි, හෝටල්, කැසිනෝ සහ ගොල්ෆ් ක්‍රීඩාංගණ ඉදිකිරීම සහ ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීම සඳහා සමාගම නැවත යොමු කළේය. 1990 දශකයේ අග භාගයේ ව්‍යාපාරික අසාර්ථකත්වයන් මාලාවකින් පසුව, ඔහු බොහෝ දුරට ට්‍රම්ප් නමට බලපත්‍ර ලබා දෙමින් අතුරු ව්‍යාපාර දියත් කළේය. 2004 සිට 2015 දක්වා ඔහු රියැලිටි රූපවාහිනී කතා මාලාව ''[[The Apprentice (American TV series)|The Apprentice]]'' හි සම-නිෂ්පාදනය සහ සත්කාරකත්වය දරයි. ඔහු සහ ඔහුගේ ව්‍යාපාර ව්‍යාපාර බංකොලොත් වීම් හයක් ඇතුළුව නීතිමය ක්‍රියාමාර්ග 4,000කට වඩා පැමිණිලිකරුවන් හෝ විත්තිකරුවන් වී ඇත.

ට්‍රම්ප් [[එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරණය, 2016|2016 ජනාධිපතිවරණයේදී]] [[ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂය (එක්සත් ජනපදය)|ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂයේ]] අපේක්ෂක [[හිලරි ක්ලින්ටන්|හිලරි ක්ලින්ටන්ට]] එරෙහිව [[රිපබ්ලිකන් පක්ෂය (එක්සත් ජනපදය)|රිපබ්ලිකන් පක්ෂයේ]] අපේක්ෂකයා ලෙස ජයග්‍රහණය කළේ මහජන ඡන්දයෙන් පරාජයට පත්වෙමින්. {{විස්තරාත්මක සටහන්|Presidential elections in the U.S. are decided by the [[United States Electoral College|Electoral College]]. Each state names a number of electors equal to its representation in [[United States Congress|Congress]] and (in most states) all electors vote for the winner of their state's popular vote.|name=electoral-college}} [[Mueller special counsel investigation|මුලර් විශේෂ උපදේශක පරීක්ෂණයෙන්]] තීරණය වූයේ ට්‍රම්ප්ට පක්ෂව [[Russian interference in the 2016 United States elections|රුසියාව 2016 මැතිවරණයට මැදිහත් වූ]] බවයි. උද්ඝෝෂනය අතරතුර, ඔහුගේ දේශපාලන ස්ථාවරයන් ජනතාවාදී, ආරක්ෂණවාදී සහ ජාතිකවාදී ලෙස විස්තර කරන ලදී. ඔහුගේ තේරී පත්වීම සහ ප්‍රතිපත්ති බොහෝ විරෝධතාවලට තුඩු දුන්නේය. පූර්ව හමුදා හෝ රජයේ අත්දැකීම් නොමැති එකම එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරයා ඔහු විය. ට්‍රම්ප් කුමන්ත්‍රණ න්‍යායන් ප්‍රවර්ධනය කළ අතර ඇමරිකානු දේශපාලනයේ පෙර නොවූ විරූ මට්ටමකට ඔහුගේ ව්‍යාපාර සහ ජනාධිපති ධුර කාලය තුළ බොහෝ ව්‍යාජ සහ නොමඟ යවන ප්‍රකාශ කළේය. ඔහුගේ බොහෝ අදහස් සහ ක්‍රියා වාර්ගික ආරෝපණය, ජාතිවාදී සහ ස්ත්‍රී ද්‍රෝහී ලෙස සංලක්ෂිත වේ.

ජනාධිපති ලෙස, ට්‍රම්ප් මුස්ලිම් බහුතරයක් සිටින රටවල් කිහිපයක පුරවැසියන්ට [[Executive Order 13769|සංචාරක තහනමක් පැනවීමට නියෝග කළේය]], එක්සත් ජනපද &amp;#x2013; මෙක්සිකෝ දේශසීමාවේ තාප්පයක් ඉදිකිරීම සඳහා මිලිටරි අරමුදල් හරවා යවා, සහ [[Trump administration family separation policy|පවුල් වෙන් කිරීමේ ප්‍රතිපත්තියක්]] ක්‍රියාත්මක කළේය. ඔහු පාරිසරික ප්‍රතිපත්ති සහ රෙගුලාසි 100කට වඩා ඉවත් කළේය. ඔහු 2017 [[Tax Cuts and Jobs Act|බදු කප්පාදු සහ රැකියා පනතට]] අත්සන් තැබුවේය, එය බදු කපා හැරීම සහ [[Affordable Care Act|දැරිය හැකි සත්කාර පනතේ]] [[Health insurance mandate|පුද්ගල සෞඛ්‍ය රක්‍ෂණ වරම]] දණ්ඩනය ඉවත් කළේය. ඔහු [[Neil Gorsuch|නීල් ගොර්සුච්]], [[Brett Kavanaugh|බ්‍රෙට් කැවනෝ]] සහ [[Amy Coney Barrett|ඇමී කෝනි බැරට්]] එක්සත් ජනපද ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයට පත් කළේය. ඔහු [[COVID-19 pandemic in the United States|COVID-19 වසංගතයට]] සෙමින් ප්‍රතිචාර දැක්වීය, සෞඛ්‍ය නිලධාරීන්ගේ බොහෝ නිර්දේශ නොසලකා හරිමින් හෝ පරස්පර කළේය, පරීක්ෂණ ප්‍රයත්නයන්ට මැදිහත් වීමට දේශපාලන බලපෑම් භාවිතා කළේය, සහ ඔප්පු නොකළ ප්‍රතිකාර පිළිබඳ වැරදි තොරතුරු පතුරුවා හැරියේය. ට්‍රම්ප් චීනය සමඟ වෙළඳ යුද්ධයක් ආරම්භ කළ අතර යෝජිත [[Trans-Pacific Partnership|ට්‍රාන්ස් පැසිෆික් හවුල්කාරිත්ව]] වෙළඳ ගිවිසුම, දේශගුණික විපර්යාස පිළිබඳ [[Paris Agreement|පැරිස් ගිවිසුම]] සහ [[Joint Comprehensive Plan of Action|ඉරාන න්‍යෂ්ටික ගිවිසුමෙන්]] එක්සත් ජනපදය ඉවත් කළේය. ඔහු තුන් වතාවක් උතුරු කොරියානු නායක [[කිම් ජොං අං|කිම් ජොන් උන්]] හමු වූ නමුත් න්‍යෂ්ටික අවිහරණය සම්බන්ධයෙන් කිසිදු ප්‍රගතියක් ලබා නැත.

[[ජෝ බයිඩන්|ජෝ බයිඩෙන්]] විමර්ශනය කරන ලෙස යුක්රේනයට බලපෑම් කිරීමෙන් පසු බලය අනිසි ලෙස භාවිතා කිරීම සහ කොන්ග්‍රසයට බාධා කිරීම සහ [[Second impeachment of Donald Trump|2021 දී]] කැරැල්ල උසිගැන්වීම සම්බන්ධයෙන් [[First impeachment of Donald Trump|2019 දී]] දෙවරක් දෝෂාභියෝගයට ලක් වූ එකම එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරයා ට්‍රම්ප් ය. සෙනෙට් සභාව ඔහු නඩු දෙකෙන්ම නිදොස් කොට නිදහස් කළේය. ට්‍රම්ප් [[2020 එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරනය|2020 ජනාධිපතිවරණයෙන්]] බිඩෙන්ට පරාජය වූ නමුත් එය පිළිගැනීම ප්‍රතික්ෂේප කළේය. ඔහු පුලුල්ව පැතිරුනු මැතිවරණ වංචාවක් ව්‍යාජ ලෙස ප්‍රකාශ කල අතර [[Attempts to overturn the 2020 United States presidential election|ප්‍රතිඵලය උඩු යටිකුරු කිරීමට උත්සාහ කලේය]] . 2021 ජනවාරි 6 වන දින, ඔහු තම ආධාරකරුවන්ගෙන් ඉල්ලා සිටියේ [[ජනවාරි 6 එක්සත් ජනපදයේ කැපිටල් ප්‍රහාරය|ඔවුන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් පහර දුන්]] [[එක්සත් ජනපද කැපිටල් ගොඩනැගිල්ල|එක්සත් ජනපද කැපිටල්]] වෙත ගමන් කරන ලෙසයි. විද්වතුන් සහ ඉතිහාසඥයන් [[Historical rankings of presidents of the United States|ට්‍රම්ප් ශ්‍රේණිගත කරන්නේ]] ඇමරිකානු ඉතිහාසයේ නරකම ජනාධිපතිවරුන්ගෙන් කෙනෙකු ලෙසය.

ධූරයෙන් ඉවත් වූ දා සිට, ට්‍රම්ප් රිපබ්ලිකන් පක්ෂයේ ආධිපත්‍යය දිගටම පවත්වා ගෙන යන අතර [[2024 එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරණය|2024 ජනාධිපතිවරණයේ]] දී නැවතත් ඔවුන්ගේ නාමයෝජනා වේ. 2024 මැයි මාසයේදී, නිව් යෝර්ක් හි ජූරි සභාවක් විසින් 2016 මැතිවරණයට බලපෑම් කිරීමේ උත්සාහයක් ලෙස [[Stormy Daniels–Donald Trump scandal|ස්ටෝමි ඩැනියල්ස්ට මුදල් ගෙවීමට]] අදාළ ව්‍යාපාරික වාර්තා ව්‍යාජ ලෙස සකස් කිරීමේ [[Prosecution of Donald Trump in New York|සාපරාධී චෝදනා 34කට ට්‍රම්ප් වැරදිකරු බව තීරණය කළ අතර]], ඔහුව වරදකරු කළ පළමු හිටපු එක්සත් ජනපද ජනාධිපති බවට පත් කළේය. අපරාධය. ඔහු [[FBI investigation into Donald Trump's handling of government documents|රහසිගත ලේඛන සාවද්‍ය ලෙස පරිහරණය කිරීම]] සහ 2020 ජනාධිපතිවරණය පෙරලා දැමීමේ උත්සාහයන් සම්බන්ධයෙන් තවත් අපරාධ 54 ක් සම්බන්ධයෙන් ඔහුට තවත් අධිකරණ බල ප්‍රදේශ තුනක අධිචෝදනා ගොනු කර ඇත. සිවිල් නඩු වලදී, ට්‍රම්ප් [[E. Jean Carroll v. Donald J. Trump|2023 දී ලිංගික අපයෝජන සහ අපකීර්තියට, 2024 දී අපහාසයට]] සහ [[New York business fraud lawsuit against the Trump Organization|2024 දී මූල්‍ය වංචාවලට]] වගකිව යුතු බව සොයා ගන්නා ලදී.

[[2024 එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරණය|2024 ජනාධිපතිවරණයේදී]], එවකට උපජනාධිපතිනිය වූ [[ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂය (එක්සත් ජනපදය)|ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂ]] අපේක්ෂිකා [[කමලා හැරිස්]] පරදවා, එක්සත් ජනපදයේ 47 වන ජනාධිපති ලෙස දෙවන ධුර කාලයක් දිනාගැනීමට ට්‍රම්ප් සමත් විය.

== පෞද්ගලික ජීවිතය ==

=== ළමා අවධිය ===
[[ගොනුව:Donald_Trump_NYMA.jpg|alt=A black-and-white photograph of Donald Trump as a teenager, smiling, wearing a dark pseudo-military uniform with various badges and a light-colored stripe crossing his right shoulder|thumb|ට්‍රම්ප් [[New York Military Academy|නිව් යෝර්ක් හමුදා ඇකඩමියේ]], 1964]]
වර්ෂ 1946 ජූනි මස 14 වන දින නිව්යෝක් නුවර ජනාවාසයක් වන ජමෙයිකා එස්ටේට්ස්, කුවින්ස් හි ට්‍රම්ප් උපත ලැබීය.&lt;ref name=&quot;horowitz&quot;&gt;{{cite news |last=Horowitz |first=Jason |date=September 22, 2015 |title=Donald Trump’s Old Queens Neighborhood Contrasts With the Diverse Area Around It |url=http://www.nytimes.com/2015/09/23/us/politics/donald-trumps-old-queens-neighborhood-now-a-melting-pot-was-seen-as-a-cloister.html |newspaper=[[The New York Times|New York Times]] |access-date=July 3, 2016 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jamaica&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.foxnews.com/projects/pdf/20110328125536753.pdf |title=Certificate of Birth: Donald John Trump |author=Jamaica Hospital |date=June 14, 1946 |website=[[Fox News Channel|FOX News]] |format=PDF |archiveurl=http://web.archive.org/web/20110409070650/http://www.foxnews.com/projects/pdf/20110328125536753.pdf |archivedate=March 28, 2011 |url-status=live |accessdate=July 3, 2016 }}&lt;/ref&gt; ඔහු ගෘහණියක් හා ධානපතිනියක&lt;ref name=&quot;auto5&quot;&gt;{{cite news |date=August 9, 2000 |title=Mary MacLeod Trump Philanthropist, 88 |url=http://www.nytimes.com/2000/08/09/nyregion/mary-macleod-trump-philanthropist-88.html |newspaper=[[The New York Times|New York Times]] |type=Obituary |access-date=July 3, 2016 }}&lt;/ref&gt; වූ මේරි ට්‍රම්ප් (විවාහයට පෙර මක්ලවුඩ්, 1912–2000) සහ ඉඩකඩම් සංවර්ධකයෙක් වූ ෆ්‍රෙඩ් ට්‍රම්ප් (1905–1999) යන විවාහක යුවලගේ ළමුන් පස් දෙනාගෙන් සතර වැන්නා ය.

මේරි ස්කොට්ලන්තයේ ලුවිස් දූපතේ පිහිටා ඇති ටොන්ග් ග්‍රාමයේ උපත ලැබූවකි.&lt;ref name=&quot;scottish&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.scottishroots.com/people/donald.php |title=Donald Trump |website=Scottish Roots Ancestral Research Service |accessdate=February 12, 2014 }}&lt;/ref&gt; වර්ෂ 1930 දී ඇයට වයස අවුරුදු 18 දී අමෙරිකාවට සංක්‍රමණය කළ  ඇය එහිදී ගෘහ සේවිකාවක් ලෙස වසර හතරකට වඩා වැඩි කාලයක් සේවය කළා ය.&lt;ref name = &quot;mary1&quot;&gt;{{cite news |last=Hannan |first=Martin |date=May 21, 2016 |title=The mysterious Mary Trump: The full untold story of how a young Scotswoman escaped to New York and raised a US presidential candidate |url=http://www.thenational.scot/news/the-mysterious-mary-trump-the-full-untold-story-of-how-a-young-scotswoman-escaped-to-new-york-and-raised-a-us-presidential-candidate.17824 |newspaper=[[The National (Scotland)|The National]] |location=[[Glasgow]] }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;mary2&quot;&gt;{{cite news |last=Hannan |first=Martin |date=May 21, 2016 |title= An inconvenient truth? Donald Trump’s Scottish mother was a low-earning migrant |url= http://www.thenational.scot/news/an-inconvenient-truth-donald-trumps-scottish-mother-was-a-low-earning-migrant.17822 |newspaper=[[The National (Scotland)|The National]] |location=[[Glasgow]] }}&lt;/ref&gt; එහි දී ෆ්‍රෙඩ්ව දැන හඳුනාගත් ඇය 1936 දී ඔහු සමග විවාහ වී කුවින්ස් හි පිහිටි ජමෙයිකා එස්ටේට්ස් හි පදිංචි වූවා ය. කාලයාගේ ඇවෑමෙන් ෆ්‍රෙඩ් නගරයේ විශාලතම ඉඩකඩම් සංවර්ධකයෙක් විය.&lt;ref name=&quot;auto5&quot;/&gt;&lt;ref name=Frates24Aug&gt;{{cite news |url=http://www.cnn.com/2015/08/24/politics/donald-trump-immigrant-wives/ |title=Donald Trump's immigrant wives |date=August 24, 2015 |accessdate=September 3, 2015 |first=Chris |last=Frates |publisher=CNN}}&lt;/ref&gt; වර්ෂ 1942 මාර්තු මස 10 වන දින මේරි එක්සත් ජනපද පුරවැසිභාවය ලැබුවා ය.&lt;ref name=&quot;mary1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;mary2&quot; /&gt;

== පෞද්ගලික ජීවිතය ==

=== පවුල ===
ට්‍රම්ප් 1946 ජුනි 14 වන දින නිව් යෝර්ක් නගරයේ [[Queens|ක්වීන්ස්]] හි [[Jamaica Hospital Medical Center|ජැමෙයිකාවේ රෝහලේදී]] උපත ලැබීය,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://abcnews.go.com/Politics/donald-trump-embraces-birther/story?id=13240431|title=Donald Trump Steps Up Calls for Obama to Release Birth Certificate|date=March 28, 2011|work=[[ABC News (United States)|ABC News]]|access-date=September 11, 2024}}&lt;/ref&gt; [[Fred Trump|ෆ්‍රෙඩ් ට්‍රම්ප්]] සහ [[Mary Anne MacLeod Trump|මේරි ඈන් මැක්ලියෝඩ් ට්‍රම්ප්ගේ]] සිව්වන දරුවා ලෙස. ඔහු වැඩිමහල් සහෝදර සහෝදරියන් වන [[Maryanne Trump Barry|Maryanne]], [[Fred Trump Jr.|Fred Jr.]], සහ Elizabeth සහ බාල සොහොයුරා වන [[Robert Trump|Robert]] සමඟ Queens හි [[Jamaica Estates, Queens|Jamaica Estates]] අසල්වැසි ප්‍රදේශයේ හැදී වැඩුණු අතර, ළදරු පාසලේ සිට හත්වන ශ්‍රේණිය දක්වා පෞද්ගලික [[Kew-Forest School|Kew-Forest පාසලට]] ඇතුළත් විය.{{Sfn|Kranish|Fisher|2017}}&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/young-donald-trump-military-school/2016/06/22/f0b3b164-317c-11e6-8758-d58e76e11b12_story.html|title=Confident. Incorrigible. Bully: Little Donny was a lot like candidate Donald Trump|last=Schwartzman|first=Paul|date=June 22, 2016|work=[[The Washington Post]]|access-date=June 2, 2024|last2=Miller|first2=Michael E.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/09/23/us/politics/donald-trumps-old-queens-neighborhood-now-a-melting-pot-was-seen-as-a-cloister.html|title=Donald Trump's Old Queens Neighborhood Contrasts With the Diverse Area Around It|last=Horowitz|first=Jason|date=September 22, 2015|work=[[The New York Times]]|access-date=November 7, 2018}}&lt;/ref&gt; වයස අවුරුදු 13 දී ඔහු [[New York Military Academy|නිව් යෝර්ක් හමුදා ඇකඩමිය]], පෞද්ගලික බෝඩිමට ඇතුළත් විය.{{Sfn|Kranish|Fisher|2017}} 1964 දී ඔහු [[Fordham University|Fordham විශ්වවිද්‍යාලයට]] ඇතුළත් විය. වසර දෙකකට පසු, ඔහු [[University of Pennsylvania|පෙන්සිල්වේනියා විශ්ව විද්‍යාලයේ]] [[Wharton School|වෝර්ටන් පාසලට]] මාරු කර 1968 මැයි මාසයේදී ආර්ථික විද්‍යාව පිළිබඳ විද්‍යාවේදී උපාධියක් ලබා ගත්තේ ය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://archives.upenn.edu/wp-content/uploads/2018/04/commencement-program-1968.pdf|title=Two Hundred and Twelfth Commencement for the Conferring of Degrees|date=May 20, 1968|work=[[University of Pennsylvania]]|access-date=March 31, 2023|pages=19–21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bostonglobe.com/news/nation/2015/08/28/donald-trump-was-bombastic-even-wharton-business-school/3FO0j1uS5X6S8156yH3YhL/story.html|title=Even in college, Donald Trump was brash|last=Viser|first=Matt|date=August 28, 2015|work=[[The Boston Globe]]|access-date=May 28, 2018}}&lt;/ref&gt; 2015 දී ට්‍රම්ප්ගේ නීතිඥයා ට්‍රම්ප්ගේ විද්‍යාලවලට, ඔහුගේ උසස් පාසලට සහ [[College Board|විද්‍යාල මණ්ඩලයට]] ඔහුගේ අධ්‍යයන වාර්තා නිකුත් කළහොත් නීතිමය ක්‍රියාමාර්ග ගන්නා බවට තර්ජනය කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/02/27/us/politics/trump-school-grades.html|title=Michael Cohen Says Trump Told Him to Threaten Schools Not to Release Grades|last=Ashford|first=Grace|date=February 27, 2019|work=[[The New York Times]]|access-date=June 9, 2019}}&lt;/ref&gt;

විද්‍යාලයේ සිටියදී ට්‍රම්ප් [[වියට්නාම් යුද්ධය|වියට්නාම් යුද්ධයේ දී]] ශිෂ්‍ය [[Conscription in the United States|කෙටුම්පත්]] හතරක් ලබා ගත්තේ ය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.cbsnews.com/news/donald-trump-avoided-vietnam-with-deferments-records-show|title=Donald Trump avoided Vietnam with deferments, records show|last=Montopoli|first=Brian|date=April 29, 2011|work=[[CBS News]]|access-date=July 17, 2015}}&lt;/ref&gt; 1966 දී, වෛද්‍ය පරීක්ෂණයක් මත ඔහු හමුදා සේවයට සුදුසු යැයි සලකනු ලැබූ අතර, 1968 ජූලි මාසයේදී, ප්‍රාදේශීය කෙටුම්පත් මණ්ඩලයක් ඔහුව සේවය කිරීමට සුදුස්සෙකු ලෙස වර්ගීකරණය කළේ ය.&lt;ref name=&quot;defer&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/national-security/questions-linger-about-trumps-draft-deferments-during-vietnam-war/2015/07/21/257677bc-2fdd-11e5-8353-1215475949f4_story.html|title=Questions linger about Trump's draft deferments during Vietnam War|last=Whitlock|first=Craig|date=July 21, 2015|work=[[The Washington Post]]|access-date=April 2, 2017|author-link=Craig Whitlock}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.archives.gov/foia/donald-trump-selective-service-draft-card.html|title=Donald John Trump's Selective Service Draft Card and Selective Service Classification Ledger|date=March 14, 2019|work=[[National Archives and Records Administration|National Archives]]|access-date=September 23, 2019}} – via [[Freedom of Information Act (United States)|Freedom of Information Act (FOIA)]]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;feet&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/08/02/us/politics/donald-trump-draft-record.html|title=Donald Trump's Draft Deferments: Four for College, One for Bad Feet|last=Eder|first=Steve|date=August 1, 2016|work=[[The New York Times]]|access-date=August 2, 2016|last2=Philipps|first2=Dave|author-link2=David Philipps}}&lt;/ref&gt; 1968 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී, ඔහු {{වෙළීනොමැත|1-Y}} වර්ගීකරණය කරන ලදී, [[Bone spurs|අස්ථි ස්පර්ස්]] සඳහා කොන්දේසි සහිත වෛද්‍ය ප්‍රමාදයක්,&lt;ref name=&quot;defer&quot; /&gt; සහ 1972 දී, ඔහු {{වෙළීනොමැත|4-F}} ලෙස නැවත වර්ග කරන ලදී, හමුදා සේවයට නුසුදුසු, ඔහුව ස්ථිරවම නුසුදුස්සකු කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;feet&quot; /&gt;

=== පවුල ===
1977 දී ට්‍රම්ප් චෙක් ජාතික නිරූපිකාවක් [[Ivana Zelníčková|වන Ivana Zelníčkova]] සමඟ විවාහ විය.{{Sfn|Blair|2015}} ඔවුන්ට දරුවන් තිදෙනෙක් සිටියහ: [[Donald Trump Jr.|ඩොනල්ඩ් ජූනියර්]] (උපත 1977), [[Ivanka Trump|ඉවන්කා]] (1981), සහ [[Eric Trump|එරික්]] (1984). නිළි [[Marla Maples]] සමඟ ට්‍රම්ප්ගේ සම්බන්ධය හේතුවෙන් 1990 දී මෙම යුවළ දික්කසාද විය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1990/12/12/nyregion/trumps-get-divorce-next-who-gets-what.html|title=Trumps Get Divorce; Next, Who Gets What?|last=Baron|first=James|date=December 12, 1990|work=[[The New York Times]]|access-date=March 5, 2023}}&lt;/ref&gt; ට්‍රම්ප් සහ මේපල්ස් 1993 දී විවාහ වූ අතර 1999 දී දික්කසාද විය. ඔවුන්ට එක් දියණියක් සිටී, [[Tiffany Trump|ටිෆනි]] (උපත 1993), ඇය හැදී වැඩුණේ කැලිෆෝනියාවේ මේපල්ස් විසිනි.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://usatoday.com/story/news/politics/onpolitics/2016/07/19/who-is-tiffany-trump/87321708/|title=Get to know Donald's other daughter: Tiffany Trump|last=Hafner|first=Josh|date=July 19, 2016|work=[[USA Today]]|access-date=July 10, 2022}}&lt;/ref&gt; 2005 දී ට්‍රම්ප් ස්ලෝවේනියානු නිරූපිකාවක් [[මලානියා ට්‍රම්ප්|වන මෙලනියා ක්නාස්]] සමඟ විවාහ විය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A40186-2005Jan26.html|title=Donald Trump, Settling Down|last=Brown|first=Tina|date=January 27, 2005|work=[[The Washington Post]]|access-date=May 7, 2017|author-link=Tina Brown}}&lt;/ref&gt; ඔවුන්ට එක් පුතෙක් සිටී, [[Barron Trump|බැරන්]] (උපත 2006).&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://cnn.com/2013/07/04/us/donald-trump-fast-facts/|title=Donald Trump Fast Facts|date=July 2, 2021|work=[[CNN]]|access-date=September 29, 2021}}&lt;/ref&gt;

=== ආගම ===
1970 ගණන්වලදී, ට්‍රම්ප්ගේ දෙමාපියන් [[Reformed Church in America|ඇමරිකාවේ ප්‍රතිසංස්කරණ පල්ලියේ]] කොටසක් වන [[Marble Collegiate Church|Marble Colegiate පල්ලියට]] සම්බන්ධ විය.&lt;ref name=&quot;BarronNYT&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/09/06/nyregion/donald-trump-marble-collegiate-church-norman-vincent-peale.html|title=Overlooked Influences on Donald Trump: A Famous Minister and His Church|last=Barron|first=James|date=September 5, 2016|work=[[The New York Times]]|access-date=October 13, 2016|author-link=James Barron (journalist)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WaPo.March.18.17&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/how-trump-got-religion--and-why-his-legendary-ministers-son-now-rejects-him/2016/01/21/37bae16e-bb02-11e5-829c-26ffb874a18d_story.html|title=How Trump got religion – and why his legendary minister's son now rejects him|last=Schwartzman|first=Paul|date=January 21, 2016|work=[[The Washington Post]]|access-date=March 18, 2017}}&lt;/ref&gt; ඔහු ඉරිදා පාසලට ගිය අතර 1959 දී [[First Presbyterian Church in Jamaica|ජැමෙයිකාවේ ක්වීන්ස් හි පළමු ප්‍රෙස්බිටේරියන් දේවස්ථානයේදී]] ඔහුව [[Confirmation|ස්ථිර කරන]] ලදී.&lt;ref name=&quot;BarronNYT&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;inactive&quot;&gt;{{Cite news|url=https://cnn.com/2015/08/28/politics/donald-trump-church-member/|title=Church says Donald Trump is not an 'active member'|last=Scott|first=Eugene|date=August 28, 2015|work=[[CNN]]|access-date=September 14, 2022|author-link=Eugene Scott (journalist)}}&lt;/ref&gt; 2015 දී, ඔහු [[Presbyterian Church (USA)|ප්‍රෙස්බිටේරියන්]] කෙනෙකු බවත්, මාබල් කොලෙජියට් පල්ලියට ගිය බවත් කීවේය; පල්ලිය පැවසුවේ ඔහු ක්‍රියාකාරී සාමාජිකයෙකු නොවන බවයි.&lt;ref name=&quot;inactive&quot; /&gt; 2019 දී, ඔහු තම පුද්ගලික දේවගැති, ටෙලිවාන්ජලිස්ට් [[Paula White|පෝලා වයිට්]], ධවල මන්දිරයේ [[Office of Public Liaison|මහජන සම්බන්ධතා කාර්යාලයට]] පත් කළේ ය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/10/31/us/politics/paula-white-trump.html|title=Paula White, Trump's Personal Pastor, Joins the White House|last=Peters|first=Jeremy W.|date=October 31, 2019|work=[[The New York Times]]|access-date=September 29, 2021|last2=Haberman|first2=Maggie|author-link=Jeremy W. Peters|author-link2=Maggie Haberman}}&lt;/ref&gt; 2020 දී, ඔහු [[Non-denominational Christian|නිකාය නොවන කිතුනුවකු]] ලෙස හඳුනාගෙන ඇති බව පැවසීය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://religionnews.com/2020/10/23/exclusive-trump-confirmed-a-presbyterian-now-identifies-as-non-denominational-christian/|title=Exclusive: Trump, confirmed a Presbyterian, now identifies as 'non-denominational Christian'|last=Jenkins|first=Jack|date=October 23, 2020|work=[[Religion News Service]]|access-date=September 29, 2021|last2=Mwaura|first2=Maina}}&lt;/ref&gt;

=== සෞඛ්‍යය පුරුදු ===
ට්‍රම්ප් පවසන්නේ තමන් කිසිවිටෙක මත්පැන් පානය කර නොමැති බවත්, සිගරට් පානය කර නොමැති බවත්, මත්ද්‍රව්‍ය භාවිත කර නොමැති බවත්ය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/10/30/us/trump-biden-alcohol.html|title=In Trump and Biden, a Choice of Teetotalers for President|last=Nagourney|first=Adam|date=October 30, 2020|work=[[The New York Times]]|access-date=February 5, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/politics/kavanaugh-likes-beer--but-trump-is-a-teetotaler-he-doesnt-like-drinkers/2018/10/02/783f585c-c674-11e8-b1ed-1d2d65b86d0c_story.html|title=Kavanaugh likes beer — but Trump is a teetotaler: 'He doesn't like drinkers.'|last=Parker|first=Ashley|date=October 2, 2018|work=[[The Washington Post]]|access-date=February 5, 2021|last2=Rucker|first2=Philip}}&lt;/ref&gt; ඔහු දිනකට පැය හතරක් පහක් පමණ නිදා ගනී.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://globalnews.ca/news/3970379/donald-trump-sleep-hours-night/|title=Donald Trump sleeps 4-5 hours each night; he's not the only famous 'short sleeper'|last=Dangerfield|first=Katie|date=January 17, 2018|work=[[Global News]]|access-date=February 5, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Almond|first=Douglas|last2=Du|first2=Xinming|date=December 2020|title=Later bedtimes predict President Trump's performance|journal=[[Economics Letters]]|volume=197|doi=10.1016/j.econlet.2020.109590|issn=0165-1765|pmc=7518119|pmid=33012904}}&lt;/ref&gt; ඔහු ගොල්ෆ් ක්‍රීඩාව ඔහුගේ &quot;ප්‍රාථමික ව්‍යායාමය&quot; ලෙස හැඳින්වූ නමුත් සාමාන්‍යයෙන් පාඨමාලාවේ ඇවිදින්නේ නැත.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://thegolfnewsnet.com/golfnewsnetteam/2018/07/14/donald-trump-exercise-golf-cart-turnberry-110166/|title=Donald Trump says he gets most of his exercise from golf, then uses cart at Turnberry|last=Ballengee|first=Ryan|date=July 14, 2018|work=Golf News Net|access-date=July 4, 2019}}&lt;/ref&gt; ඔහු ව්‍යායාම කිරීම බලශක්ති නාස්තියක් ලෙස සලකයි, මන්ද ශරීරය &quot;බැටරියක් වැනි, සීමිත ශක්ති ප්‍රමාණයක් සහිත&quot;, ව්‍යායාම මගින් ක්ෂය වන බව ඔහු විශ්වාස කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/national/health-science/trump-thinks-that-exercising-too-much-uses-up-the-bodys-finite-energy/2017/05/12/bb0b9bda-365d-11e7-b4ee-434b6d506b37_story.html|title=Trump thinks that exercising too much uses up the body's 'finite' energy|last=Rettner|first=Rachael|date=May 14, 2017|work=[[The Washington Post]]|access-date=September 29, 2021}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|O'Donnell|Rutherford|1991}} 2015 දී, ට්‍රම්ප්ගේ ප්‍රචාරක ව්‍යාපාරය ඔහුගේ දිගුකාලීන පෞද්ගලික වෛද්‍යවරයා වන [[හැරල්ඩ් බෝන්ස්ටයින්|හැරල්ඩ් බෝන්ස්ටයින්ගේ]] ලිපියක් නිකුත් කරමින්, ට්‍රම්ප් &quot;මෙතෙක් මෙතෙක් ජනාධිපති ධුරයට තේරී පත් වූ සෞඛ්‍ය සම්පන්නම පුද්ගලයා වනු ඇත&quot; යනුවෙන් ප්‍රකාශ කළේ ය.&lt;ref name=&quot;dictation&quot;&gt;{{Cite news|url=https://cnn.com/2018/05/01/politics/harold-bornstein-trump-letter/|title=Exclusive: Bornstein claims Trump dictated the glowing health letter|last=Marquardt|first=Alex|date=May 1, 2018|work=[[CNN]]|access-date=May 20, 2018|last2=Crook|first2=Lawrence III}}&lt;/ref&gt; 2018 දී, බෝර්න්ස්ටයින් පැවසුවේ ට්‍රම්ප් විසින් ලිපියේ අන්තර්ගතය නියම කර ඇති බවත්, ට්‍රම්ප්ගේ නියෝජිතයින් තිදෙනෙකු 2017 පෙබරවාරි මාසයේදී වෛද්‍ය කාර්යාලයට කළ වැටලීමකදී ඔහුගේ වෛද්‍ය වාර්තා අල්ලා ගත් බවත්ය.&lt;ref name=&quot;dictation&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/trump-doc-says-trump-bodyguard-lawyer-raided-his-office-took-n870351|title=Trump doctor Harold Bornstein says bodyguard, lawyer 'raided' his office, took medical files|last=Schecter|first=Anna|date=May 1, 2018|work=[[NBC News]]|access-date=June 6, 2019}}&lt;/ref&gt;

=== ධනය ===
[[ගොනුව:State Visit of King Fahd of Saudi Arabia State Dinner Receiving Line with Ivana Trump and Donald Trump in East Room - DPLA - 1a44d05819eab8ba3dcf7a6883ad92ba.jpg|alt=Ivana Trump and King Fahd shake hands, with Ronald Reagan standing next to them smiling. All are in black formal attire.|thumb|එක්සත් ජනපද ජනාධිපති [[රොනල්ඩ් රේගන්]] සහ ජනාධිපති ආර්යාව [[නැන්සි රේගන්]] සමඟ 1985 දී [[Fahd of Saudi Arabia|සෞදි අරාබියේ ෆාඩ්]] රජු වෙනුවෙන් රාජ්‍ය රාත්‍රී භෝජන සංග්‍රහයක පිළිගැනීමේ පේළියේ ට්‍රම්ප් (දකුණුපස) සහ බිරිඳ ඉවානා]]
1982 දී ට්‍රම්ප්, ඔහුගේ පවුලේ ඇස්තමේන්තුගත ඩොලර් 200 ක කොටසක් තබා ගැනීම සඳහා ධනවත් පුද්ගලයින්ගේ මුල් ''[[Forbes|ෆෝබ්ස්]]'' ලැයිස්තුවක් සාදන ලදී.&amp;nbsp;මිලියනයක ශුද්ධ වටිනාකම (ඩොලර් {{Inflation|US|200|1982}} ට සමාන වේ&amp;nbsp;මිලියන {{Inflation-year|US}} දී). [32] 1980 ගණන්වල ඔහුගේ පාඩු නිසා 1990 සහ 1995 අතර ඔහු ලැයිස්තුවෙන් ඉවත් විය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2005/10/23/business/yourmoney/whats-he-really-worth.html|title=What's He Really Worth?|last=O'Brien|first=Timothy L.|date=October 23, 2005|work=[[The New York Times]]|access-date=February 25, 2016|author-link=Timothy L. O'Brien}}&lt;/ref&gt; 2015 ජූලි මාසයේ දී [[Federal Election Commission|FEC]] වෙත අනිවාර්ය මූල්‍ය හෙළිදරව් කිරීමේ වාර්තාව ගොනු කිරීමෙන් පසු ඔහු ඩොලර් 10 ක පමණ ශුද්ධ වටිනාකමක් නිවේදනය කළේ ය.&amp;nbsp;බිලියන. FEC විසින් නිකුත් කරන ලද වාර්තා අවම වශයෙන් ඩොලර් 1.4 ක් පෙන්නුම් කරයි&amp;nbsp;බිලියන වත්කම් සහ ඩොලර් 265 කි&amp;nbsp;මිලියනයක වගකීම්.&lt;ref name=&quot;disclosure&quot;&gt;{{Cite news|url=https://cnn.com/2015/07/22/politics/donald-trump-personal-financial-disclosure/|title=Donald Trump's 92-page financial disclosure released|last=Diamond|first=Jeremy|date=July 22, 2015|work=[[CNN]]|access-date=September 14, 2022|last2=Frates|first2=Chris}}&lt;/ref&gt; ''ෆෝබ්ස්'' ඇස්තමේන්තු කළේ ඔහුගේ ශුද්ධ වටිනාකම ඩොලර් 1.4 කින් පහත වැටී ඇති බවයි&amp;nbsp;2015 සහ 2018 අතර බිලියන&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.businessinsider.com/trump-forbes-wealthiest-people-in-the-us-list-2018-10|title=Trump has fallen 138 spots on Forbes' wealthiest-Americans list, his net worth down over $1 billion, since he announced his presidential bid in 2015|last=Walsh|first=John|date=October 3, 2018|work=[[Business Insider]]|access-date=October 12, 2021}}&lt;/ref&gt; ඔවුන්ගේ 2024 ප්‍රකෝටිපතියන් ශ්‍රේණිගත කිරීමේදී ට්‍රම්ප්ගේ ශුද්ධ වටිනාකම ඩොලර් 2.3 ක් ලෙස ගණන් බලා ඇත.&amp;nbsp;බිලියන (ලෝකයේ 1,438 වැනි) &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.forbes.com/profile/donald-trump/?list=billionaires|title=Profile Donald Trump|work=[[Forbes]]|access-date=March 28, 2024|year=2024}}&lt;/ref&gt;

ට්‍රම්ප් බොහෝ විට පවසා ඇත්තේ තම පියාගෙන් “ඩොලර් මිලියනයක කුඩා ණයක්” ලබාගෙන තමා සිය වෘත්තීය ජීවිතය ආරම්භ කළ බවත් එය පොලී සමඟ ආපසු ගෙවිය යුතු බවත්ය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.cnbc.com/2015/10/26/donald-trump-my-dad-gave-me-a-small-loan-of-1-million-to-get-started.html|title=Donald Trump: My dad gave me 'a small loan' of $1 million to get started|last=Stump|first=Scott|date=October 26, 2015|work=[[CNBC]]|access-date=November 13, 2016}}&lt;/ref&gt; ඔහු වයස අවුරුදු අට වන විට කෝටිපතියෙකු වූ අතර අවම වශයෙන් ඩොලර් 60 ක් ණයට ගත්තේය&amp;nbsp;ඔහුගේ පියාගෙන් මිලියනයක්, එම ණය ආපසු ගෙවීමට බොහෝ දුරට අසමත් වූ අතර තවත් ඩොලර් 413ක් ලැබිණි&amp;nbsp;මිලියනයක් (උද්ධමනය සඳහා සකස් කරන ලද ඩොලර් 2018) ඔහුගේ පියාගේ සමාගමෙන්.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/10/02/us/politics/donald-trump-wealth-fred-trump.html|title=11 Takeaways From The Times's Investigation into Trump's Wealth|last=Barstow|first=David|date=October 2, 2018|work=[[The New York Times]]|access-date=October 3, 2018|last2=Craig|first2=Susanne|last3=Buettner|first3=Russ|author-link=David Barstow|author-link2=Susanne Craig}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tax_Schemes&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/interactive/2018/10/02/us/politics/donald-trump-tax-schemes-fred-trump.html|title=Trump Engaged in Suspect Tax Schemes as He Reaped Riches From His Father|last=Barstow|first=David|date=October 2, 2018|work=[[The New York Times]]|access-date=October 2, 2018|last2=Craig|first2=Susanne|last3=Buettner|first3=Russ|author-link=David Barstow|author-link2=Susanne Craig}}&lt;/ref&gt; 2018 දී, ඔහු සහ ඔහුගේ පවුලේ අය බදු වංචාවක් සිදු කර ඇති බව වාර්තා වූ අතර, [[New York State Department of Taxation and Finance|නිව් යෝර්ක් ප්‍රාන්ත බදු සහ මුදල් දෙපාර්තමේන්තුව]] පරීක්ෂණයක් ආරම්භ කළේ ය.&lt;ref name=&quot;Tax_Schemes&quot; /&gt; ඔහුගේ ආයෝජන කොටස් සහ නිව් යෝර්ක් දේපල වෙලඳපොලවල් දුර්වල විය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.economist.com/news/united-states/21693230-enigma-presidential-candidates-business-affairs-tower-white|title=From the Tower to the White House|date=February 20, 2016|work=[[The Economist]]|access-date=February 29, 2016|quote=Mr Trump's performance has been mediocre compared with the stockmarket and property in New York.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/wonk/wp/2016/02/29/the-myth-and-the-reality-of-donald-trumps-business-empire/|title=The myth and the reality of Donald Trump's business empire|last=Swanson|first=Ana|date=February 29, 2016|work=[[The Washington Post]]|access-date=September 29, 2021}}&lt;/ref&gt; ''ෆෝබ්ස්'' 2018 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී ඇස්තමේන්තු කළේ ඔහුගේ ශුද්ධ වටිනාකම ඩොලර් 4.5 සිට පහත වැටී ඇති බවයි&amp;nbsp;බිලියන 2015 දී ඩොලර් 3.1 දක්වා&amp;nbsp;බිලියන 2017 සහ ඔහුගේ නිෂ්පාදන බලපත්‍ර ආදායම ඩොලර් 23 කි&amp;nbsp;මිලියන සිට ඩොලර් 3 දක්වා&amp;nbsp;මිලියන.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.forbes.com/sites/danalexander/2018/10/02/how-trump-is-tryingand-failingto-get-rich-off-his-presidency/|title=How Trump Is Trying—And Failing—To Get Rich Off His Presidency|last=Alexander|first=Dan|date=October 2, 2018|work=[[Forbes]]|access-date=September 29, 2021|last2=Peterson-Whithorn|first2=Chase}}&lt;/ref&gt;

1985 සිට 1994 දක්වා [[Tax returns of Donald Trump|ට්‍රම්ප්ගේ බදු ප්‍රතිලාභ]] පෙන්නුම් කරන්නේ ශුද්ධ පාඩුව ඩොලර් 1.17 කි.&amp;nbsp;බිලියන. පාඩු අනෙකුත් සෑම ඇමරිකානු බදු ගෙවන්නෙකුටම වඩා වැඩි විය. 1990 සහ 1991 පාඩු ඩොලර් 250 කට වඩා වැඩිය&amp;nbsp;සෑම වසරකම මිලියනය ආසන්නතම බදු ගෙවන්නන් මෙන් දෙගුණයකටත් වඩා වැඩි විය. 1995 දී ඔහුගේ වාර්තා වූ පාඩුව ඩොලර් 915.7 කි&amp;nbsp;මිලියන (ඩොලර් {{Inflation|US|.9157|1995}} ට සමාන වේ&amp;nbsp;බිලියන {{Inflation-year|US}} දී).&lt;ref name=&quot;Buettner-190508&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/interactive/2019/05/07/us/politics/donald-trump-taxes.html|title=Decade in the Red: Trump Tax Figures Show Over $1 Billion in Business Losses|last=Buettner|first=Russ|date=May 7, 2019|work=[[The New York Times]]|access-date=May 8, 2019|last2=Craig|first2=Susanne|author-link2=Susanne Craig}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2019/05/trump-taxes/588967/|title=The Secret That Was Hiding in Trump's Taxes|last=Friedersdorf|first=Conor|date=May 8, 2019|work=[[The Atlantic]]|access-date=May 8, 2019|author-link=Conor Friedersdorf}}&lt;/ref&gt;

2020 දී, ''නිව් යෝර්ක් ටයිම්ස්,'' දශක දෙකක් පුරා විහිදෙන ට්‍රම්ප්ගේ බදු තොරතුරු ලබා ගත්තේය. ට්‍රම්ප් ඩොලර් මිලියන සිය ගණනක පාඩුවක් වාර්තා කළ බව එහි වාර්තාකරුවන් සොයා ගත්හ. 2010 සිට ඔහු ඩොලර් 287 ආපසු ගෙවීමට ද අසමත් විය&amp;nbsp;මිලියනයක් ණය. 2020 ට පෙර වසර 15 තුළ, ට්‍රම්ප්, ව්‍යාපාර පාඩු සඳහා [[Tax credit|බදු බැර]] භාවිතා කරමින්, එම වසර 10 තුළ කිසිදු ආදායම් බදු සහ 2016 සහ 2017 දී ඩොලර් 750 බැගින් ගෙවා නැත. ඔහු ඩොලර් 100 ක් ඇතුළු වත්කම්වලට එරෙහිව විකිණීමෙන් සහ ණයට ගැනීමෙන් ඔහුගේ ව්‍යාපාරවල පාඩු සමතුලිත කළේය&amp;nbsp;[[Trump Tower#2000s to present|ට්‍රම්ප් කුළුණේ මිලියනයක උකසක් (2022 දී ප්‍රතිමූල්‍යකරණය කරන ලදී)]] සහ ඩොලර් 200කට වඩා ඈවර කිරීම&amp;nbsp;මිලියනයක කොටස් සහ බැඳුම්කර. ඔහු පුද්ගලිකව ඩොලර් 421 ක් සහතික කළේය&amp;nbsp;මිලියනයක ණය, ඉන් වැඩි කොටසක් 2024 වන විට ගෙවිය යුතු ය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/interactive/2020/09/27/us/donald-trump-taxes.html|title=Long-concealed Records Show Trump's Chronic Losses And Years Of Tax Avoidance|last=Buettner|first=Russ|date=September 27, 2020|work=[[The New York Times]]|access-date=September 28, 2020|last2=Craig|first2=Susanne|last3=McIntire|first3=Mike|author-link2=Susanne Craig}}&lt;/ref&gt;

== දේශපාලනය ==
=== ඝාතන ප්‍රයත්නය ===
2024 ජූලි 13 දින [[පෙන්සිල්වේනියා|පෙන්සිල්වේනියා ජනපදයේ]] බට්ලර් හි දී සිය මැතිවරණ ප්‍රචාරණ රැළියක් අමතමින් සිටිය දී නාඳුනන තුවක්කුකරුවෙකු විසින් එල්ල කරන ලද වෙඩි ප්‍රහාරයකින් ට්‍රම්ප් ගේ දකුණු කනට තුවාල සිදුවිය. වෙඩික්කරුවා 20-හැවිරිදි [[තෝමස් මැතිව් කෲක්ස්]] ලෙස පසුව හඳුනාගත් අතර, ඇමරිකානු රහස්‍ය සේවයේ ස්නයිපර් වෙඩික්කරුවන් විසින් ඔහුව එම ස්ථානයේදීම ඝාතනය කරන ලදී. වෙඩි ප්‍රහාරයෙන් පසුව වේදිකාවේ සිට රහස්‍ය සේවා නිලාධාරීන් විසින් ඉවතට කැඳවාගෙන යන අවස්ථාවේ දී, ලේ තැවරුණු මුහුණක් සහිතව සිටි ට්‍රම්ප් සිය මිට මෙලවූ දකුණත ඉහලට ඔසවා ''&quot;ෆයිට්!&quot; (&quot;සටන් කරන්න&quot;)'' යනුවෙන් තෙවරක් මිමිණූ අතර, එම අවස්ථාවේ ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස් ප්‍රවෘත්ති සේවයේ එවන් වූචි විසින් ඇමරිකානු ධජය පසුබිම් කරගනිමින් ලබාගත් ඓතිහාසික ඡායාරූපය සමාජ මාධ්‍ය තුල දැඩි ලෙස සංසරණය විය. ට්‍රම්ප් අසල පිහිටි බට්ලර් අනුස්මරණ රෝහල වෙත ඇතුල් කරන ලද අතර, ඉන් දින දෙකකට පසු ඔහු [[මිල්වොකී]] හි දී පැවැත්වුණු රිපබ්ලිකන් ජාතික සම්මේලනයට ද සහභාගී විය. එහිදී ඔහුගේ දකුණු කනට වෙළුම් පටි යොදා ඇති ආකාරය නිරීක්ෂණය විය.

== සටහන් ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;reflist reflist-lower-alpha&quot;&gt;&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;&lt;/div&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist}}

== භාහිර සබැඳි ==
{{Library resources box|by=yes}}
&lt;!-- Please be cautious about adding external links.
See Wikipedia:External links and Wikipedia:Spam for details.
If there are already suitable links, propose additions or replacements on the article's talk page or submit your link to the relevant category at DMOZ (dmoz.org) and link there using {{Dmoz}}. --&gt;
* [https://www.thetrumparchive.com/ Archive of Donald Trump's tweets]&lt;!-- DO NOT CHANGE without prior consensus; see [[Talk:Donald Trump#Current consensus]], item 9. --&gt;
* {{C-SPAN}}
* {{IMDb name}}
* [https://archive.org/details/trumparchive Donald Trump] on the [[Internet Archive]]
* [https://www.whitehouse.gov/about-the-white-house/presidents/donald-j-trump/ Donald Trump's page on whitehouse.gov] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210519072258/https://www.whitehouse.gov/about-the-white-house/presidents/donald-j-trump/ |date=2021-05-19 }}

{{Donald Trump}}
{{Time Persons of the Year}}
{{US presidents}}
{{#invoke:navboxes|top
|title = Offices and distinctions
|state = collapsed}}
{{s-start}}
{{s-ppo}}
{{s-bef|before=[[Mitt Romney]]}}
{{s-ttl|title=[[Republican Party (United States)|Republican]] [[List of United States Republican Party presidential tickets|nominee]] for President of the United States|years=[[2016 United States presidential election|2016]], [[2020 United States presidential election|2020]], [[2024 United States presidential election|2024]] }}
{{s-non|reason=Most recent}}
{{s-break}}
{{s-off|usa}}
{{s-bef|before=[[Barack Obama]]}}
{{s-ttl|title=[[President of the United States]]|years=2017–2021}}
{{s-aft|after=[[Joe Biden]]}}
{{s-break}}
{{s-prec|usa}}
{{s-bef|before=[[Barack Obama]]|as=former president}}
{{s-ttl|title=[[United States order of precedence|Order of precedence of the United States]]&lt;br /&gt;''former president''|years=}}
{{s-aft|after=[[Dan Quayle]]&lt;br /&gt;''former vice president''|reason=Most Recent}}
{{s-end}}
{{#invoke:navboxes|bottom}}
{{Trump media}}
{{#invoke:Authority control|authorityControl}}
{{Subject bar
|commons = y
|n = y
|n-search = Category:Donald Trump
|wikt = y
|wikt-search = Category:en:Donald Trump
|q = y
|s = y
|s-search = Author:Donald John Trump
|d = y
|d-search = Q22686
|portal1=Biography|portal2=Business|portal3=Conservatism|portal4=Politics|portal5=United States}}

[[ප්‍රවර්ගය:ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්| ]]
[[Category:1946 births]]
[[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]]
[[Category:Trumpism|*]]
[[Category:20th-century American businesspeople]]
[[Category:21st-century American businesspeople]]
[[Category:21st-century American criminals]]
[[Category:21st-century Florida politicians]]
[[ප්‍රවර්ගය:21 වන සියවසේ එක්සත් ජනපදයේ ජනාධිපතිවරු]]
[[Category:American billionaires]]
[[Category:American businesspeople convicted of crimes]]
[[Category:American casino industry businesspeople]]
[[Category:American chairpersons of corporations]]
[[Category:American computer businesspeople]]
[[Category:American conspiracy theorists]]
[[Category:American hoteliers]]
[[Category:American Internet company founders]]
[[Category:American male criminals]]
[[Category:American nationalists]]
[[Category:American politicians convicted of fraud]]
[[Category:American real estate businesspeople]]
[[Category:American reality television producers]]
[[Category:American shooting survivors]]
[[Category:American television hosts]]
[[Category:Articles containing video clips]]
[[Category:Attempted assassination of Donald Trump]]
[[Category:Businesspeople from Queens, New York]]
[[Category:Candidates in the 2000 United States presidential election]]
[[Category:Candidates in the 2016 United States presidential election]]
[[Category:Candidates in the 2020 United States presidential election]]
[[Category:Candidates in the 2024 United States presidential election]]
[[Category:COVID-19 conspiracy theorists]]
[[Category:Criminals from Manhattan]]
[[Category:Critics of Black Lives Matter]]
[[Category:Florida politicians convicted of crimes]]
[[Category:Florida Republicans]]
[[Category:Impeached presidents of the United States]]
[[Category:Illeists]]
[[Category:January 6 United States Capitol attack]]
[[Category:Nationalist Heads of State or Government]]
[[Category:New York Military Academy alumni]]
[[Category:New York (state) Independents]]
[[Category:New York (state) politicians convicted of crimes]]
[[Category:New York (state) Republicans]]
[[Category:People associated with the 2016 United States presidential election]]
[[Category:People associated with the 2020 United States presidential election]]
[[Category:People associated with the 2024 United States presidential election]]
[[Category:People associated with the January 6 United States Capitol attack]]
[[Category:People charged under the Espionage Act of 1917]]
[[Category:People charged with racketeering]]
[[Category:People stripped of honorary degrees]]
[[Category:Reform Party of the United States of America politicians]]
[[Category:Republican Party (United States) presidential nominees]]
[[Category:Republican Party presidents of the United States]]
[[Category:Right-wing populists in the United States]]
[[Category:The State of Georgia v. Donald J. Trump, et al. defendants]]
[[Category:People from Queens, New York]]
[[Category:Time Person of the Year]]
[[Category:Trump family|Donald]]
[[Category:The Trump Organization employees]]
[[Category:United States Football League executives]]
[[Category:Wharton School alumni]]
[[Category:WWE Hall of Fame inductees]]
[[ප්‍රවර්ගය:ඇමෙරිකන් ජනාධිපතිවරු]]
[[ප්‍රවර්ගය:ඇමෙරිකානුවෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ජනාධිපතිවරු - අ.එ.ජ.]]</text>
      <sha1>fc3xy7nhbsdq6j9ezwebtglmyo43nte</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>රිපබ්ලිකන් පක්ෂය (එක්සත් ජනපදය)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80014</id>
    <revision>
      <id>799650</id>
      <parentid>723455</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T18:49:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sayuru Athsara</username>
        <id>59181</id>
      </contributor>
      <origin>799650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34519" sha1="c26ojtaygezq8lmh74khexs1yfmw3q7" xml:space="preserve">{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
{{තොරතුරුකොටුව දේශපාලන පක්ෂය|name=රිපබ්ලිකන් පක්ෂය|logo=[[File:Republican Party Disc (alternate).svg|180px]] &lt;!-- Originally File:Republican Disc.svg is in place --&gt;|logo_size=250px|colorcode={{party color|Republican Party (United States)}}|chairperson=[[මයිකල් වට්ලි]]|leader1_title=සම සභාපති|leader1_name=[[ලාරා ට්‍රම්ප්]]|leader4_title=[[එක්සත් ජනපද නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ පක්ෂ නායකයින්|හවුස් බහුතර නායකයා]]|leader4_name=&lt;!--We show the House majority leader, even if he's of the same party as the Speaker. Feel free to add a note (as was done at the Democratic Party page), explaining the Speaker &amp; House majority leader's status--&gt;[[Steve Scalise]]|leader2_title=[[එක්සත් ජනපද නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ කථානායක|සභාවේ කථානායක]]|leader2_name=[[මයික් ජොන්සන්]]|foundation={{start date and age|1854|3|20}}&lt;br /&gt;[[රිපන්, විස්කොන්සින්]], එ.ජ.|merger=[[විග් පක්ෂය (එක්සත් ජනපදය)|විග් පක්ෂය]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Political Parties {{!}} Northern Illinois University Digital Library |url=https://digital.lib.niu.edu/illinois/lincoln/topics/message/parties |access-date=2024-05-27 |website=digital.lib.niu.edu |archive-date=May 17, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240517050217/https://digital.lib.niu.edu/illinois/lincoln/topics/message/parties |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Howe |first=Daniel Walker |date=Winter 1995 |title=Why Abraham Lincoln Was a Whig |url=http://hdl.handle.net/2027/spo.2629860.0016.105 |journal=Journal of the Abraham Lincoln Association |volume=16 |issue=1 |hdl=2027/spo.2629860.0016.105 |issn=1945-7987}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Historical Context: The Breakdown of the Party System {{!}} Gilder Lehrman Institute of American History |url=https://www.gilderlehrman.org/history-resources/teaching-resource/historical-context-breakdown-party-system |access-date=2024-05-27 |website=www.gilderlehrman.org |archive-date=May 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240518041908/https://www.gilderlehrman.org/history-resources/teaching-resource/historical-context-breakdown-party-system |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;e238&quot;&gt;{{cite web | title=Major American Political Parties of the 19th Century | website=Norwich University Resource Library | url=https://online.norwich.edu/online/about/resource-library/major-american-political-parties-19th-century | access-date=2024-05-28}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;[[Free Soil Party]]&lt;ref&gt;McPherson, James (2003) [1988]. ''The Illustrated Battle Cry of Freedom: The Civil War Era''. [[Oxford University Press]]. p. 129. {{ISBN|978-0-19-974390-2}}.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;[[Anti-Nebraska movement]]&lt;ref&gt;James M. McPherson, ''Ordeal by Fire: Volume I. The Coming of War'', second edition ({{ISBN|0-07045837-5}}) p. 94.&lt;/ref&gt;|headquarters=310 පළමු වීදිය SE,&lt;br /&gt;[[Washington, D.C.]], U.S.|student_wing=[[විද්‍යාල රිපබ්ලිකන්]]&lt;br /&gt;[[උසස් පාසල් රිපබ්ලිකන් ජාතික සම්මේලනය]]|youth_wing={{unbulleted list|[[තරුණ රිපබ්ලිකානුවන්]]|[[යොවුන් වියේ රිපබ්ලිකානුවන්]]}}|wing1_title=|position=&lt;!--Please do not alter this without consensus on the talk page. Please do not change &quot;center&quot; to &quot;centre&quot; - this article is written in American English.--&gt;[[මධ්‍ය-දකුණ දේශපාලන|මධ්‍ය-දකුණ]]&lt;ref&gt;Sources for center-right:
* {{cite journal |last1=Gidron |first1=Norm |last2=Zilbatt |first2=Daniel |title=Center-Right Political Parties in Advanced Democracies |journal=[[Annual Review of Political Science]] |date=2019 |volume=22 |pages=18–19, 27–28 |doi=10.1146/annurev-polisci-090717-092750 |url=https://scholar.harvard.edu/files/dziblatt/files/gidron_and_ziblatt_2019.pdf |access-date=June 17, 2024 |issn=1094-2939 |archive-date=January 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230123203039/https://scholar.harvard.edu/files/dziblatt/files/gidron_and_ziblatt_2019.pdf |url-status=live }}
* {{cite journal |last1=Keckler |first1=Charles |last2=Rozell |first2=Mark J. |title=The Libertarian Right and the Religious Right |journal=[[Perspectives on Political Science]] |date=April 3, 2015 |volume=44 |issue=2 |pages=92–99 |doi=10.1080/10457097.2015.1011476 |quote=To better understand the structure of cooperation and competition between these groups, we construct an anatomy of the American center-right, which identifies them as incipient factions within the conservative movement and its political instrument, the Republican Party.}}
* {{cite journal |last1=Donovan |first1=Todd |title=Authoritarian attitudes and support for radical right populists |journal=[[Journal of Elections, Public Opinion &amp; Parties]] |date=October 2, 2019 |volume=29 |issue=4 |pages=448–464 |doi=10.1080/17457289.2019.1666270 |url=https://figshare.com/articles/journal_contribution/9883946 |quote=A strict two-party system, such as the United States, does not fit the tripolar logic. If authoritarian attitudes exist in an electorate that effectively has no potential for anything but a choice between one centre-left and one centre-right party, people with such attitudes may find a place in one of the two dominant parties. }}
* {{cite book |last1=Carter |first1=Neil |last2=Keith |first2=Daniel |last3=Vasilopoulou |first3=Sofia |last4=Sindre |first4=Gyda M. |title=The Routledge Handbook of Political Parties |date=March 8, 2023 |page=140 |doi=10.4324/9780429263859 |isbn=978-0-429-26385-9 |url=https://strathprints.strath.ac.uk/82937/1/Alexiadou_Greene_RHPP_2022_Parties_in_government_and_in_coalitions.pdf |quote=A primary driver of comparisons between the USA and other Anglosphere centre-right parties appears to be cultural and language affinities.}}&lt;/ref&gt; to [[Right-wing politics|right-wing]]&lt;ref&gt;Sources for right-wing:
* {{Citation |last=McKay |first=David |title=Facilitating Donald Trump: Populism, the Republican Party and Media Manipulation |date=2020 |work=Authoritarian Populism and Liberal Democracy |pages=107–121 |editor-last=Crewe |editor-first=Ivor |url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-17997-7_7 |access-date=2024-06-13 |place=Cham |publisher=Springer International Publishing |language=en |doi=10.1007/978-3-030-17997-7_7 |isbn=978-3-030-17997-7 |quote=&quot;the Republicans changed from being a right of centre coalition of moderates and conservatives to an unambiguously right-wing party that was hostile not only to liberal views but also to any perspective that clashed with the core views of an ideologically cohesive conservative cadre of party faithfuls&quot; |editor2-last=Sanders |editor2-first=David }}
* {{cite web |last=Greenberg |first=David |date=2021-01-27 |title=An Intellectual History of Trumpism |url=https://www.politico.com/magazine/story/2016/12/trumpism-intellectual-history-populism-paleoconservatives-214518/ |access-date=2024-06-13 |website=Politico Magazine |quote=&quot;The larger ideology that the president-elect represents is a post-Iraq War, post-crash, post-Barack Obama update of what used to be called paleoconservatism: On race and immigration, where the alt-right affinities are most pronounced, its populist ideas are carrying an already right-wing party even further right.&quot; |archive-date=April 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411023158/https://www.politico.com/magazine/story/2016/12/trumpism-intellectual-history-populism-paleoconservatives-214518/ |url-status=live }}
* {{cite journal | last1=Wineinger | first1=Catherine | last2=Nugent | first2=Mary K. | title=Framing Identity Politics: Right-Wing Women as Strategic Party Actors in the UK and US | journal=Journal of Women, Politics &amp; Policy | volume=41 | issue=1 | date=2020-01-02 | issn=1554-477X | doi=10.1080/1554477X.2020.1698214 | page=5 }}
* {{cite journal |last1=Jessoula |first1=Matteo |last2=Natili |first2=Marcello |last3=Pavolini |first3=Emmanuele |title='Exclusionary welfarism': a new programmatic agenda for populist right-wing parties? |journal=Contemporary Politics |date=8 August 2022 |volume=28 |issue=4 |pages=447–449 |doi=10.1080/13569775.2021.2011644 |language=en |issn=1356-9775}}&lt;/ref&gt;|symbol=|ideology=&lt;!-- Do not change without consensus at talk page. --&gt;
{{unbulleted list|class=nowrap|
 | '''Majority:'''
 | [[Conservatism in the United States|Conservatism]]&lt;ref name=&quot;Smith-2021&quot;&gt;{{cite journal |last1=Smith |first1=Robert C. |date=2021 |title=Ronald Reagan, Donald Trump, and the Future of the Republican Party and Conservatism in America |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/full/10.1086/713662 |journal=[[American Political Thought]] |volume=10 |issue=2 |pages=283–289 |doi=10.1086/713662 |s2cid=233401184 |access-date=September 21, 2022}}&lt;/ref&gt;
}}
'''[[Factions in the Republican Party (United States)|Factions]]:'''{{unbulleted list|class=nowrap|
 | [[Centrism#United States|Centrism]]&lt;ref name=&quot;Republican feud over 'root canal' spending cuts raises US government shutdown risk&quot;&gt;{{cite web |last1=Morgan |first1=David |title=Republican feud over 'root canal' spending cuts raises US government shutdown risk |url=https://www.reuters.com/world/us/republican-feud-over-root-canal-spending-cuts-raises-us-govt-shutdown-risk-2023-08-21/ |website=[[Reuters]] |access-date=May 13, 2024 |date=August 21, 2023 |archive-date=October 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231001153610/https://www.reuters.com/world/us/republican-feud-over-root-canal-spending-cuts-raises-us-govt-shutdown-risk-2023-08-21/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
  | [[Christian right]]{{refn|
* {{cite book |author=&lt;!--Not stated--&gt;|editor-last1=Baker|editor-first1=Paula|editor-last2=Critchlow|editor-first2=Donald T.|date=2020 |title=The Oxford Handbook of American Political History |url=https://books.google.com/books?id=Rd7QDwAAQBAJ |location=New York, New York |publisher=Oxford University Press |chapter=Chapter 15: Religion and American Politics |pages=278–294 |isbn=9780199341788}}
* {{cite encyclopedia |last=Lewis |first=Andrew R. |encyclopedia=Oxford Research Encyclopedia of Politics |title=The Inclusion-Moderation Thesis: The U.S. Republican Party and the Christian Right |url=https://oxfordre.com/politics/view/10.1093/acrefore/9780190228637.001.0001/acrefore-9780190228637-e-665 |doi=10.1093/acrefore/9780190228637.013.665|date=August 28, 2019 |publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-022863-7 |quote=Considering all the evidence, the most apt description is that conservative Christianity has transformed the Republican Party, and the Republican Party has transformed conservative Christianity ... With its inclusion in the Republican Party, the Christian right has moderated on some aspects ... At the same time, the Christian right has altered Republican politics.}}
* {{cite journal |author-last=Perry |author-first=Samuel L. |date=2022 |title=American Religion in the Era of Increasing Polarization |journal=[[Annual Review of Sociology]] |location=San Mateo, California |publisher=[[Annual Reviews (publisher)|Annual Reviews]] |volume=48 |issue=1 |pages=87–107 |doi=10.1146/annurev-soc-031021-114239 |doi-access=free |issn=0360-0572 |quote=Unaffiliated Americans were not abandoning orthodox beliefs, but rather, the increase in &quot;no religion&quot; was confined to political moderates and liberals who were likely reacting to the growing alignment of Christian identity with the religious Right and Republicans.|quote-page=91}}3
* {{cite book |author=&lt;!--Not stated--&gt;|editor-last1=Berlet |editor-first1=Chip |editor-last2=Hardisty|editor-first2=Berlet|date=2019 |edition=1 |title=Trumping Democracy: From Reagan to the Alt-right |url=https://books.google.com/books?id=aL8ktAEACAAJ |location=London |publisher=Routledge |chapter=Drifting Right and going wrong: An overview of the US political Right |chapter-url=https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9781315438412-9/drifting-right-going-wrong-1-chip-berlet-jean-hardisty|page=91 |doi=10.4324/9781315438412-9 |isbn=9781315438412|quote=Within the Republican Party, the Christian Right competes with more secular, upstart free market libertarianism and button-down business conservatism for dominance.}}
* {{cite journal |author-last=Gannon |author-first=Thomas M. |date=July–September 1981 |title=The New Christian Right in America as a Social and Political Force |url=https://www.persee.fr/doc/assr_0335-5985_1981_num_52_1_2226 |journal=[[Archives de sciences sociales des religions]] |location=[[Paris]] |publisher=[[School for Advanced Studies in the Social Sciences|Éditions de l'EHESS]] |volume=26 |issue=52–1 |pages=69–83 |doi=10.3406/assr.1981.2226 |doi-access=free |issn=0335-5985 |jstor=30125411}}
* {{cite journal |author-last=Ben Barka |author-first=Mokhtar |date=December 2012 |title=The New Christian Right's relations with Israel and with the American Jews: the mid-1970s onward |journal=E-Rea |location=[[Aix-en-Provence]] and [[Marseille]] |publisher=[[Centre pour l'Édition Électronique Ouverte]] on behalf of [[Aix-Marseille University]] |volume=10 |issue=1 |doi=10.4000/erea.2753 |doi-access=free |issn=1638-1718 |s2cid=191364375}}
* {{cite book |author1-last=Palmer |author1-first=Randall |author2-last=Winner |author2-first=Lauren F. |year=2005 |origyear=2002 |chapter=Protestants and Homosexuality |chapter-url=https://books.google.com/books?id=hMVH6upbI9QC&amp;pg=PA149 |title=Protestantism in America |location=[[New York City|New York]] |publisher=[[Columbia University Press]] |series=Columbia Contemporary American Religion Series |pages=149–178 |isbn=9780231111317 |lccn=2002023859}}
* {{cite web|url=http://hirr.hartsem.edu/ency/Cright.htm|title=Content Pages of the Encyclopedia of Religion and Social Science|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303230556/http://hirr.hartsem.edu/ency/Cright.htm|archive-date=March 3, 2016}}
* {{cite magazine |author-last=Trollinger |author-first=William |date=October 8, 2019 |title=Fundamentalism turns 100, a landmark for the Christian Right |url=http://theconversation.com/fundamentalism-turns-100-a-landmark-for-the-christian-right-123651 |url-status=live |magazine=[[The Conversation (website)|The Conversation]] |issn=2201-5639 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220507013412/https://theconversation.com/fundamentalism-turns-100-a-landmark-for-the-christian-right-123651 |archive-date=May 7, 2022 |access-date=July 3, 2022|quote=The emergent Christian Right attached itself to the Republican Party, which was more aligned with its members' central commitments than the Democrats ... By the time Falwell died, in 2007, the Christian Right had become the most important constituency in the Republican Party. It played a crucial role in electing Donald Trump in 2016.}}
* {{cite news |last=Thomson-DeVeaux |first=Amelia |date=October 27, 2022 |title=How Much Power Do Christians Really Have? |url=https://fivethirtyeight.com/features/how-much-power-do-christians-really-have/ |url-status=live |work=FiveThirtyEight |archive-url=https://web.archive.org/web/20240410175350/https://fivethirtyeight.com/features/how-much-power-do-christians-really-have/ |archive-date=April 10, 2024 |access-date=June 16, 2024 |quote=In the 1980s and 1990s, as white Christian conservatives forged an alliance with the Republican Party, Christianity itself started to become a partisan symbol. Identifying as a Christian was no longer just about theology, community or family history — to many Americans, the label became uncomfortably tangled with the Christian Right's political agenda, which was itself becoming increasingly hard to separate from the GOP's political agenda.}}
}}
 | [[Libertarian Republican|Libertarianism]]&lt;ref name=&quot;Wilbur-2012&quot;&gt;{{cite book|last=Wilbur |first=Miller |date=2012 |title=The Social History of Crime and Punishment in America |volume=3 |chapter=Libertarianism|url=https://books.google.com/books?id=tYME6Z35nyAC |location=[[Thousand Oaks, California]] |publisher=[[Sage Publishing|SAGE Publications]] |pages=1006{{ndash}}1007 |isbn=978-1-4129-8876-6 |quote=While right-libertarianism has been equated with libertarianism in general in the United States, left-libertarianism has become a more predominant aspect of politics in western European democracies over the past three decades. ... Since the 1950s, libertarianism in the United States has been associated almost exclusively with right-libertarianism ... As such, right-libertarianism in the United States remains a fruitful discourse with which to articulate conservative claims, even as it lacks political efficacy as a separate ideology. However, even without its own movement, libertarian sensibility informs numerous social movements in the United States, including the U.S. patriot movement, the gun-rights movement, and the incipient Tea Party movement.}}&lt;/ref&gt;
 | [[Right-wing populism]]&lt;ref name=&quot;Arhin-2023&quot;/&gt;
}}|affiliation1_title=[[කොංග්‍රස් සභා|කොංග්‍රස්]]|affiliation1=[[ගැටළු විසඳන්නන් කොංග්‍රස්]]&lt;br /&gt;[[රිපබ්ලිකන් පාලන කණ්ඩායම]]&lt;br /&gt;[[රිපබ්ලිකන් ප්‍රධාන වීදි හවුල්කාරිත්වය#කොංග්‍රසයේ අනුබද්ධ සාමාජිකයින්|රිපබ්ලිකන් ප්‍රධාන වීදි කොකේසය]]&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;[[රිපබ්ලිකන් අධ්‍යයන කමිටුව] ]&lt;/nowiki&gt;&lt;br /&gt;[[Freedom Caucus]]|international={{Tree list}}
* [[ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සංගමය]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://idu.org/member-parties/|title=Members|publisher=IDU|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150716031006/http://idu.org/member-parties/|archive-date=July 16, 2015}}&lt;/ref&gt;
** [[Asia Pacific Democracy Union]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Regional Unions |url=http://www.idu.org/regional_list.aspx?id=1 |website=[[International Democracy Union]] |access-date=August 19, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100617014146/http://www.idu.org/regional_list.aspx?id=1 |archive-date=June 17, 2010 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
** [[European Conservatives and Reformists Party]] {{small|(global partner)}}&lt;ref&gt;{{cite web |title=About - ECR Party |url=https://ecrparty.eu/about/ |website=[[European Conservatives and Reformists Party]] |access-date=August 19, 2024 |date=August 4, 2022 |archive-date=July 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230701085842/https://ecrparty.eu/about/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
{{Tree list/end}}|seats1_title=|seats1=|seats2_title=|seats2=|seats3_title=|seats3=|seats4_title=|seats4=|seats5_title=|seats5=|seats6_title=|seats6=|seats7_title=|seats7=|website={{Official URL}}|country=United States|leader3_name=[[මිච් මැක්කොනෙල්]]|leader3_title=[[එක්සත් ජනපද සෙනෙට් සභාවේ පක්ෂ නායකයින්|සෙනෙට් සුළුතර නායකයා]]}}

'''රිපබ්ලිකන් පක්ෂය''', (''අර්ථය: ජනරජවාදී පක්ෂය'') නොහොත් '''GOP''' ('''Grand Old Party''') ලෙසද හැඳින්වේ, [[Political parties in the United States|එක්සත් ජනපදයේ]] [[Major party|ප්‍රධාන]] සමකාලීන දේශපාලන පක්ෂ [[ද්වී පක්ෂ ක්‍රමය|දෙකෙන්]] එකකි. එය 1850 ගනන්වල එවකට ආධිපත්‍යය දැරූ [[ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂය (එක්සත් ජනපදය)|ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂයේ]] ප්‍රධාන දේශපාලන ප්‍රතිවාදියා ලෙස මතු වූ අතර එතැන් සිට මෙම පක්ෂ දෙක [[American politics|ඇමරිකානු දේශපාලනයේ]] ආධිපත්‍යය දැරීය.

රිපබ්ලිකන් පක්ෂය 1854 දී ආරම්භ කරන ලද්දේ බටහිර ප්‍රදේශ වලට [[Slavery in the United States|වහල්භාවය]] ව්‍යාප්ත කිරීමට ඉඩ සලසන [[Kansas–Nebraska Act|කැන්සාස්-නෙබ්‍රස්කා පනතට]] විරුද්ධ වූ [[Abolitionism in the United States|වහල් විරෝධී]] ක්‍රියාකාරීන් විසිනි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Brownstein |first=Ronald |date=November 22, 2017 |title=Where the Republican Party Began |url=https://prospect.org/api/content/e2d2b2ef-bba8-58e7-a60a-61ceaca31c7f/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229073039/https://prospect.org/power/republican-party-began/ |archive-date=December 29, 2021 |website=[[The American Prospect]]}}&lt;/ref&gt; පක්ෂය [[Classical liberalism|සම්භාව්‍ය ලිබරල්වාදයට]] සහ [[Economic reform|ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ]]&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත|url=https://books.google.com/books?id=Xarqzbuf43sC&amp;pg=PA19|page=19|archive-date=July 24, 2019}}&lt;/ref&gt; කර්මාන්ත සඳහා යොමු වූ අතර නිෂ්පාදන, දුම්රිය මාර්ග සහ බැංකුකරණය සඳහා ආයෝජන සඳහා සහාය විය. පක්ෂය උතුරේ සාර්ථක වූ අතර, 1858 වන විට, සෑම උතුරු ප්‍රාන්තයකම පාහේ බහුතර බලය පිහිටුවීම සඳහා එය බොහෝ හිටපු [[Whig Party (United States)|විග්වරුන්]] සහ හිටපු [[Free Soilers|නිදහස් සොයිලර්වරුන්]] බඳවා ගෙන තිබුණි. එක්සත් ජනපදයේ වහල්භාවයේ අනාගතයට ඇති තර්ජනය ගැන සුදු දකුණේ වැසියන් කලබල විය. 1860 දී පළමු රිපබ්ලිකන් ජනාධිපතිවරයා වූ [[ඒබ්‍රහම් ලින්කන්]] [[1860 United States presidential election|තේරී පත්වීමත්]] සමඟ දකුණු ප්‍රාන්ත එක්සත් ජනපදයෙන් වෙන් විය. ලින්කන්ගේ සහ රිපබ්ලිකන් කොන්ග්‍රසයක නායකත්වය යටතේ, රිපබ්ලිකන් පක්ෂය [[ඇමරිකානු සිවිල් යුද්ධය|ඇමරිකානු සිවිල් යුද්ධයේදී]] [[ඇමරිකානු සන්ධාන ජනපදය|කොන්ෆෙඩරේට් රාජ්‍යයන්]] පරාජය කිරීමේ සටනට නායකත්වය දුන් අතර එමඟින් [[Union (American Civil War)|සංගමය]] ආරක්ෂා කර [[Abolitionism|වහල්භාවය අහෝසි කළේය]].

යුද්ධයෙන් පසු, පක්ෂය [[Reconstruction era|ප්‍රතිසංස්කරණ]] නීති සම්පාදනය කරන ලද අතර එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස දකුණ දැඩි ලෙස ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී බවට පත් වූ අතර [[Gilded Age|ස්වර්ණමය යුගයේදී]] එය [[Big business|මහා ව්‍යාපාරිකයන්ගේ]] පක්ෂය ලෙස කීර්තියක් අත්කර ගත්තේය. 1868 සිට 1928 දක්වා රිපබ්ලිකානුවන් ජාතික දේශපාලන වේදිකාවේ ආධිපත්‍යය දැරූ අතර ජනාධිපති මැතිවරණ 16 න් 14 ක්ම ජයග්‍රහණය කළේය. 1930 ගනන්වල [[Great Depression|මහා අවපාතය]] අතරතුර, ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂයේ [[New Deal|නව ඩීල්]] වැඩසටහන් ජනප්‍රිය වූ බැවින් පක්ෂයට එහි කොන්ග්‍රස් බහුතරය අහිමි විය. 1952 දී [[ඩ්වයිට් ඩී. අයිසන්හවර්|Dwight D. Eisenhower]] ගේ තේරී පත්වීම ඩිමොක්‍රටික් ජනාධිපතිවරුන් අතර දුර්ලභ විරාමයක් වූ අතර ඔහු [[දෙවන ලෝක යුද්ධය|දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන්]] පසු ආර්ථික සමෘද්ධිය වැඩි වූ කාල පරිච්ඡේදයක් මෙහෙයවීය. 1960 ගණන්වල ඩිමොක්‍රටිකයින් විසින් පනවන ලද [[Civil rights movement|සිවිල් අයිතිවාසිකම්]] නීති සම්පාදනය කිරීමේ යුගයෙන් පසුව, දකුණ වඩාත් විශ්වාසදායක ලෙස රිපබ්ලිකන් බවට පත් වූ අතර [[Richard Nixon|රිචඩ් නික්සන්]] [[1972 United States presidential election|1972]] දී ප්‍රාන්ත 49 ක් ගෙන ගියේ ඔහුගේ &quot; [[Silent majority|නිහඬ බහුතරය]] &quot; ලෙස හුවා දැක්වීමෙනි. [[1980 United States presidential election|1980]] [[රොනල්ඩ් රේගන්|රොනල්ඩ් රේගන්ගේ]] මැතිවරනය ජාතික දේශපාලනය යලි පෙලගැස්වූ අතර, රිපබ්ලිකන් ධජය යටතේ නිදහස් වෙළඳපොල ආර්ථික විද්‍යාව, [[කොන්සවේටිව්වාදය|සමාජ ගතානුගතිකයින්]] සහ [[නිරවි යුද්ධය|සීතල යුද්ධයේ]] විදේශ ප්‍රතිපත්ති [[War hawk|උකුස්සන්]] වෙනුවෙන් පෙනී සිටි අය [[The Three Leg Stool (GOP)|එක් කළේ ය]].&lt;ref name=&quot;Devine-2014&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Devine |first=Donald |date=April 4, 2014 |title=Reagan's Philosophical Fusionism |url=https://www.theamericanconservative.com/reagans-philosophical-fusionism/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404162912/https://www.theamericanconservative.com/reagans-philosophical-fusionism/ |archive-date=April 4, 2023 |access-date=January 18, 2023 |website=The American Conservative |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 2009 සිට, පක්ෂය තමන්ගේම ශ්‍රේණිය තුළ සැලකිය යුතු [[Factions in the Republican Party (United States)|කන්ඩායම්වාදයකට]] මුහුණ දී ඇති අතර, [[Right-wing populism|දක්ෂිනාංශික ජනතාවාදය]] දෙසට මාරු වී ඇත. 

21 වන ශතවර්ෂයේ දී, රිපබ්ලිකන් පක්ෂයට [[Urban–rural political divide|ග්‍රාමීය ඡන්දදායකයින්]], [[Evangelicalism|එවැන්ජලිස්ත ක්‍රිස්තියානීන්]], [[Man|පිරිමින්]], [[Old age|ජ්‍යෙෂ්ඨ පුරවැසියන්]] සහ [[Educational attainment in the United States|විද්‍යාල උපාධි]] නොමැති [[Voter turnout in United States presidential elections|සුදු ජාතික ඡන්දදායකයින්]] වෙතින් එහි ප්‍රබලම සහයෝගය ලැබේ.&lt;ref name=&quot;Polarization by education&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.economist.com/united-states/2024/10/13/polarisation-by-education-is-remaking-american-politics|title=Polarisation by education is remaking American politics|date=October 13, 2024|work=The Economist|quote=From 1952 to 2000, a majority of white voters with college degrees self-identified as Republicans. Starting with the 2012 election, this affiliation began to weaken. It loosened even more once [Donald] Trump became the Republican standard-bearer in 2016. By 2020, the college-educated called themselves Democrats by a 2:1 margin. And there were many more of them; their share of the electorate rose from 8% in 1952 to 40% in 2020. Had the party held on to the rest of its support, this would have ensured an enduring majority. Yet at the same time, Democrats lost support among whites without college degrees. They now favour Republicans by their own margin of 2:1.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cambridge.org&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Grossmann |first=Matt |last2=Hopkins |first2=David A. |title=Polarized by Degrees: How the Diploma Divide and the Culture War Transformed American Politics |url=https://www.cambridge.org/us/universitypress/subjects/politics-international-relations/american-government-politics-and-policy/polarized-degrees-how-diploma-divide-and-culture-war-transformed-american-politics#contentsTabAnchor |access-date=May 23, 2024 |website=Cambridge University Press |quote=Democrats have become the home of highly-educated citizens with progressive social views who prefer credentialed experts to make policy decisions, while Republicans have become the populist champions of white voters without college degrees who increasingly distrust teachers, scientists, journalists, universities, non-profit organizations, and even corporations.}}&lt;/ref&gt; ආර්ථික ප්‍රශ්න සම්බන්ධයෙන් පක්ෂය ආරම්භයේ සිටම ව්‍යාපාරික ගැති ආකල්පයක් පවත්වාගෙන ගොස් ඇත. එය [[Socialism in the United States|සමාජවාදයට]], [[Labor unions in the United States|කම්කරු සංගම්වලට]] සහ [[Single-payer healthcare|තනි-ගෙවුම් සෞඛ්‍ය සේවයට]] විරුද්ධ වන අතරම අඩු බදු සහ නියාමනය ඉවත් කිරීමට සහාය දක්වයි.&lt;ref name=&quot;New Fusionism&quot;&gt;{{Cite journal|last=Ashbee|first=Edward|last2=Waddan|first2=Alex|date=13 December 2023|title=US Republicans and the New Fusionism|journal=[[The Political Quarterly]]|language=en|volume=95|pages=148–156|doi=10.1111/1467-923X.13341|issn=1467-923X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gerstle2022&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත|chapter-url=Gary Gerstle|date=2022|url=https://global.oup.com/academic/product/the-rise-and-fall-of-the-neoliberal-order-9780197519646?cc=us&amp;lang=en&amp;|archive-date=June 26, 2022}}&lt;/ref&gt; [[Trumpism#Economic policy|ජනතාවාදී කන්ඩායම]] [[Tariff in United States history|තීරුබදු]] ඇතුළු ආර්ථික [[Protectionism in the United States|ආරක්ෂණවාදයට]] සහාය දක්වයි.&lt;ref name=&quot;Hobbled WTO&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-09-04/how-trump-could-deal-blow-to-trade-beyond-wto-appellate-body|title=How Trump Could Deal Another Blow to Already Hobbled WTO|date=2023-09-04|work=Bloomberg News|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2024 Platform&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2024/07/08/us/politics/trump-abortion-gop.html|title=Trump Presses G.O.P. for New Platform That Softens Stance on Abortion|last=Haberman|first=Maggie|date=July 8, 2024|work=The New York Times|access-date=July 9, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240718061601/https://www.nytimes.com/2024/07/08/us/politics/trump-abortion-gop.html|archive-date=July 18, 2024|last2=Goldmacher|first2=Shane|quote=The platform is even more nationalistic, more protectionist and less socially conservative than the 2016 Republican platform that was duplicated in the 2020 election.|last3=Swan|first3=Jonathan}}&lt;/ref&gt; සමාජ ගැටළු සම්බන්ධයෙන්, එය [[Abortion law in the United States by state|ගබ්සා කිරීමේ නීත්‍යානුකූලභාවය සීමා කිරීම]], [[Recreational drug use|විනෝදාත්මක මත්ද්‍රව්‍ය භාවිතය]] අධෛර්යමත් කිරීම සහ බොහෝ විට තහනම් කිරීම, තුවක්කු හිමිකම ප්‍රවර්ධනය කිරීම සහ [[Gun law in the United States|තුවක්කු සීමා ලිහිල් කිරීම]] සහ [[Transgender rights movement|සංක්‍රාන්ති ලිංගික අයිතිවාසිකම් ව්‍යාපාරයට]] විරුද්ධ වීම වෙනුවෙන් පෙනී සිටියි. විදේශ ප්‍රතිපත්තියේ දී, පක්ෂ සංස්ථාපිතය මැදිහත්වීම්වාදී වන අතර, [[Trumpism#Foreign policy|ජනතාවාදී]] කන්ඩායම [[Isolationism|හුදකලාවාදයට]] සහ සමහර අවස්ථාවල [[Non-interventionism|මැදිහත් නොවනවාදයට]] සහාය දක්වයි.

== මූලාශ්‍ර ==

[[ප්‍රවර්ගය:රිපබ්ලිකන් පක්ෂය (එක්සත් ජනපදය)]]
[[ප්‍රවර්ගය:Political parties in the United States]]</text>
      <sha1>c26ojtaygezq8lmh74khexs1yfmw3q7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>යුනෙස්කෝ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83951</id>
    <revision>
      <id>799629</id>
      <parentid>788635</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:39:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sayuru Athsara</username>
        <id>59181</id>
      </contributor>
      <origin>799629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12158" sha1="dymvhmh605zw46u8n1qesp6ukl0nu7d" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව සංවිධානය
| name         = &lt;center&gt; එක්සත් ජාතින්ගේ අධ්‍යාපනික, විද්‍යාත්මක සහ සංස්කෘතික සංවිධානය &lt;/center&gt;
| image        = UNESCO logo English.svg
| image size   = 
| caption      =
| abbreviation = යුනෙස්කෝ
| successor    = අධ්‍යක්ෂ ජනරාල් &lt;br /&gt; {{flagdeco|France}} ඕඩ්‍රි අසෝලේ
| status       = සක්‍රීයයි
| formation  = {{start date and age|1946|11|04|df=yes}}
| headquarters = පැරීසිය, ප්‍රංශය
| parent_organization = එක්සත් ජාතීන්ගේ ආර්ථික හා සමාජ සභාව
| subsidiaries = 
| website      = [https://en.unesco.org/ www.unesco.org]
| footnotes    = {{Portal-inline|Politics|size=tiny}}
}}

'''යුනෙස්කෝ''' නොහොත් '''එක්සත් ජාතීන්ගේ අධ්‍යාපනික, විද්‍යාත්මක සහ සංස්කෘතික සංවිධානය''' යනු [[ප්‍රංශය|ප්‍රංශයේ]] [[පැරිස්|පැරිස් නුවර]] මූලස්ථානය ඇති, [[එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය|එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයට]] අයත් විශේෂිත ආයතනයකි. මෙහි ප්‍රධාන අරමුණ වන්නේ [[අධ්‍යාපනය]], [[විද්‍යාව]], [[සංස්කෘතිය]] සහ [[සංනිවේදනය|සන්නිවේදනය]] මඟින් ජාත්‍යන්තර සාමය සහ සහයෝගීතාව වර්ධනය කිරීමයි.

==ඉතිහාසය ==
යුනෙස්කෝ ආයතනය 1945 නොවැම්බර් 16 වන දින ස්ථාපිත කරන ලදී. [[දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු|දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන්]] පසු ලෝකයේ සාමය සහ අන්‍යෝන්‍ය අවබෝධය ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා මෙම සංවිධානය ආරම්භ කරන ලදී. ආරම්භයේදී රටවල් කිහිපයකින් පමණක් සමන්විත වූ මෙය අද වන විට රටවල් 190කට අධික සංඛ්‍යාවක් අයත් ජාත්‍යන්තර සංවිධානයක් බවට වර්ධනය වී ඇත.

==ක්‍රියාකාරකම්==
යුනෙස්කෝ ආයතනය විවිධ ක්ෂේත්‍රයන්හි වැඩසටහන් ක්‍රියාත්මක කරයි:

* අධ්‍යාපනය – සමාන අධ්‍යාපන අවස්ථා සහ ගුණාත්මක අධ්‍යාපනය ප්‍රවර්ධනය
* විද්‍යාව – ස්වාභාවික සහ සමාජ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණවල සහය
* සංස්කෘතිය – ලෝක උරුම ස්ථාන (World Heritage Sites) ආරක්ෂා කිරීම
* සන්නිවේදනය හා මාධ්‍ය – නිදහස් මාධ්‍ය සහ තොරතුරු ප්‍රවාහය ප්‍රවර්ධනය

==මාධ්‍ය==
යුනෙස්කෝ සංවිධානය මාධ්‍ය නිදහස, තොරතුරු ප්‍රවේශය සහ මාධ්‍ය විවෘතභාවය ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා වැඩසටහන් ක්‍රියාත්මක කරයි. පුවත්පත් නිදහස සුරක්ෂිත කිරීම සහ මාධ්‍ය වෘත්තීය දක්ෂතා වර්ධනය කිරීමද මෙහි ප්‍රධාන අරමුණු අතරට අයත් වේ.

==නිල යුනෙස්කෝ රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන==
යුනෙස්කෝ සමඟ සම්බන්ධ රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන (NGOs) ගණනාවක් ලොව පුරා ක්‍රියාත්මක වේ. මෙම සංවිධාන අධ්‍යාපනය, සංස්කෘතික උරුම සංරක්ෂණය සහ සමාජ සංවර්ධනය සඳහා සහාය ලබා දෙයි.

==ආයතන සහ මධ්‍යස්ථාන==
යුනෙස්කෝට අයත් විවිධ ආයතන සහ පර්යේෂණ මධ්‍යස්ථාන ලොව පුරා පිහිටා ඇත. මෙම මධ්‍යස්ථාන අධ්‍යාපන, විද්‍යා සහ සංස්කෘතික ක්ෂේත්‍රවල පර්යේෂණ හා පුහුණු වැඩසටහන් ක්‍රියාත්මක කරයි.

==ත්‍යාග==
යුනෙස්කෝ විසින් විවිධ ක්ෂේත්‍රයන්හි දක්ෂතා අගය කිරීම සඳහා ජාත්‍යන්තර ත්‍යාග රැසක් ප්‍රදානය කරයි. මෙම ත්‍යාග අධ්‍යාපනය, විද්‍යාව, සංස්කෘතිය සහ මාධ්‍ය ක්ෂේත්‍රවල විශිෂ්ටත්වය ප්‍රවර්ධනය කිරීම අරමුණු කර ගෙන ඇත.

===අක්‍රීය ත්‍යාග===
==යුනෙස්කෝවේ ජාත්‍යන්තර දින සැමරීම්==
යුනෙස්කෝවේ නිරීක්ෂණය කරන ලද ජාත්‍යන්තර දින පහත වගුවේ දක්වා ඇත.
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
|-
!දිනය
!නම
|-දින
| ජනවාරි 27
| [[මහා යුදෙව් සංහාරය|මහා යුදෙව් සංහාර]] වින්දිතයන් සිහිපත් කිරීමේ ජාත්‍යන්තර දිනය
|-
| පෙබරවාරි 13
| ලෝක ගුවන් විදුලි දිනය
|-
| පෙබරවාරි 21
| [[ජාත්‍යන්තර මව් භාෂා දිනය]]
|-
| 8 March
| ජාත්‍යන්තර කාන්තා දිනය
|-
| 20 March
| ජාත්‍යන්තර ප්‍රංශ භාෂා දිනය
|-
| 21 March
| International Day of Nowruz
|-
| 21 March
| ලෝක කවි දිනය
|-
| 21 March
| ජාතිවාදී වෙනස්කම් කිරීම් තුරන් කිරීමේ ජාත්‍යන්තර දිනය
|-
| 22 March
| [[ලෝක ජල දිනය]]
|-
| 23 April
| ලෝක පොත සහ ප්‍රකාශන හිමිකම් දිනය
|-
| 30 April
| ජාත්‍යන්තර ජෑස් සංගීත දිනය
|-
| 3 May
| ලෝක මාධ්‍ය නිදහස් දිනය
|-18 may world museum day
| 21 May
| සංවාදය සහ සංවර්ධනය සඳහා වූ සංස්කෘතික විවිධත්වය පිළිබඳ ලෝක දිනය
|-
| 22 May
| ජාත්‍යන්තර ජෛව විවිධත්ව දිනය
|-
| 25 May
| අප්‍රිකා දිනය / අප්‍රිකා සතිය
|-
| 5 June
| ලෝක පරිසර දිනය
|-
| 8 June
| ලෝක සාගර දිනය
|-
| 17 June
|කාන්තාරීකරණයට සහ නියඟයට එරෙහිව සටන් කිරීමේ ලෝක දිනය
|-

| 9 August
| ලෝක ආදිවාසී ජනතාවගේ ජාත්‍යන්තර දිනය
|-
| 12 August
| ජාත්‍යන්තර තරුණ දිනය
|-
| 23 August
| වහල් වෙළඳාම සහ එහි අහෝසි කිරීම සිහිපත් කිරීමේ ජාත්‍යන්තර දිනය
|-
| 8 September
| ජාත්‍යන්තර සාක්ෂරතා දිනය
|-
| 15 September
| ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී දිනය
|-
| 21 September
| ජාත්‍යන්තර සාම දිනය
|-
| 28 September
|Access to Information Day|තොරතුරු සඳහා විශ්වීය ප්‍රවේශය පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර දිනය
|-
| 2 October
| ජාත්‍යන්තර අවිහිංසා දිනය
|-
| 5 October
| ලෝක ගුරු දිනය
|-
| 2nd Wednesday in October
| ජාත්‍යන්තර ආපදා අවම කිරීමේ දිනය
|-
| 17 October
| ජාත්‍යන්තර දරිද්‍රතාවය තුරන් කිරීමේ දිනය
|-
| 20 October
| ලෝක සංඛ්‍යාලේඛන දිනය
|-
| 27 October
| ශ්‍රව්‍ය දෘශ්‍ය උරුමය සඳහා වූ ලෝක දිනය
|-
| 2 November
| මාධ්‍යවේදීන්ට එරෙහි අපරාධ සම්බන්ධයෙන් යුක්තිය ඉටු කිරීමේ ජාත්‍යන්තර දිනය'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://en.unesco.org/day/endimpunity|title=International Day to End Impunity for Crimes against Journalists|website=UNESCO|access-date=2016-12-19}}&lt;/ref&gt;
|-
| 10 November
| සාමය හා සංවර්ධනය සඳහා ලෝක විද්‍යා දිනය
|-
| 3rd Thursday in November
| ලෝක දර්ශන දිනය
|-
| 16 November
| ඉවසීමේ ජාත්‍යන්තර දිනය
|-
| 19 November
| ජාත්‍යන්තර පිරිමි දිනය
|-
| 25 November
| කාන්තාවන්ට එරෙහි ප්‍රචණ්ඩත්වය තුරන් කිරීමේ ජාත්‍යන්තර දිනය
|-
| 29 November
| පලස්තීන ජනතාව සමඟ සහයෝගීතාව දැක්වීමේ ජාත්‍යන්තර දිනය
|-
| 1 December
| ලෝක ඒඩ්ස් දිනය
|-
| 10 December
| මානව හිමිකම් දිනය
|-
| 18 December
| ජාත්‍යන්තර සංක්‍රමණික දිනය
|-
|}

== අමතර අවධානයට ==
{{portal|Schools|Science|Society|Politics|World}}
* [[Academic mobility network]]
* [[League of Nations archives]]
* [[UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists]]
* ''[[UNESCO Reclining Figure 1957–58]]'', sculpture by [[Henry Moore]]
* [[UniRef]]
* [[National Commissions for UNESCO]]
{{clear}}

== සටහන් ==
{{notelist}}

== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist}}

== භාහිර සබැඳි ==
{{Commons category}}
{{Meta|WikiProject UNESCO}}
* {{Official website|http://www.unesco.org/}}

{{United Nations}}
{{ECOSOC}}
{{UN Charter}}
{{Supranationalism/World government topics |state = autocollapse}}
{{Humanitarian partners of the European Commission}}
{{Authority control}}

[[Category:UNESCO| ]]
[[Category:Organizations established in 1945]]
[[Category:Conservation and restoration organizations]]
[[Category:Heritage organizations]]
[[Category:International cultural organizations]]
[[Category:International educational organizations]]
[[Category:International scientific organizations]]
[[Category:International organizations based in France]]
[[Category:Organizations based in Paris]]
[[Category:United Nations Development Group]]
[[Category:United Nations specialized agencies]]
[[Category:France and the United Nations]]
[[Category:1945 establishments in France]]
[[Category:Peace organizations]]</text>
      <sha1>dymvhmh605zw46u8n1qesp6ukl0nu7d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>රාවණා රජ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85337</id>
    <revision>
      <id>799651</id>
      <parentid>799254</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T04:39:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* තවද බලන්න */</comment>
      <origin>799651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19030" sha1="ocho653awy0pculfgkz61viyovqw4pr" xml:space="preserve">{{Disputed}}
{{pp-semi-indef}}
{{pp-move-indef}}
{{Short description|හින්දු වීර කාව්‍යයක් වන රාමායණයේ ප්‍රධාන විරුද්ධවාදියා සහ ශ්‍රී ලංකාව ආශ්‍රිත ජනප්‍රවාදවල ප්‍රකට චරිතයක්}}

'''රාවණ''' (IAST: ''Rāvaṇa''; සංස්කෘත: रावण) යනු [[රාමායණය]] ඇතුළු දකුණු ආසියානු රාමා කතා සම්ප්‍රදායන්හි ප්‍රධාන චරිතයකි. [[වාල්මිකි]] රාමායණයේ ඔහු ලංකාවේ රජු ලෙසත්, [[රාම]] කුමරුගේ ප්‍රධාන විරුද්ධවාදියා ලෙසත් නිරූපණය වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ravana's Kingdom: The Ramayana and Sri Lankan History from Below |url=https://academic.oup.com/book/45390 |publisher=Oxford University Press |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;

රාමායණයට අනුව, රාවණ විසින් [[සීතා]] පැහැරගෙන ලංකාවට රැගෙන යාමෙන් පසුව රාම හා රාවණ අතර යුද්ධයක් ඇති වේ. අවසානයේ රාම විසින් රාවණ පරාජය කරනු ලබන අතර [[විභීෂණ]] ලංකාවේ රජු බවට පත්වේ.

කෙසේ වෙතත්, රාවණ පිළිබඳ නිරූපණය සියලුම රාමායණ අනුවාදවල එක සමාන නොවේ. ඉන්දියානු, ශ්‍රී ලාංකික සහ දකුණු-නැගෙනහිර ආසියානු සම්ප්‍රදායන් තුළ ඔහුට විවිධ ආගමික, සාහිත්‍යමය සහ සංස්කෘතික අර්ථකථන ලබා දී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ravana's Kingdom: The Ramayana and Sri Lankan History from Below |url=https://academic.oup.com/book/45390 |publisher=Oxford University Press |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;

==රාමායණයේ රාවණ==

වාල්මිකි රාමායණයට අනුව රාවණ යනු [[විශ්‍රවස්]] මුණිවරයාගේ සහ [[කෛකේෂි]]ගේ පුත්‍රයෙකි. ඔහුට [[කුම්භකර්ණ]], [[විභීෂණ]] සහ [[ශූර්පණකා]] යන සහෝදර සහෝදරියන් සිටින අතර, [[කුවේර]] ඔහුගේ අර්ධ සහෝදරයෙකු ලෙස දැක්වේ.

රාවණ බලවත් රජෙකු, යුධ ශූරයෙකු සහ දැඩි තපස් කළ පුද්ගලයෙකු ලෙස රාමායණයේ නිරූපණය වේ. පසුකාලීන හින්දු සම්ප්‍රදායන්හි ඔහු [[ශිව]] දෙවියන්ගේ ප්‍රබල බැතිමතෙකු ලෙසද සැලකේ.

රාමායණයේ ප්‍රධාන කතා ප්‍රවාහයට අනුව, [[ශූර්පණකා]] සම්බන්ධ සිදුවීම් මාලාවකින් පසුව රාවණ සීතා කෙරෙහි අවධානය යොමු කරයි. [[මාරීච]]ගේ සහාය ලබාගෙන රාම සහ [[ලක්ෂ්මණ]] ඔවුන්ගේ වාසස්ථානයෙන් ඉවතට යැවීමෙන් පසුව රාවණ සීතාව ලංකාවට රැගෙන යයි. සීතා අශෝක වනයේ රඳවා තබන අතර, ඇයව ආපසු ලබාගැනීම සඳහා රාම වානර සේනාව සමඟ ලංකාවට පැමිණෙයි.

වාල්මිකි රාමායණයේ මුල් සංස්කෘත පාඨය සඳහා සංරක්ෂිත/ඩිජිටල් පාඨ සම්පතක් ලෙස [https://www.valmikiramayan.net/ Valmiki Ramayana] භාවිතා කළ හැක.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Valmiki Ramayana |url=https://www.valmikiramayan.net/ |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;

==උපත සහ පෙළපත==

රාමායණ සම්ප්‍රදාය අනුව රාවණගේ පියා [[විශ්‍රවස්]] හෝ [[විශ්‍රාවාස]] ලෙස හඳුන්වන ඍෂිවරයෙකි. ඔහුගේ මව [[කෛකේෂි]] ය.

ඔහුගේ පිය පාර්ශ්වයේ සීයා ලෙස [[පුලස්ත්‍ය]] ඍෂිවරයා සඳහන් වේ. මව් පාර්ශ්වයෙන් ඔහු [[සුමාලි]] සමඟ සම්බන්ධ කර දැක්වේ.

රාවණගේ පෙළපත පිළිබඳ විස්තර විවිධ රාමායණ, පුරාණ සහ පසුකාලීන ප්‍රාදේශීය සම්ප්‍රදායන් අනුව වෙනස් විය හැකිය. එබැවින් සියලුම සම්බන්ධතා එකම සම්මත ඓතිහාසික පෙළපතක් ලෙස සැලකීම සුදුසු නොවේ.

==ලංකාව සහ ලංකාපුර==

රාමායණයේ සඳහන් ''ලංකා'' හෝ ''ලංකාපුර'' නගරය නූතන [[ශ්‍රී ලංකාව]]ට සෘජුව සමාන කිරීම පිළිබඳ විද්වත් සාකච්ඡාවක් පවතී.

නූතන ශ්‍රී ලංකාවේ ජනප්‍රවාද හා සංචාරක සම්ප්‍රදායන් තුළ රාවණගේ ලංකාව ශ්‍රී ලංකාව සමඟ සම්බන්ධ කරනු ලැබේ. [[ශ්‍රී ලංකා සංචාරක ප්‍රවර්ධන කාර්යාංශය]] විසින්ද රාමායණය හා රාවණ සම්බන්ධ ස්ථාන සංචාරක උරුමයක් ලෙස ප්‍රවර්ධනය කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ramayanaya Yathra |url=https://www.srilanka.travel/ramayanaya/ |publisher=Sri Lanka Tourism |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;

කෙසේ වෙතත්, රාවණගේ රාජධානිය නූතන ශ්‍රී ලංකාවේ නිශ්චිත ස්ථානයක පැවති බව තහවුරු කරන සෘජු පුරාවිද්‍යාත්මක හෝ සමකාලීන ශිලා ලේඛන සාක්ෂි පිළිබඳ විද්වත් එකඟතාවක් නොමැත.

==ශ්‍රී ලංකාවේ රාවණ පිළිබඳ ජනප්‍රවාද==

ශ්‍රී ලංකාවේ සිංහල හා දෙමළ ජනප්‍රවාදවල රාවණ පිළිබඳ විවිධ කතා පවතී. සමහර සම්ප්‍රදායන්හි ඔහු බලවත් පුරාණ රජෙකු, ශිව භක්තිකයෙකු හෝ විද්වතෙකු ලෙස නිරූපණය වේ.

ශ්‍රී ලංකාවේ [[රාවණ ඇල්ල]], [[රාවණ ගුහාව]], [[සීතා අම්මාන් කෝවිල]] සහ වෙනත් ස්ථාන රාමායණ කතා සමඟ සම්බන්ධ කරනු ලැබේ. ශ්‍රී ලංකා සංචාරක ප්‍රවර්ධන කාර්යාංශයේ නිල ''Ramayanaya Yathra'' වැඩසටහන තුළද රාමායණය හා සම්බන්ධ ශ්‍රී ලංකාවේ ස්ථාන හඳුන්වා දී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ramayanaya Yathra |url=https://www.srilanka.travel/ramayanaya/ |publisher=Sri Lanka Tourism |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;

මෙම ස්ථාන රාවණගේ ඓතිහාසික රාජධානියට අයත් බව පුරාවිද්‍යාත්මකව තහවුරු වී ඇතැයි පැවසීමට දැනට ප්‍රමාණවත් සාක්ෂි නොමැත.

==නූතන රාවණ සංකල්පය==

විසි එක්වන සියවසේ ශ්‍රී ලංකාව තුළ රාවණ පිළිබඳ නව ජනප්‍රිය අර්ථකථන වර්ධනය වී ඇත. එහිදී ඔහු රාමායණයේ විරුද්ධවාදියා පමණක් නොව, පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ බලවත් රජෙකු සහ දියුණු ශිෂ්ටාචාරයක නායකයෙකු ලෙසද නිරූපණය කරනු ලැබේ.

Justin W. Henry විසින් Oxford University Press මගින් 2022දී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද ''Ravana's Kingdom: The Ramayana and Sri Lankan History from Below'' කෘතිය ශ්‍රී ලංකාවේ රාවණ පිළිබඳ නූතන ජනප්‍රවාද, සාහිත්‍ය සම්ප්‍රදායන් සහ ඉතිහාසය පිළිබඳ නවීන අර්ථකථන විශ්ලේෂණය කරයි.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Henry |first=Justin W. |title=Ravana's Kingdom: The Ramayana and Sri Lankan History from Below |publisher=Oxford University Press |year=2022 |url=https://academic.oup.com/book/45390 |doi=10.1093/oso/9780197630794.001.0001}}&lt;/ref&gt;

Henryගේ අධ්‍යයනය අනුව ශ්‍රී ලංකාවේ රාවණ පිළිබඳ නවීන ජනප්‍රිය ප්‍රතිරූපය පැරණි සාහිත්‍යය සහ ජනප්‍රවාද සමඟ පමණක් නොව, නවකතා, ජනමාධ්‍ය, අන්තර්ජාලය සහ සමාජ මාධ්‍ය සමඟද සම්බන්ධ වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ravana's Kingdom |url=https://academic.oup.com/book/45390 |publisher=Oxford University Press |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;

==ශිව භක්තිය==

රාමායණ සහ පසුකාලීන හින්දු සම්ප්‍රදායන්හි රාවණ ශිව දෙවියන්ගේ බලවත් බැතිමතෙකු ලෙස නිරූපණය වේ.

රාවණ ශිව දෙවියන් සතුටු කිරීම සඳහා දැඩි තපස් කළ බවත්, ශිවගෙන් වර ලබාගත් බවත් විවිධ පුරාණ හා ආගමික සම්ප්‍රදායන්හි සඳහන් වේ.

රාවණ විසින් ශිව තාණ්ඩව ස්තෝත්‍රය රචනා කළ බවට ජනප්‍රවාදයක් පැවතියද, එය රාවණ නම් ඓතිහාසික පුද්ගලයෙකු විසින් රචනා කළ බව තහවුරු කරන නිශ්චිත ඓතිහාසික සාක්ෂි නොමැත.

==රාවණ සහ පුෂ්පක විමානය==

රාමායණයේ ''පුෂ්පක'' නමැති ආකාශ රථයක් පිළිබඳ සඳහන් වේ. පසුකාලීන ශ්‍රී ලාංකික ජනප්‍රවාද තුළ එය ''දඬුමොණරය'' ලෙසද හැඳින්වේ.

කෙසේ වෙතත්, පුෂ්පක විමානය නූතන විද්‍යාත්මක අර්ථයෙන් ගුවන් යානයක් බව තහවුරු කරන පුරාවිද්‍යාත්මක හෝ තාක්ෂණික සාක්ෂි නොමැත.

==ඓතිහාසිකත්වය පිළිබඳ විවාදය==

රාවණ සැබෑ ඓතිහාසික රජෙකු ලෙස පැවති බවට ශ්‍රී ලංකාවේ ජනප්‍රවාද සහ නවීන ජනප්‍රිය සාහිත්‍ය තුළ විවිධ මත පවතී.

එහෙත් රාවණ රාමායණයේ විස්තර කරන ආකාරයටම ශ්‍රී ලංකාව පාලනය කළ ඓතිහාසික පුද්ගලයෙකු බව තහවුරු කරන පිළිගත් පුරාවිද්‍යාත්මක හෝ සමකාලීන ශිලා ලේඛන සාක්ෂි පිළිබඳ විද්වත් එකඟතාවක් දැනට නොමැත.

එබැවින් රාවණ පිළිබඳ කරුණු දැක්වීමේදී පහත කරුණු වෙන්කර සැලකීම වැදගත් වේ:

* '''රාමායණ සම්ප්‍රදාය''' – රාවණ රාම කතාවේ ප්‍රධාන විරුද්ධවාදියා වේ.
* '''ශ්‍රී ලාංකික ජනප්‍රවාදය''' – රාවණ බලවත් පුරාණ ලංකා රජෙකු ලෙස නිරූපණය වේ.
* '''නූතන ඓතිහාසික අර්ථකථන''' – රාවණගේ ඓතිහාසිකත්වය පිළිබඳ විවිධ මත පවතී.

මෙම කරුණු තුන එකම මට්ටමේ ඓතිහාසික සාක්ෂි ලෙස සැලකිය නොහැක.

==නවීන ශාස්ත්‍රීය පර්යේෂණ==

2022දී Oxford University Press මගින් ප්‍රකාශයට පත් කළ Justin W. Henryගේ ''Ravana's Kingdom'' කෘතිය ශ්‍රී ලංකාවේ රාවණ පිළිබඳ ජනප්‍රවාද සහ නූතන අර්ථකථන පිළිබඳ විශේෂ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යයනයකි.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Henry |first=Justin W. |title=Ravana's Kingdom: The Ramayana and Sri Lankan History from Below |publisher=Oxford University Press |year=2022 |url=https://academic.oup.com/book/45390}}&lt;/ref&gt;

එම කෘතියේ ''The Many Ramayanas of Lanka'' යන පරිච්ඡේදය ශ්‍රී ලංකාවේ රාමායණ සම්ප්‍රදායන්ගේ විවිධත්වය සහ රාවණගේ චරිතය පිළිබඳ සාකච්ඡා කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Many Ramayanas of Lanka |url=https://academic.oup.com/book/45390/chapter-abstract/389339558 |publisher=Oxford University Press |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;

''Terraforming the Past'' යන පරිච්ඡේදය නූතන ශ්‍රී ලංකාවේ රාවණ සංකල්පය, ජනප්‍රවාද, Ramayana Trail සහ නවීන මාධ්‍ය අතර ඇති සම්බන්ධතා පිළිබඳව සාකච්ඡා කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Terraforming the Past |url=https://academic.oup.com/book/45390/chapter-abstract/389340595 |publisher=Oxford University Press |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;

2025දී පළ වූ ''The Ramayana Trail and the Mediatization of Materiality in the Relationship between Myth and History'' නම් පර්යේෂණයද ශ්‍රී ලංකාවේ Ramayana Trail, භෞතික ස්ථාන, ඩිජිටල් මාධ්‍ය සහ මිථ්‍යාව හා ඉතිහාසය අතර ඇති සම්බන්ධතාවය විශ්ලේෂණය කරයි.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=The Ramayana Trail and the Mediatization of Materiality in the Relationship between Myth and History |year=2025 |url=https://www.researchgate.net/publication/394313928_The_Ramayana_Trail_and_the_Mediatization_of_Materiality_in_the_Relationship_between_Myth_and_History |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;

==රාවණට ආරෝපණය කරන ලද ග්‍රන්ථ==

විවිධ ආගමික හා සාහිත්‍ය සම්ප්‍රදායන් තුළ රාවණට ග්‍රන්ථ කිහිපයක් ආරෝපණය කර ඇත. ඒ අතර රාවණ සංහිතා සම්ප්‍රදායන් සහ ශිව භක්තිය සම්බන්ධ කෘති ඇතුළත් වේ.

කෙසේ වෙතත්, මෙම සියලුම කෘති රාවණ නම් ඓතිහාසික පුද්ගලයෙකු විසින් රචනා කරන ලද බව තහවුරු කරන නිශ්චිත ඓතිහාසික සාක්ෂි නොමැත. එබැවින් ඒවා ''රාවණට ආරෝපණය කරන ලද කෘති'' ලෙස දැක්වීම වඩාත් සුදුසුය.

==මූලාශ්‍ර==

{{reflist}}

==තවද බලන්න==

* [[රාමායණය]]
* [[රාම]]
* [[සීතා]]
* [[හනුමාන්]]
* [[විභීෂණ]]
* [[කුම්භකර්ණ]]
* [[ලංකාපුර]]
* [[දඬුමොණරය]]
* [[රාවණහත්ත]]
* [[ශිව]]
* [[රාමායණය සංචාරක මංපෙත]]

==බාහිර සබැඳි==

* [https://academic.oup.com/book/45390 ''Ravana's Kingdom'' — Oxford University Press]
* [https://academic.oup.com/book/45390/chapter-abstract/389339558 ''The Many Ramayanas of Lanka'' — Oxford Academic]
* [https://academic.oup.com/book/45390/chapter-abstract/389340595 ''Terraforming the Past'' — Oxford Academic]
* [https://www.valmikiramayan.net/ Valmiki Ramayana]
* [https://www.srilanka.travel/ramayanaya/ Ramayanaya Yathra — Sri Lanka Tourism]
* [https://www.researchgate.net/publication/394313928_The_Ramayana_Trail_and_the_Mediatization_of_Materiality_in_the_Relationship_between_Myth_and_History ''The Ramayana Trail and the Mediatization of Materiality in the Relationship between Myth and History'']

[[ප්‍රවර්ගය:රාමායණය]]
[[ප්‍රවර්ගය:හින්දු පුරාණෝක්ති]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ජනප්‍රවාද]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතිය]]

{{DEFAULTSORT:රාවණ}}</text>
      <sha1>ocho653awy0pculfgkz61viyovqw4pr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799653</id>
      <parentid>799651</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T04:40:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* තවද බලන්න */</comment>
      <origin>799653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19106" sha1="7mhdcsr847f442aidvk0mwqksjn8glx" xml:space="preserve">{{Disputed}}
{{pp-semi-indef}}
{{pp-move-indef}}
{{Short description|හින්දු වීර කාව්‍යයක් වන රාමායණයේ ප්‍රධාන විරුද්ධවාදියා සහ ශ්‍රී ලංකාව ආශ්‍රිත ජනප්‍රවාදවල ප්‍රකට චරිතයක්}}

'''රාවණ''' (IAST: ''Rāvaṇa''; සංස්කෘත: रावण) යනු [[රාමායණය]] ඇතුළු දකුණු ආසියානු රාමා කතා සම්ප්‍රදායන්හි ප්‍රධාන චරිතයකි. [[වාල්මිකි]] රාමායණයේ ඔහු ලංකාවේ රජු ලෙසත්, [[රාම]] කුමරුගේ ප්‍රධාන විරුද්ධවාදියා ලෙසත් නිරූපණය වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ravana's Kingdom: The Ramayana and Sri Lankan History from Below |url=https://academic.oup.com/book/45390 |publisher=Oxford University Press |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;

රාමායණයට අනුව, රාවණ විසින් [[සීතා]] පැහැරගෙන ලංකාවට රැගෙන යාමෙන් පසුව රාම හා රාවණ අතර යුද්ධයක් ඇති වේ. අවසානයේ රාම විසින් රාවණ පරාජය කරනු ලබන අතර [[විභීෂණ]] ලංකාවේ රජු බවට පත්වේ.

කෙසේ වෙතත්, රාවණ පිළිබඳ නිරූපණය සියලුම රාමායණ අනුවාදවල එක සමාන නොවේ. ඉන්දියානු, ශ්‍රී ලාංකික සහ දකුණු-නැගෙනහිර ආසියානු සම්ප්‍රදායන් තුළ ඔහුට විවිධ ආගමික, සාහිත්‍යමය සහ සංස්කෘතික අර්ථකථන ලබා දී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ravana's Kingdom: The Ramayana and Sri Lankan History from Below |url=https://academic.oup.com/book/45390 |publisher=Oxford University Press |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;

==රාමායණයේ රාවණ==

වාල්මිකි රාමායණයට අනුව රාවණ යනු [[විශ්‍රවස්]] මුණිවරයාගේ සහ [[කෛකේෂි]]ගේ පුත්‍රයෙකි. ඔහුට [[කුම්භකර්ණ]], [[විභීෂණ]] සහ [[ශූර්පණකා]] යන සහෝදර සහෝදරියන් සිටින අතර, [[කුවේර]] ඔහුගේ අර්ධ සහෝදරයෙකු ලෙස දැක්වේ.

රාවණ බලවත් රජෙකු, යුධ ශූරයෙකු සහ දැඩි තපස් කළ පුද්ගලයෙකු ලෙස රාමායණයේ නිරූපණය වේ. පසුකාලීන හින්දු සම්ප්‍රදායන්හි ඔහු [[ශිව]] දෙවියන්ගේ ප්‍රබල බැතිමතෙකු ලෙසද සැලකේ.

රාමායණයේ ප්‍රධාන කතා ප්‍රවාහයට අනුව, [[ශූර්පණකා]] සම්බන්ධ සිදුවීම් මාලාවකින් පසුව රාවණ සීතා කෙරෙහි අවධානය යොමු කරයි. [[මාරීච]]ගේ සහාය ලබාගෙන රාම සහ [[ලක්ෂ්මණ]] ඔවුන්ගේ වාසස්ථානයෙන් ඉවතට යැවීමෙන් පසුව රාවණ සීතාව ලංකාවට රැගෙන යයි. සීතා අශෝක වනයේ රඳවා තබන අතර, ඇයව ආපසු ලබාගැනීම සඳහා රාම වානර සේනාව සමඟ ලංකාවට පැමිණෙයි.

වාල්මිකි රාමායණයේ මුල් සංස්කෘත පාඨය සඳහා සංරක්ෂිත/ඩිජිටල් පාඨ සම්පතක් ලෙස [https://www.valmikiramayan.net/ Valmiki Ramayana] භාවිතා කළ හැක.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Valmiki Ramayana |url=https://www.valmikiramayan.net/ |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;

==උපත සහ පෙළපත==

රාමායණ සම්ප්‍රදාය අනුව රාවණගේ පියා [[විශ්‍රවස්]] හෝ [[විශ්‍රාවාස]] ලෙස හඳුන්වන ඍෂිවරයෙකි. ඔහුගේ මව [[කෛකේෂි]] ය.

ඔහුගේ පිය පාර්ශ්වයේ සීයා ලෙස [[පුලස්ත්‍ය]] ඍෂිවරයා සඳහන් වේ. මව් පාර්ශ්වයෙන් ඔහු [[සුමාලි]] සමඟ සම්බන්ධ කර දැක්වේ.

රාවණගේ පෙළපත පිළිබඳ විස්තර විවිධ රාමායණ, පුරාණ සහ පසුකාලීන ප්‍රාදේශීය සම්ප්‍රදායන් අනුව වෙනස් විය හැකිය. එබැවින් සියලුම සම්බන්ධතා එකම සම්මත ඓතිහාසික පෙළපතක් ලෙස සැලකීම සුදුසු නොවේ.

==ලංකාව සහ ලංකාපුර==

රාමායණයේ සඳහන් ''ලංකා'' හෝ ''ලංකාපුර'' නගරය නූතන [[ශ්‍රී ලංකාව]]ට සෘජුව සමාන කිරීම පිළිබඳ විද්වත් සාකච්ඡාවක් පවතී.

නූතන ශ්‍රී ලංකාවේ ජනප්‍රවාද හා සංචාරක සම්ප්‍රදායන් තුළ රාවණගේ ලංකාව ශ්‍රී ලංකාව සමඟ සම්බන්ධ කරනු ලැබේ. [[ශ්‍රී ලංකා සංචාරක ප්‍රවර්ධන කාර්යාංශය]] විසින්ද රාමායණය හා රාවණ සම්බන්ධ ස්ථාන සංචාරක උරුමයක් ලෙස ප්‍රවර්ධනය කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ramayanaya Yathra |url=https://www.srilanka.travel/ramayanaya/ |publisher=Sri Lanka Tourism |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;

කෙසේ වෙතත්, රාවණගේ රාජධානිය නූතන ශ්‍රී ලංකාවේ නිශ්චිත ස්ථානයක පැවති බව තහවුරු කරන සෘජු පුරාවිද්‍යාත්මක හෝ සමකාලීන ශිලා ලේඛන සාක්ෂි පිළිබඳ විද්වත් එකඟතාවක් නොමැත.

==ශ්‍රී ලංකාවේ රාවණ පිළිබඳ ජනප්‍රවාද==

ශ්‍රී ලංකාවේ සිංහල හා දෙමළ ජනප්‍රවාදවල රාවණ පිළිබඳ විවිධ කතා පවතී. සමහර සම්ප්‍රදායන්හි ඔහු බලවත් පුරාණ රජෙකු, ශිව භක්තිකයෙකු හෝ විද්වතෙකු ලෙස නිරූපණය වේ.

ශ්‍රී ලංකාවේ [[රාවණ ඇල්ල]], [[රාවණ ගුහාව]], [[සීතා අම්මාන් කෝවිල]] සහ වෙනත් ස්ථාන රාමායණ කතා සමඟ සම්බන්ධ කරනු ලැබේ. ශ්‍රී ලංකා සංචාරක ප්‍රවර්ධන කාර්යාංශයේ නිල ''Ramayanaya Yathra'' වැඩසටහන තුළද රාමායණය හා සම්බන්ධ ශ්‍රී ලංකාවේ ස්ථාන හඳුන්වා දී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ramayanaya Yathra |url=https://www.srilanka.travel/ramayanaya/ |publisher=Sri Lanka Tourism |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;

මෙම ස්ථාන රාවණගේ ඓතිහාසික රාජධානියට අයත් බව පුරාවිද්‍යාත්මකව තහවුරු වී ඇතැයි පැවසීමට දැනට ප්‍රමාණවත් සාක්ෂි නොමැත.

==නූතන රාවණ සංකල්පය==

විසි එක්වන සියවසේ ශ්‍රී ලංකාව තුළ රාවණ පිළිබඳ නව ජනප්‍රිය අර්ථකථන වර්ධනය වී ඇත. එහිදී ඔහු රාමායණයේ විරුද්ධවාදියා පමණක් නොව, පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ බලවත් රජෙකු සහ දියුණු ශිෂ්ටාචාරයක නායකයෙකු ලෙසද නිරූපණය කරනු ලැබේ.

Justin W. Henry විසින් Oxford University Press මගින් 2022දී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද ''Ravana's Kingdom: The Ramayana and Sri Lankan History from Below'' කෘතිය ශ්‍රී ලංකාවේ රාවණ පිළිබඳ නූතන ජනප්‍රවාද, සාහිත්‍ය සම්ප්‍රදායන් සහ ඉතිහාසය පිළිබඳ නවීන අර්ථකථන විශ්ලේෂණය කරයි.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Henry |first=Justin W. |title=Ravana's Kingdom: The Ramayana and Sri Lankan History from Below |publisher=Oxford University Press |year=2022 |url=https://academic.oup.com/book/45390 |doi=10.1093/oso/9780197630794.001.0001}}&lt;/ref&gt;

Henryගේ අධ්‍යයනය අනුව ශ්‍රී ලංකාවේ රාවණ පිළිබඳ නවීන ජනප්‍රිය ප්‍රතිරූපය පැරණි සාහිත්‍යය සහ ජනප්‍රවාද සමඟ පමණක් නොව, නවකතා, ජනමාධ්‍ය, අන්තර්ජාලය සහ සමාජ මාධ්‍ය සමඟද සම්බන්ධ වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ravana's Kingdom |url=https://academic.oup.com/book/45390 |publisher=Oxford University Press |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;

==ශිව භක්තිය==

රාමායණ සහ පසුකාලීන හින්දු සම්ප්‍රදායන්හි රාවණ ශිව දෙවියන්ගේ බලවත් බැතිමතෙකු ලෙස නිරූපණය වේ.

රාවණ ශිව දෙවියන් සතුටු කිරීම සඳහා දැඩි තපස් කළ බවත්, ශිවගෙන් වර ලබාගත් බවත් විවිධ පුරාණ හා ආගමික සම්ප්‍රදායන්හි සඳහන් වේ.

රාවණ විසින් ශිව තාණ්ඩව ස්තෝත්‍රය රචනා කළ බවට ජනප්‍රවාදයක් පැවතියද, එය රාවණ නම් ඓතිහාසික පුද්ගලයෙකු විසින් රචනා කළ බව තහවුරු කරන නිශ්චිත ඓතිහාසික සාක්ෂි නොමැත.

==රාවණ සහ පුෂ්පක විමානය==

රාමායණයේ ''පුෂ්පක'' නමැති ආකාශ රථයක් පිළිබඳ සඳහන් වේ. පසුකාලීන ශ්‍රී ලාංකික ජනප්‍රවාද තුළ එය ''දඬුමොණරය'' ලෙසද හැඳින්වේ.

කෙසේ වෙතත්, පුෂ්පක විමානය නූතන විද්‍යාත්මක අර්ථයෙන් ගුවන් යානයක් බව තහවුරු කරන පුරාවිද්‍යාත්මක හෝ තාක්ෂණික සාක්ෂි නොමැත.

==ඓතිහාසිකත්වය පිළිබඳ විවාදය==

රාවණ සැබෑ ඓතිහාසික රජෙකු ලෙස පැවති බවට ශ්‍රී ලංකාවේ ජනප්‍රවාද සහ නවීන ජනප්‍රිය සාහිත්‍ය තුළ විවිධ මත පවතී.

එහෙත් රාවණ රාමායණයේ විස්තර කරන ආකාරයටම ශ්‍රී ලංකාව පාලනය කළ ඓතිහාසික පුද්ගලයෙකු බව තහවුරු කරන පිළිගත් පුරාවිද්‍යාත්මක හෝ සමකාලීන ශිලා ලේඛන සාක්ෂි පිළිබඳ විද්වත් එකඟතාවක් දැනට නොමැත.

එබැවින් රාවණ පිළිබඳ කරුණු දැක්වීමේදී පහත කරුණු වෙන්කර සැලකීම වැදගත් වේ:

* '''රාමායණ සම්ප්‍රදාය''' – රාවණ රාම කතාවේ ප්‍රධාන විරුද්ධවාදියා වේ.
* '''ශ්‍රී ලාංකික ජනප්‍රවාදය''' – රාවණ බලවත් පුරාණ ලංකා රජෙකු ලෙස නිරූපණය වේ.
* '''නූතන ඓතිහාසික අර්ථකථන''' – රාවණගේ ඓතිහාසිකත්වය පිළිබඳ විවිධ මත පවතී.

මෙම කරුණු තුන එකම මට්ටමේ ඓතිහාසික සාක්ෂි ලෙස සැලකිය නොහැක.

==නවීන ශාස්ත්‍රීය පර්යේෂණ==

2022දී Oxford University Press මගින් ප්‍රකාශයට පත් කළ Justin W. Henryගේ ''Ravana's Kingdom'' කෘතිය ශ්‍රී ලංකාවේ රාවණ පිළිබඳ ජනප්‍රවාද සහ නූතන අර්ථකථන පිළිබඳ විශේෂ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යයනයකි.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Henry |first=Justin W. |title=Ravana's Kingdom: The Ramayana and Sri Lankan History from Below |publisher=Oxford University Press |year=2022 |url=https://academic.oup.com/book/45390}}&lt;/ref&gt;

එම කෘතියේ ''The Many Ramayanas of Lanka'' යන පරිච්ඡේදය ශ්‍රී ලංකාවේ රාමායණ සම්ප්‍රදායන්ගේ විවිධත්වය සහ රාවණගේ චරිතය පිළිබඳ සාකච්ඡා කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Many Ramayanas of Lanka |url=https://academic.oup.com/book/45390/chapter-abstract/389339558 |publisher=Oxford University Press |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;

''Terraforming the Past'' යන පරිච්ඡේදය නූතන ශ්‍රී ලංකාවේ රාවණ සංකල්පය, ජනප්‍රවාද, Ramayana Trail සහ නවීන මාධ්‍ය අතර ඇති සම්බන්ධතා පිළිබඳව සාකච්ඡා කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Terraforming the Past |url=https://academic.oup.com/book/45390/chapter-abstract/389340595 |publisher=Oxford University Press |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;

2025දී පළ වූ ''The Ramayana Trail and the Mediatization of Materiality in the Relationship between Myth and History'' නම් පර්යේෂණයද ශ්‍රී ලංකාවේ Ramayana Trail, භෞතික ස්ථාන, ඩිජිටල් මාධ්‍ය සහ මිථ්‍යාව හා ඉතිහාසය අතර ඇති සම්බන්ධතාවය විශ්ලේෂණය කරයි.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=The Ramayana Trail and the Mediatization of Materiality in the Relationship between Myth and History |year=2025 |url=https://www.researchgate.net/publication/394313928_The_Ramayana_Trail_and_the_Mediatization_of_Materiality_in_the_Relationship_between_Myth_and_History |access-date=2026-09-12}}&lt;/ref&gt;

==රාවණට ආරෝපණය කරන ලද ග්‍රන්ථ==

විවිධ ආගමික හා සාහිත්‍ය සම්ප්‍රදායන් තුළ රාවණට ග්‍රන්ථ කිහිපයක් ආරෝපණය කර ඇත. ඒ අතර රාවණ සංහිතා සම්ප්‍රදායන් සහ ශිව භක්තිය සම්බන්ධ කෘති ඇතුළත් වේ.

කෙසේ වෙතත්, මෙම සියලුම කෘති රාවණ නම් ඓතිහාසික පුද්ගලයෙකු විසින් රචනා කරන ලද බව තහවුරු කරන නිශ්චිත ඓතිහාසික සාක්ෂි නොමැත. එබැවින් ඒවා ''රාවණට ආරෝපණය කරන ලද කෘති'' ලෙස දැක්වීම වඩාත් සුදුසුය.

==මූලාශ්‍ර==

{{reflist}}

==තවද බලන්න==

* [[රාමායණය]]
* [[රාම]]
* [[සීතා]]
* [[හනුමාන්]]
* [[විභීෂණ]]
* [[කුම්භකර්ණ]]
* [[ලංකාපුර]]
* [[දඬුමොණරය]]
* [[රාවණහත්ත]]
* [[ශිව]]
* [[රාමායණය සංචාරක මංපෙත]]
* [[බුද්ධ වන්දනා සංචාරක මංපෙත]]

==බාහිර සබැඳි==

* [https://academic.oup.com/book/45390 ''Ravana's Kingdom'' — Oxford University Press]
* [https://academic.oup.com/book/45390/chapter-abstract/389339558 ''The Many Ramayanas of Lanka'' — Oxford Academic]
* [https://academic.oup.com/book/45390/chapter-abstract/389340595 ''Terraforming the Past'' — Oxford Academic]
* [https://www.valmikiramayan.net/ Valmiki Ramayana]
* [https://www.srilanka.travel/ramayanaya/ Ramayanaya Yathra — Sri Lanka Tourism]
* [https://www.researchgate.net/publication/394313928_The_Ramayana_Trail_and_the_Mediatization_of_Materiality_in_the_Relationship_between_Myth_and_History ''The Ramayana Trail and the Mediatization of Materiality in the Relationship between Myth and History'']

[[ප්‍රවර්ගය:රාමායණය]]
[[ප්‍රවර්ගය:හින්දු පුරාණෝක්ති]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ජනප්‍රවාද]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතිය]]

{{DEFAULTSORT:රාවණ}}</text>
      <sha1>7mhdcsr847f442aidvk0mwqksjn8glx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>යුරෝපා සංගමයේ සාමාජික රාජ්‍යයෝ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111903</id>
    <revision>
      <id>799633</id>
      <parentid>722920</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:45:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sayuru Athsara</username>
        <id>59181</id>
      </contributor>
      <origin>799633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45414" sha1="iwc8a6lr55e59vozkxd9e5z175x1eou" xml:space="preserve">{{Infobox subdivision type
|name= Member state&lt;!-- Please do not add &quot;s&quot; here per consistency with article title. --&gt; of the European Union
|alt_name=
|alt_name1=
|alt_name2=
|alt_name3=
|alt_name4=
|map=&lt;imagemap&gt;File:2020 EU MAP.svg|250px|lang=en|Map (clickable)
poly 261 28 273 39 279 59 284 61 286 66 271 97 275 105 275 116 284 122 308 111 320 83 308 75 310 71 302 60 305 54 297 46 298 36 290 32 291 16 282 16 277 22 280 28 275 33 270 32 264 26 [[Finland]]
poly 260 29 259 38 252 37 252 42 248 41 244 54 238 64 238 72 235 77 237 83 226 83 223 100 227 106 230 111 227 115 229 121 223 127 220 141 229 160 227 163 231 173 238 171 238 168 242 164 250 164 254 135 261 130 262 117 252 115 257 93 270 83 271 66 279 59 273 39 [[Sweden]]
poly 312 142 307 131 311 123 294 123 279 132 280 142 290 137 295 138 304 141 [[Estonia]]
poly 310 164 319 155 318 148 313 142 295 140 298 153 288 149 282 142 277 161 295 158 [[Latvia]]
poly 288 180 295 184 301 184 309 178 307 170 312 168 308 162 294 157 279 161 279 174 289 174 [[Lithuania]]
poly 300 198 294 182 290 180 270 183 265 184 264 179 250 182 248 186 238 190 238 197 234 199 239 203 241 223 249 225 251 229 255 226 261 230 265 232 268 235 270 237 273 235 276 240 281 237 283 237 289 236 296 242 297 239 297 234 301 223 305 222 304 217 301 214 296 201 [[Poland]]
poly 254 250 257 245 261 244 269 236 272 235 276 240 279 238 289 235 297 243 274 250 269 253 269 257 259 254 [[Slovakia]]
poly 299 251 291 245 270 252 269 257 258 252 249 268 254 271 260 279 268 278 275 274 290 272 294 258 [[Hungary]]
poly 355 291 354 280 361 274 355 269 349 272 346 270 343 259 332 248 330 243 328 242 324 247 314 250 312 248 301 250 294 255 292 265 288 271 282 274 288 281 293 284 293 288 296 290 302 287 301 291 308 294 308 297 317 297 322 297 329 295 339 287 347 288 [[Romania]]
poly 309 327 312 322 309 318 305 316 305 310 308 305 302 298 304 294 309 295 310 298 328 297 340 287 354 291 350 297 352 301 348 304 355 309 348 314 347 311 340 316 339 317 339 321 329 324 323 321 316 325 [[Bulgaria]]
poly 308 383 305 376 306 374 293 368 294 359 289 351 289 344 294 339 295 333 301 332 304 328 310 326 317 326 322 322 329 325 340 321 340 316 342 319 340 328 328 329 320 331 325 335 339 340 336 342 348 344 350 348 347 358 344 353 348 352 349 348 343 347 345 344 334 341 335 338 328 335 317 341 313 337 311 342 320 350 332 359 339 365 358 359 340 377 331 380 335 376 337 378 342 373 340 370 345 372 353 362 337 366 328 363 327 367 320 367 326 372 319 374 320 382 334 393 355 393 372 372 372 378 368 383 368 377 364 384 365 390 361 387 355 396 340 400 339 395 329 397 329 393 332 392 320 380 314 384 311 378 [[Greece]]
poly 419 384 415 381 421 378 421 373 428 371 435 365 430 374 434 376 424 383 [[Republic of Cyprus|Cyprus]]
poly 236 248 224 238 221 231 225 227 236 221 240 220 249 225 254 226 260 231 266 230 267 236 261 243 249 245 244 243 [[Czech Republic]]
poly 198 263 201 257 204 260 207 258 213 260 224 255 233 248 238 248 241 244 245 244 248 246 255 246 253 250 256 254 250 265 249 268 238 272 229 271 220 268 218 263 210 264 208 266 [[Austria]]
poly 249 267 253 273 242 279 244 284 236 282 230 281 227 277 229 271 238 272 [[Slovenia]]
poly 179 298 180 293 174 292 176 287 173 283 178 282 178 278 176 275 181 274 185 273 189 269 189 273 195 273 197 269 199 272 204 269 207 267 210 265 218 263 220 269 230 271 226 281 219 283 222 289 219 290 220 297 231 304 236 319 247 323 253 325 250 327 274 341 273 349 269 341 260 341 257 348 262 355 261 358 257 360 257 364 251 371 248 369 244 377 244 378 244 386 237 386 237 383 230 381 222 375 219 376 219 370 226 368 238 370 245 367 250 365 253 358 248 346 246 347 241 342 241 341 237 340 234 336 230 332 224 331 184 357 181 355 183 343 182 333 185 333 190 329 193 330 196 339 194 340 193 352 224 331 211 317 209 317 203 309 204 308 202 298 190 292 184 297 [[Italy]]
rect 224 394 251 405 [[Malta]]
poly 14 333 21 334 24 337 27 339 29 333 36 329 33 325 40 319 39 311 43 312 49 298 57 295 54 292 55 289 43 284 42 281 39 280 36 291 36 292 19 313 24 314 20 317 23 318 19 324 19 327 [[Portugal]]
poly 41 358 38 355 35 355 37 345 32 338 28 338 29 333 37 329 33 326 39 319 39 311 42 312 49 300 56 295 55 292 54 290 43 283 39 280 42 270 39 269 45 266 50 268 51 264 58 266 69 274 71 272 80 279 89 280 95 283 99 287 102 287 114 299 119 301 120 298 124 301 124 304 127 305 135 308 140 309 140 314 145 339 140 337 133 343 126 339 116 349 113 342 120 345 128 337 132 335 136 338 143 335 139 312 136 316 131 317 128 317 114 320 116 322 104 331 100 338 106 345 98 346 92 353 92 356 85 354 76 361 73 357 71 361 66 357 53 354 53 357 46 355 [[Spain]]
poly 100 286 111 297 118 300 119 298 126 302 128 302 128 305 139 307 140 301 144 298 152 296 155 300 157 298 165 304 169 305 189 328 195 318 195 306 192 312 188 311 187 327 170 305 178 298 180 294 173 292 176 288 174 284 179 281 176 276 179 272 175 266 170 267 175 262 180 258 178 255 182 256 186 244 190 240 178 234 173 232 169 227 169 225 165 225 162 220 157 216 155 212 151 212 147 218 142 222 137 221 137 224 133 223 125 220 121 218 124 225 121 230 113 227 111 223 107 224 101 223 97 223 97 232 109 241 111 251 115 258 107 284 [[France]]
poly 202 178 209 178 211 181 218 182 216 185 218 187 231 181 235 184 231 187 238 189 238 197 235 201 238 203 240 222 236 220 234 224 223 228 221 230 224 238 232 247 224 255 217 258 211 259 207 257 203 261 199 256 189 255 183 256 185 244 190 241 181 235 178 224 181 214 180 207 185 201 190 195 192 187 197 187 199 189 202 186 [[Germany]]
poly 177 225 174 229 172 235 180 237 180 229 [[Luxembourg]]
poly 155 210 157 220 166 225 175 232 173 226 178 225 177 215 171 210 164 212 160 209 [[Belgium]]
poly 191 188 178 189 162 209 167 209 171 207 170 210 179 215 180 207 188 204 184 200 188 198 [[Netherlands]]
poly 201 177 209 177 222 181 228 176 227 159 219 170 221 177 216 175 214 163 218 158 215 143 202 157      [[Denmark]]
poly 102 181 92 179 82 181 79 179 75 173 78 168 89 162 84 159 89 151 98 154 100 153 97 150 104 146 109 147 100 156 108 166 106 174 103 177 [[Republic of Ireland]]
desc bottom-left
&lt;/imagemap&gt;
|category= Member state
|territory= [[European Union]]
|upper_unit= 
|start_date= 1952/1958/1993{{NoteTag|The [[Inner Six|first states]] first formed the [[European Coal and Steel Community]] in 1952 and then created the parallel [[European Economic Community]] in 1958. Although the latter was later, it is more often considered the immediate predecessor to the EU. The former has always shared the same membership and has since been absorbed by the EU, which was formally established in 1993.}}
|start_date1=
|start_date2=
|start_date3=
|start_date4=
|legislation_begin=
|legislation_begin1=
|legislation_begin2=
|legislation_begin3=
|legislation_begin4=
|legislation_end=
|legislation_end1=
|legislation_end2=
|legislation_end3=
|legislation_end4=
|end_date=
|end_date1=
|end_date2=
|end_date3=
|end_date4=
|current_number= 27
|number_date= 2023
|type= Republics (21)
|type1= Monarchies (6)
|type2=
|type3=
|type4=
|status=
|status1=
|status2=
|status3=
|status4=
|exofficio=
|exofficio1=
|exofficio2=
|exofficio3=
|exofficio4=
|population_range={{increaseNeutral}} 447,206,135 (2020)&lt;ref name=&quot;population&quot;&gt;{{cite web|url=https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=proj_18np&amp;lang=en|title=Population on 1st January by age, sex and type of projection|publisher=[[Eurostat]]|access-date=1 February 2020|archive-date=8 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200308092918/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=proj_18np&amp;lang=en|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;!--445 post Brexit--&gt;
|area_range= {{convert|4,233,255|km2|abbr=on}}
|government=[[Parliamentary system|Parliamentary]] [[representative democracy]] (21)
|government1=[[Semi-presidential system|Semi-presidential]] representative democracy (5)
|government2=[[Presidential system|Presidential]] representative democracy (1)
|government3=
|government4=
|subdivision=
|subdivision1=
|subdivision2=
|subdivision3=
|subdivision4=
}}
{{Politics of the European Union}}

[[European Union|යුරෝපා සංගමය]] (EU) යනු එහි [[Treaties of the European Union|පදනම් ගිවිසුම්]] හි පාර්ශ්වකරුවන් වන සාමාජික රටවල් 27 ක දේශපාලන හා ආර්ථික සංගමයක් වෙයි. 

1950 දශකයේ දී, [[Inner Six|ප්‍රධාන රාජ්‍ය හයක්]] EU හි පූර්වකය වන [[European Communities|යුරෝපීය ප්‍රජාවෝ]] ([[බෙල්ජියම]], [[ප්‍රංශය]], [[ඉතාලිය]], [[ලක්සම්බර්ග්]], [[නෙදර්ලන්තය]], සහ [[බටහිර ජර්මනිය]]) පිහිටුවන ලදී. ඉතිරි රාජ්‍ය පසුව [[Enlargement of the European Union|විවර්ධන]] වලදී එකතු වී ඇත. යුරෝපා සංගමය හා එක්වීමට, රාජ්‍යයක් විසින් [[Copenhagen criteria|කෝපන්හේගන් නිර්ණායක]] ලෙස හැඳින්වෙන ආර්ථික හා දේශපාලන අවශ්‍යතා සපුරාලිය යුතු අතර, අපේක්ෂක රාජ්‍යයකට ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රජයක් සහ [[free-market|නිදහස් වෙළඳපල]] ආර්ථිකයක් සහ ඊට අනුරූප නිදහස සහ ආයතන සහ [[rule of law|නීතියේ පාලනය]] සඳහා ගෞරවය තිබිය යුතුය. සංගමයේ විවර්ධනය සියලුම සාමාජිකයින්ගේ කැමැත්ත මත සහ අපේක්ෂක රාජ්‍යය, ''[[acquis communaautaire]]'' ලෙස හැඳින්වෙන දැනට පවතින යුරෝපා සංගම් නීති පද්ධතිය අනුමත කිරීම මත රඳා පවතී.

1973 දී EU හි පූර්වකය එක් වූ [[එක්සත් රාජධානිය]], 2020 ජනවාරි 31 දින [[Brexit|යුරෝපා සංගමයෙන් ඉවත් විය]]. වෙනත් කිසිදු සාමාජික රාජ්‍යයක් මෙයින් ඉවත් වී නොමැති අතර කිසිවෙක් ගේ සාමාජිකත්ත්වය අත්හිටුවා නැත. එහෙත් සමහර පරායත්ත ප්‍රදේශ හෝ අර්ධ ස්වයං පාලන ප්‍රදේශ, සංගමයෙන් [[#Withdrawal|ඉවත් වී ඇත]].

{{TOC limit|limit=4}}
{{clear}}

== ලැයිස්තුව ==
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align: right; white-space: nowrap;&quot;
|+ {{sronly|යුරෝපා සංගමයේ සාමාජික රාජ්‍යය ලැයිස්තුව}} 
! scope=&quot;col&quot; | ධජය
! scope=&quot;col&quot; | නාමය
! scope=&quot;col&quot; | [[Enlargement of the European Union|Accession]] 
! scope=&quot;col&quot; | අගනුවර
!විශාලතම නගරය
! scope=&quot;col&quot; | ජන ගහනය&lt;ref name=&quot;council procedure&quot;&gt;{{cite act| url = https://eur-lex.europa.eu/eli/dec/2021/2320/oj| title = Council Decision (EU, Euratom) 2021/2320 of 22 December 2021 amending the Council's Rules of Procedure| legislature = Council of the European Union| date = 22 December 2021| index = 2021/2320| type = Decision}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; | භූමි ප්‍රමාණය (km²)
! scope=&quot;col&quot; | [[List of countries by GDP (nominal)|දළ දේශීය නිෂ්පාදන]]([[United States dollar|US$]] [[million|M]])
! scope=&quot;col&quot; | [[List of countries by GDP (PPP) per capita|දළ දේශීය නිෂ්පාදනය]][[List of countries by GDP (PPP) per capita|per cap.]]&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;at [[List of countries by GDP (PPP) per capita|purchasing power parity, per capita]], in [[Geary–Khamis dollar|international dollars]] (rounded)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=IMF|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=512,914,612,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,146,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&amp;s=PPPPC,&amp;sy=2016&amp;ey=2025&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1|access-date=5 December 2020|website=www.imf.org|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; | [[Currencies of the European Union|මුදල් ඒකකය]]
! scope=&quot;col&quot; | [[Gini coefficient|Gini]]&lt;ref name=&quot;GINI09&quot;&gt;{{cite web|title=worldbank.org|url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=DE&amp;most_recent_value_desc=false}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; | [[Human Development Index|මා සං ද]]&lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web |title=Human Development Report 2020 |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf |publisher=United Nations |access-date=12 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201215063955/http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf |archive-date=15 December 2020 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; | [[Apportionment in the European Parliament|MEPs]]
! scope=&quot;col&quot; | භාෂා
|- 
! scope=&quot;&quot; | {{flagicon image|Flag of Austria.svg}} 
! scope=&quot;row&quot; | ඔස්ට්‍රියාව
|[[1995 enlargement of the European Union|{{Date table sorting|1995-01-01|format=dmy}}]] 
| colspan=&quot;2&quot; |[[Vienna]]
|{{Nts|8926000}}
|{{Nts|83855}}
|{{Nts|447718}}
|55,406
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[euro]]
|{{Nts|29.1}}
|{{Nts|0.922}}
|19
| style=&quot;text-align:left&quot; |German
|- 
! scope=&quot;&quot; | {{flagicon image|Flag of Belgium.svg}} 
! scope=&quot;row&quot; | බෙල්ජියම
|&lt;span  style=&quot;display:none&quot;&gt;[[Treaty of Rome|{{Date table sorting|1957-03-25}}]] &lt;/span&gt;[[Treaty of Rome|Founder]]
| colspan=&quot;2&quot; |[[Brussels]]
|{{Nts|11566041}}
|{{Nts|30528}}
|{{Nts|517609}}
|50,114
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[euro]]
|{{Nts|33.0}}
|{{Nts|0.931}}
|21
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[Dutch language|Dutch]]&lt;br /&gt;French&lt;br /&gt;German
|- 
! scope=&quot;&quot; | {{flagicon image|Flag of Bulgaria.svg}} 
! scope=&quot;row&quot; | බුල්ගේරියාව
|[[2007 enlargement of the European Union|{{Date table sorting|2007-01-01|format=dmy}}]] 
| colspan=&quot;2&quot; |[[Sofia]]
|{{Nts|6916548}}
|{{Nts|110994}}
|{{Nts|66250}}
|23,741
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[Bulgarian lev|lev]]
|{{Nts|29.2}}
|{{Nts|0.816}}
|17
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[Bulgarian language|Bulgarian]]
|- 
! scope=&quot;&quot; | {{flagicon image|Flag of Croatia.svg}} 
! scope=&quot;row&quot; | ක්‍රොඒෂියාව
|[[2013 enlargement of the European Union|{{Date table sorting|2013-07-01|format=dmy}}]] 
| colspan=&quot;2&quot; |[[Zagreb]]
|{{Nts|4036355}}
|{{Nts|56594}}
|{{Nts|60702}}
|27,681
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[euro]]
|{{Nts|29}}
|{{Nts|0.851}}
|12
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[Croatian language|Croatian]]
|- 
! scope=&quot;&quot; | {{flagicon image|Flag of Cyprus.svg}} 
! scope=&quot;row&quot; | [[Cyprus|සයිප්‍රසය]]&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;''De facto'' (though not ''de jure'') excludes the disputed territory of [[Turkish Cyprus]] and the [[United Nations Buffer Zone in Cyprus|U.N. buffer zone]]. See: [[Cyprus dispute]].&lt;/ref&gt;
|[[2004 enlargement of the European Union|{{Date table sorting|2004-05-01|format=dmy}}]] 
| colspan=&quot;2&quot; |[[Nicosia]]
|{{Nts|896000}}
|{{Nts|9251}}
|{{Nts|24280}}
|39,079
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[euro]]
|{{Nts|31.2}}
|{{Nts|0.887}}
|6
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[Greek language|Greek]]&lt;br /&gt;[[Turkish language|Turkish]]&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;The Turkish language is not an official language of the European Union.&lt;/ref&gt;
|- 
! scope=&quot;&quot; | {{flagicon image|Flag of Czech Republic.svg}} 
! scope=&quot;row&quot; | චෙක් ජනරජය
|[[2004 enlargement of the European Union|{{Date table sorting|2004-05-01|format=dmy}}]] 
| colspan=&quot;2&quot; |[[Prague]]
|{{Nts|10574153}}
|{{Nts|78866}}
|{{Nts|246953}}
|40,293
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[Czech koruna|koruna]]
|{{Nts|25.8}}
|{{Nts|0.900}}
|21
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[Czech language|Czech]]&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;Officially recognised [[minority language]]s: {{hlist|[[Slovak language|Slovak]]|German|[[Polish language|Polish]]|[[Belarusian language|Belarusian]]|[[Bulgarian language|Bulgarian]]|[[Croatian language|Croatian]]|[[Greek language|Greek]]|[[Hungarian language|Hungarian]]|[[Romani language|Romani]]|Russian|[[Rusyn language|Rusyn]]|[[Serbian language|Serbian]]|[[Ukrainian language|Ukrainian]]|[[Vietnamese language|Vietnamese]]}}&lt;/ref&gt;
|- 
! scope=&quot;&quot; | {{flagicon image|Flag of Denmark.svg}} 
! scope=&quot;row&quot; | [[Denmark|ඩෙන්මාර්කය]]&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;Excludes the [[The unity of the Realm|autonomous regions]] of [[Greenland]], which [[Greenland–European Union relations|left the then-EEC]] in 1985, and the [[Faroe Islands]].&lt;/ref&gt;
|[[1973 enlargement of the European Communities|{{Date table sorting|1973-01-01|format=dmy}}]] 
| colspan=&quot;2&quot; |[[Copenhagen]]
|{{Nts|5833883}}
|{{Nts|43075}}
|{{Nts|347176}}
|57,781
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[Danish krone|krone]]
|{{Nts|24.7}}
|{{Nts|0.940}}
|14
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[Danish language|Danish]]
|- 
! scope=&quot;&quot; | {{flagicon image|Flag of Estonia.svg}} 
! scope=&quot;row&quot; | එස්තෝනියාව
|[[2004 enlargement of the European Union|{{Date table sorting|2004-05-01|format=dmy}}]] 
| colspan=&quot;2&quot; |[[Tallinn]]
|{{Nts|1330068}}
|{{Nts|45227}}
|{{Nts|31038}}
|37,033
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[euro]]
|{{Nts|36.0}}
|{{Nts|0.892}}
|7
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[Estonian language|Estonian]]
|- 
! scope=&quot;&quot; | {{flagicon image|Flag of Finland.svg}} 
! scope=&quot;row&quot; | [[Finland|ෆින්ලන්තය]]&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;Includes [[Åland]], an autonomous [[Regions of Finland|region of Finland]].&lt;/ref&gt;
|[[1995 enlargement of the European Union|{{Date table sorting|1995-01-01|format=dmy}}]] 
| colspan=&quot;2&quot; |[[Helsinki]] 
|{{Nts|5527493}}
|{{Nts|338424}}
|{{Nts|269654}}
|49,334
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[euro]]
|{{Nts|26.9}}
|{{Nts|0.938}}
|14
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[Finnish language|Finnish]]&lt;br /&gt;[[Swedish language|Swedish]]
|- 
! scope=&quot;&quot; | {{flagicon image|Flag of France.svg}} 
! scope=&quot;row&quot; | [[France|ප්‍රංශය]]&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;Includes the [[Overseas department and region|overseas regions]] of [[French Guiana]], [[Guadeloupe]], [[Martinique]], [[Mayotte]], [[Réunion]], [[Saint Barthélemy]], [[Saint Pierre and Miquelon]] and the [[overseas collectivity]] of [[Collectivity of Saint Martin|Saint Martin]]. Excludes the overseas collectivities of [[French Polynesia]] and [[Wallis and Futuna]]; the [[Overseas France#Special status|special collectivity]] of [[New Caledonia]]; [[Clipperton Island]]; and the [[French Southern and Antarctic Lands]].&lt;/ref&gt;
|&lt;span  style=&quot;display:none&quot;&gt;[[Treaty of Rome|{{Date table sorting|1957-03-25}}]] &lt;/span&gt;[[Treaty of Rome|Founder]]
| colspan=&quot;2&quot; |[[Paris]]
|{{Nts|67439614}}
|{{Nts|632833}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://europa.eu/european-union/about-eu/figures/living_en|title=Living in the EU - European Union - European Commission|last=Anonymous|date=5 July 2016|website=European Union|access-date=26 April 2017|archive-date=27 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170427100556/https://europa.eu/european-union/about-eu/figures/living_en|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|{{Nts|2707074}}
|45,454
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[euro]]
|{{Nts|32.7}}
|{{Nts|0.901}}
|79
| style=&quot;text-align:left&quot; |French
|- 
! scope=&quot;&quot; | {{flagicon image|Flag of Germany.svg}} 
! scope=&quot;row&quot; | ජර්මනිය
|&lt;span  style=&quot;display:none&quot;&gt;[[Treaty of Rome|{{Date table sorting|1957-03-25}}]] &lt;/span&gt;[[Treaty of Rome|Founder]]&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;On {{dts|format=dmy|1990|10|3}}, the territory of the former [[German Democratic Republic]] [[German reunification|acceded]] to the [[West Germany|Federal Republic of Germany]] to form [[Germany|present-day Germany]], automatically becoming part of the EU.&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;2&quot; |[[Berlin]]
|{{Nts|83120520}}
|{{Nts|357386}}
|{{Nts|3863344}}
|53,571
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[euro]]
|{{Nts|31.9}}
|{{Nts|0.947}}
|96
| style=&quot;text-align:left&quot; |German
|- 
! scope=&quot;&quot; | {{flagicon image|Flag of Greece.svg}} 
! scope=&quot;row&quot; | [[Greece|ග්‍රීසිය]]
|[[1981 enlargement of the European Communities|{{Date table sorting|1981-01-01|format=dmy}}]] 
| colspan=&quot;2&quot; |[[Athens]]
|{{Nts|10682547}}
|{{Nts|131990}}
|{{Nts|214012}}
|29,045
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[euro]]
|{{Nts|34.3}}
|{{Nts|0.888}}
|21
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[Greek language|Greek]]
|- 
! scope=&quot;&quot; | {{flagicon image|Flag of Hungary.svg}} 
! scope=&quot;row&quot; | [[Hungary]]
|[[2004 enlargement of the European Union|{{Date table sorting|2004-05-01|format=dmy}}]] 
| colspan=&quot;2&quot; |[[Budapest]]
|{{Nts|9730772}}
|{{Nts|93030}}
|{{Nts|170407}}
|32,434
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[Hungarian forint|forint]]
|{{Nts|30.0}}
|{{Nts|0.854}}
|21
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[Hungarian language|Hungarian]]
|- 
! scope=&quot;&quot; | {{flagicon image|Flag of Ireland.svg}} 
! scope=&quot;row&quot; | [[Republic of Ireland|Ireland]]&lt;!---Constitutional name of Ireland is Ireland, &quot;Republic of&quot; is only used to distinguish it from the north. This has been discussed. Please do not change without other editors on this page in advance.--&gt;
|[[1973 enlargement of the European Communities|{{Date table sorting|1973-01-01|format=dmy}}]] 
| colspan=&quot;2&quot; |[[Dublin]]
|{{Nts|5006324}}
|{{Nts|70273}}
|{{Nts|384940}}
|89,383
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[euro]]
|{{Nts|34.3}}
|{{Nts|0.955}}
|13
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[English language|English]]&lt;br /&gt;[[Irish language|Irish]]
|- 
! scope=&quot;&quot; | {{flagicon image|Flag of Italy.svg}}
! scope=&quot;row&quot; | [[Italy]]
|&lt;span  style=&quot;display:none&quot;&gt;[[Treaty of Rome|{{Date table sorting|1957-03-25}}]] &lt;/span&gt;[[Treaty of Rome|Founder]]
| colspan=&quot;2&quot; |[[Rome]]
|{{Nts|59862348}}
|{{Nts|301338}}
|{{Nts|1988636}}
|40,065
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[euro]]
|{{Nts|36.0}}
|{{Nts|0.892}}
|76
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[Italian language|Italian]]
|- 
! scope=&quot;&quot; | {{flagicon image|Flag of Latvia.svg}} 
! scope=&quot;row&quot; | [[Latvia]]
|[[2004 enlargement of the European Union|{{Date table sorting|2004-05-01|format=dmy}}]] 
| colspan=&quot;2&quot; |[[Riga]]
|{{Nts|1893223}}
|{{Nts|64589}}
|{{Nts|35045}}
|30,579
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[euro]]
|{{Nts|35.7}}
|{{Nts|0.866}}
|8
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[Latvian language|Latvian]]
|- 
! scope=&quot;&quot; | {{flagicon image|Flag of Lithuania.svg}} 
! scope=&quot;row&quot; | [[Lithuania]]
|[[2004 enlargement of the European Union|{{Date table sorting|2004-05-01|format=dmy}}]] 
| colspan=&quot;2&quot; |[[Vilnius]]
|{{Nts|2795680}}
|{{Nts|65200}}
|{{Nts|53641}}
|38,605
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[euro]]
|{{Nts|35.8}}
|{{Nts|0.882}}
|11
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[Lithuanian language|Lithuanian]]
|- 
! scope=&quot;&quot; | {{flagicon image|Flag of Luxembourg.svg}} 
! scope=&quot;row&quot; | [[Luxembourg]]
|&lt;span  style=&quot;display:none&quot;&gt;[[Treaty of Rome|{{Date table sorting|1957-03-25}}]] &lt;/span&gt;[[Treaty of Rome|Founder]]
| colspan=&quot;2&quot; |[[Luxembourg City|Luxembourg]]
|{{Nts|633347}}
|{{Nts|2586.4}}
|{{Nts|69453}}
|112,875
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[euro]]
|{{Nts|30.8}}
|{{Nts|0.916}}
|6
| style=&quot;text-align:left&quot; |French&lt;br /&gt;German&lt;br /&gt;[[Luxembourgish language|Luxembourgish]]&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;The Luxembourgish language is not an official language of the European Union.&lt;/ref&gt;
|- 
! scope=&quot;&quot; | {{flagicon image|Flag of Malta.svg}} 
! scope=&quot;row&quot; | [[Malta]]
|[[2004 enlargement of the European Union|{{Date table sorting|2004-05-01|format=dmy}}]] 
|[[Valletta]]
|[[St. Paul's Bay]]
|{{Nts|516100}}
|{{Nts|316}}
|{{Nts|14859}}
|43,086
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[euro]]
|{{Nts|25.8}}
|{{Nts|0.895}}
|6
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[Maltese language|Maltese]]&lt;br /&gt;English
|- 
! scope=&quot;&quot; | {{flagicon image|Flag of the Netherlands.svg}} 
! scope=&quot;row&quot; | [[Netherlands]]&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;Excludes the three [[Caribbean Netherlands#Administration|special municipalities]] of the Netherlands ([[Bonaire]], [[Sint Eustatius]], and [[Saba (island)|Saba]]). Also excludes the three other constituent countries of the [[Kingdom of the Netherlands]] ([[Aruba]], [[Curaçao]] and [[Sint Maarten]]).&lt;/ref&gt;
|&lt;span  style=&quot;display:none&quot;&gt;[[Treaty of Rome|{{Date table sorting|1957-03-25}}]] &lt;/span&gt;[[Treaty of Rome|Founder]]
| colspan=&quot;2&quot; |[[Amsterdam]]
|{{Nts|17614840}}
|{{Nts|41543}}
|{{Nts|902355}}
|57,101
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[euro]]
|{{Nts|30.9}}
|{{Nts|0.944}}
|29
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[Dutch language|Dutch]]&lt;br /&gt;[[West Frisian language|Frisian]]&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;The Frisian language is not an official language of the European Union.&lt;/ref&gt;
|- 
! scope=&quot;&quot; | {{flagicon image|Flag of Poland.svg}} 
! scope=&quot;row&quot; | [[Poland]]
|[[2004 enlargement of the European Union|{{Date table sorting|2004-05-01|format=dmy}}]] 
| colspan=&quot;2&quot; |[[Warsaw]]
|{{Nts|37840001}}
|{{Nts|312685}}
|{{Nts|565854}}
|33,739
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[Polish złoty|złoty]]
|{{Nts|34.9}}
|{{Nts|0.880}}
|52
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[Polish language|Polish]]
|- 
! scope=&quot;&quot; | {{flagicon image|Flag of Portugal.svg}} 
! scope=&quot;row&quot; | [[Portugal]]&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;Includes the [[Autonomous Regions of Portugal|autonomous regions]] of the [[Azores]] and [[Madeira]].&lt;/ref&gt;
|[[1986 enlargement of the European Communities|{{Date table sorting|1986-01-01|format=dmy}}]] 
| colspan=&quot;2&quot; |[[Lisbon]]
|{{Nts|10298252}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&amp;xpgid=ine_destaques&amp;DESTAQUESdest_boui=315156710&amp;DESTAQUESmodo=2|title=Statistics Portugal - Web Portal|website=www.ine.pt|access-date=10 June 2019|archive-date=18 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181118080652/https://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&amp;xpgid=ine_destaques&amp;DESTAQUESdest_boui=315156710&amp;DESTAQUESmodo=2|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|{{Nts|92,212}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.publico.pt/Sociedade/portugal-tem-92212-quilometros-quadrados-por-enquanto-1552831|archive-url=https://web.archive.org/web/20121005103756/http://www.publico.pt/Sociedade/portugal-tem-92212-quilometros-quadrados-por-enquanto-1552831|url-status=dead|archive-date=5 October 2012|title=Portugal tem 92.212 quilómetros quadrados, por enquanto... - Sociedade - PUBLICO.PT|date=5 October 2012}}&lt;/ref&gt;
|{{Nts|236408}}
|33,131
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[euro]]
|{{Nts|32.1}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pordata.pt/MicroPage.aspx?DatabaseName=Portugal&amp;MicroName=%C3%8Dndice+de+Gini+(percentagem)&amp;MicroURL=2166&amp;%7Cpublisher=PORDATA%7Caccessdate=8|title=Índice de Gini (percentagem)|website=www.pordata.pt|access-date=1 February 2020|archive-date=16 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200216031224/https://www.pordata.pt/MicroPage.aspx?DatabaseName=Portugal&amp;MicroName=%C3%8Dndice+de+Gini+(percentagem)&amp;MicroURL=2166&amp;%7Cpublisher=PORDATA%7Caccessdate=8|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|{{Nts|0.864}}
|21
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[Portuguese language|Portuguese]]&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;[[Mirandese language|Mirandese]] is an officially recognized minority language. The law provides for its promotion and allows its usage for local matters in [[Miranda do Douro]] municipality. It is not an official language of the European Union.&lt;/ref&gt;
|- 
! scope=&quot;&quot; | {{flagicon image|Flag of Romania.svg}} 
! scope=&quot;row&quot; | [[Romania]]
|[[2007 enlargement of the European Union|{{Date table sorting|2007-01-01|format=dmy}}]] 
| colspan=&quot;2&quot; |[[Bucharest]]
|{{Nts|19186201}}
|{{Nts|238391}}
|{{Nts|243698}}
|30,141
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[Romanian leu|leu]]
|{{Nts|31.5}}
|{{Nts|0.828}}
|33
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[Romanian language|Romanian]]
|- 
! scope=&quot;&quot; | {{flagicon image|Flag of Slovakia.svg}} 
! scope=&quot;row&quot; | [[Slovakia]]
|[[2004 enlargement of the European Union|{{Date table sorting|2004-05-01|format=dmy}}]] 
| colspan=&quot;2&quot; |[[Bratislava]]
|{{Nts|5459781}}
|{{Nts|49035}}
|{{Nts|106552}}
|32,184
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[euro]]
|{{Nts|25.8}}
|{{Nts|0.860}}
|14
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[Slovak language|Slovak]]
|- 
! scope=&quot;&quot; | {{flagicon image|Flag of Slovenia.svg}} 
! scope=&quot;row&quot; | [[Slovenia]]
|[[2004 enlargement of the European Union|{{Date table sorting|2004-05-01|format=dmy}}]] 
| colspan=&quot;2&quot; |[[Ljubljana]]
|{{Nts|2108977}}
|{{Nts|20273}}
|{{Nts|54154}}
|38,506
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[euro]]
|{{Nts|31.2}}
|{{Nts|0.917}}
|8
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[Slovene language|Slovene]]
|- 
! scope=&quot;&quot; | {{flagicon image|Flag of Spain.svg}} 
! scope=&quot;row&quot; | [[Spain]]&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;Includes the [[Autonomous communities of Spain|autonomous community]] of the [[Canary Islands]]; the autonomous cities of [[Ceuta]] and [[Melilla]]; and the territories comprising the ''[[plazas de soberanía]]''.&lt;/ref&gt;
|[[1986 enlargement of the European Communities|{{Date table sorting|1986-01-01|format=dmy}}]] 
| colspan=&quot;2&quot; |[[Madrid]]
|{{Nts|47394223}}
|{{Nts|504030}}
|{{Nts|1397870}}
|38,143
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[euro]]
|{{Nts|32.0}}
|{{Nts|0.904}}
|59
| style=&quot;text-align:left&quot; |Spanish&lt;br /&gt;[[Galician language|Galician]]&lt;br /&gt;[[Catalan language|Catalan]]&lt;br /&gt;[[Occitan language|Occitan]]&lt;br /&gt;[[Basque language|Basque]]{{efn|group=&quot;lower-alpha&quot;|Basque, Catalan/Valencian, Occitan and Galician are co-official languages with Castilian Spanish in their respective territories, allowing their use in EU institutions under limited circumstances.&lt;ref name=&quot;MinorityLangauges&quot;&gt;{{cite web|title=Regional and minority languages in the European Union|type=PDF|url=http://www.europarl.europa.eu/EPRS/EPRS-Briefing-589794-Regional-minority-languages-EU-FINAL.pdf|date=September 2016|publisher=European Parliament Members' Research Service|access-date=16 January 2019|archive-date=17 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180517101905/http://www.europarl.europa.eu/EPRS/EPRS-Briefing-589794-Regional-minority-languages-EU-FINAL.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
|- 
! scope=&quot;&quot; | {{flagicon image|Flag of Sweden.svg}} 
! scope=&quot;row&quot; | [[Sweden]]
|[[1995 enlargement of the European Union|{{Date table sorting|1995-01-01|format=dmy}}]] 
| colspan=&quot;2&quot; |[[Stockholm]]
|{{Nts|10370000}}
|{{Nts|449964}}
|{{Nts|528929}}
|52,477
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[Swedish krona|krona]]
|{{Nts|25.0}}
|{{Nts|0.945}}
|21
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[Swedish language|Swedish]]
|}
;Notes
{{Reflist|group=lower-alpha|40em}}

=== හිටපු සාමාජික රාජ්‍යයෝ ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align: right; white-space: nowrap;&quot;
|+ {{sronly|යුරෝපා සංගමයේ සාමාජික රාජ්‍යය ලැයිස්තුව}} 
! scope=&quot;col&quot; | ධජය
! scope=&quot;col&quot; | නාමය
! scope=&quot;col&quot; | [[Enlargement of the European Union|Accession]] 
! scope=&quot;col&quot; | [[Withdrawal from the European Union|Withdrawal]] 
! scope=&quot;col&quot; | අගනුවර
!Largest city
! scope=&quot;col&quot; | Population&lt;ref name=&quot;council procedure&quot;&gt;{{cite act| url = https://eur-lex.europa.eu/eli/dec/2021/2320/oj| title = Council Decision (EU, Euratom) 2021/2320 of 22 December 2021 amending the Council's Rules of Procedure| legislature = Council of the European Union| date = 22 December 2021| index = 2021/2320| type = Decision}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; | භූමි ප්‍රමාණය (km²)
! scope=&quot;col&quot; | [[List of countries by GDP (nominal)|GDP]]&lt;br /&gt;([[United States dollar|US$]] [[million|M]])
! scope=&quot;col&quot; | [[List of countries by GDP (PPP) per capita|GDP (PPP)&lt;br /&gt;per cap.]]&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;at [[List of countries by GDP (PPP) per capita|purchasing power parity, per capita]], in [[Geary–Khamis dollar|international dollars]] (rounded)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=IMF|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=512,914,612,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,146,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&amp;s=PPPPC,&amp;sy=2016&amp;ey=2025&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1|access-date=5 December 2020|website=www.imf.org|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; | [[Currencies of the European Union|Currency]]
! scope=&quot;col&quot; | [[Gini coefficient|Gini]]&lt;ref name=&quot;GINI09&quot;&gt;{{cite web|title=worldbank.org|url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=DE&amp;most_recent_value_desc=false}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; | [[Human Development Index|HDI]]&lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web |title=Human Development Report 2020 |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf |publisher=United Nations |access-date=12 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201215063955/http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf |archive-date=15 December 2020 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; | [[Languages of the European Union|Languages]]
|- 
! scope=&quot;&quot; | {{flagicon image|Flag of the United Kingdom (1-2).svg}} 
! scope=&quot;row&quot; | [[United Kingdom]]
|[[1973 enlargement of the European Union|1 January 1973]] 
|[[Brexit|31 January 2020]]
| colspan=&quot;2&quot; |[[London]]
|{{Nts|67791400}}
|{{Nts|242495}}
|{{Nts|3,158,938}}
|56,471
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[Pound sterling|sterling]]
|{{Nts|36.6}}
|{{Nts|0.929}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |English 
|-
|}
{{Reflist|group=lower-alpha|40em}}

== පිටත ප්‍රදේශ {{anchor|Outermost regions}} ==
{{Further|Special member state territories and the European Union}}
නීත්‍යානුකූලව යුරෝපා සංගමයේ කොටසක් වන එතෙර සාමාජික රාජ්‍ය ප්‍රදේශ ගණනාවක් ඇත, නමුත් ඒවායේ දුරස්ථභාවය මත පදනම්ව යම් යම් විවර්ජන ඇත; [[Overseas Countries and Territories Association|විදේශීය රටවල් සහ ප්‍රදේශ සංගමය]] බලන්න. මෙම &quot;පිටත ප්‍රදේශ&quot; වලට සංගමයේ නීතිය අර්ධ වශයෙන් බල පැවැත්වෙන අතර සමහර අවස්ථාවල දී ඒවා Schengen හෝ EU VAT ප්‍රදේශයෙන් පිටත වේ - කෙසේ වෙතත් ඒවා නීත්‍යානුකූලව යුරෝපා සංගමයට අයත් වෙයි.&lt;ref&gt;[http://ec.europa.eu/regional_policy/activity/outermost/index_en.cfm Regional policy &amp; outermost regions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110916102029/http://ec.europa.eu/regional_policy/activity/outermost/index_en.cfm |date=16 September 2011 }}, European Commission&lt;/ref&gt; They all use the [[euro]] as their currency.

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Territory
! Member State
! Location
! Area&lt;br/&gt;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
! Population
! Per capita GDP&lt;br/&gt;(EU=100)
! [[European Union Value Added Tax Area|EU VAT area]]
! [[Schengen Area]]
|-
| [[Azores]]
| [[Portugal]]
|[[Atlantic Ocean]]
|2,333
|237,900
|66.7
|{{Yes}}
|{{Yes}}
|-
| [[Canary Islands]]
| [[Spain]]
|[[Atlantic Ocean]]
|7,447
|1,715,700
|93.7
|{{No}}
|{{Yes}}
|-
| [[French Guiana]]
| [[France]]
|[[South America]]
|84,000
|161,100
|50.5
|{{No}}
|{{No}}
|-
| [[Guadeloupe]]
| [[France]]
|[[Caribbean]]
|1,710
|425,700
|50.5
|{{No}}
|{{No}}
|-
| [[Madeira]]
| [[Portugal]]
|[[Atlantic Ocean]]
|795
|244,800
|94.9
|{{Yes}}
|{{Yes}}
|-
| [[Collectivity of Saint Martin|Saint-Martin]]
| [[France]]
|[[Caribbean]]
|52
|25,000
|61.9
|{{No}}
|{{No}}
|-
| [[Martinique]]
| [[France]]
|[[Caribbean]]
|1,080
|383,300
|75.6
|{{No}}
|{{No}}
|-
| [[Mayotte]]&lt;ref name=&quot;CD 2013/61/EU&quot;&gt;{{cite web |url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2013:353:0005:0006:EN:PDF |title=Council Directive 2013/61/EU of December 2013 |date=17 December 2013 |access-date=1 January 2014 |format=PDF |archive-date=2 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140102192900/http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2013:353:0005:0006:EN:PDF |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| [[France]]
|[[Indian Ocean]]
|374
|212,645
|
|{{No}}
|{{No}}
|-
| [[Réunion]]
| [[France]]
|[[Indian Ocean]]
|2,512
|837,868
|61.6
|{{No}}
|{{No}}
|}

== කෙටි යෙදුම් {{anchor|Abbreviations}} ==
[[Abbreviation]]s have been used as a shorthand way of grouping countries by their date of accession.
රටවල් ඔවුන්ගේ ප්‍රවේශ දිනය අනුව සමූහගත කිරීමේ කෙටිකතා මාර්ගයක් ලෙස [[Abbreviation]]s භාවිතා කර ඇත.
* '''EU15'''
&lt;!--
 includes the fifteen countries in the European Union from 1 January 1995 to 1 May 2004. The EU15 comprised Austria, Belgium, Denmark, Finland, France, Germany, Greece, Ireland, Italy, Luxembourg, Netherlands, Portugal, Spain, Sweden, and United Kingdom.&lt;ref&gt;{{cite web |title=OECD Glossary of Statistical Terms - EU15 Definition |url=https://stats.oecd.org/glossary/detail.asp?ID=6805 |website=stats.oecd.org |access-date=13 August 2019 |archive-date=26 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191026121115/https://stats.oecd.org/glossary/detail.asp?ID=6805 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Eurostat]] still uses this expression.
--&gt;
*'''EU19'''
&lt;!--
 includes the countries in the EU15 as well as the [[Central Europe|Central European]] member countries of the OECD: Czech Republic, Hungary, Poland, and Slovak Republic.&lt;ref&gt;{{cite web |title=OECD Glossary of Statistical Terms - EU21 Definition |url=https://stats.oecd.org/glossary/detail.asp?ID=7020 |website=stats.oecd.org |access-date=13 August 2019 |archive-date=31 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131031214734/http://stats.oecd.org/glossary/detail.asp?ID=7020 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
--&gt;
* '''EU11'''
&lt;!--
 is used to refer to the Central, [[Southeastern Europe]] and [[Baltic states|Baltic European]] member states that joined in 2004, 2007 and 2013: in 2004 the Czech Republic, Estonia, Hungary, Latvia, Lithuania, Poland, the Slovak Republic, and Slovenia; in 2007 Bulgaria, Romania; and in 2013 Croatia.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Vértesy|first=László|date=2018|title=Macroeconomic Legal Trends in the EU11 Countries|url=https://www.dialogcampus.hu/users/default/dialogcampus/uploads/elektronikus_konyvek/pga2018_01_09_vertesy.pdf|journal=Public Governance, Administration and Finances Law Review|volume= 3. No. 1. 2018|access-date=13 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190812055105/https://www.dialogcampus.hu/users/default/dialogcampus/uploads/elektronikus_konyvek/pga2018_01_09_vertesy.pdf|archive-date=12 August 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last1=Loichinger|first1=Elke|last2=Madzarevic-Sujster|first2=Sanja|last3=Vincelette|first3=Gallina A.|last4=Laco|first4=Matija|last5=Korczyc|first5=Ewa|date=1 June 2013|title=EU11 regular economic report|url=http://documents.worldbank.org/curated/en/368771468032372107/EU11-regular-economic-report|language=en|pages=1–92|access-date=13 August 2019|archive-date=12 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190812083640/http://documents.worldbank.org/curated/en/368771468032372107/EU11-regular-economic-report|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
--&gt;
* '''EU27'''
&lt;!--
 means all the member states. It was originally used in this sense from 2007 until Croatia's accession in 2013, and during the [[Brexit negotiations]] from 2017 until the United Kingdom's withdrawal on 31 January 2020 it came to mean all members except the UK.
--&gt;
* '''EU28'''
&lt;!--
 meant all the member states from the accession of Croatia in 2013 to the withdrawal of the United Kingdom in 2020.
--&gt;

&lt;!--
Additionally, other abbreviations have been used to refer to countries which [[Freedom of movement for workers in the European Union#Summary|had limited access to the EU labour market]].&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/panorama/4479759.stm|title=Who are the &quot;A8 countries&quot;?|date=24 April 2005|access-date=1 March 2020|language=en-GB|archive-date=10 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200510134711/http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/panorama/4479759.stm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
--&gt;

* [[A8 countries|A8]]
&lt;!--
 is eight of the ten countries that joined the EU in 2004, Czech Republic, Estonia, Hungary, Latvia, Lithuania, Poland, the Slovak Republic, and Slovenia.
--&gt;
* A2 යනු 2007 දී යුරෝපා සංගමයට සම්බන්ධ වූ රටවල්, එනම් [[Bulgaria|බල්ගේරියාව]] සහ [[Romania|රුමේනියාව]].

== සාමාජිකත්ත්වයේ වෙනස්වීම් {{anchor|Changes in membership}}==
=== විවර්ධනය {{anchor|Enlargement}} ===
{{See also|Enlargement of the European Union|Potential enlargement of the European Union|Brexit}}
[[File:EC-EU-enlargement animation.gif|thumb|upright=1.35|Member states of the European Union (dark blue) (1993–present). Pre-1993, the EU was known as the European Communities (sky blue). Animated in order of accession and secession.]]
{{හිස් ඡේදය}}

=== අත්හිටවීම {{anchor|Suspension}} ===
{{main|Article 7 of the Treaty on European Union}}
{{හිස් ඡේදය}}

=== ඉවත්වීම {{anchor|Withdrawal}}===
{{Main|Withdrawal from the European Union}}
{{හිස් ඡේදය}}

== නියෝජනය {{anchor|Representation}} ==
[[File:Familiefoto europese raad 2011.jpg|thumb|upright=1.35|A 2011 'family photo' of the [[European Council]], which comprises the [[head of state|heads of state]] or [[head of government|government]] of the member states, along with [[President of the European Council]] and the [[President of the European Commission]]]]
{{හිස් ඡේදය}}

== ස්වෛරීභාවය {{anchor|Sovereignty}} ==
{{හිස් ඡේදය}}

=== නිපුණතා {{anchor|Competences}} ===
{{See also|subsidiarity}}
{{හිස් ඡේදය}}
{{EU competences}}

=== කොන්දේසි සහිත අන්‍යෝන්‍ය සහයෝගය {{anchor|Conditional mutual support}} ===
{{හිස් ඡේදය}}

== බහු-වේග ඒකාබද්ධ කිරීම {{anchor|Multi-speed integration}} ==
{{Main|European integration#Multi-speed Europe}}
{{see also|Enhanced cooperation|Opt-outs in the European Union}}
{{හිස් ඡේදය}}

== දේශපාලනය {{anchor|Political systems}} ==
{{Main list|List of European Union member states by political system}}

[[File:European Union member states by form of government.svg|thumb|
{{legend|#C90000|[[Presidential system|presidential republic]]}}
{{legend|#FF9B37|[[Semi-presidential system|semi-presidential republic]]}}
{{legend|#F0F000|[[Parliamentary system|parliamentary republic]]}}
{{legend|#00E673|[[Parliamentary system|parliamentary]] [[constitutional monarchy]]}}
]]

{{හිස් ඡේදය}}

== ආශ්‍රිත ලිපි ==
* [[Currencies of the European Union]]
* [[Economy of the European Union]]
* [[Enlargement of the European Union]] (1973–2013)
* [[European Economic Area]] (integration with the EFTA States)
* [[History of the European Union]]
* [[Microstates and the European Union]]
* [[Potential enlargement of the European Union]]
* [[Special member state territories and the European Union]]
* [[United Kingdom membership of the European Union]]
* [[Member states of NATO]]
== සටහන්  ==
{{NoteFoot}}
{{Reflist|group=lower-alpha}}

== මූලාශ්‍ර ==

{{Reflist}}

== භාහිර සබැඳි ==
{{Commons category|Members of the European Union}}
* [https://europa.eu/european-union/about-eu/countries_en Member states] – [[Europa (web portal)|Europa]]

{{Member states of the European Union|expanded=yes}}
{{Authority control}}

[[Category:Countries by international organization|European Union]]
[[ප්‍රවර්ගය:යුරෝපා සංගමයේ සාමාජික රාජ්‍යයෝ| ]]&lt;!--leave the empty space as standard--&gt;</text>
      <sha1>iwc8a6lr55e59vozkxd9e5z175x1eou</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පරිශීලක:CeylonChingu</title>
    <ns>2</ns>
    <id>180950</id>
    <revision>
      <id>799619</id>
      <parentid>797779</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T14:58:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CeylonChingu</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>පිටුව හිස් කෙරිණි</comment>
      <origin>799619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799620</id>
      <parentid>799619</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:02:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CeylonChingu</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <origin>799620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="201" sha1="tvyq1s0mkm3o8cl4sn2if9tj96ylsnq" xml:space="preserve">&lt;nowiki&gt;https://en.wikipedia.org/w/index.php?curid=63965437&lt;/nowiki&gt;&lt;gallery&gt;
ගොනුව:WM26 - Community Lightning talk series I (03).jpg|'''WM26 - Community Lightning talk series I'''
&lt;/gallery&gt;</text>
      <sha1>tvyq1s0mkm3o8cl4sn2if9tj96ylsnq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799621</id>
      <parentid>799620</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:02:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CeylonChingu</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <origin>799621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="198" sha1="lyvd14jhos29d2oq2oymk8ku5fpi47b" xml:space="preserve">[https://en.wikipedia.org/w/index.php?curid=63965437 EN userpage]&lt;gallery&gt;
ගොනුව:WM26 - Community Lightning talk series I (03).jpg|'''WM26 - Community Lightning talk series I'''
&lt;/gallery&gt;</text>
      <sha1>lyvd14jhos29d2oq2oymk8ku5fpi47b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799692</id>
      <parentid>799621</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T08:53:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CeylonChingu</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <origin>799692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6887" sha1="1nf1ebtl01leav7w10ekhkga866n8fb" xml:space="preserve">[[ගොනුව:WM26 - Community Lightning talk series I (03).jpg|thumb|'''WM26 - Community Lightning talk series I''']]
[https://en.wikipedia.org/w/index.php?curid=63965437 EN userpage and COI] 

=== Created Articles: ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|Medical
|People
|Misc.
|-
|[[අවධානය අඩු අධි ක්‍රියාකාරීත්වයේ ආබාධය]]
|[[ජිමින්]]
|[[ජින්නා ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළ]]
|-
|[[එන්ඩොමෙට්‍රියෝසියාව]]
|[[RM (රැප් ගායක)]]
|[[ලීඩර්]]
|-
|[[ක්රෝන්ගේ රෝගය]]
|[[ජන්ග්කුක්]]
|[[ජීවිතේ ලස්සනයි]]
|-
|[[නොරො වෛරස්]]
|[[V (ගායක)]]
|[[සදහටම ඔබ මගේ]]
|-
|[[සෝරියාසිස්]]
|[[එස්. ඩබ්ලිව්. කස්තුරිරත්න]]
|[[කරච්චිය]]
|-
|[[කෙටමින්]]
|[[ආර්.එම්. (රැප් ගායක)]]
|[[බීටීඑස්]]
|-
|[[සීමාසන්න පෞරුෂත්ව ආබාධය]]
|[[උද්දික ප්‍රේමරත්න]]
|
|-
|[[ගර්භණී සමයේදී ඇතිවන කැසීම]]
|[[ජින්]]
|
|-
|[[ඇසිටිල්සිස්ටීන්]]
|[[ලානා ඩෙල් රේ]]
|
|-
|[[එතන්බුටෝල්/අයිසෝනියාසිඩ්/රයිෆැම්පිසින්]]
|[[සුගා (රැප් ගායකයා)]]
|
|-
|[[සුවොරෙක්සන්ට්]]
|
|
|-
|[[බෙසිෆ්ලොක්සසින්]]
|
|
|-
|[[ට්‍රයැම්සිනොලෝන් හෙක්සැසිටොනයිඩ්]]
|
|
|-
|[[ඩුෂෙන් පේශි දුස්තර්පණය]]
|
|
|-
|[[පෙමිරොලාස්ට්]]
|
|
|-
|[[මෙට්‍රොනිඩසෝල්]]
|
|
|-
|[[ෆෙරස් ලුණු/ෆෝලික් අම්ලය]]
|
|
|-
|[[ඩිමර්කැප්‍රෝල්]]
|
|
|-
|[[එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස්]]
|
|
|-
|[[අවධානය අඩු කිරීමේ අධි ක්‍රියාකාරීත්වයේ ආබාධය]]
|
|
|-
|[[ඔටිසම්]]
|
|
|-
|[[ඉබුප්‍රොෆෙන්]]
|
|
|-
|[[සමාජ විරෝධී පෞරුෂ ආබාධය]]
|
|
|-
|[[බයිපෝල අක්‍රමිකතාව]]
|
|
|-
|[[පිරොක්සිකැම්]]
|
|
|-
|[[ඩිලොක්සැනයිඩ්]]
|
|
|-
|[[නිපා වෛරස් ආසාදනය]]
|
|
|-
|[[හොජ්කින් ලිම්ෆෝමියාව]]
|
|
|-
|[[ෆොමෙපිසෝල්]]
|
|
|-
|[[මහා බඩවැල් සහ ගුද මාර්ග පිළිකාව]]
|
|
|-
|[[ඔක්සිටෝසින්]]
|
|
|-
|[[සෝඩියම් තයෝපෙන්ටල්]]
|
|
|-
|[[පර්ෆ්ලෝරෝහෙක්සිලොක්ටේන්]]
|
|
|-
|[[ස්ටිෆ් පර්සන් සින්ඩ්‍රෝමය]]
|
|
|-
|[[ඇෆමෙලනොටයිඩ්]]
|
|
|-
|[[රොටිගොටීන්]]
|
|
|-
|[[ලෙවී දේහ සහිත ඩිමෙන්ෂියාව]]
|
|
|-
|[[ඇස්පිරින්]]
|
|
|-
|[[රස්බියුරිකේස්]]
|
|
|-
|[[කැල්සිපොට්‍රියෝල්]]
|
|
|-
|[[ඒලර්ස්-ඩැන්ලොස් සහලක්ෂණ]]
|
|
|-
|[[රූමටොයිඩ් ආත්රයිටිස්]]
|
|
|-
|[[වකුගඩු සින්ඩ්‍රෝමය සහිත හැන්ටා වයිරස රක්තපාත උණ]]
|
|
|-
|[[ඩොක්සිසයික්ලින්]]
|
|
|-
|[[ග්‍රේව්ස් රෝගය]]
|
|
|-
|[[ලොරසිපෑම්]]
|
|
|-
|[[ග්‍රස්තීය අනිවාර්යතා අක්‍රමතාවය]]
|
|
|-
|[[හැන්ටා වයිරස පුඵ්ඵුසීය සින්ඩ්‍රෝමය]]
|
|
|-
|[[හැන්ටා වෛරස් ආසාදනය]]
|
|
|-
|[[අත්‍යවශ්‍ය ඖෂධ]]
|
|
|-
|[[මෙසොතීලියෝමා]]
|
|
|-
|[[මෙතිල්ෆෙනිඩේට්]]
|
|
|-
|[[ක්ලොක්සසිලින්]]
|
|
|-
|[[WHO AWaRe (ප්‍රවේශය, නිරීක්ෂණය, සංචිතය) ප්‍රතිජීවක අත්පොත]]
|
|
|-
|[[රෝසුවස්ටැටින්]]
|
|
|-
|[[ගර්භණීභාවයේ සංකූලතා]]
|
|
|-
|[[බෙසිෆ්ලොක්සැසින්]]
|
|
|-
|[[රවිදාස්වීර්]]
|
|
|-
|[[ටැපිනරොෆ්]]
|
|
|-
|[[ආහාර පරිභෝජනයෙන් වැළකීමේ/සීමාකිරීමේ ආහාර අක්‍රමිකතාවය]]
|
|
|-
|[[යූරියා අඩංගු ක්‍රීම්]]
|
|
|-
|[[ප්ලාසොමයිසින්]]
|
|
|-
|[[Boderline Personality Disorder]]
|
|
|-
|[[නෙඩොක්‍රොමිල්]]
|
|
|-
|[[මාවකැම්ටෙන්]]
|
|
|-
|[[ආටිසුනේට්/මෙෆ්ලොක්වීන්]]
|
|
|-
|[[අයට්‍රොක්සික් අම්ලය]]
|
|
|-
|[[ප්ලෙකනටයිඩ්]]
|
|
|-
|[[ලයිම් රෝගය]]
|
|
|-
|[[බහු ක්ෂුද්‍රපෝෂක කුඩු]]
|
|
|-
|[[ලූපස්]]
|
|
|-
|[[ඩුචෙන් පේශි දුස්තර්පණය]]
|
|
|-
|[[නිදන් ගත පෙනහළු අවහිරවීමේ රෝගය]]
|
|
|-
|[[අයිසෝනියාසිඩ්/රයිෆැම්පිසින්]]
|
|
|-
|[[ග්ලයෝබ්ලාස්ටෝමා]]
|
|
|-
|[[ශීතාද රෝගය]]
|
|
|-
|[[දැඩි පුද්ගල සින්ඩ්‍රෝමය]]
|
|
|-
|[[ප්‍රොපොෆෝල්]]
|
|
|-
|[[ලෙට්‍රොසෝල්]]
|
|
|-
|[[ගුද මාර්ගයේ වේදනාව]]
|
|
|-
|[[ඔක්සැම්නික්වින්]]
|
|
|-
|[[ඇටෝල්ටිවිමාබ්/මැෆ්ටිවිමාබ්/ඔඩෙසිවිමාබ්]]
|
|
|-
|[[ප්‍රෂියානු නිල් (වෛද්‍ය භාවිතය)]]
|
|
|-
|[[කිරිබුරුල්ලේ ප්‍රදාහ රෝගය]]
|
|
|-
|[[ලෙවාමිසෝල්]]
|
|
|-
|[[ගලපටල ප්‍රතිධූලකය]]
|
|
|-
|[[එන්ඩොමෙට්රියෝසියාව]]
|
|
|-
|
|
|
|-
|
|
|
|-
|
|
|
|-
|
|
|
|-
|
|
|
|-
|
|
|
|-
|
|
|
|-
|
|
|
|-
|
|
|
|-
|
|
|
|-
|
|
|
|-
|
|
|
|-
|
|
|
|-
|
|
|
|-
|
|
|
|-
|
|
|
|}</text>
      <sha1>1nf1ebtl01leav7w10ekhkga866n8fb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799693</id>
      <parentid>799692</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T08:59:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CeylonChingu</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <origin>799693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6934" sha1="mm4bx6kxuc1zkb2e9kwrktwyqlhi5yp" xml:space="preserve">I edit and translate English articles into the [[Sinhala language]], mainly music artists and influential figures, Human Rights and [[health care]] related topics. [[ගොනුව:WM26 - Community Lightning talk series I (03).jpg|thumb|'''WM26 - Community Lightning talk series I''']]
[https://en.wikipedia.org/w/index.php?curid=63965437 EN userpage and COI] 

=== Created Articles: ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''Medical'''
|'''People'''
|'''Misc.'''
|-
|[[අවධානය අඩු අධි ක්‍රියාකාරීත්වයේ ආබාධය]]
|[[ජිමින්]]
|[[ජින්නා ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළ]]
|-
|[[එන්ඩොමෙට්‍රියෝසියාව]]
|[[RM (රැප් ගායක)]]
|[[ලීඩර්]]
|-
|[[ක්රෝන්ගේ රෝගය]]
|[[ජන්ග්කුක්]]
|[[ජීවිතේ ලස්සනයි]]
|-
|[[නොරො වෛරස්]]
|[[V (ගායක)]]
|[[සදහටම ඔබ මගේ]]
|-
|[[සෝරියාසිස්]]
|[[එස්. ඩබ්ලිව්. කස්තුරිරත්න]]
|[[කරච්චිය]]
|-
|[[කෙටමින්]]
|[[ආර්.එම්. (රැප් ගායක)]]
|[[බීටීඑස්]]
|-
|[[සීමාසන්න පෞරුෂත්ව ආබාධය]]
|[[උද්දික ප්‍රේමරත්න]]
|
|-
|[[ගර්භණී සමයේදී ඇතිවන කැසීම]]
|[[ජින්]]
|
|-
|[[ඇසිටිල්සිස්ටීන්]]
|[[ලානා ඩෙල් රේ]]
|
|-
|[[එතන්බුටෝල්/අයිසෝනියාසිඩ්/රයිෆැම්පිසින්]]
|[[සුගා (රැප් ගායකයා)]]
|
|-
|[[සුවොරෙක්සන්ට්]]
|
|
|-
|[[බෙසිෆ්ලොක්සසින්]]
|
|
|-
|[[ට්‍රයැම්සිනොලෝන් හෙක්සැසිටොනයිඩ්]]
|
|
|-
|[[ඩුෂෙන් පේශි දුස්තර්පණය]]
|
|
|-
|[[පෙමිරොලාස්ට්]]
|
|
|-
|[[මෙට්‍රොනිඩසෝල්]]
|
|
|-
|[[ෆෙරස් ලුණු/ෆෝලික් අම්ලය]]
|
|
|-
|[[ඩිමර්කැප්‍රෝල්]]
|
|
|-
|[[එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස්]]
|
|
|-
|[[අවධානය අඩු කිරීමේ අධි ක්‍රියාකාරීත්වයේ ආබාධය]]
|
|
|-
|[[ඔටිසම්]]
|
|
|-
|[[ඉබුප්‍රොෆෙන්]]
|
|
|-
|[[සමාජ විරෝධී පෞරුෂ ආබාධය]]
|
|
|-
|[[බයිපෝල අක්‍රමිකතාව]]
|
|
|-
|[[පිරොක්සිකැම්]]
|
|
|-
|[[ඩිලොක්සැනයිඩ්]]
|
|
|-
|[[නිපා වෛරස් ආසාදනය]]
|
|
|-
|[[හොජ්කින් ලිම්ෆෝමියාව]]
|
|
|-
|[[ෆොමෙපිසෝල්]]
|
|
|-
|[[මහා බඩවැල් සහ ගුද මාර්ග පිළිකාව]]
|
|
|-
|[[ඔක්සිටෝසින්]]
|
|
|-
|[[සෝඩියම් තයෝපෙන්ටල්]]
|
|
|-
|[[පර්ෆ්ලෝරෝහෙක්සිලොක්ටේන්]]
|
|
|-
|[[ස්ටිෆ් පර්සන් සින්ඩ්‍රෝමය]]
|
|
|-
|[[ඇෆමෙලනොටයිඩ්]]
|
|
|-
|[[රොටිගොටීන්]]
|
|
|-
|[[ලෙවී දේහ සහිත ඩිමෙන්ෂියාව]]
|
|
|-
|[[ඇස්පිරින්]]
|
|
|-
|[[රස්බියුරිකේස්]]
|
|
|-
|[[කැල්සිපොට්‍රියෝල්]]
|
|
|-
|[[ඒලර්ස්-ඩැන්ලොස් සහලක්ෂණ]]
|
|
|-
|[[රූමටොයිඩ් ආත්රයිටිස්]]
|
|
|-
|[[වකුගඩු සින්ඩ්‍රෝමය සහිත හැන්ටා වයිරස රක්තපාත උණ]]
|
|
|-
|[[ඩොක්සිසයික්ලින්]]
|
|
|-
|[[ග්‍රේව්ස් රෝගය]]
|
|
|-
|[[ලොරසිපෑම්]]
|
|
|-
|[[ග්‍රස්තීය අනිවාර්යතා අක්‍රමතාවය]]
|
|
|-
|[[හැන්ටා වයිරස පුඵ්ඵුසීය සින්ඩ්‍රෝමය]]
|
|
|-
|[[හැන්ටා වෛරස් ආසාදනය]]
|
|
|-
|[[අත්‍යවශ්‍ය ඖෂධ]]
|
|
|-
|[[මෙසොතීලියෝමා]]
|
|
|-
|[[මෙතිල්ෆෙනිඩේට්]]
|
|
|-
|[[ක්ලොක්සසිලින්]]
|
|
|-
|[[WHO AWaRe (ප්‍රවේශය, නිරීක්ෂණය, සංචිතය) ප්‍රතිජීවක අත්පොත]]
|
|
|-
|[[රෝසුවස්ටැටින්]]
|
|
|-
|[[ගර්භණීභාවයේ සංකූලතා]]
|
|
|-
|[[බෙසිෆ්ලොක්සැසින්]]
|
|
|-
|[[රවිදාස්වීර්]]
|
|
|-
|[[ටැපිනරොෆ්]]
|
|
|-
|[[ආහාර පරිභෝජනයෙන් වැළකීමේ/සීමාකිරීමේ ආහාර අක්‍රමිකතාවය]]
|
|
|-
|[[යූරියා අඩංගු ක්‍රීම්]]
|
|
|-
|[[ප්ලාසොමයිසින්]]
|
|
|-
|[[Boderline Personality Disorder]]
|
|
|-
|[[නෙඩොක්‍රොමිල්]]
|
|
|-
|[[මාවකැම්ටෙන්]]
|
|
|-
|[[ආටිසුනේට්/මෙෆ්ලොක්වීන්]]
|
|
|-
|[[අයට්‍රොක්සික් අම්ලය]]
|
|
|-
|[[ප්ලෙකනටයිඩ්]]
|
|
|-
|[[ලයිම් රෝගය]]
|
|
|-
|[[බහු ක්ෂුද්‍රපෝෂක කුඩු]]
|
|
|-
|[[ලූපස්]]
|
|
|-
|[[ඩුචෙන් පේශි දුස්තර්පණය]]
|
|
|-
|[[නිදන් ගත පෙනහළු අවහිරවීමේ රෝගය]]
|
|
|-
|[[අයිසෝනියාසිඩ්/රයිෆැම්පිසින්]]
|
|
|-
|[[ග්ලයෝබ්ලාස්ටෝමා]]
|
|
|-
|[[ශීතාද රෝගය]]
|
|
|-
|[[දැඩි පුද්ගල සින්ඩ්‍රෝමය]]
|
|
|-
|[[ප්‍රොපොෆෝල්]]
|
|
|-
|[[ලෙට්‍රොසෝල්]]
|
|
|-
|[[ගුද මාර්ගයේ වේදනාව]]
|
|
|-
|[[ඔක්සැම්නික්වින්]]
|
|
|-
|[[ඇටෝල්ටිවිමාබ්/මැෆ්ටිවිමාබ්/ඔඩෙසිවිමාබ්]]
|
|
|-
|[[ප්‍රෂියානු නිල් (වෛද්‍ය භාවිතය)]]
|
|
|-
|[[කිරිබුරුල්ලේ ප්‍රදාහ රෝගය]]
|
|
|-
|[[ලෙවාමිසෝල්]]
|
|
|-
|[[ගලපටල ප්‍රතිධූලකය]]
|
|
|-
|[[එන්ඩොමෙට්රියෝසියාව]]
|
|
|-
|
|
|
|}</text>
      <sha1>mm4bx6kxuc1zkb2e9kwrktwyqlhi5yp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799694</id>
      <parentid>799693</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T09:25:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CeylonChingu</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <origin>799694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6940" sha1="4h1lqa872z851kigzutwticeih0mlvs" xml:space="preserve">I edit and translate English articles into the [[Sinhala language]], mainly music artists and influential figures, Human Rights and [[health care]] related topics. [[ගොනුව:WM26 - Community Lightning talk series I (03).jpg|thumb|'''WM26 Paris - Community Lightning talk series I''']]
[https://en.wikipedia.org/w/index.php?curid=63965437 EN userpage and COI] 

=== Created Articles: ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''Medical'''
|'''People'''
|'''Misc.'''
|-
|[[අවධානය අඩු අධි ක්‍රියාකාරීත්වයේ ආබාධය]]
|[[ජිමින්]]
|[[ජින්නා ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළ]]
|-
|[[එන්ඩොමෙට්‍රියෝසියාව]]
|[[RM (රැප් ගායක)]]
|[[ලීඩර්]]
|-
|[[ක්රෝන්ගේ රෝගය]]
|[[ජන්ග්කුක්]]
|[[ජීවිතේ ලස්සනයි]]
|-
|[[නොරො වෛරස්]]
|[[V (ගායක)]]
|[[සදහටම ඔබ මගේ]]
|-
|[[සෝරියාසිස්]]
|[[එස්. ඩබ්ලිව්. කස්තුරිරත්න]]
|[[කරච්චිය]]
|-
|[[කෙටමින්]]
|[[ආර්.එම්. (රැප් ගායක)]]
|[[බීටීඑස්]]
|-
|[[සීමාසන්න පෞරුෂත්ව ආබාධය]]
|[[උද්දික ප්‍රේමරත්න]]
|
|-
|[[ගර්භණී සමයේදී ඇතිවන කැසීම]]
|[[ජින්]]
|
|-
|[[ඇසිටිල්සිස්ටීන්]]
|[[ලානා ඩෙල් රේ]]
|
|-
|[[එතන්බුටෝල්/අයිසෝනියාසිඩ්/රයිෆැම්පිසින්]]
|[[සුගා (රැප් ගායකයා)]]
|
|-
|[[සුවොරෙක්සන්ට්]]
|
|
|-
|[[බෙසිෆ්ලොක්සසින්]]
|
|
|-
|[[ට්‍රයැම්සිනොලෝන් හෙක්සැසිටොනයිඩ්]]
|
|
|-
|[[ඩුෂෙන් පේශි දුස්තර්පණය]]
|
|
|-
|[[පෙමිරොලාස්ට්]]
|
|
|-
|[[මෙට්‍රොනිඩසෝල්]]
|
|
|-
|[[ෆෙරස් ලුණු/ෆෝලික් අම්ලය]]
|
|
|-
|[[ඩිමර්කැප්‍රෝල්]]
|
|
|-
|[[එන්ඩොමෙට්‍රියෝසිස්]]
|
|
|-
|[[අවධානය අඩු කිරීමේ අධි ක්‍රියාකාරීත්වයේ ආබාධය]]
|
|
|-
|[[ඔටිසම්]]
|
|
|-
|[[ඉබුප්‍රොෆෙන්]]
|
|
|-
|[[සමාජ විරෝධී පෞරුෂ ආබාධය]]
|
|
|-
|[[බයිපෝල අක්‍රමිකතාව]]
|
|
|-
|[[පිරොක්සිකැම්]]
|
|
|-
|[[ඩිලොක්සැනයිඩ්]]
|
|
|-
|[[නිපා වෛරස් ආසාදනය]]
|
|
|-
|[[හොජ්කින් ලිම්ෆෝමියාව]]
|
|
|-
|[[ෆොමෙපිසෝල්]]
|
|
|-
|[[මහා බඩවැල් සහ ගුද මාර්ග පිළිකාව]]
|
|
|-
|[[ඔක්සිටෝසින්]]
|
|
|-
|[[සෝඩියම් තයෝපෙන්ටල්]]
|
|
|-
|[[පර්ෆ්ලෝරෝහෙක්සිලොක්ටේන්]]
|
|
|-
|[[ස්ටිෆ් පර්සන් සින්ඩ්‍රෝමය]]
|
|
|-
|[[ඇෆමෙලනොටයිඩ්]]
|
|
|-
|[[රොටිගොටීන්]]
|
|
|-
|[[ලෙවී දේහ සහිත ඩිමෙන්ෂියාව]]
|
|
|-
|[[ඇස්පිරින්]]
|
|
|-
|[[රස්බියුරිකේස්]]
|
|
|-
|[[කැල්සිපොට්‍රියෝල්]]
|
|
|-
|[[ඒලර්ස්-ඩැන්ලොස් සහලක්ෂණ]]
|
|
|-
|[[රූමටොයිඩ් ආත්රයිටිස්]]
|
|
|-
|[[වකුගඩු සින්ඩ්‍රෝමය සහිත හැන්ටා වයිරස රක්තපාත උණ]]
|
|
|-
|[[ඩොක්සිසයික්ලින්]]
|
|
|-
|[[ග්‍රේව්ස් රෝගය]]
|
|
|-
|[[ලොරසිපෑම්]]
|
|
|-
|[[ග්‍රස්තීය අනිවාර්යතා අක්‍රමතාවය]]
|
|
|-
|[[හැන්ටා වයිරස පුඵ්ඵුසීය සින්ඩ්‍රෝමය]]
|
|
|-
|[[හැන්ටා වෛරස් ආසාදනය]]
|
|
|-
|[[අත්‍යවශ්‍ය ඖෂධ]]
|
|
|-
|[[මෙසොතීලියෝමා]]
|
|
|-
|[[මෙතිල්ෆෙනිඩේට්]]
|
|
|-
|[[ක්ලොක්සසිලින්]]
|
|
|-
|[[WHO AWaRe (ප්‍රවේශය, නිරීක්ෂණය, සංචිතය) ප්‍රතිජීවක අත්පොත]]
|
|
|-
|[[රෝසුවස්ටැටින්]]
|
|
|-
|[[ගර්භණීභාවයේ සංකූලතා]]
|
|
|-
|[[බෙසිෆ්ලොක්සැසින්]]
|
|
|-
|[[රවිදාස්වීර්]]
|
|
|-
|[[ටැපිනරොෆ්]]
|
|
|-
|[[ආහාර පරිභෝජනයෙන් වැළකීමේ/සීමාකිරීමේ ආහාර අක්‍රමිකතාවය]]
|
|
|-
|[[යූරියා අඩංගු ක්‍රීම්]]
|
|
|-
|[[ප්ලාසොමයිසින්]]
|
|
|-
|[[Boderline Personality Disorder]]
|
|
|-
|[[නෙඩොක්‍රොමිල්]]
|
|
|-
|[[මාවකැම්ටෙන්]]
|
|
|-
|[[ආටිසුනේට්/මෙෆ්ලොක්වීන්]]
|
|
|-
|[[අයට්‍රොක්සික් අම්ලය]]
|
|
|-
|[[ප්ලෙකනටයිඩ්]]
|
|
|-
|[[ලයිම් රෝගය]]
|
|
|-
|[[බහු ක්ෂුද්‍රපෝෂක කුඩු]]
|
|
|-
|[[ලූපස්]]
|
|
|-
|[[ඩුචෙන් පේශි දුස්තර්පණය]]
|
|
|-
|[[නිදන් ගත පෙනහළු අවහිරවීමේ රෝගය]]
|
|
|-
|[[අයිසෝනියාසිඩ්/රයිෆැම්පිසින්]]
|
|
|-
|[[ග්ලයෝබ්ලාස්ටෝමා]]
|
|
|-
|[[ශීතාද රෝගය]]
|
|
|-
|[[දැඩි පුද්ගල සින්ඩ්‍රෝමය]]
|
|
|-
|[[ප්‍රොපොෆෝල්]]
|
|
|-
|[[ලෙට්‍රොසෝල්]]
|
|
|-
|[[ගුද මාර්ගයේ වේදනාව]]
|
|
|-
|[[ඔක්සැම්නික්වින්]]
|
|
|-
|[[ඇටෝල්ටිවිමාබ්/මැෆ්ටිවිමාබ්/ඔඩෙසිවිමාබ්]]
|
|
|-
|[[ප්‍රෂියානු නිල් (වෛද්‍ය භාවිතය)]]
|
|
|-
|[[කිරිබුරුල්ලේ ප්‍රදාහ රෝගය]]
|
|
|-
|[[ලෙවාමිසෝල්]]
|
|
|-
|[[ගලපටල ප්‍රතිධූලකය]]
|
|
|-
|[[එන්ඩොමෙට්රියෝසියාව]]
|
|
|-
|
|
|
|}</text>
      <sha1>4h1lqa872z851kigzutwticeih0mlvs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>බිමල් ජයකොඩී</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183121</id>
    <revision>
      <id>799685</id>
      <parentid>797650</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T08:24:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hirusha Dissanayaka</username>
        <id>80508</id>
      </contributor>
      <comment>/* සිනමාව */</comment>
      <origin>799685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1010" sha1="ivmgbm5o2tbugxauzt54j5b5kjpqn2o" xml:space="preserve">===සිනමාව===
* 2011  -   [[ගාමනි]]
* 2013  -   සිරි පැරකුම්
* 2016  -   [[ආදරණීය කතාවක්]]
* 2017  -   දේදුණූ ආකාසේ
* 2018  -   [[ටවුමේ ඉස්කෝලේ]]
* 2019  -   [[ජනාධිපති සුපර් ස්ටාර්]]
* 2021  -   කවුරුවත් දන්නේ නෑ
* 2022  -   ආශාවරී
* 2024  -   කම්බිලි
* 2024  -   මන්දාරා
* 2025  -   රාණි
* 2025  -   මදර් ලංකා
* 2026  - [[ධර්මයුද්ධය 02|ධර්මයුද්ධය 2]]
* 2026  -  [[ෆාදර් ( චිත්‍රපටය )]]
* 2026  -  [[Room No 106]]
* ළඟදීම  -  [[ධර්මයුද්ධය 03]]
* ළඟදීම  -  මල්විල ෆාම්

===ටෙලි නිර්මාණ===
* ''තඹපාට හැන්දෑව''
* ''දෙගං මැදියාව''
* ''[[දෙවෙනි ඉනිම]]''</text>
      <sha1>ivmgbm5o2tbugxauzt54j5b5kjpqn2o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>වසන්ත කුමාර කොබවක</title>
    <ns>0</ns>
    <id>184640</id>
    <revision>
      <id>799613</id>
      <parentid>799515</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T13:01:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50336-32</username>
        <id>81085</id>
      </contributor>
      <comment>/* ජනප්‍රිය ගීත */</comment>
      <origin>799613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6763" sha1="aggo9q51ijhxp4kf5u4it5puqp8nazs" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = වසන්ත කුමාර කොබවක &lt;br&gt; Wasantha Kumara Kobawaka
| image = 
| alt = 
| caption = 
| birth_name = 
| birth_date = {{Birth date|1957|10 05}}
| birth_place = යටගම්පිටිය [[බුලත්සිංහල]]
| education = යටගම්පිටිය කණිෂ්ඨ විද්‍යාලය, [[තක්ෂිලා මධ්‍ය විද්‍යාලය]], [[හොරණ]]
| nationality = ශ්‍රී ලාංකික
| other_names = Vasantha Kumara Kobawaka
| spouse = ලක්මිණි
| children = 2යි
| parents = සෙනරත් කොබවක,බේලින් ගමගේ
| occupation = චිත්‍රපට සහ ටෙලි නාට්‍ය ගේය පද රචක,ප්‍රසංග තිර පිටපත් රචක, දේශක
| years_active = 1975- වර්තමානය
| known_for = ජනාධිපති, සරසවිය,ස්වර්ණ සංඛ සිනමා සම්මාන ලාභී,රාජ්‍ය සාහිත්‍ය සම්මාන ලාභී,රාජ්‍ය රූපවාහිණී සම්මාන ලාභී,රයිගම්,සුමති ,සිග්නීස් ටෙලි සම්මාන ලාභී,විද්‍යෝදය සාහිත්‍ය සම්මාන ලාභී,Bunka සම්මාන ලාභී
| notable_works = සප්ත කන්‍යා(දූවිල්ලෙන් වත්සුනු තවරා),කිණිහිරියා  මල් (සඳ මිරිඟු ගඟේ වැටිලා),අංජලිකා(පමා වී පිපුණු මල්),කල්පාන්තයේ සිහිනයක්(දුර ඈත සුළඟේද),ඉර හඳ යට (සීමා මායිම් නෑ),යහලුවෝ (පුළුන් වලා රොදක්), තේජා (ලිහිණියක නොවී),සහ ටෙලි නාට්‍ය සඳගල තැන්න(ඉරබටු තරුවේ එළියෙන්) සඳගිරි පව්ව,ස්වර්ණ තිසරාවී(පමා වී ආ වසන්තේ),මොනර තැන්න(මලේ බඹරු රඟනා)අම්මා වරුණේ කිරි ශිරා උතුරා),ඇතුළු ටෙලි නාට්‍ය ගීත 75ක්,සිනමා ගීත විස්සක්...රාජ්‍ය සාහිත්‍ය සම්මාන සහ විද්‍යෝදය සාහිත්‍ය සම්මාන ලැබූ,ගේය පද රචනා කෘති දෙකක්(2003 පමා වී ආ වසන්තේ),(2021 පමා වී පිපුණු මල් සුවඳයි)
}}

'''වසන්ත කුමාර කොබවක''' යනු ශ්‍රී ලාංකික ගී පද රචකයෙක්, සහ පුවත්පත් කතුවරයෙකි. ඔහුගේ ජනප්‍රිය ගීත අතර වෙරළු ගෙඩිය හරි අටකට කපාගෙන, වනේ වන පල, පමා වී ආ වසන්තයේ, රූකඩ මඩු, පෙම්බර කුමරාණ, කඳුළින් අවසන් වන පෙම්පුවතක, ඔබ මා හමුවේ නම්, දූවිල්ලෙන් වත්සුනු තවරා, ඇතිදේ ඇති සැටියෙන්, මා සිතට අහම්බෙන්, මල්මද බිසව්, ඔබ දිය යට ඉපදී පවතී.&lt;ref&gt;{{cite web |author=ගාමීණි කන්දෙපොල
|date= 8 පෙබරවාරි 2022
|title= කවියකට තනුවක් දාපු පමණින් ගීතයක් වෙනවාද?
|url= https://www.lankadeepa.lk/features/%E0%B6%9A%E0%B7%80%E0%B6%BA%E0%B6%9A%E0%B6%A7-%E0%B6%AD%E0%B6%B1%E0%B7%80%E0%B6%9A-%E0%B6%AF%E0%B6%B4-%E0%B6%B4%E0%B6%B8%E0%B6%AB%E0%B6%B1-%E0%B6%9C%E0%B6%AD%E0%B6%BA%E0%B6%9A-%E0%B7%80%E0%B6%B1%E0%B7%80%E0%B6%AF/2-607853
|website= www.lankadeepa.lk
|location= කොළඹ
|publisher= විජය පුවත්පත් සමාගම
|access-date=5 මැයි 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |author=
|date= 29 සැප්තැම්බර් 2018
|title= රුපියල් හතළිහේ වවුචරය ගන්න ගියේ කොට කලිසමක් ඇඳගෙන
|url= https://www.deshaya.lk/article/52/%E0%B7%84%E0%B6%AF%E0%B7%83%E0%B6%BB/8677/%E0%B6%BB%E0%B7%94%E0%B6%B4%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B6%BD%E0%B7%8A-%E0%B7%84%E0%B6%AD%E0%B7%85%E0%B7%92%E0%B7%84%E0%B7%9A-%E0%B7%80%E0%B7%80%E0%B7%94%E0%B6%A0%E0%B6%BB%E0%B6%BA--%E0%B6%9C%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%B1-%E0%B6%9C%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%9A--%E0%B6%9A%E0%B7%9C%E0%B6%A7-%E0%B6%9A%E0%B6%BD%E0%B7%92%E0%B7%83%E0%B6%B8%E0%B6%9A%E0%B7%8A--%E0%B6%87%E0%B6%B3%E0%B6%9C%E0%B7%99%E0%B6%B1
|website= www.deshaya.lk
|location= කොළඹ
|publisher= විජය පුවත්පත් සමාගම
|access-date=5 මැයි 2025 }}&lt;/ref&gt;


== ජනප්‍රිය ගීත ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Caption text
|-
! ගීතය  !! ගායකයා !! සංගීතය
|-
| රූකඩ මඩු  || [[වික්ටර් රත්නායක]] || [[වික්ටර් රත්නායක]]
|-
| පමා වී ආවසන්තේ || [[නන්දා මාලනී]] || ස්වර්ණතිසරාවී ටෙලි නාට්‍යය,ලක්ෂ්මන් විජේසේකර 
|-
| පලංචියේ || [[සුනිල් එදිරිසිංහ.|සුනිල් එදිරිසිංහ]] සහ [[එඩ්වඩ් ජයකොඩි]] || ආචාර්‍ය රෝහණ වීරසිංහ 
|-
| කඳුළු පිසදාලන || බණ්ඩාර ආතාවුද || රෝහණ වීරසිංහ 
|-
| ඇති දේ ඇති සැටියෙන් || [[ලක්ෂ්මන් විජේසේකර]] || එම 
|-
| ඔබ මා හමුවේ නම් || [[ජගත් වික්‍රමසිංහ]] || එම 
|-
| පෙම්බර කුමරාණ || දීපිකා ප්‍රියදර්ශනී පීරිස් || එම 
|}


== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist}}

{{සිංහල ගීත|state=collapsed}}
[[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික ගී පද රචකයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ]]</text>
      <sha1>aggo9q51ijhxp4kf5u4it5puqp8nazs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ඕ. අයි. සී. ගඩාෆි</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196160</id>
    <revision>
      <id>799684</id>
      <parentid>797896</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T08:20:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hirusha Dissanayaka</username>
        <id>80508</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>799684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1985" sha1="4igx6485lrh80fzqzxg4yixquq7q2ph" xml:space="preserve">'''ඕ. අයි. සී. ගඩාෆි''' ( [[English]] : O.i.C.Gadafi ) සිනමා නිර්මාණය 2026 වසරේ තිරගත වූ සිංහල චිත්‍රපටයකි. මෙම සිනමා පටය අධ්‍යක්ෂණය කරන්නේ ප්‍රවීණ රංගන ශිල්පී [[රන්ජන් රාමනායක]] මහතාය. ක්‍රියාදාම චිත්‍රපටයක් වන මෙහි ප්‍රධාන චරිතය නිරූපණය කරනුයේද [[රන්ජන් රාමනායක]] විසින්මය. රන්ජන් රාමනායක මීට පෙර [[පාර්ලිමන්ට් ජෝක්ස්]], [[ලීඩර්]], [[වන්ෂොට් වන්]], [[ඩොක්ටර් නවරියන්]] යන චිත්‍රපට අධ්‍යක්ෂණය කර තිබේ. රන්ජන්ට අමතරව ප්‍රවීණ රංගන ශිල්පීන් රැසකගේ රංගනයෙන් හැඩ වී තිබුණි.

===චරිත නිරූපණය===
* [[රන්ජන් රාමනායක]]
* [[ශ්‍රියන්ත මෙන්ඩිස්]]
* [[මහේන්ද්‍ර පෙරේරා]]
* [[ගිහාන් ප්‍රනාන්දු]]
* [[කුමාර තිරිමාදුර]]
* [[ධර්මප්‍රිය ඩයස්]]
* [[ජයනි සේනානායක]]
* වසන්ත මොරගොඩ 
* පියුමි බොතේජු 
* [[මහින්ද පතිරගේ]]
* ඩිලුක්ෂි වීරප්පෙරුම
* සමන් හේමරත්න 
* චතුර පෙරේරා
* සරත් කුලාංග
* රවීන්ද්‍ර ප්‍රදීප් 
* අනිල් ජයසිංහ
* අසංග පෙරේරා ( ගරු රඟපෑම් )</text>
      <sha1>4igx6485lrh80fzqzxg4yixquq7q2ph</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>බෘක්ලින් නයින්-නයින්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196689</id>
    <revision>
      <id>799615</id>
      <parentid>799551</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T14:36:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sayuru Athsara</username>
        <id>59181</id>
      </contributor>
      <origin>799615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8204" sha1="md3vvt5m4yk89ftc7kfovgpb97d7s44" xml:space="preserve">
{{Infobox television
| image                = Brooklyn Nine-Nine Logo.png
| genre                = {{Plainlist|
* වැඩපොළේ ප්‍රහසන
* සිට්කොම්
* පොලිස්
}}
| creator              = {{Plainlist|
* ඩැන් ගූර්
* මයිකල් ෂූර්
}}
| starring             = {{Plainlist|
* ඇන්ඩි සැම්බර්ග්
* ස්ටෙෆනි බියට්‍රිස්
* ටෙරී කෲස්
* මෙලිසා ෆුර්මෙරෝ
* ජෝ ලෝ ටෲලිගෝ
* චෙල්සි ප්‍රෙටී
* ඇන්ඩ්‍රේ බ්‍රෝගර්
* ඩර්ක් බ්ලොකර්
* ජොයෙල් මිලර් 
}}
| theme_music_composer = ඩෑන් මොරොකෝ&lt;br&gt;සමඟ {{Unbulleted list|ජැක් ස්ලේඩ්|ලැමර් වැන් ස්කිවර්|ෆ්‍රෑන්ක් ග්‍රීන්ෆීල්ඩ්}}
| composer             = ඩෑන් මැරොක්කෝ
| country              = [[ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය]]
| language             = [[ඉංග්‍රීසි]]
| num_seasons          = 8
| num_episodes         = 153
| list_episodes        = 
| producer             = මැට් නොඩෙල්ලා
| camera               = [[තනි කැමෙරා]]
| runtime              = මිනිත්තු 21–23
| company              = {{Plainlist|
* ෆ්‍රෙමියුලෝන්
* දොස්තර ගූර් ප්‍රොඩක්ෂන්ස්
* 3 Arts Entertainment
* Universal Television
}}
| network              = ෆොක්ස්
| first_aired          = {{Start date|2013|9|17}}
| last_aired           = {{End date|2018|05|20}}
}}

'''''බෘක්ලින් නයින්-නයින්''''' යනු 2013 සැප්තැම්බර් 17 සිට 2018 මැයි 20 දක්වා [[ෆොක්ස් විකාශන සමාගම|ෆොක්ස් නාලිකාවේ]] සහ පසුව 2019 ජනවාරි 10 සිට 2021 සැප්තැම්බර් 16 දක්වා NBC විකාශන සංස්ථාවේ වාර අටක් සහ කථාංග 153 ක් සඳහා විකාශය වූ ඇමරිකානු පොලිස් ක්‍රියා පටිපාටිමය කතා මාලාවකි. ඩෑන් ගූර් සහ මයිකල් ෂූර් විසින් නිර්මාණය කරන ලද සහ ෆ්‍රෙමියුලෝන්, දොස්තර ගූර් ප්‍රොඩක්ෂන්ස්, 3 ආර්ට්ස් එන්ටර්ටේන්මන්ට් සහ යුනිවර්සල් ටෙලිවිෂන් විසින් නිෂ්පාදනය කරන ලද මෙය, ඔවුන්ගේ නව අණදෙන නිලධාරියා වන බැරෑරුම් හා දැඩි කපිතාන් රේමන්ඩ් හෝල්ට් (ඇන්ඩ්‍රේ බ්‍රෝගර්) යටතේ ජීවිතයට හැඩගැසෙන නව යෝර්ක් නගර පොලිස් දෙපාර්තමේන්තුවේ (NYPD) රහස් පරීක්ෂකයින් හත් දෙනෙකු වටා කැරකුණි. ඇන්ඩි සැම්බර්ග් විසින් ස්ටෙෆනි බියට්‍රිස්, ටෙරී කෲස්, මෙලිසා ෆුමෙරෝ, ජෝ ලෝ ට්‍රග්ලියෝ, චෙල්සි පෙරෙට්ටි, ඩර්ක් බ්ලෝකර් සහ ජොයෙල් මැකිනන් මිලර් යන නළු නිළියන් ඇතුළත් කණ්ඩායමට නායකත්වය දෙන ලදී.

ෆොක්ස් සමාගම මුලින් එහි පළමු කතාමාලාව සඳහා තනි-කැමරා ප්‍රහසනයේ කථාංග 13ක් ඇණවුම් කළ අතර අවසානයේ එය කථාංග 22 දක්වා පුළුල් කළේය. ''බෘක්ලින් නයින්-නයින්'' 2013 සැප්තැම්බර් 17 වන දින මංගල දර්ශනය විය. 2018 මැයි 10 වන දින, [[ෆොක්ස් විකාශන සමාගම|ෆොක්ස් විසින්]] වාර පහකට පසු එය අවලංගු කරන ලදී; ඊළඟ දිනයේ, NBC විසින් හයවන වාරය සඳහා එය ලබා ගත් අතර එය 2019 ජනවාරි 10 වන දින තිරගත විය. හත්වන වාරය 2020 පෙබරවාරි මාසයේදී තිරගත විය. කථාංග 10 කින් යුත් අටවන සහ අවසාන කතාමාලාව 2021 අගෝස්තු 12 වන දින තිරගත විය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Baysinger |first=Tim |date=2021-05-14 |title='Brooklyn Nine-Nine' Final Season to Air This Summer Following Tokyo Olympics |url=https://www.thewrap.com/brooklyn-nine-nine-final-season-tokyo-olympics/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519063141/https://www.thewrap.com/brooklyn-nine-nine-final-season-tokyo-olympics/ |archive-date=May 19, 2021 |access-date=2021-05-19 |website=TheWrap |language=en-US}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;S8 August21&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Schwartz |first=Ryan |date=May 20, 2021 |title=''Brooklyn Nine-Nine's'' Final Season Sets August Premiere, Will Chronicle 'Very Difficult Year' for Jake and the Squad |url=https://www.tvline.com/news/brooklyn-nine-nine-final-season-8-premiere-date-trailer-nbc-1234669084/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210520180031/https://tvline.com/2021/05/20/brooklyn-nine-nine-final-season-8-premiere-date-trailer-nbc/ |archive-date=May 20, 2021 |access-date=May 20, 2021 |website=[[TVLine]]}}&lt;/ref&gt;

මෙම කතා මාලාව විචාරකයින්ගේ පැසසුමට ලක් විය. පළමු වාරය හොඳම රූපවාහිනී කතා මාලාව - සංගීතමය හෝ ප්‍රහසන සඳහා ගෝල්ඩන් ග්ලෝබ් සම්මානය දිනා ගත් අතර, එදිනම රාත්‍රියේ, සැම්බර්ග් හොඳම රූපවාහිනී කතා මාලාවේ සංගීතමය හෝ ප්‍රහසන නළුවා සඳහා ගෝල්ඩන් ග්ලෝබ් සම්මානය දිනා ගත්තේය. ප්‍රහසන කතා මාලාවක කැපී පෙනෙන සහය නළුවා සඳහා ප්‍රයිම් ටයිම් එමී සම්මානය සඳහා බ්‍රෝගර් සිව් වතාවක් නම් කරන ලද අතර විකට කතා මාලාවක හොඳම සහය නළුවා සඳහා විචාරකයින්ගේ තේරීම් රූපවාහිනී සම්මානය දෙවරක් දිනා ගත්තේය. එහි LGBTQ+ චරිත නිරූපණය සඳහා, එය 2018 වසරේ විශිෂ්ට විකට කතා මාලාව සඳහා වන GLAAD මාධ්‍ය සම්මානය දිනා ගත්තේය.

== බාහිර සබැඳි ==
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Side box/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Sister project links/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt; 

* {{නිල වෙබ් අඩවිය}}
* [https://www.fox.com/brooklyn-nine-nine/ Official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191225203351/https://www.fox.com/brooklyn-nine-nine/|date=December 25, 2019}} at [[ෆොක්ස් විකාශන සමාගම|Fox]]
* {{IMDb title|2467372}}</text>
      <sha1>md3vvt5m4yk89ftc7kfovgpb97d7s44</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>රුමේෂ් තරංග</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196716</id>
    <revision>
      <id>799611</id>
      <parentid>799608</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T12:16:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>799611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4635" sha1="1201txpzbkf13zmet073k82tzm1ymrv" xml:space="preserve">{{Short description|2003 උපන් ශ්‍රී ලාංකික හෙල්ල විසි කිරීමේ ක්‍රීඩකයා}}
{{Use dmy dates|date=September 2026}}

{{Infobox sportsperson
| honorific_prefix = [[සැරයන්]]
| name = රුමේෂ් පතිරගේ
| image = Rumesh Tharanga Pathirage at a press conference during the Wanda Diamond League Athletissima athletics competition. 01.jpg
| caption = 2026 දී රුමේෂ්
| full_name = රුමේෂ් තරංග පතිරගේ
| sport = [[මලල ක්‍රීඩා]]
| event = [[හෙල්ල විසි කිරීම]]
| birth_date = {{birth date and age|2003|3|21|df=yes}}
| birth_place = [[කළුතර]], ශ්‍රී ලංකාව
| commonwealth = {{gold|1}} [[2026 පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩල ක්‍රීඩා උළෙල|2026 පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩල ක්‍රීඩා උළෙල]]
| highest_ranking = 1 (2026)
| personal_best = මීටර 92.62 {{AthAbbr|NR|ශ්‍රී ලංකා වාර්තාව}} ([[Stadio Olimpico|2026]])
| medaltemplates =
{{MedalSport|පිරිමි [[මලල ක්‍රීඩා]]}}
{{File:Athletics pictogram.svg|30px}}
{{MedalCountry|{{SRI}}}}

{{MedalCount | type = Event | total = yes
 | [[World Athletics Ultimate Championship|ලෝක අවසන් මලල ක්‍රීඩා ශූරතාව]] | 1 | 0 | 0
 | [[Diamond League|ඩයමන්ඩ් ලීගය]] | 1 | 1 | 0
 | [[Commonwealth Games|පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩල ක්‍රීඩා උළෙල]] | 1 | 1 | 0
 | [[South Asian Athletics Championships|දකුණු ආසියානු මලල ක්‍රීඩා ශූරතාව]] | 1 | 0 | 0
 | [[Asian Athletics Association#Competitions|ආසියානු විසි කිරීමේ ශූරතාව]] | 2 | 0 | 0
}}

{{Medal|Competition|[[World Athletics Ultimate Championship|ලෝක අවසන් මලල ක්‍රීඩා ශූරතාව]]}}
{{Medal|1st|[[2026 World Athletics Ultimate Championship|2026 බුඩාපෙස්ට්]]|[[2026 World Athletics Ultimate Championship – Men's javelin throw|පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම]]}}

{{Medal|Competition|[[Diamond League|ඩයමන්ඩ් ලීගය]]}}
{{Medal|1st|[[2026 Diamond League|2026 බ්‍රසල්ස්]]|[[2026 Diamond League#Field|හෙල්ල විසි කිරීම]]}}

{{Medal|Competition|[[Commonwealth Games|පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩල ක්‍රීඩා උළෙල]]}}
{{Medal|Gold|[[2026 Commonwealth Games|2026 ග්ලාස්ගෝ]]|[[Athletics at the 2026 Commonwealth Games – Men's javelin throw|පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම]]}}

{{Medal|Competition|[[South Asian Athletics Championships|දකුණු ආසියානු මලල ක්‍රීඩා ශූරතාව]]}}
{{Medal|Gold|[[2025 South Asian Athletics Championships|2025 රංචි]]|[[2025 South Asian Athletics Championships#Men|පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම]]}}

{{Medal|Competition|[[Asian Athletics Association#Competitions|ආසියානු විසි කිරීමේ ශූරතාව]]}}
{{Medal|Gold|[https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7206247 2024 මොක්පෝ]|[[හෙල්ල විසි කිරීම]]}}
{{Medal|Gold|[https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7218188 2025 මොක්පෝ]|[[හෙල්ල විසි කිරීම]]}}

| module = {{Infobox military person
 | embed = yes
 | branch = {{air force|Sri Lanka}}
 | service_years = 2024–වර්තමානය
 | rank = [[සැරයන්]]
}}
}}

'''රුමේෂ් තරංග පතිරගේ''' (උපත 2003 මාර්තු 21) ශ්‍රී ලාංකික [[හෙල්ල විසි කිරීම|හෙල්ල විසි කිරීමේ]] ක්‍රීඩකයෙකි. ඔහු [[2026 පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩල ක්‍රීඩා උළෙල]] හි පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම ඉසව්වෙන් රන් පදක්කම දිනාගත් අතර, [[2026 World Athletics Ultimate Championship|2026 ලෝක අවසන් මලල ක්‍රීඩා ශූරතාව]] සහ [[2026 Diamond League|2026 ඩයමන්ඩ් ලීග්]] ශූරතා ද දිනා ගත්තේය.</text>
      <sha1>1201txpzbkf13zmet073k82tzm1ymrv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799612</id>
      <parentid>799611</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T12:17:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>799612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6229" sha1="dcka1tirhfph4ny10fiyl6f604byf0u" xml:space="preserve">{{Short description|2003 උපන් ශ්‍රී ලාංකික හෙල්ල විසි කිරීමේ ක්‍රීඩකයා}}
{{Use dmy dates|date=September 2026}}

{{Infobox sportsperson
| honorific_prefix = [[සැරයන්]]
| name = රුමේෂ් පතිරගේ
| image = Rumesh Tharanga Pathirage at a press conference during the Wanda Diamond League Athletissima athletics competition. 01.jpg
| caption = 2026 දී රුමේෂ්
| full_name = රුමේෂ් තරංග පතිරගේ
| sport = [[මලල ක්‍රීඩා]]
| event = [[හෙල්ල විසි කිරීම]]
| birth_date = {{birth date and age|2003|3|21|df=yes}}
| birth_place = [[කළුතර]], ශ්‍රී ලංකාව
| commonwealth = {{gold|1}} [[2026 පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩල ක්‍රීඩා උළෙල|2026 පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩල ක්‍රීඩා උළෙල]]
| highest_ranking = 1 (2026)
| personal_best = මීටර 92.62 {{AthAbbr|NR|ශ්‍රී ලංකා වාර්තාව}} ([[Stadio Olimpico|2026]])
| medaltemplates =
{{MedalSport|පිරිමි [[මලල ක්‍රීඩා]]}}
{{File:Athletics pictogram.svg|30px}}
{{MedalCountry|{{SRI}}}}

{{MedalCount | type = Event | total = yes
 | [[World Athletics Ultimate Championship|ලෝක අවසන් මලල ක්‍රීඩා ශූරතාව]] | 1 | 0 | 0
 | [[Diamond League|ඩයමන්ඩ් ලීගය]] | 1 | 1 | 0
 | [[Commonwealth Games|පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩල ක්‍රීඩා උළෙල]] | 1 | 1 | 0
 | [[South Asian Athletics Championships|දකුණු ආසියානු මලල ක්‍රීඩා ශූරතාව]] | 1 | 0 | 0
 | [[Asian Athletics Association#Competitions|ආසියානු විසි කිරීමේ ශූරතාව]] | 2 | 0 | 0
}}

{{Medal|Competition|[[World Athletics Ultimate Championship|ලෝක අවසන් මලල ක්‍රීඩා ශූරතාව]]}}
{{Medal|1st|[[2026 World Athletics Ultimate Championship|2026 බුඩාපෙස්ට්]]|[[2026 World Athletics Ultimate Championship – Men's javelin throw|පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම]]}}

{{Medal|Competition|[[Diamond League|ඩයමන්ඩ් ලීගය]]}}
{{Medal|1st|[[2026 Diamond League|2026 බ්‍රසල්ස්]]|[[2026 Diamond League#Field|හෙල්ල විසි කිරීම]]}}

{{Medal|Competition|[[Commonwealth Games|පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩල ක්‍රීඩා උළෙල]]}}
{{Medal|Gold|[[2026 Commonwealth Games|2026 ග්ලාස්ගෝ]]|[[Athletics at the 2026 Commonwealth Games – Men's javelin throw|පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම]]}}

{{Medal|Competition|[[South Asian Athletics Championships|දකුණු ආසියානු මලල ක්‍රීඩා ශූරතාව]]}}
{{Medal|Gold|[[2025 South Asian Athletics Championships|2025 රංචි]]|[[2025 South Asian Athletics Championships#Men|පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම]]}}

{{Medal|Competition|[[Asian Athletics Association#Competitions|ආසියානු විසි කිරීමේ ශූරතාව]]}}
{{Medal|Gold|[https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7206247 2024 මොක්පෝ]|[[හෙල්ල විසි කිරීම]]}}
{{Medal|Gold|[https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7218188 2025 මොක්පෝ]|[[හෙල්ල විසි කිරීම]]}}

| module = {{Infobox military person
 | embed = yes
 | branch = {{air force|Sri Lanka}}
 | service_years = 2024–වර්තමානය
 | rank = [[සැරයන්]]
}}
}}

'''රුමේෂ් තරංග පතිරගේ''' (උපත 2003 මාර්තු 21) ශ්‍රී ලාංකික [[හෙල්ල විසි කිරීම|හෙල්ල විසි කිරීමේ]] ක්‍රීඩකයෙකි. ඔහු [[2026 පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩල ක්‍රීඩා උළෙල]] හි පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම ඉසව්වෙන් රන් පදක්කම දිනාගත් අතර, [[2026 World Athletics Ultimate Championship|2026 ලෝක අවසන් මලල ක්‍රීඩා ශූරතාව]] සහ [[2026 Diamond League|2026 ඩයමන්ඩ් ලීග්]] ශූරතා ද දිනා ගත්තේය.

==මුල් දිවිය==

රුමේෂ් [[කළුතර]] ප්‍රදේශයෙන් පැමිණෙන අතර මුලදී [[ක්‍රිකට්]] ක්‍රීඩාව කෙරෙහි උනන්දුවක් දැක්වීය. නව යොවුන් වියේදී [[වේග පන්දු යැවීම|වේග පන්දු යවමින්]], [[කොළඹ ශාන්ත පීතර විද්‍යාලය]] නියෝජනය කරමින් පැයට කිලෝමීටර් 134ක් දක්වා වේගයකින් පන්දු යවා ඇත. කවපෙත්ත සහ යගුලිය විසි කිරීමේ ක්‍රීඩකයෙකු වූ ඔහුගේ පියා විසින් ඔහුව මලල ක්‍රීඩාවට හඳුන්වා දෙන ලදී. ඔහු මුලින් කවපෙත්ත විසි කිරීමේ ඉසව්වට යොමු වූ අතර, පසුව 2017 දී ශාන්ත පීතර විද්‍යාලයේදී [[හෙල්ල විසි කිරීම]] වෙත මාරු විය.&lt;ref&gt;{{cite web
|website=[[India Today]]
|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/rumesh-pathirage-sri-lanka-javelin-record-cricket-to-world-championships-neeraj-chopra-2769339-2025-08-11
|accessdate=
|title=Cricket's loss, javelin's gain: Sri Lanka's Rumesh Tharanga, the new kid on the block
|date=11 August 2025
|last=Ramesh
|first=Akshay
}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>dcka1tirhfph4ny10fiyl6f604byf0u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799622</id>
      <parentid>799612</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:12:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* මුල් දිවිය */</comment>
      <origin>799622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23271" sha1="5csi5uefh3uyjlphvzyos7isvczb3u2" xml:space="preserve">{{Short description|2003 උපන් ශ්‍රී ලාංකික හෙල්ල විසි කිරීමේ ක්‍රීඩකයා}}
{{Use dmy dates|date=September 2026}}

{{Infobox sportsperson
| honorific_prefix = [[සැරයන්]]
| name = රුමේෂ් පතිරගේ
| image = Rumesh Tharanga Pathirage at a press conference during the Wanda Diamond League Athletissima athletics competition. 01.jpg
| caption = 2026 දී රුමේෂ්
| full_name = රුමේෂ් තරංග පතිරගේ
| sport = [[මලල ක්‍රීඩා]]
| event = [[හෙල්ල විසි කිරීම]]
| birth_date = {{birth date and age|2003|3|21|df=yes}}
| birth_place = [[කළුතර]], ශ්‍රී ලංකාව
| commonwealth = {{gold|1}} [[2026 පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩල ක්‍රීඩා උළෙල|2026 පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩල ක්‍රීඩා උළෙල]]
| highest_ranking = 1 (2026)
| personal_best = මීටර 92.62 {{AthAbbr|NR|ශ්‍රී ලංකා වාර්තාව}} ([[Stadio Olimpico|2026]])
| medaltemplates =
{{MedalSport|පිරිමි [[මලල ක්‍රීඩා]]}}
{{File:Athletics pictogram.svg|30px}}
{{MedalCountry|{{SRI}}}}

{{MedalCount | type = Event | total = yes
 | [[World Athletics Ultimate Championship|ලෝක අවසන් මලල ක්‍රීඩා ශූරතාව]] | 1 | 0 | 0
 | [[Diamond League|ඩයමන්ඩ් ලීගය]] | 1 | 1 | 0
 | [[Commonwealth Games|පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩල ක්‍රීඩා උළෙල]] | 1 | 1 | 0
 | [[South Asian Athletics Championships|දකුණු ආසියානු මලල ක්‍රීඩා ශූරතාව]] | 1 | 0 | 0
 | [[Asian Athletics Association#Competitions|ආසියානු විසි කිරීමේ ශූරතාව]] | 2 | 0 | 0
}}

{{Medal|Competition|[[World Athletics Ultimate Championship|ලෝක අවසන් මලල ක්‍රීඩා ශූරතාව]]}}
{{Medal|1st|[[2026 World Athletics Ultimate Championship|2026 බුඩාපෙස්ට්]]|[[2026 World Athletics Ultimate Championship – Men's javelin throw|පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම]]}}

{{Medal|Competition|[[Diamond League|ඩයමන්ඩ් ලීගය]]}}
{{Medal|1st|[[2026 Diamond League|2026 බ්‍රසල්ස්]]|[[2026 Diamond League#Field|හෙල්ල විසි කිරීම]]}}

{{Medal|Competition|[[Commonwealth Games|පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩල ක්‍රීඩා උළෙල]]}}
{{Medal|Gold|[[2026 Commonwealth Games|2026 ග්ලාස්ගෝ]]|[[Athletics at the 2026 Commonwealth Games – Men's javelin throw|පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම]]}}

{{Medal|Competition|[[South Asian Athletics Championships|දකුණු ආසියානු මලල ක්‍රීඩා ශූරතාව]]}}
{{Medal|Gold|[[2025 South Asian Athletics Championships|2025 රංචි]]|[[2025 South Asian Athletics Championships#Men|පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම]]}}

{{Medal|Competition|[[Asian Athletics Association#Competitions|ආසියානු විසි කිරීමේ ශූරතාව]]}}
{{Medal|Gold|[https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7206247 2024 මොක්පෝ]|[[හෙල්ල විසි කිරීම]]}}
{{Medal|Gold|[https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7218188 2025 මොක්පෝ]|[[හෙල්ල විසි කිරීම]]}}

| module = {{Infobox military person
 | embed = yes
 | branch = {{air force|Sri Lanka}}
 | service_years = 2024–වර්තමානය
 | rank = [[සැරයන්]]
}}
}}

'''රුමේෂ් තරංග පතිරගේ''' (උපත 2003 මාර්තු 21) ශ්‍රී ලාංකික [[හෙල්ල විසි කිරීම|හෙල්ල විසි කිරීමේ]] ක්‍රීඩකයෙකි. ඔහු [[2026 පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩල ක්‍රීඩා උළෙල]] හි පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම ඉසව්වෙන් රන් පදක්කම දිනාගත් අතර, [[2026 World Athletics Ultimate Championship|2026 ලෝක අවසන් මලල ක්‍රීඩා ශූරතාව]] සහ [[2026 Diamond League|2026 ඩයමන්ඩ් ලීග්]] ශූරතා ද දිනා ගත්තේය.

==මුල් දිවිය==

රුමේෂ් [[කළුතර]] ප්‍රදේශයෙන් පැමිණෙන අතර මුලදී [[ක්‍රිකට්]] ක්‍රීඩාව කෙරෙහි උනන්දුවක් දැක්වීය. නව යොවුන් වියේදී [[වේග පන්දු යැවීම|වේග පන්දු යවමින්]], [[කොළඹ ශාන්ත පීතර විද්‍යාලය]] නියෝජනය කරමින් පැයට කිලෝමීටර් 134ක් දක්වා වේගයකින් පන්දු යවා ඇත. කවපෙත්ත සහ යගුලිය විසි කිරීමේ ක්‍රීඩකයෙකු වූ ඔහුගේ පියා විසින් ඔහුව මලල ක්‍රීඩාවට හඳුන්වා දෙන ලදී. ඔහු මුලින් කවපෙත්ත විසි කිරීමේ ඉසව්වට යොමු වූ අතර, පසුව 2017 දී ශාන්ත පීතර විද්‍යාලයේදී [[හෙල්ල විසි කිරීම]] වෙත මාරු විය.&lt;ref&gt;{{cite web
|website=[[India Today]]
|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/rumesh-pathirage-sri-lanka-javelin-record-cricket-to-world-championships-neeraj-chopra-2769339-2025-08-11
|accessdate=
|title=Cricket's loss, javelin's gain: Sri Lanka's Rumesh Tharanga, the new kid on the block
|date=11 August 2025
|last=Ramesh
|first=Akshay
}}&lt;/ref&gt;

==ක්‍රීඩා දිවිය==

රුමේෂ් 2019 ආසියානු යොවුන් මලල ක්‍රීඩා ශූරතාවලියේදී [[හොංකොං]] හිදී සිය ජාත්‍යන්තර මංගල තරගයට සහභාගී වූ අතර, එහිදී මීටර 61.62ක දුරක් වාර්තා කරමින් හයවැනි ස්ථානයට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/712809?eventId=10229628|title=17 March 2019 | 17th Asian Youth Championships, Hong Kong (HKG) - Men's Javelin Throw|date=17 March 2019|website=[[World Athletics]]}}&lt;/ref&gt;පසුව [[2022 ලෝක මලල ක්‍රීඩා U20 ශූරතාවලිය – පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම|2022 ලෝක U20 ශූරතාවලියේදී]] [[කාලි]] හිදී ඔහු මීටර 69.98ක දුරක් වාර්තා කරමින් හත්වැනි ස්ථානයට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7163112?eventId=10229636|date=5 August 2022|website=[[World Athletics]]|title=2022 World U20 Championships, Cali ({{!}}) Men's Javelin throw}}&lt;/ref&gt;

ඔහු ඕස්ට්‍රේලියාවේදී Queensland Institute of Sport ආයතනයේ මයික් බාබර් සහ කෙල්සි බාබර් යටතේ පුහුණුවීම් ආරම්භ කළේය. [[මොක්පෝ]] හි පැවති 2024 ආසියානු විසි කිරීමේ ශූරතාවලියේදී ඔහු මීටර 85.45ක පෞද්ගලික හොඳම දක්ෂතාවක් සමඟින් ශූරතාව දිනා ගත්තේය.&lt;ref name='1'/&gt;2025 මාර්තු මාසයේදී ඔහු මීටර 85.41ක දුරක් වාර්තා කරමින් [[Perth Track Classic]] තරගාවලිය ජයගත්තේය.&lt;ref name='1'&gt;{{cite web|url=https://runnerstribe.com/latest-news/throw-fast-bowler-to-javelin-star-sri-lanka-rumesh-tharanga-top-global-rankings/|website=Runner's Tribe|accessdate=|title=From Fast Bowler to Javelin Star, Sri Lanka's Rumesh Tharanga Pathirage tops global rankings|date=12 March 2025}}&lt;/ref&gt;

[[2025 ආසියානු මලල ක්‍රීඩා ශූරතාවලිය – පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම|2025 ආසියානු මලල ක්‍රීඩා ශූරතාවලියේදී]] [[දකුණු කොරියාව|දකුණු කොරියාවේ]] [[ගුමි]] හිදී ඔහු මීටර 83.37ක දුරක් වාර්තා කරමින් සිව්වැනි ස්ථානයට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web|website=[[World Athletics]]|accessdate=|url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7721690?eventId=10229636|date=31 May 2025|title=2025 Asian Championships, Gumi Men's javelin throw}}&lt;/ref&gt;ජූලි මාසයේදී [[Neeraj Chopra Classic]] තරගාවලියේදී ඔහු මීටර 84.34ක දුරක් වාර්තා කරමින් ලෝකඩ පදක්කම දිනා ගත්තේය.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Kusari|first=Kinghuk|date=5 July 2025|title=By Gembalu, Neeraj Chopra wins Javelin Throw Classic, Sri Lanka's Rumesh shines|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/neeraj-chopra-classic-results-standing-rumesh-pathirage-2751383-2025-07-05|access-date=|website=[[India Today]]|language=en}}&lt;/ref&gt;අගෝස්තු මාසයේදී දියගමදී පැවති ජාතික ශූරතාවලියේදී මීටර 82.40ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු ශ්‍රී ලංකා ජාතික ශූරයා බවට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7221525?eventId=10229636|website=[[World Athletics]]|accessdate=|title=2025 Sri Lankan Championships|date=2 August 2025}}&lt;/ref&gt;

[[2025 World Athletics Continental Tour|2025 ලෝක මලල ක්‍රීඩා කොන්ටිනෙන්ටල් ටුවර්]] හි [[2025 Indian Open|2025 ඉන්දීය විවෘත තරගාවලියට]] සහභාගී වෙමින් ඔහු මීටර 86.50ක දුරක් වාර්තා කළ අතර එමඟින් ශ්‍රී ලංකා ජාතික වාර්තාවක් පිහිටුවමින් ලෝකඩ පදක්කම දිනා ගත්තේය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7228701?eventId=10229636|website=[[World Athletics]]|accessdate=|title=2025 Indian Open|date=}}&lt;/ref&gt;[[2025 ලෝක මලල ක්‍රීඩා ශූරතාවලිය – පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම|2025 ලෝක මලල ක්‍රීඩා ශූරතාවලියේදී]] සුදුසුකම් ලැබීමේ වටයේදී මීටර 82.80ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු 12 වැනි ස්ථානයට පත්විය. එමඟින් අවසන් වටයට සුදුසුකම් ලැබූ පළමු ශ්‍රී ලාංකික හෙල්ල විසි කරන්නා බවට ඔහු පත්විය. අවසන් වටයේදී මීටර 84.38ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු හත්වැනි ස්ථානයට පත්විය.&lt;ref name='1'/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=2025 World Athletics Championships, Tokyo: Men's javelin throw|url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7190593?eventId=10229636|website=[[World Athletics]]|date=18 September 2025}}&lt;/ref&gt;

2026 පෙබරවාරි 14 දින ඔහු මීටර 83.07ක දුරක් විසි කරමින් [[Perth Track Classic]] තරගාවලියේ සිය ශූරතාව රැක ගත්තේය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.athletics.com.au/news/olympic-finalist-bolignites-perth-track-classic-to-kick-start-chemist-warehouse-summer-series/|website=[[Australian Athletics]]|accessdate=|title=Olympic Finalist Bol ignites Perth Track Classic to Kick-Start Chemist Warehouse Summer Series|date=14 February 2026}}&lt;/ref&gt; ඊළඟ මාසයේ දියගම පැවති Champions Track &amp; Field Meet තරගාවලියේදී මීටර 89.37ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු නව ජාතික වාර්තාවක් පිහිටුවීය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ceylontoday.lk/2026/03/28/rumesh-tharanga-stuns-with-89-37m-throw/|website=[[Ceylon Today]]|title=Rumesh Tharanga Stuns with 89.37m Throw|accessdate=|date=28 March 2026|last=Kaluarachchi|first=Anjana}}&lt;/ref&gt;අප්‍රේල් 24 දින [[Kip Keino Classic]] තරගාවලියේදී මීටර 89.28ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු නව තරග වාර්තාවක් පිහිටුවීය.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-continental-tour/news/rogers-thomas-pathirage-meeting-records-kip-keino-nairobi|title=Rogers, Thomas and Pathirage break meeting records in Nairobi|date=31 May 2026|access-date=|website=[[World Athletics]]}}&lt;/ref&gt;

මැයි 31 දින [[2026 Meeting International Mohammed VI d'Athlétisme de Rabat|2026 රබාට් ජාත්‍යන්තර මොහොමඩ් VI මලල ක්‍රීඩා තරගාවලියේදී]] මීටර 85.97ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු දෙවැනි ස්ථානයට පත්විය.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=31 May 2026|title=2026 Meeting International Mohammed VI d'Athlétisme de Rabat: Men's javelin throw|url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/72140187?eventid=10229636|access-date=|website=[[World Athletics]]}}&lt;/ref&gt;ජූනි 4 දින [[2026 Golden Gala|2026 ගෝල්ඩන් ගාලා]] තරගාවලියේදී මීටර 92.62ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු ජයග්‍රහණය කළේය. එය 2024 ඔලිම්පික් උළෙලෙන් පසු ලොව ඕනෑම ක්‍රීඩකයෙකු විසින් වාර්තා කළ දුරින් දීර්ඝතම හෙල්ල විසි කිරීම වූ අතර, එම දක්ෂතාවය ඔහුව ලෝකයේ සර්වකාලීන හොඳම දක්ෂතා ලැයිස්තුවේ අටවැනි ස්ථානයට ගෙන ආවේය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://athleticsweekly.com/news/caudery-hunter-bell-and-hodgkinson-shine-again-in-rome-1040011485/|title=Caudery, Hunter Bell and Hodgkinson Shine Again in Rome|first=Jason|last=Henderson|date=4 June 2026|website=[[Athletics Weekly]]}}&lt;/ref&gt; මෙම දක්ෂතාවය නව [[Golden Gala#Men|තරග වාර්තාවක්]], [[List of Sri Lankan records in athletics|ශ්‍රී ලංකා ජාතික වාර්තාවක්]] සහ එම සමය සඳහා වූ [[Athletics abbreviations#Bests|ලෝකයේ හොඳම දක්ෂතාවක්]] මෙන්ම ඔහුගේ පෞද්ගලික හොඳම දක්ෂතාව බවටද පත්විය.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Nagi|first=Utathya|title=Rome Diamond League 2026: Rumesh Pathirage narrowly misses Arshad Nadeem's record; Sachin Yadav finishes eighth|url=https://www.olympics.com/en/news/rome-diamond-league-2026-athletics-javelin-throw-report|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260605034146/https://www.olympics.com/en/news/rome-diamond-league-2026-athletics-javelin-throw-report|archive-date=5 June 2026|website=[[Olympic Games|Olympics]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Menon|first=Anirudh|title=Watch out Neeraj Chopra and Arshad Nadeem, Sri Lanka's Rumesh Pathirage is coming for the crown|url=https://www.espn.in/athletics/story/_/id/48971891/watch-neeraj-chopra-arshad-nadeem-sri-lanka-rumesh-pathirage-coming-crown|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260605080715/https://www.espn.in/athletics/story/_/id/48971891/watch-neeraj-chopra-arshad-nadeem-sri-lanka-rumesh-pathirage-coming-crown|archive-date=5 June 2026|access-date=|website=[[ESPN]]}}&lt;/ref&gt;

ජූනි 16 දින [[Golden Spike Ostrava]] තරගාවලියේදී මීටර 86.57ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු ජයග්‍රහණය කළ අතර, ජූනි 19 දින [[2026 Doha Diamond League|2026 දෝහා ඩයමන්ඩ් ලීග්]] තරගාවලියේදී මීටර 88.68ක දුරක් වාර්තා කරමින් ජයග්‍රහණය කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://worldathletics.org/competitions/diamond-league/news/doha-diamond-league-zapletalova-paulino-velazco-pichardo|title=Zapletalová and Paulino break meeting records in Doha|access-date=|date=19 June 2026|website=[[World Athletics]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://worldathletics.org/news/report/lyles-world-150m-best-ostrava-2026|title=Lyles smashes world 150m best in Ostrava|date=16 June 2026|website=[[World Athletics]]}}&lt;/ref&gt;

ජූලි 31 දින [[Athletics at the 2026 Commonwealth Games – Men's javelin throw|2026 පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙලේ පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම]] ඉසව්වේදී මීටර 89.75ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු රන් පදක්කම දිනා ගත්තේය.&lt;ref&gt;{{cite web|website=[[Athletics Weekly]]|title=Georgia Hunter Bell storms to Glasgow glory|date=31 July 2026|accessdate=|url=https://athleticsweekly.com/news/georgia-hunter-bell-storms-to-glasgow-glory-1040012215/}}&lt;/ref&gt;2026 පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙලේදී රන් පදක්කම දිනා ගැනීමෙන් අනතුරුව, 2026 අගෝස්තු 5 දින ගුවන් හමුදාපති එයාර් මාර්ෂල් බන්දු එදිරිසිංහ විසින් තරංගව සැරයන් නිලයට උසස් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://adaderana.lk/news/emsfotqew0000356pW7kath5k|title=Air Force promotes Rumesh Tharanga after historic Commonwealth victory|publisher=Ada Derana|date=5 August 2026|access-date=14 September 2026}}&lt;/ref&gt;

අගෝස්තු 21 දින පැවති [[2025 Athletissima]] තරගාවලියේදී ඔහු මීටර 88.14ක දුරක් වාර්තා කරමින් ජයග්‍රහණය කළ අතර, එහිදී [[Neeraj Chopra|නීරාජ් චොප්රා]] මීටර 0.09කින් පරාජය කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://worldathletics.org/news/report/athletissima-diamond-league-2026-duplantis-karalis|title=Duplantis clears 6.21m, Karalis 6.16m in historic pole vault contest in Lausanne|access-date=|website=[[World Athletics]]}}&lt;/ref&gt;අගෝස්තු 27 දින [[2026 Weltklasse Zürich]] තරගාවලියේදී මීටර 92.07ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු ජයග්‍රහණය කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://worldathletics.org/news/report/zurich-weltklasse-dos-santos-world-400m-hurdles-record|title=Dos Santos and Russell break world records in unforgettable Zurich|website=[[World Athletics]]|date=28 August 2026}}&lt;/ref&gt;

සැප්තැම්බර් 5 දින [[2026 Memorial Van Damme]] තරගාවලියේදී සිය තෙවැනි උත්සාහයේදී මීටර 89.04ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු ජයග්‍රහණය කළ අතර, [[ඩයමන්ඩ් ලීග්]] අවසන් තරගයක් ජයගත් පළමු ශ්‍රී ලාංකික ක්‍රීඩකයා බවට පත්විය. එය තරග 13කදී ඔහු ලැබූ 12 වැනි ජයග්‍රහණය විය.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Seven meeting records set on final night of Diamond League season|url=https://worldathletics.org/news/report/seven-meeting-records-set-on-final-night-of-diamond-league-season|date=5 September 2026|accessdate=|website=[[World Athletics]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Roy|first=Vivekesh|date=6 September 2026|title=Rumesh Pathirage's glorious run in 2026 continues, becomes first Sri Lankan to win Diamond League final|url=https://www.hindustantimes.com/sports/others/rumesh-pathirages-glorious-run-in-2026-continues-becomes-first-sri-lankan-to-win-diamond-league-final-101788658812047.html|access-date=|website=[[Hindustan Times]]|language=en}}&lt;/ref&gt;සැප්තැම්බර් 13 දින [[2026 World Athletics Ultimate Championship|2026 ලෝක මලල ක්‍රීඩා අවසන් ශූරතාවලියේ]] මංගල තරගාවලියේදී [[බුඩාපෙස්ට්]] හිදී මීටර 91.09ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු ශූරතාව දිනා ගත්තේය. එය හංගේරියාවේදී මෙතෙක් වාර්තා වූ පළමු මීටර 90 ඉක්මවූ හෙල්ල විසි කිරීම විය.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=13 September 2026|title=Pathirage delivers with Ultimate javelin victory in Budapest|url=https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-ultimate-championship/2026/news/report/report-men-javelin-world-ultimate-championship-budapest26|access-date=|website=[[World Athletics]]}}&lt;/ref&gt; ඔහුට විශේෂ කුසලානයක් සහ ඇමරිකානු ඩොලර් 150,000ක ත්‍යාග මුදලක් හිමි විය.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|date=13 September 2025|title=Pathirage wins javelin throw title at World Athletics Ultimate Championships, Nadeem finishes fifth ahead of Asian Games|url=https://sportstar.thehindu.com/athletics/pathirage-wins-javelin-throw-world-athletics-ultimate-championships-nadeem-fifth-before-asian-games-2026/article71464339.ece|access-date=|website=[[Sportstar]]|language=en}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>5csi5uefh3uyjlphvzyos7isvczb3u2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799623</id>
      <parentid>799622</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:17:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* ක්‍රීඩා දිවිය */</comment>
      <origin>799623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27858" sha1="1xdd9azsc0d3lb89yeybynb22tmd8w7" xml:space="preserve">{{Short description|2003 උපන් ශ්‍රී ලාංකික හෙල්ල විසි කිරීමේ ක්‍රීඩකයා}}
{{Use dmy dates|date=September 2026}}

{{Infobox sportsperson
| honorific_prefix = [[සැරයන්]]
| name = රුමේෂ් පතිරගේ
| image = Rumesh Tharanga Pathirage at a press conference during the Wanda Diamond League Athletissima athletics competition. 01.jpg
| caption = 2026 දී රුමේෂ්
| full_name = රුමේෂ් තරංග පතිරගේ
| sport = [[මලල ක්‍රීඩා]]
| event = [[හෙල්ල විසි කිරීම]]
| birth_date = {{birth date and age|2003|3|21|df=yes}}
| birth_place = [[කළුතර]], ශ්‍රී ලංකාව
| commonwealth = {{gold|1}} [[2026 පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩල ක්‍රීඩා උළෙල|2026 පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩල ක්‍රීඩා උළෙල]]
| highest_ranking = 1 (2026)
| personal_best = මීටර 92.62 {{AthAbbr|NR|ශ්‍රී ලංකා වාර්තාව}} ([[Stadio Olimpico|2026]])
| medaltemplates =
{{MedalSport|පිරිමි [[මලල ක්‍රීඩා]]}}
{{File:Athletics pictogram.svg|30px}}
{{MedalCountry|{{SRI}}}}

{{MedalCount | type = Event | total = yes
 | [[World Athletics Ultimate Championship|ලෝක අවසන් මලල ක්‍රීඩා ශූරතාව]] | 1 | 0 | 0
 | [[Diamond League|ඩයමන්ඩ් ලීගය]] | 1 | 1 | 0
 | [[Commonwealth Games|පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩල ක්‍රීඩා උළෙල]] | 1 | 1 | 0
 | [[South Asian Athletics Championships|දකුණු ආසියානු මලල ක්‍රීඩා ශූරතාව]] | 1 | 0 | 0
 | [[Asian Athletics Association#Competitions|ආසියානු විසි කිරීමේ ශූරතාව]] | 2 | 0 | 0
}}

{{Medal|Competition|[[World Athletics Ultimate Championship|ලෝක අවසන් මලල ක්‍රීඩා ශූරතාව]]}}
{{Medal|1st|[[2026 World Athletics Ultimate Championship|2026 බුඩාපෙස්ට්]]|[[2026 World Athletics Ultimate Championship – Men's javelin throw|පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම]]}}

{{Medal|Competition|[[Diamond League|ඩයමන්ඩ් ලීගය]]}}
{{Medal|1st|[[2026 Diamond League|2026 බ්‍රසල්ස්]]|[[2026 Diamond League#Field|හෙල්ල විසි කිරීම]]}}

{{Medal|Competition|[[Commonwealth Games|පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩල ක්‍රීඩා උළෙල]]}}
{{Medal|Gold|[[2026 Commonwealth Games|2026 ග්ලාස්ගෝ]]|[[Athletics at the 2026 Commonwealth Games – Men's javelin throw|පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම]]}}

{{Medal|Competition|[[South Asian Athletics Championships|දකුණු ආසියානු මලල ක්‍රීඩා ශූරතාව]]}}
{{Medal|Gold|[[2025 South Asian Athletics Championships|2025 රංචි]]|[[2025 South Asian Athletics Championships#Men|පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම]]}}

{{Medal|Competition|[[Asian Athletics Association#Competitions|ආසියානු විසි කිරීමේ ශූරතාව]]}}
{{Medal|Gold|[https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7206247 2024 මොක්පෝ]|[[හෙල්ල විසි කිරීම]]}}
{{Medal|Gold|[https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7218188 2025 මොක්පෝ]|[[හෙල්ල විසි කිරීම]]}}

| module = {{Infobox military person
 | embed = yes
 | branch = {{air force|Sri Lanka}}
 | service_years = 2024–වර්තමානය
 | rank = [[සැරයන්]]
}}
}}

'''රුමේෂ් තරංග පතිරගේ''' (උපත 2003 මාර්තු 21) ශ්‍රී ලාංකික [[හෙල්ල විසි කිරීම|හෙල්ල විසි කිරීමේ]] ක්‍රීඩකයෙකි. ඔහු [[2026 පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩල ක්‍රීඩා උළෙල]] හි පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම ඉසව්වෙන් රන් පදක්කම දිනාගත් අතර, [[2026 World Athletics Ultimate Championship|2026 ලෝක අවසන් මලල ක්‍රීඩා ශූරතාව]] සහ [[2026 Diamond League|2026 ඩයමන්ඩ් ලීග්]] ශූරතා ද දිනා ගත්තේය.

==මුල් දිවිය==

රුමේෂ් [[කළුතර]] ප්‍රදේශයෙන් පැමිණෙන අතර මුලදී [[ක්‍රිකට්]] ක්‍රීඩාව කෙරෙහි උනන්දුවක් දැක්වීය. නව යොවුන් වියේදී [[වේග පන්දු යැවීම|වේග පන්දු යවමින්]], [[කොළඹ ශාන්ත පීතර විද්‍යාලය]] නියෝජනය කරමින් පැයට කිලෝමීටර් 134ක් දක්වා වේගයකින් පන්දු යවා ඇත. කවපෙත්ත සහ යගුලිය විසි කිරීමේ ක්‍රීඩකයෙකු වූ ඔහුගේ පියා විසින් ඔහුව මලල ක්‍රීඩාවට හඳුන්වා දෙන ලදී. ඔහු මුලින් කවපෙත්ත විසි කිරීමේ ඉසව්වට යොමු වූ අතර, පසුව 2017 දී ශාන්ත පීතර විද්‍යාලයේදී [[හෙල්ල විසි කිරීම]] වෙත මාරු විය.&lt;ref&gt;{{cite web
|website=[[India Today]]
|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/rumesh-pathirage-sri-lanka-javelin-record-cricket-to-world-championships-neeraj-chopra-2769339-2025-08-11
|accessdate=
|title=Cricket's loss, javelin's gain: Sri Lanka's Rumesh Tharanga, the new kid on the block
|date=11 August 2025
|last=Ramesh
|first=Akshay
}}&lt;/ref&gt;

==ක්‍රීඩා දිවිය==

රුමේෂ් 2019 ආසියානු යොවුන් මලල ක්‍රීඩා ශූරතාවලියේදී [[හොංකොං]] හිදී සිය ජාත්‍යන්තර මංගල තරගයට සහභාගී වූ අතර, එහිදී මීටර 61.62ක දුරක් වාර්තා කරමින් හයවැනි ස්ථානයට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/712809?eventId=10229628|title=17 March 2019 | 17th Asian Youth Championships, Hong Kong (HKG) - Men's Javelin Throw|date=17 March 2019|website=[[World Athletics]]}}&lt;/ref&gt;පසුව [[2022 ලෝක මලල ක්‍රීඩා U20 ශූරතාවලිය – පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම|2022 ලෝක U20 ශූරතාවලියේදී]] [[කාලි]] හිදී ඔහු මීටර 69.98ක දුරක් වාර්තා කරමින් හත්වැනි ස්ථානයට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7163112?eventId=10229636|date=5 August 2022|website=[[World Athletics]]|title=2022 World U20 Championships, Cali ({{!}}) Men's Javelin throw}}&lt;/ref&gt;

ඔහු ඕස්ට්‍රේලියාවේදී Queensland Institute of Sport ආයතනයේ මයික් බාබර් සහ කෙල්සි බාබර් යටතේ පුහුණුවීම් ආරම්භ කළේය. [[මොක්පෝ]] හි පැවති 2024 ආසියානු විසි කිරීමේ ශූරතාවලියේදී ඔහු මීටර 85.45ක පෞද්ගලික හොඳම දක්ෂතාවක් සමඟින් ශූරතාව දිනා ගත්තේය.&lt;ref name='1'/&gt;2025 මාර්තු මාසයේදී ඔහු මීටර 85.41ක දුරක් වාර්තා කරමින් [[Perth Track Classic]] තරගාවලිය ජයගත්තේය.&lt;ref name='1'&gt;{{cite web|url=https://runnerstribe.com/latest-news/throw-fast-bowler-to-javelin-star-sri-lanka-rumesh-tharanga-top-global-rankings/|website=Runner's Tribe|accessdate=|title=From Fast Bowler to Javelin Star, Sri Lanka's Rumesh Tharanga Pathirage tops global rankings|date=12 March 2025}}&lt;/ref&gt;

[[2025 ආසියානු මලල ක්‍රීඩා ශූරතාවලිය – පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම|2025 ආසියානු මලල ක්‍රීඩා ශූරතාවලියේදී]] [[දකුණු කොරියාව|දකුණු කොරියාවේ]] [[ගුමි]] හිදී ඔහු මීටර 83.37ක දුරක් වාර්තා කරමින් සිව්වැනි ස්ථානයට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web|website=[[World Athletics]]|accessdate=|url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7721690?eventId=10229636|date=31 May 2025|title=2025 Asian Championships, Gumi Men's javelin throw}}&lt;/ref&gt;ජූලි මාසයේදී [[Neeraj Chopra Classic]] තරගාවලියේදී ඔහු මීටර 84.34ක දුරක් වාර්තා කරමින් ලෝකඩ පදක්කම දිනා ගත්තේය.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Kusari|first=Kinghuk|date=5 July 2025|title=By Gembalu, Neeraj Chopra wins Javelin Throw Classic, Sri Lanka's Rumesh shines|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/neeraj-chopra-classic-results-standing-rumesh-pathirage-2751383-2025-07-05|access-date=|website=[[India Today]]|language=en}}&lt;/ref&gt;අගෝස්තු මාසයේදී දියගමදී පැවති ජාතික ශූරතාවලියේදී මීටර 82.40ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු ශ්‍රී ලංකා ජාතික ශූරයා බවට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7221525?eventId=10229636|website=[[World Athletics]]|accessdate=|title=2025 Sri Lankan Championships|date=2 August 2025}}&lt;/ref&gt;

[[2025 World Athletics Continental Tour|2025 ලෝක මලල ක්‍රීඩා කොන්ටිනෙන්ටල් ටුවර්]] හි [[2025 Indian Open|2025 ඉන්දීය විවෘත තරගාවලියට]] සහභාගී වෙමින් ඔහු මීටර 86.50ක දුරක් වාර්තා කළ අතර එමඟින් ශ්‍රී ලංකා ජාතික වාර්තාවක් පිහිටුවමින් ලෝකඩ පදක්කම දිනා ගත්තේය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7228701?eventId=10229636|website=[[World Athletics]]|accessdate=|title=2025 Indian Open|date=}}&lt;/ref&gt;[[2025 ලෝක මලල ක්‍රීඩා ශූරතාවලිය – පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම|2025 ලෝක මලල ක්‍රීඩා ශූරතාවලියේදී]] සුදුසුකම් ලැබීමේ වටයේදී මීටර 82.80ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු 12 වැනි ස්ථානයට පත්විය. එමඟින් අවසන් වටයට සුදුසුකම් ලැබූ පළමු ශ්‍රී ලාංකික හෙල්ල විසි කරන්නා බවට ඔහු පත්විය. අවසන් වටයේදී මීටර 84.38ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු හත්වැනි ස්ථානයට පත්විය.&lt;ref name='1'/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=2025 World Athletics Championships, Tokyo: Men's javelin throw|url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7190593?eventId=10229636|website=[[World Athletics]]|date=18 September 2025}}&lt;/ref&gt;

2026 පෙබරවාරි 14 දින ඔහු මීටර 83.07ක දුරක් විසි කරමින් [[Perth Track Classic]] තරගාවලියේ සිය ශූරතාව රැක ගත්තේය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.athletics.com.au/news/olympic-finalist-bolignites-perth-track-classic-to-kick-start-chemist-warehouse-summer-series/|website=[[Australian Athletics]]|accessdate=|title=Olympic Finalist Bol ignites Perth Track Classic to Kick-Start Chemist Warehouse Summer Series|date=14 February 2026}}&lt;/ref&gt; ඊළඟ මාසයේ දියගම පැවති Champions Track &amp; Field Meet තරගාවලියේදී මීටර 89.37ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු නව ජාතික වාර්තාවක් පිහිටුවීය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ceylontoday.lk/2026/03/28/rumesh-tharanga-stuns-with-89-37m-throw/|website=[[Ceylon Today]]|title=Rumesh Tharanga Stuns with 89.37m Throw|accessdate=|date=28 March 2026|last=Kaluarachchi|first=Anjana}}&lt;/ref&gt;අප්‍රේල් 24 දින [[Kip Keino Classic]] තරගාවලියේදී මීටර 89.28ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු නව තරග වාර්තාවක් පිහිටුවීය.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-continental-tour/news/rogers-thomas-pathirage-meeting-records-kip-keino-nairobi|title=Rogers, Thomas and Pathirage break meeting records in Nairobi|date=31 May 2026|access-date=|website=[[World Athletics]]}}&lt;/ref&gt;

මැයි 31 දින [[2026 Meeting International Mohammed VI d'Athlétisme de Rabat|2026 රබාට් ජාත්‍යන්තර මොහොමඩ් VI මලල ක්‍රීඩා තරගාවලියේදී]] මීටර 85.97ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු දෙවැනි ස්ථානයට පත්විය.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=31 May 2026|title=2026 Meeting International Mohammed VI d'Athlétisme de Rabat: Men's javelin throw|url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/72140187?eventid=10229636|access-date=|website=[[World Athletics]]}}&lt;/ref&gt;ජූනි 4 දින [[2026 Golden Gala|2026 ගෝල්ඩන් ගාලා]] තරගාවලියේදී මීටර 92.62ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු ජයග්‍රහණය කළේය. එය 2024 ඔලිම්පික් උළෙලෙන් පසු ලොව ඕනෑම ක්‍රීඩකයෙකු විසින් වාර්තා කළ දුරින් දීර්ඝතම හෙල්ල විසි කිරීම වූ අතර, එම දක්ෂතාවය ඔහුව ලෝකයේ සර්වකාලීන හොඳම දක්ෂතා ලැයිස්තුවේ අටවැනි ස්ථානයට ගෙන ආවේය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://athleticsweekly.com/news/caudery-hunter-bell-and-hodgkinson-shine-again-in-rome-1040011485/|title=Caudery, Hunter Bell and Hodgkinson Shine Again in Rome|first=Jason|last=Henderson|date=4 June 2026|website=[[Athletics Weekly]]}}&lt;/ref&gt; මෙම දක්ෂතාවය නව [[Golden Gala#Men|තරග වාර්තාවක්]], [[List of Sri Lankan records in athletics|ශ්‍රී ලංකා ජාතික වාර්තාවක්]] සහ එම සමය සඳහා වූ [[Athletics abbreviations#Bests|ලෝකයේ හොඳම දක්ෂතාවක්]] මෙන්ම ඔහුගේ පෞද්ගලික හොඳම දක්ෂතාව බවටද පත්විය.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Nagi|first=Utathya|title=Rome Diamond League 2026: Rumesh Pathirage narrowly misses Arshad Nadeem's record; Sachin Yadav finishes eighth|url=https://www.olympics.com/en/news/rome-diamond-league-2026-athletics-javelin-throw-report|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260605034146/https://www.olympics.com/en/news/rome-diamond-league-2026-athletics-javelin-throw-report|archive-date=5 June 2026|website=[[Olympic Games|Olympics]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Menon|first=Anirudh|title=Watch out Neeraj Chopra and Arshad Nadeem, Sri Lanka's Rumesh Pathirage is coming for the crown|url=https://www.espn.in/athletics/story/_/id/48971891/watch-neeraj-chopra-arshad-nadeem-sri-lanka-rumesh-pathirage-coming-crown|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260605080715/https://www.espn.in/athletics/story/_/id/48971891/watch-neeraj-chopra-arshad-nadeem-sri-lanka-rumesh-pathirage-coming-crown|archive-date=5 June 2026|access-date=|website=[[ESPN]]}}&lt;/ref&gt;

ජූනි 16 දින [[Golden Spike Ostrava]] තරගාවලියේදී මීටර 86.57ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු ජයග්‍රහණය කළ අතර, ජූනි 19 දින [[2026 Doha Diamond League|2026 දෝහා ඩයමන්ඩ් ලීග්]] තරගාවලියේදී මීටර 88.68ක දුරක් වාර්තා කරමින් ජයග්‍රහණය කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://worldathletics.org/competitions/diamond-league/news/doha-diamond-league-zapletalova-paulino-velazco-pichardo|title=Zapletalová and Paulino break meeting records in Doha|access-date=|date=19 June 2026|website=[[World Athletics]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://worldathletics.org/news/report/lyles-world-150m-best-ostrava-2026|title=Lyles smashes world 150m best in Ostrava|date=16 June 2026|website=[[World Athletics]]}}&lt;/ref&gt;

ජූලි 31 දින [[Athletics at the 2026 Commonwealth Games – Men's javelin throw|2026 පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙලේ පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම]] ඉසව්වේදී මීටර 89.75ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු රන් පදක්කම දිනා ගත්තේය.&lt;ref&gt;{{cite web|website=[[Athletics Weekly]]|title=Georgia Hunter Bell storms to Glasgow glory|date=31 July 2026|accessdate=|url=https://athleticsweekly.com/news/georgia-hunter-bell-storms-to-glasgow-glory-1040012215/}}&lt;/ref&gt;2026 පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙලේදී රන් පදක්කම දිනා ගැනීමෙන් අනතුරුව, 2026 අගෝස්තු 5 දින ගුවන් හමුදාපති එයාර් මාර්ෂල් බන්දු එදිරිසිංහ විසින් තරංගව සැරයන් නිලයට උසස් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://adaderana.lk/news/emsfotqew0000356pW7kath5k|title=Air Force promotes Rumesh Tharanga after historic Commonwealth victory|publisher=Ada Derana|date=5 August 2026|access-date=14 September 2026}}&lt;/ref&gt;

අගෝස්තු 21 දින පැවති [[2025 Athletissima]] තරගාවලියේදී ඔහු මීටර 88.14ක දුරක් වාර්තා කරමින් ජයග්‍රහණය කළ අතර, එහිදී [[Neeraj Chopra|නීරාජ් චොප්රා]] මීටර 0.09කින් පරාජය කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://worldathletics.org/news/report/athletissima-diamond-league-2026-duplantis-karalis|title=Duplantis clears 6.21m, Karalis 6.16m in historic pole vault contest in Lausanne|access-date=|website=[[World Athletics]]}}&lt;/ref&gt;අගෝස්තු 27 දින [[2026 Weltklasse Zürich]] තරගාවලියේදී මීටර 92.07ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු ජයග්‍රහණය කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://worldathletics.org/news/report/zurich-weltklasse-dos-santos-world-400m-hurdles-record|title=Dos Santos and Russell break world records in unforgettable Zurich|website=[[World Athletics]]|date=28 August 2026}}&lt;/ref&gt;

සැප්තැම්බර් 5 දින [[2026 Memorial Van Damme]] තරගාවලියේදී සිය තෙවැනි උත්සාහයේදී මීටර 89.04ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු ජයග්‍රහණය කළ අතර, [[ඩයමන්ඩ් ලීග්]] අවසන් තරගයක් ජයගත් පළමු ශ්‍රී ලාංකික ක්‍රීඩකයා බවට පත්විය. එය තරග 13කදී ඔහු ලැබූ 12 වැනි ජයග්‍රහණය විය.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Seven meeting records set on final night of Diamond League season|url=https://worldathletics.org/news/report/seven-meeting-records-set-on-final-night-of-diamond-league-season|date=5 September 2026|accessdate=|website=[[World Athletics]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Roy|first=Vivekesh|date=6 September 2026|title=Rumesh Pathirage's glorious run in 2026 continues, becomes first Sri Lankan to win Diamond League final|url=https://www.hindustantimes.com/sports/others/rumesh-pathirages-glorious-run-in-2026-continues-becomes-first-sri-lankan-to-win-diamond-league-final-101788658812047.html|access-date=|website=[[Hindustan Times]]|language=en}}&lt;/ref&gt;සැප්තැම්බර් 13 දින [[2026 World Athletics Ultimate Championship|2026 ලෝක මලල ක්‍රීඩා අවසන් ශූරතාවලියේ]] මංගල තරගාවලියේදී [[බුඩාපෙස්ට්]] හිදී මීටර 91.09ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු ශූරතාව දිනා ගත්තේය. එය හංගේරියාවේදී මෙතෙක් වාර්තා වූ පළමු මීටර 90 ඉක්මවූ හෙල්ල විසි කිරීම විය.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=13 September 2026|title=Pathirage delivers with Ultimate javelin victory in Budapest|url=https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-ultimate-championship/2026/news/report/report-men-javelin-world-ultimate-championship-budapest26|access-date=|website=[[World Athletics]]}}&lt;/ref&gt; ඔහුට විශේෂ කුසලානයක් සහ ඇමරිකානු ඩොලර් 150,000ක ත්‍යාග මුදලක් හිමි විය.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|date=13 September 2025|title=Pathirage wins javelin throw title at World Athletics Ultimate Championships, Nadeem finishes fifth ahead of Asian Games|url=https://sportstar.thehindu.com/athletics/pathirage-wins-javelin-throw-world-athletics-ultimate-championships-nadeem-fifth-before-asian-games-2026/article71464339.ece|access-date=|website=[[Sportstar]]|language=en}}&lt;/ref&gt;
==තරග දක්ෂතා==

==== තරගාවලි ====
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=text-align:center
|+
! වර්ෂය !! තරගාවලිය !! සත්කාරක ස්ථානය !! ස්ථානය !! ප්‍රතිඵලය
|-
| 2019
| [[2019 Asian Youth Athletics Championships|ආසියානු යොවුන් ශූරතාවලිය]]
| [[හොංකොං]], චීනය
| 6 වැනි
| මීටර 61.62
|-
| 2022
| [[2022 World Athletics U20 Championships|ලෝක යොවුන් ශූරතාවලිය]]
| [[කාලි]], කොලොම්බියාව
| 7 වැනි
| [[2022 World Athletics U20 Championships – Men's javelin throw|මීටර 69.98]]
|-
| 2024
| [https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7206247 Asian Throwing Championships]
| [[මොක්පෝ]], දකුණු කොරියාව
| bgcolor=&quot;gold&quot; | 1 වැනි
| මීටර 85.45
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | 2025
| [[2025 Asian Athletics Championships|ආසියානු ශූරතාවලිය]]
| [[ගුමි]], දකුණු කොරියාව
| 4 වැනි
| [[2025 Asian Athletics Championships – Men's javelin throw|මීටර 83.27]]
|-
| [https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7218188 Asian Throwing Championships]
| [[මොක්පෝ]], දකුණු කොරියාව
| bgcolor=&quot;gold&quot; | 1 වැනි
| මීටර 82.05
|-
| [[2025 World Athletics Championships|ලෝක ශූරතාවලිය]]
| [[ටෝකියෝ]], ජපානය
| 7 වැනි
| [[2025 World Athletics Championships – Men's javelin throw|මීටර 84.38]]
|-
| [[2025 South Asian Athletics Championships|දකුණු ආසියානු ශූරතාවලිය]]
| [[රාංචි]], ඉන්දියාව
| bgcolor=&quot;gold&quot; | 1 වැනි
| මීටර 84.29
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2026
| [[2026 Commonwealth Games|පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙල]]
| [[ග්ලාස්ගෝ]], ස්කොට්ලන්තය
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;gold&quot; | 1 වැනි
| [[Athletics at the 2026 Commonwealth Games – Men's javelin throw|මීටර 89.75]]
|-
| [[2026 World Athletics Ultimate Championship|ලෝක අවසන් මලල ක්‍රීඩා ශූරතාවලිය]]
| [[බුඩාපෙස්ට්]], හංගේරියාව
|[[2026 World Athletics Ultimate Championship – Men's javelin throw|මීටර 91.09]]
|}
==== ඩයමන්ඩ් ලීග් ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! වර්ෂය
! තරගාවලිය
! වටය
! ස්ථානය
! ප්‍රතිඵලය
|-
| rowspan=&quot;6&quot; | [[2026 Diamond League|2026]]
| [[2026 Meeting International Mohammed VI d'Athlétisme de Rabat|රබාට් ජාත්‍යන්තර මොහොමඩ් VI මලල ක්‍රීඩා තරගාවලිය]]
| rowspan=&quot;5&quot; | සුදුසුකම් ලැබීමේ වටය
| 2 වැනි
| මීටර 85.97
|-
| [[2026 Golden Gala|ගෝල්ඩන් ගාලා]]
| 1 වැනි
| මීටර 92.62
|-
| [[2026 Doha Diamond League|දෝහා ඩයමන්ඩ් ලීග්]]
| 1 වැනි
| මීටර 88.68
|-
| [[2026 Athletissima|ඇත්ලෙටිසිමා]]
| 1 වැනි
| මීටර 88.14
|-
| [[2026 Weltklasse Zürich|වෙල්ට්ක්ලාසේ සූරිච්]]
| 1 වැනි
| bgcolor=gold | මීටර 92.07
|-
| [[2026 Van Damme|වෑන් ඩෑම් අනුස්මරණ තරගාවලිය]]
| අවසන් තරගය
| '''ජයග්‍රාහක'''
| මීටර 89.04
|}
==== වාරයේ හොඳම දක්ෂතා ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! වර්ෂය
! දක්ෂතාව
! ස්ථානය
! දිනය
|-
| 2021
| මීටර 68.33
| [[කොළඹ]], ශ්‍රී ලංකාව
| ජූලි 27
|-
| 2022
| මීටර 70.68
| [[කාලි]], කොලොම්බියාව
| අගෝස්තු 4
|-
| 2023
| මීටර 76.45
| [[කොළඹ]], ශ්‍රී ලංකාව
| අගෝස්තු 24
|-
| 2024
| මීටර 85.45
| [[මොක්පෝ]], දකුණු කොරියාව
| ජූනි 15
|-
| 2025
| මීටර 86.50
| [[භුබනේශ්වර්]], ඉන්දියාව
| අගෝස්තු 10
|-
| 2026
| මීටර 92.62
| [[රෝමය]], ඉතාලිය
| ජූනි 4
|}</text>
      <sha1>1xdd9azsc0d3lb89yeybynb22tmd8w7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799624</id>
      <parentid>799623</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:18:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* තරග දක්ෂතා */</comment>
      <origin>799624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27900" sha1="gpxzyb1oc8j0klg6tsfxdt2hw2vhfhb" xml:space="preserve">{{Short description|2003 උපන් ශ්‍රී ලාංකික හෙල්ල විසි කිරීමේ ක්‍රීඩකයා}}
{{Use dmy dates|date=September 2026}}

{{Infobox sportsperson
| honorific_prefix = [[සැරයන්]]
| name = රුමේෂ් පතිරගේ
| image = Rumesh Tharanga Pathirage at a press conference during the Wanda Diamond League Athletissima athletics competition. 01.jpg
| caption = 2026 දී රුමේෂ්
| full_name = රුමේෂ් තරංග පතිරගේ
| sport = [[මලල ක්‍රීඩා]]
| event = [[හෙල්ල විසි කිරීම]]
| birth_date = {{birth date and age|2003|3|21|df=yes}}
| birth_place = [[කළුතර]], ශ්‍රී ලංකාව
| commonwealth = {{gold|1}} [[2026 පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩල ක්‍රීඩා උළෙල|2026 පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩල ක්‍රීඩා උළෙල]]
| highest_ranking = 1 (2026)
| personal_best = මීටර 92.62 {{AthAbbr|NR|ශ්‍රී ලංකා වාර්තාව}} ([[Stadio Olimpico|2026]])
| medaltemplates =
{{MedalSport|පිරිමි [[මලල ක්‍රීඩා]]}}
{{File:Athletics pictogram.svg|30px}}
{{MedalCountry|{{SRI}}}}

{{MedalCount | type = Event | total = yes
 | [[World Athletics Ultimate Championship|ලෝක අවසන් මලල ක්‍රීඩා ශූරතාව]] | 1 | 0 | 0
 | [[Diamond League|ඩයමන්ඩ් ලීගය]] | 1 | 1 | 0
 | [[Commonwealth Games|පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩල ක්‍රීඩා උළෙල]] | 1 | 1 | 0
 | [[South Asian Athletics Championships|දකුණු ආසියානු මලල ක්‍රීඩා ශූරතාව]] | 1 | 0 | 0
 | [[Asian Athletics Association#Competitions|ආසියානු විසි කිරීමේ ශූරතාව]] | 2 | 0 | 0
}}

{{Medal|Competition|[[World Athletics Ultimate Championship|ලෝක අවසන් මලල ක්‍රීඩා ශූරතාව]]}}
{{Medal|1st|[[2026 World Athletics Ultimate Championship|2026 බුඩාපෙස්ට්]]|[[2026 World Athletics Ultimate Championship – Men's javelin throw|පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම]]}}

{{Medal|Competition|[[Diamond League|ඩයමන්ඩ් ලීගය]]}}
{{Medal|1st|[[2026 Diamond League|2026 බ්‍රසල්ස්]]|[[2026 Diamond League#Field|හෙල්ල විසි කිරීම]]}}

{{Medal|Competition|[[Commonwealth Games|පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩල ක්‍රීඩා උළෙල]]}}
{{Medal|Gold|[[2026 Commonwealth Games|2026 ග්ලාස්ගෝ]]|[[Athletics at the 2026 Commonwealth Games – Men's javelin throw|පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම]]}}

{{Medal|Competition|[[South Asian Athletics Championships|දකුණු ආසියානු මලල ක්‍රීඩා ශූරතාව]]}}
{{Medal|Gold|[[2025 South Asian Athletics Championships|2025 රංචි]]|[[2025 South Asian Athletics Championships#Men|පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම]]}}

{{Medal|Competition|[[Asian Athletics Association#Competitions|ආසියානු විසි කිරීමේ ශූරතාව]]}}
{{Medal|Gold|[https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7206247 2024 මොක්පෝ]|[[හෙල්ල විසි කිරීම]]}}
{{Medal|Gold|[https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7218188 2025 මොක්පෝ]|[[හෙල්ල විසි කිරීම]]}}

| module = {{Infobox military person
 | embed = yes
 | branch = {{air force|Sri Lanka}}
 | service_years = 2024–වර්තමානය
 | rank = [[සැරයන්]]
}}
}}

'''රුමේෂ් තරංග පතිරගේ''' (උපත 2003 මාර්තු 21) ශ්‍රී ලාංකික [[හෙල්ල විසි කිරීම|හෙල්ල විසි කිරීමේ]] ක්‍රීඩකයෙකි. ඔහු [[2026 පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩල ක්‍රීඩා උළෙල]] හි පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම ඉසව්වෙන් රන් පදක්කම දිනාගත් අතර, [[2026 World Athletics Ultimate Championship|2026 ලෝක අවසන් මලල ක්‍රීඩා ශූරතාව]] සහ [[2026 Diamond League|2026 ඩයමන්ඩ් ලීග්]] ශූරතා ද දිනා ගත්තේය.

==මුල් දිවිය==

රුමේෂ් [[කළුතර]] ප්‍රදේශයෙන් පැමිණෙන අතර මුලදී [[ක්‍රිකට්]] ක්‍රීඩාව කෙරෙහි උනන්දුවක් දැක්වීය. නව යොවුන් වියේදී [[වේග පන්දු යැවීම|වේග පන්දු යවමින්]], [[කොළඹ ශාන්ත පීතර විද්‍යාලය]] නියෝජනය කරමින් පැයට කිලෝමීටර් 134ක් දක්වා වේගයකින් පන්දු යවා ඇත. කවපෙත්ත සහ යගුලිය විසි කිරීමේ ක්‍රීඩකයෙකු වූ ඔහුගේ පියා විසින් ඔහුව මලල ක්‍රීඩාවට හඳුන්වා දෙන ලදී. ඔහු මුලින් කවපෙත්ත විසි කිරීමේ ඉසව්වට යොමු වූ අතර, පසුව 2017 දී ශාන්ත පීතර විද්‍යාලයේදී [[හෙල්ල විසි කිරීම]] වෙත මාරු විය.&lt;ref&gt;{{cite web
|website=[[India Today]]
|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/rumesh-pathirage-sri-lanka-javelin-record-cricket-to-world-championships-neeraj-chopra-2769339-2025-08-11
|accessdate=
|title=Cricket's loss, javelin's gain: Sri Lanka's Rumesh Tharanga, the new kid on the block
|date=11 August 2025
|last=Ramesh
|first=Akshay
}}&lt;/ref&gt;

==ක්‍රීඩා දිවිය==

රුමේෂ් 2019 ආසියානු යොවුන් මලල ක්‍රීඩා ශූරතාවලියේදී [[හොංකොං]] හිදී සිය ජාත්‍යන්තර මංගල තරගයට සහභාගී වූ අතර, එහිදී මීටර 61.62ක දුරක් වාර්තා කරමින් හයවැනි ස්ථානයට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/712809?eventId=10229628|title=17 March 2019 | 17th Asian Youth Championships, Hong Kong (HKG) - Men's Javelin Throw|date=17 March 2019|website=[[World Athletics]]}}&lt;/ref&gt;පසුව [[2022 ලෝක මලල ක්‍රීඩා U20 ශූරතාවලිය – පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම|2022 ලෝක U20 ශූරතාවලියේදී]] [[කාලි]] හිදී ඔහු මීටර 69.98ක දුරක් වාර්තා කරමින් හත්වැනි ස්ථානයට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7163112?eventId=10229636|date=5 August 2022|website=[[World Athletics]]|title=2022 World U20 Championships, Cali ({{!}}) Men's Javelin throw}}&lt;/ref&gt;

ඔහු ඕස්ට්‍රේලියාවේදී Queensland Institute of Sport ආයතනයේ මයික් බාබර් සහ කෙල්සි බාබර් යටතේ පුහුණුවීම් ආරම්භ කළේය. [[මොක්පෝ]] හි පැවති 2024 ආසියානු විසි කිරීමේ ශූරතාවලියේදී ඔහු මීටර 85.45ක පෞද්ගලික හොඳම දක්ෂතාවක් සමඟින් ශූරතාව දිනා ගත්තේය.&lt;ref name='1'/&gt;2025 මාර්තු මාසයේදී ඔහු මීටර 85.41ක දුරක් වාර්තා කරමින් [[Perth Track Classic]] තරගාවලිය ජයගත්තේය.&lt;ref name='1'&gt;{{cite web|url=https://runnerstribe.com/latest-news/throw-fast-bowler-to-javelin-star-sri-lanka-rumesh-tharanga-top-global-rankings/|website=Runner's Tribe|accessdate=|title=From Fast Bowler to Javelin Star, Sri Lanka's Rumesh Tharanga Pathirage tops global rankings|date=12 March 2025}}&lt;/ref&gt;

[[2025 ආසියානු මලල ක්‍රීඩා ශූරතාවලිය – පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම|2025 ආසියානු මලල ක්‍රීඩා ශූරතාවලියේදී]] [[දකුණු කොරියාව|දකුණු කොරියාවේ]] [[ගුමි]] හිදී ඔහු මීටර 83.37ක දුරක් වාර්තා කරමින් සිව්වැනි ස්ථානයට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web|website=[[World Athletics]]|accessdate=|url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7721690?eventId=10229636|date=31 May 2025|title=2025 Asian Championships, Gumi Men's javelin throw}}&lt;/ref&gt;ජූලි මාසයේදී [[Neeraj Chopra Classic]] තරගාවලියේදී ඔහු මීටර 84.34ක දුරක් වාර්තා කරමින් ලෝකඩ පදක්කම දිනා ගත්තේය.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Kusari|first=Kinghuk|date=5 July 2025|title=By Gembalu, Neeraj Chopra wins Javelin Throw Classic, Sri Lanka's Rumesh shines|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/neeraj-chopra-classic-results-standing-rumesh-pathirage-2751383-2025-07-05|access-date=|website=[[India Today]]|language=en}}&lt;/ref&gt;අගෝස්තු මාසයේදී දියගමදී පැවති ජාතික ශූරතාවලියේදී මීටර 82.40ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු ශ්‍රී ලංකා ජාතික ශූරයා බවට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7221525?eventId=10229636|website=[[World Athletics]]|accessdate=|title=2025 Sri Lankan Championships|date=2 August 2025}}&lt;/ref&gt;

[[2025 World Athletics Continental Tour|2025 ලෝක මලල ක්‍රීඩා කොන්ටිනෙන්ටල් ටුවර්]] හි [[2025 Indian Open|2025 ඉන්දීය විවෘත තරගාවලියට]] සහභාගී වෙමින් ඔහු මීටර 86.50ක දුරක් වාර්තා කළ අතර එමඟින් ශ්‍රී ලංකා ජාතික වාර්තාවක් පිහිටුවමින් ලෝකඩ පදක්කම දිනා ගත්තේය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7228701?eventId=10229636|website=[[World Athletics]]|accessdate=|title=2025 Indian Open|date=}}&lt;/ref&gt;[[2025 ලෝක මලල ක්‍රීඩා ශූරතාවලිය – පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම|2025 ලෝක මලල ක්‍රීඩා ශූරතාවලියේදී]] සුදුසුකම් ලැබීමේ වටයේදී මීටර 82.80ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු 12 වැනි ස්ථානයට පත්විය. එමඟින් අවසන් වටයට සුදුසුකම් ලැබූ පළමු ශ්‍රී ලාංකික හෙල්ල විසි කරන්නා බවට ඔහු පත්විය. අවසන් වටයේදී මීටර 84.38ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු හත්වැනි ස්ථානයට පත්විය.&lt;ref name='1'/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=2025 World Athletics Championships, Tokyo: Men's javelin throw|url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7190593?eventId=10229636|website=[[World Athletics]]|date=18 September 2025}}&lt;/ref&gt;

2026 පෙබරවාරි 14 දින ඔහු මීටර 83.07ක දුරක් විසි කරමින් [[Perth Track Classic]] තරගාවලියේ සිය ශූරතාව රැක ගත්තේය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.athletics.com.au/news/olympic-finalist-bolignites-perth-track-classic-to-kick-start-chemist-warehouse-summer-series/|website=[[Australian Athletics]]|accessdate=|title=Olympic Finalist Bol ignites Perth Track Classic to Kick-Start Chemist Warehouse Summer Series|date=14 February 2026}}&lt;/ref&gt; ඊළඟ මාසයේ දියගම පැවති Champions Track &amp; Field Meet තරගාවලියේදී මීටර 89.37ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු නව ජාතික වාර්තාවක් පිහිටුවීය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ceylontoday.lk/2026/03/28/rumesh-tharanga-stuns-with-89-37m-throw/|website=[[Ceylon Today]]|title=Rumesh Tharanga Stuns with 89.37m Throw|accessdate=|date=28 March 2026|last=Kaluarachchi|first=Anjana}}&lt;/ref&gt;අප්‍රේල් 24 දින [[Kip Keino Classic]] තරගාවලියේදී මීටර 89.28ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු නව තරග වාර්තාවක් පිහිටුවීය.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-continental-tour/news/rogers-thomas-pathirage-meeting-records-kip-keino-nairobi|title=Rogers, Thomas and Pathirage break meeting records in Nairobi|date=31 May 2026|access-date=|website=[[World Athletics]]}}&lt;/ref&gt;

මැයි 31 දින [[2026 Meeting International Mohammed VI d'Athlétisme de Rabat|2026 රබාට් ජාත්‍යන්තර මොහොමඩ් VI මලල ක්‍රීඩා තරගාවලියේදී]] මීටර 85.97ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු දෙවැනි ස්ථානයට පත්විය.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=31 May 2026|title=2026 Meeting International Mohammed VI d'Athlétisme de Rabat: Men's javelin throw|url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/72140187?eventid=10229636|access-date=|website=[[World Athletics]]}}&lt;/ref&gt;ජූනි 4 දින [[2026 Golden Gala|2026 ගෝල්ඩන් ගාලා]] තරගාවලියේදී මීටර 92.62ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු ජයග්‍රහණය කළේය. එය 2024 ඔලිම්පික් උළෙලෙන් පසු ලොව ඕනෑම ක්‍රීඩකයෙකු විසින් වාර්තා කළ දුරින් දීර්ඝතම හෙල්ල විසි කිරීම වූ අතර, එම දක්ෂතාවය ඔහුව ලෝකයේ සර්වකාලීන හොඳම දක්ෂතා ලැයිස්තුවේ අටවැනි ස්ථානයට ගෙන ආවේය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://athleticsweekly.com/news/caudery-hunter-bell-and-hodgkinson-shine-again-in-rome-1040011485/|title=Caudery, Hunter Bell and Hodgkinson Shine Again in Rome|first=Jason|last=Henderson|date=4 June 2026|website=[[Athletics Weekly]]}}&lt;/ref&gt; මෙම දක්ෂතාවය නව [[Golden Gala#Men|තරග වාර්තාවක්]], [[List of Sri Lankan records in athletics|ශ්‍රී ලංකා ජාතික වාර්තාවක්]] සහ එම සමය සඳහා වූ [[Athletics abbreviations#Bests|ලෝකයේ හොඳම දක්ෂතාවක්]] මෙන්ම ඔහුගේ පෞද්ගලික හොඳම දක්ෂතාව බවටද පත්විය.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Nagi|first=Utathya|title=Rome Diamond League 2026: Rumesh Pathirage narrowly misses Arshad Nadeem's record; Sachin Yadav finishes eighth|url=https://www.olympics.com/en/news/rome-diamond-league-2026-athletics-javelin-throw-report|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260605034146/https://www.olympics.com/en/news/rome-diamond-league-2026-athletics-javelin-throw-report|archive-date=5 June 2026|website=[[Olympic Games|Olympics]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Menon|first=Anirudh|title=Watch out Neeraj Chopra and Arshad Nadeem, Sri Lanka's Rumesh Pathirage is coming for the crown|url=https://www.espn.in/athletics/story/_/id/48971891/watch-neeraj-chopra-arshad-nadeem-sri-lanka-rumesh-pathirage-coming-crown|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260605080715/https://www.espn.in/athletics/story/_/id/48971891/watch-neeraj-chopra-arshad-nadeem-sri-lanka-rumesh-pathirage-coming-crown|archive-date=5 June 2026|access-date=|website=[[ESPN]]}}&lt;/ref&gt;

ජූනි 16 දින [[Golden Spike Ostrava]] තරගාවලියේදී මීටර 86.57ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු ජයග්‍රහණය කළ අතර, ජූනි 19 දින [[2026 Doha Diamond League|2026 දෝහා ඩයමන්ඩ් ලීග්]] තරගාවලියේදී මීටර 88.68ක දුරක් වාර්තා කරමින් ජයග්‍රහණය කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://worldathletics.org/competitions/diamond-league/news/doha-diamond-league-zapletalova-paulino-velazco-pichardo|title=Zapletalová and Paulino break meeting records in Doha|access-date=|date=19 June 2026|website=[[World Athletics]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://worldathletics.org/news/report/lyles-world-150m-best-ostrava-2026|title=Lyles smashes world 150m best in Ostrava|date=16 June 2026|website=[[World Athletics]]}}&lt;/ref&gt;

ජූලි 31 දින [[Athletics at the 2026 Commonwealth Games – Men's javelin throw|2026 පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙලේ පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම]] ඉසව්වේදී මීටර 89.75ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු රන් පදක්කම දිනා ගත්තේය.&lt;ref&gt;{{cite web|website=[[Athletics Weekly]]|title=Georgia Hunter Bell storms to Glasgow glory|date=31 July 2026|accessdate=|url=https://athleticsweekly.com/news/georgia-hunter-bell-storms-to-glasgow-glory-1040012215/}}&lt;/ref&gt;2026 පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙලේදී රන් පදක්කම දිනා ගැනීමෙන් අනතුරුව, 2026 අගෝස්තු 5 දින ගුවන් හමුදාපති එයාර් මාර්ෂල් බන්දු එදිරිසිංහ විසින් තරංගව සැරයන් නිලයට උසස් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://adaderana.lk/news/emsfotqew0000356pW7kath5k|title=Air Force promotes Rumesh Tharanga after historic Commonwealth victory|publisher=Ada Derana|date=5 August 2026|access-date=14 September 2026}}&lt;/ref&gt;

අගෝස්තු 21 දින පැවති [[2025 Athletissima]] තරගාවලියේදී ඔහු මීටර 88.14ක දුරක් වාර්තා කරමින් ජයග්‍රහණය කළ අතර, එහිදී [[Neeraj Chopra|නීරාජ් චොප්රා]] මීටර 0.09කින් පරාජය කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://worldathletics.org/news/report/athletissima-diamond-league-2026-duplantis-karalis|title=Duplantis clears 6.21m, Karalis 6.16m in historic pole vault contest in Lausanne|access-date=|website=[[World Athletics]]}}&lt;/ref&gt;අගෝස්තු 27 දින [[2026 Weltklasse Zürich]] තරගාවලියේදී මීටර 92.07ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු ජයග්‍රහණය කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://worldathletics.org/news/report/zurich-weltklasse-dos-santos-world-400m-hurdles-record|title=Dos Santos and Russell break world records in unforgettable Zurich|website=[[World Athletics]]|date=28 August 2026}}&lt;/ref&gt;

සැප්තැම්බර් 5 දින [[2026 Memorial Van Damme]] තරගාවලියේදී සිය තෙවැනි උත්සාහයේදී මීටර 89.04ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු ජයග්‍රහණය කළ අතර, [[ඩයමන්ඩ් ලීග්]] අවසන් තරගයක් ජයගත් පළමු ශ්‍රී ලාංකික ක්‍රීඩකයා බවට පත්විය. එය තරග 13කදී ඔහු ලැබූ 12 වැනි ජයග්‍රහණය විය.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Seven meeting records set on final night of Diamond League season|url=https://worldathletics.org/news/report/seven-meeting-records-set-on-final-night-of-diamond-league-season|date=5 September 2026|accessdate=|website=[[World Athletics]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Roy|first=Vivekesh|date=6 September 2026|title=Rumesh Pathirage's glorious run in 2026 continues, becomes first Sri Lankan to win Diamond League final|url=https://www.hindustantimes.com/sports/others/rumesh-pathirages-glorious-run-in-2026-continues-becomes-first-sri-lankan-to-win-diamond-league-final-101788658812047.html|access-date=|website=[[Hindustan Times]]|language=en}}&lt;/ref&gt;සැප්තැම්බර් 13 දින [[2026 World Athletics Ultimate Championship|2026 ලෝක මලල ක්‍රීඩා අවසන් ශූරතාවලියේ]] මංගල තරගාවලියේදී [[බුඩාපෙස්ට්]] හිදී මීටර 91.09ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු ශූරතාව දිනා ගත්තේය. එය හංගේරියාවේදී මෙතෙක් වාර්තා වූ පළමු මීටර 90 ඉක්මවූ හෙල්ල විසි කිරීම විය.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=13 September 2026|title=Pathirage delivers with Ultimate javelin victory in Budapest|url=https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-ultimate-championship/2026/news/report/report-men-javelin-world-ultimate-championship-budapest26|access-date=|website=[[World Athletics]]}}&lt;/ref&gt; ඔහුට විශේෂ කුසලානයක් සහ ඇමරිකානු ඩොලර් 150,000ක ත්‍යාග මුදලක් හිමි විය.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|date=13 September 2025|title=Pathirage wins javelin throw title at World Athletics Ultimate Championships, Nadeem finishes fifth ahead of Asian Games|url=https://sportstar.thehindu.com/athletics/pathirage-wins-javelin-throw-world-athletics-ultimate-championships-nadeem-fifth-before-asian-games-2026/article71464339.ece|access-date=|website=[[Sportstar]]|language=en}}&lt;/ref&gt;
==තරග දක්ෂතා==

==== තරගාවලි ====
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=text-align:center
|+
! වර්ෂය !! තරගාවලිය !! සත්කාරක ස්ථානය !! ස්ථානය !! ප්‍රතිඵලය
|-
| 2019
| [[2019 Asian Youth Athletics Championships|ආසියානු යොවුන් ශූරතාවලිය]]
| [[හොංකොං]], චීනය
| 6 වැනි
| මීටර 61.62
|-
| 2022
| [[2022 World Athletics U20 Championships|ලෝක යොවුන් ශූරතාවලිය]]
| [[කාලි]], කොලොම්බියාව
| 7 වැනි
| [[2022 World Athletics U20 Championships – Men's javelin throw|මීටර 69.98]]
|-
| 2024
| [https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7206247 Asian Throwing Championships]
| [[මොක්පෝ]], දකුණු කොරියාව
| bgcolor=&quot;gold&quot; | 1 වැනි
| මීටර 85.45
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | 2025
| [[2025 Asian Athletics Championships|ආසියානු ශූරතාවලිය]]
| [[ගුමි]], දකුණු කොරියාව
| 4 වැනි
| [[2025 Asian Athletics Championships – Men's javelin throw|මීටර 83.27]]
|-
| [https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7218188 Asian Throwing Championships]
| [[මොක්පෝ]], දකුණු කොරියාව
| bgcolor=&quot;gold&quot; | 1 වැනි
| මීටර 82.05
|-
| [[2025 World Athletics Championships|ලෝක ශූරතාවලිය]]
| [[ටෝකියෝ]], ජපානය
| 7 වැනි
| [[2025 World Athletics Championships – Men's javelin throw|මීටර 84.38]]
|-
| [[2025 South Asian Athletics Championships|දකුණු ආසියානු ශූරතාවලිය]]
| [[රාංචි]], ඉන්දියාව
| bgcolor=&quot;gold&quot; | 1 වැනි
| මීටර 84.29
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2026
| [[2026 Commonwealth Games|පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙල]]
| [[ග්ලාස්ගෝ]], ස්කොට්ලන්තය
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;gold&quot; | 1 වැනි
| [[Athletics at the 2026 Commonwealth Games – Men's javelin throw|මීටර 89.75]]
|-
| [[2026 World Athletics Ultimate Championship|ලෝක අවසන් මලල ක්‍රීඩා ශූරතාවලිය]]
| [[බුඩාපෙස්ට්]], හංගේරියාව
|[[2026 World Athletics Ultimate Championship – Men's javelin throw|මීටර 91.09]]
|}
==== ඩයමන්ඩ් ලීග් ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! වර්ෂය
! තරගාවලිය
! වටය
! ස්ථානය
! ප්‍රතිඵලය
|-
| rowspan=&quot;6&quot; | [[2026 Diamond League|2026]]
| [[2026 Meeting International Mohammed VI d'Athlétisme de Rabat|රබාට් ජාත්‍යන්තර මොහොමඩ් VI මලල ක්‍රීඩා තරගාවලිය]]
| rowspan=&quot;5&quot; | සුදුසුකම් ලැබීමේ වටය
| 2 වැනි
| මීටර 85.97
|-
| [[2026 Golden Gala|ගෝල්ඩන් ගාලා]]
| 1 වැනි
| මීටර 92.62
|-
| [[2026 Doha Diamond League|දෝහා ඩයමන්ඩ් ලීග්]]
| 1 වැනි
| මීටර 88.68
|-
| [[2026 Athletissima|ඇත්ලෙටිසිමා]]
| 1 වැනි
| මීටර 88.14
|-
| [[2026 Weltklasse Zürich|වෙල්ට්ක්ලාසේ සූරිච්]]
| 1 වැනි
| bgcolor=gold | මීටර 92.07
|-
| [[2026 Van Damme|වෑන් ඩෑම් අනුස්මරණ තරගාවලිය]]
| අවසන් තරගය
| '''ජයග්‍රාහක'''
| මීටර 89.04
|}
==== වාරයේ හොඳම දක්ෂතා ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! වර්ෂය
! දක්ෂතාව
! ස්ථානය
! දිනය
|-
| 2021
| මීටර 68.33
| [[කොළඹ]], ශ්‍රී ලංකාව
| ජූලි 27
|-
| 2022
| මීටර 70.68
| [[කාලි]], කොලොම්බියාව
| අගෝස්තු 4
|-
| 2023
| මීටර 76.45
| [[කොළඹ]], ශ්‍රී ලංකාව
| අගෝස්තු 24
|-
| 2024
| මීටර 85.45
| [[මොක්පෝ]], දකුණු කොරියාව
| ජූනි 15
|-
| 2025
| මීටර 86.50
| [[භුබනේශ්වර්]], ඉන්දියාව
| අගෝස්තු 10
|-
| 2026
| මීටර 92.62
| [[රෝමය]], ඉතාලිය
| ජූනි 4
|}

==මූලාශ්‍ර==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>gpxzyb1oc8j0klg6tsfxdt2hw2vhfhb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799625</id>
      <parentid>799624</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:21:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* මූලාශ්‍ර */</comment>
      <origin>799625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29402" sha1="fvf64x9b9cdxle3p6vot9jw5os3j1x2" xml:space="preserve">{{Short description|2003 උපන් ශ්‍රී ලාංකික හෙල්ල විසි කිරීමේ ක්‍රීඩකයා}}
{{Use dmy dates|date=September 2026}}

{{Infobox sportsperson
| honorific_prefix = [[සැරයන්]]
| name = රුමේෂ් පතිරගේ
| image = Rumesh Tharanga Pathirage at a press conference during the Wanda Diamond League Athletissima athletics competition. 01.jpg
| caption = 2026 දී රුමේෂ්
| full_name = රුමේෂ් තරංග පතිරගේ
| sport = [[මලල ක්‍රීඩා]]
| event = [[හෙල්ල විසි කිරීම]]
| birth_date = {{birth date and age|2003|3|21|df=yes}}
| birth_place = [[කළුතර]], ශ්‍රී ලංකාව
| commonwealth = {{gold|1}} [[2026 පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩල ක්‍රීඩා උළෙල|2026 පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩල ක්‍රීඩා උළෙල]]
| highest_ranking = 1 (2026)
| personal_best = මීටර 92.62 {{AthAbbr|NR|ශ්‍රී ලංකා වාර්තාව}} ([[Stadio Olimpico|2026]])
| medaltemplates =
{{MedalSport|පිරිමි [[මලල ක්‍රීඩා]]}}
{{File:Athletics pictogram.svg|30px}}
{{MedalCountry|{{SRI}}}}

{{MedalCount | type = Event | total = yes
 | [[World Athletics Ultimate Championship|ලෝක අවසන් මලල ක්‍රීඩා ශූරතාව]] | 1 | 0 | 0
 | [[Diamond League|ඩයමන්ඩ් ලීගය]] | 1 | 1 | 0
 | [[Commonwealth Games|පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩල ක්‍රීඩා උළෙල]] | 1 | 1 | 0
 | [[South Asian Athletics Championships|දකුණු ආසියානු මලල ක්‍රීඩා ශූරතාව]] | 1 | 0 | 0
 | [[Asian Athletics Association#Competitions|ආසියානු විසි කිරීමේ ශූරතාව]] | 2 | 0 | 0
}}

{{Medal|Competition|[[World Athletics Ultimate Championship|ලෝක අවසන් මලල ක්‍රීඩා ශූරතාව]]}}
{{Medal|1st|[[2026 World Athletics Ultimate Championship|2026 බුඩාපෙස්ට්]]|[[2026 World Athletics Ultimate Championship – Men's javelin throw|පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම]]}}

{{Medal|Competition|[[Diamond League|ඩයමන්ඩ් ලීගය]]}}
{{Medal|1st|[[2026 Diamond League|2026 බ්‍රසල්ස්]]|[[2026 Diamond League#Field|හෙල්ල විසි කිරීම]]}}

{{Medal|Competition|[[Commonwealth Games|පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩල ක්‍රීඩා උළෙල]]}}
{{Medal|Gold|[[2026 Commonwealth Games|2026 ග්ලාස්ගෝ]]|[[Athletics at the 2026 Commonwealth Games – Men's javelin throw|පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම]]}}

{{Medal|Competition|[[South Asian Athletics Championships|දකුණු ආසියානු මලල ක්‍රීඩා ශූරතාව]]}}
{{Medal|Gold|[[2025 South Asian Athletics Championships|2025 රංචි]]|[[2025 South Asian Athletics Championships#Men|පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම]]}}

{{Medal|Competition|[[Asian Athletics Association#Competitions|ආසියානු විසි කිරීමේ ශූරතාව]]}}
{{Medal|Gold|[https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7206247 2024 මොක්පෝ]|[[හෙල්ල විසි කිරීම]]}}
{{Medal|Gold|[https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7218188 2025 මොක්පෝ]|[[හෙල්ල විසි කිරීම]]}}

| module = {{Infobox military person
 | embed = yes
 | branch = {{air force|Sri Lanka}}
 | service_years = 2024–වර්තමානය
 | rank = [[සැරයන්]]
}}
}}

'''රුමේෂ් තරංග පතිරගේ''' (උපත 2003 මාර්තු 21) ශ්‍රී ලාංකික [[හෙල්ල විසි කිරීම|හෙල්ල විසි කිරීමේ]] ක්‍රීඩකයෙකි. ඔහු [[2026 පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩල ක්‍රීඩා උළෙල]] හි පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම ඉසව්වෙන් රන් පදක්කම දිනාගත් අතර, [[2026 World Athletics Ultimate Championship|2026 ලෝක අවසන් මලල ක්‍රීඩා ශූරතාව]] සහ [[2026 Diamond League|2026 ඩයමන්ඩ් ලීග්]] ශූරතා ද දිනා ගත්තේය.

==මුල් දිවිය==

රුමේෂ් [[කළුතර]] ප්‍රදේශයෙන් පැමිණෙන අතර මුලදී [[ක්‍රිකට්]] ක්‍රීඩාව කෙරෙහි උනන්දුවක් දැක්වීය. නව යොවුන් වියේදී [[වේග පන්දු යැවීම|වේග පන්දු යවමින්]], [[කොළඹ ශාන්ත පීතර විද්‍යාලය]] නියෝජනය කරමින් පැයට කිලෝමීටර් 134ක් දක්වා වේගයකින් පන්දු යවා ඇත. කවපෙත්ත සහ යගුලිය විසි කිරීමේ ක්‍රීඩකයෙකු වූ ඔහුගේ පියා විසින් ඔහුව මලල ක්‍රීඩාවට හඳුන්වා දෙන ලදී. ඔහු මුලින් කවපෙත්ත විසි කිරීමේ ඉසව්වට යොමු වූ අතර, පසුව 2017 දී ශාන්ත පීතර විද්‍යාලයේදී [[හෙල්ල විසි කිරීම]] වෙත මාරු විය.&lt;ref&gt;{{cite web
|website=[[India Today]]
|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/rumesh-pathirage-sri-lanka-javelin-record-cricket-to-world-championships-neeraj-chopra-2769339-2025-08-11
|accessdate=
|title=Cricket's loss, javelin's gain: Sri Lanka's Rumesh Tharanga, the new kid on the block
|date=11 August 2025
|last=Ramesh
|first=Akshay
}}&lt;/ref&gt;

==ක්‍රීඩා දිවිය==

රුමේෂ් 2019 ආසියානු යොවුන් මලල ක්‍රීඩා ශූරතාවලියේදී [[හොංකොං]] හිදී සිය ජාත්‍යන්තර මංගල තරගයට සහභාගී වූ අතර, එහිදී මීටර 61.62ක දුරක් වාර්තා කරමින් හයවැනි ස්ථානයට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/712809?eventId=10229628|title=17 March 2019 | 17th Asian Youth Championships, Hong Kong (HKG) - Men's Javelin Throw|date=17 March 2019|website=[[World Athletics]]}}&lt;/ref&gt;පසුව [[2022 ලෝක මලල ක්‍රීඩා U20 ශූරතාවලිය – පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම|2022 ලෝක U20 ශූරතාවලියේදී]] [[කාලි]] හිදී ඔහු මීටර 69.98ක දුරක් වාර්තා කරමින් හත්වැනි ස්ථානයට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7163112?eventId=10229636|date=5 August 2022|website=[[World Athletics]]|title=2022 World U20 Championships, Cali ({{!}}) Men's Javelin throw}}&lt;/ref&gt;

ඔහු ඕස්ට්‍රේලියාවේදී Queensland Institute of Sport ආයතනයේ මයික් බාබර් සහ කෙල්සි බාබර් යටතේ පුහුණුවීම් ආරම්භ කළේය. [[මොක්පෝ]] හි පැවති 2024 ආසියානු විසි කිරීමේ ශූරතාවලියේදී ඔහු මීටර 85.45ක පෞද්ගලික හොඳම දක්ෂතාවක් සමඟින් ශූරතාව දිනා ගත්තේය.&lt;ref name='1'/&gt;2025 මාර්තු මාසයේදී ඔහු මීටර 85.41ක දුරක් වාර්තා කරමින් [[Perth Track Classic]] තරගාවලිය ජයගත්තේය.&lt;ref name='1'&gt;{{cite web|url=https://runnerstribe.com/latest-news/throw-fast-bowler-to-javelin-star-sri-lanka-rumesh-tharanga-top-global-rankings/|website=Runner's Tribe|accessdate=|title=From Fast Bowler to Javelin Star, Sri Lanka's Rumesh Tharanga Pathirage tops global rankings|date=12 March 2025}}&lt;/ref&gt;

[[2025 ආසියානු මලල ක්‍රීඩා ශූරතාවලිය – පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම|2025 ආසියානු මලල ක්‍රීඩා ශූරතාවලියේදී]] [[දකුණු කොරියාව|දකුණු කොරියාවේ]] [[ගුමි]] හිදී ඔහු මීටර 83.37ක දුරක් වාර්තා කරමින් සිව්වැනි ස්ථානයට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web|website=[[World Athletics]]|accessdate=|url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7721690?eventId=10229636|date=31 May 2025|title=2025 Asian Championships, Gumi Men's javelin throw}}&lt;/ref&gt;ජූලි මාසයේදී [[Neeraj Chopra Classic]] තරගාවලියේදී ඔහු මීටර 84.34ක දුරක් වාර්තා කරමින් ලෝකඩ පදක්කම දිනා ගත්තේය.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Kusari|first=Kinghuk|date=5 July 2025|title=By Gembalu, Neeraj Chopra wins Javelin Throw Classic, Sri Lanka's Rumesh shines|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/neeraj-chopra-classic-results-standing-rumesh-pathirage-2751383-2025-07-05|access-date=|website=[[India Today]]|language=en}}&lt;/ref&gt;අගෝස්තු මාසයේදී දියගමදී පැවති ජාතික ශූරතාවලියේදී මීටර 82.40ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු ශ්‍රී ලංකා ජාතික ශූරයා බවට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7221525?eventId=10229636|website=[[World Athletics]]|accessdate=|title=2025 Sri Lankan Championships|date=2 August 2025}}&lt;/ref&gt;

[[2025 World Athletics Continental Tour|2025 ලෝක මලල ක්‍රීඩා කොන්ටිනෙන්ටල් ටුවර්]] හි [[2025 Indian Open|2025 ඉන්දීය විවෘත තරගාවලියට]] සහභාගී වෙමින් ඔහු මීටර 86.50ක දුරක් වාර්තා කළ අතර එමඟින් ශ්‍රී ලංකා ජාතික වාර්තාවක් පිහිටුවමින් ලෝකඩ පදක්කම දිනා ගත්තේය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7228701?eventId=10229636|website=[[World Athletics]]|accessdate=|title=2025 Indian Open|date=}}&lt;/ref&gt;[[2025 ලෝක මලල ක්‍රීඩා ශූරතාවලිය – පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම|2025 ලෝක මලල ක්‍රීඩා ශූරතාවලියේදී]] සුදුසුකම් ලැබීමේ වටයේදී මීටර 82.80ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු 12 වැනි ස්ථානයට පත්විය. එමඟින් අවසන් වටයට සුදුසුකම් ලැබූ පළමු ශ්‍රී ලාංකික හෙල්ල විසි කරන්නා බවට ඔහු පත්විය. අවසන් වටයේදී මීටර 84.38ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු හත්වැනි ස්ථානයට පත්විය.&lt;ref name='1'/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=2025 World Athletics Championships, Tokyo: Men's javelin throw|url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7190593?eventId=10229636|website=[[World Athletics]]|date=18 September 2025}}&lt;/ref&gt;

2026 පෙබරවාරි 14 දින ඔහු මීටර 83.07ක දුරක් විසි කරමින් [[Perth Track Classic]] තරගාවලියේ සිය ශූරතාව රැක ගත්තේය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.athletics.com.au/news/olympic-finalist-bolignites-perth-track-classic-to-kick-start-chemist-warehouse-summer-series/|website=[[Australian Athletics]]|accessdate=|title=Olympic Finalist Bol ignites Perth Track Classic to Kick-Start Chemist Warehouse Summer Series|date=14 February 2026}}&lt;/ref&gt; ඊළඟ මාසයේ දියගම පැවති Champions Track &amp; Field Meet තරගාවලියේදී මීටර 89.37ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු නව ජාතික වාර්තාවක් පිහිටුවීය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ceylontoday.lk/2026/03/28/rumesh-tharanga-stuns-with-89-37m-throw/|website=[[Ceylon Today]]|title=Rumesh Tharanga Stuns with 89.37m Throw|accessdate=|date=28 March 2026|last=Kaluarachchi|first=Anjana}}&lt;/ref&gt;අප්‍රේල් 24 දින [[Kip Keino Classic]] තරගාවලියේදී මීටර 89.28ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු නව තරග වාර්තාවක් පිහිටුවීය.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-continental-tour/news/rogers-thomas-pathirage-meeting-records-kip-keino-nairobi|title=Rogers, Thomas and Pathirage break meeting records in Nairobi|date=31 May 2026|access-date=|website=[[World Athletics]]}}&lt;/ref&gt;

මැයි 31 දින [[2026 Meeting International Mohammed VI d'Athlétisme de Rabat|2026 රබාට් ජාත්‍යන්තර මොහොමඩ් VI මලල ක්‍රීඩා තරගාවලියේදී]] මීටර 85.97ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු දෙවැනි ස්ථානයට පත්විය.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=31 May 2026|title=2026 Meeting International Mohammed VI d'Athlétisme de Rabat: Men's javelin throw|url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/72140187?eventid=10229636|access-date=|website=[[World Athletics]]}}&lt;/ref&gt;ජූනි 4 දින [[2026 Golden Gala|2026 ගෝල්ඩන් ගාලා]] තරගාවලියේදී මීටර 92.62ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු ජයග්‍රහණය කළේය. එය 2024 ඔලිම්පික් උළෙලෙන් පසු ලොව ඕනෑම ක්‍රීඩකයෙකු විසින් වාර්තා කළ දුරින් දීර්ඝතම හෙල්ල විසි කිරීම වූ අතර, එම දක්ෂතාවය ඔහුව ලෝකයේ සර්වකාලීන හොඳම දක්ෂතා ලැයිස්තුවේ අටවැනි ස්ථානයට ගෙන ආවේය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://athleticsweekly.com/news/caudery-hunter-bell-and-hodgkinson-shine-again-in-rome-1040011485/|title=Caudery, Hunter Bell and Hodgkinson Shine Again in Rome|first=Jason|last=Henderson|date=4 June 2026|website=[[Athletics Weekly]]}}&lt;/ref&gt; මෙම දක්ෂතාවය නව [[Golden Gala#Men|තරග වාර්තාවක්]], [[List of Sri Lankan records in athletics|ශ්‍රී ලංකා ජාතික වාර්තාවක්]] සහ එම සමය සඳහා වූ [[Athletics abbreviations#Bests|ලෝකයේ හොඳම දක්ෂතාවක්]] මෙන්ම ඔහුගේ පෞද්ගලික හොඳම දක්ෂතාව බවටද පත්විය.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Nagi|first=Utathya|title=Rome Diamond League 2026: Rumesh Pathirage narrowly misses Arshad Nadeem's record; Sachin Yadav finishes eighth|url=https://www.olympics.com/en/news/rome-diamond-league-2026-athletics-javelin-throw-report|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260605034146/https://www.olympics.com/en/news/rome-diamond-league-2026-athletics-javelin-throw-report|archive-date=5 June 2026|website=[[Olympic Games|Olympics]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Menon|first=Anirudh|title=Watch out Neeraj Chopra and Arshad Nadeem, Sri Lanka's Rumesh Pathirage is coming for the crown|url=https://www.espn.in/athletics/story/_/id/48971891/watch-neeraj-chopra-arshad-nadeem-sri-lanka-rumesh-pathirage-coming-crown|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260605080715/https://www.espn.in/athletics/story/_/id/48971891/watch-neeraj-chopra-arshad-nadeem-sri-lanka-rumesh-pathirage-coming-crown|archive-date=5 June 2026|access-date=|website=[[ESPN]]}}&lt;/ref&gt;

ජූනි 16 දින [[Golden Spike Ostrava]] තරගාවලියේදී මීටර 86.57ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු ජයග්‍රහණය කළ අතර, ජූනි 19 දින [[2026 Doha Diamond League|2026 දෝහා ඩයමන්ඩ් ලීග්]] තරගාවලියේදී මීටර 88.68ක දුරක් වාර්තා කරමින් ජයග්‍රහණය කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://worldathletics.org/competitions/diamond-league/news/doha-diamond-league-zapletalova-paulino-velazco-pichardo|title=Zapletalová and Paulino break meeting records in Doha|access-date=|date=19 June 2026|website=[[World Athletics]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://worldathletics.org/news/report/lyles-world-150m-best-ostrava-2026|title=Lyles smashes world 150m best in Ostrava|date=16 June 2026|website=[[World Athletics]]}}&lt;/ref&gt;

ජූලි 31 දින [[Athletics at the 2026 Commonwealth Games – Men's javelin throw|2026 පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙලේ පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම]] ඉසව්වේදී මීටර 89.75ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු රන් පදක්කම දිනා ගත්තේය.&lt;ref&gt;{{cite web|website=[[Athletics Weekly]]|title=Georgia Hunter Bell storms to Glasgow glory|date=31 July 2026|accessdate=|url=https://athleticsweekly.com/news/georgia-hunter-bell-storms-to-glasgow-glory-1040012215/}}&lt;/ref&gt;2026 පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙලේදී රන් පදක්කම දිනා ගැනීමෙන් අනතුරුව, 2026 අගෝස්තු 5 දින ගුවන් හමුදාපති එයාර් මාර්ෂල් බන්දු එදිරිසිංහ විසින් තරංගව සැරයන් නිලයට උසස් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://adaderana.lk/news/emsfotqew0000356pW7kath5k|title=Air Force promotes Rumesh Tharanga after historic Commonwealth victory|publisher=Ada Derana|date=5 August 2026|access-date=14 September 2026}}&lt;/ref&gt;

අගෝස්තු 21 දින පැවති [[2025 Athletissima]] තරගාවලියේදී ඔහු මීටර 88.14ක දුරක් වාර්තා කරමින් ජයග්‍රහණය කළ අතර, එහිදී [[Neeraj Chopra|නීරාජ් චොප්රා]] මීටර 0.09කින් පරාජය කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://worldathletics.org/news/report/athletissima-diamond-league-2026-duplantis-karalis|title=Duplantis clears 6.21m, Karalis 6.16m in historic pole vault contest in Lausanne|access-date=|website=[[World Athletics]]}}&lt;/ref&gt;අගෝස්තු 27 දින [[2026 Weltklasse Zürich]] තරගාවලියේදී මීටර 92.07ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු ජයග්‍රහණය කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://worldathletics.org/news/report/zurich-weltklasse-dos-santos-world-400m-hurdles-record|title=Dos Santos and Russell break world records in unforgettable Zurich|website=[[World Athletics]]|date=28 August 2026}}&lt;/ref&gt;

සැප්තැම්බර් 5 දින [[2026 Memorial Van Damme]] තරගාවලියේදී සිය තෙවැනි උත්සාහයේදී මීටර 89.04ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු ජයග්‍රහණය කළ අතර, [[ඩයමන්ඩ් ලීග්]] අවසන් තරගයක් ජයගත් පළමු ශ්‍රී ලාංකික ක්‍රීඩකයා බවට පත්විය. එය තරග 13කදී ඔහු ලැබූ 12 වැනි ජයග්‍රහණය විය.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Seven meeting records set on final night of Diamond League season|url=https://worldathletics.org/news/report/seven-meeting-records-set-on-final-night-of-diamond-league-season|date=5 September 2026|accessdate=|website=[[World Athletics]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Roy|first=Vivekesh|date=6 September 2026|title=Rumesh Pathirage's glorious run in 2026 continues, becomes first Sri Lankan to win Diamond League final|url=https://www.hindustantimes.com/sports/others/rumesh-pathirages-glorious-run-in-2026-continues-becomes-first-sri-lankan-to-win-diamond-league-final-101788658812047.html|access-date=|website=[[Hindustan Times]]|language=en}}&lt;/ref&gt;සැප්තැම්බර් 13 දින [[2026 World Athletics Ultimate Championship|2026 ලෝක මලල ක්‍රීඩා අවසන් ශූරතාවලියේ]] මංගල තරගාවලියේදී [[බුඩාපෙස්ට්]] හිදී මීටර 91.09ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු ශූරතාව දිනා ගත්තේය. එය හංගේරියාවේදී මෙතෙක් වාර්තා වූ පළමු මීටර 90 ඉක්මවූ හෙල්ල විසි කිරීම විය.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=13 September 2026|title=Pathirage delivers with Ultimate javelin victory in Budapest|url=https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-ultimate-championship/2026/news/report/report-men-javelin-world-ultimate-championship-budapest26|access-date=|website=[[World Athletics]]}}&lt;/ref&gt; ඔහුට විශේෂ කුසලානයක් සහ ඇමරිකානු ඩොලර් 150,000ක ත්‍යාග මුදලක් හිමි විය.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|date=13 September 2025|title=Pathirage wins javelin throw title at World Athletics Ultimate Championships, Nadeem finishes fifth ahead of Asian Games|url=https://sportstar.thehindu.com/athletics/pathirage-wins-javelin-throw-world-athletics-ultimate-championships-nadeem-fifth-before-asian-games-2026/article71464339.ece|access-date=|website=[[Sportstar]]|language=en}}&lt;/ref&gt;
==තරග දක්ෂතා==

==== තරගාවලි ====
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=text-align:center
|+
! වර්ෂය !! තරගාවලිය !! සත්කාරක ස්ථානය !! ස්ථානය !! ප්‍රතිඵලය
|-
| 2019
| [[2019 Asian Youth Athletics Championships|ආසියානු යොවුන් ශූරතාවලිය]]
| [[හොංකොං]], චීනය
| 6 වැනි
| මීටර 61.62
|-
| 2022
| [[2022 World Athletics U20 Championships|ලෝක යොවුන් ශූරතාවලිය]]
| [[කාලි]], කොලොම්බියාව
| 7 වැනි
| [[2022 World Athletics U20 Championships – Men's javelin throw|මීටර 69.98]]
|-
| 2024
| [https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7206247 Asian Throwing Championships]
| [[මොක්පෝ]], දකුණු කොරියාව
| bgcolor=&quot;gold&quot; | 1 වැනි
| මීටර 85.45
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | 2025
| [[2025 Asian Athletics Championships|ආසියානු ශූරතාවලිය]]
| [[ගුමි]], දකුණු කොරියාව
| 4 වැනි
| [[2025 Asian Athletics Championships – Men's javelin throw|මීටර 83.27]]
|-
| [https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7218188 Asian Throwing Championships]
| [[මොක්පෝ]], දකුණු කොරියාව
| bgcolor=&quot;gold&quot; | 1 වැනි
| මීටර 82.05
|-
| [[2025 World Athletics Championships|ලෝක ශූරතාවලිය]]
| [[ටෝකියෝ]], ජපානය
| 7 වැනි
| [[2025 World Athletics Championships – Men's javelin throw|මීටර 84.38]]
|-
| [[2025 South Asian Athletics Championships|දකුණු ආසියානු ශූරතාවලිය]]
| [[රාංචි]], ඉන්දියාව
| bgcolor=&quot;gold&quot; | 1 වැනි
| මීටර 84.29
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2026
| [[2026 Commonwealth Games|පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙල]]
| [[ග්ලාස්ගෝ]], ස්කොට්ලන්තය
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;gold&quot; | 1 වැනි
| [[Athletics at the 2026 Commonwealth Games – Men's javelin throw|මීටර 89.75]]
|-
| [[2026 World Athletics Ultimate Championship|ලෝක අවසන් මලල ක්‍රීඩා ශූරතාවලිය]]
| [[බුඩාපෙස්ට්]], හංගේරියාව
|[[2026 World Athletics Ultimate Championship – Men's javelin throw|මීටර 91.09]]
|}
==== ඩයමන්ඩ් ලීග් ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! වර්ෂය
! තරගාවලිය
! වටය
! ස්ථානය
! ප්‍රතිඵලය
|-
| rowspan=&quot;6&quot; | [[2026 Diamond League|2026]]
| [[2026 Meeting International Mohammed VI d'Athlétisme de Rabat|රබාට් ජාත්‍යන්තර මොහොමඩ් VI මලල ක්‍රීඩා තරගාවලිය]]
| rowspan=&quot;5&quot; | සුදුසුකම් ලැබීමේ වටය
| 2 වැනි
| මීටර 85.97
|-
| [[2026 Golden Gala|ගෝල්ඩන් ගාලා]]
| 1 වැනි
| මීටර 92.62
|-
| [[2026 Doha Diamond League|දෝහා ඩයමන්ඩ් ලීග්]]
| 1 වැනි
| මීටර 88.68
|-
| [[2026 Athletissima|ඇත්ලෙටිසිමා]]
| 1 වැනි
| මීටර 88.14
|-
| [[2026 Weltklasse Zürich|වෙල්ට්ක්ලාසේ සූරිච්]]
| 1 වැනි
| bgcolor=gold | මීටර 92.07
|-
| [[2026 Van Damme|වෑන් ඩෑම් අනුස්මරණ තරගාවලිය]]
| අවසන් තරගය
| '''ජයග්‍රාහක'''
| මීටර 89.04
|}
==== වාරයේ හොඳම දක්ෂතා ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! වර්ෂය
! දක්ෂතාව
! ස්ථානය
! දිනය
|-
| 2021
| මීටර 68.33
| [[කොළඹ]], ශ්‍රී ලංකාව
| ජූලි 27
|-
| 2022
| මීටර 70.68
| [[කාලි]], කොලොම්බියාව
| අගෝස්තු 4
|-
| 2023
| මීටර 76.45
| [[කොළඹ]], ශ්‍රී ලංකාව
| අගෝස්තු 24
|-
| 2024
| මීටර 85.45
| [[මොක්පෝ]], දකුණු කොරියාව
| ජූනි 15
|-
| 2025
| මීටර 86.50
| [[භුබනේශ්වර්]], ඉන්දියාව
| අගෝස්තු 10
|-
| 2026
| මීටර 92.62
| [[රෝමය]], ඉතාලිය
| ජූනි 4
|}

==මූලාශ්‍ර==
{{Reflist}}
== බාහිර සබැඳි ==

* {{World Athletics|id=14886862}}


{{DEFAULTSORT:Tharanga, Rumesh}}
[[ප්‍රවර්ගය:2003 උපත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ජීවත්ව සිටින පුද්ගලයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික පිරිමි හෙල්ල විසි කරන්නෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:21වන සියවසේ ශ්‍රී ලාංකික ක්‍රීඩකයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව සඳහා ලෝක මලල ක්‍රීඩා ශූරතාවලියේ ක්‍රීඩකයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ඩයමන්ඩ් ලීග් ජයග්‍රාහකයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:2026 පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙලේ මලල ක්‍රීඩකයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:2026 පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙලේ පදක්කම්ලාභීහු]]
[[ප්‍රවර්ගය:මලල ක්‍රීඩා ඉසව්වල පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙලේ රන් පදක්කම්ලාභීහු]]
[[ප්‍රවර්ගය:ලෝක මලල ක්‍රීඩා අවසන් ශූරතාවලියේ ජයග්‍රාහකයෝ]]</text>
      <sha1>fvf64x9b9cdxle3p6vot9jw5os3j1x2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799641</id>
      <parentid>799625</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T16:15:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* මූලාශ්‍ර */</comment>
      <origin>799641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29391" sha1="18dk4oylpelpy1jdvrfkh5kw5c2gjn6" xml:space="preserve">{{Short description|2003 උපන් ශ්‍රී ලාංකික හෙල්ල විසි කිරීමේ ක්‍රීඩකයා}}
{{Use dmy dates|date=September 2026}}

{{Infobox sportsperson
| honorific_prefix = [[සැරයන්]]
| name = රුමේෂ් පතිරගේ
| image = Rumesh Tharanga Pathirage at a press conference during the Wanda Diamond League Athletissima athletics competition. 01.jpg
| caption = 2026 දී රුමේෂ්
| full_name = රුමේෂ් තරංග පතිරගේ
| sport = [[මලල ක්‍රීඩා]]
| event = [[හෙල්ල විසි කිරීම]]
| birth_date = {{birth date and age|2003|3|21|df=yes}}
| birth_place = [[කළුතර]], ශ්‍රී ලංකාව
| commonwealth = {{gold|1}} [[2026 පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩල ක්‍රීඩා උළෙල|2026 පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩල ක්‍රීඩා උළෙල]]
| highest_ranking = 1 (2026)
| personal_best = මීටර 92.62 {{AthAbbr|NR|ශ්‍රී ලංකා වාර්තාව}} ([[Stadio Olimpico|2026]])
| medaltemplates =
{{MedalSport|පිරිමි [[මලල ක්‍රීඩා]]}}
{{File:Athletics pictogram.svg|30px}}
{{MedalCountry|{{SRI}}}}

{{MedalCount | type = Event | total = yes
 | [[World Athletics Ultimate Championship|ලෝක අවසන් මලල ක්‍රීඩා ශූරතාව]] | 1 | 0 | 0
 | [[Diamond League|ඩයමන්ඩ් ලීගය]] | 1 | 1 | 0
 | [[Commonwealth Games|පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩල ක්‍රීඩා උළෙල]] | 1 | 1 | 0
 | [[South Asian Athletics Championships|දකුණු ආසියානු මලල ක්‍රීඩා ශූරතාව]] | 1 | 0 | 0
 | [[Asian Athletics Association#Competitions|ආසියානු විසි කිරීමේ ශූරතාව]] | 2 | 0 | 0
}}

{{Medal|Competition|[[World Athletics Ultimate Championship|ලෝක අවසන් මලල ක්‍රීඩා ශූරතාව]]}}
{{Medal|1st|[[2026 World Athletics Ultimate Championship|2026 බුඩාපෙස්ට්]]|[[2026 World Athletics Ultimate Championship – Men's javelin throw|පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම]]}}

{{Medal|Competition|[[Diamond League|ඩයමන්ඩ් ලීගය]]}}
{{Medal|1st|[[2026 Diamond League|2026 බ්‍රසල්ස්]]|[[2026 Diamond League#Field|හෙල්ල විසි කිරීම]]}}

{{Medal|Competition|[[Commonwealth Games|පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩල ක්‍රීඩා උළෙල]]}}
{{Medal|Gold|[[2026 Commonwealth Games|2026 ග්ලාස්ගෝ]]|[[Athletics at the 2026 Commonwealth Games – Men's javelin throw|පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම]]}}

{{Medal|Competition|[[South Asian Athletics Championships|දකුණු ආසියානු මලල ක්‍රීඩා ශූරතාව]]}}
{{Medal|Gold|[[2025 South Asian Athletics Championships|2025 රංචි]]|[[2025 South Asian Athletics Championships#Men|පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම]]}}

{{Medal|Competition|[[Asian Athletics Association#Competitions|ආසියානු විසි කිරීමේ ශූරතාව]]}}
{{Medal|Gold|[https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7206247 2024 මොක්පෝ]|[[හෙල්ල විසි කිරීම]]}}
{{Medal|Gold|[https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7218188 2025 මොක්පෝ]|[[හෙල්ල විසි කිරීම]]}}

| module = {{Infobox military person
 | embed = yes
 | branch = {{air force|Sri Lanka}}
 | service_years = 2024–වර්තමානය
 | rank = [[සැරයන්]]
}}
}}

'''රුමේෂ් තරංග පතිරගේ''' (උපත 2003 මාර්තු 21) ශ්‍රී ලාංකික [[හෙල්ල විසි කිරීම|හෙල්ල විසි කිරීමේ]] ක්‍රීඩකයෙකි. ඔහු [[2026 පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩල ක්‍රීඩා උළෙල]] හි පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම ඉසව්වෙන් රන් පදක්කම දිනාගත් අතර, [[2026 World Athletics Ultimate Championship|2026 ලෝක අවසන් මලල ක්‍රීඩා ශූරතාව]] සහ [[2026 Diamond League|2026 ඩයමන්ඩ් ලීග්]] ශූරතා ද දිනා ගත්තේය.

==මුල් දිවිය==

රුමේෂ් [[කළුතර]] ප්‍රදේශයෙන් පැමිණෙන අතර මුලදී [[ක්‍රිකට්]] ක්‍රීඩාව කෙරෙහි උනන්දුවක් දැක්වීය. නව යොවුන් වියේදී [[වේග පන්දු යැවීම|වේග පන්දු යවමින්]], [[කොළඹ ශාන්ත පීතර විද්‍යාලය]] නියෝජනය කරමින් පැයට කිලෝමීටර් 134ක් දක්වා වේගයකින් පන්දු යවා ඇත. කවපෙත්ත සහ යගුලිය විසි කිරීමේ ක්‍රීඩකයෙකු වූ ඔහුගේ පියා විසින් ඔහුව මලල ක්‍රීඩාවට හඳුන්වා දෙන ලදී. ඔහු මුලින් කවපෙත්ත විසි කිරීමේ ඉසව්වට යොමු වූ අතර, පසුව 2017 දී ශාන්ත පීතර විද්‍යාලයේදී [[හෙල්ල විසි කිරීම]] වෙත මාරු විය.&lt;ref&gt;{{cite web
|website=[[India Today]]
|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/rumesh-pathirage-sri-lanka-javelin-record-cricket-to-world-championships-neeraj-chopra-2769339-2025-08-11
|accessdate=
|title=Cricket's loss, javelin's gain: Sri Lanka's Rumesh Tharanga, the new kid on the block
|date=11 August 2025
|last=Ramesh
|first=Akshay
}}&lt;/ref&gt;

==ක්‍රීඩා දිවිය==

රුමේෂ් 2019 ආසියානු යොවුන් මලල ක්‍රීඩා ශූරතාවලියේදී [[හොංකොං]] හිදී සිය ජාත්‍යන්තර මංගල තරගයට සහභාගී වූ අතර, එහිදී මීටර 61.62ක දුරක් වාර්තා කරමින් හයවැනි ස්ථානයට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/712809?eventId=10229628|title=17 March 2019 | 17th Asian Youth Championships, Hong Kong (HKG) - Men's Javelin Throw|date=17 March 2019|website=[[World Athletics]]}}&lt;/ref&gt;පසුව [[2022 ලෝක මලල ක්‍රීඩා U20 ශූරතාවලිය – පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම|2022 ලෝක U20 ශූරතාවලියේදී]] [[කාලි]] හිදී ඔහු මීටර 69.98ක දුරක් වාර්තා කරමින් හත්වැනි ස්ථානයට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7163112?eventId=10229636|date=5 August 2022|website=[[World Athletics]]|title=2022 World U20 Championships, Cali ({{!}}) Men's Javelin throw}}&lt;/ref&gt;

ඔහු ඕස්ට්‍රේලියාවේදී Queensland Institute of Sport ආයතනයේ මයික් බාබර් සහ කෙල්සි බාබර් යටතේ පුහුණුවීම් ආරම්භ කළේය. [[මොක්පෝ]] හි පැවති 2024 ආසියානු විසි කිරීමේ ශූරතාවලියේදී ඔහු මීටර 85.45ක පෞද්ගලික හොඳම දක්ෂතාවක් සමඟින් ශූරතාව දිනා ගත්තේය.&lt;ref name='1'/&gt;2025 මාර්තු මාසයේදී ඔහු මීටර 85.41ක දුරක් වාර්තා කරමින් [[Perth Track Classic]] තරගාවලිය ජයගත්තේය.&lt;ref name='1'&gt;{{cite web|url=https://runnerstribe.com/latest-news/throw-fast-bowler-to-javelin-star-sri-lanka-rumesh-tharanga-top-global-rankings/|website=Runner's Tribe|accessdate=|title=From Fast Bowler to Javelin Star, Sri Lanka's Rumesh Tharanga Pathirage tops global rankings|date=12 March 2025}}&lt;/ref&gt;

[[2025 ආසියානු මලල ක්‍රීඩා ශූරතාවලිය – පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම|2025 ආසියානු මලල ක්‍රීඩා ශූරතාවලියේදී]] [[දකුණු කොරියාව|දකුණු කොරියාවේ]] [[ගුමි]] හිදී ඔහු මීටර 83.37ක දුරක් වාර්තා කරමින් සිව්වැනි ස්ථානයට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web|website=[[World Athletics]]|accessdate=|url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7721690?eventId=10229636|date=31 May 2025|title=2025 Asian Championships, Gumi Men's javelin throw}}&lt;/ref&gt;ජූලි මාසයේදී [[Neeraj Chopra Classic]] තරගාවලියේදී ඔහු මීටර 84.34ක දුරක් වාර්තා කරමින් ලෝකඩ පදක්කම දිනා ගත්තේය.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Kusari|first=Kinghuk|date=5 July 2025|title=By Gembalu, Neeraj Chopra wins Javelin Throw Classic, Sri Lanka's Rumesh shines|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/neeraj-chopra-classic-results-standing-rumesh-pathirage-2751383-2025-07-05|access-date=|website=[[India Today]]|language=en}}&lt;/ref&gt;අගෝස්තු මාසයේදී දියගමදී පැවති ජාතික ශූරතාවලියේදී මීටර 82.40ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු ශ්‍රී ලංකා ජාතික ශූරයා බවට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7221525?eventId=10229636|website=[[World Athletics]]|accessdate=|title=2025 Sri Lankan Championships|date=2 August 2025}}&lt;/ref&gt;

[[2025 World Athletics Continental Tour|2025 ලෝක මලල ක්‍රීඩා කොන්ටිනෙන්ටල් ටුවර්]] හි [[2025 Indian Open|2025 ඉන්දීය විවෘත තරගාවලියට]] සහභාගී වෙමින් ඔහු මීටර 86.50ක දුරක් වාර්තා කළ අතර එමඟින් ශ්‍රී ලංකා ජාතික වාර්තාවක් පිහිටුවමින් ලෝකඩ පදක්කම දිනා ගත්තේය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7228701?eventId=10229636|website=[[World Athletics]]|accessdate=|title=2025 Indian Open|date=}}&lt;/ref&gt;[[2025 ලෝක මලල ක්‍රීඩා ශූරතාවලිය – පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම|2025 ලෝක මලල ක්‍රීඩා ශූරතාවලියේදී]] සුදුසුකම් ලැබීමේ වටයේදී මීටර 82.80ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු 12 වැනි ස්ථානයට පත්විය. එමඟින් අවසන් වටයට සුදුසුකම් ලැබූ පළමු ශ්‍රී ලාංකික හෙල්ල විසි කරන්නා බවට ඔහු පත්විය. අවසන් වටයේදී මීටර 84.38ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු හත්වැනි ස්ථානයට පත්විය.&lt;ref name='1'/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=2025 World Athletics Championships, Tokyo: Men's javelin throw|url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7190593?eventId=10229636|website=[[World Athletics]]|date=18 September 2025}}&lt;/ref&gt;

2026 පෙබරවාරි 14 දින ඔහු මීටර 83.07ක දුරක් විසි කරමින් [[Perth Track Classic]] තරගාවලියේ සිය ශූරතාව රැක ගත්තේය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.athletics.com.au/news/olympic-finalist-bolignites-perth-track-classic-to-kick-start-chemist-warehouse-summer-series/|website=[[Australian Athletics]]|accessdate=|title=Olympic Finalist Bol ignites Perth Track Classic to Kick-Start Chemist Warehouse Summer Series|date=14 February 2026}}&lt;/ref&gt; ඊළඟ මාසයේ දියගම පැවති Champions Track &amp; Field Meet තරගාවලියේදී මීටර 89.37ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු නව ජාතික වාර්තාවක් පිහිටුවීය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ceylontoday.lk/2026/03/28/rumesh-tharanga-stuns-with-89-37m-throw/|website=[[Ceylon Today]]|title=Rumesh Tharanga Stuns with 89.37m Throw|accessdate=|date=28 March 2026|last=Kaluarachchi|first=Anjana}}&lt;/ref&gt;අප්‍රේල් 24 දින [[Kip Keino Classic]] තරගාවලියේදී මීටර 89.28ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු නව තරග වාර්තාවක් පිහිටුවීය.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-continental-tour/news/rogers-thomas-pathirage-meeting-records-kip-keino-nairobi|title=Rogers, Thomas and Pathirage break meeting records in Nairobi|date=31 May 2026|access-date=|website=[[World Athletics]]}}&lt;/ref&gt;

මැයි 31 දින [[2026 Meeting International Mohammed VI d'Athlétisme de Rabat|2026 රබාට් ජාත්‍යන්තර මොහොමඩ් VI මලල ක්‍රීඩා තරගාවලියේදී]] මීටර 85.97ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු දෙවැනි ස්ථානයට පත්විය.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=31 May 2026|title=2026 Meeting International Mohammed VI d'Athlétisme de Rabat: Men's javelin throw|url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/72140187?eventid=10229636|access-date=|website=[[World Athletics]]}}&lt;/ref&gt;ජූනි 4 දින [[2026 Golden Gala|2026 ගෝල්ඩන් ගාලා]] තරගාවලියේදී මීටර 92.62ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු ජයග්‍රහණය කළේය. එය 2024 ඔලිම්පික් උළෙලෙන් පසු ලොව ඕනෑම ක්‍රීඩකයෙකු විසින් වාර්තා කළ දුරින් දීර්ඝතම හෙල්ල විසි කිරීම වූ අතර, එම දක්ෂතාවය ඔහුව ලෝකයේ සර්වකාලීන හොඳම දක්ෂතා ලැයිස්තුවේ අටවැනි ස්ථානයට ගෙන ආවේය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://athleticsweekly.com/news/caudery-hunter-bell-and-hodgkinson-shine-again-in-rome-1040011485/|title=Caudery, Hunter Bell and Hodgkinson Shine Again in Rome|first=Jason|last=Henderson|date=4 June 2026|website=[[Athletics Weekly]]}}&lt;/ref&gt; මෙම දක්ෂතාවය නව [[Golden Gala#Men|තරග වාර්තාවක්]], [[List of Sri Lankan records in athletics|ශ්‍රී ලංකා ජාතික වාර්තාවක්]] සහ එම සමය සඳහා වූ [[Athletics abbreviations#Bests|ලෝකයේ හොඳම දක්ෂතාවක්]] මෙන්ම ඔහුගේ පෞද්ගලික හොඳම දක්ෂතාව බවටද පත්විය.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Nagi|first=Utathya|title=Rome Diamond League 2026: Rumesh Pathirage narrowly misses Arshad Nadeem's record; Sachin Yadav finishes eighth|url=https://www.olympics.com/en/news/rome-diamond-league-2026-athletics-javelin-throw-report|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260605034146/https://www.olympics.com/en/news/rome-diamond-league-2026-athletics-javelin-throw-report|archive-date=5 June 2026|website=[[Olympic Games|Olympics]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Menon|first=Anirudh|title=Watch out Neeraj Chopra and Arshad Nadeem, Sri Lanka's Rumesh Pathirage is coming for the crown|url=https://www.espn.in/athletics/story/_/id/48971891/watch-neeraj-chopra-arshad-nadeem-sri-lanka-rumesh-pathirage-coming-crown|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260605080715/https://www.espn.in/athletics/story/_/id/48971891/watch-neeraj-chopra-arshad-nadeem-sri-lanka-rumesh-pathirage-coming-crown|archive-date=5 June 2026|access-date=|website=[[ESPN]]}}&lt;/ref&gt;

ජූනි 16 දින [[Golden Spike Ostrava]] තරගාවලියේදී මීටර 86.57ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු ජයග්‍රහණය කළ අතර, ජූනි 19 දින [[2026 Doha Diamond League|2026 දෝහා ඩයමන්ඩ් ලීග්]] තරගාවලියේදී මීටර 88.68ක දුරක් වාර්තා කරමින් ජයග්‍රහණය කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://worldathletics.org/competitions/diamond-league/news/doha-diamond-league-zapletalova-paulino-velazco-pichardo|title=Zapletalová and Paulino break meeting records in Doha|access-date=|date=19 June 2026|website=[[World Athletics]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://worldathletics.org/news/report/lyles-world-150m-best-ostrava-2026|title=Lyles smashes world 150m best in Ostrava|date=16 June 2026|website=[[World Athletics]]}}&lt;/ref&gt;

ජූලි 31 දින [[Athletics at the 2026 Commonwealth Games – Men's javelin throw|2026 පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙලේ පිරිමි හෙල්ල විසි කිරීම]] ඉසව්වේදී මීටර 89.75ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු රන් පදක්කම දිනා ගත්තේය.&lt;ref&gt;{{cite web|website=[[Athletics Weekly]]|title=Georgia Hunter Bell storms to Glasgow glory|date=31 July 2026|accessdate=|url=https://athleticsweekly.com/news/georgia-hunter-bell-storms-to-glasgow-glory-1040012215/}}&lt;/ref&gt;2026 පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙලේදී රන් පදක්කම දිනා ගැනීමෙන් අනතුරුව, 2026 අගෝස්තු 5 දින ගුවන් හමුදාපති එයාර් මාර්ෂල් බන්දු එදිරිසිංහ විසින් තරංගව සැරයන් නිලයට උසස් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://adaderana.lk/news/emsfotqew0000356pW7kath5k|title=Air Force promotes Rumesh Tharanga after historic Commonwealth victory|publisher=Ada Derana|date=5 August 2026|access-date=14 September 2026}}&lt;/ref&gt;

අගෝස්තු 21 දින පැවති [[2025 Athletissima]] තරගාවලියේදී ඔහු මීටර 88.14ක දුරක් වාර්තා කරමින් ජයග්‍රහණය කළ අතර, එහිදී [[Neeraj Chopra|නීරාජ් චොප්රා]] මීටර 0.09කින් පරාජය කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://worldathletics.org/news/report/athletissima-diamond-league-2026-duplantis-karalis|title=Duplantis clears 6.21m, Karalis 6.16m in historic pole vault contest in Lausanne|access-date=|website=[[World Athletics]]}}&lt;/ref&gt;අගෝස්තු 27 දින [[2026 Weltklasse Zürich]] තරගාවලියේදී මීටර 92.07ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු ජයග්‍රහණය කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://worldathletics.org/news/report/zurich-weltklasse-dos-santos-world-400m-hurdles-record|title=Dos Santos and Russell break world records in unforgettable Zurich|website=[[World Athletics]]|date=28 August 2026}}&lt;/ref&gt;

සැප්තැම්බර් 5 දින [[2026 Memorial Van Damme]] තරගාවලියේදී සිය තෙවැනි උත්සාහයේදී මීටර 89.04ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු ජයග්‍රහණය කළ අතර, [[ඩයමන්ඩ් ලීග්]] අවසන් තරගයක් ජයගත් පළමු ශ්‍රී ලාංකික ක්‍රීඩකයා බවට පත්විය. එය තරග 13කදී ඔහු ලැබූ 12 වැනි ජයග්‍රහණය විය.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Seven meeting records set on final night of Diamond League season|url=https://worldathletics.org/news/report/seven-meeting-records-set-on-final-night-of-diamond-league-season|date=5 September 2026|accessdate=|website=[[World Athletics]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Roy|first=Vivekesh|date=6 September 2026|title=Rumesh Pathirage's glorious run in 2026 continues, becomes first Sri Lankan to win Diamond League final|url=https://www.hindustantimes.com/sports/others/rumesh-pathirages-glorious-run-in-2026-continues-becomes-first-sri-lankan-to-win-diamond-league-final-101788658812047.html|access-date=|website=[[Hindustan Times]]|language=en}}&lt;/ref&gt;සැප්තැම්බර් 13 දින [[2026 World Athletics Ultimate Championship|2026 ලෝක මලල ක්‍රීඩා අවසන් ශූරතාවලියේ]] මංගල තරගාවලියේදී [[බුඩාපෙස්ට්]] හිදී මීටර 91.09ක දුරක් වාර්තා කරමින් ඔහු ශූරතාව දිනා ගත්තේය. එය හංගේරියාවේදී මෙතෙක් වාර්තා වූ පළමු මීටර 90 ඉක්මවූ හෙල්ල විසි කිරීම විය.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=13 September 2026|title=Pathirage delivers with Ultimate javelin victory in Budapest|url=https://worldathletics.org/competitions/world-athletics-ultimate-championship/2026/news/report/report-men-javelin-world-ultimate-championship-budapest26|access-date=|website=[[World Athletics]]}}&lt;/ref&gt; ඔහුට විශේෂ කුසලානයක් සහ ඇමරිකානු ඩොලර් 150,000ක ත්‍යාග මුදලක් හිමි විය.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|date=13 September 2025|title=Pathirage wins javelin throw title at World Athletics Ultimate Championships, Nadeem finishes fifth ahead of Asian Games|url=https://sportstar.thehindu.com/athletics/pathirage-wins-javelin-throw-world-athletics-ultimate-championships-nadeem-fifth-before-asian-games-2026/article71464339.ece|access-date=|website=[[Sportstar]]|language=en}}&lt;/ref&gt;
==තරග දක්ෂතා==

==== තරගාවලි ====
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=text-align:center
|+
! වර්ෂය !! තරගාවලිය !! සත්කාරක ස්ථානය !! ස්ථානය !! ප්‍රතිඵලය
|-
| 2019
| [[2019 Asian Youth Athletics Championships|ආසියානු යොවුන් ශූරතාවලිය]]
| [[හොංකොං]], චීනය
| 6 වැනි
| මීටර 61.62
|-
| 2022
| [[2022 World Athletics U20 Championships|ලෝක යොවුන් ශූරතාවලිය]]
| [[කාලි]], කොලොම්බියාව
| 7 වැනි
| [[2022 World Athletics U20 Championships – Men's javelin throw|මීටර 69.98]]
|-
| 2024
| [https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7206247 Asian Throwing Championships]
| [[මොක්පෝ]], දකුණු කොරියාව
| bgcolor=&quot;gold&quot; | 1 වැනි
| මීටර 85.45
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | 2025
| [[2025 Asian Athletics Championships|ආසියානු ශූරතාවලිය]]
| [[ගුමි]], දකුණු කොරියාව
| 4 වැනි
| [[2025 Asian Athletics Championships – Men's javelin throw|මීටර 83.27]]
|-
| [https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7218188 Asian Throwing Championships]
| [[මොක්පෝ]], දකුණු කොරියාව
| bgcolor=&quot;gold&quot; | 1 වැනි
| මීටර 82.05
|-
| [[2025 World Athletics Championships|ලෝක ශූරතාවලිය]]
| [[ටෝකියෝ]], ජපානය
| 7 වැනි
| [[2025 World Athletics Championships – Men's javelin throw|මීටර 84.38]]
|-
| [[2025 South Asian Athletics Championships|දකුණු ආසියානු ශූරතාවලිය]]
| [[රාංචි]], ඉන්දියාව
| bgcolor=&quot;gold&quot; | 1 වැනි
| මීටර 84.29
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2026
| [[2026 Commonwealth Games|පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙල]]
| [[ග්ලාස්ගෝ]], ස්කොට්ලන්තය
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;gold&quot; | 1 වැනි
| [[Athletics at the 2026 Commonwealth Games – Men's javelin throw|මීටර 89.75]]
|-
| [[2026 World Athletics Ultimate Championship|ලෝක අවසන් මලල ක්‍රීඩා ශූරතාවලිය]]
| [[බුඩාපෙස්ට්]], හංගේරියාව
|[[2026 World Athletics Ultimate Championship – Men's javelin throw|මීටර 91.09]]
|}
==== ඩයමන්ඩ් ලීග් ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! වර්ෂය
! තරගාවලිය
! වටය
! ස්ථානය
! ප්‍රතිඵලය
|-
| rowspan=&quot;6&quot; | [[2026 Diamond League|2026]]
| [[2026 Meeting International Mohammed VI d'Athlétisme de Rabat|රබාට් ජාත්‍යන්තර මොහොමඩ් VI මලල ක්‍රීඩා තරගාවලිය]]
| rowspan=&quot;5&quot; | සුදුසුකම් ලැබීමේ වටය
| 2 වැනි
| මීටර 85.97
|-
| [[2026 Golden Gala|ගෝල්ඩන් ගාලා]]
| 1 වැනි
| මීටර 92.62
|-
| [[2026 Doha Diamond League|දෝහා ඩයමන්ඩ් ලීග්]]
| 1 වැනි
| මීටර 88.68
|-
| [[2026 Athletissima|ඇත්ලෙටිසිමා]]
| 1 වැනි
| මීටර 88.14
|-
| [[2026 Weltklasse Zürich|වෙල්ට්ක්ලාසේ සූරිච්]]
| 1 වැනි
| bgcolor=gold | මීටර 92.07
|-
| [[2026 Van Damme|වෑන් ඩෑම් අනුස්මරණ තරගාවලිය]]
| අවසන් තරගය
| '''ජයග්‍රාහක'''
| මීටර 89.04
|}
==== වාරයේ හොඳම දක්ෂතා ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! වර්ෂය
! දක්ෂතාව
! ස්ථානය
! දිනය
|-
| 2021
| මීටර 68.33
| [[කොළඹ]], ශ්‍රී ලංකාව
| ජූලි 27
|-
| 2022
| මීටර 70.68
| [[කාලි]], කොලොම්බියාව
| අගෝස්තු 4
|-
| 2023
| මීටර 76.45
| [[කොළඹ]], ශ්‍රී ලංකාව
| අගෝස්තු 24
|-
| 2024
| මීටර 85.45
| [[මොක්පෝ]], දකුණු කොරියාව
| ජූනි 15
|-
| 2025
| මීටර 86.50
| [[භුබනේශ්වර්]], ඉන්දියාව
| අගෝස්තු 10
|-
| 2026
| මීටර 92.62
| [[රෝමය]], ඉතාලිය
| ජූනි 4
|}

==යොමු==
{{Reflist}}

== බාහිර සබැඳි ==

* {{World Athletics|id=14886862}}


{{DEFAULTSORT:Tharanga, Rumesh}}
[[ප්‍රවර්ගය:2003 උපත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ජීවත්ව සිටින පුද්ගලයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික පිරිමි හෙල්ල විසි කරන්නෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:21වන සියවසේ ශ්‍රී ලාංකික ක්‍රීඩකයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව සඳහා ලෝක මලල ක්‍රීඩා ශූරතාවලියේ ක්‍රීඩකයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ඩයමන්ඩ් ලීග් ජයග්‍රාහකයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:2026 පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙලේ මලල ක්‍රීඩකයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:2026 පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙලේ පදක්කම්ලාභීහු]]
[[ප්‍රවර්ගය:මලල ක්‍රීඩා ඉසව්වල පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙලේ රන් පදක්කම්ලාභීහු]]
[[ප්‍රවර්ගය:ලෝක මලල ක්‍රීඩා අවසන් ශූරතාවලියේ ජයග්‍රාහකයෝ]]</text>
      <sha1>18dk4oylpelpy1jdvrfkh5kw5c2gjn6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>දානිගල</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196717</id>
    <revision>
      <id>799627</id>
      <parentid>799610</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:32:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>799627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6745" sha1="52mblc1s5gn0tekja3tugpn8yctx0qz" xml:space="preserve">{{Infobox ancient site
 |name = දානිගල පුරාවිද්‍යා ස්ථානය
 |alternate_name = දානිගල කන්ද, දානිගල වෘත්තාකාර පර්වතය, කන්දේගම පර්වතය
 |image = 
 |image_size = 250px
 |alt = 
 |caption = 
 |map_type = ශ්‍රී ලංකාව
 |relief = yes
 |map_alt = 
 |coordinates = {{coord|7|41|0.44|N|081|12|45.66|E|display=inline,title}}
 |location = [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]], [[උතුරු මැද පළාත]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
 |region = 
 |type = පුරාණ ගුහා සහ පර්වත කැටයම් සහිත පුරාවිද්‍යාත්මක හා භූ විද්‍යාත්මක ස්ථානය
 |part_of = 
 |length = 
 |width = 
 |area = 
 |height = මීටර් 280 ක් පමණ
 |builder = 
 |material = ස්වාභාවික පර්වතය
 |built = 
 |abandoned = 
 |epochs = ප්‍රාග්ඓතිහාසික හා අනුරාධපුර යුගය 
 |cultures = 
 |dependency_of = 
 |occupants = 
 |event = 
 |excavations = 
 |archaeologists = 
 |condition = 
 |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]
 |management = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]
 |public_access = හැක
 |website =
 |notes = 
 |designation1 = APMSL 
 |designation1_offname = 
 |designation1_date = 
 |designation1_number = 
 |designation1_criteria = 
 |designation1_type = 
}}

'''දානිගල කන්ද''' ('''Danigala Circular Rock''') ශ්‍රී ලංකාවේ [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය|පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයේ]] [[කන්දේගම]] ප්‍රදේශය ආශ්‍රිතව පිහිටි සුවිශේෂී භූ විද්‍යාත්මක හා පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයකි. ගුවනින් බැලූ විට අර්ධ වෘත්තාකාර ස්වරූපයක් පෙන්වන මෙම පර්වතය දිගුකාලීන භූ විද්‍යාත්මක ක්‍රියාවලීන් හා ඛාදනය හේතුවෙන් වර්තමාන ස්වරූපයට පත්ව ඇති අතර, එය ප්‍රාග්කේම්බ්‍රියානු යුගය දක්වා දිවෙන භූ විද්‍යාත්මක පසුබිමක් සහිත ප්‍රදේශයක පිහිටා ඇත. පුරාවිද්‍යාව, භූ විද්‍යාව, ජෛව විවිධත්වය සහ තාරකා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන යන විවිධ ක්ෂේත්‍ර සඳහා දානිගල ප්‍රදේශය වැදගත් බව පර්යේෂණවල සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020JEA&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sumanarathna |first1=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Kennedy |first3=Jason |last4=Taylor |first4=Bernie |last5=Hornoiu |first5=Iasmina |last6=Bandara |first6=Arana |title=Danigala Alien Mountain and Petroglyphs: A Multidisciplinary Investigation into Astrotourism, Geotourism, and Archeological Significance – Unlocking Sustainable Development Opportunities in Sri Lanka |journal=Journal of Eco Astronomy |volume=1 |issue=1 |year=2020 |doi=10.63119/JEA11.2020}}&lt;/ref&gt;

දානිගල කන්ද හා අවට ප්‍රදේශයෙන් පුරාණ මානව වාසස්ථාන හා ආගමික ක්‍රියාකාරකම් සම්බන්ධ සාධක හමුවේ. මෙහි ගුහා කිහිපයක [[බ්‍රාහ්මී]] අක්ෂරවලින් ලියන ලද ශිලා ලේඛන දක්නට ලැබෙන අතර, එවැනි ලේඛන මගින් ගුහා සංඝයා වෙත පූජා කළ දායකයන් පිළිබඳ තොරතුරු ලබාගත හැකිය. කන්දේගම ප්‍රදේශයේ පුරාණ ආරාමික භාවිතය සම්බන්ධ සාධක අතර ශිලා ලේඛන සහ ගුහා විශේෂ වැදගත්කමක් දරන අතර, එක් ශිලා ලේඛනයක [[සද්ධාතිස්ස රජ]]ු සහ ඔහුගේ පුත්‍රයා පිළිබඳ සඳහනක් ඇති බව වාර්තා වේ.

දානිගල කන්දේ වයඹ බෑවුමේ පිහිටි '''චිත්‍ර ලෙන''' ආශ්‍රිතව පර්වත සිතුවම් සහ කැටයම් දක්නට ලැබේ. 2020 ජූලි 28 දින සිදු කළ පර්යේෂණයකදී මීට පෙර වාර්තා නොවූ සංකේත සහිත පර්වත කැටයම් හඳුනාගෙන ඇති අතර, ඒවායේ ජ්‍යාමිතික හා මානවරූපී සංකේත ඇතුළු විවිධ රූප දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020JEA&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sumanarathna |first1=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=Geeth |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt; පර්යේෂකයන් විසින් මෙම කැටයම්වල ස්වභාවය හා කාලනිර්ණය පිළිබඳ වැඩිදුර අධ්‍යයනය අවශ්‍ය බව පෙන්වා දී ඇති අතර 2025දී මහාචාර්ය [[රාජ් සෝමදේව]] විසින් ඉදිරිපත් කළ පර්යේෂණයකින්ද දානිගලේ ගුහා දෙකක පර්වත සිතුවම් පිළිබඳ නව නිරීක්ෂණ වාර්තා කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020&quot;/&gt;</text>
      <sha1>52mblc1s5gn0tekja3tugpn8yctx0qz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799628</id>
      <parentid>799627</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:37:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>799628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18219" sha1="nzx6o4mvr713gt1dh0vpo4p9jx4dkdr" xml:space="preserve">{{Infobox ancient site
 |name = දානිගල පුරාවිද්‍යා ස්ථානය
 |alternate_name = දානිගල කන්ද, දානිගල වෘත්තාකාර පර්වතය, කන්දේගම පර්වතය
 |image = 
 |image_size = 250px
 |alt = 
 |caption = 
 |map_type = ශ්‍රී ලංකාව
 |relief = yes
 |map_alt = 
 |coordinates = {{coord|7|41|0.44|N|081|12|45.66|E|display=inline,title}}
 |location = [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]], [[උතුරු මැද පළාත]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
 |region = 
 |type = පුරාණ ගුහා සහ පර්වත කැටයම් සහිත පුරාවිද්‍යාත්මක හා භූ විද්‍යාත්මක ස්ථානය
 |part_of = 
 |length = 
 |width = 
 |area = 
 |height = මීටර් 280 ක් පමණ
 |builder = 
 |material = ස්වාභාවික පර්වතය
 |built = 
 |abandoned = 
 |epochs = ප්‍රාග්ඓතිහාසික හා අනුරාධපුර යුගය 
 |cultures = 
 |dependency_of = 
 |occupants = 
 |event = 
 |excavations = 
 |archaeologists = 
 |condition = 
 |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]
 |management = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]
 |public_access = හැක
 |website =
 |notes = 
 |designation1 = APMSL 
 |designation1_offname = 
 |designation1_date = 
 |designation1_number = 
 |designation1_criteria = 
 |designation1_type = 
}}

'''දානිගල කන්ද''' ('''Danigala Circular Rock''') ශ්‍රී ලංකාවේ [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය|පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයේ]] [[කන්දේගම]] ප්‍රදේශය ආශ්‍රිතව පිහිටි සුවිශේෂී භූ විද්‍යාත්මක හා පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයකි. ගුවනින් බැලූ විට අර්ධ වෘත්තාකාර ස්වරූපයක් පෙන්වන මෙම පර්වතය දිගුකාලීන භූ විද්‍යාත්මක ක්‍රියාවලීන් හා ඛාදනය හේතුවෙන් වර්තමාන ස්වරූපයට පත්ව ඇති අතර, එය ප්‍රාග්කේම්බ්‍රියානු යුගය දක්වා දිවෙන භූ විද්‍යාත්මක පසුබිමක් සහිත ප්‍රදේශයක පිහිටා ඇත. පුරාවිද්‍යාව, භූ විද්‍යාව, ජෛව විවිධත්වය සහ තාරකා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන යන විවිධ ක්ෂේත්‍ර සඳහා දානිගල ප්‍රදේශය වැදගත් බව පර්යේෂණවල සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020JEA&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sumanarathna |first1=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Kennedy |first3=Jason |last4=Taylor |first4=Bernie |last5=Hornoiu |first5=Iasmina |last6=Bandara |first6=Arana |title=Danigala Alien Mountain and Petroglyphs: A Multidisciplinary Investigation into Astrotourism, Geotourism, and Archeological Significance – Unlocking Sustainable Development Opportunities in Sri Lanka |journal=Journal of Eco Astronomy |volume=1 |issue=1 |year=2020 |doi=10.63119/JEA11.2020}}&lt;/ref&gt;

දානිගල කන්ද හා අවට ප්‍රදේශයෙන් පුරාණ මානව වාසස්ථාන හා ආගමික ක්‍රියාකාරකම් සම්බන්ධ සාධක හමුවේ. මෙහි ගුහා කිහිපයක [[බ්‍රාහ්මී]] අක්ෂරවලින් ලියන ලද ශිලා ලේඛන දක්නට ලැබෙන අතර, එවැනි ලේඛන මගින් ගුහා සංඝයා වෙත පූජා කළ දායකයන් පිළිබඳ තොරතුරු ලබාගත හැකිය. කන්දේගම ප්‍රදේශයේ පුරාණ ආරාමික භාවිතය සම්බන්ධ සාධක අතර ශිලා ලේඛන සහ ගුහා විශේෂ වැදගත්කමක් දරන අතර, එක් ශිලා ලේඛනයක [[සද්ධාතිස්ස රජ]]ු සහ ඔහුගේ පුත්‍රයා පිළිබඳ සඳහනක් ඇති බව වාර්තා වේ.

දානිගල කන්දේ වයඹ බෑවුමේ පිහිටි '''චිත්‍ර ලෙන''' ආශ්‍රිතව පර්වත සිතුවම් සහ කැටයම් දක්නට ලැබේ. 2020 ජූලි 28 දින සිදු කළ පර්යේෂණයකදී මීට පෙර වාර්තා නොවූ සංකේත සහිත පර්වත කැටයම් හඳුනාගෙන ඇති අතර, ඒවායේ ජ්‍යාමිතික හා මානවරූපී සංකේත ඇතුළු විවිධ රූප දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020JEA&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sumanarathna |first1=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=Geeth |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt; පර්යේෂකයන් විසින් මෙම කැටයම්වල ස්වභාවය හා කාලනිර්ණය පිළිබඳ වැඩිදුර අධ්‍යයනය අවශ්‍ය බව පෙන්වා දී ඇති අතර 2025දී මහාචාර්ය [[රාජ් සෝමදේව]] විසින් ඉදිරිපත් කළ පර්යේෂණයකින්ද දානිගලේ ගුහා දෙකක පර්වත සිතුවම් පිළිබඳ නව නිරීක්ෂණ වාර්තා කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020&quot;/&gt;
== ඉතිහාසය ==
දානිගල කන්ද ආශ්‍රිත මානව ක්‍රියාකාරකම්වල ඉතිහාසය දිගු කාල පරාසයක් ආවරණය කරන අතර, එහි ගුහා හා පර්වත ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මගින් ප්‍රදේශයේ පැරණි මානව භාවිතය පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ. විශේෂයෙන් දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ හමුවන පර්වත කැටයම්, ගුහා ආශ්‍රිත සාධක සහ පසුව හඳුනාගත් ආගමික භාවිතයට සම්බන්ධ සාධක මත පදනම්ව එහි ඉතිහාසය විවිධ අවධි ඔස්සේ සලකා බැලිය හැක. කෙසේ වෙතත්, පර්වත කැටයම්වල නිශ්චිත කාලනිර්ණය තවමත් පැහැදිලිව තහවුරු කර නොමැති බැවින් ඒවා නිශ්චිත ඓතිහාසික යුගයකට අයත් බව තීරණාත්මකව ප්‍රකාශ කිරීමෙන් වැළකිය යුතුය. 2020දී පළ වූ පර්යේෂණ මගින් දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ පර්වත කැටයම් පිළිබඳ නව වාර්තා සහ විශ්ලේෂණ ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, එමගින් දානිගලේ පැරණි මානව ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ වැඩිදුර පර්යේෂණ සඳහා පදනමක් සපයා ඇත.

=== ප්‍රාග්ඓතිහාසික අවධිය ===

දානිගල කන්දේ ප්‍රාග්ඓතිහාසික මානව ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ ප්‍රධාන සාධකයක් ලෙස එහි ගුහා ආශ්‍රිතව හමුවන පර්වත කැටයම් සැලකේ. විශේෂයෙන් කන්දේ වයඹ බෑවුමේ පිහිටි [[චිත්‍ර ලෙන]] ආශ්‍රිත පර්වත පෘෂ්ඨවල විවිධ ජ්‍යාමිතික, මානවරූපී සහ සංකේතාත්මක රූප කැටයම් කර ඇති බව 2020දී ප්‍රකාශයට පත් කළ පර්යේෂණයකින් වාර්තා කර ඇත. එම පර්යේෂණයේදී කැටයම් අතර මිනිස් රූපවලට සමාන ආකෘති, ඉණිමං ආකාර රේඛා, දුනු හා ඊතල ආකාර සංකේත, ශාක හා සත්ත්ව රූප සහ විශේෂිත ජ්‍යාමිතික සංකේත හඳුනාගෙන ඇත. මෙම කැටයම්වල සමහර රටා ශ්‍රී ලංකාවේ [[දොරවක කන්ද]] සහ [[හැක්බෙලිකන්ද]] වැනි ස්ථානවල පර්වත කලාව සමඟ යම් සමානතා පෙන්වන නමුත්, දානිගල කැටයම් සමස්ත සංයෝජනය අනුව දැනට හඳුනාගෙන ඇති අනෙකුත් ශ්‍රී ලාංකික පර්වත කලාවෙන් වෙනස් බව පර්යේෂකයන් පෙන්වා දී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |display-authors=etal |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

මෙම පර්වත කැටයම් පිළිබඳ නව පර්යේෂණ 2023දී සිදු කරන ලද නැවත නිරීක්ෂණයකදී තවදුරටත් පුළුල් කර ඇත. රාජ් සෝමදේව විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද පර්යේෂණයට අනුව, දානිගල මුදුනේ පිහිටි ගල් ආවරණ දෙකක බිත්ති තුනක් පුරා එකිනෙක මත පැතිරුණු විවිධ ප්‍රමාණයේ ජ්‍යාමිතික සංකේත හා රේඛා විශාල ප්‍රමාණයක් හඳුනාගෙන ඇත. එම පර්යේෂණයේදී සංකේත සහිත බිත්තිවල [[එස්ටැම්පේජ්]] පිටපත් සකස් කර, ගල් ආවරණවල සැලසුම් සහ අවට පරිසරය ද සටහන් කර ඇත. කැටයම් අතර මිනිස් ප්‍රජනන අවයව හා ලිංගික ඉරියව් නිරූපණයට සමාන රූප මෙන්ම සත්ත්ව රූප කිහිපයක් ද ඇති බව පර්යේෂකයා සඳහන් කරයි. මෙම රූපවල අර්ථය පිළිබඳව පර්යේෂකයා ප්‍රාග්ඓතිහාසික වනාන්තරවාසී ප්‍රජාවන්ගේ ප්‍රජනන සාර්ථකත්වය හා සම්බන්ධ චාරිත්‍රානුකූල ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ උපකල්පනයක් ඉදිරිපත් කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, එය කැටයම්වල නිශ්චිත අර්ථය ලෙස නොව පර්යේෂණාත්මක අර්ථකථනයක් ලෙස සැලකිය යුතුය.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;

දානිගල කන්දේ ප්‍රාග්ඓතිහාසික භාවිතය පිළිබඳ තවත් වැදගත් සාධකයක් ලෙස පර්වතයේ මුදුනේ විශාල වශයෙන් හමුවන [[ක්වාර්ට්ස්]] ගල් කැබලි සහ ඒවා අතර හඳුනාගත් ගල් මධ්‍යක හා කැබලි දැක්විය හැකිය. 2025 පර්යේෂණයට අනුව, මෙම සාධක මගින් ගල් මෙවලම් නිෂ්පාදනය සිදු වූ බවට සාධක ලැබෙන අතර, එම මෙවලම් පර්වත කැටයම් කිරීම සඳහාද භාවිත වූවා විය හැකි බව යෝජනා කර ඇත. විශාල ක්වාර්ට්ස් කැබලි ප්‍රමාණයක් ස්ථානයේ ඉතිරිව තිබීම, එම ගල් සම්පත දිගු කාලයක් තිස්සේ භාවිත කර ඇති බවට සාධකයක් ලෙස පර්යේෂකයා සලකයි. තවද, එම සාධක කිහිප පරම්පරාවකට අයත් ප්‍රාග්ඓතිහාසික ප්‍රජාවන් විසින් ස්ථානය නැවත නැවත භාවිත කළ හැකි බවට යෝජනා කිරීමට හේතු වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;

2020දී සිදු කළ මූලික පර්යේෂණයේදී දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ පර්වත කැටයම් ප්‍රථම වරට විස්තරාත්මකව වාර්තා කරනු ලැබූ අතර, ඒවායේ සංකේත සමහරක් ඉන්දියාවේ කර්ණාටක ප්‍රාන්තයේ [[එඩක්කල් ගුහා]]වල පර්වත කැටයම් සමඟ සමානකම් දක්වන බව පර්යේෂකයන් පෙන්වා දී ඇත. දානිගලේ සංකේත සම්පූර්ණයෙන් විකේතනය කර හෝ එකම රූප සංයෝජනයක් ලෙස ප්‍රතිනිර්මාණය කර නොමැති බවද එම අධ්‍යයනය සඳහන් කරයි. එබැවින් ඒවාට නිශ්චිත සංකේතාත්මක හෝ ආගමික අර්ථයක් ආරෝපණය කිරීම තවදුරටත් පර්යේෂණ අවශ්‍ය වන කරුණකි.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |display-authors=etal |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

දානිගලේ පර්වත කලාවේ නිශ්චිත කාලය තවමත් විද්‍යාත්මකව තහවුරු කර නොමැත. 2025දී ඉදිරිපත් කළ පර්යේෂණය මගින් මෙම කැටයම් ප්‍රාග්ඓතිහාසික පර්වත කලාවක් ලෙස සලකා ඇති නමුත්, ඒවායේ නිශ්චිත කාලනිර්ණය සඳහා ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සිදු කර පාරිසරික සාම්පල ලබාගෙන විද්‍යාත්මක කාලනිර්ණ ක්‍රම භාවිත කිරීම අවශ්‍ය බව සඳහන් කර ඇත. ඒ අනුව දානිගලේ පර්වත කැටයම් නිශ්චිත වර්ෂයකට හෝ නිශ්චිත ප්‍රාග්ඓතිහාසික සංස්කෘතික අවධියකට අයත් බව දැනට තීරණාත්මකව ප්‍රකාශ කළ නොහැක.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>nzx6o4mvr713gt1dh0vpo4p9jx4dkdr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799631</id>
      <parentid>799628</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:43:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* ඉතිහාසය */</comment>
      <origin>799631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25190" sha1="ox5o4vhgxo4vsrplv0bqc8xuc2l3s8b" xml:space="preserve">{{Infobox ancient site
 |name = දානිගල පුරාවිද්‍යා ස්ථානය
 |alternate_name = දානිගල කන්ද, දානිගල වෘත්තාකාර පර්වතය, කන්දේගම පර්වතය
 |image = 
 |image_size = 250px
 |alt = 
 |caption = 
 |map_type = ශ්‍රී ලංකාව
 |relief = yes
 |map_alt = 
 |coordinates = {{coord|7|41|0.44|N|081|12|45.66|E|display=inline,title}}
 |location = [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]], [[උතුරු මැද පළාත]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
 |region = 
 |type = පුරාණ ගුහා සහ පර්වත කැටයම් සහිත පුරාවිද්‍යාත්මක හා භූ විද්‍යාත්මක ස්ථානය
 |part_of = 
 |length = 
 |width = 
 |area = 
 |height = මීටර් 280 ක් පමණ
 |builder = 
 |material = ස්වාභාවික පර්වතය
 |built = 
 |abandoned = 
 |epochs = ප්‍රාග්ඓතිහාසික හා අනුරාධපුර යුගය 
 |cultures = 
 |dependency_of = 
 |occupants = 
 |event = 
 |excavations = 
 |archaeologists = 
 |condition = 
 |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]
 |management = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]
 |public_access = හැක
 |website =
 |notes = 
 |designation1 = APMSL 
 |designation1_offname = 
 |designation1_date = 
 |designation1_number = 
 |designation1_criteria = 
 |designation1_type = 
}}

'''දානිගල කන්ද''' ('''Danigala Circular Rock''') ශ්‍රී ලංකාවේ [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය|පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයේ]] [[කන්දේගම]] ප්‍රදේශය ආශ්‍රිතව පිහිටි සුවිශේෂී භූ විද්‍යාත්මක හා පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයකි. ගුවනින් බැලූ විට අර්ධ වෘත්තාකාර ස්වරූපයක් පෙන්වන මෙම පර්වතය දිගුකාලීන භූ විද්‍යාත්මක ක්‍රියාවලීන් හා ඛාදනය හේතුවෙන් වර්තමාන ස්වරූපයට පත්ව ඇති අතර, එය ප්‍රාග්කේම්බ්‍රියානු යුගය දක්වා දිවෙන භූ විද්‍යාත්මක පසුබිමක් සහිත ප්‍රදේශයක පිහිටා ඇත. පුරාවිද්‍යාව, භූ විද්‍යාව, ජෛව විවිධත්වය සහ තාරකා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන යන විවිධ ක්ෂේත්‍ර සඳහා දානිගල ප්‍රදේශය වැදගත් බව පර්යේෂණවල සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020JEA&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sumanarathna |first1=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Kennedy |first3=Jason |last4=Taylor |first4=Bernie |last5=Hornoiu |first5=Iasmina |last6=Bandara |first6=Arana |title=Danigala Alien Mountain and Petroglyphs: A Multidisciplinary Investigation into Astrotourism, Geotourism, and Archeological Significance – Unlocking Sustainable Development Opportunities in Sri Lanka |journal=Journal of Eco Astronomy |volume=1 |issue=1 |year=2020 |doi=10.63119/JEA11.2020}}&lt;/ref&gt;

දානිගල කන්ද හා අවට ප්‍රදේශයෙන් පුරාණ මානව වාසස්ථාන හා ආගමික ක්‍රියාකාරකම් සම්බන්ධ සාධක හමුවේ. මෙහි ගුහා කිහිපයක [[බ්‍රාහ්මී]] අක්ෂරවලින් ලියන ලද ශිලා ලේඛන දක්නට ලැබෙන අතර, එවැනි ලේඛන මගින් ගුහා සංඝයා වෙත පූජා කළ දායකයන් පිළිබඳ තොරතුරු ලබාගත හැකිය. කන්දේගම ප්‍රදේශයේ පුරාණ ආරාමික භාවිතය සම්බන්ධ සාධක අතර ශිලා ලේඛන සහ ගුහා විශේෂ වැදගත්කමක් දරන අතර, එක් ශිලා ලේඛනයක [[සද්ධාතිස්ස රජ]]ු සහ ඔහුගේ පුත්‍රයා පිළිබඳ සඳහනක් ඇති බව වාර්තා වේ.

දානිගල කන්දේ වයඹ බෑවුමේ පිහිටි '''චිත්‍ර ලෙන''' ආශ්‍රිතව පර්වත සිතුවම් සහ කැටයම් දක්නට ලැබේ. 2020 ජූලි 28 දින සිදු කළ පර්යේෂණයකදී මීට පෙර වාර්තා නොවූ සංකේත සහිත පර්වත කැටයම් හඳුනාගෙන ඇති අතර, ඒවායේ ජ්‍යාමිතික හා මානවරූපී සංකේත ඇතුළු විවිධ රූප දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020JEA&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sumanarathna |first1=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=Geeth |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt; පර්යේෂකයන් විසින් මෙම කැටයම්වල ස්වභාවය හා කාලනිර්ණය පිළිබඳ වැඩිදුර අධ්‍යයනය අවශ්‍ය බව පෙන්වා දී ඇති අතර 2025දී මහාචාර්ය [[රාජ් සෝමදේව]] විසින් ඉදිරිපත් කළ පර්යේෂණයකින්ද දානිගලේ ගුහා දෙකක පර්වත සිතුවම් පිළිබඳ නව නිරීක්ෂණ වාර්තා කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020&quot;/&gt;
== ඉතිහාසය ==
දානිගල කන්ද ආශ්‍රිත මානව ක්‍රියාකාරකම්වල ඉතිහාසය දිගු කාල පරාසයක් ආවරණය කරන අතර, එහි ගුහා හා පර්වත ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මගින් ප්‍රදේශයේ පැරණි මානව භාවිතය පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ. විශේෂයෙන් දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ හමුවන පර්වත කැටයම්, ගුහා ආශ්‍රිත සාධක සහ පසුව හඳුනාගත් ආගමික භාවිතයට සම්බන්ධ සාධක මත පදනම්ව එහි ඉතිහාසය විවිධ අවධි ඔස්සේ සලකා බැලිය හැක. කෙසේ වෙතත්, පර්වත කැටයම්වල නිශ්චිත කාලනිර්ණය තවමත් පැහැදිලිව තහවුරු කර නොමැති බැවින් ඒවා නිශ්චිත ඓතිහාසික යුගයකට අයත් බව තීරණාත්මකව ප්‍රකාශ කිරීමෙන් වැළකිය යුතුය. 2020දී පළ වූ පර්යේෂණ මගින් දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ පර්වත කැටයම් පිළිබඳ නව වාර්තා සහ විශ්ලේෂණ ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, එමගින් දානිගලේ පැරණි මානව ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ වැඩිදුර පර්යේෂණ සඳහා පදනමක් සපයා ඇත.

=== ප්‍රාග්ඓතිහාසික අවධිය ===

දානිගල කන්දේ ප්‍රාග්ඓතිහාසික මානව ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ ප්‍රධාන සාධකයක් ලෙස එහි ගුහා ආශ්‍රිතව හමුවන පර්වත කැටයම් සැලකේ. විශේෂයෙන් කන්දේ වයඹ බෑවුමේ පිහිටි [[චිත්‍ර ලෙන]] ආශ්‍රිත පර්වත පෘෂ්ඨවල විවිධ ජ්‍යාමිතික, මානවරූපී සහ සංකේතාත්මක රූප කැටයම් කර ඇති බව 2020දී ප්‍රකාශයට පත් කළ පර්යේෂණයකින් වාර්තා කර ඇත. එම පර්යේෂණයේදී කැටයම් අතර මිනිස් රූපවලට සමාන ආකෘති, ඉණිමං ආකාර රේඛා, දුනු හා ඊතල ආකාර සංකේත, ශාක හා සත්ත්ව රූප සහ විශේෂිත ජ්‍යාමිතික සංකේත හඳුනාගෙන ඇත. මෙම කැටයම්වල සමහර රටා ශ්‍රී ලංකාවේ [[දොරවක කන්ද]] සහ [[හැක්බෙලිකන්ද]] වැනි ස්ථානවල පර්වත කලාව සමඟ යම් සමානතා පෙන්වන නමුත්, දානිගල කැටයම් සමස්ත සංයෝජනය අනුව දැනට හඳුනාගෙන ඇති අනෙකුත් ශ්‍රී ලාංකික පර්වත කලාවෙන් වෙනස් බව පර්යේෂකයන් පෙන්වා දී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |display-authors=etal |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

මෙම පර්වත කැටයම් පිළිබඳ නව පර්යේෂණ 2023දී සිදු කරන ලද නැවත නිරීක්ෂණයකදී තවදුරටත් පුළුල් කර ඇත. රාජ් සෝමදේව විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද පර්යේෂණයට අනුව, දානිගල මුදුනේ පිහිටි ගල් ආවරණ දෙකක බිත්ති තුනක් පුරා එකිනෙක මත පැතිරුණු විවිධ ප්‍රමාණයේ ජ්‍යාමිතික සංකේත හා රේඛා විශාල ප්‍රමාණයක් හඳුනාගෙන ඇත. එම පර්යේෂණයේදී සංකේත සහිත බිත්තිවල [[එස්ටැම්පේජ්]] පිටපත් සකස් කර, ගල් ආවරණවල සැලසුම් සහ අවට පරිසරය ද සටහන් කර ඇත. කැටයම් අතර මිනිස් ප්‍රජනන අවයව හා ලිංගික ඉරියව් නිරූපණයට සමාන රූප මෙන්ම සත්ත්ව රූප කිහිපයක් ද ඇති බව පර්යේෂකයා සඳහන් කරයි. මෙම රූපවල අර්ථය පිළිබඳව පර්යේෂකයා ප්‍රාග්ඓතිහාසික වනාන්තරවාසී ප්‍රජාවන්ගේ ප්‍රජනන සාර්ථකත්වය හා සම්බන්ධ චාරිත්‍රානුකූල ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ උපකල්පනයක් ඉදිරිපත් කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, එය කැටයම්වල නිශ්චිත අර්ථය ලෙස නොව පර්යේෂණාත්මක අර්ථකථනයක් ලෙස සැලකිය යුතුය.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;

දානිගල කන්දේ ප්‍රාග්ඓතිහාසික භාවිතය පිළිබඳ තවත් වැදගත් සාධකයක් ලෙස පර්වතයේ මුදුනේ විශාල වශයෙන් හමුවන [[ක්වාර්ට්ස්]] ගල් කැබලි සහ ඒවා අතර හඳුනාගත් ගල් මධ්‍යක හා කැබලි දැක්විය හැකිය. 2025 පර්යේෂණයට අනුව, මෙම සාධක මගින් ගල් මෙවලම් නිෂ්පාදනය සිදු වූ බවට සාධක ලැබෙන අතර, එම මෙවලම් පර්වත කැටයම් කිරීම සඳහාද භාවිත වූවා විය හැකි බව යෝජනා කර ඇත. විශාල ක්වාර්ට්ස් කැබලි ප්‍රමාණයක් ස්ථානයේ ඉතිරිව තිබීම, එම ගල් සම්පත දිගු කාලයක් තිස්සේ භාවිත කර ඇති බවට සාධකයක් ලෙස පර්යේෂකයා සලකයි. තවද, එම සාධක කිහිප පරම්පරාවකට අයත් ප්‍රාග්ඓතිහාසික ප්‍රජාවන් විසින් ස්ථානය නැවත නැවත භාවිත කළ හැකි බවට යෝජනා කිරීමට හේතු වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;

2020දී සිදු කළ මූලික පර්යේෂණයේදී දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ පර්වත කැටයම් ප්‍රථම වරට විස්තරාත්මකව වාර්තා කරනු ලැබූ අතර, ඒවායේ සංකේත සමහරක් ඉන්දියාවේ කර්ණාටක ප්‍රාන්තයේ [[එඩක්කල් ගුහා]]වල පර්වත කැටයම් සමඟ සමානකම් දක්වන බව පර්යේෂකයන් පෙන්වා දී ඇත. දානිගලේ සංකේත සම්පූර්ණයෙන් විකේතනය කර හෝ එකම රූප සංයෝජනයක් ලෙස ප්‍රතිනිර්මාණය කර නොමැති බවද එම අධ්‍යයනය සඳහන් කරයි. එබැවින් ඒවාට නිශ්චිත සංකේතාත්මක හෝ ආගමික අර්ථයක් ආරෝපණය කිරීම තවදුරටත් පර්යේෂණ අවශ්‍ය වන කරුණකි.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |display-authors=etal |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

දානිගලේ පර්වත කලාවේ නිශ්චිත කාලය තවමත් විද්‍යාත්මකව තහවුරු කර නොමැත. 2025දී ඉදිරිපත් කළ පර්යේෂණය මගින් මෙම කැටයම් ප්‍රාග්ඓතිහාසික පර්වත කලාවක් ලෙස සලකා ඇති නමුත්, ඒවායේ නිශ්චිත කාලනිර්ණය සඳහා ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සිදු කර පාරිසරික සාම්පල ලබාගෙන විද්‍යාත්මක කාලනිර්ණ ක්‍රම භාවිත කිරීම අවශ්‍ය බව සඳහන් කර ඇත. ඒ අනුව දානිගලේ පර්වත කැටයම් නිශ්චිත වර්ෂයකට හෝ නිශ්චිත ප්‍රාග්ඓතිහාසික සංස්කෘතික අවධියකට අයත් බව දැනට තීරණාත්මකව ප්‍රකාශ කළ නොහැක.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;
=== මුල් ඓතිහාසික අවධිය ===

දානිගල කන්ද පාමුල පිහිටි කන්දේගම කන්ද ලෙන් විහාරය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මගින් මෙම ප්‍රදේශය මුල් ඓතිහාසික යුගයේදී ආගමික හා ආරාමික කටයුතු සඳහා භාවිත වූ බව පෙනේ. විශේෂයෙන් ගුහා මුදුන්වල ඇති ජලය ගලායාම වැළැක්වීම සඳහා සකස් කළ [[කටාරම්]] සහ ඒවාට පහළින් කොටා ඇති මුල් බ්‍රාහ්මී ශිලා ලේඛන මෙම භාවිතයට වැදගත් සාධක වේ. කන්දේගම කන්දේ ඇති එක් ලිපියක් “පරුමක දිගතිස පුත පරුමක ගුතස ලෙනෙ” යනුවෙන් කියවා ඇති අතර, එහි අර්ථය “පරුමක දිගතිස්සගේ පුත් පරුමක ගුත්තගේ ගුහාව” ලෙස දක්වා ඇත. එම ලිපිය මුල් බ්‍රාහ්මී ලිපි සම්ප්‍රදායට අයත් බව හඳුනාගෙන ඇති අතර, එමගින් කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත ගුහා මුල් ඓතිහාසික සමයේදී භික්ෂූන්ගේ වාසය සඳහා පරිත්‍යාග කර තිබූ බවට සාධක ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ ඇති ගුහා ලිපිවලින් ගුහා “අතීත හා අනාගත සතර දිසාවේ සංඝයා” වෙත පූජා කිරීම පිළිබඳ තොරතුරු ද හමුවේ. එම ලිපිවල දායකයන් ලෙස පරුමකවරුන්, ගම් ප්‍රධානීන් සහ වෙනත් ප්‍රභූ පුද්ගලයන්ගේ නම් සඳහන් වන අතර, එමගින් මෙම ප්‍රදේශයේ ගුහා ආශ්‍රිත ආරාමික භාවිතය සංවිධානාත්මක ස්වරූපයකින් පැවති බව පෙනේ. මෙවැනි ගුහා පූජා කිරීමේ ලිපි මුල් බ්‍රාහ්මී ලිපි සම්ප්‍රදායේ වැදගත් ලක්ෂණයක් වන අතර, ඒවා මගින් මුල් ඓතිහාසික සමයේ බෞද්ධ සංඝයා සහ දායක ප්‍රජාව අතර පැවති සම්බන්ධතාව පිළිබඳද තොරතුරු ලබාගත හැකිය.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 |pages=23–24}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත ශිලා ලේඛන අතර C289 ලෙස හඳුන්වා ඇති ලිපිය ද වැදගත් වේ. එහි “තිස අයහ පුත මහා අයහ ...” යන පාඨය ඇතුළත් වන අතර, “මහා” නම් කුමරෙකුට සහ ඔහු හා සම්බන්ධ ගම් ප්‍රධානීන්ට අදාළ තොරතුරු එහි සඳහන් වේ. එම ලිපියෙහි ගුහාවක් සංඝයාට පූජා කිරීම පිළිබඳ සඳහනක් දක්නට ලැබෙන අතර, එමගින් කන්දේගම කන්දේ ආරාමික පරිසරයට ප්‍රාදේශීය පරිපාලන හා ප්‍රභූ පන්තියේ පුද්ගලයන් සම්බන්ධ වී සිටි බවට සාධක ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Manthilake |first=H. |title=The “Devanapiya” Kings as Traced from Lithic ‘Brahmi’ Inscriptions of Sri Lanka |booktitle=Proceedings of the 2nd International Conference on Archaeology, History and Heritage |year=2021 |volume=2 |issue=1}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ මෙම ලිපි මගින් පෙනී යන්නේ මුල් ඓතිහාසික සමයේදී දානිගල අවට ප්‍රදේශය හුදෙක් ස්වාභාවික ගුහා සහිත පර්වතයක් නොව, භික්ෂූන්ගේ වාසය හා ආගමික කටයුතු සඳහා භාවිත වූ ආරාමික පරිසරයක් බවයි. ගුහා පූජා කළ දායකයන්ගේ නම් සහ ඔවුන්ගේ සමාජ තත්ත්වයන් පිළිබඳ තොරතුරු ද මෙම ලිපිවලින් හෙළි වන බැවින්, ඒවා එම යුගයේ ආගමික ආයතන, ප්‍රාදේශීය ප්‍රභූවරුන් සහ ගම් මට්ටමේ සමාජය අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීමටද වැදගත් මූලාශ්‍ර වේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 |pages=23–24}}&lt;/ref&gt;

==== ශිලා ලේඛන ====

{{Blockquote
|text=
'''
*පෙළ

''පරුමක දිගතිස පුත පරුමක ගුතස ලෙනෙ''

*අන්තර්ගතය

“පරුමක දිගතිස්සගේ පුත් පරුමක ගුත්තගේ ගුහාවයි.”
'''

&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|
'''හැඳින්වීමේ නාමය''': කන්දේගම කන්ද මුල් බ්‍රාහ්මී ගුහා ලිපිය&lt;br&gt;
'''කාලය''': මුල් ඓතිහාසික අවධිය&lt;br&gt;
'''අක්ෂර''': [[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|මුල් බ්‍රාහ්මී]]&lt;br&gt;
'''භාෂාව''': පැරණි සිංහල/ප්‍රාකෘත
}}}}&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|
(උපුටාගැනීම: Senarat Paranavitana, ''Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions'', 1970, pp. 23–24)
}}}}
}}</text>
      <sha1>ox5o4vhgxo4vsrplv0bqc8xuc2l3s8b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799632</id>
      <parentid>799631</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:45:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* ඉතිහාසය */</comment>
      <origin>799632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30264" sha1="f7n0fbmjnpqunf6qtys4bvmpngenbuj" xml:space="preserve">{{Infobox ancient site
 |name = දානිගල පුරාවිද්‍යා ස්ථානය
 |alternate_name = දානිගල කන්ද, දානිගල වෘත්තාකාර පර්වතය, කන්දේගම පර්වතය
 |image = 
 |image_size = 250px
 |alt = 
 |caption = 
 |map_type = ශ්‍රී ලංකාව
 |relief = yes
 |map_alt = 
 |coordinates = {{coord|7|41|0.44|N|081|12|45.66|E|display=inline,title}}
 |location = [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]], [[උතුරු මැද පළාත]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
 |region = 
 |type = පුරාණ ගුහා සහ පර්වත කැටයම් සහිත පුරාවිද්‍යාත්මක හා භූ විද්‍යාත්මක ස්ථානය
 |part_of = 
 |length = 
 |width = 
 |area = 
 |height = මීටර් 280 ක් පමණ
 |builder = 
 |material = ස්වාභාවික පර්වතය
 |built = 
 |abandoned = 
 |epochs = ප්‍රාග්ඓතිහාසික හා අනුරාධපුර යුගය 
 |cultures = 
 |dependency_of = 
 |occupants = 
 |event = 
 |excavations = 
 |archaeologists = 
 |condition = 
 |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]
 |management = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]
 |public_access = හැක
 |website =
 |notes = 
 |designation1 = APMSL 
 |designation1_offname = 
 |designation1_date = 
 |designation1_number = 
 |designation1_criteria = 
 |designation1_type = 
}}

'''දානිගල කන්ද''' ('''Danigala Circular Rock''') ශ්‍රී ලංකාවේ [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය|පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයේ]] [[කන්දේගම]] ප්‍රදේශය ආශ්‍රිතව පිහිටි සුවිශේෂී භූ විද්‍යාත්මක හා පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයකි. ගුවනින් බැලූ විට අර්ධ වෘත්තාකාර ස්වරූපයක් පෙන්වන මෙම පර්වතය දිගුකාලීන භූ විද්‍යාත්මක ක්‍රියාවලීන් හා ඛාදනය හේතුවෙන් වර්තමාන ස්වරූපයට පත්ව ඇති අතර, එය ප්‍රාග්කේම්බ්‍රියානු යුගය දක්වා දිවෙන භූ විද්‍යාත්මක පසුබිමක් සහිත ප්‍රදේශයක පිහිටා ඇත. පුරාවිද්‍යාව, භූ විද්‍යාව, ජෛව විවිධත්වය සහ තාරකා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන යන විවිධ ක්ෂේත්‍ර සඳහා දානිගල ප්‍රදේශය වැදගත් බව පර්යේෂණවල සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020JEA&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sumanarathna |first1=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Kennedy |first3=Jason |last4=Taylor |first4=Bernie |last5=Hornoiu |first5=Iasmina |last6=Bandara |first6=Arana |title=Danigala Alien Mountain and Petroglyphs: A Multidisciplinary Investigation into Astrotourism, Geotourism, and Archeological Significance – Unlocking Sustainable Development Opportunities in Sri Lanka |journal=Journal of Eco Astronomy |volume=1 |issue=1 |year=2020 |doi=10.63119/JEA11.2020}}&lt;/ref&gt;

දානිගල කන්ද හා අවට ප්‍රදේශයෙන් පුරාණ මානව වාසස්ථාන හා ආගමික ක්‍රියාකාරකම් සම්බන්ධ සාධක හමුවේ. මෙහි ගුහා කිහිපයක [[බ්‍රාහ්මී]] අක්ෂරවලින් ලියන ලද ශිලා ලේඛන දක්නට ලැබෙන අතර, එවැනි ලේඛන මගින් ගුහා සංඝයා වෙත පූජා කළ දායකයන් පිළිබඳ තොරතුරු ලබාගත හැකිය. කන්දේගම ප්‍රදේශයේ පුරාණ ආරාමික භාවිතය සම්බන්ධ සාධක අතර ශිලා ලේඛන සහ ගුහා විශේෂ වැදගත්කමක් දරන අතර, එක් ශිලා ලේඛනයක [[සද්ධාතිස්ස රජ]]ු සහ ඔහුගේ පුත්‍රයා පිළිබඳ සඳහනක් ඇති බව වාර්තා වේ.

දානිගල කන්දේ වයඹ බෑවුමේ පිහිටි '''චිත්‍ර ලෙන''' ආශ්‍රිතව පර්වත සිතුවම් සහ කැටයම් දක්නට ලැබේ. 2020 ජූලි 28 දින සිදු කළ පර්යේෂණයකදී මීට පෙර වාර්තා නොවූ සංකේත සහිත පර්වත කැටයම් හඳුනාගෙන ඇති අතර, ඒවායේ ජ්‍යාමිතික හා මානවරූපී සංකේත ඇතුළු විවිධ රූප දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020JEA&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sumanarathna |first1=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=Geeth |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt; පර්යේෂකයන් විසින් මෙම කැටයම්වල ස්වභාවය හා කාලනිර්ණය පිළිබඳ වැඩිදුර අධ්‍යයනය අවශ්‍ය බව පෙන්වා දී ඇති අතර 2025දී මහාචාර්ය [[රාජ් සෝමදේව]] විසින් ඉදිරිපත් කළ පර්යේෂණයකින්ද දානිගලේ ගුහා දෙකක පර්වත සිතුවම් පිළිබඳ නව නිරීක්ෂණ වාර්තා කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020&quot;/&gt;
== ඉතිහාසය ==
දානිගල කන්ද ආශ්‍රිත මානව ක්‍රියාකාරකම්වල ඉතිහාසය දිගු කාල පරාසයක් ආවරණය කරන අතර, එහි ගුහා හා පර්වත ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මගින් ප්‍රදේශයේ පැරණි මානව භාවිතය පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ. විශේෂයෙන් දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ හමුවන පර්වත කැටයම්, ගුහා ආශ්‍රිත සාධක සහ පසුව හඳුනාගත් ආගමික භාවිතයට සම්බන්ධ සාධක මත පදනම්ව එහි ඉතිහාසය විවිධ අවධි ඔස්සේ සලකා බැලිය හැක. කෙසේ වෙතත්, පර්වත කැටයම්වල නිශ්චිත කාලනිර්ණය තවමත් පැහැදිලිව තහවුරු කර නොමැති බැවින් ඒවා නිශ්චිත ඓතිහාසික යුගයකට අයත් බව තීරණාත්මකව ප්‍රකාශ කිරීමෙන් වැළකිය යුතුය. 2020දී පළ වූ පර්යේෂණ මගින් දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ පර්වත කැටයම් පිළිබඳ නව වාර්තා සහ විශ්ලේෂණ ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, එමගින් දානිගලේ පැරණි මානව ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ වැඩිදුර පර්යේෂණ සඳහා පදනමක් සපයා ඇත.

=== ප්‍රාග්ඓතිහාසික අවධිය ===

දානිගල කන්දේ ප්‍රාග්ඓතිහාසික මානව ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ ප්‍රධාන සාධකයක් ලෙස එහි ගුහා ආශ්‍රිතව හමුවන පර්වත කැටයම් සැලකේ. විශේෂයෙන් කන්දේ වයඹ බෑවුමේ පිහිටි [[චිත්‍ර ලෙන]] ආශ්‍රිත පර්වත පෘෂ්ඨවල විවිධ ජ්‍යාමිතික, මානවරූපී සහ සංකේතාත්මක රූප කැටයම් කර ඇති බව 2020දී ප්‍රකාශයට පත් කළ පර්යේෂණයකින් වාර්තා කර ඇත. එම පර්යේෂණයේදී කැටයම් අතර මිනිස් රූපවලට සමාන ආකෘති, ඉණිමං ආකාර රේඛා, දුනු හා ඊතල ආකාර සංකේත, ශාක හා සත්ත්ව රූප සහ විශේෂිත ජ්‍යාමිතික සංකේත හඳුනාගෙන ඇත. මෙම කැටයම්වල සමහර රටා ශ්‍රී ලංකාවේ [[දොරවක කන්ද]] සහ [[හැක්බෙලිකන්ද]] වැනි ස්ථානවල පර්වත කලාව සමඟ යම් සමානතා පෙන්වන නමුත්, දානිගල කැටයම් සමස්ත සංයෝජනය අනුව දැනට හඳුනාගෙන ඇති අනෙකුත් ශ්‍රී ලාංකික පර්වත කලාවෙන් වෙනස් බව පර්යේෂකයන් පෙන්වා දී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |display-authors=etal |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

මෙම පර්වත කැටයම් පිළිබඳ නව පර්යේෂණ 2023දී සිදු කරන ලද නැවත නිරීක්ෂණයකදී තවදුරටත් පුළුල් කර ඇත. රාජ් සෝමදේව විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද පර්යේෂණයට අනුව, දානිගල මුදුනේ පිහිටි ගල් ආවරණ දෙකක බිත්ති තුනක් පුරා එකිනෙක මත පැතිරුණු විවිධ ප්‍රමාණයේ ජ්‍යාමිතික සංකේත හා රේඛා විශාල ප්‍රමාණයක් හඳුනාගෙන ඇත. එම පර්යේෂණයේදී සංකේත සහිත බිත්තිවල [[එස්ටැම්පේජ්]] පිටපත් සකස් කර, ගල් ආවරණවල සැලසුම් සහ අවට පරිසරය ද සටහන් කර ඇත. කැටයම් අතර මිනිස් ප්‍රජනන අවයව හා ලිංගික ඉරියව් නිරූපණයට සමාන රූප මෙන්ම සත්ත්ව රූප කිහිපයක් ද ඇති බව පර්යේෂකයා සඳහන් කරයි. මෙම රූපවල අර්ථය පිළිබඳව පර්යේෂකයා ප්‍රාග්ඓතිහාසික වනාන්තරවාසී ප්‍රජාවන්ගේ ප්‍රජනන සාර්ථකත්වය හා සම්බන්ධ චාරිත්‍රානුකූල ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ උපකල්පනයක් ඉදිරිපත් කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, එය කැටයම්වල නිශ්චිත අර්ථය ලෙස නොව පර්යේෂණාත්මක අර්ථකථනයක් ලෙස සැලකිය යුතුය.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;

දානිගල කන්දේ ප්‍රාග්ඓතිහාසික භාවිතය පිළිබඳ තවත් වැදගත් සාධකයක් ලෙස පර්වතයේ මුදුනේ විශාල වශයෙන් හමුවන [[ක්වාර්ට්ස්]] ගල් කැබලි සහ ඒවා අතර හඳුනාගත් ගල් මධ්‍යක හා කැබලි දැක්විය හැකිය. 2025 පර්යේෂණයට අනුව, මෙම සාධක මගින් ගල් මෙවලම් නිෂ්පාදනය සිදු වූ බවට සාධක ලැබෙන අතර, එම මෙවලම් පර්වත කැටයම් කිරීම සඳහාද භාවිත වූවා විය හැකි බව යෝජනා කර ඇත. විශාල ක්වාර්ට්ස් කැබලි ප්‍රමාණයක් ස්ථානයේ ඉතිරිව තිබීම, එම ගල් සම්පත දිගු කාලයක් තිස්සේ භාවිත කර ඇති බවට සාධකයක් ලෙස පර්යේෂකයා සලකයි. තවද, එම සාධක කිහිප පරම්පරාවකට අයත් ප්‍රාග්ඓතිහාසික ප්‍රජාවන් විසින් ස්ථානය නැවත නැවත භාවිත කළ හැකි බවට යෝජනා කිරීමට හේතු වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;

2020දී සිදු කළ මූලික පර්යේෂණයේදී දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ පර්වත කැටයම් ප්‍රථම වරට විස්තරාත්මකව වාර්තා කරනු ලැබූ අතර, ඒවායේ සංකේත සමහරක් ඉන්දියාවේ කර්ණාටක ප්‍රාන්තයේ [[එඩක්කල් ගුහා]]වල පර්වත කැටයම් සමඟ සමානකම් දක්වන බව පර්යේෂකයන් පෙන්වා දී ඇත. දානිගලේ සංකේත සම්පූර්ණයෙන් විකේතනය කර හෝ එකම රූප සංයෝජනයක් ලෙස ප්‍රතිනිර්මාණය කර නොමැති බවද එම අධ්‍යයනය සඳහන් කරයි. එබැවින් ඒවාට නිශ්චිත සංකේතාත්මක හෝ ආගමික අර්ථයක් ආරෝපණය කිරීම තවදුරටත් පර්යේෂණ අවශ්‍ය වන කරුණකි.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |display-authors=etal |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

දානිගලේ පර්වත කලාවේ නිශ්චිත කාලය තවමත් විද්‍යාත්මකව තහවුරු කර නොමැත. 2025දී ඉදිරිපත් කළ පර්යේෂණය මගින් මෙම කැටයම් ප්‍රාග්ඓතිහාසික පර්වත කලාවක් ලෙස සලකා ඇති නමුත්, ඒවායේ නිශ්චිත කාලනිර්ණය සඳහා ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සිදු කර පාරිසරික සාම්පල ලබාගෙන විද්‍යාත්මක කාලනිර්ණ ක්‍රම භාවිත කිරීම අවශ්‍ය බව සඳහන් කර ඇත. ඒ අනුව දානිගලේ පර්වත කැටයම් නිශ්චිත වර්ෂයකට හෝ නිශ්චිත ප්‍රාග්ඓතිහාසික සංස්කෘතික අවධියකට අයත් බව දැනට තීරණාත්මකව ප්‍රකාශ කළ නොහැක.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;
=== මුල් ඓතිහාසික අවධිය ===

දානිගල කන්ද පාමුල පිහිටි කන්දේගම කන්ද ලෙන් විහාරය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මගින් මෙම ප්‍රදේශය මුල් ඓතිහාසික යුගයේදී ආගමික හා ආරාමික කටයුතු සඳහා භාවිත වූ බව පෙනේ. විශේෂයෙන් ගුහා මුදුන්වල ඇති ජලය ගලායාම වැළැක්වීම සඳහා සකස් කළ [[කටාරම්]] සහ ඒවාට පහළින් කොටා ඇති මුල් බ්‍රාහ්මී ශිලා ලේඛන මෙම භාවිතයට වැදගත් සාධක වේ. කන්දේගම කන්දේ ඇති එක් ලිපියක් “පරුමක දිගතිස පුත පරුමක ගුතස ලෙනෙ” යනුවෙන් කියවා ඇති අතර, එහි අර්ථය “පරුමක දිගතිස්සගේ පුත් පරුමක ගුත්තගේ ගුහාව” ලෙස දක්වා ඇත. එම ලිපිය මුල් බ්‍රාහ්මී ලිපි සම්ප්‍රදායට අයත් බව හඳුනාගෙන ඇති අතර, එමගින් කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත ගුහා මුල් ඓතිහාසික සමයේදී භික්ෂූන්ගේ වාසය සඳහා පරිත්‍යාග කර තිබූ බවට සාධක ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ ඇති ගුහා ලිපිවලින් ගුහා “අතීත හා අනාගත සතර දිසාවේ සංඝයා” වෙත පූජා කිරීම පිළිබඳ තොරතුරු ද හමුවේ. එම ලිපිවල දායකයන් ලෙස පරුමකවරුන්, ගම් ප්‍රධානීන් සහ වෙනත් ප්‍රභූ පුද්ගලයන්ගේ නම් සඳහන් වන අතර, එමගින් මෙම ප්‍රදේශයේ ගුහා ආශ්‍රිත ආරාමික භාවිතය සංවිධානාත්මක ස්වරූපයකින් පැවති බව පෙනේ. මෙවැනි ගුහා පූජා කිරීමේ ලිපි මුල් බ්‍රාහ්මී ලිපි සම්ප්‍රදායේ වැදගත් ලක්ෂණයක් වන අතර, ඒවා මගින් මුල් ඓතිහාසික සමයේ බෞද්ධ සංඝයා සහ දායක ප්‍රජාව අතර පැවති සම්බන්ධතාව පිළිබඳද තොරතුරු ලබාගත හැකිය.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 |pages=23–24}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත ශිලා ලේඛන අතර C289 ලෙස හඳුන්වා ඇති ලිපිය ද වැදගත් වේ. එහි “තිස අයහ පුත මහා අයහ ...” යන පාඨය ඇතුළත් වන අතර, “මහා” නම් කුමරෙකුට සහ ඔහු හා සම්බන්ධ ගම් ප්‍රධානීන්ට අදාළ තොරතුරු එහි සඳහන් වේ. එම ලිපියෙහි ගුහාවක් සංඝයාට පූජා කිරීම පිළිබඳ සඳහනක් දක්නට ලැබෙන අතර, එමගින් කන්දේගම කන්දේ ආරාමික පරිසරයට ප්‍රාදේශීය පරිපාලන හා ප්‍රභූ පන්තියේ පුද්ගලයන් සම්බන්ධ වී සිටි බවට සාධක ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Manthilake |first=H. |title=The “Devanapiya” Kings as Traced from Lithic ‘Brahmi’ Inscriptions of Sri Lanka |booktitle=Proceedings of the 2nd International Conference on Archaeology, History and Heritage |year=2021 |volume=2 |issue=1}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ මෙම ලිපි මගින් පෙනී යන්නේ මුල් ඓතිහාසික සමයේදී දානිගල අවට ප්‍රදේශය හුදෙක් ස්වාභාවික ගුහා සහිත පර්වතයක් නොව, භික්ෂූන්ගේ වාසය හා ආගමික කටයුතු සඳහා භාවිත වූ ආරාමික පරිසරයක් බවයි. ගුහා පූජා කළ දායකයන්ගේ නම් සහ ඔවුන්ගේ සමාජ තත්ත්වයන් පිළිබඳ තොරතුරු ද මෙම ලිපිවලින් හෙළි වන බැවින්, ඒවා එම යුගයේ ආගමික ආයතන, ප්‍රාදේශීය ප්‍රභූවරුන් සහ ගම් මට්ටමේ සමාජය අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීමටද වැදගත් මූලාශ්‍ර වේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 |pages=23–24}}&lt;/ref&gt;

==== ශිලා ලේඛන ====

{{Blockquote
|text=
'''
*පෙළ

''පරුමක දිගතිස පුත පරුමක ගුතස ලෙනෙ''

*අන්තර්ගතය

“පරුමක දිගතිස්සගේ පුත් පරුමක ගුත්තගේ ගුහාවයි.”
'''

&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|
'''හැඳින්වීමේ නාමය''': කන්දේගම කන්ද මුල් බ්‍රාහ්මී ගුහා ලිපිය&lt;br&gt;
'''කාලය''': මුල් ඓතිහාසික අවධිය&lt;br&gt;
'''අක්ෂර''': [[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|මුල් බ්‍රාහ්මී]]&lt;br&gt;
'''භාෂාව''': පැරණි සිංහල/ප්‍රාකෘත
}}}}&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|
(උපුටාගැනීම: Senarat Paranavitana, ''Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions'', 1970, pp. 23–24)
}}}}
}}

=== අනුරාධපුර යුගය ===

දානිගල කන්ද පාමුල පිහිටි කන්දේගම කන්ද ලෙන් විහාරයේ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අනුව, මුල් ඓතිහාසික අවධියේ ආරම්භ වූ ගුහා ආශ්‍රිත ආරාමික භාවිතය අනුරාධපුර යුගයේදී තවදුරටත් වර්ධනය වී තිබූ බව පෙනේ. කන්ද පාමුල සහ අවට ප්‍රදේශයෙන් අනුරාධපුර යුගයට අයත් බව හඳුනාගෙන ඇති පැරණි ආරාම ගොඩනැගිලි, [[ස්තූප]] සහ වෙනත් ආගමික ගොඩනැගිලිවල අවශේෂ හමුවේ. මෙම සාධක මගින් කන්දේගම කන්ද අවට ප්‍රදේශය විවිධ ආරාමික හා ආගමික ව්‍යුහයන්ගෙන් සමන්විත පුරාණ බෞද්ධ ආරාමික පරිසරයක් ලෙස පැවති බව පෙනේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

මෙම කාලයට සම්බන්ධ වැදගත් පුරාවිද්‍යාත්මක අවශේෂයක් ලෙස කන්දේගම කන්දේ පිහිටි පැරණි ස්තූපය දැක්විය හැකිය. එය කෘත්‍රිම පදනමක් මත ඉදිකර ඇති අතර, එහි දකුණු හා බටහිර දිශාවලින් පියගැටපෙළ මගින් ප්‍රවේශ විය හැකි බව වාර්තා වේ. එහි විශේෂ ලක්ෂණයක් ලෙස අනෙකුත් ශ්‍රී ලාංකික ස්තූපවල බහුලව දක්නට ලැබෙන පේසාවළලු තුන වෙනුවට පේසාවළලු දෙකක් පමණක් දක්නට ලැබීම සඳහන් කර ඇත. ස්තූපය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් හා සංරක්ෂණ කටයුතු පසුව සිදු කර ඇති අතර, එම ස්මාරකය පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමයක් ලෙස සංරක්ෂණය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ ගුහා ආශ්‍රිතව හමුවන විශාල සැතපෙන බුද්ධ ප්‍රතිමාව ද මෙම පුරාණ ආරාමික සංකීර්ණයේ වැදගත් අවශේෂයකි. ගඩොල් හා මැටි භාවිතයෙන් නිර්මාණය කර ඇති මෙම ප්‍රතිමාව මීටර් 5.4ක් පමණ දිග වන අතර, එහි කලාත්මක ලක්ෂණ ශ්‍රී ලංකාවේ අනෙකුත් පැරණි සැතපෙන බුද්ධ ප්‍රතිමා සමඟ සමානකම් දක්වන බව සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Wikramagamage |first=Chandra |title=Heritage of Rajarata: Major Natural, Cultural and Historic Sites |publisher=Central Bank of Sri Lanka |year=2004 |page=252}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අතර ගොඩනැගිලි අවශේෂ, ආගමික ස්මාරක සහ ජල කළමනාකරණයට සම්බන්ධ ව්‍යුහ ද හඳුනාගෙන ඇත. මේවා මගින් අනුරාධපුර යුගයේදී මෙම ප්‍රදේශයේ ආගමික කටයුතු සඳහා අවශ්‍ය භෞතික පරිසරයක් වර්ධනය වී තිබූ බව පෙනේ. 2017දී මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානය ආශ්‍රිතව කැණීම් හා සංරක්ෂණ කටයුතු සිදු කළ බව ශ්‍රී ලංකා විගණකාධිපතිවරයාගේ පුරාවිද්‍යා උරුම කළමනාකරණය පිළිබඳ වාර්තාවේද සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Management of the Archaeological Heritage of Sri Lanka |url=https://auditorgeneral.gov.lk/web/images/audit-reports/upload/2020/performance/Archeology-English.pdf |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>f7n0fbmjnpqunf6qtys4bvmpngenbuj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799634</id>
      <parentid>799632</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:47:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>799634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30644" sha1="8gktgvw67gcmo8oqqgu02eluxsb0c2o" xml:space="preserve">{{Infobox ancient site
 |name = දානිගල පුරාවිද්‍යා ස්ථානය
 |alternate_name = දානිගල කන්ද, දානිගල වෘත්තාකාර පර්වතය, කන්දේගම පර්වතය
 |image = 
 |image_size = 250px
 |alt = 
 |caption = 
 |map_type = ශ්‍රී ලංකාව
 |relief = yes
 |map_alt = 
 |coordinates = {{coord|7|41|0.44|N|081|12|45.66|E|display=inline,title}}
 |location = [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]], [[උතුරු මැද පළාත]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
 |region = 
 |type = පුරාණ ගුහා සහ පර්වත කැටයම් සහිත පුරාවිද්‍යාත්මක හා භූ විද්‍යාත්මක ස්ථානය
 |part_of = 
 |length = 
 |width = 
 |area = 
 |height = මීටර් 280 ක් පමණ
 |builder = 
 |material = ස්වාභාවික පර්වතය
 |built = 
 |abandoned = 
 |epochs = ප්‍රාග්ඓතිහාසික හා අනුරාධපුර යුගය 
 |cultures = 
 |dependency_of = 
 |occupants = 
 |event = 
 |excavations = 
 |archaeologists = 
 |condition = 
 |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]
 |management = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]
 |public_access = හැක
 |website =
 |notes = 
 |designation1 = APMSL 
 |designation1_offname = 
 |designation1_date = 
 |designation1_number = 
 |designation1_criteria = 
 |designation1_type = 
}}

'''දානිගල කන්ද''' ('''Danigala Circular Rock''') ශ්‍රී ලංකාවේ [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය|පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයේ]] [[කන්දේගම]] ප්‍රදේශය ආශ්‍රිතව පිහිටි සුවිශේෂී භූ විද්‍යාත්මක හා පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයකි. ගුවනින් බැලූ විට අර්ධ වෘත්තාකාර ස්වරූපයක් පෙන්වන මෙම පර්වතය දිගුකාලීන භූ විද්‍යාත්මක ක්‍රියාවලීන් හා ඛාදනය හේතුවෙන් වර්තමාන ස්වරූපයට පත්ව ඇති අතර, එය ප්‍රාග්කේම්බ්‍රියානු යුගය දක්වා දිවෙන භූ විද්‍යාත්මක පසුබිමක් සහිත ප්‍රදේශයක පිහිටා ඇත. පුරාවිද්‍යාව, භූ විද්‍යාව, ජෛව විවිධත්වය සහ තාරකා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන යන විවිධ ක්ෂේත්‍ර සඳහා දානිගල ප්‍රදේශය වැදගත් බව පර්යේෂණවල සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020JEA&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sumanarathna |first1=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Kennedy |first3=Jason |last4=Taylor |first4=Bernie |last5=Hornoiu |first5=Iasmina |last6=Bandara |first6=Arana |title=Danigala Alien Mountain and Petroglyphs: A Multidisciplinary Investigation into Astrotourism, Geotourism, and Archeological Significance – Unlocking Sustainable Development Opportunities in Sri Lanka |journal=Journal of Eco Astronomy |volume=1 |issue=1 |year=2020 |doi=10.63119/JEA11.2020}}&lt;/ref&gt;

දානිගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය කොටස් දෙකකි,එනම් දානිගල පර්වතය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යා කලාපය සහ කන්දෙගම ලෙන් විහාරය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යා කලාපය ලෙසයි.දානිගල කන්ද හා අවට ප්‍රදේශයෙන් පුරාණ මානව වාසස්ථාන හා ආගමික ක්‍රියාකාරකම් සම්බන්ධ සාධක හමුවේ. මෙහි ගුහා කිහිපයක [[බ්‍රාහ්මී]] අක්ෂරවලින් ලියන ලද ශිලා ලේඛන දක්නට ලැබෙන අතර, එවැනි ලේඛන මගින් ගුහා සංඝයා වෙත පූජා කළ දායකයන් පිළිබඳ තොරතුරු ලබාගත හැකිය. කන්දේගම ප්‍රදේශයේ පුරාණ ආරාමික භාවිතය සම්බන්ධ සාධක අතර ශිලා ලේඛන සහ ගුහා විශේෂ වැදගත්කමක් දරන අතර, එක් ශිලා ලේඛනයක [[සද්ධාතිස්ස රජ]]ු සහ ඔහුගේ පුත්‍රයා පිළිබඳ සඳහනක් ඇති බව වාර්තා වේ.

දානිගල කන්දේ වයඹ බෑවුමේ පිහිටි '''චිත්‍ර ලෙන''' ආශ්‍රිතව පර්වත සිතුවම් සහ කැටයම් දක්නට ලැබේ. 2020 ජූලි 28 දින සිදු කළ පර්යේෂණයකදී මීට පෙර වාර්තා නොවූ සංකේත සහිත පර්වත කැටයම් හඳුනාගෙන ඇති අතර, ඒවායේ ජ්‍යාමිතික හා මානවරූපී සංකේත ඇතුළු විවිධ රූප දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020JEA&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sumanarathna |first1=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=Geeth |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt; පර්යේෂකයන් විසින් මෙම කැටයම්වල ස්වභාවය හා කාලනිර්ණය පිළිබඳ වැඩිදුර අධ්‍යයනය අවශ්‍ය බව පෙන්වා දී ඇති අතර 2025දී මහාචාර්ය [[රාජ් සෝමදේව]] විසින් ඉදිරිපත් කළ පර්යේෂණයකින්ද දානිගලේ ගුහා දෙකක පර්වත සිතුවම් පිළිබඳ නව නිරීක්ෂණ වාර්තා කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020&quot;/&gt;

== ඉතිහාසය ==
දානිගල කන්ද ආශ්‍රිත මානව ක්‍රියාකාරකම්වල ඉතිහාසය දිගු කාල පරාසයක් ආවරණය කරන අතර, එහි ගුහා හා පර්වත ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මගින් ප්‍රදේශයේ පැරණි මානව භාවිතය පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ. විශේෂයෙන් දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ හමුවන පර්වත කැටයම්, ගුහා ආශ්‍රිත සාධක සහ පසුව හඳුනාගත් ආගමික භාවිතයට සම්බන්ධ සාධක මත පදනම්ව එහි ඉතිහාසය විවිධ අවධි ඔස්සේ සලකා බැලිය හැක. කෙසේ වෙතත්, පර්වත කැටයම්වල නිශ්චිත කාලනිර්ණය තවමත් පැහැදිලිව තහවුරු කර නොමැති බැවින් ඒවා නිශ්චිත ඓතිහාසික යුගයකට අයත් බව තීරණාත්මකව ප්‍රකාශ කිරීමෙන් වැළකිය යුතුය. 2020දී පළ වූ පර්යේෂණ මගින් දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ පර්වත කැටයම් පිළිබඳ නව වාර්තා සහ විශ්ලේෂණ ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, එමගින් දානිගලේ පැරණි මානව ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ වැඩිදුර පර්යේෂණ සඳහා පදනමක් සපයා ඇත.

=== ප්‍රාග්ඓතිහාසික අවධිය ===

දානිගල කන්දේ ප්‍රාග්ඓතිහාසික මානව ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ ප්‍රධාන සාධකයක් ලෙස එහි ගුහා ආශ්‍රිතව හමුවන පර්වත කැටයම් සැලකේ. විශේෂයෙන් කන්දේ වයඹ බෑවුමේ පිහිටි [[චිත්‍ර ලෙන]] ආශ්‍රිත පර්වත පෘෂ්ඨවල විවිධ ජ්‍යාමිතික, මානවරූපී සහ සංකේතාත්මක රූප කැටයම් කර ඇති බව 2020දී ප්‍රකාශයට පත් කළ පර්යේෂණයකින් වාර්තා කර ඇත. එම පර්යේෂණයේදී කැටයම් අතර මිනිස් රූපවලට සමාන ආකෘති, ඉණිමං ආකාර රේඛා, දුනු හා ඊතල ආකාර සංකේත, ශාක හා සත්ත්ව රූප සහ විශේෂිත ජ්‍යාමිතික සංකේත හඳුනාගෙන ඇත. මෙම කැටයම්වල සමහර රටා ශ්‍රී ලංකාවේ [[දොරවක කන්ද]] සහ [[හැක්බෙලිකන්ද]] වැනි ස්ථානවල පර්වත කලාව සමඟ යම් සමානතා පෙන්වන නමුත්, දානිගල කැටයම් සමස්ත සංයෝජනය අනුව දැනට හඳුනාගෙන ඇති අනෙකුත් ශ්‍රී ලාංකික පර්වත කලාවෙන් වෙනස් බව පර්යේෂකයන් පෙන්වා දී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |display-authors=etal |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

මෙම පර්වත කැටයම් පිළිබඳ නව පර්යේෂණ 2023දී සිදු කරන ලද නැවත නිරීක්ෂණයකදී තවදුරටත් පුළුල් කර ඇත. රාජ් සෝමදේව විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද පර්යේෂණයට අනුව, දානිගල මුදුනේ පිහිටි ගල් ආවරණ දෙකක බිත්ති තුනක් පුරා එකිනෙක මත පැතිරුණු විවිධ ප්‍රමාණයේ ජ්‍යාමිතික සංකේත හා රේඛා විශාල ප්‍රමාණයක් හඳුනාගෙන ඇත. එම පර්යේෂණයේදී සංකේත සහිත බිත්තිවල [[එස්ටැම්පේජ්]] පිටපත් සකස් කර, ගල් ආවරණවල සැලසුම් සහ අවට පරිසරය ද සටහන් කර ඇත. කැටයම් අතර මිනිස් ප්‍රජනන අවයව හා ලිංගික ඉරියව් නිරූපණයට සමාන රූප මෙන්ම සත්ත්ව රූප කිහිපයක් ද ඇති බව පර්යේෂකයා සඳහන් කරයි. මෙම රූපවල අර්ථය පිළිබඳව පර්යේෂකයා ප්‍රාග්ඓතිහාසික වනාන්තරවාසී ප්‍රජාවන්ගේ ප්‍රජනන සාර්ථකත්වය හා සම්බන්ධ චාරිත්‍රානුකූල ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ උපකල්පනයක් ඉදිරිපත් කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, එය කැටයම්වල නිශ්චිත අර්ථය ලෙස නොව පර්යේෂණාත්මක අර්ථකථනයක් ලෙස සැලකිය යුතුය.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;

දානිගල කන්දේ ප්‍රාග්ඓතිහාසික භාවිතය පිළිබඳ තවත් වැදගත් සාධකයක් ලෙස පර්වතයේ මුදුනේ විශාල වශයෙන් හමුවන [[ක්වාර්ට්ස්]] ගල් කැබලි සහ ඒවා අතර හඳුනාගත් ගල් මධ්‍යක හා කැබලි දැක්විය හැකිය. 2025 පර්යේෂණයට අනුව, මෙම සාධක මගින් ගල් මෙවලම් නිෂ්පාදනය සිදු වූ බවට සාධක ලැබෙන අතර, එම මෙවලම් පර්වත කැටයම් කිරීම සඳහාද භාවිත වූවා විය හැකි බව යෝජනා කර ඇත. විශාල ක්වාර්ට්ස් කැබලි ප්‍රමාණයක් ස්ථානයේ ඉතිරිව තිබීම, එම ගල් සම්පත දිගු කාලයක් තිස්සේ භාවිත කර ඇති බවට සාධකයක් ලෙස පර්යේෂකයා සලකයි. තවද, එම සාධක කිහිප පරම්පරාවකට අයත් ප්‍රාග්ඓතිහාසික ප්‍රජාවන් විසින් ස්ථානය නැවත නැවත භාවිත කළ හැකි බවට යෝජනා කිරීමට හේතු වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;

2020දී සිදු කළ මූලික පර්යේෂණයේදී දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ පර්වත කැටයම් ප්‍රථම වරට විස්තරාත්මකව වාර්තා කරනු ලැබූ අතර, ඒවායේ සංකේත සමහරක් ඉන්දියාවේ කර්ණාටක ප්‍රාන්තයේ [[එඩක්කල් ගුහා]]වල පර්වත කැටයම් සමඟ සමානකම් දක්වන බව පර්යේෂකයන් පෙන්වා දී ඇත. දානිගලේ සංකේත සම්පූර්ණයෙන් විකේතනය කර හෝ එකම රූප සංයෝජනයක් ලෙස ප්‍රතිනිර්මාණය කර නොමැති බවද එම අධ්‍යයනය සඳහන් කරයි. එබැවින් ඒවාට නිශ්චිත සංකේතාත්මක හෝ ආගමික අර්ථයක් ආරෝපණය කිරීම තවදුරටත් පර්යේෂණ අවශ්‍ය වන කරුණකි.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |display-authors=etal |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

දානිගලේ පර්වත කලාවේ නිශ්චිත කාලය තවමත් විද්‍යාත්මකව තහවුරු කර නොමැත. 2025දී ඉදිරිපත් කළ පර්යේෂණය මගින් මෙම කැටයම් ප්‍රාග්ඓතිහාසික පර්වත කලාවක් ලෙස සලකා ඇති නමුත්, ඒවායේ නිශ්චිත කාලනිර්ණය සඳහා ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සිදු කර පාරිසරික සාම්පල ලබාගෙන විද්‍යාත්මක කාලනිර්ණ ක්‍රම භාවිත කිරීම අවශ්‍ය බව සඳහන් කර ඇත. ඒ අනුව දානිගලේ පර්වත කැටයම් නිශ්චිත වර්ෂයකට හෝ නිශ්චිත ප්‍රාග්ඓතිහාසික සංස්කෘතික අවධියකට අයත් බව දැනට තීරණාත්මකව ප්‍රකාශ කළ නොහැක.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;
=== මුල් ඓතිහාසික අවධිය ===

දානිගල කන්ද පාමුල පිහිටි කන්දේගම කන්ද ලෙන් විහාරය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මගින් මෙම ප්‍රදේශය මුල් ඓතිහාසික යුගයේදී ආගමික හා ආරාමික කටයුතු සඳහා භාවිත වූ බව පෙනේ. විශේෂයෙන් ගුහා මුදුන්වල ඇති ජලය ගලායාම වැළැක්වීම සඳහා සකස් කළ [[කටාරම්]] සහ ඒවාට පහළින් කොටා ඇති මුල් බ්‍රාහ්මී ශිලා ලේඛන මෙම භාවිතයට වැදගත් සාධක වේ. කන්දේගම කන්දේ ඇති එක් ලිපියක් “පරුමක දිගතිස පුත පරුමක ගුතස ලෙනෙ” යනුවෙන් කියවා ඇති අතර, එහි අර්ථය “පරුමක දිගතිස්සගේ පුත් පරුමක ගුත්තගේ ගුහාව” ලෙස දක්වා ඇත. එම ලිපිය මුල් බ්‍රාහ්මී ලිපි සම්ප්‍රදායට අයත් බව හඳුනාගෙන ඇති අතර, එමගින් කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත ගුහා මුල් ඓතිහාසික සමයේදී භික්ෂූන්ගේ වාසය සඳහා පරිත්‍යාග කර තිබූ බවට සාධක ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ ඇති ගුහා ලිපිවලින් ගුහා “අතීත හා අනාගත සතර දිසාවේ සංඝයා” වෙත පූජා කිරීම පිළිබඳ තොරතුරු ද හමුවේ. එම ලිපිවල දායකයන් ලෙස පරුමකවරුන්, ගම් ප්‍රධානීන් සහ වෙනත් ප්‍රභූ පුද්ගලයන්ගේ නම් සඳහන් වන අතර, එමගින් මෙම ප්‍රදේශයේ ගුහා ආශ්‍රිත ආරාමික භාවිතය සංවිධානාත්මක ස්වරූපයකින් පැවති බව පෙනේ. මෙවැනි ගුහා පූජා කිරීමේ ලිපි මුල් බ්‍රාහ්මී ලිපි සම්ප්‍රදායේ වැදගත් ලක්ෂණයක් වන අතර, ඒවා මගින් මුල් ඓතිහාසික සමයේ බෞද්ධ සංඝයා සහ දායක ප්‍රජාව අතර පැවති සම්බන්ධතාව පිළිබඳද තොරතුරු ලබාගත හැකිය.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 |pages=23–24}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත ශිලා ලේඛන අතර C289 ලෙස හඳුන්වා ඇති ලිපිය ද වැදගත් වේ. එහි “තිස අයහ පුත මහා අයහ ...” යන පාඨය ඇතුළත් වන අතර, “මහා” නම් කුමරෙකුට සහ ඔහු හා සම්බන්ධ ගම් ප්‍රධානීන්ට අදාළ තොරතුරු එහි සඳහන් වේ. එම ලිපියෙහි ගුහාවක් සංඝයාට පූජා කිරීම පිළිබඳ සඳහනක් දක්නට ලැබෙන අතර, එමගින් කන්දේගම කන්දේ ආරාමික පරිසරයට ප්‍රාදේශීය පරිපාලන හා ප්‍රභූ පන්තියේ පුද්ගලයන් සම්බන්ධ වී සිටි බවට සාධක ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Manthilake |first=H. |title=The “Devanapiya” Kings as Traced from Lithic ‘Brahmi’ Inscriptions of Sri Lanka |booktitle=Proceedings of the 2nd International Conference on Archaeology, History and Heritage |year=2021 |volume=2 |issue=1}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ මෙම ලිපි මගින් පෙනී යන්නේ මුල් ඓතිහාසික සමයේදී දානිගල අවට ප්‍රදේශය හුදෙක් ස්වාභාවික ගුහා සහිත පර්වතයක් නොව, භික්ෂූන්ගේ වාසය හා ආගමික කටයුතු සඳහා භාවිත වූ ආරාමික පරිසරයක් බවයි. ගුහා පූජා කළ දායකයන්ගේ නම් සහ ඔවුන්ගේ සමාජ තත්ත්වයන් පිළිබඳ තොරතුරු ද මෙම ලිපිවලින් හෙළි වන බැවින්, ඒවා එම යුගයේ ආගමික ආයතන, ප්‍රාදේශීය ප්‍රභූවරුන් සහ ගම් මට්ටමේ සමාජය අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීමටද වැදගත් මූලාශ්‍ර වේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 |pages=23–24}}&lt;/ref&gt;

==== ශිලා ලේඛන ====

{{Blockquote
|text=
'''
*පෙළ

''පරුමක දිගතිස පුත පරුමක ගුතස ලෙනෙ''

*අන්තර්ගතය

“පරුමක දිගතිස්සගේ පුත් පරුමක ගුත්තගේ ගුහාවයි.”
'''

&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|
'''හැඳින්වීමේ නාමය''': කන්දේගම කන්ද මුල් බ්‍රාහ්මී ගුහා ලිපිය&lt;br&gt;
'''කාලය''': මුල් ඓතිහාසික අවධිය&lt;br&gt;
'''අක්ෂර''': [[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|මුල් බ්‍රාහ්මී]]&lt;br&gt;
'''භාෂාව''': පැරණි සිංහල/ප්‍රාකෘත
}}}}&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|
(උපුටාගැනීම: Senarat Paranavitana, ''Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions'', 1970, pp. 23–24)
}}}}
}}

=== අනුරාධපුර යුගය ===

දානිගල කන්ද පාමුල පිහිටි කන්දේගම කන්ද ලෙන් විහාරයේ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අනුව, මුල් ඓතිහාසික අවධියේ ආරම්භ වූ ගුහා ආශ්‍රිත ආරාමික භාවිතය අනුරාධපුර යුගයේදී තවදුරටත් වර්ධනය වී තිබූ බව පෙනේ. කන්ද පාමුල සහ අවට ප්‍රදේශයෙන් අනුරාධපුර යුගයට අයත් බව හඳුනාගෙන ඇති පැරණි ආරාම ගොඩනැගිලි, [[ස්තූප]] සහ වෙනත් ආගමික ගොඩනැගිලිවල අවශේෂ හමුවේ. මෙම සාධක මගින් කන්දේගම කන්ද අවට ප්‍රදේශය විවිධ ආරාමික හා ආගමික ව්‍යුහයන්ගෙන් සමන්විත පුරාණ බෞද්ධ ආරාමික පරිසරයක් ලෙස පැවති බව පෙනේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

මෙම කාලයට සම්බන්ධ වැදගත් පුරාවිද්‍යාත්මක අවශේෂයක් ලෙස කන්දේගම කන්දේ පිහිටි පැරණි ස්තූපය දැක්විය හැකිය. එය කෘත්‍රිම පදනමක් මත ඉදිකර ඇති අතර, එහි දකුණු හා බටහිර දිශාවලින් පියගැටපෙළ මගින් ප්‍රවේශ විය හැකි බව වාර්තා වේ. එහි විශේෂ ලක්ෂණයක් ලෙස අනෙකුත් ශ්‍රී ලාංකික ස්තූපවල බහුලව දක්නට ලැබෙන පේසාවළලු තුන වෙනුවට පේසාවළලු දෙකක් පමණක් දක්නට ලැබීම සඳහන් කර ඇත. ස්තූපය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් හා සංරක්ෂණ කටයුතු පසුව සිදු කර ඇති අතර, එම ස්මාරකය පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමයක් ලෙස සංරක්ෂණය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ ගුහා ආශ්‍රිතව හමුවන විශාල සැතපෙන බුද්ධ ප්‍රතිමාව ද මෙම පුරාණ ආරාමික සංකීර්ණයේ වැදගත් අවශේෂයකි. ගඩොල් හා මැටි භාවිතයෙන් නිර්මාණය කර ඇති මෙම ප්‍රතිමාව මීටර් 5.4ක් පමණ දිග වන අතර, එහි කලාත්මක ලක්ෂණ ශ්‍රී ලංකාවේ අනෙකුත් පැරණි සැතපෙන බුද්ධ ප්‍රතිමා සමඟ සමානකම් දක්වන බව සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Wikramagamage |first=Chandra |title=Heritage of Rajarata: Major Natural, Cultural and Historic Sites |publisher=Central Bank of Sri Lanka |year=2004 |page=252}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අතර ගොඩනැගිලි අවශේෂ, ආගමික ස්මාරක සහ ජල කළමනාකරණයට සම්බන්ධ ව්‍යුහ ද හඳුනාගෙන ඇත. මේවා මගින් අනුරාධපුර යුගයේදී මෙම ප්‍රදේශයේ ආගමික කටයුතු සඳහා අවශ්‍ය භෞතික පරිසරයක් වර්ධනය වී තිබූ බව පෙනේ. 2017දී මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානය ආශ්‍රිතව කැණීම් හා සංරක්ෂණ කටයුතු සිදු කළ බව ශ්‍රී ලංකා විගණකාධිපතිවරයාගේ පුරාවිද්‍යා උරුම කළමනාකරණය පිළිබඳ වාර්තාවේද සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Management of the Archaeological Heritage of Sri Lanka |url=https://auditorgeneral.gov.lk/web/images/audit-reports/upload/2020/performance/Archeology-English.pdf |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>8gktgvw67gcmo8oqqgu02eluxsb0c2o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799635</id>
      <parentid>799634</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:51:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* ඉතිහාසය */</comment>
      <origin>799635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35442" sha1="is3wmrez694bpvhcjhkmap084s26gc9" xml:space="preserve">{{Infobox ancient site
 |name = දානිගල පුරාවිද්‍යා ස්ථානය
 |alternate_name = දානිගල කන්ද, දානිගල වෘත්තාකාර පර්වතය, කන්දේගම පර්වතය
 |image = 
 |image_size = 250px
 |alt = 
 |caption = 
 |map_type = ශ්‍රී ලංකාව
 |relief = yes
 |map_alt = 
 |coordinates = {{coord|7|41|0.44|N|081|12|45.66|E|display=inline,title}}
 |location = [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]], [[උතුරු මැද පළාත]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
 |region = 
 |type = පුරාණ ගුහා සහ පර්වත කැටයම් සහිත පුරාවිද්‍යාත්මක හා භූ විද්‍යාත්මක ස්ථානය
 |part_of = 
 |length = 
 |width = 
 |area = 
 |height = මීටර් 280 ක් පමණ
 |builder = 
 |material = ස්වාභාවික පර්වතය
 |built = 
 |abandoned = 
 |epochs = ප්‍රාග්ඓතිහාසික හා අනුරාධපුර යුගය 
 |cultures = 
 |dependency_of = 
 |occupants = 
 |event = 
 |excavations = 
 |archaeologists = 
 |condition = 
 |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]
 |management = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]
 |public_access = හැක
 |website =
 |notes = 
 |designation1 = APMSL 
 |designation1_offname = 
 |designation1_date = 
 |designation1_number = 
 |designation1_criteria = 
 |designation1_type = 
}}

'''දානිගල කන්ද''' ('''Danigala Circular Rock''') ශ්‍රී ලංකාවේ [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය|පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයේ]] [[කන්දේගම]] ප්‍රදේශය ආශ්‍රිතව පිහිටි සුවිශේෂී භූ විද්‍යාත්මක හා පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයකි. ගුවනින් බැලූ විට අර්ධ වෘත්තාකාර ස්වරූපයක් පෙන්වන මෙම පර්වතය දිගුකාලීන භූ විද්‍යාත්මක ක්‍රියාවලීන් හා ඛාදනය හේතුවෙන් වර්තමාන ස්වරූපයට පත්ව ඇති අතර, එය ප්‍රාග්කේම්බ්‍රියානු යුගය දක්වා දිවෙන භූ විද්‍යාත්මක පසුබිමක් සහිත ප්‍රදේශයක පිහිටා ඇත. පුරාවිද්‍යාව, භූ විද්‍යාව, ජෛව විවිධත්වය සහ තාරකා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන යන විවිධ ක්ෂේත්‍ර සඳහා දානිගල ප්‍රදේශය වැදගත් බව පර්යේෂණවල සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020JEA&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sumanarathna |first1=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Kennedy |first3=Jason |last4=Taylor |first4=Bernie |last5=Hornoiu |first5=Iasmina |last6=Bandara |first6=Arana |title=Danigala Alien Mountain and Petroglyphs: A Multidisciplinary Investigation into Astrotourism, Geotourism, and Archeological Significance – Unlocking Sustainable Development Opportunities in Sri Lanka |journal=Journal of Eco Astronomy |volume=1 |issue=1 |year=2020 |doi=10.63119/JEA11.2020}}&lt;/ref&gt;

දානිගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය කොටස් දෙකකි,එනම් දානිගල පර්වතය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යා කලාපය සහ කන්දෙගම ලෙන් විහාරය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යා කලාපය ලෙසයි.දානිගල කන්ද හා අවට ප්‍රදේශයෙන් පුරාණ මානව වාසස්ථාන හා ආගමික ක්‍රියාකාරකම් සම්බන්ධ සාධක හමුවේ. මෙහි ගුහා කිහිපයක [[බ්‍රාහ්මී]] අක්ෂරවලින් ලියන ලද ශිලා ලේඛන දක්නට ලැබෙන අතර, එවැනි ලේඛන මගින් ගුහා සංඝයා වෙත පූජා කළ දායකයන් පිළිබඳ තොරතුරු ලබාගත හැකිය. කන්දේගම ප්‍රදේශයේ පුරාණ ආරාමික භාවිතය සම්බන්ධ සාධක අතර ශිලා ලේඛන සහ ගුහා විශේෂ වැදගත්කමක් දරන අතර, එක් ශිලා ලේඛනයක [[සද්ධාතිස්ස රජ]]ු සහ ඔහුගේ පුත්‍රයා පිළිබඳ සඳහනක් ඇති බව වාර්තා වේ.

දානිගල කන්දේ වයඹ බෑවුමේ පිහිටි '''චිත්‍ර ලෙන''' ආශ්‍රිතව පර්වත සිතුවම් සහ කැටයම් දක්නට ලැබේ. 2020 ජූලි 28 දින සිදු කළ පර්යේෂණයකදී මීට පෙර වාර්තා නොවූ සංකේත සහිත පර්වත කැටයම් හඳුනාගෙන ඇති අතර, ඒවායේ ජ්‍යාමිතික හා මානවරූපී සංකේත ඇතුළු විවිධ රූප දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020JEA&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sumanarathna |first1=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=Geeth |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt; පර්යේෂකයන් විසින් මෙම කැටයම්වල ස්වභාවය හා කාලනිර්ණය පිළිබඳ වැඩිදුර අධ්‍යයනය අවශ්‍ය බව පෙන්වා දී ඇති අතර 2025දී මහාචාර්ය [[රාජ් සෝමදේව]] විසින් ඉදිරිපත් කළ පර්යේෂණයකින්ද දානිගලේ ගුහා දෙකක පර්වත සිතුවම් පිළිබඳ නව නිරීක්ෂණ වාර්තා කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020&quot;/&gt;

== ඉතිහාසය ==
දානිගල කන්ද ආශ්‍රිත මානව ක්‍රියාකාරකම්වල ඉතිහාසය දිගු කාල පරාසයක් ආවරණය කරන අතර, එහි ගුහා හා පර්වත ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මගින් ප්‍රදේශයේ පැරණි මානව භාවිතය පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ. විශේෂයෙන් දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ හමුවන පර්වත කැටයම්, ගුහා ආශ්‍රිත සාධක සහ පසුව හඳුනාගත් ආගමික භාවිතයට සම්බන්ධ සාධක මත පදනම්ව එහි ඉතිහාසය විවිධ අවධි ඔස්සේ සලකා බැලිය හැක. කෙසේ වෙතත්, පර්වත කැටයම්වල නිශ්චිත කාලනිර්ණය තවමත් පැහැදිලිව තහවුරු කර නොමැති බැවින් ඒවා නිශ්චිත ඓතිහාසික යුගයකට අයත් බව තීරණාත්මකව ප්‍රකාශ කිරීමෙන් වැළකිය යුතුය. 2020දී පළ වූ පර්යේෂණ මගින් දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ පර්වත කැටයම් පිළිබඳ නව වාර්තා සහ විශ්ලේෂණ ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, එමගින් දානිගලේ පැරණි මානව ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ වැඩිදුර පර්යේෂණ සඳහා පදනමක් සපයා ඇත.

=== ප්‍රාග්ඓතිහාසික අවධිය ===

දානිගල කන්දේ ප්‍රාග්ඓතිහාසික මානව ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ ප්‍රධාන සාධකයක් ලෙස එහි ගුහා ආශ්‍රිතව හමුවන පර්වත කැටයම් සැලකේ. විශේෂයෙන් කන්දේ වයඹ බෑවුමේ පිහිටි [[චිත්‍ර ලෙන]] ආශ්‍රිත පර්වත පෘෂ්ඨවල විවිධ ජ්‍යාමිතික, මානවරූපී සහ සංකේතාත්මක රූප කැටයම් කර ඇති බව 2020දී ප්‍රකාශයට පත් කළ පර්යේෂණයකින් වාර්තා කර ඇත. එම පර්යේෂණයේදී කැටයම් අතර මිනිස් රූපවලට සමාන ආකෘති, ඉණිමං ආකාර රේඛා, දුනු හා ඊතල ආකාර සංකේත, ශාක හා සත්ත්ව රූප සහ විශේෂිත ජ්‍යාමිතික සංකේත හඳුනාගෙන ඇත. මෙම කැටයම්වල සමහර රටා ශ්‍රී ලංකාවේ [[දොරවක කන්ද]] සහ [[හැක්බෙලිකන්ද]] වැනි ස්ථානවල පර්වත කලාව සමඟ යම් සමානතා පෙන්වන නමුත්, දානිගල කැටයම් සමස්ත සංයෝජනය අනුව දැනට හඳුනාගෙන ඇති අනෙකුත් ශ්‍රී ලාංකික පර්වත කලාවෙන් වෙනස් බව පර්යේෂකයන් පෙන්වා දී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |display-authors=etal |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

මෙම පර්වත කැටයම් පිළිබඳ නව පර්යේෂණ 2023දී සිදු කරන ලද නැවත නිරීක්ෂණයකදී තවදුරටත් පුළුල් කර ඇත. රාජ් සෝමදේව විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද පර්යේෂණයට අනුව, දානිගල මුදුනේ පිහිටි ගල් ආවරණ දෙකක බිත්ති තුනක් පුරා එකිනෙක මත පැතිරුණු විවිධ ප්‍රමාණයේ ජ්‍යාමිතික සංකේත හා රේඛා විශාල ප්‍රමාණයක් හඳුනාගෙන ඇත. එම පර්යේෂණයේදී සංකේත සහිත බිත්තිවල [[එස්ටැම්පේජ්]] පිටපත් සකස් කර, ගල් ආවරණවල සැලසුම් සහ අවට පරිසරය ද සටහන් කර ඇත. කැටයම් අතර මිනිස් ප්‍රජනන අවයව හා ලිංගික ඉරියව් නිරූපණයට සමාන රූප මෙන්ම සත්ත්ව රූප කිහිපයක් ද ඇති බව පර්යේෂකයා සඳහන් කරයි. මෙම රූපවල අර්ථය පිළිබඳව පර්යේෂකයා ප්‍රාග්ඓතිහාසික වනාන්තරවාසී ප්‍රජාවන්ගේ ප්‍රජනන සාර්ථකත්වය හා සම්බන්ධ චාරිත්‍රානුකූල ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ උපකල්පනයක් ඉදිරිපත් කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, එය කැටයම්වල නිශ්චිත අර්ථය ලෙස නොව පර්යේෂණාත්මක අර්ථකථනයක් ලෙස සැලකිය යුතුය.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;

දානිගල කන්දේ ප්‍රාග්ඓතිහාසික භාවිතය පිළිබඳ තවත් වැදගත් සාධකයක් ලෙස පර්වතයේ මුදුනේ විශාල වශයෙන් හමුවන [[ක්වාර්ට්ස්]] ගල් කැබලි සහ ඒවා අතර හඳුනාගත් ගල් මධ්‍යක හා කැබලි දැක්විය හැකිය. 2025 පර්යේෂණයට අනුව, මෙම සාධක මගින් ගල් මෙවලම් නිෂ්පාදනය සිදු වූ බවට සාධක ලැබෙන අතර, එම මෙවලම් පර්වත කැටයම් කිරීම සඳහාද භාවිත වූවා විය හැකි බව යෝජනා කර ඇත. විශාල ක්වාර්ට්ස් කැබලි ප්‍රමාණයක් ස්ථානයේ ඉතිරිව තිබීම, එම ගල් සම්පත දිගු කාලයක් තිස්සේ භාවිත කර ඇති බවට සාධකයක් ලෙස පර්යේෂකයා සලකයි. තවද, එම සාධක කිහිප පරම්පරාවකට අයත් ප්‍රාග්ඓතිහාසික ප්‍රජාවන් විසින් ස්ථානය නැවත නැවත භාවිත කළ හැකි බවට යෝජනා කිරීමට හේතු වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;

2020දී සිදු කළ මූලික පර්යේෂණයේදී දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ පර්වත කැටයම් ප්‍රථම වරට විස්තරාත්මකව වාර්තා කරනු ලැබූ අතර, ඒවායේ සංකේත සමහරක් ඉන්දියාවේ කර්ණාටක ප්‍රාන්තයේ [[එඩක්කල් ගුහා]]වල පර්වත කැටයම් සමඟ සමානකම් දක්වන බව පර්යේෂකයන් පෙන්වා දී ඇත. දානිගලේ සංකේත සම්පූර්ණයෙන් විකේතනය කර හෝ එකම රූප සංයෝජනයක් ලෙස ප්‍රතිනිර්මාණය කර නොමැති බවද එම අධ්‍යයනය සඳහන් කරයි. එබැවින් ඒවාට නිශ්චිත සංකේතාත්මක හෝ ආගමික අර්ථයක් ආරෝපණය කිරීම තවදුරටත් පර්යේෂණ අවශ්‍ය වන කරුණකි.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |display-authors=etal |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

දානිගලේ පර්වත කලාවේ නිශ්චිත කාලය තවමත් විද්‍යාත්මකව තහවුරු කර නොමැත. 2025දී ඉදිරිපත් කළ පර්යේෂණය මගින් මෙම කැටයම් ප්‍රාග්ඓතිහාසික පර්වත කලාවක් ලෙස සලකා ඇති නමුත්, ඒවායේ නිශ්චිත කාලනිර්ණය සඳහා ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සිදු කර පාරිසරික සාම්පල ලබාගෙන විද්‍යාත්මක කාලනිර්ණ ක්‍රම භාවිත කිරීම අවශ්‍ය බව සඳහන් කර ඇත. ඒ අනුව දානිගලේ පර්වත කැටයම් නිශ්චිත වර්ෂයකට හෝ නිශ්චිත ප්‍රාග්ඓතිහාසික සංස්කෘතික අවධියකට අයත් බව දැනට තීරණාත්මකව ප්‍රකාශ කළ නොහැක.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;
=== මුල් ඓතිහාසික අවධිය ===

දානිගල කන්ද පාමුල පිහිටි කන්දේගම කන්ද ලෙන් විහාරය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මගින් මෙම ප්‍රදේශය මුල් ඓතිහාසික යුගයේදී ආගමික හා ආරාමික කටයුතු සඳහා භාවිත වූ බව පෙනේ. විශේෂයෙන් ගුහා මුදුන්වල ඇති ජලය ගලායාම වැළැක්වීම සඳහා සකස් කළ [[කටාරම්]] සහ ඒවාට පහළින් කොටා ඇති මුල් බ්‍රාහ්මී ශිලා ලේඛන මෙම භාවිතයට වැදගත් සාධක වේ. කන්දේගම කන්දේ ඇති එක් ලිපියක් “පරුමක දිගතිස පුත පරුමක ගුතස ලෙනෙ” යනුවෙන් කියවා ඇති අතර, එහි අර්ථය “පරුමක දිගතිස්සගේ පුත් පරුමක ගුත්තගේ ගුහාව” ලෙස දක්වා ඇත. එම ලිපිය මුල් බ්‍රාහ්මී ලිපි සම්ප්‍රදායට අයත් බව හඳුනාගෙන ඇති අතර, එමගින් කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත ගුහා මුල් ඓතිහාසික සමයේදී භික්ෂූන්ගේ වාසය සඳහා පරිත්‍යාග කර තිබූ බවට සාධක ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ ඇති ගුහා ලිපිවලින් ගුහා “අතීත හා අනාගත සතර දිසාවේ සංඝයා” වෙත පූජා කිරීම පිළිබඳ තොරතුරු ද හමුවේ. එම ලිපිවල දායකයන් ලෙස පරුමකවරුන්, ගම් ප්‍රධානීන් සහ වෙනත් ප්‍රභූ පුද්ගලයන්ගේ නම් සඳහන් වන අතර, එමගින් මෙම ප්‍රදේශයේ ගුහා ආශ්‍රිත ආරාමික භාවිතය සංවිධානාත්මක ස්වරූපයකින් පැවති බව පෙනේ. මෙවැනි ගුහා පූජා කිරීමේ ලිපි මුල් බ්‍රාහ්මී ලිපි සම්ප්‍රදායේ වැදගත් ලක්ෂණයක් වන අතර, ඒවා මගින් මුල් ඓතිහාසික සමයේ බෞද්ධ සංඝයා සහ දායක ප්‍රජාව අතර පැවති සම්බන්ධතාව පිළිබඳද තොරතුරු ලබාගත හැකිය.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 |pages=23–24}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත ශිලා ලේඛන අතර C289 ලෙස හඳුන්වා ඇති ලිපිය ද වැදගත් වේ. එහි “තිස අයහ පුත මහා අයහ ...” යන පාඨය ඇතුළත් වන අතර, “මහා” නම් කුමරෙකුට සහ ඔහු හා සම්බන්ධ ගම් ප්‍රධානීන්ට අදාළ තොරතුරු එහි සඳහන් වේ. එම ලිපියෙහි ගුහාවක් සංඝයාට පූජා කිරීම පිළිබඳ සඳහනක් දක්නට ලැබෙන අතර, එමගින් කන්දේගම කන්දේ ආරාමික පරිසරයට ප්‍රාදේශීය පරිපාලන හා ප්‍රභූ පන්තියේ පුද්ගලයන් සම්බන්ධ වී සිටි බවට සාධක ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Manthilake |first=H. |title=The “Devanapiya” Kings as Traced from Lithic ‘Brahmi’ Inscriptions of Sri Lanka |booktitle=Proceedings of the 2nd International Conference on Archaeology, History and Heritage |year=2021 |volume=2 |issue=1}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ මෙම ලිපි මගින් පෙනී යන්නේ මුල් ඓතිහාසික සමයේදී දානිගල අවට ප්‍රදේශය හුදෙක් ස්වාභාවික ගුහා සහිත පර්වතයක් නොව, භික්ෂූන්ගේ වාසය හා ආගමික කටයුතු සඳහා භාවිත වූ ආරාමික පරිසරයක් බවයි. ගුහා පූජා කළ දායකයන්ගේ නම් සහ ඔවුන්ගේ සමාජ තත්ත්වයන් පිළිබඳ තොරතුරු ද මෙම ලිපිවලින් හෙළි වන බැවින්, ඒවා එම යුගයේ ආගමික ආයතන, ප්‍රාදේශීය ප්‍රභූවරුන් සහ ගම් මට්ටමේ සමාජය අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීමටද වැදගත් මූලාශ්‍ර වේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 |pages=23–24}}&lt;/ref&gt;

==== ශිලා ලේඛන ====

{{Blockquote
|text=
'''
*පෙළ

''පරුමක දිගතිස පුත පරුමක ගුතස ලෙනෙ''

*අන්තර්ගතය

“පරුමක දිගතිස්සගේ පුත් පරුමක ගුත්තගේ ගුහාවයි.”
'''

&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|
'''හැඳින්වීමේ නාමය''': කන්දේගම කන්ද මුල් බ්‍රාහ්මී ගුහා ලිපිය&lt;br&gt;
'''කාලය''': මුල් ඓතිහාසික අවධිය&lt;br&gt;
'''අක්ෂර''': [[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|මුල් බ්‍රාහ්මී]]&lt;br&gt;
'''භාෂාව''': පැරණි සිංහල/ප්‍රාකෘත
}}}}&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|
(උපුටාගැනීම: Senarat Paranavitana, ''Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions'', 1970, pp. 23–24)
}}}}
}}

=== අනුරාධපුර යුගය ===

දානිගල කන්ද පාමුල පිහිටි කන්දේගම කන්ද ලෙන් විහාරයේ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අනුව, මුල් ඓතිහාසික අවධියේ ආරම්භ වූ ගුහා ආශ්‍රිත ආරාමික භාවිතය අනුරාධපුර යුගයේදී තවදුරටත් වර්ධනය වී තිබූ බව පෙනේ. කන්ද පාමුල සහ අවට ප්‍රදේශයෙන් අනුරාධපුර යුගයට අයත් බව හඳුනාගෙන ඇති පැරණි ආරාම ගොඩනැගිලි, [[ස්තූප]] සහ වෙනත් ආගමික ගොඩනැගිලිවල අවශේෂ හමුවේ. මෙම සාධක මගින් කන්දේගම කන්ද අවට ප්‍රදේශය විවිධ ආරාමික හා ආගමික ව්‍යුහයන්ගෙන් සමන්විත පුරාණ බෞද්ධ ආරාමික පරිසරයක් ලෙස පැවති බව පෙනේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

මෙම කාලයට සම්බන්ධ වැදගත් පුරාවිද්‍යාත්මක අවශේෂයක් ලෙස කන්දේගම කන්දේ පිහිටි පැරණි ස්තූපය දැක්විය හැකිය. එය කෘත්‍රිම පදනමක් මත ඉදිකර ඇති අතර, එහි දකුණු හා බටහිර දිශාවලින් පියගැටපෙළ මගින් ප්‍රවේශ විය හැකි බව වාර්තා වේ. එහි විශේෂ ලක්ෂණයක් ලෙස අනෙකුත් ශ්‍රී ලාංකික ස්තූපවල බහුලව දක්නට ලැබෙන පේසාවළලු තුන වෙනුවට පේසාවළලු දෙකක් පමණක් දක්නට ලැබීම සඳහන් කර ඇත. ස්තූපය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් හා සංරක්ෂණ කටයුතු පසුව සිදු කර ඇති අතර, එම ස්මාරකය පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමයක් ලෙස සංරක්ෂණය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ ගුහා ආශ්‍රිතව හමුවන විශාල සැතපෙන බුද්ධ ප්‍රතිමාව ද මෙම පුරාණ ආරාමික සංකීර්ණයේ වැදගත් අවශේෂයකි. ගඩොල් හා මැටි භාවිතයෙන් නිර්මාණය කර ඇති මෙම ප්‍රතිමාව මීටර් 5.4ක් පමණ දිග වන අතර, එහි කලාත්මක ලක්ෂණ ශ්‍රී ලංකාවේ අනෙකුත් පැරණි සැතපෙන බුද්ධ ප්‍රතිමා සමඟ සමානකම් දක්වන බව සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Wikramagamage |first=Chandra |title=Heritage of Rajarata: Major Natural, Cultural and Historic Sites |publisher=Central Bank of Sri Lanka |year=2004 |page=252}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අතර ගොඩනැගිලි අවශේෂ, ආගමික ස්මාරක සහ ජල කළමනාකරණයට සම්බන්ධ ව්‍යුහ ද හඳුනාගෙන ඇත. මේවා මගින් අනුරාධපුර යුගයේදී මෙම ප්‍රදේශයේ ආගමික කටයුතු සඳහා අවශ්‍ය භෞතික පරිසරයක් වර්ධනය වී තිබූ බව පෙනේ. 2017දී මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානය ආශ්‍රිතව කැණීම් හා සංරක්ෂණ කටයුතු සිදු කළ බව ශ්‍රී ලංකා විගණකාධිපතිවරයාගේ පුරාවිද්‍යා උරුම කළමනාකරණය පිළිබඳ වාර්තාවේද සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Management of the Archaeological Heritage of Sri Lanka |url=https://auditorgeneral.gov.lk/web/images/audit-reports/upload/2020/performance/Archeology-English.pdf |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

=== පොළොන්නරු සහ පසුකාලීන අවධිය ===

අනුරාධපුර රාජධානියේ අවසානයෙන් පසුව පොළොන්නරුව ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන රාජධානිය බවට පත්වීමත් සමඟ දානිගල සහ කන්දේගම ප්‍රදේශය පොළොන්නරු රාජධානියේ භූගෝලීය හා ආගමික පසුබිමට ඇතුළත් විය. පොළොන්නරුව මධ්‍යකාලීන යුගයේදී දිවයිනේ ප්‍රධාන දේශපාලන හා ආගමික මධ්‍යස්ථානයක් වූ අතර, එම කාලයට පෙර ආරම්භ වූ බොහෝ බෞද්ධ ආරාමද එම ප්‍රදේශයේ පැවති බව මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල සඳහන් කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Polonnaruwa: The Medieval Masterpiece |url=https://ccf.gov.lk/heritage-sites/polonnaruwa/ |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයේ අනුරාධපුර යුගයෙන් පසු කාලයට අයත් ආගමික හා ගොඩනැගිලි අවශේෂ පැවති බව පුරාවිද්‍යාත්මක වාර්තා මගින් පෙනේ. කන්ද පාමුල පිහිටි පැරණි ආරාමික සංකීර්ණයට අයත් ගොඩනැගිලි අවශේෂ, ස්තූප සහ වෙනත් ආගමික ව්‍යුහ සමඟ වර්තමාන කන්දේගම කන්ද ලෙන් විහාරය සම්බන්ධ වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ පිහිටි පැරණි ස්තූපය මෙම ස්ථානයේ පසුකාලීන ආගමික භාවිතය පිළිබඳ වැදගත් සාධකයකි. ස්තූපය කෘත්‍රිම පදනමක් මත ඉදිකර ඇති අතර දකුණු හා බටහිර දිශාවලින් පියගැටපෙළ දෙකකින් එයට ප්‍රවේශ විය හැකිය. එහි පේසාවළලු දෙකක් පමණක් පැවතීම එහි විශේෂ ලක්ෂණයක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත. මෙම ස්තූපය ආශ්‍රිතව 2017දී පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සිදුකර ඇති අතර, පසුව මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදලේ පොළොන්නරු ව්‍යාපෘතිය යටතේ සංරක්ෂණ කටයුතු සිදු කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

පොළොන්නරු රාජධානියේ පරිහානියෙන් පසුව රාජරට ප්‍රදේශයේ දේශපාලන හා ආගමික මධ්‍යස්ථානවල වෙනස්කම් සිදුවුවද, කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත පුරාණ ආරාමික සම්ප්‍රදාය සම්පූර්ණයෙන්ම අතුරුදන් වූ බවට සාධක නොමැත. වර්තමානයේ කන්ද පාමුල පිහිටි කන්දේගම ධනංජය රජමහා විහාරය මෙම පුරාණ ආරාමික භූමිය සමඟ සම්බන්ධ වන නූතන ආගමික ස්ථානයක් ලෙස පවතී. කෙසේ වෙතත්, පොළොන්නරු යුගයෙන් පසු එක් එක් කාල පරිච්ඡේදයට අයත් ගොඩනැගිලි හෝ භාවිතයන් නිශ්චිතව වෙන් කිරීම සඳහා තවත් පුරාවිද්‍යාත්මක හා ඓතිහාසික සාධක අවශ්‍ය වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>is3wmrez694bpvhcjhkmap084s26gc9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799636</id>
      <parentid>799635</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:52:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* ඉතිහාසය */</comment>
      <origin>799636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47124" sha1="6dzun70m44rz356gdndkv9l1implht8" xml:space="preserve">{{Infobox ancient site
 |name = දානිගල පුරාවිද්‍යා ස්ථානය
 |alternate_name = දානිගල කන්ද, දානිගල වෘත්තාකාර පර්වතය, කන්දේගම පර්වතය
 |image = 
 |image_size = 250px
 |alt = 
 |caption = 
 |map_type = ශ්‍රී ලංකාව
 |relief = yes
 |map_alt = 
 |coordinates = {{coord|7|41|0.44|N|081|12|45.66|E|display=inline,title}}
 |location = [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]], [[උතුරු මැද පළාත]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
 |region = 
 |type = පුරාණ ගුහා සහ පර්වත කැටයම් සහිත පුරාවිද්‍යාත්මක හා භූ විද්‍යාත්මක ස්ථානය
 |part_of = 
 |length = 
 |width = 
 |area = 
 |height = මීටර් 280 ක් පමණ
 |builder = 
 |material = ස්වාභාවික පර්වතය
 |built = 
 |abandoned = 
 |epochs = ප්‍රාග්ඓතිහාසික හා අනුරාධපුර යුගය 
 |cultures = 
 |dependency_of = 
 |occupants = 
 |event = 
 |excavations = 
 |archaeologists = 
 |condition = 
 |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]
 |management = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]
 |public_access = හැක
 |website =
 |notes = 
 |designation1 = APMSL 
 |designation1_offname = 
 |designation1_date = 
 |designation1_number = 
 |designation1_criteria = 
 |designation1_type = 
}}

'''දානිගල කන්ද''' ('''Danigala Circular Rock''') ශ්‍රී ලංකාවේ [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය|පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයේ]] [[කන්දේගම]] ප්‍රදේශය ආශ්‍රිතව පිහිටි සුවිශේෂී භූ විද්‍යාත්මක හා පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයකි. ගුවනින් බැලූ විට අර්ධ වෘත්තාකාර ස්වරූපයක් පෙන්වන මෙම පර්වතය දිගුකාලීන භූ විද්‍යාත්මක ක්‍රියාවලීන් හා ඛාදනය හේතුවෙන් වර්තමාන ස්වරූපයට පත්ව ඇති අතර, එය ප්‍රාග්කේම්බ්‍රියානු යුගය දක්වා දිවෙන භූ විද්‍යාත්මක පසුබිමක් සහිත ප්‍රදේශයක පිහිටා ඇත. පුරාවිද්‍යාව, භූ විද්‍යාව, ජෛව විවිධත්වය සහ තාරකා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන යන විවිධ ක්ෂේත්‍ර සඳහා දානිගල ප්‍රදේශය වැදගත් බව පර්යේෂණවල සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020JEA&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sumanarathna |first1=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Kennedy |first3=Jason |last4=Taylor |first4=Bernie |last5=Hornoiu |first5=Iasmina |last6=Bandara |first6=Arana |title=Danigala Alien Mountain and Petroglyphs: A Multidisciplinary Investigation into Astrotourism, Geotourism, and Archeological Significance – Unlocking Sustainable Development Opportunities in Sri Lanka |journal=Journal of Eco Astronomy |volume=1 |issue=1 |year=2020 |doi=10.63119/JEA11.2020}}&lt;/ref&gt;

දානිගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය කොටස් දෙකකි,එනම් දානිගල පර්වතය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යා කලාපය සහ කන්දෙගම ලෙන් විහාරය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යා කලාපය ලෙසයි.දානිගල කන්ද හා අවට ප්‍රදේශයෙන් පුරාණ මානව වාසස්ථාන හා ආගමික ක්‍රියාකාරකම් සම්බන්ධ සාධක හමුවේ. මෙහි ගුහා කිහිපයක [[බ්‍රාහ්මී]] අක්ෂරවලින් ලියන ලද ශිලා ලේඛන දක්නට ලැබෙන අතර, එවැනි ලේඛන මගින් ගුහා සංඝයා වෙත පූජා කළ දායකයන් පිළිබඳ තොරතුරු ලබාගත හැකිය. කන්දේගම ප්‍රදේශයේ පුරාණ ආරාමික භාවිතය සම්බන්ධ සාධක අතර ශිලා ලේඛන සහ ගුහා විශේෂ වැදගත්කමක් දරන අතර, එක් ශිලා ලේඛනයක [[සද්ධාතිස්ස රජ]]ු සහ ඔහුගේ පුත්‍රයා පිළිබඳ සඳහනක් ඇති බව වාර්තා වේ.

දානිගල කන්දේ වයඹ බෑවුමේ පිහිටි '''චිත්‍ර ලෙන''' ආශ්‍රිතව පර්වත සිතුවම් සහ කැටයම් දක්නට ලැබේ. 2020 ජූලි 28 දින සිදු කළ පර්යේෂණයකදී මීට පෙර වාර්තා නොවූ සංකේත සහිත පර්වත කැටයම් හඳුනාගෙන ඇති අතර, ඒවායේ ජ්‍යාමිතික හා මානවරූපී සංකේත ඇතුළු විවිධ රූප දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020JEA&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sumanarathna |first1=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=Geeth |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt; පර්යේෂකයන් විසින් මෙම කැටයම්වල ස්වභාවය හා කාලනිර්ණය පිළිබඳ වැඩිදුර අධ්‍යයනය අවශ්‍ය බව පෙන්වා දී ඇති අතර 2025දී මහාචාර්ය [[රාජ් සෝමදේව]] විසින් ඉදිරිපත් කළ පර්යේෂණයකින්ද දානිගලේ ගුහා දෙකක පර්වත සිතුවම් පිළිබඳ නව නිරීක්ෂණ වාර්තා කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020&quot;/&gt;

== ඉතිහාසය ==
දානිගල කන්ද ආශ්‍රිත මානව ක්‍රියාකාරකම්වල ඉතිහාසය දිගු කාල පරාසයක් ආවරණය කරන අතර, එහි ගුහා හා පර්වත ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මගින් ප්‍රදේශයේ පැරණි මානව භාවිතය පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ. විශේෂයෙන් දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ හමුවන පර්වත කැටයම්, ගුහා ආශ්‍රිත සාධක සහ පසුව හඳුනාගත් ආගමික භාවිතයට සම්බන්ධ සාධක මත පදනම්ව එහි ඉතිහාසය විවිධ අවධි ඔස්සේ සලකා බැලිය හැක. කෙසේ වෙතත්, පර්වත කැටයම්වල නිශ්චිත කාලනිර්ණය තවමත් පැහැදිලිව තහවුරු කර නොමැති බැවින් ඒවා නිශ්චිත ඓතිහාසික යුගයකට අයත් බව තීරණාත්මකව ප්‍රකාශ කිරීමෙන් වැළකිය යුතුය. 2020දී පළ වූ පර්යේෂණ මගින් දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ පර්වත කැටයම් පිළිබඳ නව වාර්තා සහ විශ්ලේෂණ ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, එමගින් දානිගලේ පැරණි මානව ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ වැඩිදුර පර්යේෂණ සඳහා පදනමක් සපයා ඇත.

=== ප්‍රාග්ඓතිහාසික අවධිය ===

දානිගල කන්දේ ප්‍රාග්ඓතිහාසික මානව ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ ප්‍රධාන සාධකයක් ලෙස එහි ගුහා ආශ්‍රිතව හමුවන පර්වත කැටයම් සැලකේ. විශේෂයෙන් කන්දේ වයඹ බෑවුමේ පිහිටි [[චිත්‍ර ලෙන]] ආශ්‍රිත පර්වත පෘෂ්ඨවල විවිධ ජ්‍යාමිතික, මානවරූපී සහ සංකේතාත්මක රූප කැටයම් කර ඇති බව 2020දී ප්‍රකාශයට පත් කළ පර්යේෂණයකින් වාර්තා කර ඇත. එම පර්යේෂණයේදී කැටයම් අතර මිනිස් රූපවලට සමාන ආකෘති, ඉණිමං ආකාර රේඛා, දුනු හා ඊතල ආකාර සංකේත, ශාක හා සත්ත්ව රූප සහ විශේෂිත ජ්‍යාමිතික සංකේත හඳුනාගෙන ඇත. මෙම කැටයම්වල සමහර රටා ශ්‍රී ලංකාවේ [[දොරවක කන්ද]] සහ [[හැක්බෙලිකන්ද]] වැනි ස්ථානවල පර්වත කලාව සමඟ යම් සමානතා පෙන්වන නමුත්, දානිගල කැටයම් සමස්ත සංයෝජනය අනුව දැනට හඳුනාගෙන ඇති අනෙකුත් ශ්‍රී ලාංකික පර්වත කලාවෙන් වෙනස් බව පර්යේෂකයන් පෙන්වා දී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |display-authors=etal |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

මෙම පර්වත කැටයම් පිළිබඳ නව පර්යේෂණ 2023දී සිදු කරන ලද නැවත නිරීක්ෂණයකදී තවදුරටත් පුළුල් කර ඇත. රාජ් සෝමදේව විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද පර්යේෂණයට අනුව, දානිගල මුදුනේ පිහිටි ගල් ආවරණ දෙකක බිත්ති තුනක් පුරා එකිනෙක මත පැතිරුණු විවිධ ප්‍රමාණයේ ජ්‍යාමිතික සංකේත හා රේඛා විශාල ප්‍රමාණයක් හඳුනාගෙන ඇත. එම පර්යේෂණයේදී සංකේත සහිත බිත්තිවල [[එස්ටැම්පේජ්]] පිටපත් සකස් කර, ගල් ආවරණවල සැලසුම් සහ අවට පරිසරය ද සටහන් කර ඇත. කැටයම් අතර මිනිස් ප්‍රජනන අවයව හා ලිංගික ඉරියව් නිරූපණයට සමාන රූප මෙන්ම සත්ත්ව රූප කිහිපයක් ද ඇති බව පර්යේෂකයා සඳහන් කරයි. මෙම රූපවල අර්ථය පිළිබඳව පර්යේෂකයා ප්‍රාග්ඓතිහාසික වනාන්තරවාසී ප්‍රජාවන්ගේ ප්‍රජනන සාර්ථකත්වය හා සම්බන්ධ චාරිත්‍රානුකූල ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ උපකල්පනයක් ඉදිරිපත් කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, එය කැටයම්වල නිශ්චිත අර්ථය ලෙස නොව පර්යේෂණාත්මක අර්ථකථනයක් ලෙස සැලකිය යුතුය.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;

දානිගල කන්දේ ප්‍රාග්ඓතිහාසික භාවිතය පිළිබඳ තවත් වැදගත් සාධකයක් ලෙස පර්වතයේ මුදුනේ විශාල වශයෙන් හමුවන [[ක්වාර්ට්ස්]] ගල් කැබලි සහ ඒවා අතර හඳුනාගත් ගල් මධ්‍යක හා කැබලි දැක්විය හැකිය. 2025 පර්යේෂණයට අනුව, මෙම සාධක මගින් ගල් මෙවලම් නිෂ්පාදනය සිදු වූ බවට සාධක ලැබෙන අතර, එම මෙවලම් පර්වත කැටයම් කිරීම සඳහාද භාවිත වූවා විය හැකි බව යෝජනා කර ඇත. විශාල ක්වාර්ට්ස් කැබලි ප්‍රමාණයක් ස්ථානයේ ඉතිරිව තිබීම, එම ගල් සම්පත දිගු කාලයක් තිස්සේ භාවිත කර ඇති බවට සාධකයක් ලෙස පර්යේෂකයා සලකයි. තවද, එම සාධක කිහිප පරම්පරාවකට අයත් ප්‍රාග්ඓතිහාසික ප්‍රජාවන් විසින් ස්ථානය නැවත නැවත භාවිත කළ හැකි බවට යෝජනා කිරීමට හේතු වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;

2020දී සිදු කළ මූලික පර්යේෂණයේදී දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ පර්වත කැටයම් ප්‍රථම වරට විස්තරාත්මකව වාර්තා කරනු ලැබූ අතර, ඒවායේ සංකේත සමහරක් ඉන්දියාවේ කර්ණාටක ප්‍රාන්තයේ [[එඩක්කල් ගුහා]]වල පර්වත කැටයම් සමඟ සමානකම් දක්වන බව පර්යේෂකයන් පෙන්වා දී ඇත. දානිගලේ සංකේත සම්පූර්ණයෙන් විකේතනය කර හෝ එකම රූප සංයෝජනයක් ලෙස ප්‍රතිනිර්මාණය කර නොමැති බවද එම අධ්‍යයනය සඳහන් කරයි. එබැවින් ඒවාට නිශ්චිත සංකේතාත්මක හෝ ආගමික අර්ථයක් ආරෝපණය කිරීම තවදුරටත් පර්යේෂණ අවශ්‍ය වන කරුණකි.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |display-authors=etal |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

දානිගලේ පර්වත කලාවේ නිශ්චිත කාලය තවමත් විද්‍යාත්මකව තහවුරු කර නොමැත. 2025දී ඉදිරිපත් කළ පර්යේෂණය මගින් මෙම කැටයම් ප්‍රාග්ඓතිහාසික පර්වත කලාවක් ලෙස සලකා ඇති නමුත්, ඒවායේ නිශ්චිත කාලනිර්ණය සඳහා ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සිදු කර පාරිසරික සාම්පල ලබාගෙන විද්‍යාත්මක කාලනිර්ණ ක්‍රම භාවිත කිරීම අවශ්‍ය බව සඳහන් කර ඇත. ඒ අනුව දානිගලේ පර්වත කැටයම් නිශ්චිත වර්ෂයකට හෝ නිශ්චිත ප්‍රාග්ඓතිහාසික සංස්කෘතික අවධියකට අයත් බව දැනට තීරණාත්මකව ප්‍රකාශ කළ නොහැක.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;
=== මුල් ඓතිහාසික අවධිය ===

දානිගල කන්ද පාමුල පිහිටි කන්දේගම කන්ද ලෙන් විහාරය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මගින් මෙම ප්‍රදේශය මුල් ඓතිහාසික යුගයේදී ආගමික හා ආරාමික කටයුතු සඳහා භාවිත වූ බව පෙනේ. විශේෂයෙන් ගුහා මුදුන්වල ඇති ජලය ගලායාම වැළැක්වීම සඳහා සකස් කළ [[කටාරම්]] සහ ඒවාට පහළින් කොටා ඇති මුල් බ්‍රාහ්මී ශිලා ලේඛන මෙම භාවිතයට වැදගත් සාධක වේ. කන්දේගම කන්දේ ඇති එක් ලිපියක් “පරුමක දිගතිස පුත පරුමක ගුතස ලෙනෙ” යනුවෙන් කියවා ඇති අතර, එහි අර්ථය “පරුමක දිගතිස්සගේ පුත් පරුමක ගුත්තගේ ගුහාව” ලෙස දක්වා ඇත. එම ලිපිය මුල් බ්‍රාහ්මී ලිපි සම්ප්‍රදායට අයත් බව හඳුනාගෙන ඇති අතර, එමගින් කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත ගුහා මුල් ඓතිහාසික සමයේදී භික්ෂූන්ගේ වාසය සඳහා පරිත්‍යාග කර තිබූ බවට සාධක ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ ඇති ගුහා ලිපිවලින් ගුහා “අතීත හා අනාගත සතර දිසාවේ සංඝයා” වෙත පූජා කිරීම පිළිබඳ තොරතුරු ද හමුවේ. එම ලිපිවල දායකයන් ලෙස පරුමකවරුන්, ගම් ප්‍රධානීන් සහ වෙනත් ප්‍රභූ පුද්ගලයන්ගේ නම් සඳහන් වන අතර, එමගින් මෙම ප්‍රදේශයේ ගුහා ආශ්‍රිත ආරාමික භාවිතය සංවිධානාත්මක ස්වරූපයකින් පැවති බව පෙනේ. මෙවැනි ගුහා පූජා කිරීමේ ලිපි මුල් බ්‍රාහ්මී ලිපි සම්ප්‍රදායේ වැදගත් ලක්ෂණයක් වන අතර, ඒවා මගින් මුල් ඓතිහාසික සමයේ බෞද්ධ සංඝයා සහ දායක ප්‍රජාව අතර පැවති සම්බන්ධතාව පිළිබඳද තොරතුරු ලබාගත හැකිය.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 |pages=23–24}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත ශිලා ලේඛන අතර C289 ලෙස හඳුන්වා ඇති ලිපිය ද වැදගත් වේ. එහි “තිස අයහ පුත මහා අයහ ...” යන පාඨය ඇතුළත් වන අතර, “මහා” නම් කුමරෙකුට සහ ඔහු හා සම්බන්ධ ගම් ප්‍රධානීන්ට අදාළ තොරතුරු එහි සඳහන් වේ. එම ලිපියෙහි ගුහාවක් සංඝයාට පූජා කිරීම පිළිබඳ සඳහනක් දක්නට ලැබෙන අතර, එමගින් කන්දේගම කන්දේ ආරාමික පරිසරයට ප්‍රාදේශීය පරිපාලන හා ප්‍රභූ පන්තියේ පුද්ගලයන් සම්බන්ධ වී සිටි බවට සාධක ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Manthilake |first=H. |title=The “Devanapiya” Kings as Traced from Lithic ‘Brahmi’ Inscriptions of Sri Lanka |booktitle=Proceedings of the 2nd International Conference on Archaeology, History and Heritage |year=2021 |volume=2 |issue=1}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ මෙම ලිපි මගින් පෙනී යන්නේ මුල් ඓතිහාසික සමයේදී දානිගල අවට ප්‍රදේශය හුදෙක් ස්වාභාවික ගුහා සහිත පර්වතයක් නොව, භික්ෂූන්ගේ වාසය හා ආගමික කටයුතු සඳහා භාවිත වූ ආරාමික පරිසරයක් බවයි. ගුහා පූජා කළ දායකයන්ගේ නම් සහ ඔවුන්ගේ සමාජ තත්ත්වයන් පිළිබඳ තොරතුරු ද මෙම ලිපිවලින් හෙළි වන බැවින්, ඒවා එම යුගයේ ආගමික ආයතන, ප්‍රාදේශීය ප්‍රභූවරුන් සහ ගම් මට්ටමේ සමාජය අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීමටද වැදගත් මූලාශ්‍ර වේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 |pages=23–24}}&lt;/ref&gt;

==== ශිලා ලේඛන ====

{{Blockquote
|text=
'''
*පෙළ

''පරුමක දිගතිස පුත පරුමක ගුතස ලෙනෙ''

*අන්තර්ගතය

“පරුමක දිගතිස්සගේ පුත් පරුමක ගුත්තගේ ගුහාවයි.”
'''

&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|
'''හැඳින්වීමේ නාමය''': කන්දේගම කන්ද මුල් බ්‍රාහ්මී ගුහා ලිපිය&lt;br&gt;
'''කාලය''': මුල් ඓතිහාසික අවධිය&lt;br&gt;
'''අක්ෂර''': [[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|මුල් බ්‍රාහ්මී]]&lt;br&gt;
'''භාෂාව''': පැරණි සිංහල/ප්‍රාකෘත
}}}}&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|
(උපුටාගැනීම: Senarat Paranavitana, ''Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions'', 1970, pp. 23–24)
}}}}
}}

=== අනුරාධපුර යුගය ===

දානිගල කන්ද පාමුල පිහිටි කන්දේගම කන්ද ලෙන් විහාරයේ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අනුව, මුල් ඓතිහාසික අවධියේ ආරම්භ වූ ගුහා ආශ්‍රිත ආරාමික භාවිතය අනුරාධපුර යුගයේදී තවදුරටත් වර්ධනය වී තිබූ බව පෙනේ. කන්ද පාමුල සහ අවට ප්‍රදේශයෙන් අනුරාධපුර යුගයට අයත් බව හඳුනාගෙන ඇති පැරණි ආරාම ගොඩනැගිලි, [[ස්තූප]] සහ වෙනත් ආගමික ගොඩනැගිලිවල අවශේෂ හමුවේ. මෙම සාධක මගින් කන්දේගම කන්ද අවට ප්‍රදේශය විවිධ ආරාමික හා ආගමික ව්‍යුහයන්ගෙන් සමන්විත පුරාණ බෞද්ධ ආරාමික පරිසරයක් ලෙස පැවති බව පෙනේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

මෙම කාලයට සම්බන්ධ වැදගත් පුරාවිද්‍යාත්මක අවශේෂයක් ලෙස කන්දේගම කන්දේ පිහිටි පැරණි ස්තූපය දැක්විය හැකිය. එය කෘත්‍රිම පදනමක් මත ඉදිකර ඇති අතර, එහි දකුණු හා බටහිර දිශාවලින් පියගැටපෙළ මගින් ප්‍රවේශ විය හැකි බව වාර්තා වේ. එහි විශේෂ ලක්ෂණයක් ලෙස අනෙකුත් ශ්‍රී ලාංකික ස්තූපවල බහුලව දක්නට ලැබෙන පේසාවළලු තුන වෙනුවට පේසාවළලු දෙකක් පමණක් දක්නට ලැබීම සඳහන් කර ඇත. ස්තූපය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් හා සංරක්ෂණ කටයුතු පසුව සිදු කර ඇති අතර, එම ස්මාරකය පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමයක් ලෙස සංරක්ෂණය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ ගුහා ආශ්‍රිතව හමුවන විශාල සැතපෙන බුද්ධ ප්‍රතිමාව ද මෙම පුරාණ ආරාමික සංකීර්ණයේ වැදගත් අවශේෂයකි. ගඩොල් හා මැටි භාවිතයෙන් නිර්මාණය කර ඇති මෙම ප්‍රතිමාව මීටර් 5.4ක් පමණ දිග වන අතර, එහි කලාත්මක ලක්ෂණ ශ්‍රී ලංකාවේ අනෙකුත් පැරණි සැතපෙන බුද්ධ ප්‍රතිමා සමඟ සමානකම් දක්වන බව සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Wikramagamage |first=Chandra |title=Heritage of Rajarata: Major Natural, Cultural and Historic Sites |publisher=Central Bank of Sri Lanka |year=2004 |page=252}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අතර ගොඩනැගිලි අවශේෂ, ආගමික ස්මාරක සහ ජල කළමනාකරණයට සම්බන්ධ ව්‍යුහ ද හඳුනාගෙන ඇත. මේවා මගින් අනුරාධපුර යුගයේදී මෙම ප්‍රදේශයේ ආගමික කටයුතු සඳහා අවශ්‍ය භෞතික පරිසරයක් වර්ධනය වී තිබූ බව පෙනේ. 2017දී මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානය ආශ්‍රිතව කැණීම් හා සංරක්ෂණ කටයුතු සිදු කළ බව ශ්‍රී ලංකා විගණකාධිපතිවරයාගේ පුරාවිද්‍යා උරුම කළමනාකරණය පිළිබඳ වාර්තාවේද සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Management of the Archaeological Heritage of Sri Lanka |url=https://auditorgeneral.gov.lk/web/images/audit-reports/upload/2020/performance/Archeology-English.pdf |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

=== පොළොන්නරු සහ පසුකාලීන අවධිය ===

අනුරාධපුර රාජධානියේ අවසානයෙන් පසුව පොළොන්නරුව ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන රාජධානිය බවට පත්වීමත් සමඟ දානිගල සහ කන්දේගම ප්‍රදේශය පොළොන්නරු රාජධානියේ භූගෝලීය හා ආගමික පසුබිමට ඇතුළත් විය. පොළොන්නරුව මධ්‍යකාලීන යුගයේදී දිවයිනේ ප්‍රධාන දේශපාලන හා ආගමික මධ්‍යස්ථානයක් වූ අතර, එම කාලයට පෙර ආරම්භ වූ බොහෝ බෞද්ධ ආරාමද එම ප්‍රදේශයේ පැවති බව මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල සඳහන් කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Polonnaruwa: The Medieval Masterpiece |url=https://ccf.gov.lk/heritage-sites/polonnaruwa/ |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයේ අනුරාධපුර යුගයෙන් පසු කාලයට අයත් ආගමික හා ගොඩනැගිලි අවශේෂ පැවති බව පුරාවිද්‍යාත්මක වාර්තා මගින් පෙනේ. කන්ද පාමුල පිහිටි පැරණි ආරාමික සංකීර්ණයට අයත් ගොඩනැගිලි අවශේෂ, ස්තූප සහ වෙනත් ආගමික ව්‍යුහ සමඟ වර්තමාන කන්දේගම කන්ද ලෙන් විහාරය සම්බන්ධ වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ පිහිටි පැරණි ස්තූපය මෙම ස්ථානයේ පසුකාලීන ආගමික භාවිතය පිළිබඳ වැදගත් සාධකයකි. ස්තූපය කෘත්‍රිම පදනමක් මත ඉදිකර ඇති අතර දකුණු හා බටහිර දිශාවලින් පියගැටපෙළ දෙකකින් එයට ප්‍රවේශ විය හැකිය. එහි පේසාවළලු දෙකක් පමණක් පැවතීම එහි විශේෂ ලක්ෂණයක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත. මෙම ස්තූපය ආශ්‍රිතව 2017දී පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සිදුකර ඇති අතර, පසුව මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදලේ පොළොන්නරු ව්‍යාපෘතිය යටතේ සංරක්ෂණ කටයුතු සිදු කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

පොළොන්නරු රාජධානියේ පරිහානියෙන් පසුව රාජරට ප්‍රදේශයේ දේශපාලන හා ආගමික මධ්‍යස්ථානවල වෙනස්කම් සිදුවුවද, කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත පුරාණ ආරාමික සම්ප්‍රදාය සම්පූර්ණයෙන්ම අතුරුදන් වූ බවට සාධක නොමැත. වර්තමානයේ කන්ද පාමුල පිහිටි කන්දේගම ධනංජය රජමහා විහාරය මෙම පුරාණ ආරාමික භූමිය සමඟ සම්බන්ධ වන නූතන ආගමික ස්ථානයක් ලෙස පවතී. කෙසේ වෙතත්, පොළොන්නරු යුගයෙන් පසු එක් එක් කාල පරිච්ඡේදයට අයත් ගොඩනැගිලි හෝ භාවිතයන් නිශ්චිතව වෙන් කිරීම සඳහා තවත් පුරාවිද්‍යාත්මක හා ඓතිහාසික සාධක අවශ්‍ය වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

== නූතන පුරාවිද්‍යා පර්යේෂණ ==

දානිගල කන්ද පිළිබඳ නූතන පුරාවිද්‍යාත්මක හා අන්තර්විෂය පර්යේෂණ විධිමත්ව වර්ධනය වන්නේ 2020 දශකයේදීය. 2020 ජූලි 28 දින මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදලේ පොළොන්නරු අලහන පරිවේණ ව්‍යාපෘතිය හා Eco Astronomy ආයතනයේ පර්යේෂකයන් එක්ව සිදු කළ පුරාවිද්‍යාත්මක, භූ විද්‍යාත්මක හා පුරාවිද්‍යා-තාරකා විද්‍යා සමීක්ෂණයකදී දානිගල කන්දේ වයඹ බෑවුමේ පිහිටි චිත්‍ර ලෙනෙහි එතෙක් වාර්තා නොවූ [[පෙට්‍රොග්ලිෆ්]] හෙවත් ශිලා කැටයම් හඳුනාගන්නා ලදී. මෙම සොයාගැනීම දානිගල කන්දේ පුරාවිද්‍යාත්මක වැදගත්කම නව මානයකට ගෙන ආ අතර, එම ස්ථානය පිළිබඳ පර්යේෂණ සඳහා පුරාවිද්‍යාව සමඟ භූ විද්‍යාව, තාරකා විද්‍යාව සහ පරිසර අධ්‍යයනය වැනි විෂය ක්ෂේත්‍රද සම්බන්ධ විය.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=K. A. G. |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

2020දී සිදු කළ මූලික පර්යේෂණවලදී චිත්‍ර ලෙනේ ශිලා පෘෂ්ඨය මත විවිධ ජ්‍යාමිතික සංකේත හා රේඛා මෙන්ම මිනිස් හා සත්ත්ව රූපවලට සමාන කැටයම්ද වාර්තා කරන ලදී. ඇතැම් සංකේත අනෙකුත් දකුණු ආසියානු ශිලා කලාවන් සමඟ සංසන්දනය කර ඇති අතර, විශේෂයෙන් ඉන්දියාවේ එඩක්කල් ගුහා ශිලා කැටයම් සමඟ සමානතා පිළිබඳ අවධානය යොමු කර ඇත. එම පර්යේෂණය මගින් දානිගල කැටයම්වල ඇති ඇතැම් සංකේත “bind rune” ආකාරයේ සංකේත ලෙස විස්තර කරමින් ඒවායේ පුරාවිද්‍යා-තාරකා විද්‍යාත්මක වැදගත්කම පිළිබඳ උපකල්පනද ඉදිරිපත් කරන ලදී. කෙසේ වෙතත්, එවැනි සංකේතවල නිශ්චිත අර්ථය සහ කාලනිර්ණය තවදුරටත් පර්යේෂණ කළ යුතු කරුණු ලෙස පවතී.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=K. A. G. |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

දානිගල කන්දේ පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණවලදී ශිලා කැටයම් පමණක් නොව, එම කැටයම් නිර්මාණය කළ ප්‍රාග්ඓතිහාසික ප්‍රජාවන්ගේ ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ සාධකද අවධානයට ලක්ව ඇත. කඳු මුදුන ආශ්‍රිතව හමුවන ක්වාට්ස් කැබලි, ගල් මෙවලම් නිෂ්පාදනයට සම්බන්ධ විය හැකි මධ්‍යස්ථාන සහ කැටයම් කිරීමට භාවිත කළ හැකි වූ මෙවලම් නිෂ්පාදන අපද්‍රව්‍ය පිළිබඳව පර්යේෂකයන් අවධානය යොමු කර ඇත. මෙවැනි සාධක එම ස්ථානයේ ගල් මෙවලම් නිෂ්පාදනය සහ ශිලා කැටයම් කිරීම සම්බන්ධ ක්‍රියාකාරකම් සිදුවී තිබිය හැකි බවට පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණ ප්‍රශ්න මතු කරයි.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025}}&lt;/ref&gt;

2023 ජූනි මාසයේදී රාජ් සෝමදේව ප්‍රමුඛ පර්යේෂණ කණ්ඩායම විසින් දානිගල කන්දේ ශිලා කැටයම් නැවත පරීක්ෂා කරන ලදී. එහිදී කඳු මුදුනේ පිහිටි ගල් ආවරණ දෙකක බිත්ති තුනක විවිධ ප්‍රමාණවලින් යුත් එකිනෙක මත අතිච්ඡාදනය වන ජ්‍යාමිතික සංකේත හා රේඛා විශාල සංඛ්‍යාවක් ලේඛනගත කර ඇත. ඒවායේ ස්ථානගත වීම හා ස්වරූපය සවිස්තරාත්මකව සටහන් කිරීම සඳහා පුරාවිද්‍යාවේ භාවිත වන estampage ක්‍රමය භාවිත කර ශිලා පෘෂ්ඨවල පිටපත් ලබාගෙන ඇති අතර, ගල් ආවරණවල භූ සැලසුම්ද මිනුම් පරිමාණයකට සකස් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025}}&lt;/ref&gt;

රාජ් සෝමදේවගේ පර්යේෂණයේදී ඇතැම් සංකේත මිනිස් ප්‍රජනන අවයව, ලිංගික ඉරියව් සහ සතුන්ගේ රූප නිරූපණය කරන බවට අර්ථකථනයක් ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, එම ගල් ආවරණ ප්‍රාග්ඓතිහාසික ප්‍රජාවන්ගේ ප්‍රජනන සාර්ථකත්වයට සම්බන්ධ චාරිත්‍රානුකූල ක්‍රියාකාරකම් සඳහා භාවිත වී ඇති හැකියාවද පර්යේෂකයා යෝජනා කරයි. මෙය තහවුරු කළ නිගමනයක් ලෙස නොව, ශිලා කැටයම්වල ස්වරූපය හා ඒවායේ පරිසරය මත පදනම් වූ පර්යේෂණාත්මක අර්ථකථනයක් ලෙස සැලකිය යුතුය.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025}}&lt;/ref&gt;

දානිගල ශිලා කැටයම්වල නිශ්චිත කාලය තවමත් සම්පූර්ණයෙන් තහවුරු කර නොමැත. 2025 පර්යේෂණය අනුව ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සිදු කර පාරිසරික සාම්පල ලබාගෙන විද්‍යාත්මක කාලනිර්ණ ක්‍රම මගින් එහි වයස තීරණය කිරීමට ඉදිරි පර්යේෂණ සැලසුම් කර ඇත. එබැවින් දානිගල පෙට්‍රොග්ලිෆ් සඳහා නිශ්චිත ක්‍රි.පූ. කාල සීමාවක් දැනට ස්ථිර ඓතිහාසික කරුණක් ලෙස සඳහන් කිරීම වෙනුවට, ඒවායේ කාලනිර්ණය තවදුරටත් පර්යේෂණයට ලක්වෙමින් පවතින බව සඳහන් කිරීම වඩා සුදුසුය.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025}}&lt;/ref&gt;

දානිගල කන්දේ නූතන පර්යේෂණ මගින් එය පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයක් පමණක් නොව, භූ විද්‍යාත්මක, පුරාවිද්‍යාත්මක, පුරාවිද්‍යා-තාරකා විද්‍යාත්මක සහ පාරිසරික අධ්‍යයන එකිනෙක සම්බන්ධ වන අන්තර්විෂය පර්යේෂණ ස්ථානයක් ලෙසද හඳුනාගෙන ඇත. 2020 පර්යේෂණයෙන් පසු සිදු වූ නැවත සමීක්ෂණ සහ ලේඛනගත කිරීම මගින් දානිගලේ ශිලා කලාව, එහි පරිසරය සහ එම ස්ථානය භාවිත කළ ප්‍රාග්ඓතිහාසික ප්‍රජාවන් පිළිබඳ නව පර්යේෂණ මාර්ග විවෘත වී තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Kennedy |first4=Jason |last5=Hornoiu |first5=Iasmina |last6=Bandara |first6=Arana |title=Danigala Alien Mountain and Petroglyphs: A Multidisciplinary Investigation into Astrotourism, Geotourism, and Archeological Significance – Unlocking Sustainable Development Opportunities in Sri Lanka |journal=Journal of Eco Astronomy |volume=1 |issue=1 |pages=200–227 |year=2020 |doi=10.63119/JEA11.2020}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>6dzun70m44rz356gdndkv9l1implht8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799638</id>
      <parentid>799636</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T15:55:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* නූතන පුරාවිද්‍යා පර්යේෂණ */</comment>
      <origin>799638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45567" sha1="4s2b9r1el68guhqy08ioe0borh3fpyt" xml:space="preserve">{{Infobox ancient site
 |name = දානිගල පුරාවිද්‍යා ස්ථානය
 |alternate_name = දානිගල කන්ද, දානිගල වෘත්තාකාර පර්වතය, කන්දේගම පර්වතය
 |image = 
 |image_size = 250px
 |alt = 
 |caption = 
 |map_type = ශ්‍රී ලංකාව
 |relief = yes
 |map_alt = 
 |coordinates = {{coord|7|41|0.44|N|081|12|45.66|E|display=inline,title}}
 |location = [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]], [[උතුරු මැද පළාත]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
 |region = 
 |type = පුරාණ ගුහා සහ පර්වත කැටයම් සහිත පුරාවිද්‍යාත්මක හා භූ විද්‍යාත්මක ස්ථානය
 |part_of = 
 |length = 
 |width = 
 |area = 
 |height = මීටර් 280 ක් පමණ
 |builder = 
 |material = ස්වාභාවික පර්වතය
 |built = 
 |abandoned = 
 |epochs = ප්‍රාග්ඓතිහාසික හා අනුරාධපුර යුගය 
 |cultures = 
 |dependency_of = 
 |occupants = 
 |event = 
 |excavations = 
 |archaeologists = 
 |condition = 
 |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]
 |management = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]
 |public_access = හැක
 |website =
 |notes = 
 |designation1 = APMSL 
 |designation1_offname = 
 |designation1_date = 
 |designation1_number = 
 |designation1_criteria = 
 |designation1_type = 
}}

'''දානිගල කන්ද''' ('''Danigala Circular Rock''') ශ්‍රී ලංකාවේ [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය|පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයේ]] [[කන්දේගම]] ප්‍රදේශය ආශ්‍රිතව පිහිටි සුවිශේෂී භූ විද්‍යාත්මක හා පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයකි. ගුවනින් බැලූ විට අර්ධ වෘත්තාකාර ස්වරූපයක් පෙන්වන මෙම පර්වතය දිගුකාලීන භූ විද්‍යාත්මක ක්‍රියාවලීන් හා ඛාදනය හේතුවෙන් වර්තමාන ස්වරූපයට පත්ව ඇති අතර, එය ප්‍රාග්කේම්බ්‍රියානු යුගය දක්වා දිවෙන භූ විද්‍යාත්මක පසුබිමක් සහිත ප්‍රදේශයක පිහිටා ඇත. පුරාවිද්‍යාව, භූ විද්‍යාව, ජෛව විවිධත්වය සහ තාරකා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන යන විවිධ ක්ෂේත්‍ර සඳහා දානිගල ප්‍රදේශය වැදගත් බව පර්යේෂණවල සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020JEA&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sumanarathna |first1=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Kennedy |first3=Jason |last4=Taylor |first4=Bernie |last5=Hornoiu |first5=Iasmina |last6=Bandara |first6=Arana |title=Danigala Alien Mountain and Petroglyphs: A Multidisciplinary Investigation into Astrotourism, Geotourism, and Archeological Significance – Unlocking Sustainable Development Opportunities in Sri Lanka |journal=Journal of Eco Astronomy |volume=1 |issue=1 |year=2020 |doi=10.63119/JEA11.2020}}&lt;/ref&gt;

දානිගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය කොටස් දෙකකි,එනම් දානිගල පර්වතය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යා කලාපය සහ කන්දෙගම ලෙන් විහාරය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යා කලාපය ලෙසයි.දානිගල කන්ද හා අවට ප්‍රදේශයෙන් පුරාණ මානව වාසස්ථාන හා ආගමික ක්‍රියාකාරකම් සම්බන්ධ සාධක හමුවේ. මෙහි ගුහා කිහිපයක [[බ්‍රාහ්මී]] අක්ෂරවලින් ලියන ලද ශිලා ලේඛන දක්නට ලැබෙන අතර, එවැනි ලේඛන මගින් ගුහා සංඝයා වෙත පූජා කළ දායකයන් පිළිබඳ තොරතුරු ලබාගත හැකිය. කන්දේගම ප්‍රදේශයේ පුරාණ ආරාමික භාවිතය සම්බන්ධ සාධක අතර ශිලා ලේඛන සහ ගුහා විශේෂ වැදගත්කමක් දරන අතර, එක් ශිලා ලේඛනයක [[සද්ධාතිස්ස රජ]]ු සහ ඔහුගේ පුත්‍රයා පිළිබඳ සඳහනක් ඇති බව වාර්තා වේ.

දානිගල කන්දේ වයඹ බෑවුමේ පිහිටි '''චිත්‍ර ලෙන''' ආශ්‍රිතව පර්වත සිතුවම් සහ කැටයම් දක්නට ලැබේ. 2020 ජූලි 28 දින සිදු කළ පර්යේෂණයකදී මීට පෙර වාර්තා නොවූ සංකේත සහිත පර්වත කැටයම් හඳුනාගෙන ඇති අතර, ඒවායේ ජ්‍යාමිතික හා මානවරූපී සංකේත ඇතුළු විවිධ රූප දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020JEA&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sumanarathna |first1=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=Geeth |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt; පර්යේෂකයන් විසින් මෙම කැටයම්වල ස්වභාවය හා කාලනිර්ණය පිළිබඳ වැඩිදුර අධ්‍යයනය අවශ්‍ය බව පෙන්වා දී ඇති අතර 2025දී මහාචාර්ය [[රාජ් සෝමදේව]] විසින් ඉදිරිපත් කළ පර්යේෂණයකින්ද දානිගලේ ගුහා දෙකක පර්වත සිතුවම් පිළිබඳ නව නිරීක්ෂණ වාර්තා කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020&quot;/&gt;

== ඉතිහාසය ==
දානිගල කන්ද ආශ්‍රිත මානව ක්‍රියාකාරකම්වල ඉතිහාසය දිගු කාල පරාසයක් ආවරණය කරන අතර, එහි ගුහා හා පර්වත ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මගින් ප්‍රදේශයේ පැරණි මානව භාවිතය පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ. විශේෂයෙන් දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ හමුවන පර්වත කැටයම්, ගුහා ආශ්‍රිත සාධක සහ පසුව හඳුනාගත් ආගමික භාවිතයට සම්බන්ධ සාධක මත පදනම්ව එහි ඉතිහාසය විවිධ අවධි ඔස්සේ සලකා බැලිය හැක. කෙසේ වෙතත්, පර්වත කැටයම්වල නිශ්චිත කාලනිර්ණය තවමත් පැහැදිලිව තහවුරු කර නොමැති බැවින් ඒවා නිශ්චිත ඓතිහාසික යුගයකට අයත් බව තීරණාත්මකව ප්‍රකාශ කිරීමෙන් වැළකිය යුතුය. 2020දී පළ වූ පර්යේෂණ මගින් දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ පර්වත කැටයම් පිළිබඳ නව වාර්තා සහ විශ්ලේෂණ ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, එමගින් දානිගලේ පැරණි මානව ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ වැඩිදුර පර්යේෂණ සඳහා පදනමක් සපයා ඇත.

=== ප්‍රාග්ඓතිහාසික අවධිය ===

දානිගල කන්දේ ප්‍රාග්ඓතිහාසික මානව ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ ප්‍රධාන සාධකයක් ලෙස එහි ගුහා ආශ්‍රිතව හමුවන පර්වත කැටයම් සැලකේ. විශේෂයෙන් කන්දේ වයඹ බෑවුමේ පිහිටි [[චිත්‍ර ලෙන]] ආශ්‍රිත පර්වත පෘෂ්ඨවල විවිධ ජ්‍යාමිතික, මානවරූපී සහ සංකේතාත්මක රූප කැටයම් කර ඇති බව 2020දී ප්‍රකාශයට පත් කළ පර්යේෂණයකින් වාර්තා කර ඇත. එම පර්යේෂණයේදී කැටයම් අතර මිනිස් රූපවලට සමාන ආකෘති, ඉණිමං ආකාර රේඛා, දුනු හා ඊතල ආකාර සංකේත, ශාක හා සත්ත්ව රූප සහ විශේෂිත ජ්‍යාමිතික සංකේත හඳුනාගෙන ඇත. මෙම කැටයම්වල සමහර රටා ශ්‍රී ලංකාවේ [[දොරවක කන්ද]] සහ [[හැක්බෙලිකන්ද]] වැනි ස්ථානවල පර්වත කලාව සමඟ යම් සමානතා පෙන්වන නමුත්, දානිගල කැටයම් සමස්ත සංයෝජනය අනුව දැනට හඳුනාගෙන ඇති අනෙකුත් ශ්‍රී ලාංකික පර්වත කලාවෙන් වෙනස් බව පර්යේෂකයන් පෙන්වා දී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |display-authors=etal |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

මෙම පර්වත කැටයම් පිළිබඳ නව පර්යේෂණ 2023දී සිදු කරන ලද නැවත නිරීක්ෂණයකදී තවදුරටත් පුළුල් කර ඇත. රාජ් සෝමදේව විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද පර්යේෂණයට අනුව, දානිගල මුදුනේ පිහිටි ගල් ආවරණ දෙකක බිත්ති තුනක් පුරා එකිනෙක මත පැතිරුණු විවිධ ප්‍රමාණයේ ජ්‍යාමිතික සංකේත හා රේඛා විශාල ප්‍රමාණයක් හඳුනාගෙන ඇත. එම පර්යේෂණයේදී සංකේත සහිත බිත්තිවල [[එස්ටැම්පේජ්]] පිටපත් සකස් කර, ගල් ආවරණවල සැලසුම් සහ අවට පරිසරය ද සටහන් කර ඇත. කැටයම් අතර මිනිස් ප්‍රජනන අවයව හා ලිංගික ඉරියව් නිරූපණයට සමාන රූප මෙන්ම සත්ත්ව රූප කිහිපයක් ද ඇති බව පර්යේෂකයා සඳහන් කරයි. මෙම රූපවල අර්ථය පිළිබඳව පර්යේෂකයා ප්‍රාග්ඓතිහාසික වනාන්තරවාසී ප්‍රජාවන්ගේ ප්‍රජනන සාර්ථකත්වය හා සම්බන්ධ චාරිත්‍රානුකූල ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ උපකල්පනයක් ඉදිරිපත් කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, එය කැටයම්වල නිශ්චිත අර්ථය ලෙස නොව පර්යේෂණාත්මක අර්ථකථනයක් ලෙස සැලකිය යුතුය.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;

දානිගල කන්දේ ප්‍රාග්ඓතිහාසික භාවිතය පිළිබඳ තවත් වැදගත් සාධකයක් ලෙස පර්වතයේ මුදුනේ විශාල වශයෙන් හමුවන [[ක්වාර්ට්ස්]] ගල් කැබලි සහ ඒවා අතර හඳුනාගත් ගල් මධ්‍යක හා කැබලි දැක්විය හැකිය. 2025 පර්යේෂණයට අනුව, මෙම සාධක මගින් ගල් මෙවලම් නිෂ්පාදනය සිදු වූ බවට සාධක ලැබෙන අතර, එම මෙවලම් පර්වත කැටයම් කිරීම සඳහාද භාවිත වූවා විය හැකි බව යෝජනා කර ඇත. විශාල ක්වාර්ට්ස් කැබලි ප්‍රමාණයක් ස්ථානයේ ඉතිරිව තිබීම, එම ගල් සම්පත දිගු කාලයක් තිස්සේ භාවිත කර ඇති බවට සාධකයක් ලෙස පර්යේෂකයා සලකයි. තවද, එම සාධක කිහිප පරම්පරාවකට අයත් ප්‍රාග්ඓතිහාසික ප්‍රජාවන් විසින් ස්ථානය නැවත නැවත භාවිත කළ හැකි බවට යෝජනා කිරීමට හේතු වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;

2020දී සිදු කළ මූලික පර්යේෂණයේදී දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ පර්වත කැටයම් ප්‍රථම වරට විස්තරාත්මකව වාර්තා කරනු ලැබූ අතර, ඒවායේ සංකේත සමහරක් ඉන්දියාවේ කර්ණාටක ප්‍රාන්තයේ [[එඩක්කල් ගුහා]]වල පර්වත කැටයම් සමඟ සමානකම් දක්වන බව පර්යේෂකයන් පෙන්වා දී ඇත. දානිගලේ සංකේත සම්පූර්ණයෙන් විකේතනය කර හෝ එකම රූප සංයෝජනයක් ලෙස ප්‍රතිනිර්මාණය කර නොමැති බවද එම අධ්‍යයනය සඳහන් කරයි. එබැවින් ඒවාට නිශ්චිත සංකේතාත්මක හෝ ආගමික අර්ථයක් ආරෝපණය කිරීම තවදුරටත් පර්යේෂණ අවශ්‍ය වන කරුණකි.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |display-authors=etal |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

දානිගලේ පර්වත කලාවේ නිශ්චිත කාලය තවමත් විද්‍යාත්මකව තහවුරු කර නොමැත. 2025දී ඉදිරිපත් කළ පර්යේෂණය මගින් මෙම කැටයම් ප්‍රාග්ඓතිහාසික පර්වත කලාවක් ලෙස සලකා ඇති නමුත්, ඒවායේ නිශ්චිත කාලනිර්ණය සඳහා ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සිදු කර පාරිසරික සාම්පල ලබාගෙන විද්‍යාත්මක කාලනිර්ණ ක්‍රම භාවිත කිරීම අවශ්‍ය බව සඳහන් කර ඇත. ඒ අනුව දානිගලේ පර්වත කැටයම් නිශ්චිත වර්ෂයකට හෝ නිශ්චිත ප්‍රාග්ඓතිහාසික සංස්කෘතික අවධියකට අයත් බව දැනට තීරණාත්මකව ප්‍රකාශ කළ නොහැක.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;
=== මුල් ඓතිහාසික අවධිය ===

දානිගල කන්ද පාමුල පිහිටි කන්දේගම කන්ද ලෙන් විහාරය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මගින් මෙම ප්‍රදේශය මුල් ඓතිහාසික යුගයේදී ආගමික හා ආරාමික කටයුතු සඳහා භාවිත වූ බව පෙනේ. විශේෂයෙන් ගුහා මුදුන්වල ඇති ජලය ගලායාම වැළැක්වීම සඳහා සකස් කළ [[කටාරම්]] සහ ඒවාට පහළින් කොටා ඇති මුල් බ්‍රාහ්මී ශිලා ලේඛන මෙම භාවිතයට වැදගත් සාධක වේ. කන්දේගම කන්දේ ඇති එක් ලිපියක් “පරුමක දිගතිස පුත පරුමක ගුතස ලෙනෙ” යනුවෙන් කියවා ඇති අතර, එහි අර්ථය “පරුමක දිගතිස්සගේ පුත් පරුමක ගුත්තගේ ගුහාව” ලෙස දක්වා ඇත. එම ලිපිය මුල් බ්‍රාහ්මී ලිපි සම්ප්‍රදායට අයත් බව හඳුනාගෙන ඇති අතර, එමගින් කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත ගුහා මුල් ඓතිහාසික සමයේදී භික්ෂූන්ගේ වාසය සඳහා පරිත්‍යාග කර තිබූ බවට සාධක ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ ඇති ගුහා ලිපිවලින් ගුහා “අතීත හා අනාගත සතර දිසාවේ සංඝයා” වෙත පූජා කිරීම පිළිබඳ තොරතුරු ද හමුවේ. එම ලිපිවල දායකයන් ලෙස පරුමකවරුන්, ගම් ප්‍රධානීන් සහ වෙනත් ප්‍රභූ පුද්ගලයන්ගේ නම් සඳහන් වන අතර, එමගින් මෙම ප්‍රදේශයේ ගුහා ආශ්‍රිත ආරාමික භාවිතය සංවිධානාත්මක ස්වරූපයකින් පැවති බව පෙනේ. මෙවැනි ගුහා පූජා කිරීමේ ලිපි මුල් බ්‍රාහ්මී ලිපි සම්ප්‍රදායේ වැදගත් ලක්ෂණයක් වන අතර, ඒවා මගින් මුල් ඓතිහාසික සමයේ බෞද්ධ සංඝයා සහ දායක ප්‍රජාව අතර පැවති සම්බන්ධතාව පිළිබඳද තොරතුරු ලබාගත හැකිය.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 |pages=23–24}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත ශිලා ලේඛන අතර C289 ලෙස හඳුන්වා ඇති ලිපිය ද වැදගත් වේ. එහි “තිස අයහ පුත මහා අයහ ...” යන පාඨය ඇතුළත් වන අතර, “මහා” නම් කුමරෙකුට සහ ඔහු හා සම්බන්ධ ගම් ප්‍රධානීන්ට අදාළ තොරතුරු එහි සඳහන් වේ. එම ලිපියෙහි ගුහාවක් සංඝයාට පූජා කිරීම පිළිබඳ සඳහනක් දක්නට ලැබෙන අතර, එමගින් කන්දේගම කන්දේ ආරාමික පරිසරයට ප්‍රාදේශීය පරිපාලන හා ප්‍රභූ පන්තියේ පුද්ගලයන් සම්බන්ධ වී සිටි බවට සාධක ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Manthilake |first=H. |title=The “Devanapiya” Kings as Traced from Lithic ‘Brahmi’ Inscriptions of Sri Lanka |booktitle=Proceedings of the 2nd International Conference on Archaeology, History and Heritage |year=2021 |volume=2 |issue=1}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ මෙම ලිපි මගින් පෙනී යන්නේ මුල් ඓතිහාසික සමයේදී දානිගල අවට ප්‍රදේශය හුදෙක් ස්වාභාවික ගුහා සහිත පර්වතයක් නොව, භික්ෂූන්ගේ වාසය හා ආගමික කටයුතු සඳහා භාවිත වූ ආරාමික පරිසරයක් බවයි. ගුහා පූජා කළ දායකයන්ගේ නම් සහ ඔවුන්ගේ සමාජ තත්ත්වයන් පිළිබඳ තොරතුරු ද මෙම ලිපිවලින් හෙළි වන බැවින්, ඒවා එම යුගයේ ආගමික ආයතන, ප්‍රාදේශීය ප්‍රභූවරුන් සහ ගම් මට්ටමේ සමාජය අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීමටද වැදගත් මූලාශ්‍ර වේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 |pages=23–24}}&lt;/ref&gt;

==== ශිලා ලේඛන ====

{{Blockquote
|text=
'''
*පෙළ

''පරුමක දිගතිස පුත පරුමක ගුතස ලෙනෙ''

*අන්තර්ගතය

“පරුමක දිගතිස්සගේ පුත් පරුමක ගුත්තගේ ගුහාවයි.”
'''

&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|
'''හැඳින්වීමේ නාමය''': කන්දේගම කන්ද මුල් බ්‍රාහ්මී ගුහා ලිපිය&lt;br&gt;
'''කාලය''': මුල් ඓතිහාසික අවධිය&lt;br&gt;
'''අක්ෂර''': [[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|මුල් බ්‍රාහ්මී]]&lt;br&gt;
'''භාෂාව''': පැරණි සිංහල/ප්‍රාකෘත
}}}}&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|
(උපුටාගැනීම: Senarat Paranavitana, ''Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions'', 1970, pp. 23–24)
}}}}
}}

=== අනුරාධපුර යුගය ===

දානිගල කන්ද පාමුල පිහිටි කන්දේගම කන්ද ලෙන් විහාරයේ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අනුව, මුල් ඓතිහාසික අවධියේ ආරම්භ වූ ගුහා ආශ්‍රිත ආරාමික භාවිතය අනුරාධපුර යුගයේදී තවදුරටත් වර්ධනය වී තිබූ බව පෙනේ. කන්ද පාමුල සහ අවට ප්‍රදේශයෙන් අනුරාධපුර යුගයට අයත් බව හඳුනාගෙන ඇති පැරණි ආරාම ගොඩනැගිලි, [[ස්තූප]] සහ වෙනත් ආගමික ගොඩනැගිලිවල අවශේෂ හමුවේ. මෙම සාධක මගින් කන්දේගම කන්ද අවට ප්‍රදේශය විවිධ ආරාමික හා ආගමික ව්‍යුහයන්ගෙන් සමන්විත පුරාණ බෞද්ධ ආරාමික පරිසරයක් ලෙස පැවති බව පෙනේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

මෙම කාලයට සම්බන්ධ වැදගත් පුරාවිද්‍යාත්මක අවශේෂයක් ලෙස කන්දේගම කන්දේ පිහිටි පැරණි ස්තූපය දැක්විය හැකිය. එය කෘත්‍රිම පදනමක් මත ඉදිකර ඇති අතර, එහි දකුණු හා බටහිර දිශාවලින් පියගැටපෙළ මගින් ප්‍රවේශ විය හැකි බව වාර්තා වේ. එහි විශේෂ ලක්ෂණයක් ලෙස අනෙකුත් ශ්‍රී ලාංකික ස්තූපවල බහුලව දක්නට ලැබෙන පේසාවළලු තුන වෙනුවට පේසාවළලු දෙකක් පමණක් දක්නට ලැබීම සඳහන් කර ඇත. ස්තූපය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් හා සංරක්ෂණ කටයුතු පසුව සිදු කර ඇති අතර, එම ස්මාරකය පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමයක් ලෙස සංරක්ෂණය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ ගුහා ආශ්‍රිතව හමුවන විශාල සැතපෙන බුද්ධ ප්‍රතිමාව ද මෙම පුරාණ ආරාමික සංකීර්ණයේ වැදගත් අවශේෂයකි. ගඩොල් හා මැටි භාවිතයෙන් නිර්මාණය කර ඇති මෙම ප්‍රතිමාව මීටර් 5.4ක් පමණ දිග වන අතර, එහි කලාත්මක ලක්ෂණ ශ්‍රී ලංකාවේ අනෙකුත් පැරණි සැතපෙන බුද්ධ ප්‍රතිමා සමඟ සමානකම් දක්වන බව සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Wikramagamage |first=Chandra |title=Heritage of Rajarata: Major Natural, Cultural and Historic Sites |publisher=Central Bank of Sri Lanka |year=2004 |page=252}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අතර ගොඩනැගිලි අවශේෂ, ආගමික ස්මාරක සහ ජල කළමනාකරණයට සම්බන්ධ ව්‍යුහ ද හඳුනාගෙන ඇත. මේවා මගින් අනුරාධපුර යුගයේදී මෙම ප්‍රදේශයේ ආගමික කටයුතු සඳහා අවශ්‍ය භෞතික පරිසරයක් වර්ධනය වී තිබූ බව පෙනේ. 2017දී මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානය ආශ්‍රිතව කැණීම් හා සංරක්ෂණ කටයුතු සිදු කළ බව ශ්‍රී ලංකා විගණකාධිපතිවරයාගේ පුරාවිද්‍යා උරුම කළමනාකරණය පිළිබඳ වාර්තාවේද සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Management of the Archaeological Heritage of Sri Lanka |url=https://auditorgeneral.gov.lk/web/images/audit-reports/upload/2020/performance/Archeology-English.pdf |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

=== පොළොන්නරු සහ පසුකාලීන අවධිය ===

අනුරාධපුර රාජධානියේ අවසානයෙන් පසුව පොළොන්නරුව ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන රාජධානිය බවට පත්වීමත් සමඟ දානිගල සහ කන්දේගම ප්‍රදේශය පොළොන්නරු රාජධානියේ භූගෝලීය හා ආගමික පසුබිමට ඇතුළත් විය. පොළොන්නරුව මධ්‍යකාලීන යුගයේදී දිවයිනේ ප්‍රධාන දේශපාලන හා ආගමික මධ්‍යස්ථානයක් වූ අතර, එම කාලයට පෙර ආරම්භ වූ බොහෝ බෞද්ධ ආරාමද එම ප්‍රදේශයේ පැවති බව මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල සඳහන් කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Polonnaruwa: The Medieval Masterpiece |url=https://ccf.gov.lk/heritage-sites/polonnaruwa/ |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයේ අනුරාධපුර යුගයෙන් පසු කාලයට අයත් ආගමික හා ගොඩනැගිලි අවශේෂ පැවති බව පුරාවිද්‍යාත්මක වාර්තා මගින් පෙනේ. කන්ද පාමුල පිහිටි පැරණි ආරාමික සංකීර්ණයට අයත් ගොඩනැගිලි අවශේෂ, ස්තූප සහ වෙනත් ආගමික ව්‍යුහ සමඟ වර්තමාන කන්දේගම කන්ද ලෙන් විහාරය සම්බන්ධ වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ පිහිටි පැරණි ස්තූපය මෙම ස්ථානයේ පසුකාලීන ආගමික භාවිතය පිළිබඳ වැදගත් සාධකයකි. ස්තූපය කෘත්‍රිම පදනමක් මත ඉදිකර ඇති අතර දකුණු හා බටහිර දිශාවලින් පියගැටපෙළ දෙකකින් එයට ප්‍රවේශ විය හැකිය. එහි පේසාවළලු දෙකක් පමණක් පැවතීම එහි විශේෂ ලක්ෂණයක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත. මෙම ස්තූපය ආශ්‍රිතව 2017දී පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සිදුකර ඇති අතර, පසුව මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදලේ පොළොන්නරු ව්‍යාපෘතිය යටතේ සංරක්ෂණ කටයුතු සිදු කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

පොළොන්නරු රාජධානියේ පරිහානියෙන් පසුව රාජරට ප්‍රදේශයේ දේශපාලන හා ආගමික මධ්‍යස්ථානවල වෙනස්කම් සිදුවුවද, කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත පුරාණ ආරාමික සම්ප්‍රදාය සම්පූර්ණයෙන්ම අතුරුදන් වූ බවට සාධක නොමැත. වර්තමානයේ කන්ද පාමුල පිහිටි කන්දේගම ධනංජය රජමහා විහාරය මෙම පුරාණ ආරාමික භූමිය සමඟ සම්බන්ධ වන නූතන ආගමික ස්ථානයක් ලෙස පවතී. කෙසේ වෙතත්, පොළොන්නරු යුගයෙන් පසු එක් එක් කාල පරිච්ඡේදයට අයත් ගොඩනැගිලි හෝ භාවිතයන් නිශ්චිතව වෙන් කිරීම සඳහා තවත් පුරාවිද්‍යාත්මක හා ඓතිහාසික සාධක අවශ්‍ය වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

== නූතන පුරාවිද්‍යා පර්යේෂණ ==

දානිගල කන්ද පිළිබඳ නූතන පුරාවිද්‍යාත්මක හා අන්තර්විෂය පර්යේෂණ විධිමත්ව වර්ධනය වන්නේ 2020 දශකයේදීය. 2020 ජූලි 28 දින මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදලේ පොළොන්නරු අලහන පරිවේණ ව්‍යාපෘතිය හා Eco Astronomy ආයතනයේ පර්යේෂකයන් එක්ව සිදු කළ පුරාවිද්‍යාත්මක, භූ විද්‍යාත්මක හා පුරාවිද්‍යා-තාරකා විද්‍යා සමීක්ෂණයකදී දානිගල කන්දේ වයඹ බෑවුමේ පිහිටි චිත්‍ර ලෙනෙහි එතෙක් වාර්තා නොවූ [[පෙට්‍රොග්ලිෆ්]] හෙවත් ශිලා කැටයම් හඳුනාගන්නා ලදී. මෙම සොයාගැනීම දානිගල කන්දේ පුරාවිද්‍යාත්මක වැදගත්කම නව මානයකට ගෙන ආ අතර, එම ස්ථානය පිළිබඳ පර්යේෂණ සඳහා පුරාවිද්‍යාව සමඟ භූ විද්‍යාව, තාරකා විද්‍යාව සහ පරිසර අධ්‍යයනය වැනි විෂය ක්ෂේත්‍රද සම්බන්ධ විය.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=K. A. G. |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

2020දී සිදු කළ මූලික පර්යේෂණවලදී චිත්‍ර ලෙනේ ශිලා පෘෂ්ඨය මත විවිධ ජ්‍යාමිතික සංකේත හා රේඛා මෙන්ම මිනිස් හා සත්ත්ව රූපවලට සමාන කැටයම්ද වාර්තා කරන ලදී. ඇතැම් සංකේත අනෙකුත් දකුණු ආසියානු ශිලා කලාවන් සමඟ සංසන්දනය කර ඇති අතර, විශේෂයෙන් ඉන්දියාවේ එඩක්කල් ගුහා ශිලා කැටයම් සමඟ සමානතා පිළිබඳ අවධානය යොමු කර ඇත. එම පර්යේෂණය මගින් දානිගල කැටයම්වල ඇති ඇතැම් සංකේත “bind rune” ආකාරයේ සංකේත ලෙස විස්තර කරමින් ඒවායේ පුරාවිද්‍යා-තාරකා විද්‍යාත්මක වැදගත්කම පිළිබඳ උපකල්පනද ඉදිරිපත් කරන ලදී. කෙසේ වෙතත්, එවැනි සංකේතවල නිශ්චිත අර්ථය සහ කාලනිර්ණය තවදුරටත් පර්යේෂණ කළ යුතු කරුණු ලෙස පවතී.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=K. A. G. |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

දානිගල කන්දේ පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණවලදී ශිලා කැටයම් පමණක් නොව, එම කැටයම් නිර්මාණය කළ ප්‍රාග්ඓතිහාසික ප්‍රජාවන්ගේ ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ සාධකද අවධානයට ලක්ව ඇත. කඳු මුදුන ආශ්‍රිතව හමුවන ක්වාට්ස් කැබලි, ගල් මෙවලම් නිෂ්පාදනයට සම්බන්ධ විය හැකි මධ්‍යස්ථාන සහ කැටයම් කිරීමට භාවිත කළ හැකි වූ මෙවලම් නිෂ්පාදන අපද්‍රව්‍ය පිළිබඳව පර්යේෂකයන් අවධානය යොමු කර ඇත. මෙවැනි සාධක එම ස්ථානයේ ගල් මෙවලම් නිෂ්පාදනය සහ ශිලා කැටයම් කිරීම සම්බන්ධ ක්‍රියාකාරකම් සිදුවී තිබිය හැකි බවට පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණ ප්‍රශ්න මතු කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025}}&lt;/ref&gt;

2023 ජූනි මාසයේදී රාජ් සෝමදේව ප්‍රමුඛ පර්යේෂණ කණ්ඩායම විසින් දානිගල කන්දේ ශිලා කැටයම් නැවත පරීක්ෂා කරන ලදී. එහිදී කඳු මුදුනේ පිහිටි ගල් ආවරණ දෙකක බිත්ති තුනක විවිධ ප්‍රමාණවලින් යුත් එකිනෙක මත අතිච්ඡාදනය වන ජ්‍යාමිතික සංකේත හා රේඛා විශාල සංඛ්‍යාවක් ලේඛනගත කර ඇත. ඒවායේ ස්ථානගත වීම හා ස්වරූපය සවිස්තරාත්මකව සටහන් කිරීම සඳහා පුරාවිද්‍යාවේ භාවිත වන estampage ක්‍රමය භාවිත කර ශිලා පෘෂ්ඨවල පිටපත් ලබාගෙන ඇති අතර, ගල් ආවරණවල භූ සැලසුම්ද මිනුම් පරිමාණයකට සකස් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025}}&lt;/ref&gt;රාජ් සෝමදේවගේ පර්යේෂණයේදී ඇතැම් සංකේත මිනිස් ප්‍රජනන අවයව, ලිංගික ඉරියව් සහ සතුන්ගේ රූප නිරූපණය කරන බවට අර්ථකථනයක් ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, එම ගල් ආවරණ ප්‍රාග්ඓතිහාසික ප්‍රජාවන්ගේ ප්‍රජනන සාර්ථකත්වයට සම්බන්ධ චාරිත්‍රානුකූල ක්‍රියාකාරකම් සඳහා භාවිත වී ඇති හැකියාවද පර්යේෂකයාන් යෝජනා කරයි.කෙසේ වෙතත් මෙය තහවුරු කළ නිගමනයක් නොවන අතර ශිලා කැටයම්වල ස්වරූපය හා ඒවායේ පරිසරය මත පදනම් වූ පර්යේෂණාත්මක අර්ථකථනයක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025}}&lt;/ref&gt;

දානිගල ශිලා කැටයම්වල නිශ්චිත කාලය තවමත් සම්පූර්ණයෙන් තහවුරු කර නොමැත. 2025 පර්යේෂණය අනුව ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සිදු කර පාරිසරික සාම්පල ලබාගෙන විද්‍යාත්මක කාලනිර්ණ ක්‍රම මගින් එහි කාලය තීරණය කිරීමට ඉදිරි පර්යේෂණ සැලසුම් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Kennedy |first4=Jason |last5=Hornoiu |first5=Iasmina |last6=Bandara |first6=Arana |title=Danigala Alien Mountain and Petroglyphs: A Multidisciplinary Investigation into Astrotourism, Geotourism, and Archeological Significance – Unlocking Sustainable Development Opportunities in Sri Lanka |journal=Journal of Eco Astronomy |volume=1 |issue=1 |pages=200–227 |year=2020 |doi=10.63119/JEA11.2020}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>4s2b9r1el68guhqy08ioe0borh3fpyt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799639</id>
      <parentid>799638</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T16:08:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* ඉතිහාසය */</comment>
      <origin>799639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59589" sha1="h53xpcpvnvsmn2j0jxrsghx7e9jh26t" xml:space="preserve">{{Infobox ancient site
 |name = දානිගල පුරාවිද්‍යා ස්ථානය
 |alternate_name = දානිගල කන්ද, දානිගල වෘත්තාකාර පර්වතය, කන්දේගම පර්වතය
 |image = 
 |image_size = 250px
 |alt = 
 |caption = 
 |map_type = ශ්‍රී ලංකාව
 |relief = yes
 |map_alt = 
 |coordinates = {{coord|7|41|0.44|N|081|12|45.66|E|display=inline,title}}
 |location = [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]], [[උතුරු මැද පළාත]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
 |region = 
 |type = පුරාණ ගුහා සහ පර්වත කැටයම් සහිත පුරාවිද්‍යාත්මක හා භූ විද්‍යාත්මක ස්ථානය
 |part_of = 
 |length = 
 |width = 
 |area = 
 |height = මීටර් 280 ක් පමණ
 |builder = 
 |material = ස්වාභාවික පර්වතය
 |built = 
 |abandoned = 
 |epochs = ප්‍රාග්ඓතිහාසික හා අනුරාධපුර යුගය 
 |cultures = 
 |dependency_of = 
 |occupants = 
 |event = 
 |excavations = 
 |archaeologists = 
 |condition = 
 |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]
 |management = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]
 |public_access = හැක
 |website =
 |notes = 
 |designation1 = APMSL 
 |designation1_offname = 
 |designation1_date = 
 |designation1_number = 
 |designation1_criteria = 
 |designation1_type = 
}}

'''දානිගල කන්ද''' ('''Danigala Circular Rock''') ශ්‍රී ලංකාවේ [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය|පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයේ]] [[කන්දේගම]] ප්‍රදේශය ආශ්‍රිතව පිහිටි සුවිශේෂී භූ විද්‍යාත්මක හා පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයකි. ගුවනින් බැලූ විට අර්ධ වෘත්තාකාර ස්වරූපයක් පෙන්වන මෙම පර්වතය දිගුකාලීන භූ විද්‍යාත්මක ක්‍රියාවලීන් හා ඛාදනය හේතුවෙන් වර්තමාන ස්වරූපයට පත්ව ඇති අතර, එය ප්‍රාග්කේම්බ්‍රියානු යුගය දක්වා දිවෙන භූ විද්‍යාත්මක පසුබිමක් සහිත ප්‍රදේශයක පිහිටා ඇත. පුරාවිද්‍යාව, භූ විද්‍යාව, ජෛව විවිධත්වය සහ තාරකා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන යන විවිධ ක්ෂේත්‍ර සඳහා දානිගල ප්‍රදේශය වැදගත් බව පර්යේෂණවල සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020JEA&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sumanarathna |first1=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Kennedy |first3=Jason |last4=Taylor |first4=Bernie |last5=Hornoiu |first5=Iasmina |last6=Bandara |first6=Arana |title=Danigala Alien Mountain and Petroglyphs: A Multidisciplinary Investigation into Astrotourism, Geotourism, and Archeological Significance – Unlocking Sustainable Development Opportunities in Sri Lanka |journal=Journal of Eco Astronomy |volume=1 |issue=1 |year=2020 |doi=10.63119/JEA11.2020}}&lt;/ref&gt;

දානිගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය කොටස් දෙකකි,එනම් දානිගල පර්වතය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යා කලාපය සහ කන්දෙගම ලෙන් විහාරය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යා කලාපය ලෙසයි.දානිගල කන්ද හා අවට ප්‍රදේශයෙන් පුරාණ මානව වාසස්ථාන හා ආගමික ක්‍රියාකාරකම් සම්බන්ධ සාධක හමුවේ. මෙහි ගුහා කිහිපයක [[බ්‍රාහ්මී]] අක්ෂරවලින් ලියන ලද ශිලා ලේඛන දක්නට ලැබෙන අතර, එවැනි ලේඛන මගින් ගුහා සංඝයා වෙත පූජා කළ දායකයන් පිළිබඳ තොරතුරු ලබාගත හැකිය. කන්දේගම ප්‍රදේශයේ පුරාණ ආරාමික භාවිතය සම්බන්ධ සාධක අතර ශිලා ලේඛන සහ ගුහා විශේෂ වැදගත්කමක් දරන අතර, එක් ශිලා ලේඛනයක [[සද්ධාතිස්ස රජ]]ු සහ ඔහුගේ පුත්‍රයා පිළිබඳ සඳහනක් ඇති බව වාර්තා වේ.

දානිගල කන්දේ වයඹ බෑවුමේ පිහිටි '''චිත්‍ර ලෙන''' ආශ්‍රිතව පර්වත සිතුවම් සහ කැටයම් දක්නට ලැබේ. 2020 ජූලි 28 දින සිදු කළ පර්යේෂණයකදී මීට පෙර වාර්තා නොවූ සංකේත සහිත පර්වත කැටයම් හඳුනාගෙන ඇති අතර, ඒවායේ ජ්‍යාමිතික හා මානවරූපී සංකේත ඇතුළු විවිධ රූප දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020JEA&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sumanarathna |first1=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=Geeth |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt; පර්යේෂකයන් විසින් මෙම කැටයම්වල ස්වභාවය හා කාලනිර්ණය පිළිබඳ වැඩිදුර අධ්‍යයනය අවශ්‍ය බව පෙන්වා දී ඇති අතර 2025දී මහාචාර්ය [[රාජ් සෝමදේව]] විසින් ඉදිරිපත් කළ පර්යේෂණයකින්ද දානිගලේ ගුහා දෙකක පර්වත සිතුවම් පිළිබඳ නව නිරීක්ෂණ වාර්තා කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020&quot;/&gt;

== ඉතිහාසය ==
දානිගල කන්ද ආශ්‍රිත මානව ක්‍රියාකාරකම්වල ඉතිහාසය දිගු කාල පරාසයක් ආවරණය කරන අතර, එහි ගුහා හා පර්වත ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මගින් ප්‍රදේශයේ පැරණි මානව භාවිතය පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ. විශේෂයෙන් දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ හමුවන පර්වත කැටයම්, ගුහා ආශ්‍රිත සාධක සහ පසුව හඳුනාගත් ආගමික භාවිතයට සම්බන්ධ සාධක මත පදනම්ව එහි ඉතිහාසය විවිධ අවධි ඔස්සේ සලකා බැලිය හැක. කෙසේ වෙතත්, පර්වත කැටයම්වල නිශ්චිත කාලනිර්ණය තවමත් පැහැදිලිව තහවුරු කර නොමැති බැවින් ඒවා නිශ්චිත ඓතිහාසික යුගයකට අයත් බව තීරණාත්මකව ප්‍රකාශ කිරීමෙන් වැළකිය යුතුය. 2020දී පළ වූ පර්යේෂණ මගින් දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ පර්වත කැටයම් පිළිබඳ නව වාර්තා සහ විශ්ලේෂණ ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, එමගින් දානිගලේ පැරණි මානව ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ වැඩිදුර පර්යේෂණ සඳහා පදනමක් සපයා ඇත.

=== ප්‍රාග්ඓතිහාසික අවධිය ===

දානිගල කන්දේ ප්‍රාග්ඓතිහාසික මානව ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ ප්‍රධාන සාධකයක් ලෙස එහි ගුහා ආශ්‍රිතව හමුවන පර්වත කැටයම් සැලකේ. විශේෂයෙන් කන්දේ වයඹ බෑවුමේ පිහිටි [[චිත්‍ර ලෙන]] ආශ්‍රිත පර්වත පෘෂ්ඨවල විවිධ ජ්‍යාමිතික, මානවරූපී සහ සංකේතාත්මක රූප කැටයම් කර ඇති බව 2020දී ප්‍රකාශයට පත් කළ පර්යේෂණයකින් වාර්තා කර ඇත. එම පර්යේෂණයේදී කැටයම් අතර මිනිස් රූපවලට සමාන ආකෘති, ඉණිමං ආකාර රේඛා, දුනු හා ඊතල ආකාර සංකේත, ශාක හා සත්ත්ව රූප සහ විශේෂිත ජ්‍යාමිතික සංකේත හඳුනාගෙන ඇත. මෙම කැටයම්වල සමහර රටා ශ්‍රී ලංකාවේ [[දොරවක කන්ද]] සහ [[හැක්බෙලිකන්ද]] වැනි ස්ථානවල පර්වත කලාව සමඟ යම් සමානතා පෙන්වන නමුත්, දානිගල කැටයම් සමස්ත සංයෝජනය අනුව දැනට හඳුනාගෙන ඇති අනෙකුත් ශ්‍රී ලාංකික පර්වත කලාවෙන් වෙනස් බව පර්යේෂකයන් පෙන්වා දී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |display-authors=etal |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

මෙම පර්වත කැටයම් පිළිබඳ නව පර්යේෂණ 2023දී සිදු කරන ලද නැවත නිරීක්ෂණයකදී තවදුරටත් පුළුල් කර ඇත. රාජ් සෝමදේව විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද පර්යේෂණයට අනුව, දානිගල මුදුනේ පිහිටි ගල් ආවරණ දෙකක බිත්ති තුනක් පුරා එකිනෙක මත පැතිරුණු විවිධ ප්‍රමාණයේ ජ්‍යාමිතික සංකේත හා රේඛා විශාල ප්‍රමාණයක් හඳුනාගෙන ඇත. එම පර්යේෂණයේදී සංකේත සහිත බිත්තිවල [[එස්ටැම්පේජ්]] පිටපත් සකස් කර, ගල් ආවරණවල සැලසුම් සහ අවට පරිසරය ද සටහන් කර ඇත. කැටයම් අතර මිනිස් ප්‍රජනන අවයව හා ලිංගික ඉරියව් නිරූපණයට සමාන රූප මෙන්ම සත්ත්ව රූප කිහිපයක් ද ඇති බව පර්යේෂකයා සඳහන් කරයි. මෙම රූපවල අර්ථය පිළිබඳව පර්යේෂකයා ප්‍රාග්ඓතිහාසික වනාන්තරවාසී ප්‍රජාවන්ගේ ප්‍රජනන සාර්ථකත්වය හා සම්බන්ධ චාරිත්‍රානුකූල ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ උපකල්පනයක් ඉදිරිපත් කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, එය කැටයම්වල නිශ්චිත අර්ථය ලෙස නොව පර්යේෂණාත්මක අර්ථකථනයක් ලෙස සැලකිය යුතුය.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;

දානිගල කන්දේ ප්‍රාග්ඓතිහාසික භාවිතය පිළිබඳ තවත් වැදගත් සාධකයක් ලෙස පර්වතයේ මුදුනේ විශාල වශයෙන් හමුවන [[ක්වාර්ට්ස්]] ගල් කැබලි සහ ඒවා අතර හඳුනාගත් ගල් මධ්‍යක හා කැබලි දැක්විය හැකිය. 2025 පර්යේෂණයට අනුව, මෙම සාධක මගින් ගල් මෙවලම් නිෂ්පාදනය සිදු වූ බවට සාධක ලැබෙන අතර, එම මෙවලම් පර්වත කැටයම් කිරීම සඳහාද භාවිත වූවා විය හැකි බව යෝජනා කර ඇත. විශාල ක්වාර්ට්ස් කැබලි ප්‍රමාණයක් ස්ථානයේ ඉතිරිව තිබීම, එම ගල් සම්පත දිගු කාලයක් තිස්සේ භාවිත කර ඇති බවට සාධකයක් ලෙස පර්යේෂකයා සලකයි. තවද, එම සාධක කිහිප පරම්පරාවකට අයත් ප්‍රාග්ඓතිහාසික ප්‍රජාවන් විසින් ස්ථානය නැවත නැවත භාවිත කළ හැකි බවට යෝජනා කිරීමට හේතු වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;

2020දී සිදු කළ මූලික පර්යේෂණයේදී දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ පර්වත කැටයම් ප්‍රථම වරට විස්තරාත්මකව වාර්තා කරනු ලැබූ අතර, ඒවායේ සංකේත සමහරක් ඉන්දියාවේ කර්ණාටක ප්‍රාන්තයේ [[එඩක්කල් ගුහා]]වල පර්වත කැටයම් සමඟ සමානකම් දක්වන බව පර්යේෂකයන් පෙන්වා දී ඇත. දානිගලේ සංකේත සම්පූර්ණයෙන් විකේතනය කර හෝ එකම රූප සංයෝජනයක් ලෙස ප්‍රතිනිර්මාණය කර නොමැති බවද එම අධ්‍යයනය සඳහන් කරයි. එබැවින් ඒවාට නිශ්චිත සංකේතාත්මක හෝ ආගමික අර්ථයක් ආරෝපණය කිරීම තවදුරටත් පර්යේෂණ අවශ්‍ය වන කරුණකි.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |display-authors=etal |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

දානිගලේ පර්වත කලාවේ නිශ්චිත කාලය තවමත් විද්‍යාත්මකව තහවුරු කර නොමැත. 2025දී ඉදිරිපත් කළ පර්යේෂණය මගින් මෙම කැටයම් ප්‍රාග්ඓතිහාසික පර්වත කලාවක් ලෙස සලකා ඇති නමුත්, ඒවායේ නිශ්චිත කාලනිර්ණය සඳහා ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සිදු කර පාරිසරික සාම්පල ලබාගෙන විද්‍යාත්මක කාලනිර්ණ ක්‍රම භාවිත කිරීම අවශ්‍ය බව සඳහන් කර ඇත. ඒ අනුව දානිගලේ පර්වත කැටයම් නිශ්චිත වර්ෂයකට හෝ නිශ්චිත ප්‍රාග්ඓතිහාසික සංස්කෘතික අවධියකට අයත් බව දැනට තීරණාත්මකව ප්‍රකාශ කළ නොහැක.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;
=== මුල් ඓතිහාසික අවධිය ===

දානිගල කන්ද පාමුල පිහිටි කන්දේගම කන්ද ලෙන් විහාරය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මගින් මෙම ප්‍රදේශය මුල් ඓතිහාසික යුගයේදී ආගමික හා ආරාමික කටයුතු සඳහා භාවිත වූ බව පෙනේ. විශේෂයෙන් ගුහා මුදුන්වල ඇති ජලය ගලායාම වැළැක්වීම සඳහා සකස් කළ [[කටාරම්]] සහ ඒවාට පහළින් කොටා ඇති මුල් බ්‍රාහ්මී ශිලා ලේඛන මෙම භාවිතයට වැදගත් සාධක වේ. කන්දේගම කන්දේ ඇති එක් ලිපියක් “පරුමක දිගතිස පුත පරුමක ගුතස ලෙනෙ” යනුවෙන් කියවා ඇති අතර, එහි අර්ථය “පරුමක දිගතිස්සගේ පුත් පරුමක ගුත්තගේ ගුහාව” ලෙස දක්වා ඇත. එම ලිපිය මුල් බ්‍රාහ්මී ලිපි සම්ප්‍රදායට අයත් බව හඳුනාගෙන ඇති අතර, එමගින් කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත ගුහා මුල් ඓතිහාසික සමයේදී භික්ෂූන්ගේ වාසය සඳහා පරිත්‍යාග කර තිබූ බවට සාධක ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ ඇති ගුහා ලිපිවලින් ගුහා “අතීත හා අනාගත සතර දිසාවේ සංඝයා” වෙත පූජා කිරීම පිළිබඳ තොරතුරු ද හමුවේ. එම ලිපිවල දායකයන් ලෙස පරුමකවරුන්, ගම් ප්‍රධානීන් සහ වෙනත් ප්‍රභූ පුද්ගලයන්ගේ නම් සඳහන් වන අතර, එමගින් මෙම ප්‍රදේශයේ ගුහා ආශ්‍රිත ආරාමික භාවිතය සංවිධානාත්මක ස්වරූපයකින් පැවති බව පෙනේ. මෙවැනි ගුහා පූජා කිරීමේ ලිපි මුල් බ්‍රාහ්මී ලිපි සම්ප්‍රදායේ වැදගත් ලක්ෂණයක් වන අතර, ඒවා මගින් මුල් ඓතිහාසික සමයේ බෞද්ධ සංඝයා සහ දායක ප්‍රජාව අතර පැවති සම්බන්ධතාව පිළිබඳද තොරතුරු ලබාගත හැකිය.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 |pages=23–24}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත ශිලා ලේඛන අතර C289 ලෙස හඳුන්වා ඇති ලිපිය ද වැදගත් වේ. එහි “තිස අයහ පුත මහා අයහ ...” යන පාඨය ඇතුළත් වන අතර, “මහා” නම් කුමරෙකුට සහ ඔහු හා සම්බන්ධ ගම් ප්‍රධානීන්ට අදාළ තොරතුරු එහි සඳහන් වේ. එම ලිපියෙහි ගුහාවක් සංඝයාට පූජා කිරීම පිළිබඳ සඳහනක් දක්නට ලැබෙන අතර, එමගින් කන්දේගම කන්දේ ආරාමික පරිසරයට ප්‍රාදේශීය පරිපාලන හා ප්‍රභූ පන්තියේ පුද්ගලයන් සම්බන්ධ වී සිටි බවට සාධක ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Manthilake |first=H. |title=The “Devanapiya” Kings as Traced from Lithic ‘Brahmi’ Inscriptions of Sri Lanka |booktitle=Proceedings of the 2nd International Conference on Archaeology, History and Heritage |year=2021 |volume=2 |issue=1}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ මෙම ලිපි මගින් පෙනී යන්නේ මුල් ඓතිහාසික සමයේදී දානිගල අවට ප්‍රදේශය හුදෙක් ස්වාභාවික ගුහා සහිත පර්වතයක් නොව, භික්ෂූන්ගේ වාසය හා ආගමික කටයුතු සඳහා භාවිත වූ ආරාමික පරිසරයක් බවයි. ගුහා පූජා කළ දායකයන්ගේ නම් සහ ඔවුන්ගේ සමාජ තත්ත්වයන් පිළිබඳ තොරතුරු ද මෙම ලිපිවලින් හෙළි වන බැවින්, ඒවා එම යුගයේ ආගමික ආයතන, ප්‍රාදේශීය ප්‍රභූවරුන් සහ ගම් මට්ටමේ සමාජය අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීමටද වැදගත් මූලාශ්‍ර වේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 |pages=23–24}}&lt;/ref&gt;

==== ශිලා ලේඛන ====

{{Blockquote
|text=
'''
*පෙළ

''පරුමක දිගතිස පුත පරුමක ගුතස ලෙනෙ''

*අන්තර්ගතය

“පරුමක දිගතිස්සගේ පුත් පරුමක ගුත්තගේ ගුහාවයි.”
'''

&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|
'''හැඳින්වීමේ නාමය''': කන්දේගම කන්ද මුල් බ්‍රාහ්මී ගුහා ලිපිය&lt;br&gt;
'''කාලය''': මුල් ඓතිහාසික අවධිය&lt;br&gt;
'''අක්ෂර''': [[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|මුල් බ්‍රාහ්මී]]&lt;br&gt;
'''භාෂාව''': පැරණි සිංහල/ප්‍රාකෘත
}}}}&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|
(උපුටාගැනීම: Senarat Paranavitana, ''Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions'', 1970, pp. 23–24)
}}}}
}}

=== අනුරාධපුර යුගය ===

දානිගල කන්ද පාමුල පිහිටි කන්දේගම කන්ද ලෙන් විහාරයේ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අනුව, මුල් ඓතිහාසික අවධියේ ආරම්භ වූ ගුහා ආශ්‍රිත ආරාමික භාවිතය අනුරාධපුර යුගයේදී තවදුරටත් වර්ධනය වී තිබූ බව පෙනේ. කන්ද පාමුල සහ අවට ප්‍රදේශයෙන් අනුරාධපුර යුගයට අයත් බව හඳුනාගෙන ඇති පැරණි ආරාම ගොඩනැගිලි, [[ස්තූප]] සහ වෙනත් ආගමික ගොඩනැගිලිවල අවශේෂ හමුවේ. මෙම සාධක මගින් කන්දේගම කන්ද අවට ප්‍රදේශය විවිධ ආරාමික හා ආගමික ව්‍යුහයන්ගෙන් සමන්විත පුරාණ බෞද්ධ ආරාමික පරිසරයක් ලෙස පැවති බව පෙනේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

මෙම කාලයට සම්බන්ධ වැදගත් පුරාවිද්‍යාත්මක අවශේෂයක් ලෙස කන්දේගම කන්දේ පිහිටි පැරණි ස්තූපය දැක්විය හැකිය. එය කෘත්‍රිම පදනමක් මත ඉදිකර ඇති අතර, එහි දකුණු හා බටහිර දිශාවලින් පියගැටපෙළ මගින් ප්‍රවේශ විය හැකි බව වාර්තා වේ. එහි විශේෂ ලක්ෂණයක් ලෙස අනෙකුත් ශ්‍රී ලාංකික ස්තූපවල බහුලව දක්නට ලැබෙන පේසාවළලු තුන වෙනුවට පේසාවළලු දෙකක් පමණක් දක්නට ලැබීම සඳහන් කර ඇත. ස්තූපය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් හා සංරක්ෂණ කටයුතු පසුව සිදු කර ඇති අතර, එම ස්මාරකය පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමයක් ලෙස සංරක්ෂණය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ ගුහා ආශ්‍රිතව හමුවන විශාල සැතපෙන බුද්ධ ප්‍රතිමාව ද මෙම පුරාණ ආරාමික සංකීර්ණයේ වැදගත් අවශේෂයකි. ගඩොල් හා මැටි භාවිතයෙන් නිර්මාණය කර ඇති මෙම ප්‍රතිමාව මීටර් 5.4ක් පමණ දිග වන අතර, එහි කලාත්මක ලක්ෂණ ශ්‍රී ලංකාවේ අනෙකුත් පැරණි සැතපෙන බුද්ධ ප්‍රතිමා සමඟ සමානකම් දක්වන බව සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Wikramagamage |first=Chandra |title=Heritage of Rajarata: Major Natural, Cultural and Historic Sites |publisher=Central Bank of Sri Lanka |year=2004 |page=252}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අතර ගොඩනැගිලි අවශේෂ, ආගමික ස්මාරක සහ ජල කළමනාකරණයට සම්බන්ධ ව්‍යුහ ද හඳුනාගෙන ඇත. මේවා මගින් අනුරාධපුර යුගයේදී මෙම ප්‍රදේශයේ ආගමික කටයුතු සඳහා අවශ්‍ය භෞතික පරිසරයක් වර්ධනය වී තිබූ බව පෙනේ. 2017දී මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානය ආශ්‍රිතව කැණීම් හා සංරක්ෂණ කටයුතු සිදු කළ බව ශ්‍රී ලංකා විගණකාධිපතිවරයාගේ පුරාවිද්‍යා උරුම කළමනාකරණය පිළිබඳ වාර්තාවේද සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Management of the Archaeological Heritage of Sri Lanka |url=https://auditorgeneral.gov.lk/web/images/audit-reports/upload/2020/performance/Archeology-English.pdf |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

=== පොළොන්නරු සහ පසුකාලීන අවධිය ===

අනුරාධපුර රාජධානියේ අවසානයෙන් පසුව පොළොන්නරුව ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන රාජධානිය බවට පත්වීමත් සමඟ දානිගල සහ කන්දේගම ප්‍රදේශය පොළොන්නරු රාජධානියේ භූගෝලීය හා ආගමික පසුබිමට ඇතුළත් විය. පොළොන්නරුව මධ්‍යකාලීන යුගයේදී දිවයිනේ ප්‍රධාන දේශපාලන හා ආගමික මධ්‍යස්ථානයක් වූ අතර, එම කාලයට පෙර ආරම්භ වූ බොහෝ බෞද්ධ ආරාමද එම ප්‍රදේශයේ පැවති බව මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල සඳහන් කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Polonnaruwa: The Medieval Masterpiece |url=https://ccf.gov.lk/heritage-sites/polonnaruwa/ |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයේ අනුරාධපුර යුගයෙන් පසු කාලයට අයත් ආගමික හා ගොඩනැගිලි අවශේෂ පැවති බව පුරාවිද්‍යාත්මක වාර්තා මගින් පෙනේ. කන්ද පාමුල පිහිටි පැරණි ආරාමික සංකීර්ණයට අයත් ගොඩනැගිලි අවශේෂ, ස්තූප සහ වෙනත් ආගමික ව්‍යුහ සමඟ වර්තමාන කන්දේගම කන්ද ලෙන් විහාරය සම්බන්ධ වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ පිහිටි පැරණි ස්තූපය මෙම ස්ථානයේ පසුකාලීන ආගමික භාවිතය පිළිබඳ වැදගත් සාධකයකි. ස්තූපය කෘත්‍රිම පදනමක් මත ඉදිකර ඇති අතර දකුණු හා බටහිර දිශාවලින් පියගැටපෙළ දෙකකින් එයට ප්‍රවේශ විය හැකිය. එහි පේසාවළලු දෙකක් පමණක් පැවතීම එහි විශේෂ ලක්ෂණයක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත. මෙම ස්තූපය ආශ්‍රිතව 2017දී පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සිදුකර ඇති අතර, පසුව මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදලේ පොළොන්නරු ව්‍යාපෘතිය යටතේ සංරක්ෂණ කටයුතු සිදු කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

පොළොන්නරු රාජධානියේ පරිහානියෙන් පසුව රාජරට ප්‍රදේශයේ දේශපාලන හා ආගමික මධ්‍යස්ථානවල වෙනස්කම් සිදුවුවද, කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත පුරාණ ආරාමික සම්ප්‍රදාය සම්පූර්ණයෙන්ම අතුරුදන් වූ බවට සාධක නොමැත. වර්තමානයේ කන්ද පාමුල පිහිටි කන්දේගම ධනංජය රජමහා විහාරය මෙම පුරාණ ආරාමික භූමිය සමඟ සම්බන්ධ වන නූතන ආගමික ස්ථානයක් ලෙස පවතී. කෙසේ වෙතත්, පොළොන්නරු යුගයෙන් පසු එක් එක් කාල පරිච්ඡේදයට අයත් ගොඩනැගිලි හෝ භාවිතයන් නිශ්චිතව වෙන් කිරීම සඳහා තවත් පුරාවිද්‍යාත්මක හා ඓතිහාසික සාධක අවශ්‍ය වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

== දානිගල පාෂාණ සැකැස්ම==

දානිගල කන්ද අවට තැනිතලා භූමි ප්‍රදේශයෙන් හුදකලාව ඉහළට නැගී සිටින සුවිශේෂී පාෂාණ සැකැස්මකි. භූ විද්‍යාත්මකව එය [[ඉන්සල්බර්ග්]] (inselberg) හෙවත් අවට භූමියෙන් හුදකලාව ඉතිරි වූ පාෂාණ කන්දක් ලෙස විස්තර කර ඇත. දානිගල පාෂාණ සැකැස්ම ප්‍රාග්කේම්බ්‍රියානු පාෂාණවලින් සමන්විත භූ විද්‍යාත්මක කලාපයක පිහිටා ඇති අතර, එය ශ්‍රී ලංකාවේ භූ විද්‍යාත්මක වර්ගීකරණයේ [[විජය සංකීර්ණය]] (Vijayan Complex) සමඟ සම්බන්ධ වේ. මෙම පාෂාණවල ග්‍රැනයිට්මය ග්නයිස්, මිග්මටයිට් සහ අනෙකුත් පරිවර්තනීය පාෂාණ අඩංගු වන අතර, ඒවායේ ඛාදනයට ප්‍රතිරෝධී ස්වභාවය හේතුවෙන් අවට භූමියට සාපේක්ෂව පාෂාණ කන්දක් ලෙස ඉතිරි වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Geological Setting around Danigala Circular Rock |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |year=2020}}&lt;/ref&gt;දානිගලේ විශේෂත්වයක් වන්නේ ඉහළින් බැලූ විට පැහැදිලිව පෙනෙන අර්ධ-වෘත්තාකාර හෝ වක්‍රාකාර භූ හැඩයයි. මෙම හැඩය මිනිසුන් විසින් කෘත්‍රිමව සකස් කරන ලද ව්‍යුහයක් වීමකට වඩා, දිගු කාලයක් පුරා සිදු වූ පාෂාණ ඛාදනය හා කාලගුණික ක්‍රියාකාරීත්වය සමඟ සම්බන්ධ වූ ස්වාභාවික භූ රූපයක් ලෙස භූ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණවලදී විස්තර කර ඇත. එම නිසා දානිගලේ වෘත්තාකාර හෝ අර්ධ-වෘත්තාකාර පෙනුම එහි භූ විද්‍යාත්මක විශේෂත්වයක් ලෙස සැලකිය යුතු අතර, එය මිනිස් නිර්මාණයක් බවට පුරාවිද්‍යාත්මක සාධකයක් ලෙස සැලකිය නොහැකිය.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last2=Taylor |first2=Bernie |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

දානිගලේ ඉහළ කොටස සාපේක්ෂව පුළුල් හා සමතලා පාෂාණ පෘෂ්ඨයකින් සමන්විත වේ. කඳු මුදුනේ ස්වභාවික පාෂාණ පෘෂ්ඨය වක්‍රාකාර සීමාවක් ඔස්සේ පැතිර ඇති අතර, එහි ඇතැම් කොටස්වල ශාක වර්ධනය අඩුවීම හේතුවෙන් පාෂාණ පෘෂ්ඨය පැහැදිලිව දැකිය හැකිය. මෙම ඉහළ කොටසේ ස්වභාවික පාෂාණ හැඩතල සහ කාලගුණික ක්‍රියාවලීන් මගින් ඇති වූ රේඛා හා මතුපිට ලක්ෂණ දක්නට ලැබේ. ඉහළ සමතලා පෘෂ්ඨය මිනිසුන් විසින් ගුවන් යානා ගොඩබැස්සවීම සඳහා සකස් කළ ධාවන පථයක් හෝ ගුවන් යානා නැවතුම් ස්ථානයක් වූ බවට පසුකාලීනව නිර්මාණය වූ ජනප්‍රවාද සඳහා පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මෙතක් හමු වී නොමැති අතර පර්යේෂකයන් ද ඒවා ප්‍රතික්ෂේප කරනු ලැබ තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last2=Taylor |first3=Bernie |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

දානිගලේ බාහිර පාෂාණ පෘෂ්ඨයට අමතරව එහි බෑවුම් හා පාෂාණ ගර්භය ආශ්‍රිතව ස්වභාවික ගල් කුහර සහ ගල් ආවරණ කිහිපයක් පවතී. මෙම ගල් කුහර අතරින් චිත්‍ර ලෙන විශේෂ පුරාවිද්‍යාත්මක වැදගත්කමක් දරයි. 2020දී සිදු කළ පුරාවිද්‍යා-තාරකා විද්‍යාත්මක හා භූ විද්‍යාත්මක සමීක්ෂණයකදී එහි වයඹ බෑවුමේ පෙර වාර්තා නොවූ ශිලා කැටයම් හඳුනාගෙන ඇත. ඒවා අතර ජ්‍යාමිතික සංකේත, මිනිස් ආකාරයට සමාන රූප සහ විවිධ රේඛාමය සංකේත ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=K. A. G. |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;දානිගලේ පාෂාණ ගර්භ හා ගල් ආවරණ ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක එම ස්ථානයේ මිනිස් භාවිතය පිළිබඳ වැදගත් තොරතුරු සපයයි. ගුහා මුහුණත්වල ඇති [[කපාරාරාක්ෂිත]] හෙවත් drip ledges සහ [[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|බ්‍රාහ්මී]] ලිපි වැනි සාධක මගින් දානිගල ආශ්‍රිත ගල් ගුහා පුරාණ කාලයේ බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ ආරාමික භාවිතයට සම්බන්ධ වූ බව තහවුරු වේ. එම නිසා දානිගලේ ගර්භය පිළිබඳ පුරාවිද්‍යාත්මක සාකච්ඡාවේදී වඩාත් පැහැදිලිව තහවුරු කළ හැකි මානව භාවිතය වන්නේ ගුහා ආශ්‍රිත ආරාමික භාවිතයයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

=== රාවණා සම්බන්ධ පසුකාලීන මත ===

දානිගලේ අසාමාන්‍ය අර්ධ-වෘත්තාකාර පාෂාණ හැඩය සහ පුළුල් ඉහළ පෘෂ්ඨය හේතුවෙන් පසුකාලීනව එය [[රාවණා]] රජු සම්බන්ධ ජනප්‍රවාද සමඟ මෑතකාලීනව සම්බන්ධ කිරීමට රාවණා මතය දරන පුද්ගලයින් පටන්ගෙන ඇත. එම මතයන්ට අනුව දානිගල රාවණා රජුගේ ගුවන් යානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ සඳහන් වන [[දඬුමොනරය]] හෝ පුෂ්පක විමානය ගොඩබැස්සවූ ස්ථානයක් විය හැකි බවත්, කඳු මුදුනේ සමතලා කොටස ඒ සඳහා භාවිත කළ ස්ථානයක් විය හැකි බවත් ඔවුන්ගේ ඇතැම් ජනප්‍රිය විස්තරවල සඳහන් වේ.ඊට අමතරව තවත් සමහරු දානිගල [[පිටසක්වල ජීවින්]] සමඟ සම්බන්ධ කර අදහස් දැක්වීමක් ද දැකිය හැක.පසුකාලීනව ඇති වූ මෙම අදහස් නිසා දානිගලට &quot;Alien Mountain&quot; වැනි නවීන ජනප්‍රිය නාමකරණද ලැබී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Danigala Circular Rock – Alien Mountain |url=https://www.lakpura.com/pages/danigala-circular-rock |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කෙසේ වෙතත්, රාවණා හෝ පිටසක්වල ජීවීන් සම්බන්ධ මෙම මතයන් සහ දානිගලේ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අතර පැහැදිලි වෙනසක් ඇති බව පුරාවිද්‍යා පර්යේෂකයන්ගේ මතය වී තිබේ.දානිගල සම්බන්ධ නූතන භූ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ මගින් එහි අර්ධ-වෘත්තාකාර හැඩය දිගුකාලීන ස්වාභාවික ඛාදන හා කාලගුණික ක්‍රියාවලීන් මගින් ඇති වූ භූ රූපයක් ලෙස පැහැදිලි කරයි. එබැවින් එම හැඩය කෘත්‍රිමව සකස් කළ ජනප්‍රවාදගත ගුවන් යානා ධාවන පථයක් හෝ ගොඩබෑමේ වේදිකාවක් බවට සාධකයක් නොවන බව සනාථ වේ.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Geological Setting around Danigala Circular Rock |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |year=2020}}&lt;/ref&gt;

තවද, දානිගලෙන් හඳුනාගෙන ඇති බ්‍රාහ්මී ලිපි, ගුහා, ස්තූප සහ අනෙකුත් ආරාමික අවශේෂ මගින් තහවුරු වන මානව ඉතිහාසය ශ්‍රී ලංකාවේ බොහෝ ප්‍රදේශවල හමුවන පරිදි පුරාණ බෞද්ධ ආරාමික භාවිතය සමඟ විශේෂයෙන්ම සම්බන්ධ වේ. 2020දී හඳුනාගත් ශිලා කැටයම් සම්බන්ධයෙන්ද පර්යේෂකයන් විවිධ අර්ථකථන ඉදිරිපත් කර ඇතත්, ඒවා රාවණා,පිටසක්වල ජීවීන්,දඬුමොනරය හෝ වෙනත් විශේෂ පුරාවෘත්ත චරිතයකට සම්බන්ධ කරන නිශ්චිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධකයක් ලෙස මෙතෙක් තහවුරු කර නොමැත.ඒ අනුව දානිගල සම්බන්ධව මෑතකාලීනව නිර්මාණය වූ කතාන්දර පුරාවිද්‍යාත්මකව තහවුරු වූ ඓතිහාසික සිදුවීම් ලෙස නොව, ස්ථානයේ අසාමාන්‍ය භූ හැඩය, ගුහා සහ ශිලා කැටයම් වටා පසුකාලීනව වර්ධනය වූ ජනප්‍රවාද හා සංස්කෘතික අර්ථකථන ලෙස සැලකිය හැකි ය.දැනට පවතින පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අනුව දානිගලේ මානව ඉතිහාසය පිළිබඳව වඩාත් නිශ්චිතව සාකච්ඡා කළ හැක්කේ එහි ප්‍රාග්ඓතිහාසික ශිලා කැටයම් සහ පුරාණ බෞද්ධ ආරාමික අවශේෂ මතය.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=K. A. G. |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

== නූතන පුරාවිද්‍යා පර්යේෂණ ==

දානිගල කන්ද පිළිබඳ නූතන පුරාවිද්‍යාත්මක හා අන්තර්විෂය පර්යේෂණ විධිමත්ව වර්ධනය වන්නේ 2020 දශකයේදීය. 2020 ජූලි 28 දින මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදලේ පොළොන්නරු අලහන පරිවේණ ව්‍යාපෘතිය හා Eco Astronomy ආයතනයේ පර්යේෂකයන් එක්ව සිදු කළ පුරාවිද්‍යාත්මක, භූ විද්‍යාත්මක හා පුරාවිද්‍යා-තාරකා විද්‍යා සමීක්ෂණයකදී දානිගල කන්දේ වයඹ බෑවුමේ පිහිටි චිත්‍ර ලෙනෙහි එතෙක් වාර්තා නොවූ [[පෙට්‍රොග්ලිෆ්]] හෙවත් ශිලා කැටයම් හඳුනාගන්නා ලදී. මෙම සොයාගැනීම දානිගල කන්දේ පුරාවිද්‍යාත්මක වැදගත්කම නව මානයකට ගෙන ආ අතර, එම ස්ථානය පිළිබඳ පර්යේෂණ සඳහා පුරාවිද්‍යාව සමඟ භූ විද්‍යාව, තාරකා විද්‍යාව සහ පරිසර අධ්‍යයනය වැනි විෂය ක්ෂේත්‍රද සම්බන්ධ විය.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=K. A. G. |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

2020දී සිදු කළ මූලික පර්යේෂණවලදී චිත්‍ර ලෙනේ ශිලා පෘෂ්ඨය මත විවිධ ජ්‍යාමිතික සංකේත හා රේඛා මෙන්ම මිනිස් හා සත්ත්ව රූපවලට සමාන කැටයම්ද වාර්තා කරන ලදී. ඇතැම් සංකේත අනෙකුත් දකුණු ආසියානු ශිලා කලාවන් සමඟ සංසන්දනය කර ඇති අතර, විශේෂයෙන් ඉන්දියාවේ එඩක්කල් ගුහා ශිලා කැටයම් සමඟ සමානතා පිළිබඳ අවධානය යොමු කර ඇත. එම පර්යේෂණය මගින් දානිගල කැටයම්වල ඇති ඇතැම් සංකේත “bind rune” ආකාරයේ සංකේත ලෙස විස්තර කරමින් ඒවායේ පුරාවිද්‍යා-තාරකා විද්‍යාත්මක වැදගත්කම පිළිබඳ උපකල්පනද ඉදිරිපත් කරන ලදී. කෙසේ වෙතත්, එවැනි සංකේතවල නිශ්චිත අර්ථය සහ කාලනිර්ණය තවදුරටත් පර්යේෂණ කළ යුතු කරුණු ලෙස පවතී.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=K. A. G. |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

දානිගල කන්දේ පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණවලදී ශිලා කැටයම් පමණක් නොව, එම කැටයම් නිර්මාණය කළ ප්‍රාග්ඓතිහාසික ප්‍රජාවන්ගේ ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ සාධකද අවධානයට ලක්ව ඇත. කඳු මුදුන ආශ්‍රිතව හමුවන ක්වාට්ස් කැබලි, ගල් මෙවලම් නිෂ්පාදනයට සම්බන්ධ විය හැකි මධ්‍යස්ථාන සහ කැටයම් කිරීමට භාවිත කළ හැකි වූ මෙවලම් නිෂ්පාදන අපද්‍රව්‍ය පිළිබඳව පර්යේෂකයන් අවධානය යොමු කර ඇත. මෙවැනි සාධක එම ස්ථානයේ ගල් මෙවලම් නිෂ්පාදනය සහ ශිලා කැටයම් කිරීම සම්බන්ධ ක්‍රියාකාරකම් සිදුවී තිබිය හැකි බවට පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණ ප්‍රශ්න මතු කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025}}&lt;/ref&gt;

2023 ජූනි මාසයේදී රාජ් සෝමදේව ප්‍රමුඛ පර්යේෂණ කණ්ඩායම විසින් දානිගල කන්දේ ශිලා කැටයම් නැවත පරීක්ෂා කරන ලදී. එහිදී කඳු මුදුනේ පිහිටි ගල් ආවරණ දෙකක බිත්ති තුනක විවිධ ප්‍රමාණවලින් යුත් එකිනෙක මත අතිච්ඡාදනය වන ජ්‍යාමිතික සංකේත හා රේඛා විශාල සංඛ්‍යාවක් ලේඛනගත කර ඇත. ඒවායේ ස්ථානගත වීම හා ස්වරූපය සවිස්තරාත්මකව සටහන් කිරීම සඳහා පුරාවිද්‍යාවේ භාවිත වන estampage ක්‍රමය භාවිත කර ශිලා පෘෂ්ඨවල පිටපත් ලබාගෙන ඇති අතර, ගල් ආවරණවල භූ සැලසුම්ද මිනුම් පරිමාණයකට සකස් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025}}&lt;/ref&gt;රාජ් සෝමදේවගේ පර්යේෂණයේදී ඇතැම් සංකේත මිනිස් ප්‍රජනන අවයව, ලිංගික ඉරියව් සහ සතුන්ගේ රූප නිරූපණය කරන බවට අර්ථකථනයක් ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, එම ගල් ආවරණ ප්‍රාග්ඓතිහාසික ප්‍රජාවන්ගේ ප්‍රජනන සාර්ථකත්වයට සම්බන්ධ චාරිත්‍රානුකූල ක්‍රියාකාරකම් සඳහා භාවිත වී ඇති හැකියාවද පර්යේෂකයාන් යෝජනා කරයි.කෙසේ වෙතත් මෙය තහවුරු කළ නිගමනයක් නොවන අතර ශිලා කැටයම්වල ස්වරූපය හා ඒවායේ පරිසරය මත පදනම් වූ පර්යේෂණාත්මක අර්ථකථනයක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025}}&lt;/ref&gt;

දානිගල ශිලා කැටයම්වල නිශ්චිත කාලය තවමත් සම්පූර්ණයෙන් තහවුරු කර නොමැත. 2025 පර්යේෂණය අනුව ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සිදු කර පාරිසරික සාම්පල ලබාගෙන විද්‍යාත්මක කාලනිර්ණ ක්‍රම මගින් එහි කාලය තීරණය කිරීමට ඉදිරි පර්යේෂණ සැලසුම් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Kennedy |first4=Jason |last5=Hornoiu |first5=Iasmina |last6=Bandara |first6=Arana |title=Danigala Alien Mountain and Petroglyphs: A Multidisciplinary Investigation into Astrotourism, Geotourism, and Archeological Significance – Unlocking Sustainable Development Opportunities in Sri Lanka |journal=Journal of Eco Astronomy |volume=1 |issue=1 |pages=200–227 |year=2020 |doi=10.63119/JEA11.2020}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>h53xpcpvnvsmn2j0jxrsghx7e9jh26t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799640</id>
      <parentid>799639</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T16:13:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* නූතන පුරාවිද්‍යා පර්යේෂණ */</comment>
      <origin>799640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63759" sha1="guli6iun21ek7ogytqx5z9nfpw6k74b" xml:space="preserve">{{Infobox ancient site
 |name = දානිගල පුරාවිද්‍යා ස්ථානය
 |alternate_name = දානිගල කන්ද, දානිගල වෘත්තාකාර පර්වතය, කන්දේගම පර්වතය
 |image = 
 |image_size = 250px
 |alt = 
 |caption = 
 |map_type = ශ්‍රී ලංකාව
 |relief = yes
 |map_alt = 
 |coordinates = {{coord|7|41|0.44|N|081|12|45.66|E|display=inline,title}}
 |location = [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]], [[උතුරු මැද පළාත]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
 |region = 
 |type = පුරාණ ගුහා සහ පර්වත කැටයම් සහිත පුරාවිද්‍යාත්මක හා භූ විද්‍යාත්මක ස්ථානය
 |part_of = 
 |length = 
 |width = 
 |area = 
 |height = මීටර් 280 ක් පමණ
 |builder = 
 |material = ස්වාභාවික පර්වතය
 |built = 
 |abandoned = 
 |epochs = ප්‍රාග්ඓතිහාසික හා අනුරාධපුර යුගය 
 |cultures = 
 |dependency_of = 
 |occupants = 
 |event = 
 |excavations = 
 |archaeologists = 
 |condition = 
 |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]
 |management = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]
 |public_access = හැක
 |website =
 |notes = 
 |designation1 = APMSL 
 |designation1_offname = 
 |designation1_date = 
 |designation1_number = 
 |designation1_criteria = 
 |designation1_type = 
}}

'''දානිගල කන්ද''' ('''Danigala Circular Rock''') ශ්‍රී ලංකාවේ [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය|පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයේ]] [[කන්දේගම]] ප්‍රදේශය ආශ්‍රිතව පිහිටි සුවිශේෂී භූ විද්‍යාත්මක හා පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයකි. ගුවනින් බැලූ විට අර්ධ වෘත්තාකාර ස්වරූපයක් පෙන්වන මෙම පර්වතය දිගුකාලීන භූ විද්‍යාත්මක ක්‍රියාවලීන් හා ඛාදනය හේතුවෙන් වර්තමාන ස්වරූපයට පත්ව ඇති අතර, එය ප්‍රාග්කේම්බ්‍රියානු යුගය දක්වා දිවෙන භූ විද්‍යාත්මක පසුබිමක් සහිත ප්‍රදේශයක පිහිටා ඇත. පුරාවිද්‍යාව, භූ විද්‍යාව, ජෛව විවිධත්වය සහ තාරකා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන යන විවිධ ක්ෂේත්‍ර සඳහා දානිගල ප්‍රදේශය වැදගත් බව පර්යේෂණවල සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020JEA&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sumanarathna |first1=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Kennedy |first3=Jason |last4=Taylor |first4=Bernie |last5=Hornoiu |first5=Iasmina |last6=Bandara |first6=Arana |title=Danigala Alien Mountain and Petroglyphs: A Multidisciplinary Investigation into Astrotourism, Geotourism, and Archeological Significance – Unlocking Sustainable Development Opportunities in Sri Lanka |journal=Journal of Eco Astronomy |volume=1 |issue=1 |year=2020 |doi=10.63119/JEA11.2020}}&lt;/ref&gt;

දානිගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය කොටස් දෙකකි,එනම් දානිගල පර්වතය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යා කලාපය සහ කන්දෙගම ලෙන් විහාරය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යා කලාපය ලෙසයි.දානිගල කන්ද හා අවට ප්‍රදේශයෙන් පුරාණ මානව වාසස්ථාන හා ආගමික ක්‍රියාකාරකම් සම්බන්ධ සාධක හමුවේ. මෙහි ගුහා කිහිපයක [[බ්‍රාහ්මී]] අක්ෂරවලින් ලියන ලද ශිලා ලේඛන දක්නට ලැබෙන අතර, එවැනි ලේඛන මගින් ගුහා සංඝයා වෙත පූජා කළ දායකයන් පිළිබඳ තොරතුරු ලබාගත හැකිය. කන්දේගම ප්‍රදේශයේ පුරාණ ආරාමික භාවිතය සම්බන්ධ සාධක අතර ශිලා ලේඛන සහ ගුහා විශේෂ වැදගත්කමක් දරන අතර, එක් ශිලා ලේඛනයක [[සද්ධාතිස්ස රජ]]ු සහ ඔහුගේ පුත්‍රයා පිළිබඳ සඳහනක් ඇති බව වාර්තා වේ.

දානිගල කන්දේ වයඹ බෑවුමේ පිහිටි '''චිත්‍ර ලෙන''' ආශ්‍රිතව පර්වත සිතුවම් සහ කැටයම් දක්නට ලැබේ. 2020 ජූලි 28 දින සිදු කළ පර්යේෂණයකදී මීට පෙර වාර්තා නොවූ සංකේත සහිත පර්වත කැටයම් හඳුනාගෙන ඇති අතර, ඒවායේ ජ්‍යාමිතික හා මානවරූපී සංකේත ඇතුළු විවිධ රූප දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020JEA&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sumanarathna |first1=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=Geeth |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt; පර්යේෂකයන් විසින් මෙම කැටයම්වල ස්වභාවය හා කාලනිර්ණය පිළිබඳ වැඩිදුර අධ්‍යයනය අවශ්‍ය බව පෙන්වා දී ඇති අතර 2025දී මහාචාර්ය [[රාජ් සෝමදේව]] විසින් ඉදිරිපත් කළ පර්යේෂණයකින්ද දානිගලේ ගුහා දෙකක පර්වත සිතුවම් පිළිබඳ නව නිරීක්ෂණ වාර්තා කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020&quot;/&gt;

== ඉතිහාසය ==
දානිගල කන්ද ආශ්‍රිත මානව ක්‍රියාකාරකම්වල ඉතිහාසය දිගු කාල පරාසයක් ආවරණය කරන අතර, එහි ගුහා හා පර්වත ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මගින් ප්‍රදේශයේ පැරණි මානව භාවිතය පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ. විශේෂයෙන් දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ හමුවන පර්වත කැටයම්, ගුහා ආශ්‍රිත සාධක සහ පසුව හඳුනාගත් ආගමික භාවිතයට සම්බන්ධ සාධක මත පදනම්ව එහි ඉතිහාසය විවිධ අවධි ඔස්සේ සලකා බැලිය හැක. කෙසේ වෙතත්, පර්වත කැටයම්වල නිශ්චිත කාලනිර්ණය තවමත් පැහැදිලිව තහවුරු කර නොමැති බැවින් ඒවා නිශ්චිත ඓතිහාසික යුගයකට අයත් බව තීරණාත්මකව ප්‍රකාශ කිරීමෙන් වැළකිය යුතුය. 2020දී පළ වූ පර්යේෂණ මගින් දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ පර්වත කැටයම් පිළිබඳ නව වාර්තා සහ විශ්ලේෂණ ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, එමගින් දානිගලේ පැරණි මානව ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ වැඩිදුර පර්යේෂණ සඳහා පදනමක් සපයා ඇත.

=== ප්‍රාග්ඓතිහාසික අවධිය ===

දානිගල කන්දේ ප්‍රාග්ඓතිහාසික මානව ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ ප්‍රධාන සාධකයක් ලෙස එහි ගුහා ආශ්‍රිතව හමුවන පර්වත කැටයම් සැලකේ. විශේෂයෙන් කන්දේ වයඹ බෑවුමේ පිහිටි [[චිත්‍ර ලෙන]] ආශ්‍රිත පර්වත පෘෂ්ඨවල විවිධ ජ්‍යාමිතික, මානවරූපී සහ සංකේතාත්මක රූප කැටයම් කර ඇති බව 2020දී ප්‍රකාශයට පත් කළ පර්යේෂණයකින් වාර්තා කර ඇත. එම පර්යේෂණයේදී කැටයම් අතර මිනිස් රූපවලට සමාන ආකෘති, ඉණිමං ආකාර රේඛා, දුනු හා ඊතල ආකාර සංකේත, ශාක හා සත්ත්ව රූප සහ විශේෂිත ජ්‍යාමිතික සංකේත හඳුනාගෙන ඇත. මෙම කැටයම්වල සමහර රටා ශ්‍රී ලංකාවේ [[දොරවක කන්ද]] සහ [[හැක්බෙලිකන්ද]] වැනි ස්ථානවල පර්වත කලාව සමඟ යම් සමානතා පෙන්වන නමුත්, දානිගල කැටයම් සමස්ත සංයෝජනය අනුව දැනට හඳුනාගෙන ඇති අනෙකුත් ශ්‍රී ලාංකික පර්වත කලාවෙන් වෙනස් බව පර්යේෂකයන් පෙන්වා දී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |display-authors=etal |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

මෙම පර්වත කැටයම් පිළිබඳ නව පර්යේෂණ 2023දී සිදු කරන ලද නැවත නිරීක්ෂණයකදී තවදුරටත් පුළුල් කර ඇත. රාජ් සෝමදේව විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද පර්යේෂණයට අනුව, දානිගල මුදුනේ පිහිටි ගල් ආවරණ දෙකක බිත්ති තුනක් පුරා එකිනෙක මත පැතිරුණු විවිධ ප්‍රමාණයේ ජ්‍යාමිතික සංකේත හා රේඛා විශාල ප්‍රමාණයක් හඳුනාගෙන ඇත. එම පර්යේෂණයේදී සංකේත සහිත බිත්තිවල [[එස්ටැම්පේජ්]] පිටපත් සකස් කර, ගල් ආවරණවල සැලසුම් සහ අවට පරිසරය ද සටහන් කර ඇත. කැටයම් අතර මිනිස් ප්‍රජනන අවයව හා ලිංගික ඉරියව් නිරූපණයට සමාන රූප මෙන්ම සත්ත්ව රූප කිහිපයක් ද ඇති බව පර්යේෂකයා සඳහන් කරයි. මෙම රූපවල අර්ථය පිළිබඳව පර්යේෂකයා ප්‍රාග්ඓතිහාසික වනාන්තරවාසී ප්‍රජාවන්ගේ ප්‍රජනන සාර්ථකත්වය හා සම්බන්ධ චාරිත්‍රානුකූල ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ උපකල්පනයක් ඉදිරිපත් කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, එය කැටයම්වල නිශ්චිත අර්ථය ලෙස නොව පර්යේෂණාත්මක අර්ථකථනයක් ලෙස සැලකිය යුතුය.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;

දානිගල කන්දේ ප්‍රාග්ඓතිහාසික භාවිතය පිළිබඳ තවත් වැදගත් සාධකයක් ලෙස පර්වතයේ මුදුනේ විශාල වශයෙන් හමුවන [[ක්වාර්ට්ස්]] ගල් කැබලි සහ ඒවා අතර හඳුනාගත් ගල් මධ්‍යක හා කැබලි දැක්විය හැකිය. 2025 පර්යේෂණයට අනුව, මෙම සාධක මගින් ගල් මෙවලම් නිෂ්පාදනය සිදු වූ බවට සාධක ලැබෙන අතර, එම මෙවලම් පර්වත කැටයම් කිරීම සඳහාද භාවිත වූවා විය හැකි බව යෝජනා කර ඇත. විශාල ක්වාර්ට්ස් කැබලි ප්‍රමාණයක් ස්ථානයේ ඉතිරිව තිබීම, එම ගල් සම්පත දිගු කාලයක් තිස්සේ භාවිත කර ඇති බවට සාධකයක් ලෙස පර්යේෂකයා සලකයි. තවද, එම සාධක කිහිප පරම්පරාවකට අයත් ප්‍රාග්ඓතිහාසික ප්‍රජාවන් විසින් ස්ථානය නැවත නැවත භාවිත කළ හැකි බවට යෝජනා කිරීමට හේතු වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;

2020දී සිදු කළ මූලික පර්යේෂණයේදී දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ පර්වත කැටයම් ප්‍රථම වරට විස්තරාත්මකව වාර්තා කරනු ලැබූ අතර, ඒවායේ සංකේත සමහරක් ඉන්දියාවේ කර්ණාටක ප්‍රාන්තයේ [[එඩක්කල් ගුහා]]වල පර්වත කැටයම් සමඟ සමානකම් දක්වන බව පර්යේෂකයන් පෙන්වා දී ඇත. දානිගලේ සංකේත සම්පූර්ණයෙන් විකේතනය කර හෝ එකම රූප සංයෝජනයක් ලෙස ප්‍රතිනිර්මාණය කර නොමැති බවද එම අධ්‍යයනය සඳහන් කරයි. එබැවින් ඒවාට නිශ්චිත සංකේතාත්මක හෝ ආගමික අර්ථයක් ආරෝපණය කිරීම තවදුරටත් පර්යේෂණ අවශ්‍ය වන කරුණකි.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |display-authors=etal |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

දානිගලේ පර්වත කලාවේ නිශ්චිත කාලය තවමත් විද්‍යාත්මකව තහවුරු කර නොමැත. 2025දී ඉදිරිපත් කළ පර්යේෂණය මගින් මෙම කැටයම් ප්‍රාග්ඓතිහාසික පර්වත කලාවක් ලෙස සලකා ඇති නමුත්, ඒවායේ නිශ්චිත කාලනිර්ණය සඳහා ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සිදු කර පාරිසරික සාම්පල ලබාගෙන විද්‍යාත්මක කාලනිර්ණ ක්‍රම භාවිත කිරීම අවශ්‍ය බව සඳහන් කර ඇත. ඒ අනුව දානිගලේ පර්වත කැටයම් නිශ්චිත වර්ෂයකට හෝ නිශ්චිත ප්‍රාග්ඓතිහාසික සංස්කෘතික අවධියකට අයත් බව දැනට තීරණාත්මකව ප්‍රකාශ කළ නොහැක.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;
=== මුල් ඓතිහාසික අවධිය ===

දානිගල කන්ද පාමුල පිහිටි කන්දේගම කන්ද ලෙන් විහාරය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මගින් මෙම ප්‍රදේශය මුල් ඓතිහාසික යුගයේදී ආගමික හා ආරාමික කටයුතු සඳහා භාවිත වූ බව පෙනේ. විශේෂයෙන් ගුහා මුදුන්වල ඇති ජලය ගලායාම වැළැක්වීම සඳහා සකස් කළ [[කටාරම්]] සහ ඒවාට පහළින් කොටා ඇති මුල් බ්‍රාහ්මී ශිලා ලේඛන මෙම භාවිතයට වැදගත් සාධක වේ. කන්දේගම කන්දේ ඇති එක් ලිපියක් “පරුමක දිගතිස පුත පරුමක ගුතස ලෙනෙ” යනුවෙන් කියවා ඇති අතර, එහි අර්ථය “පරුමක දිගතිස්සගේ පුත් පරුමක ගුත්තගේ ගුහාව” ලෙස දක්වා ඇත. එම ලිපිය මුල් බ්‍රාහ්මී ලිපි සම්ප්‍රදායට අයත් බව හඳුනාගෙන ඇති අතර, එමගින් කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත ගුහා මුල් ඓතිහාසික සමයේදී භික්ෂූන්ගේ වාසය සඳහා පරිත්‍යාග කර තිබූ බවට සාධක ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ ඇති ගුහා ලිපිවලින් ගුහා “අතීත හා අනාගත සතර දිසාවේ සංඝයා” වෙත පූජා කිරීම පිළිබඳ තොරතුරු ද හමුවේ. එම ලිපිවල දායකයන් ලෙස පරුමකවරුන්, ගම් ප්‍රධානීන් සහ වෙනත් ප්‍රභූ පුද්ගලයන්ගේ නම් සඳහන් වන අතර, එමගින් මෙම ප්‍රදේශයේ ගුහා ආශ්‍රිත ආරාමික භාවිතය සංවිධානාත්මක ස්වරූපයකින් පැවති බව පෙනේ. මෙවැනි ගුහා පූජා කිරීමේ ලිපි මුල් බ්‍රාහ්මී ලිපි සම්ප්‍රදායේ වැදගත් ලක්ෂණයක් වන අතර, ඒවා මගින් මුල් ඓතිහාසික සමයේ බෞද්ධ සංඝයා සහ දායක ප්‍රජාව අතර පැවති සම්බන්ධතාව පිළිබඳද තොරතුරු ලබාගත හැකිය.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 |pages=23–24}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත ශිලා ලේඛන අතර C289 ලෙස හඳුන්වා ඇති ලිපිය ද වැදගත් වේ. එහි “තිස අයහ පුත මහා අයහ ...” යන පාඨය ඇතුළත් වන අතර, “මහා” නම් කුමරෙකුට සහ ඔහු හා සම්බන්ධ ගම් ප්‍රධානීන්ට අදාළ තොරතුරු එහි සඳහන් වේ. එම ලිපියෙහි ගුහාවක් සංඝයාට පූජා කිරීම පිළිබඳ සඳහනක් දක්නට ලැබෙන අතර, එමගින් කන්දේගම කන්දේ ආරාමික පරිසරයට ප්‍රාදේශීය පරිපාලන හා ප්‍රභූ පන්තියේ පුද්ගලයන් සම්බන්ධ වී සිටි බවට සාධක ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Manthilake |first=H. |title=The “Devanapiya” Kings as Traced from Lithic ‘Brahmi’ Inscriptions of Sri Lanka |booktitle=Proceedings of the 2nd International Conference on Archaeology, History and Heritage |year=2021 |volume=2 |issue=1}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ මෙම ලිපි මගින් පෙනී යන්නේ මුල් ඓතිහාසික සමයේදී දානිගල අවට ප්‍රදේශය හුදෙක් ස්වාභාවික ගුහා සහිත පර්වතයක් නොව, භික්ෂූන්ගේ වාසය හා ආගමික කටයුතු සඳහා භාවිත වූ ආරාමික පරිසරයක් බවයි. ගුහා පූජා කළ දායකයන්ගේ නම් සහ ඔවුන්ගේ සමාජ තත්ත්වයන් පිළිබඳ තොරතුරු ද මෙම ලිපිවලින් හෙළි වන බැවින්, ඒවා එම යුගයේ ආගමික ආයතන, ප්‍රාදේශීය ප්‍රභූවරුන් සහ ගම් මට්ටමේ සමාජය අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීමටද වැදගත් මූලාශ්‍ර වේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 |pages=23–24}}&lt;/ref&gt;

==== ශිලා ලේඛන ====

{{Blockquote
|text=
'''
*පෙළ

''පරුමක දිගතිස පුත පරුමක ගුතස ලෙනෙ''

*අන්තර්ගතය

“පරුමක දිගතිස්සගේ පුත් පරුමක ගුත්තගේ ගුහාවයි.”
'''

&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|
'''හැඳින්වීමේ නාමය''': කන්දේගම කන්ද මුල් බ්‍රාහ්මී ගුහා ලිපිය&lt;br&gt;
'''කාලය''': මුල් ඓතිහාසික අවධිය&lt;br&gt;
'''අක්ෂර''': [[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|මුල් බ්‍රාහ්මී]]&lt;br&gt;
'''භාෂාව''': පැරණි සිංහල/ප්‍රාකෘත
}}}}&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|
(උපුටාගැනීම: Senarat Paranavitana, ''Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions'', 1970, pp. 23–24)
}}}}
}}

=== අනුරාධපුර යුගය ===

දානිගල කන්ද පාමුල පිහිටි කන්දේගම කන්ද ලෙන් විහාරයේ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අනුව, මුල් ඓතිහාසික අවධියේ ආරම්භ වූ ගුහා ආශ්‍රිත ආරාමික භාවිතය අනුරාධපුර යුගයේදී තවදුරටත් වර්ධනය වී තිබූ බව පෙනේ. කන්ද පාමුල සහ අවට ප්‍රදේශයෙන් අනුරාධපුර යුගයට අයත් බව හඳුනාගෙන ඇති පැරණි ආරාම ගොඩනැගිලි, [[ස්තූප]] සහ වෙනත් ආගමික ගොඩනැගිලිවල අවශේෂ හමුවේ. මෙම සාධක මගින් කන්දේගම කන්ද අවට ප්‍රදේශය විවිධ ආරාමික හා ආගමික ව්‍යුහයන්ගෙන් සමන්විත පුරාණ බෞද්ධ ආරාමික පරිසරයක් ලෙස පැවති බව පෙනේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

මෙම කාලයට සම්බන්ධ වැදගත් පුරාවිද්‍යාත්මක අවශේෂයක් ලෙස කන්දේගම කන්දේ පිහිටි පැරණි ස්තූපය දැක්විය හැකිය. එය කෘත්‍රිම පදනමක් මත ඉදිකර ඇති අතර, එහි දකුණු හා බටහිර දිශාවලින් පියගැටපෙළ මගින් ප්‍රවේශ විය හැකි බව වාර්තා වේ. එහි විශේෂ ලක්ෂණයක් ලෙස අනෙකුත් ශ්‍රී ලාංකික ස්තූපවල බහුලව දක්නට ලැබෙන පේසාවළලු තුන වෙනුවට පේසාවළලු දෙකක් පමණක් දක්නට ලැබීම සඳහන් කර ඇත. ස්තූපය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් හා සංරක්ෂණ කටයුතු පසුව සිදු කර ඇති අතර, එම ස්මාරකය පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමයක් ලෙස සංරක්ෂණය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ ගුහා ආශ්‍රිතව හමුවන විශාල සැතපෙන බුද්ධ ප්‍රතිමාව ද මෙම පුරාණ ආරාමික සංකීර්ණයේ වැදගත් අවශේෂයකි. ගඩොල් හා මැටි භාවිතයෙන් නිර්මාණය කර ඇති මෙම ප්‍රතිමාව මීටර් 5.4ක් පමණ දිග වන අතර, එහි කලාත්මක ලක්ෂණ ශ්‍රී ලංකාවේ අනෙකුත් පැරණි සැතපෙන බුද්ධ ප්‍රතිමා සමඟ සමානකම් දක්වන බව සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Wikramagamage |first=Chandra |title=Heritage of Rajarata: Major Natural, Cultural and Historic Sites |publisher=Central Bank of Sri Lanka |year=2004 |page=252}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අතර ගොඩනැගිලි අවශේෂ, ආගමික ස්මාරක සහ ජල කළමනාකරණයට සම්බන්ධ ව්‍යුහ ද හඳුනාගෙන ඇත. මේවා මගින් අනුරාධපුර යුගයේදී මෙම ප්‍රදේශයේ ආගමික කටයුතු සඳහා අවශ්‍ය භෞතික පරිසරයක් වර්ධනය වී තිබූ බව පෙනේ. 2017දී මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානය ආශ්‍රිතව කැණීම් හා සංරක්ෂණ කටයුතු සිදු කළ බව ශ්‍රී ලංකා විගණකාධිපතිවරයාගේ පුරාවිද්‍යා උරුම කළමනාකරණය පිළිබඳ වාර්තාවේද සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Management of the Archaeological Heritage of Sri Lanka |url=https://auditorgeneral.gov.lk/web/images/audit-reports/upload/2020/performance/Archeology-English.pdf |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

=== පොළොන්නරු සහ පසුකාලීන අවධිය ===

අනුරාධපුර රාජධානියේ අවසානයෙන් පසුව පොළොන්නරුව ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන රාජධානිය බවට පත්වීමත් සමඟ දානිගල සහ කන්දේගම ප්‍රදේශය පොළොන්නරු රාජධානියේ භූගෝලීය හා ආගමික පසුබිමට ඇතුළත් විය. පොළොන්නරුව මධ්‍යකාලීන යුගයේදී දිවයිනේ ප්‍රධාන දේශපාලන හා ආගමික මධ්‍යස්ථානයක් වූ අතර, එම කාලයට පෙර ආරම්භ වූ බොහෝ බෞද්ධ ආරාමද එම ප්‍රදේශයේ පැවති බව මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල සඳහන් කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Polonnaruwa: The Medieval Masterpiece |url=https://ccf.gov.lk/heritage-sites/polonnaruwa/ |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයේ අනුරාධපුර යුගයෙන් පසු කාලයට අයත් ආගමික හා ගොඩනැගිලි අවශේෂ පැවති බව පුරාවිද්‍යාත්මක වාර්තා මගින් පෙනේ. කන්ද පාමුල පිහිටි පැරණි ආරාමික සංකීර්ණයට අයත් ගොඩනැගිලි අවශේෂ, ස්තූප සහ වෙනත් ආගමික ව්‍යුහ සමඟ වර්තමාන කන්දේගම කන්ද ලෙන් විහාරය සම්බන්ධ වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ පිහිටි පැරණි ස්තූපය මෙම ස්ථානයේ පසුකාලීන ආගමික භාවිතය පිළිබඳ වැදගත් සාධකයකි. ස්තූපය කෘත්‍රිම පදනමක් මත ඉදිකර ඇති අතර දකුණු හා බටහිර දිශාවලින් පියගැටපෙළ දෙකකින් එයට ප්‍රවේශ විය හැකිය. එහි පේසාවළලු දෙකක් පමණක් පැවතීම එහි විශේෂ ලක්ෂණයක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත. මෙම ස්තූපය ආශ්‍රිතව 2017දී පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සිදුකර ඇති අතර, පසුව මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදලේ පොළොන්නරු ව්‍යාපෘතිය යටතේ සංරක්ෂණ කටයුතු සිදු කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

පොළොන්නරු රාජධානියේ පරිහානියෙන් පසුව රාජරට ප්‍රදේශයේ දේශපාලන හා ආගමික මධ්‍යස්ථානවල වෙනස්කම් සිදුවුවද, කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත පුරාණ ආරාමික සම්ප්‍රදාය සම්පූර්ණයෙන්ම අතුරුදන් වූ බවට සාධක නොමැත. වර්තමානයේ කන්ද පාමුල පිහිටි කන්දේගම ධනංජය රජමහා විහාරය මෙම පුරාණ ආරාමික භූමිය සමඟ සම්බන්ධ වන නූතන ආගමික ස්ථානයක් ලෙස පවතී. කෙසේ වෙතත්, පොළොන්නරු යුගයෙන් පසු එක් එක් කාල පරිච්ඡේදයට අයත් ගොඩනැගිලි හෝ භාවිතයන් නිශ්චිතව වෙන් කිරීම සඳහා තවත් පුරාවිද්‍යාත්මක හා ඓතිහාසික සාධක අවශ්‍ය වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

== දානිගල පාෂාණ සැකැස්ම==

දානිගල කන්ද අවට තැනිතලා භූමි ප්‍රදේශයෙන් හුදකලාව ඉහළට නැගී සිටින සුවිශේෂී පාෂාණ සැකැස්මකි. භූ විද්‍යාත්මකව එය [[ඉන්සල්බර්ග්]] (inselberg) හෙවත් අවට භූමියෙන් හුදකලාව ඉතිරි වූ පාෂාණ කන්දක් ලෙස විස්තර කර ඇත. දානිගල පාෂාණ සැකැස්ම ප්‍රාග්කේම්බ්‍රියානු පාෂාණවලින් සමන්විත භූ විද්‍යාත්මක කලාපයක පිහිටා ඇති අතර, එය ශ්‍රී ලංකාවේ භූ විද්‍යාත්මක වර්ගීකරණයේ [[විජය සංකීර්ණය]] (Vijayan Complex) සමඟ සම්බන්ධ වේ. මෙම පාෂාණවල ග්‍රැනයිට්මය ග්නයිස්, මිග්මටයිට් සහ අනෙකුත් පරිවර්තනීය පාෂාණ අඩංගු වන අතර, ඒවායේ ඛාදනයට ප්‍රතිරෝධී ස්වභාවය හේතුවෙන් අවට භූමියට සාපේක්ෂව පාෂාණ කන්දක් ලෙස ඉතිරි වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Geological Setting around Danigala Circular Rock |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |year=2020}}&lt;/ref&gt;දානිගලේ විශේෂත්වයක් වන්නේ ඉහළින් බැලූ විට පැහැදිලිව පෙනෙන අර්ධ-වෘත්තාකාර හෝ වක්‍රාකාර භූ හැඩයයි. මෙම හැඩය මිනිසුන් විසින් කෘත්‍රිමව සකස් කරන ලද ව්‍යුහයක් වීමකට වඩා, දිගු කාලයක් පුරා සිදු වූ පාෂාණ ඛාදනය හා කාලගුණික ක්‍රියාකාරීත්වය සමඟ සම්බන්ධ වූ ස්වාභාවික භූ රූපයක් ලෙස භූ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණවලදී විස්තර කර ඇත. එම නිසා දානිගලේ වෘත්තාකාර හෝ අර්ධ-වෘත්තාකාර පෙනුම එහි භූ විද්‍යාත්මක විශේෂත්වයක් ලෙස සැලකිය යුතු අතර, එය මිනිස් නිර්මාණයක් බවට පුරාවිද්‍යාත්මක සාධකයක් ලෙස සැලකිය නොහැකිය.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last2=Taylor |first2=Bernie |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

දානිගලේ ඉහළ කොටස සාපේක්ෂව පුළුල් හා සමතලා පාෂාණ පෘෂ්ඨයකින් සමන්විත වේ. කඳු මුදුනේ ස්වභාවික පාෂාණ පෘෂ්ඨය වක්‍රාකාර සීමාවක් ඔස්සේ පැතිර ඇති අතර, එහි ඇතැම් කොටස්වල ශාක වර්ධනය අඩුවීම හේතුවෙන් පාෂාණ පෘෂ්ඨය පැහැදිලිව දැකිය හැකිය. මෙම ඉහළ කොටසේ ස්වභාවික පාෂාණ හැඩතල සහ කාලගුණික ක්‍රියාවලීන් මගින් ඇති වූ රේඛා හා මතුපිට ලක්ෂණ දක්නට ලැබේ. ඉහළ සමතලා පෘෂ්ඨය මිනිසුන් විසින් ගුවන් යානා ගොඩබැස්සවීම සඳහා සකස් කළ ධාවන පථයක් හෝ ගුවන් යානා නැවතුම් ස්ථානයක් වූ බවට පසුකාලීනව නිර්මාණය වූ ජනප්‍රවාද සඳහා පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මෙතක් හමු වී නොමැති අතර පර්යේෂකයන් ද ඒවා ප්‍රතික්ෂේප කරනු ලැබ තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last2=Taylor |first3=Bernie |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

දානිගලේ බාහිර පාෂාණ පෘෂ්ඨයට අමතරව එහි බෑවුම් හා පාෂාණ ගර්භය ආශ්‍රිතව ස්වභාවික ගල් කුහර සහ ගල් ආවරණ කිහිපයක් පවතී. මෙම ගල් කුහර අතරින් චිත්‍ර ලෙන විශේෂ පුරාවිද්‍යාත්මක වැදගත්කමක් දරයි. 2020දී සිදු කළ පුරාවිද්‍යා-තාරකා විද්‍යාත්මක හා භූ විද්‍යාත්මක සමීක්ෂණයකදී එහි වයඹ බෑවුමේ පෙර වාර්තා නොවූ ශිලා කැටයම් හඳුනාගෙන ඇත. ඒවා අතර ජ්‍යාමිතික සංකේත, මිනිස් ආකාරයට සමාන රූප සහ විවිධ රේඛාමය සංකේත ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=K. A. G. |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;දානිගලේ පාෂාණ ගර්භ හා ගල් ආවරණ ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක එම ස්ථානයේ මිනිස් භාවිතය පිළිබඳ වැදගත් තොරතුරු සපයයි. ගුහා මුහුණත්වල ඇති [[කපාරාරාක්ෂිත]] හෙවත් drip ledges සහ [[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|බ්‍රාහ්මී]] ලිපි වැනි සාධක මගින් දානිගල ආශ්‍රිත ගල් ගුහා පුරාණ කාලයේ බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ ආරාමික භාවිතයට සම්බන්ධ වූ බව තහවුරු වේ. එම නිසා දානිගලේ ගර්භය පිළිබඳ පුරාවිද්‍යාත්මක සාකච්ඡාවේදී වඩාත් පැහැදිලිව තහවුරු කළ හැකි මානව භාවිතය වන්නේ ගුහා ආශ්‍රිත ආරාමික භාවිතයයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

=== රාවණා සම්බන්ධ පසුකාලීන මත ===

දානිගලේ අසාමාන්‍ය අර්ධ-වෘත්තාකාර පාෂාණ හැඩය සහ පුළුල් ඉහළ පෘෂ්ඨය හේතුවෙන් පසුකාලීනව එය [[රාවණා]] රජු සම්බන්ධ ජනප්‍රවාද සමඟ මෑතකාලීනව සම්බන්ධ කිරීමට රාවණා මතය දරන පුද්ගලයින් පටන්ගෙන ඇත. එම මතයන්ට අනුව දානිගල රාවණා රජුගේ ගුවන් යානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ සඳහන් වන [[දඬුමොනරය]] හෝ පුෂ්පක විමානය ගොඩබැස්සවූ ස්ථානයක් විය හැකි බවත්, කඳු මුදුනේ සමතලා කොටස ඒ සඳහා භාවිත කළ ස්ථානයක් විය හැකි බවත් ඔවුන්ගේ ඇතැම් ජනප්‍රිය විස්තරවල සඳහන් වේ.ඊට අමතරව තවත් සමහරු දානිගල [[පිටසක්වල ජීවින්]] සමඟ සම්බන්ධ කර අදහස් දැක්වීමක් ද දැකිය හැක.පසුකාලීනව ඇති වූ මෙම අදහස් නිසා දානිගලට &quot;Alien Mountain&quot; වැනි නවීන ජනප්‍රිය නාමකරණද ලැබී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Danigala Circular Rock – Alien Mountain |url=https://www.lakpura.com/pages/danigala-circular-rock |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කෙසේ වෙතත්, රාවණා හෝ පිටසක්වල ජීවීන් සම්බන්ධ මෙම මතයන් සහ දානිගලේ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අතර පැහැදිලි වෙනසක් ඇති බව පුරාවිද්‍යා පර්යේෂකයන්ගේ මතය වී තිබේ.දානිගල සම්බන්ධ නූතන භූ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ මගින් එහි අර්ධ-වෘත්තාකාර හැඩය දිගුකාලීන ස්වාභාවික ඛාදන හා කාලගුණික ක්‍රියාවලීන් මගින් ඇති වූ භූ රූපයක් ලෙස පැහැදිලි කරයි. එබැවින් එම හැඩය කෘත්‍රිමව සකස් කළ ජනප්‍රවාදගත ගුවන් යානා ධාවන පථයක් හෝ ගොඩබෑමේ වේදිකාවක් බවට සාධකයක් නොවන බව සනාථ වේ.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Geological Setting around Danigala Circular Rock |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |year=2020}}&lt;/ref&gt;

තවද, දානිගලෙන් හඳුනාගෙන ඇති බ්‍රාහ්මී ලිපි, ගුහා, ස්තූප සහ අනෙකුත් ආරාමික අවශේෂ මගින් තහවුරු වන මානව ඉතිහාසය ශ්‍රී ලංකාවේ බොහෝ ප්‍රදේශවල හමුවන පරිදි පුරාණ බෞද්ධ ආරාමික භාවිතය සමඟ විශේෂයෙන්ම සම්බන්ධ වේ. 2020දී හඳුනාගත් ශිලා කැටයම් සම්බන්ධයෙන්ද පර්යේෂකයන් විවිධ අර්ථකථන ඉදිරිපත් කර ඇතත්, ඒවා රාවණා,පිටසක්වල ජීවීන්,දඬුමොනරය හෝ වෙනත් විශේෂ පුරාවෘත්ත චරිතයකට සම්බන්ධ කරන නිශ්චිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධකයක් ලෙස මෙතෙක් තහවුරු කර නොමැත.ඒ අනුව දානිගල සම්බන්ධව මෑතකාලීනව නිර්මාණය වූ කතාන්දර පුරාවිද්‍යාත්මකව තහවුරු වූ ඓතිහාසික සිදුවීම් ලෙස නොව, ස්ථානයේ අසාමාන්‍ය භූ හැඩය, ගුහා සහ ශිලා කැටයම් වටා පසුකාලීනව වර්ධනය වූ ජනප්‍රවාද හා සංස්කෘතික අර්ථකථන ලෙස සැලකිය හැකි ය.දැනට පවතින පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අනුව දානිගලේ මානව ඉතිහාසය පිළිබඳව වඩාත් නිශ්චිතව සාකච්ඡා කළ හැක්කේ එහි ප්‍රාග්ඓතිහාසික ශිලා කැටයම් සහ පුරාණ බෞද්ධ ආරාමික අවශේෂ මතය.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=K. A. G. |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

== නූතන පුරාවිද්‍යා පර්යේෂණ ==

දානිගල කන්ද පිළිබඳ නූතන පුරාවිද්‍යාත්මක හා අන්තර්විෂය පර්යේෂණ විධිමත්ව වර්ධනය වන්නේ 2020 දශකයේදීය. 2020 ජූලි 28 දින මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදලේ පොළොන්නරු අලහන පරිවේණ ව්‍යාපෘතිය හා Eco Astronomy ආයතනයේ පර්යේෂකයන් එක්ව සිදු කළ පුරාවිද්‍යාත්මක, භූ විද්‍යාත්මක හා පුරාවිද්‍යා-තාරකා විද්‍යා සමීක්ෂණයකදී දානිගල කන්දේ වයඹ බෑවුමේ පිහිටි චිත්‍ර ලෙනෙහි එතෙක් වාර්තා නොවූ [[පෙට්‍රොග්ලිෆ්]] හෙවත් ශිලා කැටයම් හඳුනාගන්නා ලදී. මෙම සොයාගැනීම දානිගල කන්දේ පුරාවිද්‍යාත්මක වැදගත්කම නව මානයකට ගෙන ආ අතර, එම ස්ථානය පිළිබඳ පර්යේෂණ සඳහා පුරාවිද්‍යාව සමඟ භූ විද්‍යාව, තාරකා විද්‍යාව සහ පරිසර අධ්‍යයනය වැනි විෂය ක්ෂේත්‍රද සම්බන්ධ විය.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=K. A. G. |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

2020දී සිදු කළ මූලික පර්යේෂණවලදී චිත්‍ර ලෙනේ ශිලා පෘෂ්ඨය මත විවිධ ජ්‍යාමිතික සංකේත හා රේඛා මෙන්ම මිනිස් හා සත්ත්ව රූපවලට සමාන කැටයම්ද වාර්තා කරන ලදී. ඇතැම් සංකේත අනෙකුත් දකුණු ආසියානු ශිලා කලාවන් සමඟ සංසන්දනය කර ඇති අතර, විශේෂයෙන් ඉන්දියාවේ එඩක්කල් ගුහා ශිලා කැටයම් සමඟ සමානතා පිළිබඳ අවධානය යොමු කර ඇත. එම පර්යේෂණය මගින් දානිගල කැටයම්වල ඇති ඇතැම් සංකේත “bind rune” ආකාරයේ සංකේත ලෙස විස්තර කරමින් ඒවායේ පුරාවිද්‍යා-තාරකා විද්‍යාත්මක වැදගත්කම පිළිබඳ උපකල්පනද ඉදිරිපත් කරන ලදී. කෙසේ වෙතත්, එවැනි සංකේතවල නිශ්චිත අර්ථය සහ කාලනිර්ණය තවදුරටත් පර්යේෂණ කළ යුතු කරුණු ලෙස පවතී.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=K. A. G. |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

දානිගල කන්දේ පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණවලදී ශිලා කැටයම් පමණක් නොව, එම කැටයම් නිර්මාණය කළ ප්‍රාග්ඓතිහාසික ප්‍රජාවන්ගේ ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ සාධකද අවධානයට ලක්ව ඇත. කඳු මුදුන ආශ්‍රිතව හමුවන ක්වාට්ස් කැබලි, ගල් මෙවලම් නිෂ්පාදනයට සම්බන්ධ විය හැකි මධ්‍යස්ථාන සහ කැටයම් කිරීමට භාවිත කළ හැකි වූ මෙවලම් නිෂ්පාදන අපද්‍රව්‍ය පිළිබඳව පර්යේෂකයන් අවධානය යොමු කර ඇත. මෙවැනි සාධක එම ස්ථානයේ ගල් මෙවලම් නිෂ්පාදනය සහ ශිලා කැටයම් කිරීම සම්බන්ධ ක්‍රියාකාරකම් සිදුවී තිබිය හැකි බවට පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණ ප්‍රශ්න මතු කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025}}&lt;/ref&gt;

2023 ජූනි මාසයේදී රාජ් සෝමදේව ප්‍රමුඛ පර්යේෂණ කණ්ඩායම විසින් දානිගල කන්දේ ශිලා කැටයම් නැවත පරීක්ෂා කරන ලදී. එහිදී කඳු මුදුනේ පිහිටි ගල් ආවරණ දෙකක බිත්ති තුනක විවිධ ප්‍රමාණවලින් යුත් එකිනෙක මත අතිච්ඡාදනය වන ජ්‍යාමිතික සංකේත හා රේඛා විශාල සංඛ්‍යාවක් ලේඛනගත කර ඇත. ඒවායේ ස්ථානගත වීම හා ස්වරූපය සවිස්තරාත්මකව සටහන් කිරීම සඳහා පුරාවිද්‍යාවේ භාවිත වන estampage ක්‍රමය භාවිත කර ශිලා පෘෂ්ඨවල පිටපත් ලබාගෙන ඇති අතර, ගල් ආවරණවල භූ සැලසුම්ද මිනුම් පරිමාණයකට සකස් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025}}&lt;/ref&gt;රාජ් සෝමදේවගේ පර්යේෂණයේදී ඇතැම් සංකේත මිනිස් ප්‍රජනන අවයව, ලිංගික ඉරියව් සහ සතුන්ගේ රූප නිරූපණය කරන බවට අර්ථකථනයක් ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, එම ගල් ආවරණ ප්‍රාග්ඓතිහාසික ප්‍රජාවන්ගේ ප්‍රජනන සාර්ථකත්වයට සම්බන්ධ චාරිත්‍රානුකූල ක්‍රියාකාරකම් සඳහා භාවිත වී ඇති හැකියාවද පර්යේෂකයාන් යෝජනා කරයි.කෙසේ වෙතත් මෙය තහවුරු කළ නිගමනයක් නොවන අතර ශිලා කැටයම්වල ස්වරූපය හා ඒවායේ පරිසරය මත පදනම් වූ පර්යේෂණාත්මක අර්ථකථනයක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025}}&lt;/ref&gt;

දානිගල ශිලා කැටයම්වල නිශ්චිත කාලය තවමත් සම්පූර්ණයෙන් තහවුරු කර නොමැත. 2025 පර්යේෂණය අනුව ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සිදු කර පාරිසරික සාම්පල ලබාගෙන විද්‍යාත්මක කාලනිර්ණ ක්‍රම මගින් එහි කාලය තීරණය කිරීමට ඉදිරි පර්යේෂණ සැලසුම් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Kennedy |first4=Jason |last5=Hornoiu |first5=Iasmina |last6=Bandara |first6=Arana |title=Danigala Alien Mountain and Petroglyphs: A Multidisciplinary Investigation into Astrotourism, Geotourism, and Archeological Significance – Unlocking Sustainable Development Opportunities in Sri Lanka |journal=Journal of Eco Astronomy |volume=1 |issue=1 |pages=200–227 |year=2020 |doi=10.63119/JEA11.2020}}&lt;/ref&gt;
==වෙනත් ලිපි==
*[[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව]]
*[[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]]
*[[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]]
*[[බෞද්ධ පුදබිම්, ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු සහ නැගෙනහිර පලාත්]]
*[[කුරුන්දි රජ මහා විහාරය]]
*[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]
*[[රජගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය]]
==බාහිර සබැඳි==
* [https://ecoastronomy.edu.lk/journal-of-eco-astronomy/vol01-isuue-01-pp-200-227-2020/ ''Danigala Alien Mountain and Petroglyphs: A Multidisciplinary Investigation into Astrotourism, Geotourism, and Archeological Significance''] – Eco Astronomy Inc.
* [https://ecoastronomy.edu.lk/research/ දානිගල කේතකරණ පර්යේෂණය] – Eco Astronomy Inc.
* [https://openrepository.aut.ac.nz/items/d8005ce8-337a-4254-aa98-ac49d8c8f252 ''Danigala Alien Mountain and Petroglyphs''] – Auckland University of Technology Open Repository
* [https://www.icomos.lk/wp-content/uploads/2025/11/Conference-Reader.pdf ''Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka''] – ICOMOS Sri Lanka, 2025
* [https://doi.org/10.4038/tjata.v1i2.37 ''The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka''] – TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology
==මූලාශ්‍ර==

* {{cite book
 |last=Paranavitana
 |first=Senarat
 |author-link=Senarath Paranavithana
 |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions
 |publisher=Department of Archaeology, Ceylon
 |year=1970
 |pages=23–24
}}

* {{cite book
 |last=Wikramagamage
 |first=Chandra
 |title=Heritage of Rajarata: Major Natural, Cultural and Historic Sites
 |publisher=Central Bank of Sri Lanka
 |year=2004
 |page=252
}}

* {{cite journal
 |last=Sumanarathna
 |first=Aravinda Ravibhanu
 |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka
 |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology
 |volume=1
 |issue=2
 |year=2020
 |pages=46–59
 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37
}}

* {{cite conference
 |last=Somadeva
 |first=Raj
 |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka
 |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage
 |publisher=ICOMOS Sri Lanka
 |year=2025
}}
==යොමු==
{{reflist}}
==වැඩිදුර කියවීම==

* {{cite journal
 |last=Sumanarathna
 |first=Aravinda Ravibhanu
 |author2=Majda Aouititen
 |author3=Jason Kennedy
 |author4=Bernie Taylor
 |author5=Iasmina Hornoiu
 |author6=Arana Bandara
 |title=Danigala Alien Mountain and Petroglyphs: A Multidisciplinary Investigation into Astrotourism, Geotourism, and Archeological Significance – Unlocking Sustainable Development Opportunities in Sri Lanka
 |journal=Journal of Eco Astronomy
 |volume=1
 |issue=1
 |year=2020
 |pages=200–227
 |doi=10.63119/JEA11.2020
}}

* {{cite journal
 |last=Sumanarathna
 |first=Aravinda Ravibhanu
 |author2=Majda Aouititen
 |author3=Bernie Taylor
 |author4=K. A. G. Sameera
 |author5=Jinadasa Katupotha
 |author6=Aruna Bandara
 |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka
 |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology
 |volume=1
 |issue=2
 |year=2020
 |pages=46–59
 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37
}}

* {{cite conference
 |last=Somadeva
 |first=Raj
 |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka
 |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage
 |publisher=ICOMOS Sri Lanka
 |year=2025
}}</text>
      <sha1>guli6iun21ek7ogytqx5z9nfpw6k74b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799642</id>
      <parentid>799640</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T16:18:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>799642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64385" sha1="idpj1mbf3e44ws8rvji077rclt8gl4n" xml:space="preserve">{{Infobox ancient site
 |name = දානිගල පුරාවිද්‍යා ස්ථානය
 |alternate_name = දානිගල කන්ද, දානිගල වෘත්තාකාර පර්වතය, කන්දේගම පර්වතය
 |image = 
 |image_size = 250px
 |alt = 
 |caption = 
 |map_type = ශ්‍රී ලංකාව
 |relief = yes
 |map_alt = 
 |coordinates = {{coord|7|41|0.44|N|081|12|45.66|E|display=inline,title}}
 |location = [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]], [[උතුරු මැද පළාත]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
 |region = 
 |type = පුරාණ ගුහා සහ පර්වත කැටයම් සහිත පුරාවිද්‍යාත්මක හා භූ විද්‍යාත්මක ස්ථානය
 |part_of = 
 |length = 
 |width = 
 |area = 
 |height = මීටර් 280 ක් පමණ
 |builder = 
 |material = ස්වාභාවික පර්වතය
 |built = 
 |abandoned = 
 |epochs = ප්‍රාග්ඓතිහාසික හා අනුරාධපුර යුගය 
 |cultures = 
 |dependency_of = 
 |occupants = 
 |event = 
 |excavations = 
 |archaeologists = 
 |condition = 
 |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]
 |management = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]
 |public_access = හැක
 |website =
 |notes = 
 | designation1          = APMSL
| designation1_offname  = [[File:පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තු ලාංඡනය.jpg|80px]]&lt;br&gt;දානිගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය&lt;br&gt;(දානිගල සහ කන්දෙගම ලෙන් විහාරය)
| designation1_date     = 
| designation1_number   = 
| designation1_criteria = පුරාවිද්‍යාත්මක හා ඓතිහාසික වැදගත්කම
| designation1_type     = පුරාණ ගුහා,බෞද්ධ ආරාමික නටබුන් හා ශිලා කැටයම්
| designation1_free1name =
| designation1_free1value =
| designation1_free2name =
| designation1_free2value =
}}

'''දානිගල කන්ද''' ('''Danigala Circular Rock''') ශ්‍රී ලංකාවේ [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය|පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයේ]] [[කන්දේගම]] ප්‍රදේශය ආශ්‍රිතව පිහිටි සුවිශේෂී භූ විද්‍යාත්මක හා පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයකි. ගුවනින් බැලූ විට අර්ධ වෘත්තාකාර ස්වරූපයක් පෙන්වන මෙම පර්වතය දිගුකාලීන භූ විද්‍යාත්මක ක්‍රියාවලීන් හා ඛාදනය හේතුවෙන් වර්තමාන ස්වරූපයට පත්ව ඇති අතර, එය ප්‍රාග්කේම්බ්‍රියානු යුගය දක්වා දිවෙන භූ විද්‍යාත්මක පසුබිමක් සහිත ප්‍රදේශයක පිහිටා ඇත. පුරාවිද්‍යාව, භූ විද්‍යාව, ජෛව විවිධත්වය සහ තාරකා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන යන විවිධ ක්ෂේත්‍ර සඳහා දානිගල ප්‍රදේශය වැදගත් බව පර්යේෂණවල සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020JEA&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sumanarathna |first1=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Kennedy |first3=Jason |last4=Taylor |first4=Bernie |last5=Hornoiu |first5=Iasmina |last6=Bandara |first6=Arana |title=Danigala Alien Mountain and Petroglyphs: A Multidisciplinary Investigation into Astrotourism, Geotourism, and Archeological Significance – Unlocking Sustainable Development Opportunities in Sri Lanka |journal=Journal of Eco Astronomy |volume=1 |issue=1 |year=2020 |doi=10.63119/JEA11.2020}}&lt;/ref&gt;

දානිගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය කොටස් දෙකකි,එනම් දානිගල පර්වතය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යා කලාපය සහ කන්දෙගම ලෙන් විහාරය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යා කලාපය ලෙසයි.දානිගල කන්ද හා අවට ප්‍රදේශයෙන් පුරාණ මානව වාසස්ථාන හා ආගමික ක්‍රියාකාරකම් සම්බන්ධ සාධක හමුවේ. මෙහි ගුහා කිහිපයක [[බ්‍රාහ්මී]] අක්ෂරවලින් ලියන ලද ශිලා ලේඛන දක්නට ලැබෙන අතර, එවැනි ලේඛන මගින් ගුහා සංඝයා වෙත පූජා කළ දායකයන් පිළිබඳ තොරතුරු ලබාගත හැකිය. කන්දේගම ප්‍රදේශයේ පුරාණ ආරාමික භාවිතය සම්බන්ධ සාධක අතර ශිලා ලේඛන සහ ගුහා විශේෂ වැදගත්කමක් දරන අතර, එක් ශිලා ලේඛනයක [[සද්ධාතිස්ස රජ]]ු සහ ඔහුගේ පුත්‍රයා පිළිබඳ සඳහනක් ඇති බව වාර්තා වේ.

දානිගල කන්දේ වයඹ බෑවුමේ පිහිටි '''චිත්‍ර ලෙන''' ආශ්‍රිතව පර්වත සිතුවම් සහ කැටයම් දක්නට ලැබේ. 2020 ජූලි 28 දින සිදු කළ පර්යේෂණයකදී මීට පෙර වාර්තා නොවූ සංකේත සහිත පර්වත කැටයම් හඳුනාගෙන ඇති අතර, ඒවායේ ජ්‍යාමිතික හා මානවරූපී සංකේත ඇතුළු විවිධ රූප දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020JEA&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sumanarathna |first1=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=Geeth |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt; පර්යේෂකයන් විසින් මෙම කැටයම්වල ස්වභාවය හා කාලනිර්ණය පිළිබඳ වැඩිදුර අධ්‍යයනය අවශ්‍ය බව පෙන්වා දී ඇති අතර 2025දී මහාචාර්ය [[රාජ් සෝමදේව]] විසින් ඉදිරිපත් කළ පර්යේෂණයකින්ද දානිගලේ ගුහා දෙකක පර්වත සිතුවම් පිළිබඳ නව නිරීක්ෂණ වාර්තා කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020&quot;/&gt;

== ඉතිහාසය ==
දානිගල කන්ද ආශ්‍රිත මානව ක්‍රියාකාරකම්වල ඉතිහාසය දිගු කාල පරාසයක් ආවරණය කරන අතර, එහි ගුහා හා පර්වත ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මගින් ප්‍රදේශයේ පැරණි මානව භාවිතය පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ. විශේෂයෙන් දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ හමුවන පර්වත කැටයම්, ගුහා ආශ්‍රිත සාධක සහ පසුව හඳුනාගත් ආගමික භාවිතයට සම්බන්ධ සාධක මත පදනම්ව එහි ඉතිහාසය විවිධ අවධි ඔස්සේ සලකා බැලිය හැක. කෙසේ වෙතත්, පර්වත කැටයම්වල නිශ්චිත කාලනිර්ණය තවමත් පැහැදිලිව තහවුරු කර නොමැති බැවින් ඒවා නිශ්චිත ඓතිහාසික යුගයකට අයත් බව තීරණාත්මකව ප්‍රකාශ කිරීමෙන් වැළකිය යුතුය. 2020දී පළ වූ පර්යේෂණ මගින් දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ පර්වත කැටයම් පිළිබඳ නව වාර්තා සහ විශ්ලේෂණ ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, එමගින් දානිගලේ පැරණි මානව ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ වැඩිදුර පර්යේෂණ සඳහා පදනමක් සපයා ඇත.

=== ප්‍රාග්ඓතිහාසික අවධිය ===

දානිගල කන්දේ ප්‍රාග්ඓතිහාසික මානව ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ ප්‍රධාන සාධකයක් ලෙස එහි ගුහා ආශ්‍රිතව හමුවන පර්වත කැටයම් සැලකේ. විශේෂයෙන් කන්දේ වයඹ බෑවුමේ පිහිටි [[චිත්‍ර ලෙන]] ආශ්‍රිත පර්වත පෘෂ්ඨවල විවිධ ජ්‍යාමිතික, මානවරූපී සහ සංකේතාත්මක රූප කැටයම් කර ඇති බව 2020දී ප්‍රකාශයට පත් කළ පර්යේෂණයකින් වාර්තා කර ඇත. එම පර්යේෂණයේදී කැටයම් අතර මිනිස් රූපවලට සමාන ආකෘති, ඉණිමං ආකාර රේඛා, දුනු හා ඊතල ආකාර සංකේත, ශාක හා සත්ත්ව රූප සහ විශේෂිත ජ්‍යාමිතික සංකේත හඳුනාගෙන ඇත. මෙම කැටයම්වල සමහර රටා ශ්‍රී ලංකාවේ [[දොරවක කන්ද]] සහ [[හැක්බෙලිකන්ද]] වැනි ස්ථානවල පර්වත කලාව සමඟ යම් සමානතා පෙන්වන නමුත්, දානිගල කැටයම් සමස්ත සංයෝජනය අනුව දැනට හඳුනාගෙන ඇති අනෙකුත් ශ්‍රී ලාංකික පර්වත කලාවෙන් වෙනස් බව පර්යේෂකයන් පෙන්වා දී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |display-authors=etal |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

මෙම පර්වත කැටයම් පිළිබඳ නව පර්යේෂණ 2023දී සිදු කරන ලද නැවත නිරීක්ෂණයකදී තවදුරටත් පුළුල් කර ඇත. රාජ් සෝමදේව විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද පර්යේෂණයට අනුව, දානිගල මුදුනේ පිහිටි ගල් ආවරණ දෙකක බිත්ති තුනක් පුරා එකිනෙක මත පැතිරුණු විවිධ ප්‍රමාණයේ ජ්‍යාමිතික සංකේත හා රේඛා විශාල ප්‍රමාණයක් හඳුනාගෙන ඇත. එම පර්යේෂණයේදී සංකේත සහිත බිත්තිවල [[එස්ටැම්පේජ්]] පිටපත් සකස් කර, ගල් ආවරණවල සැලසුම් සහ අවට පරිසරය ද සටහන් කර ඇත. කැටයම් අතර මිනිස් ප්‍රජනන අවයව හා ලිංගික ඉරියව් නිරූපණයට සමාන රූප මෙන්ම සත්ත්ව රූප කිහිපයක් ද ඇති බව පර්යේෂකයා සඳහන් කරයි. මෙම රූපවල අර්ථය පිළිබඳව පර්යේෂකයා ප්‍රාග්ඓතිහාසික වනාන්තරවාසී ප්‍රජාවන්ගේ ප්‍රජනන සාර්ථකත්වය හා සම්බන්ධ චාරිත්‍රානුකූල ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ උපකල්පනයක් ඉදිරිපත් කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, එය කැටයම්වල නිශ්චිත අර්ථය ලෙස නොව පර්යේෂණාත්මක අර්ථකථනයක් ලෙස සැලකිය යුතුය.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;

දානිගල කන්දේ ප්‍රාග්ඓතිහාසික භාවිතය පිළිබඳ තවත් වැදගත් සාධකයක් ලෙස පර්වතයේ මුදුනේ විශාල වශයෙන් හමුවන [[ක්වාර්ට්ස්]] ගල් කැබලි සහ ඒවා අතර හඳුනාගත් ගල් මධ්‍යක හා කැබලි දැක්විය හැකිය. 2025 පර්යේෂණයට අනුව, මෙම සාධක මගින් ගල් මෙවලම් නිෂ්පාදනය සිදු වූ බවට සාධක ලැබෙන අතර, එම මෙවලම් පර්වත කැටයම් කිරීම සඳහාද භාවිත වූවා විය හැකි බව යෝජනා කර ඇත. විශාල ක්වාර්ට්ස් කැබලි ප්‍රමාණයක් ස්ථානයේ ඉතිරිව තිබීම, එම ගල් සම්පත දිගු කාලයක් තිස්සේ භාවිත කර ඇති බවට සාධකයක් ලෙස පර්යේෂකයා සලකයි. තවද, එම සාධක කිහිප පරම්පරාවකට අයත් ප්‍රාග්ඓතිහාසික ප්‍රජාවන් විසින් ස්ථානය නැවත නැවත භාවිත කළ හැකි බවට යෝජනා කිරීමට හේතු වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;

2020දී සිදු කළ මූලික පර්යේෂණයේදී දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ පර්වත කැටයම් ප්‍රථම වරට විස්තරාත්මකව වාර්තා කරනු ලැබූ අතර, ඒවායේ සංකේත සමහරක් ඉන්දියාවේ කර්ණාටක ප්‍රාන්තයේ [[එඩක්කල් ගුහා]]වල පර්වත කැටයම් සමඟ සමානකම් දක්වන බව පර්යේෂකයන් පෙන්වා දී ඇත. දානිගලේ සංකේත සම්පූර්ණයෙන් විකේතනය කර හෝ එකම රූප සංයෝජනයක් ලෙස ප්‍රතිනිර්මාණය කර නොමැති බවද එම අධ්‍යයනය සඳහන් කරයි. එබැවින් ඒවාට නිශ්චිත සංකේතාත්මක හෝ ආගමික අර්ථයක් ආරෝපණය කිරීම තවදුරටත් පර්යේෂණ අවශ්‍ය වන කරුණකි.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |display-authors=etal |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

දානිගලේ පර්වත කලාවේ නිශ්චිත කාලය තවමත් විද්‍යාත්මකව තහවුරු කර නොමැත. 2025දී ඉදිරිපත් කළ පර්යේෂණය මගින් මෙම කැටයම් ප්‍රාග්ඓතිහාසික පර්වත කලාවක් ලෙස සලකා ඇති නමුත්, ඒවායේ නිශ්චිත කාලනිර්ණය සඳහා ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සිදු කර පාරිසරික සාම්පල ලබාගෙන විද්‍යාත්මක කාලනිර්ණ ක්‍රම භාවිත කිරීම අවශ්‍ය බව සඳහන් කර ඇත. ඒ අනුව දානිගලේ පර්වත කැටයම් නිශ්චිත වර්ෂයකට හෝ නිශ්චිත ප්‍රාග්ඓතිහාසික සංස්කෘතික අවධියකට අයත් බව දැනට තීරණාත්මකව ප්‍රකාශ කළ නොහැක.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;
=== මුල් ඓතිහාසික අවධිය ===

දානිගල කන්ද පාමුල පිහිටි කන්දේගම කන්ද ලෙන් විහාරය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මගින් මෙම ප්‍රදේශය මුල් ඓතිහාසික යුගයේදී ආගමික හා ආරාමික කටයුතු සඳහා භාවිත වූ බව පෙනේ. විශේෂයෙන් ගුහා මුදුන්වල ඇති ජලය ගලායාම වැළැක්වීම සඳහා සකස් කළ [[කටාරම්]] සහ ඒවාට පහළින් කොටා ඇති මුල් බ්‍රාහ්මී ශිලා ලේඛන මෙම භාවිතයට වැදගත් සාධක වේ. කන්දේගම කන්දේ ඇති එක් ලිපියක් “පරුමක දිගතිස පුත පරුමක ගුතස ලෙනෙ” යනුවෙන් කියවා ඇති අතර, එහි අර්ථය “පරුමක දිගතිස්සගේ පුත් පරුමක ගුත්තගේ ගුහාව” ලෙස දක්වා ඇත. එම ලිපිය මුල් බ්‍රාහ්මී ලිපි සම්ප්‍රදායට අයත් බව හඳුනාගෙන ඇති අතර, එමගින් කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත ගුහා මුල් ඓතිහාසික සමයේදී භික්ෂූන්ගේ වාසය සඳහා පරිත්‍යාග කර තිබූ බවට සාධක ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ ඇති ගුහා ලිපිවලින් ගුහා “අතීත හා අනාගත සතර දිසාවේ සංඝයා” වෙත පූජා කිරීම පිළිබඳ තොරතුරු ද හමුවේ. එම ලිපිවල දායකයන් ලෙස පරුමකවරුන්, ගම් ප්‍රධානීන් සහ වෙනත් ප්‍රභූ පුද්ගලයන්ගේ නම් සඳහන් වන අතර, එමගින් මෙම ප්‍රදේශයේ ගුහා ආශ්‍රිත ආරාමික භාවිතය සංවිධානාත්මක ස්වරූපයකින් පැවති බව පෙනේ. මෙවැනි ගුහා පූජා කිරීමේ ලිපි මුල් බ්‍රාහ්මී ලිපි සම්ප්‍රදායේ වැදගත් ලක්ෂණයක් වන අතර, ඒවා මගින් මුල් ඓතිහාසික සමයේ බෞද්ධ සංඝයා සහ දායක ප්‍රජාව අතර පැවති සම්බන්ධතාව පිළිබඳද තොරතුරු ලබාගත හැකිය.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 |pages=23–24}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත ශිලා ලේඛන අතර C289 ලෙස හඳුන්වා ඇති ලිපිය ද වැදගත් වේ. එහි “තිස අයහ පුත මහා අයහ ...” යන පාඨය ඇතුළත් වන අතර, “මහා” නම් කුමරෙකුට සහ ඔහු හා සම්බන්ධ ගම් ප්‍රධානීන්ට අදාළ තොරතුරු එහි සඳහන් වේ. එම ලිපියෙහි ගුහාවක් සංඝයාට පූජා කිරීම පිළිබඳ සඳහනක් දක්නට ලැබෙන අතර, එමගින් කන්දේගම කන්දේ ආරාමික පරිසරයට ප්‍රාදේශීය පරිපාලන හා ප්‍රභූ පන්තියේ පුද්ගලයන් සම්බන්ධ වී සිටි බවට සාධක ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Manthilake |first=H. |title=The “Devanapiya” Kings as Traced from Lithic ‘Brahmi’ Inscriptions of Sri Lanka |booktitle=Proceedings of the 2nd International Conference on Archaeology, History and Heritage |year=2021 |volume=2 |issue=1}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ මෙම ලිපි මගින් පෙනී යන්නේ මුල් ඓතිහාසික සමයේදී දානිගල අවට ප්‍රදේශය හුදෙක් ස්වාභාවික ගුහා සහිත පර්වතයක් නොව, භික්ෂූන්ගේ වාසය හා ආගමික කටයුතු සඳහා භාවිත වූ ආරාමික පරිසරයක් බවයි. ගුහා පූජා කළ දායකයන්ගේ නම් සහ ඔවුන්ගේ සමාජ තත්ත්වයන් පිළිබඳ තොරතුරු ද මෙම ලිපිවලින් හෙළි වන බැවින්, ඒවා එම යුගයේ ආගමික ආයතන, ප්‍රාදේශීය ප්‍රභූවරුන් සහ ගම් මට්ටමේ සමාජය අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීමටද වැදගත් මූලාශ්‍ර වේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 |pages=23–24}}&lt;/ref&gt;

==== ශිලා ලේඛන ====

{{Blockquote
|text=
'''
*පෙළ

''පරුමක දිගතිස පුත පරුමක ගුතස ලෙනෙ''

*අන්තර්ගතය

“පරුමක දිගතිස්සගේ පුත් පරුමක ගුත්තගේ ගුහාවයි.”
'''

&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|
'''හැඳින්වීමේ නාමය''': කන්දේගම කන්ද මුල් බ්‍රාහ්මී ගුහා ලිපිය&lt;br&gt;
'''කාලය''': මුල් ඓතිහාසික අවධිය&lt;br&gt;
'''අක්ෂර''': [[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|මුල් බ්‍රාහ්මී]]&lt;br&gt;
'''භාෂාව''': පැරණි සිංහල/ප්‍රාකෘත
}}}}&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|
(උපුටාගැනීම: Senarat Paranavitana, ''Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions'', 1970, pp. 23–24)
}}}}
}}

=== අනුරාධපුර යුගය ===

දානිගල කන්ද පාමුල පිහිටි කන්දේගම කන්ද ලෙන් විහාරයේ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අනුව, මුල් ඓතිහාසික අවධියේ ආරම්භ වූ ගුහා ආශ්‍රිත ආරාමික භාවිතය අනුරාධපුර යුගයේදී තවදුරටත් වර්ධනය වී තිබූ බව පෙනේ. කන්ද පාමුල සහ අවට ප්‍රදේශයෙන් අනුරාධපුර යුගයට අයත් බව හඳුනාගෙන ඇති පැරණි ආරාම ගොඩනැගිලි, [[ස්තූප]] සහ වෙනත් ආගමික ගොඩනැගිලිවල අවශේෂ හමුවේ. මෙම සාධක මගින් කන්දේගම කන්ද අවට ප්‍රදේශය විවිධ ආරාමික හා ආගමික ව්‍යුහයන්ගෙන් සමන්විත පුරාණ බෞද්ධ ආරාමික පරිසරයක් ලෙස පැවති බව පෙනේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

මෙම කාලයට සම්බන්ධ වැදගත් පුරාවිද්‍යාත්මක අවශේෂයක් ලෙස කන්දේගම කන්දේ පිහිටි පැරණි ස්තූපය දැක්විය හැකිය. එය කෘත්‍රිම පදනමක් මත ඉදිකර ඇති අතර, එහි දකුණු හා බටහිර දිශාවලින් පියගැටපෙළ මගින් ප්‍රවේශ විය හැකි බව වාර්තා වේ. එහි විශේෂ ලක්ෂණයක් ලෙස අනෙකුත් ශ්‍රී ලාංකික ස්තූපවල බහුලව දක්නට ලැබෙන පේසාවළලු තුන වෙනුවට පේසාවළලු දෙකක් පමණක් දක්නට ලැබීම සඳහන් කර ඇත. ස්තූපය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් හා සංරක්ෂණ කටයුතු පසුව සිදු කර ඇති අතර, එම ස්මාරකය පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමයක් ලෙස සංරක්ෂණය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ ගුහා ආශ්‍රිතව හමුවන විශාල සැතපෙන බුද්ධ ප්‍රතිමාව ද මෙම පුරාණ ආරාමික සංකීර්ණයේ වැදගත් අවශේෂයකි. ගඩොල් හා මැටි භාවිතයෙන් නිර්මාණය කර ඇති මෙම ප්‍රතිමාව මීටර් 5.4ක් පමණ දිග වන අතර, එහි කලාත්මක ලක්ෂණ ශ්‍රී ලංකාවේ අනෙකුත් පැරණි සැතපෙන බුද්ධ ප්‍රතිමා සමඟ සමානකම් දක්වන බව සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Wikramagamage |first=Chandra |title=Heritage of Rajarata: Major Natural, Cultural and Historic Sites |publisher=Central Bank of Sri Lanka |year=2004 |page=252}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අතර ගොඩනැගිලි අවශේෂ, ආගමික ස්මාරක සහ ජල කළමනාකරණයට සම්බන්ධ ව්‍යුහ ද හඳුනාගෙන ඇත. මේවා මගින් අනුරාධපුර යුගයේදී මෙම ප්‍රදේශයේ ආගමික කටයුතු සඳහා අවශ්‍ය භෞතික පරිසරයක් වර්ධනය වී තිබූ බව පෙනේ. 2017දී මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානය ආශ්‍රිතව කැණීම් හා සංරක්ෂණ කටයුතු සිදු කළ බව ශ්‍රී ලංකා විගණකාධිපතිවරයාගේ පුරාවිද්‍යා උරුම කළමනාකරණය පිළිබඳ වාර්තාවේද සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Management of the Archaeological Heritage of Sri Lanka |url=https://auditorgeneral.gov.lk/web/images/audit-reports/upload/2020/performance/Archeology-English.pdf |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

=== පොළොන්නරු සහ පසුකාලීන අවධිය ===

අනුරාධපුර රාජධානියේ අවසානයෙන් පසුව පොළොන්නරුව ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන රාජධානිය බවට පත්වීමත් සමඟ දානිගල සහ කන්දේගම ප්‍රදේශය පොළොන්නරු රාජධානියේ භූගෝලීය හා ආගමික පසුබිමට ඇතුළත් විය. පොළොන්නරුව මධ්‍යකාලීන යුගයේදී දිවයිනේ ප්‍රධාන දේශපාලන හා ආගමික මධ්‍යස්ථානයක් වූ අතර, එම කාලයට පෙර ආරම්භ වූ බොහෝ බෞද්ධ ආරාමද එම ප්‍රදේශයේ පැවති බව මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල සඳහන් කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Polonnaruwa: The Medieval Masterpiece |url=https://ccf.gov.lk/heritage-sites/polonnaruwa/ |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයේ අනුරාධපුර යුගයෙන් පසු කාලයට අයත් ආගමික හා ගොඩනැගිලි අවශේෂ පැවති බව පුරාවිද්‍යාත්මක වාර්තා මගින් පෙනේ. කන්ද පාමුල පිහිටි පැරණි ආරාමික සංකීර්ණයට අයත් ගොඩනැගිලි අවශේෂ, ස්තූප සහ වෙනත් ආගමික ව්‍යුහ සමඟ වර්තමාන කන්දේගම කන්ද ලෙන් විහාරය සම්බන්ධ වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ පිහිටි පැරණි ස්තූපය මෙම ස්ථානයේ පසුකාලීන ආගමික භාවිතය පිළිබඳ වැදගත් සාධකයකි. ස්තූපය කෘත්‍රිම පදනමක් මත ඉදිකර ඇති අතර දකුණු හා බටහිර දිශාවලින් පියගැටපෙළ දෙකකින් එයට ප්‍රවේශ විය හැකිය. එහි පේසාවළලු දෙකක් පමණක් පැවතීම එහි විශේෂ ලක්ෂණයක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත. මෙම ස්තූපය ආශ්‍රිතව 2017දී පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සිදුකර ඇති අතර, පසුව මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදලේ පොළොන්නරු ව්‍යාපෘතිය යටතේ සංරක්ෂණ කටයුතු සිදු කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

පොළොන්නරු රාජධානියේ පරිහානියෙන් පසුව රාජරට ප්‍රදේශයේ දේශපාලන හා ආගමික මධ්‍යස්ථානවල වෙනස්කම් සිදුවුවද, කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත පුරාණ ආරාමික සම්ප්‍රදාය සම්පූර්ණයෙන්ම අතුරුදන් වූ බවට සාධක නොමැත. වර්තමානයේ කන්ද පාමුල පිහිටි කන්දේගම ධනංජය රජමහා විහාරය මෙම පුරාණ ආරාමික භූමිය සමඟ සම්බන්ධ වන නූතන ආගමික ස්ථානයක් ලෙස පවතී. කෙසේ වෙතත්, පොළොන්නරු යුගයෙන් පසු එක් එක් කාල පරිච්ඡේදයට අයත් ගොඩනැගිලි හෝ භාවිතයන් නිශ්චිතව වෙන් කිරීම සඳහා තවත් පුරාවිද්‍යාත්මක හා ඓතිහාසික සාධක අවශ්‍ය වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

== දානිගල පාෂාණ සැකැස්ම==

දානිගල කන්ද අවට තැනිතලා භූමි ප්‍රදේශයෙන් හුදකලාව ඉහළට නැගී සිටින සුවිශේෂී පාෂාණ සැකැස්මකි. භූ විද්‍යාත්මකව එය [[ඉන්සල්බර්ග්]] (inselberg) හෙවත් අවට භූමියෙන් හුදකලාව ඉතිරි වූ පාෂාණ කන්දක් ලෙස විස්තර කර ඇත. දානිගල පාෂාණ සැකැස්ම ප්‍රාග්කේම්බ්‍රියානු පාෂාණවලින් සමන්විත භූ විද්‍යාත්මක කලාපයක පිහිටා ඇති අතර, එය ශ්‍රී ලංකාවේ භූ විද්‍යාත්මක වර්ගීකරණයේ [[විජය සංකීර්ණය]] (Vijayan Complex) සමඟ සම්බන්ධ වේ. මෙම පාෂාණවල ග්‍රැනයිට්මය ග්නයිස්, මිග්මටයිට් සහ අනෙකුත් පරිවර්තනීය පාෂාණ අඩංගු වන අතර, ඒවායේ ඛාදනයට ප්‍රතිරෝධී ස්වභාවය හේතුවෙන් අවට භූමියට සාපේක්ෂව පාෂාණ කන්දක් ලෙස ඉතිරි වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Geological Setting around Danigala Circular Rock |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |year=2020}}&lt;/ref&gt;දානිගලේ විශේෂත්වයක් වන්නේ ඉහළින් බැලූ විට පැහැදිලිව පෙනෙන අර්ධ-වෘත්තාකාර හෝ වක්‍රාකාර භූ හැඩයයි. මෙම හැඩය මිනිසුන් විසින් කෘත්‍රිමව සකස් කරන ලද ව්‍යුහයක් වීමකට වඩා, දිගු කාලයක් පුරා සිදු වූ පාෂාණ ඛාදනය හා කාලගුණික ක්‍රියාකාරීත්වය සමඟ සම්බන්ධ වූ ස්වාභාවික භූ රූපයක් ලෙස භූ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණවලදී විස්තර කර ඇත. එම නිසා දානිගලේ වෘත්තාකාර හෝ අර්ධ-වෘත්තාකාර පෙනුම එහි භූ විද්‍යාත්මක විශේෂත්වයක් ලෙස සැලකිය යුතු අතර, එය මිනිස් නිර්මාණයක් බවට පුරාවිද්‍යාත්මක සාධකයක් ලෙස සැලකිය නොහැකිය.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last2=Taylor |first2=Bernie |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

දානිගලේ ඉහළ කොටස සාපේක්ෂව පුළුල් හා සමතලා පාෂාණ පෘෂ්ඨයකින් සමන්විත වේ. කඳු මුදුනේ ස්වභාවික පාෂාණ පෘෂ්ඨය වක්‍රාකාර සීමාවක් ඔස්සේ පැතිර ඇති අතර, එහි ඇතැම් කොටස්වල ශාක වර්ධනය අඩුවීම හේතුවෙන් පාෂාණ පෘෂ්ඨය පැහැදිලිව දැකිය හැකිය. මෙම ඉහළ කොටසේ ස්වභාවික පාෂාණ හැඩතල සහ කාලගුණික ක්‍රියාවලීන් මගින් ඇති වූ රේඛා හා මතුපිට ලක්ෂණ දක්නට ලැබේ. ඉහළ සමතලා පෘෂ්ඨය මිනිසුන් විසින් ගුවන් යානා ගොඩබැස්සවීම සඳහා සකස් කළ ධාවන පථයක් හෝ ගුවන් යානා නැවතුම් ස්ථානයක් වූ බවට පසුකාලීනව නිර්මාණය වූ ජනප්‍රවාද සඳහා පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මෙතක් හමු වී නොමැති අතර පර්යේෂකයන් ද ඒවා ප්‍රතික්ෂේප කරනු ලැබ තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last2=Taylor |first3=Bernie |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

දානිගලේ බාහිර පාෂාණ පෘෂ්ඨයට අමතරව එහි බෑවුම් හා පාෂාණ ගර්භය ආශ්‍රිතව ස්වභාවික ගල් කුහර සහ ගල් ආවරණ කිහිපයක් පවතී. මෙම ගල් කුහර අතරින් චිත්‍ර ලෙන විශේෂ පුරාවිද්‍යාත්මක වැදගත්කමක් දරයි. 2020දී සිදු කළ පුරාවිද්‍යා-තාරකා විද්‍යාත්මක හා භූ විද්‍යාත්මක සමීක්ෂණයකදී එහි වයඹ බෑවුමේ පෙර වාර්තා නොවූ ශිලා කැටයම් හඳුනාගෙන ඇත. ඒවා අතර ජ්‍යාමිතික සංකේත, මිනිස් ආකාරයට සමාන රූප සහ විවිධ රේඛාමය සංකේත ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=K. A. G. |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;දානිගලේ පාෂාණ ගර්භ හා ගල් ආවරණ ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක එම ස්ථානයේ මිනිස් භාවිතය පිළිබඳ වැදගත් තොරතුරු සපයයි. ගුහා මුහුණත්වල ඇති [[කපාරාරාක්ෂිත]] හෙවත් drip ledges සහ [[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|බ්‍රාහ්මී]] ලිපි වැනි සාධක මගින් දානිගල ආශ්‍රිත ගල් ගුහා පුරාණ කාලයේ බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ ආරාමික භාවිතයට සම්බන්ධ වූ බව තහවුරු වේ. එම නිසා දානිගලේ ගර්භය පිළිබඳ පුරාවිද්‍යාත්මක සාකච්ඡාවේදී වඩාත් පැහැදිලිව තහවුරු කළ හැකි මානව භාවිතය වන්නේ ගුහා ආශ්‍රිත ආරාමික භාවිතයයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

=== රාවණා සම්බන්ධ පසුකාලීන මත ===

දානිගලේ අසාමාන්‍ය අර්ධ-වෘත්තාකාර පාෂාණ හැඩය සහ පුළුල් ඉහළ පෘෂ්ඨය හේතුවෙන් පසුකාලීනව එය [[රාවණා]] රජු සම්බන්ධ ජනප්‍රවාද සමඟ මෑතකාලීනව සම්බන්ධ කිරීමට රාවණා මතය දරන පුද්ගලයින් පටන්ගෙන ඇත. එම මතයන්ට අනුව දානිගල රාවණා රජුගේ ගුවන් යානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ සඳහන් වන [[දඬුමොනරය]] හෝ පුෂ්පක විමානය ගොඩබැස්සවූ ස්ථානයක් විය හැකි බවත්, කඳු මුදුනේ සමතලා කොටස ඒ සඳහා භාවිත කළ ස්ථානයක් විය හැකි බවත් ඔවුන්ගේ ඇතැම් ජනප්‍රිය විස්තරවල සඳහන් වේ.ඊට අමතරව තවත් සමහරු දානිගල [[පිටසක්වල ජීවින්]] සමඟ සම්බන්ධ කර අදහස් දැක්වීමක් ද දැකිය හැක.පසුකාලීනව ඇති වූ මෙම අදහස් නිසා දානිගලට &quot;Alien Mountain&quot; වැනි නවීන ජනප්‍රිය නාමකරණද ලැබී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Danigala Circular Rock – Alien Mountain |url=https://www.lakpura.com/pages/danigala-circular-rock |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කෙසේ වෙතත්, රාවණා හෝ පිටසක්වල ජීවීන් සම්බන්ධ මෙම මතයන් සහ දානිගලේ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අතර පැහැදිලි වෙනසක් ඇති බව පුරාවිද්‍යා පර්යේෂකයන්ගේ මතය වී තිබේ.දානිගල සම්බන්ධ නූතන භූ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ මගින් එහි අර්ධ-වෘත්තාකාර හැඩය දිගුකාලීන ස්වාභාවික ඛාදන හා කාලගුණික ක්‍රියාවලීන් මගින් ඇති වූ භූ රූපයක් ලෙස පැහැදිලි කරයි. එබැවින් එම හැඩය කෘත්‍රිමව සකස් කළ ජනප්‍රවාදගත ගුවන් යානා ධාවන පථයක් හෝ ගොඩබෑමේ වේදිකාවක් බවට සාධකයක් නොවන බව සනාථ වේ.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Geological Setting around Danigala Circular Rock |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |year=2020}}&lt;/ref&gt;

තවද, දානිගලෙන් හඳුනාගෙන ඇති බ්‍රාහ්මී ලිපි, ගුහා, ස්තූප සහ අනෙකුත් ආරාමික අවශේෂ මගින් තහවුරු වන මානව ඉතිහාසය ශ්‍රී ලංකාවේ බොහෝ ප්‍රදේශවල හමුවන පරිදි පුරාණ බෞද්ධ ආරාමික භාවිතය සමඟ විශේෂයෙන්ම සම්බන්ධ වේ. 2020දී හඳුනාගත් ශිලා කැටයම් සම්බන්ධයෙන්ද පර්යේෂකයන් විවිධ අර්ථකථන ඉදිරිපත් කර ඇතත්, ඒවා රාවණා,පිටසක්වල ජීවීන්,දඬුමොනරය හෝ වෙනත් විශේෂ පුරාවෘත්ත චරිතයකට සම්බන්ධ කරන නිශ්චිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධකයක් ලෙස මෙතෙක් තහවුරු කර නොමැත.ඒ අනුව දානිගල සම්බන්ධව මෑතකාලීනව නිර්මාණය වූ කතාන්දර පුරාවිද්‍යාත්මකව තහවුරු වූ ඓතිහාසික සිදුවීම් ලෙස නොව, ස්ථානයේ අසාමාන්‍ය භූ හැඩය, ගුහා සහ ශිලා කැටයම් වටා පසුකාලීනව වර්ධනය වූ ජනප්‍රවාද හා සංස්කෘතික අර්ථකථන ලෙස සැලකිය හැකි ය.දැනට පවතින පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අනුව දානිගලේ මානව ඉතිහාසය පිළිබඳව වඩාත් නිශ්චිතව සාකච්ඡා කළ හැක්කේ එහි ප්‍රාග්ඓතිහාසික ශිලා කැටයම් සහ පුරාණ බෞද්ධ ආරාමික අවශේෂ මතය.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=K. A. G. |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

== නූතන පුරාවිද්‍යා පර්යේෂණ ==

දානිගල කන්ද පිළිබඳ නූතන පුරාවිද්‍යාත්මක හා අන්තර්විෂය පර්යේෂණ විධිමත්ව වර්ධනය වන්නේ 2020 දශකයේදීය. 2020 ජූලි 28 දින මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදලේ පොළොන්නරු අලහන පරිවේණ ව්‍යාපෘතිය හා Eco Astronomy ආයතනයේ පර්යේෂකයන් එක්ව සිදු කළ පුරාවිද්‍යාත්මක, භූ විද්‍යාත්මක හා පුරාවිද්‍යා-තාරකා විද්‍යා සමීක්ෂණයකදී දානිගල කන්දේ වයඹ බෑවුමේ පිහිටි චිත්‍ර ලෙනෙහි එතෙක් වාර්තා නොවූ [[පෙට්‍රොග්ලිෆ්]] හෙවත් ශිලා කැටයම් හඳුනාගන්නා ලදී. මෙම සොයාගැනීම දානිගල කන්දේ පුරාවිද්‍යාත්මක වැදගත්කම නව මානයකට ගෙන ආ අතර, එම ස්ථානය පිළිබඳ පර්යේෂණ සඳහා පුරාවිද්‍යාව සමඟ භූ විද්‍යාව, තාරකා විද්‍යාව සහ පරිසර අධ්‍යයනය වැනි විෂය ක්ෂේත්‍රද සම්බන්ධ විය.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=K. A. G. |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

2020දී සිදු කළ මූලික පර්යේෂණවලදී චිත්‍ර ලෙනේ ශිලා පෘෂ්ඨය මත විවිධ ජ්‍යාමිතික සංකේත හා රේඛා මෙන්ම මිනිස් හා සත්ත්ව රූපවලට සමාන කැටයම්ද වාර්තා කරන ලදී. ඇතැම් සංකේත අනෙකුත් දකුණු ආසියානු ශිලා කලාවන් සමඟ සංසන්දනය කර ඇති අතර, විශේෂයෙන් ඉන්දියාවේ එඩක්කල් ගුහා ශිලා කැටයම් සමඟ සමානතා පිළිබඳ අවධානය යොමු කර ඇත. එම පර්යේෂණය මගින් දානිගල කැටයම්වල ඇති ඇතැම් සංකේත “bind rune” ආකාරයේ සංකේත ලෙස විස්තර කරමින් ඒවායේ පුරාවිද්‍යා-තාරකා විද්‍යාත්මක වැදගත්කම පිළිබඳ උපකල්පනද ඉදිරිපත් කරන ලදී. කෙසේ වෙතත්, එවැනි සංකේතවල නිශ්චිත අර්ථය සහ කාලනිර්ණය තවදුරටත් පර්යේෂණ කළ යුතු කරුණු ලෙස පවතී.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=K. A. G. |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

දානිගල කන්දේ පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණවලදී ශිලා කැටයම් පමණක් නොව, එම කැටයම් නිර්මාණය කළ ප්‍රාග්ඓතිහාසික ප්‍රජාවන්ගේ ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ සාධකද අවධානයට ලක්ව ඇත. කඳු මුදුන ආශ්‍රිතව හමුවන ක්වාට්ස් කැබලි, ගල් මෙවලම් නිෂ්පාදනයට සම්බන්ධ විය හැකි මධ්‍යස්ථාන සහ කැටයම් කිරීමට භාවිත කළ හැකි වූ මෙවලම් නිෂ්පාදන අපද්‍රව්‍ය පිළිබඳව පර්යේෂකයන් අවධානය යොමු කර ඇත. මෙවැනි සාධක එම ස්ථානයේ ගල් මෙවලම් නිෂ්පාදනය සහ ශිලා කැටයම් කිරීම සම්බන්ධ ක්‍රියාකාරකම් සිදුවී තිබිය හැකි බවට පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණ ප්‍රශ්න මතු කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025}}&lt;/ref&gt;

2023 ජූනි මාසයේදී රාජ් සෝමදේව ප්‍රමුඛ පර්යේෂණ කණ්ඩායම විසින් දානිගල කන්දේ ශිලා කැටයම් නැවත පරීක්ෂා කරන ලදී. එහිදී කඳු මුදුනේ පිහිටි ගල් ආවරණ දෙකක බිත්ති තුනක විවිධ ප්‍රමාණවලින් යුත් එකිනෙක මත අතිච්ඡාදනය වන ජ්‍යාමිතික සංකේත හා රේඛා විශාල සංඛ්‍යාවක් ලේඛනගත කර ඇත. ඒවායේ ස්ථානගත වීම හා ස්වරූපය සවිස්තරාත්මකව සටහන් කිරීම සඳහා පුරාවිද්‍යාවේ භාවිත වන estampage ක්‍රමය භාවිත කර ශිලා පෘෂ්ඨවල පිටපත් ලබාගෙන ඇති අතර, ගල් ආවරණවල භූ සැලසුම්ද මිනුම් පරිමාණයකට සකස් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025}}&lt;/ref&gt;රාජ් සෝමදේවගේ පර්යේෂණයේදී ඇතැම් සංකේත මිනිස් ප්‍රජනන අවයව, ලිංගික ඉරියව් සහ සතුන්ගේ රූප නිරූපණය කරන බවට අර්ථකථනයක් ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, එම ගල් ආවරණ ප්‍රාග්ඓතිහාසික ප්‍රජාවන්ගේ ප්‍රජනන සාර්ථකත්වයට සම්බන්ධ චාරිත්‍රානුකූල ක්‍රියාකාරකම් සඳහා භාවිත වී ඇති හැකියාවද පර්යේෂකයාන් යෝජනා කරයි.කෙසේ වෙතත් මෙය තහවුරු කළ නිගමනයක් නොවන අතර ශිලා කැටයම්වල ස්වරූපය හා ඒවායේ පරිසරය මත පදනම් වූ පර්යේෂණාත්මක අර්ථකථනයක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025}}&lt;/ref&gt;

දානිගල ශිලා කැටයම්වල නිශ්චිත කාලය තවමත් සම්පූර්ණයෙන් තහවුරු කර නොමැත. 2025 පර්යේෂණය අනුව ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සිදු කර පාරිසරික සාම්පල ලබාගෙන විද්‍යාත්මක කාලනිර්ණ ක්‍රම මගින් එහි කාලය තීරණය කිරීමට ඉදිරි පර්යේෂණ සැලසුම් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Kennedy |first4=Jason |last5=Hornoiu |first5=Iasmina |last6=Bandara |first6=Arana |title=Danigala Alien Mountain and Petroglyphs: A Multidisciplinary Investigation into Astrotourism, Geotourism, and Archeological Significance – Unlocking Sustainable Development Opportunities in Sri Lanka |journal=Journal of Eco Astronomy |volume=1 |issue=1 |pages=200–227 |year=2020 |doi=10.63119/JEA11.2020}}&lt;/ref&gt;
==වෙනත් ලිපි==
*[[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව]]
*[[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]]
*[[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]]
*[[බෞද්ධ පුදබිම්, ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු සහ නැගෙනහිර පලාත්]]
*[[කුරුන්දි රජ මහා විහාරය]]
*[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]
*[[රජගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය]]
==බාහිර සබැඳි==
* [https://ecoastronomy.edu.lk/journal-of-eco-astronomy/vol01-isuue-01-pp-200-227-2020/ ''Danigala Alien Mountain and Petroglyphs: A Multidisciplinary Investigation into Astrotourism, Geotourism, and Archeological Significance''] – Eco Astronomy Inc.
* [https://ecoastronomy.edu.lk/research/ දානිගල කේතකරණ පර්යේෂණය] – Eco Astronomy Inc.
* [https://openrepository.aut.ac.nz/items/d8005ce8-337a-4254-aa98-ac49d8c8f252 ''Danigala Alien Mountain and Petroglyphs''] – Auckland University of Technology Open Repository
* [https://www.icomos.lk/wp-content/uploads/2025/11/Conference-Reader.pdf ''Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka''] – ICOMOS Sri Lanka, 2025
* [https://doi.org/10.4038/tjata.v1i2.37 ''The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka''] – TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology
==මූලාශ්‍ර==

* {{cite book
 |last=Paranavitana
 |first=Senarat
 |author-link=Senarath Paranavithana
 |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions
 |publisher=Department of Archaeology, Ceylon
 |year=1970
 |pages=23–24
}}

* {{cite book
 |last=Wikramagamage
 |first=Chandra
 |title=Heritage of Rajarata: Major Natural, Cultural and Historic Sites
 |publisher=Central Bank of Sri Lanka
 |year=2004
 |page=252
}}

* {{cite journal
 |last=Sumanarathna
 |first=Aravinda Ravibhanu
 |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka
 |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology
 |volume=1
 |issue=2
 |year=2020
 |pages=46–59
 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37
}}

* {{cite conference
 |last=Somadeva
 |first=Raj
 |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka
 |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage
 |publisher=ICOMOS Sri Lanka
 |year=2025
}}
==යොමු==
{{reflist}}
==වැඩිදුර කියවීම==

* {{cite journal
 |last=Sumanarathna
 |first=Aravinda Ravibhanu
 |author2=Majda Aouititen
 |author3=Jason Kennedy
 |author4=Bernie Taylor
 |author5=Iasmina Hornoiu
 |author6=Arana Bandara
 |title=Danigala Alien Mountain and Petroglyphs: A Multidisciplinary Investigation into Astrotourism, Geotourism, and Archeological Significance – Unlocking Sustainable Development Opportunities in Sri Lanka
 |journal=Journal of Eco Astronomy
 |volume=1
 |issue=1
 |year=2020
 |pages=200–227
 |doi=10.63119/JEA11.2020
}}

* {{cite journal
 |last=Sumanarathna
 |first=Aravinda Ravibhanu
 |author2=Majda Aouititen
 |author3=Bernie Taylor
 |author4=K. A. G. Sameera
 |author5=Jinadasa Katupotha
 |author6=Aruna Bandara
 |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka
 |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology
 |volume=1
 |issue=2
 |year=2020
 |pages=46–59
 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37
}}

* {{cite conference
 |last=Somadeva
 |first=Raj
 |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka
 |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage
 |publisher=ICOMOS Sri Lanka
 |year=2025
}}</text>
      <sha1>idpj1mbf3e44ws8rvji077rclt8gl4n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799643</id>
      <parentid>799642</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T16:29:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>799643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64575" sha1="lh913rpd4t29smqjnymjw8fnldgkg7o" xml:space="preserve">{{Infobox ancient site
 |name = දානිගල පුරාවිද්‍යා ස්ථානය
 |alternate_name = දානිගල කන්ද, දානිගල වෘත්තාකාර පර්වතය, කන්දේගම පර්වතය
 |image = 
 |image_size = 250px
 |alt = 
 |caption = 
 |map_type = ශ්‍රී ලංකාව
 |relief = yes
 |map_alt = 
 |coordinates = {{coord|7|41|0.44|N|081|12|45.66|E|display=inline,title}}
 |location = [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]], [[උතුරු මැද පළාත]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
 |region = 
 |type = පුරාණ ගුහා සහ පර්වත කැටයම් සහිත පුරාවිද්‍යාත්මක හා භූ විද්‍යාත්මක ස්ථානය
 |part_of = 
 |length = 
 |width = 
 |area = 
 |height = මීටර් 280 ක් පමණ
 |builder = 
 |material = ස්වාභාවික පර්වතය
 |built = 
 |abandoned = 
 |epochs = ප්‍රාග්ඓතිහාසික හා අනුරාධපුර යුගය 
 |cultures = 
 |dependency_of = 
 |occupants = 
 |event = 
 |excavations = 
 |archaeologists = 
 |condition = 
 |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]
 |management = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]
 |public_access = හැක
 |website =
 |notes = 
 | designation1          = APMSL
| designation1_offname  = [[File:පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තු ලාංඡනය.jpg|80px]]&lt;br&gt;දානිගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය&lt;br&gt;(දානිගල සහ කන්දෙගම ලෙන් විහාරය)
| designation1_date     = 
| designation1_number   = 
| designation1_criteria = පුරාවිද්‍යාත්මක හා ඓතිහාසික වැදගත්කම
| designation1_type     = පුරාණ ගුහා,බෞද්ධ ආරාමික නටබුන් හා ශිලා කැටයම්
| designation1_free1name =
| designation1_free1value =
| designation1_free2name =
| designation1_free2value =
}}

'''දානිගල කන්ද''' ('''Danigala Circular Rock''') ශ්‍රී ලංකාවේ [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය|පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයේ]],[[දිඹුලාගල]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය තුළ කන්දේගම ග්‍රාමසේවා වසමේ [[කන්දේගම]] ප්‍රදේශය ආශ්‍රිතව පිහිටි සුවිශේෂී භූ විද්‍යාත්මක හා පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයකි. ගුවනින් බැලූ විට අර්ධ වෘත්තාකාර ස්වරූපයක් පෙන්වන මෙම පර්වතය දිගුකාලීන භූ විද්‍යාත්මක ක්‍රියාවලීන් හා ඛාදනය හේතුවෙන් වර්තමාන ස්වරූපයට පත්ව ඇති අතර, එය ප්‍රාග්කේම්බ්‍රියානු යුගය දක්වා දිවෙන භූ විද්‍යාත්මක පසුබිමක් සහිත ප්‍රදේශයක පිහිටා ඇත. පුරාවිද්‍යාව, භූ විද්‍යාව, ජෛව විවිධත්වය සහ තාරකා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන යන විවිධ ක්ෂේත්‍ර සඳහා දානිගල ප්‍රදේශය වැදගත් බව පර්යේෂණවල සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020JEA&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sumanarathna |first1=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Kennedy |first3=Jason |last4=Taylor |first4=Bernie |last5=Hornoiu |first5=Iasmina |last6=Bandara |first6=Arana |title=Danigala Alien Mountain and Petroglyphs: A Multidisciplinary Investigation into Astrotourism, Geotourism, and Archeological Significance – Unlocking Sustainable Development Opportunities in Sri Lanka |journal=Journal of Eco Astronomy |volume=1 |issue=1 |year=2020 |doi=10.63119/JEA11.2020}}&lt;/ref&gt;

පොළොන්නරුවේ සිට අරලගංවිල-දෙහිඅත්තකණ්ඩිය පාරේ පැමිණ  දිඹුලාගල පසුකොට හෝ මහියංගනයේ සිට දෙහිඅත්තකණ්ඩිය පසු කොට අරලගංවිලට ළඟාවී දම්මින්න පසුකොට ගිය විට දානිගල වෙත ප්‍රවේශ විය හැක.දානිගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය කොටස් දෙකකි,එනම් දානිගල පර්වතය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යා කලාපය සහ කන්දෙගම ධනංජය රජ මහා විහාරය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යා කලාපය ලෙසයි.දානිගල කන්ද හා අවට ප්‍රදේශයෙන් පුරාණ මානව වාසස්ථාන හා ආගමික ක්‍රියාකාරකම් සම්බන්ධ සාධක හමුවේ. මෙහි ගුහා කිහිපයක [[බ්‍රාහ්මී]] අක්ෂරවලින් ලියන ලද ශිලා ලේඛන දක්නට ලැබෙන අතර, එවැනි ලේඛන මගින් ගුහා සංඝයා වෙත පූජා කළ දායකයන් පිළිබඳ තොරතුරු ලබාගත හැකිය.

දානිගල කන්දේ වයඹ බෑවුමේ පිහිටි '''චිත්‍ර ලෙන''' ආශ්‍රිතව පර්වත සිතුවම් සහ කැටයම් දක්නට ලැබේ. 2020 ජූලි 28 දින සිදු කළ පර්යේෂණයකදී මීට පෙර වාර්තා නොවූ සංකේත සහිත පර්වත කැටයම් හඳුනාගෙන ඇති අතර, ඒවායේ ජ්‍යාමිතික හා මානවරූපී සංකේත ඇතුළු විවිධ රූප දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020JEA&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sumanarathna |first1=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=Geeth |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt; පර්යේෂකයන් විසින් මෙම කැටයම්වල ස්වභාවය හා කාලනිර්ණය පිළිබඳ වැඩිදුර අධ්‍යයනය අවශ්‍ය බව පෙන්වා දී ඇති අතර 2025දී මහාචාර්ය [[රාජ් සෝමදේව]] විසින් ඉදිරිපත් කළ පර්යේෂණයකින්ද දානිගලේ ගුහා දෙකක පර්වත සිතුවම් පිළිබඳ නව නිරීක්ෂණ වාර්තා කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020&quot;/&gt;

== ඉතිහාසය ==
දානිගල කන්ද ආශ්‍රිත මානව ක්‍රියාකාරකම්වල ඉතිහාසය දිගු කාල පරාසයක් ආවරණය කරන අතර, එහි ගුහා හා පර්වත ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මගින් ප්‍රදේශයේ පැරණි මානව භාවිතය පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ. විශේෂයෙන් දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ හමුවන පර්වත කැටයම්, ගුහා ආශ්‍රිත සාධක සහ පසුව හඳුනාගත් ආගමික භාවිතයට සම්බන්ධ සාධක මත පදනම්ව එහි ඉතිහාසය විවිධ අවධි ඔස්සේ සලකා බැලිය හැක. කෙසේ වෙතත්, පර්වත කැටයම්වල නිශ්චිත කාලනිර්ණය තවමත් පැහැදිලිව තහවුරු කර නොමැති බැවින් ඒවා නිශ්චිත ඓතිහාසික යුගයකට අයත් බව තීරණාත්මකව ප්‍රකාශ කිරීමෙන් වැළකිය යුතුය. 2020දී පළ වූ පර්යේෂණ මගින් දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ පර්වත කැටයම් පිළිබඳ නව වාර්තා සහ විශ්ලේෂණ ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, එමගින් දානිගලේ පැරණි මානව ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ වැඩිදුර පර්යේෂණ සඳහා පදනමක් සපයා ඇත.

=== ප්‍රාග්ඓතිහාසික අවධිය ===

දානිගල කන්දේ ප්‍රාග්ඓතිහාසික මානව ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ ප්‍රධාන සාධකයක් ලෙස එහි ගුහා ආශ්‍රිතව හමුවන පර්වත කැටයම් සැලකේ. විශේෂයෙන් කන්දේ වයඹ බෑවුමේ පිහිටි [[චිත්‍ර ලෙන]] ආශ්‍රිත පර්වත පෘෂ්ඨවල විවිධ ජ්‍යාමිතික, මානවරූපී සහ සංකේතාත්මක රූප කැටයම් කර ඇති බව 2020දී ප්‍රකාශයට පත් කළ පර්යේෂණයකින් වාර්තා කර ඇත. එම පර්යේෂණයේදී කැටයම් අතර මිනිස් රූපවලට සමාන ආකෘති, ඉණිමං ආකාර රේඛා, දුනු හා ඊතල ආකාර සංකේත, ශාක හා සත්ත්ව රූප සහ විශේෂිත ජ්‍යාමිතික සංකේත හඳුනාගෙන ඇත. මෙම කැටයම්වල සමහර රටා ශ්‍රී ලංකාවේ [[දොරවක කන්ද]] සහ [[හැක්බෙලිකන්ද]] වැනි ස්ථානවල පර්වත කලාව සමඟ යම් සමානතා පෙන්වන නමුත්, දානිගල කැටයම් සමස්ත සංයෝජනය අනුව දැනට හඳුනාගෙන ඇති අනෙකුත් ශ්‍රී ලාංකික පර්වත කලාවෙන් වෙනස් බව පර්යේෂකයන් පෙන්වා දී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |display-authors=etal |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

මෙම පර්වත කැටයම් පිළිබඳ නව පර්යේෂණ 2023දී සිදු කරන ලද නැවත නිරීක්ෂණයකදී තවදුරටත් පුළුල් කර ඇත. රාජ් සෝමදේව විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද පර්යේෂණයට අනුව, දානිගල මුදුනේ පිහිටි ගල් ආවරණ දෙකක බිත්ති තුනක් පුරා එකිනෙක මත පැතිරුණු විවිධ ප්‍රමාණයේ ජ්‍යාමිතික සංකේත හා රේඛා විශාල ප්‍රමාණයක් හඳුනාගෙන ඇත. එම පර්යේෂණයේදී සංකේත සහිත බිත්තිවල [[එස්ටැම්පේජ්]] පිටපත් සකස් කර, ගල් ආවරණවල සැලසුම් සහ අවට පරිසරය ද සටහන් කර ඇත. කැටයම් අතර මිනිස් ප්‍රජනන අවයව හා ලිංගික ඉරියව් නිරූපණයට සමාන රූප මෙන්ම සත්ත්ව රූප කිහිපයක් ද ඇති බව පර්යේෂකයා සඳහන් කරයි. මෙම රූපවල අර්ථය පිළිබඳව පර්යේෂකයා ප්‍රාග්ඓතිහාසික වනාන්තරවාසී ප්‍රජාවන්ගේ ප්‍රජනන සාර්ථකත්වය හා සම්බන්ධ චාරිත්‍රානුකූල ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ උපකල්පනයක් ඉදිරිපත් කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, එය කැටයම්වල නිශ්චිත අර්ථය ලෙස නොව පර්යේෂණාත්මක අර්ථකථනයක් ලෙස සැලකිය යුතුය.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;

දානිගල කන්දේ ප්‍රාග්ඓතිහාසික භාවිතය පිළිබඳ තවත් වැදගත් සාධකයක් ලෙස පර්වතයේ මුදුනේ විශාල වශයෙන් හමුවන [[ක්වාර්ට්ස්]] ගල් කැබලි සහ ඒවා අතර හඳුනාගත් ගල් මධ්‍යක හා කැබලි දැක්විය හැකිය. 2025 පර්යේෂණයට අනුව, මෙම සාධක මගින් ගල් මෙවලම් නිෂ්පාදනය සිදු වූ බවට සාධක ලැබෙන අතර, එම මෙවලම් පර්වත කැටයම් කිරීම සඳහාද භාවිත වූවා විය හැකි බව යෝජනා කර ඇත. විශාල ක්වාර්ට්ස් කැබලි ප්‍රමාණයක් ස්ථානයේ ඉතිරිව තිබීම, එම ගල් සම්පත දිගු කාලයක් තිස්සේ භාවිත කර ඇති බවට සාධකයක් ලෙස පර්යේෂකයා සලකයි. තවද, එම සාධක කිහිප පරම්පරාවකට අයත් ප්‍රාග්ඓතිහාසික ප්‍රජාවන් විසින් ස්ථානය නැවත නැවත භාවිත කළ හැකි බවට යෝජනා කිරීමට හේතු වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;

2020දී සිදු කළ මූලික පර්යේෂණයේදී දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ පර්වත කැටයම් ප්‍රථම වරට විස්තරාත්මකව වාර්තා කරනු ලැබූ අතර, ඒවායේ සංකේත සමහරක් ඉන්දියාවේ කර්ණාටක ප්‍රාන්තයේ [[එඩක්කල් ගුහා]]වල පර්වත කැටයම් සමඟ සමානකම් දක්වන බව පර්යේෂකයන් පෙන්වා දී ඇත. දානිගලේ සංකේත සම්පූර්ණයෙන් විකේතනය කර හෝ එකම රූප සංයෝජනයක් ලෙස ප්‍රතිනිර්මාණය කර නොමැති බවද එම අධ්‍යයනය සඳහන් කරයි. එබැවින් ඒවාට නිශ්චිත සංකේතාත්මක හෝ ආගමික අර්ථයක් ආරෝපණය කිරීම තවදුරටත් පර්යේෂණ අවශ්‍ය වන කරුණකි.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |display-authors=etal |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

දානිගලේ පර්වත කලාවේ නිශ්චිත කාලය තවමත් විද්‍යාත්මකව තහවුරු කර නොමැත. 2025දී ඉදිරිපත් කළ පර්යේෂණය මගින් මෙම කැටයම් ප්‍රාග්ඓතිහාසික පර්වත කලාවක් ලෙස සලකා ඇති නමුත්, ඒවායේ නිශ්චිත කාලනිර්ණය සඳහා ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සිදු කර පාරිසරික සාම්පල ලබාගෙන විද්‍යාත්මක කාලනිර්ණ ක්‍රම භාවිත කිරීම අවශ්‍ය බව සඳහන් කර ඇත. ඒ අනුව දානිගලේ පර්වත කැටයම් නිශ්චිත වර්ෂයකට හෝ නිශ්චිත ප්‍රාග්ඓතිහාසික සංස්කෘතික අවධියකට අයත් බව දැනට තීරණාත්මකව ප්‍රකාශ කළ නොහැක.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;
=== මුල් ඓතිහාසික අවධිය ===

දානිගල කන්ද පාමුල පිහිටි කන්දේගම කන්ද ලෙන් විහාරය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මගින් මෙම ප්‍රදේශය මුල් ඓතිහාසික යුගයේදී ආගමික හා ආරාමික කටයුතු සඳහා භාවිත වූ බව පෙනේ. විශේෂයෙන් ගුහා මුදුන්වල ඇති ජලය ගලායාම වැළැක්වීම සඳහා සකස් කළ [[කටාරම්]] සහ ඒවාට පහළින් කොටා ඇති මුල් බ්‍රාහ්මී ශිලා ලේඛන මෙම භාවිතයට වැදගත් සාධක වේ. කන්දේගම කන්දේ ඇති එක් ලිපියක් “පරුමක දිගතිස පුත පරුමක ගුතස ලෙනෙ” යනුවෙන් කියවා ඇති අතර, එහි අර්ථය “පරුමක දිගතිස්සගේ පුත් පරුමක ගුත්තගේ ගුහාව” ලෙස දක්වා ඇත. එම ලිපිය මුල් බ්‍රාහ්මී ලිපි සම්ප්‍රදායට අයත් බව හඳුනාගෙන ඇති අතර, එමගින් කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත ගුහා මුල් ඓතිහාසික සමයේදී භික්ෂූන්ගේ වාසය සඳහා පරිත්‍යාග කර තිබූ බවට සාධක ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ ඇති ගුහා ලිපිවලින් ගුහා “අතීත හා අනාගත සතර දිසාවේ සංඝයා” වෙත පූජා කිරීම පිළිබඳ තොරතුරු ද හමුවේ. එම ලිපිවල දායකයන් ලෙස පරුමකවරුන්, ගම් ප්‍රධානීන් සහ වෙනත් ප්‍රභූ පුද්ගලයන්ගේ නම් සඳහන් වන අතර, එමගින් මෙම ප්‍රදේශයේ ගුහා ආශ්‍රිත ආරාමික භාවිතය සංවිධානාත්මක ස්වරූපයකින් පැවති බව පෙනේ. මෙවැනි ගුහා පූජා කිරීමේ ලිපි මුල් බ්‍රාහ්මී ලිපි සම්ප්‍රදායේ වැදගත් ලක්ෂණයක් වන අතර, ඒවා මගින් මුල් ඓතිහාසික සමයේ බෞද්ධ සංඝයා සහ දායක ප්‍රජාව අතර පැවති සම්බන්ධතාව පිළිබඳද තොරතුරු ලබාගත හැකිය.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 |pages=23–24}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත ශිලා ලේඛන අතර C289 ලෙස හඳුන්වා ඇති ලිපිය ද වැදගත් වේ. එහි “තිස අයහ පුත මහා අයහ ...” යන පාඨය ඇතුළත් වන අතර, “මහා” නම් කුමරෙකුට සහ ඔහු හා සම්බන්ධ ගම් ප්‍රධානීන්ට අදාළ තොරතුරු එහි සඳහන් වේ. එම ලිපියෙහි ගුහාවක් සංඝයාට පූජා කිරීම පිළිබඳ සඳහනක් දක්නට ලැබෙන අතර, එමගින් කන්දේගම කන්දේ ආරාමික පරිසරයට ප්‍රාදේශීය පරිපාලන හා ප්‍රභූ පන්තියේ පුද්ගලයන් සම්බන්ධ වී සිටි බවට සාධක ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Manthilake |first=H. |title=The “Devanapiya” Kings as Traced from Lithic ‘Brahmi’ Inscriptions of Sri Lanka |booktitle=Proceedings of the 2nd International Conference on Archaeology, History and Heritage |year=2021 |volume=2 |issue=1}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ මෙම ලිපි මගින් පෙනී යන්නේ මුල් ඓතිහාසික සමයේදී දානිගල අවට ප්‍රදේශය හුදෙක් ස්වාභාවික ගුහා සහිත පර්වතයක් නොව, භික්ෂූන්ගේ වාසය හා ආගමික කටයුතු සඳහා භාවිත වූ ආරාමික පරිසරයක් බවයි. ගුහා පූජා කළ දායකයන්ගේ නම් සහ ඔවුන්ගේ සමාජ තත්ත්වයන් පිළිබඳ තොරතුරු ද මෙම ලිපිවලින් හෙළි වන බැවින්, ඒවා එම යුගයේ ආගමික ආයතන, ප්‍රාදේශීය ප්‍රභූවරුන් සහ ගම් මට්ටමේ සමාජය අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීමටද වැදගත් මූලාශ්‍ර වේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 |pages=23–24}}&lt;/ref&gt;

==== ශිලා ලේඛන ====

{{Blockquote
|text=
'''
*පෙළ

''පරුමක දිගතිස පුත පරුමක ගුතස ලෙනෙ''

*අන්තර්ගතය

“පරුමක දිගතිස්සගේ පුත් පරුමක ගුත්තගේ ගුහාවයි.”
'''

&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|
'''හැඳින්වීමේ නාමය''': කන්දේගම කන්ද මුල් බ්‍රාහ්මී ගුහා ලිපිය&lt;br&gt;
'''කාලය''': මුල් ඓතිහාසික අවධිය&lt;br&gt;
'''අක්ෂර''': [[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|මුල් බ්‍රාහ්මී]]&lt;br&gt;
'''භාෂාව''': පැරණි සිංහල/ප්‍රාකෘත
}}}}&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|
(උපුටාගැනීම: Senarat Paranavitana, ''Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions'', 1970, pp. 23–24)
}}}}
}}

=== අනුරාධපුර යුගය ===

දානිගල කන්ද පාමුල පිහිටි කන්දේගම කන්ද ලෙන් විහාරයේ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අනුව, මුල් ඓතිහාසික අවධියේ ආරම්භ වූ ගුහා ආශ්‍රිත ආරාමික භාවිතය අනුරාධපුර යුගයේදී තවදුරටත් වර්ධනය වී තිබූ බව පෙනේ. කන්ද පාමුල සහ අවට ප්‍රදේශයෙන් අනුරාධපුර යුගයට අයත් බව හඳුනාගෙන ඇති පැරණි ආරාම ගොඩනැගිලි, [[ස්තූප]] සහ වෙනත් ආගමික ගොඩනැගිලිවල අවශේෂ හමුවේ. මෙම සාධක මගින් කන්දේගම කන්ද අවට ප්‍රදේශය විවිධ ආරාමික හා ආගමික ව්‍යුහයන්ගෙන් සමන්විත පුරාණ බෞද්ධ ආරාමික පරිසරයක් ලෙස පැවති බව පෙනේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

මෙම කාලයට සම්බන්ධ වැදගත් පුරාවිද්‍යාත්මක අවශේෂයක් ලෙස කන්දේගම කන්දේ පිහිටි පැරණි ස්තූපය දැක්විය හැකිය. එය කෘත්‍රිම පදනමක් මත ඉදිකර ඇති අතර, එහි දකුණු හා බටහිර දිශාවලින් පියගැටපෙළ මගින් ප්‍රවේශ විය හැකි බව වාර්තා වේ. එහි විශේෂ ලක්ෂණයක් ලෙස අනෙකුත් ශ්‍රී ලාංකික ස්තූපවල බහුලව දක්නට ලැබෙන පේසාවළලු තුන වෙනුවට පේසාවළලු දෙකක් පමණක් දක්නට ලැබීම සඳහන් කර ඇත. ස්තූපය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් හා සංරක්ෂණ කටයුතු පසුව සිදු කර ඇති අතර, එම ස්මාරකය පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමයක් ලෙස සංරක්ෂණය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ ගුහා ආශ්‍රිතව හමුවන විශාල සැතපෙන බුද්ධ ප්‍රතිමාව ද මෙම පුරාණ ආරාමික සංකීර්ණයේ වැදගත් අවශේෂයකි. ගඩොල් හා මැටි භාවිතයෙන් නිර්මාණය කර ඇති මෙම ප්‍රතිමාව මීටර් 5.4ක් පමණ දිග වන අතර, එහි කලාත්මක ලක්ෂණ ශ්‍රී ලංකාවේ අනෙකුත් පැරණි සැතපෙන බුද්ධ ප්‍රතිමා සමඟ සමානකම් දක්වන බව සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Wikramagamage |first=Chandra |title=Heritage of Rajarata: Major Natural, Cultural and Historic Sites |publisher=Central Bank of Sri Lanka |year=2004 |page=252}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අතර ගොඩනැගිලි අවශේෂ, ආගමික ස්මාරක සහ ජල කළමනාකරණයට සම්බන්ධ ව්‍යුහ ද හඳුනාගෙන ඇත. මේවා මගින් අනුරාධපුර යුගයේදී මෙම ප්‍රදේශයේ ආගමික කටයුතු සඳහා අවශ්‍ය භෞතික පරිසරයක් වර්ධනය වී තිබූ බව පෙනේ. 2017දී මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානය ආශ්‍රිතව කැණීම් හා සංරක්ෂණ කටයුතු සිදු කළ බව ශ්‍රී ලංකා විගණකාධිපතිවරයාගේ පුරාවිද්‍යා උරුම කළමනාකරණය පිළිබඳ වාර්තාවේද සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Management of the Archaeological Heritage of Sri Lanka |url=https://auditorgeneral.gov.lk/web/images/audit-reports/upload/2020/performance/Archeology-English.pdf |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

=== පොළොන්නරු සහ පසුකාලීන අවධිය ===

අනුරාධපුර රාජධානියේ අවසානයෙන් පසුව පොළොන්නරුව ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන රාජධානිය බවට පත්වීමත් සමඟ දානිගල සහ කන්දේගම ප්‍රදේශය පොළොන්නරු රාජධානියේ භූගෝලීය හා ආගමික පසුබිමට ඇතුළත් විය. පොළොන්නරුව මධ්‍යකාලීන යුගයේදී දිවයිනේ ප්‍රධාන දේශපාලන හා ආගමික මධ්‍යස්ථානයක් වූ අතර, එම කාලයට පෙර ආරම්භ වූ බොහෝ බෞද්ධ ආරාමද එම ප්‍රදේශයේ පැවති බව මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල සඳහන් කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Polonnaruwa: The Medieval Masterpiece |url=https://ccf.gov.lk/heritage-sites/polonnaruwa/ |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයේ අනුරාධපුර යුගයෙන් පසු කාලයට අයත් ආගමික හා ගොඩනැගිලි අවශේෂ පැවති බව පුරාවිද්‍යාත්මක වාර්තා මගින් පෙනේ. කන්ද පාමුල පිහිටි පැරණි ආරාමික සංකීර්ණයට අයත් ගොඩනැගිලි අවශේෂ, ස්තූප සහ වෙනත් ආගමික ව්‍යුහ සමඟ වර්තමාන කන්දේගම කන්ද ලෙන් විහාරය සම්බන්ධ වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ පිහිටි පැරණි ස්තූපය මෙම ස්ථානයේ පසුකාලීන ආගමික භාවිතය පිළිබඳ වැදගත් සාධකයකි. ස්තූපය කෘත්‍රිම පදනමක් මත ඉදිකර ඇති අතර දකුණු හා බටහිර දිශාවලින් පියගැටපෙළ දෙකකින් එයට ප්‍රවේශ විය හැකිය. එහි පේසාවළලු දෙකක් පමණක් පැවතීම එහි විශේෂ ලක්ෂණයක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත. මෙම ස්තූපය ආශ්‍රිතව 2017දී පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සිදුකර ඇති අතර, පසුව මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදලේ පොළොන්නරු ව්‍යාපෘතිය යටතේ සංරක්ෂණ කටයුතු සිදු කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

පොළොන්නරු රාජධානියේ පරිහානියෙන් පසුව රාජරට ප්‍රදේශයේ දේශපාලන හා ආගමික මධ්‍යස්ථානවල වෙනස්කම් සිදුවුවද, කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත පුරාණ ආරාමික සම්ප්‍රදාය සම්පූර්ණයෙන්ම අතුරුදන් වූ බවට සාධක නොමැත. වර්තමානයේ කන්ද පාමුල පිහිටි කන්දේගම ධනංජය රජමහා විහාරය මෙම පුරාණ ආරාමික භූමිය සමඟ සම්බන්ධ වන නූතන ආගමික ස්ථානයක් ලෙස පවතී. කෙසේ වෙතත්, පොළොන්නරු යුගයෙන් පසු එක් එක් කාල පරිච්ඡේදයට අයත් ගොඩනැගිලි හෝ භාවිතයන් නිශ්චිතව වෙන් කිරීම සඳහා තවත් පුරාවිද්‍යාත්මක හා ඓතිහාසික සාධක අවශ්‍ය වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

== දානිගල පාෂාණ සැකැස්ම==

දානිගල කන්ද අවට තැනිතලා භූමි ප්‍රදේශයෙන් හුදකලාව ඉහළට නැගී සිටින සුවිශේෂී පාෂාණ සැකැස්මකි. භූ විද්‍යාත්මකව එය [[ඉන්සල්බර්ග්]] (inselberg) හෙවත් අවට භූමියෙන් හුදකලාව ඉතිරි වූ පාෂාණ කන්දක් ලෙස විස්තර කර ඇත. දානිගල පාෂාණ සැකැස්ම ප්‍රාග්කේම්බ්‍රියානු පාෂාණවලින් සමන්විත භූ විද්‍යාත්මක කලාපයක පිහිටා ඇති අතර, එය ශ්‍රී ලංකාවේ භූ විද්‍යාත්මක වර්ගීකරණයේ [[විජය සංකීර්ණය]] (Vijayan Complex) සමඟ සම්බන්ධ වේ. මෙම පාෂාණවල ග්‍රැනයිට්මය ග්නයිස්, මිග්මටයිට් සහ අනෙකුත් පරිවර්තනීය පාෂාණ අඩංගු වන අතර, ඒවායේ ඛාදනයට ප්‍රතිරෝධී ස්වභාවය හේතුවෙන් අවට භූමියට සාපේක්ෂව පාෂාණ කන්දක් ලෙස ඉතිරි වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Geological Setting around Danigala Circular Rock |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |year=2020}}&lt;/ref&gt;දානිගලේ විශේෂත්වයක් වන්නේ ඉහළින් බැලූ විට පැහැදිලිව පෙනෙන අර්ධ-වෘත්තාකාර හෝ වක්‍රාකාර භූ හැඩයයි. මෙම හැඩය මිනිසුන් විසින් කෘත්‍රිමව සකස් කරන ලද ව්‍යුහයක් වීමකට වඩා, දිගු කාලයක් පුරා සිදු වූ පාෂාණ ඛාදනය හා කාලගුණික ක්‍රියාකාරීත්වය සමඟ සම්බන්ධ වූ ස්වාභාවික භූ රූපයක් ලෙස භූ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණවලදී විස්තර කර ඇත. එම නිසා දානිගලේ වෘත්තාකාර හෝ අර්ධ-වෘත්තාකාර පෙනුම එහි භූ විද්‍යාත්මක විශේෂත්වයක් ලෙස සැලකිය යුතු අතර, එය මිනිස් නිර්මාණයක් බවට පුරාවිද්‍යාත්මක සාධකයක් ලෙස සැලකිය නොහැකිය.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last2=Taylor |first2=Bernie |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

දානිගලේ ඉහළ කොටස සාපේක්ෂව පුළුල් හා සමතලා පාෂාණ පෘෂ්ඨයකින් සමන්විත වේ. කඳු මුදුනේ ස්වභාවික පාෂාණ පෘෂ්ඨය වක්‍රාකාර සීමාවක් ඔස්සේ පැතිර ඇති අතර, එහි ඇතැම් කොටස්වල ශාක වර්ධනය අඩුවීම හේතුවෙන් පාෂාණ පෘෂ්ඨය පැහැදිලිව දැකිය හැකිය. මෙම ඉහළ කොටසේ ස්වභාවික පාෂාණ හැඩතල සහ කාලගුණික ක්‍රියාවලීන් මගින් ඇති වූ රේඛා හා මතුපිට ලක්ෂණ දක්නට ලැබේ. ඉහළ සමතලා පෘෂ්ඨය මිනිසුන් විසින් ගුවන් යානා ගොඩබැස්සවීම සඳහා සකස් කළ ධාවන පථයක් හෝ ගුවන් යානා නැවතුම් ස්ථානයක් වූ බවට පසුකාලීනව නිර්මාණය වූ ජනප්‍රවාද සඳහා පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මෙතක් හමු වී නොමැති අතර පර්යේෂකයන් ද ඒවා ප්‍රතික්ෂේප කරනු ලැබ තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last2=Taylor |first3=Bernie |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

දානිගලේ බාහිර පාෂාණ පෘෂ්ඨයට අමතරව එහි බෑවුම් හා පාෂාණ ගර්භය ආශ්‍රිතව ස්වභාවික ගල් කුහර සහ ගල් ආවරණ කිහිපයක් පවතී. මෙම ගල් කුහර අතරින් චිත්‍ර ලෙන විශේෂ පුරාවිද්‍යාත්මක වැදගත්කමක් දරයි. 2020දී සිදු කළ පුරාවිද්‍යා-තාරකා විද්‍යාත්මක හා භූ විද්‍යාත්මක සමීක්ෂණයකදී එහි වයඹ බෑවුමේ පෙර වාර්තා නොවූ ශිලා කැටයම් හඳුනාගෙන ඇත. ඒවා අතර ජ්‍යාමිතික සංකේත, මිනිස් ආකාරයට සමාන රූප සහ විවිධ රේඛාමය සංකේත ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=K. A. G. |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;දානිගලේ පාෂාණ ගර්භ හා ගල් ආවරණ ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක එම ස්ථානයේ මිනිස් භාවිතය පිළිබඳ වැදගත් තොරතුරු සපයයි. ගුහා මුහුණත්වල ඇති [[කපාරාරාක්ෂිත]] හෙවත් drip ledges සහ [[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|බ්‍රාහ්මී]] ලිපි වැනි සාධක මගින් දානිගල ආශ්‍රිත ගල් ගුහා පුරාණ කාලයේ බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ ආරාමික භාවිතයට සම්බන්ධ වූ බව තහවුරු වේ. එම නිසා දානිගලේ ගර්භය පිළිබඳ පුරාවිද්‍යාත්මක සාකච්ඡාවේදී වඩාත් පැහැදිලිව තහවුරු කළ හැකි මානව භාවිතය වන්නේ ගුහා ආශ්‍රිත ආරාමික භාවිතයයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

=== රාවණා සම්බන්ධ පසුකාලීන මත ===

දානිගලේ අසාමාන්‍ය අර්ධ-වෘත්තාකාර පාෂාණ හැඩය සහ පුළුල් ඉහළ පෘෂ්ඨය හේතුවෙන් පසුකාලීනව එය [[රාවණා]] රජු සම්බන්ධ ජනප්‍රවාද සමඟ මෑතකාලීනව සම්බන්ධ කිරීමට රාවණා මතය දරන පුද්ගලයින් පටන්ගෙන ඇත. එම මතයන්ට අනුව දානිගල රාවණා රජුගේ ගුවන් යානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ සඳහන් වන [[දඬුමොනරය]] හෝ පුෂ්පක විමානය ගොඩබැස්සවූ ස්ථානයක් විය හැකි බවත්, කඳු මුදුනේ සමතලා කොටස ඒ සඳහා භාවිත කළ ස්ථානයක් විය හැකි බවත් ඔවුන්ගේ ඇතැම් ජනප්‍රිය විස්තරවල සඳහන් වේ.ඊට අමතරව තවත් සමහරු දානිගල [[පිටසක්වල ජීවින්]] සමඟ සම්බන්ධ කර අදහස් දැක්වීමක් ද දැකිය හැක.පසුකාලීනව ඇති වූ මෙම අදහස් නිසා දානිගලට &quot;Alien Mountain&quot; වැනි නවීන ජනප්‍රිය නාමකරණද ලැබී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Danigala Circular Rock – Alien Mountain |url=https://www.lakpura.com/pages/danigala-circular-rock |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කෙසේ වෙතත්, රාවණා හෝ පිටසක්වල ජීවීන් සම්බන්ධ මෙම මතයන් සහ දානිගලේ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අතර පැහැදිලි වෙනසක් ඇති බව පුරාවිද්‍යා පර්යේෂකයන්ගේ මතය වී තිබේ.දානිගල සම්බන්ධ නූතන භූ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ මගින් එහි අර්ධ-වෘත්තාකාර හැඩය දිගුකාලීන ස්වාභාවික ඛාදන හා කාලගුණික ක්‍රියාවලීන් මගින් ඇති වූ භූ රූපයක් ලෙස පැහැදිලි කරයි. එබැවින් එම හැඩය කෘත්‍රිමව සකස් කළ ජනප්‍රවාදගත ගුවන් යානා ධාවන පථයක් හෝ ගොඩබෑමේ වේදිකාවක් බවට සාධකයක් නොවන බව සනාථ වේ.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Geological Setting around Danigala Circular Rock |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |year=2020}}&lt;/ref&gt;

තවද, දානිගලෙන් හඳුනාගෙන ඇති බ්‍රාහ්මී ලිපි, ගුහා, ස්තූප සහ අනෙකුත් ආරාමික අවශේෂ මගින් තහවුරු වන මානව ඉතිහාසය ශ්‍රී ලංකාවේ බොහෝ ප්‍රදේශවල හමුවන පරිදි පුරාණ බෞද්ධ ආරාමික භාවිතය සමඟ විශේෂයෙන්ම සම්බන්ධ වේ. 2020දී හඳුනාගත් ශිලා කැටයම් සම්බන්ධයෙන්ද පර්යේෂකයන් විවිධ අර්ථකථන ඉදිරිපත් කර ඇතත්, ඒවා රාවණා,පිටසක්වල ජීවීන්,දඬුමොනරය හෝ වෙනත් විශේෂ පුරාවෘත්ත චරිතයකට සම්බන්ධ කරන නිශ්චිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධකයක් ලෙස මෙතෙක් තහවුරු කර නොමැත.ඒ අනුව දානිගල සම්බන්ධව මෑතකාලීනව නිර්මාණය වූ කතාන්දර පුරාවිද්‍යාත්මකව තහවුරු වූ ඓතිහාසික සිදුවීම් ලෙස නොව, ස්ථානයේ අසාමාන්‍ය භූ හැඩය, ගුහා සහ ශිලා කැටයම් වටා පසුකාලීනව වර්ධනය වූ ජනප්‍රවාද හා සංස්කෘතික අර්ථකථන ලෙස සැලකිය හැකි ය.දැනට පවතින පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අනුව දානිගලේ මානව ඉතිහාසය පිළිබඳව වඩාත් නිශ්චිතව සාකච්ඡා කළ හැක්කේ එහි ප්‍රාග්ඓතිහාසික ශිලා කැටයම් සහ පුරාණ බෞද්ධ ආරාමික අවශේෂ මතය.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=K. A. G. |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

== නූතන පුරාවිද්‍යා පර්යේෂණ ==

දානිගල කන්ද පිළිබඳ නූතන පුරාවිද්‍යාත්මක හා අන්තර්විෂය පර්යේෂණ විධිමත්ව වර්ධනය වන්නේ 2020 දශකයේදීය. 2020 ජූලි 28 දින මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදලේ පොළොන්නරු අලහන පරිවේණ ව්‍යාපෘතිය හා Eco Astronomy ආයතනයේ පර්යේෂකයන් එක්ව සිදු කළ පුරාවිද්‍යාත්මක, භූ විද්‍යාත්මක හා පුරාවිද්‍යා-තාරකා විද්‍යා සමීක්ෂණයකදී දානිගල කන්දේ වයඹ බෑවුමේ පිහිටි චිත්‍ර ලෙනෙහි එතෙක් වාර්තා නොවූ [[පෙට්‍රොග්ලිෆ්]] හෙවත් ශිලා කැටයම් හඳුනාගන්නා ලදී. මෙම සොයාගැනීම දානිගල කන්දේ පුරාවිද්‍යාත්මක වැදගත්කම නව මානයකට ගෙන ආ අතර, එම ස්ථානය පිළිබඳ පර්යේෂණ සඳහා පුරාවිද්‍යාව සමඟ භූ විද්‍යාව, තාරකා විද්‍යාව සහ පරිසර අධ්‍යයනය වැනි විෂය ක්ෂේත්‍රද සම්බන්ධ විය.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=K. A. G. |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

2020දී සිදු කළ මූලික පර්යේෂණවලදී චිත්‍ර ලෙනේ ශිලා පෘෂ්ඨය මත විවිධ ජ්‍යාමිතික සංකේත හා රේඛා මෙන්ම මිනිස් හා සත්ත්ව රූපවලට සමාන කැටයම්ද වාර්තා කරන ලදී. ඇතැම් සංකේත අනෙකුත් දකුණු ආසියානු ශිලා කලාවන් සමඟ සංසන්දනය කර ඇති අතර, විශේෂයෙන් ඉන්දියාවේ එඩක්කල් ගුහා ශිලා කැටයම් සමඟ සමානතා පිළිබඳ අවධානය යොමු කර ඇත. එම පර්යේෂණය මගින් දානිගල කැටයම්වල ඇති ඇතැම් සංකේත “bind rune” ආකාරයේ සංකේත ලෙස විස්තර කරමින් ඒවායේ පුරාවිද්‍යා-තාරකා විද්‍යාත්මක වැදගත්කම පිළිබඳ උපකල්පනද ඉදිරිපත් කරන ලදී. කෙසේ වෙතත්, එවැනි සංකේතවල නිශ්චිත අර්ථය සහ කාලනිර්ණය තවදුරටත් පර්යේෂණ කළ යුතු කරුණු ලෙස පවතී.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=K. A. G. |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

දානිගල කන්දේ පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණවලදී ශිලා කැටයම් පමණක් නොව, එම කැටයම් නිර්මාණය කළ ප්‍රාග්ඓතිහාසික ප්‍රජාවන්ගේ ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ සාධකද අවධානයට ලක්ව ඇත. කඳු මුදුන ආශ්‍රිතව හමුවන ක්වාට්ස් කැබලි, ගල් මෙවලම් නිෂ්පාදනයට සම්බන්ධ විය හැකි මධ්‍යස්ථාන සහ කැටයම් කිරීමට භාවිත කළ හැකි වූ මෙවලම් නිෂ්පාදන අපද්‍රව්‍ය පිළිබඳව පර්යේෂකයන් අවධානය යොමු කර ඇත. මෙවැනි සාධක එම ස්ථානයේ ගල් මෙවලම් නිෂ්පාදනය සහ ශිලා කැටයම් කිරීම සම්බන්ධ ක්‍රියාකාරකම් සිදුවී තිබිය හැකි බවට පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණ ප්‍රශ්න මතු කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025}}&lt;/ref&gt;

2023 ජූනි මාසයේදී රාජ් සෝමදේව ප්‍රමුඛ පර්යේෂණ කණ්ඩායම විසින් දානිගල කන්දේ ශිලා කැටයම් නැවත පරීක්ෂා කරන ලදී. එහිදී කඳු මුදුනේ පිහිටි ගල් ආවරණ දෙකක බිත්ති තුනක විවිධ ප්‍රමාණවලින් යුත් එකිනෙක මත අතිච්ඡාදනය වන ජ්‍යාමිතික සංකේත හා රේඛා විශාල සංඛ්‍යාවක් ලේඛනගත කර ඇත. ඒවායේ ස්ථානගත වීම හා ස්වරූපය සවිස්තරාත්මකව සටහන් කිරීම සඳහා පුරාවිද්‍යාවේ භාවිත වන estampage ක්‍රමය භාවිත කර ශිලා පෘෂ්ඨවල පිටපත් ලබාගෙන ඇති අතර, ගල් ආවරණවල භූ සැලසුම්ද මිනුම් පරිමාණයකට සකස් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025}}&lt;/ref&gt;රාජ් සෝමදේවගේ පර්යේෂණයේදී ඇතැම් සංකේත මිනිස් ප්‍රජනන අවයව, ලිංගික ඉරියව් සහ සතුන්ගේ රූප නිරූපණය කරන බවට අර්ථකථනයක් ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, එම ගල් ආවරණ ප්‍රාග්ඓතිහාසික ප්‍රජාවන්ගේ ප්‍රජනන සාර්ථකත්වයට සම්බන්ධ චාරිත්‍රානුකූල ක්‍රියාකාරකම් සඳහා භාවිත වී ඇති හැකියාවද පර්යේෂකයාන් යෝජනා කරයි.කෙසේ වෙතත් මෙය තහවුරු කළ නිගමනයක් නොවන අතර ශිලා කැටයම්වල ස්වරූපය හා ඒවායේ පරිසරය මත පදනම් වූ පර්යේෂණාත්මක අර්ථකථනයක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025}}&lt;/ref&gt;

දානිගල ශිලා කැටයම්වල නිශ්චිත කාලය තවමත් සම්පූර්ණයෙන් තහවුරු කර නොමැත. 2025 පර්යේෂණය අනුව ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සිදු කර පාරිසරික සාම්පල ලබාගෙන විද්‍යාත්මක කාලනිර්ණ ක්‍රම මගින් එහි කාලය තීරණය කිරීමට ඉදිරි පර්යේෂණ සැලසුම් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Kennedy |first4=Jason |last5=Hornoiu |first5=Iasmina |last6=Bandara |first6=Arana |title=Danigala Alien Mountain and Petroglyphs: A Multidisciplinary Investigation into Astrotourism, Geotourism, and Archeological Significance – Unlocking Sustainable Development Opportunities in Sri Lanka |journal=Journal of Eco Astronomy |volume=1 |issue=1 |pages=200–227 |year=2020 |doi=10.63119/JEA11.2020}}&lt;/ref&gt;
==වෙනත් ලිපි==
*[[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව]]
*[[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]]
*[[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]]
*[[බෞද්ධ පුදබිම්, ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු සහ නැගෙනහිර පලාත්]]
*[[කුරුන්දි රජ මහා විහාරය]]
*[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]
*[[රජගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය]]
==බාහිර සබැඳි==
* [https://ecoastronomy.edu.lk/journal-of-eco-astronomy/vol01-isuue-01-pp-200-227-2020/ ''Danigala Alien Mountain and Petroglyphs: A Multidisciplinary Investigation into Astrotourism, Geotourism, and Archeological Significance''] – Eco Astronomy Inc.
* [https://ecoastronomy.edu.lk/research/ දානිගල කේතකරණ පර්යේෂණය] – Eco Astronomy Inc.
* [https://openrepository.aut.ac.nz/items/d8005ce8-337a-4254-aa98-ac49d8c8f252 ''Danigala Alien Mountain and Petroglyphs''] – Auckland University of Technology Open Repository
* [https://www.icomos.lk/wp-content/uploads/2025/11/Conference-Reader.pdf ''Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka''] – ICOMOS Sri Lanka, 2025
* [https://doi.org/10.4038/tjata.v1i2.37 ''The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka''] – TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology
==මූලාශ්‍ර==

* {{cite book
 |last=Paranavitana
 |first=Senarat
 |author-link=Senarath Paranavithana
 |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions
 |publisher=Department of Archaeology, Ceylon
 |year=1970
 |pages=23–24
}}

* {{cite book
 |last=Wikramagamage
 |first=Chandra
 |title=Heritage of Rajarata: Major Natural, Cultural and Historic Sites
 |publisher=Central Bank of Sri Lanka
 |year=2004
 |page=252
}}

* {{cite journal
 |last=Sumanarathna
 |first=Aravinda Ravibhanu
 |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka
 |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology
 |volume=1
 |issue=2
 |year=2020
 |pages=46–59
 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37
}}

* {{cite conference
 |last=Somadeva
 |first=Raj
 |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka
 |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage
 |publisher=ICOMOS Sri Lanka
 |year=2025
}}
==යොමු==
{{reflist}}
==වැඩිදුර කියවීම==

* {{cite journal
 |last=Sumanarathna
 |first=Aravinda Ravibhanu
 |author2=Majda Aouititen
 |author3=Jason Kennedy
 |author4=Bernie Taylor
 |author5=Iasmina Hornoiu
 |author6=Arana Bandara
 |title=Danigala Alien Mountain and Petroglyphs: A Multidisciplinary Investigation into Astrotourism, Geotourism, and Archeological Significance – Unlocking Sustainable Development Opportunities in Sri Lanka
 |journal=Journal of Eco Astronomy
 |volume=1
 |issue=1
 |year=2020
 |pages=200–227
 |doi=10.63119/JEA11.2020
}}

* {{cite journal
 |last=Sumanarathna
 |first=Aravinda Ravibhanu
 |author2=Majda Aouititen
 |author3=Bernie Taylor
 |author4=K. A. G. Sameera
 |author5=Jinadasa Katupotha
 |author6=Aruna Bandara
 |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka
 |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology
 |volume=1
 |issue=2
 |year=2020
 |pages=46–59
 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37
}}

* {{cite conference
 |last=Somadeva
 |first=Raj
 |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka
 |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage
 |publisher=ICOMOS Sri Lanka
 |year=2025
}}</text>
      <sha1>lh913rpd4t29smqjnymjw8fnldgkg7o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799644</id>
      <parentid>799643</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T16:41:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* ඉතිහාසය */</comment>
      <origin>799644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68043" sha1="mx5a4bv4nmly0wwkmxvwwkiymuo9y42" xml:space="preserve">{{Infobox ancient site
 |name = දානිගල පුරාවිද්‍යා ස්ථානය
 |alternate_name = දානිගල කන්ද, දානිගල වෘත්තාකාර පර්වතය, කන්දේගම පර්වතය
 |image = 
 |image_size = 250px
 |alt = 
 |caption = 
 |map_type = ශ්‍රී ලංකාව
 |relief = yes
 |map_alt = 
 |coordinates = {{coord|7|41|0.44|N|081|12|45.66|E|display=inline,title}}
 |location = [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]], [[උතුරු මැද පළාත]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
 |region = 
 |type = පුරාණ ගුහා සහ පර්වත කැටයම් සහිත පුරාවිද්‍යාත්මක හා භූ විද්‍යාත්මක ස්ථානය
 |part_of = 
 |length = 
 |width = 
 |area = 
 |height = මීටර් 280 ක් පමණ
 |builder = 
 |material = ස්වාභාවික පර්වතය
 |built = 
 |abandoned = 
 |epochs = ප්‍රාග්ඓතිහාසික හා අනුරාධපුර යුගය 
 |cultures = 
 |dependency_of = 
 |occupants = 
 |event = 
 |excavations = 
 |archaeologists = 
 |condition = 
 |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]
 |management = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]
 |public_access = හැක
 |website =
 |notes = 
 | designation1          = APMSL
| designation1_offname  = [[File:පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තු ලාංඡනය.jpg|80px]]&lt;br&gt;දානිගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය&lt;br&gt;(දානිගල සහ කන්දෙගම ලෙන් විහාරය)
| designation1_date     = 
| designation1_number   = 
| designation1_criteria = පුරාවිද්‍යාත්මක හා ඓතිහාසික වැදගත්කම
| designation1_type     = පුරාණ ගුහා,බෞද්ධ ආරාමික නටබුන් හා ශිලා කැටයම්
| designation1_free1name =
| designation1_free1value =
| designation1_free2name =
| designation1_free2value =
}}

'''දානිගල කන්ද''' ('''Danigala Circular Rock''') ශ්‍රී ලංකාවේ [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය|පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයේ]],[[දිඹුලාගල]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය තුළ කන්දේගම ග්‍රාමසේවා වසමේ [[කන්දේගම]] ප්‍රදේශය ආශ්‍රිතව පිහිටි සුවිශේෂී භූ විද්‍යාත්මක හා පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයකි. ගුවනින් බැලූ විට අර්ධ වෘත්තාකාර ස්වරූපයක් පෙන්වන මෙම පර්වතය දිගුකාලීන භූ විද්‍යාත්මක ක්‍රියාවලීන් හා ඛාදනය හේතුවෙන් වර්තමාන ස්වරූපයට පත්ව ඇති අතර, එය ප්‍රාග්කේම්බ්‍රියානු යුගය දක්වා දිවෙන භූ විද්‍යාත්මක පසුබිමක් සහිත ප්‍රදේශයක පිහිටා ඇත. පුරාවිද්‍යාව, භූ විද්‍යාව, ජෛව විවිධත්වය සහ තාරකා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන යන විවිධ ක්ෂේත්‍ර සඳහා දානිගල ප්‍රදේශය වැදගත් බව පර්යේෂණවල සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020JEA&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sumanarathna |first1=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Kennedy |first3=Jason |last4=Taylor |first4=Bernie |last5=Hornoiu |first5=Iasmina |last6=Bandara |first6=Arana |title=Danigala Alien Mountain and Petroglyphs: A Multidisciplinary Investigation into Astrotourism, Geotourism, and Archeological Significance – Unlocking Sustainable Development Opportunities in Sri Lanka |journal=Journal of Eco Astronomy |volume=1 |issue=1 |year=2020 |doi=10.63119/JEA11.2020}}&lt;/ref&gt;

පොළොන්නරුවේ සිට අරලගංවිල-දෙහිඅත්තකණ්ඩිය පාරේ පැමිණ  දිඹුලාගල පසුකොට හෝ මහියංගනයේ සිට දෙහිඅත්තකණ්ඩිය පසු කොට අරලගංවිලට ළඟාවී දම්මින්න පසුකොට ගිය විට දානිගල වෙත ප්‍රවේශ විය හැක.දානිගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය කොටස් දෙකකි,එනම් දානිගල පර්වතය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යා කලාපය සහ කන්දෙගම ධනංජය රජ මහා විහාරය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යා කලාපය ලෙසයි.දානිගල කන්ද හා අවට ප්‍රදේශයෙන් පුරාණ මානව වාසස්ථාන හා ආගමික ක්‍රියාකාරකම් සම්බන්ධ සාධක හමුවේ. මෙහි ගුහා කිහිපයක [[බ්‍රාහ්මී]] අක්ෂරවලින් ලියන ලද ශිලා ලේඛන දක්නට ලැබෙන අතර, එවැනි ලේඛන මගින් ගුහා සංඝයා වෙත පූජා කළ දායකයන් පිළිබඳ තොරතුරු ලබාගත හැකිය.

දානිගල කන්දේ වයඹ බෑවුමේ පිහිටි '''චිත්‍ර ලෙන''' ආශ්‍රිතව පර්වත සිතුවම් සහ කැටයම් දක්නට ලැබේ. 2020 ජූලි 28 දින සිදු කළ පර්යේෂණයකදී මීට පෙර වාර්තා නොවූ සංකේත සහිත පර්වත කැටයම් හඳුනාගෙන ඇති අතර, ඒවායේ ජ්‍යාමිතික හා මානවරූපී සංකේත ඇතුළු විවිධ රූප දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020JEA&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sumanarathna |first1=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=Geeth |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt; පර්යේෂකයන් විසින් මෙම කැටයම්වල ස්වභාවය හා කාලනිර්ණය පිළිබඳ වැඩිදුර අධ්‍යයනය අවශ්‍ය බව පෙන්වා දී ඇති අතර 2025දී මහාචාර්ය [[රාජ් සෝමදේව]] විසින් ඉදිරිපත් කළ පර්යේෂණයකින්ද දානිගලේ ගුහා දෙකක පර්වත සිතුවම් පිළිබඳ නව නිරීක්ෂණ වාර්තා කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020&quot;/&gt;

== ඉතිහාසය ==
පුරාණ පරිපාලන බෙදීම් අනුව දානිගල පිහිටි ප්‍රදේශය [[තමන්කඩුව]] දිසාවේ [[එගොඩපත්තුව]]ට අයත් වූ බව සඳහන් වේ. කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත ඓතිහාසික සාධක අතර එම ප්‍රදේශයේ නාමය “දානිගල” ලෙස සඳහන් වන ශිලා ලේඛන සාධකයක් හමු ව තිබේ. මහාවංශය තුළ “අන්තර් ගංගා කලාපීය ප්‍රදේශය” ලෙසත් හෝ &quot;කොට්ටියාරම්පත්තුව&quot; ලෙසත් හඳුන්වන ප්‍රදේශය තුළ දානිගල පිහිටා ඇතැයි සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=පොලොන්නරුවේ නිවාස නියෝජ්‍ය ඇමැතිට පොලොන්නරුවේ දානිගලයි මාතලේ දහයියාගලයි පැටලෙයි!
|url=https://sinhala.mawratanews.lk/exclusive/polonnaruwa-deputy-minister-of-housing-gets-into-trouble-with-polonnaruwa-danigala-and-matale-dahaiyagala/
|access-date=2026-09-16
}}&lt;/ref&gt;දානිගල කන්ද ආශ්‍රිත මානව ක්‍රියාකාරකම්වල ඉතිහාසය දිගු කාල පරාසයක් ආවරණය කරන අතර, එහි ගුහා හා පර්වත ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මගින් ප්‍රදේශයේ පැරණි මානව භාවිතය පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ. විශේෂයෙන් දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ හමුවන පර්වත කැටයම්, ගුහා ආශ්‍රිත සාධක සහ පසුව හඳුනාගත් ආගමික භාවිතයට සම්බන්ධ සාධක මත පදනම්ව එහි ඉතිහාසය විවිධ අවධි ඔස්සේ සලකා බැලිය හැක.විශේෂයෙන් දානිගලට ආසන්න කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත ගුහා පද්ධතියේ හමුවන පූර්ව බ්‍රාහ්මී ශිලා ලිපි, කටාරම් කෙටූ ගල්ලෙන් සහ පසුකාලීන ආරාමික නටබුන් මගින් මෙම ප්‍රදේශයේ පුරාණ ආගමික භාවිතය තහවුරු වේ. කන්දේගම කන්ද ලෙන් විහාරය පිළිබඳ වාර්තාවලට අනුව එහි පූර්ව බ්‍රාහ්මී ලිපි මගින් ක්‍රිස්තු පූර්ව යුගයේ සිට භික්ෂූන් සඳහා ගුහා පූජා කිරීම පිළිබඳ සාධක හමුවේ.2020දී පළ වූ පර්යේෂණ මගින් දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ පර්වත කැටයම් පිළිබඳ නව වාර්තා සහ විශ්ලේෂණ ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, එමගින් දානිගලේ පැරණි මානව ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ වැඩිදුර පර්යේෂණ සඳහා පදනමක් සපයා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book
|last=Paranavitana
|first=Senarat
|title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions
|publisher=Department of Archaeology, Ceylon
|year=1970
|pages=23–24
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Kandegama Kanda Viharaya
|url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html
|access-date=2026-09-16
}}&lt;/ref&gt;

පුරාණ පරිපාලන බෙදීම් අනුව දානිගල පිහිටි ප්‍රදේශය [[තමන්කඩුව]] දිසාවේ [[එගොඩපත්තුව]]ට අයත් වූ බව සඳහන් වේ. කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත ඓතිහාසික සාධක අතර එම ප්‍රදේශයේ නාමය “දානිගල” ලෙස සඳහන් වන ශිලා ලේඛන සාධකයක් හමු ව තිබේ. මහාවංශය තුළ “අන්තර් ගංගා කලාපීය ප්‍රදේශය” ලෙසත් හෝ &quot;කොට්ටියාරම්පත්තුව&quot; ලෙසත් හඳුන්වන ප්‍රදේශය තුළ දානිගල පිහිටා ඇතැයි සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=පොලොන්නරුවේ නිවාස නියෝජ්‍ය ඇමැතිට පොලොන්නරුවේ දානිගලයි මාතලේ දහයියාගලයි පැටලෙයි!
|url=https://sinhala.mawratanews.lk/exclusive/polonnaruwa-deputy-minister-of-housing-gets-into-trouble-with-polonnaruwa-danigala-and-matale-dahaiyagala/
|access-date=2026-09-16
}}&lt;/ref&gt;

=== ප්‍රාග්ඓතිහාසික අවධිය ===

දානිගල කන්දේ ප්‍රාග්ඓතිහාසික මානව ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ ප්‍රධාන සාධකයක් ලෙස එහි ගුහා ආශ්‍රිතව හමුවන පර්වත කැටයම් සැලකේ. විශේෂයෙන් කන්දේ වයඹ බෑවුමේ පිහිටි [[චිත්‍ර ලෙන]] ආශ්‍රිත පර්වත පෘෂ්ඨවල විවිධ ජ්‍යාමිතික, මානවරූපී සහ සංකේතාත්මක රූප කැටයම් කර ඇති බව 2020දී ප්‍රකාශයට පත් කළ පර්යේෂණයකින් වාර්තා කර ඇත. එම පර්යේෂණයේදී කැටයම් අතර මිනිස් රූපවලට සමාන ආකෘති, ඉණිමං ආකාර රේඛා, දුනු හා ඊතල ආකාර සංකේත, ශාක හා සත්ත්ව රූප සහ විශේෂිත ජ්‍යාමිතික සංකේත හඳුනාගෙන ඇත. මෙම කැටයම්වල සමහර රටා ශ්‍රී ලංකාවේ [[දොරවක කන්ද]] සහ [[හැක්බෙලිකන්ද]] වැනි ස්ථානවල පර්වත කලාව සමඟ යම් සමානතා පෙන්වන නමුත්, දානිගල කැටයම් සමස්ත සංයෝජනය අනුව දැනට හඳුනාගෙන ඇති අනෙකුත් ශ්‍රී ලාංකික පර්වත කලාවෙන් වෙනස් බව පර්යේෂකයන් පෙන්වා දී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |display-authors=etal |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

මෙම පර්වත කැටයම් පිළිබඳ නව පර්යේෂණ 2023දී සිදු කරන ලද නැවත නිරීක්ෂණයකදී තවදුරටත් පුළුල් කර ඇත. රාජ් සෝමදේව විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද පර්යේෂණයට අනුව, දානිගල මුදුනේ පිහිටි ගල් ආවරණ දෙකක බිත්ති තුනක් පුරා එකිනෙක මත පැතිරුණු විවිධ ප්‍රමාණයේ ජ්‍යාමිතික සංකේත හා රේඛා විශාල ප්‍රමාණයක් හඳුනාගෙන ඇත. එම පර්යේෂණයේදී සංකේත සහිත බිත්තිවල [[එස්ටැම්පේජ්]] පිටපත් සකස් කර, ගල් ආවරණවල සැලසුම් සහ අවට පරිසරය ද සටහන් කර ඇත. කැටයම් අතර මිනිස් ප්‍රජනන අවයව හා ලිංගික ඉරියව් නිරූපණයට සමාන රූප මෙන්ම සත්ත්ව රූප කිහිපයක් ද ඇති බව පර්යේෂකයා සඳහන් කරයි. මෙම රූපවල අර්ථය පිළිබඳව පර්යේෂකයා ප්‍රාග්ඓතිහාසික වනාන්තරවාසී ප්‍රජාවන්ගේ ප්‍රජනන සාර්ථකත්වය හා සම්බන්ධ චාරිත්‍රානුකූල ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ උපකල්පනයක් ඉදිරිපත් කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, එය කැටයම්වල නිශ්චිත අර්ථය ලෙස නොව පර්යේෂණාත්මක අර්ථකථනයක් ලෙස සැලකිය යුතුය.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;

දානිගල කන්දේ ප්‍රාග්ඓතිහාසික භාවිතය පිළිබඳ තවත් වැදගත් සාධකයක් ලෙස පර්වතයේ මුදුනේ විශාල වශයෙන් හමුවන [[ක්වාර්ට්ස්]] ගල් කැබලි සහ ඒවා අතර හඳුනාගත් ගල් මධ්‍යක හා කැබලි දැක්විය හැකිය. 2025 පර්යේෂණයට අනුව, මෙම සාධක මගින් ගල් මෙවලම් නිෂ්පාදනය සිදු වූ බවට සාධක ලැබෙන අතර, එම මෙවලම් පර්වත කැටයම් කිරීම සඳහාද භාවිත වූවා විය හැකි බව යෝජනා කර ඇත. විශාල ක්වාර්ට්ස් කැබලි ප්‍රමාණයක් ස්ථානයේ ඉතිරිව තිබීම, එම ගල් සම්පත දිගු කාලයක් තිස්සේ භාවිත කර ඇති බවට සාධකයක් ලෙස පර්යේෂකයා සලකයි. තවද, එම සාධක කිහිප පරම්පරාවකට අයත් ප්‍රාග්ඓතිහාසික ප්‍රජාවන් විසින් ස්ථානය නැවත නැවත භාවිත කළ හැකි බවට යෝජනා කිරීමට හේතු වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;

2020දී සිදු කළ මූලික පර්යේෂණයේදී දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ පර්වත කැටයම් ප්‍රථම වරට විස්තරාත්මකව වාර්තා කරනු ලැබූ අතර, ඒවායේ සංකේත සමහරක් ඉන්දියාවේ කර්ණාටක ප්‍රාන්තයේ [[එඩක්කල් ගුහා]]වල පර්වත කැටයම් සමඟ සමානකම් දක්වන බව පර්යේෂකයන් පෙන්වා දී ඇත. දානිගලේ සංකේත සම්පූර්ණයෙන් විකේතනය කර හෝ එකම රූප සංයෝජනයක් ලෙස ප්‍රතිනිර්මාණය කර නොමැති බවද එම අධ්‍යයනය සඳහන් කරයි. එබැවින් ඒවාට නිශ්චිත සංකේතාත්මක හෝ ආගමික අර්ථයක් ආරෝපණය කිරීම තවදුරටත් පර්යේෂණ අවශ්‍ය වන කරුණකි.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |display-authors=etal |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

දානිගලේ පර්වත කලාවේ නිශ්චිත කාලය තවමත් විද්‍යාත්මකව තහවුරු කර නොමැත. 2025දී ඉදිරිපත් කළ පර්යේෂණය මගින් මෙම කැටයම් ප්‍රාග්ඓතිහාසික පර්වත කලාවක් ලෙස සලකා ඇති නමුත්, ඒවායේ නිශ්චිත කාලනිර්ණය සඳහා ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සිදු කර පාරිසරික සාම්පල ලබාගෙන විද්‍යාත්මක කාලනිර්ණ ක්‍රම භාවිත කිරීම අවශ්‍ය බව සඳහන් කර ඇත. ඒ අනුව දානිගලේ පර්වත කැටයම් නිශ්චිත වර්ෂයකට හෝ නිශ්චිත ප්‍රාග්ඓතිහාසික සංස්කෘතික අවධියකට අයත් බව දැනට තීරණාත්මකව ප්‍රකාශ කළ නොහැක.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;
=== මුල් ඓතිහාසික අවධිය ===

දානිගල කන්ද පාමුල පිහිටි කන්දේගම කන්ද ලෙන් විහාරය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මගින් මෙම ප්‍රදේශය මුල් ඓතිහාසික යුගයේදී ආගමික හා ආරාමික කටයුතු සඳහා භාවිත වූ බව පෙනේ. විශේෂයෙන් ගුහා මුදුන්වල ඇති ජලය ගලායාම වැළැක්වීම සඳහා සකස් කළ [[කටාරම්]] සහ ඒවාට පහළින් කොටා ඇති මුල් බ්‍රාහ්මී ශිලා ලේඛන මෙම භාවිතයට වැදගත් සාධක වේ. කන්දේගම කන්දේ ඇති එක් ලිපියක් “පරුමක දිගතිස පුත පරුමක ගුතස ලෙනෙ” යනුවෙන් කියවා ඇති අතර, එහි අර්ථය “පරුමක දිගතිස්සගේ පුත් පරුමක ගුත්තගේ ගුහාව” ලෙස දක්වා ඇත. එම ලිපිය මුල් බ්‍රාහ්මී ලිපි සම්ප්‍රදායට අයත් බව හඳුනාගෙන ඇති අතර, එමගින් කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත ගුහා මුල් ඓතිහාසික සමයේදී භික්ෂූන්ගේ වාසය සඳහා පරිත්‍යාග කර තිබූ බවට සාධක ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ ඇති ගුහා ලිපිවලින් ගුහා “අතීත හා අනාගත සතර දිසාවේ සංඝයා” වෙත පූජා කිරීම පිළිබඳ තොරතුරු ද හමුවේ. එම ලිපිවල දායකයන් ලෙස පරුමකවරුන්, ගම් ප්‍රධානීන් සහ වෙනත් ප්‍රභූ පුද්ගලයන්ගේ නම් සඳහන් වන අතර, එමගින් මෙම ප්‍රදේශයේ ගුහා ආශ්‍රිත ආරාමික භාවිතය සංවිධානාත්මක ස්වරූපයකින් පැවති බව පෙනේ. මෙවැනි ගුහා පූජා කිරීමේ ලිපි මුල් බ්‍රාහ්මී ලිපි සම්ප්‍රදායේ වැදගත් ලක්ෂණයක් වන අතර, ඒවා මගින් මුල් ඓතිහාසික සමයේ බෞද්ධ සංඝයා සහ දායක ප්‍රජාව අතර පැවති සම්බන්ධතාව පිළිබඳද තොරතුරු ලබාගත හැකිය.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 |pages=23–24}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත ශිලා ලේඛන අතර C289 ලෙස හඳුන්වා ඇති ලිපිය ද වැදගත් වේ. එහි “තිස අයහ පුත මහා අයහ ...” යන පාඨය ඇතුළත් වන අතර, “මහා” නම් කුමරෙකුට සහ ඔහු හා සම්බන්ධ ගම් ප්‍රධානීන්ට අදාළ තොරතුරු එහි සඳහන් වේ. එම ලිපියෙහි ගුහාවක් සංඝයාට පූජා කිරීම පිළිබඳ සඳහනක් දක්නට ලැබෙන අතර, එමගින් කන්දේගම කන්දේ ආරාමික පරිසරයට ප්‍රාදේශීය පරිපාලන හා ප්‍රභූ පන්තියේ පුද්ගලයන් සම්බන්ධ වී සිටි බවට සාධක ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Manthilake |first=H. |title=The “Devanapiya” Kings as Traced from Lithic ‘Brahmi’ Inscriptions of Sri Lanka |booktitle=Proceedings of the 2nd International Conference on Archaeology, History and Heritage |year=2021 |volume=2 |issue=1}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ මෙම ලිපි මගින් පෙනී යන්නේ මුල් ඓතිහාසික සමයේදී දානිගල අවට ප්‍රදේශය හුදෙක් ස්වාභාවික ගුහා සහිත පර්වතයක් නොව, භික්ෂූන්ගේ වාසය හා ආගමික කටයුතු සඳහා භාවිත වූ ආරාමික පරිසරයක් බවයි. ගුහා පූජා කළ දායකයන්ගේ නම් සහ ඔවුන්ගේ සමාජ තත්ත්වයන් පිළිබඳ තොරතුරු ද මෙම ලිපිවලින් හෙළි වන බැවින්, ඒවා එම යුගයේ ආගමික ආයතන, ප්‍රාදේශීය ප්‍රභූවරුන් සහ ගම් මට්ටමේ සමාජය අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීමටද වැදගත් මූලාශ්‍ර වේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 |pages=23–24}}&lt;/ref&gt;

==== ශිලා ලේඛන ====

{{Blockquote
|text=
'''
*පෙළ

''පරුමක දිගතිස පුත පරුමක ගුතස ලෙනෙ''

*අන්තර්ගතය

“පරුමක දිගතිස්සගේ පුත් පරුමක ගුත්තගේ ගුහාවයි.”
'''

&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|
'''හැඳින්වීමේ නාමය''': කන්දේගම කන්ද මුල් බ්‍රාහ්මී ගුහා ලිපිය&lt;br&gt;
'''කාලය''': මුල් ඓතිහාසික අවධිය&lt;br&gt;
'''අක්ෂර''': [[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|මුල් බ්‍රාහ්මී]]&lt;br&gt;
'''භාෂාව''': පැරණි සිංහල/ප්‍රාකෘත
}}}}&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|
(උපුටාගැනීම: Senarat Paranavitana, ''Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions'', 1970, pp. 23–24)
}}}}
}}

=== අනුරාධපුර යුගය ===

දානිගල කන්ද පාමුල පිහිටි කන්දේගම කන්ද ලෙන් විහාරයේ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අනුව, මුල් ඓතිහාසික අවධියේ ආරම්භ වූ ගුහා ආශ්‍රිත ආරාමික භාවිතය අනුරාධපුර යුගයේදී තවදුරටත් වර්ධනය වී තිබූ බව පෙනේ. කන්ද පාමුල සහ අවට ප්‍රදේශයෙන් අනුරාධපුර යුගයට අයත් බව හඳුනාගෙන ඇති පැරණි ආරාම ගොඩනැගිලි, [[ස්තූප]] සහ වෙනත් ආගමික ගොඩනැගිලිවල අවශේෂ හමුවේ. මෙම සාධක මගින් කන්දේගම කන්ද අවට ප්‍රදේශය විවිධ ආරාමික හා ආගමික ව්‍යුහයන්ගෙන් සමන්විත පුරාණ බෞද්ධ ආරාමික පරිසරයක් ලෙස පැවති බව පෙනේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

මෙම කාලයට සම්බන්ධ වැදගත් පුරාවිද්‍යාත්මක අවශේෂයක් ලෙස කන්දේගම කන්දේ පිහිටි පැරණි ස්තූපය දැක්විය හැකිය. එය කෘත්‍රිම පදනමක් මත ඉදිකර ඇති අතර, එහි දකුණු හා බටහිර දිශාවලින් පියගැටපෙළ මගින් ප්‍රවේශ විය හැකි බව වාර්තා වේ. එහි විශේෂ ලක්ෂණයක් ලෙස අනෙකුත් ශ්‍රී ලාංකික ස්තූපවල බහුලව දක්නට ලැබෙන පේසාවළලු තුන වෙනුවට පේසාවළලු දෙකක් පමණක් දක්නට ලැබීම සඳහන් කර ඇත. ස්තූපය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් හා සංරක්ෂණ කටයුතු පසුව සිදු කර ඇති අතර, එම ස්මාරකය පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමයක් ලෙස සංරක්ෂණය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ ගුහා ආශ්‍රිතව හමුවන විශාල සැතපෙන බුද්ධ ප්‍රතිමාව ද මෙම පුරාණ ආරාමික සංකීර්ණයේ වැදගත් අවශේෂයකි. ගඩොල් හා මැටි භාවිතයෙන් නිර්මාණය කර ඇති මෙම ප්‍රතිමාව මීටර් 5.4ක් පමණ දිග වන අතර, එහි කලාත්මක ලක්ෂණ ශ්‍රී ලංකාවේ අනෙකුත් පැරණි සැතපෙන බුද්ධ ප්‍රතිමා සමඟ සමානකම් දක්වන බව සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Wikramagamage |first=Chandra |title=Heritage of Rajarata: Major Natural, Cultural and Historic Sites |publisher=Central Bank of Sri Lanka |year=2004 |page=252}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අතර ගොඩනැගිලි අවශේෂ, ආගමික ස්මාරක සහ ජල කළමනාකරණයට සම්බන්ධ ව්‍යුහ ද හඳුනාගෙන ඇත. මේවා මගින් අනුරාධපුර යුගයේදී මෙම ප්‍රදේශයේ ආගමික කටයුතු සඳහා අවශ්‍ය භෞතික පරිසරයක් වර්ධනය වී තිබූ බව පෙනේ. 2017දී මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානය ආශ්‍රිතව කැණීම් හා සංරක්ෂණ කටයුතු සිදු කළ බව ශ්‍රී ලංකා විගණකාධිපතිවරයාගේ පුරාවිද්‍යා උරුම කළමනාකරණය පිළිබඳ වාර්තාවේද සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Management of the Archaeological Heritage of Sri Lanka |url=https://auditorgeneral.gov.lk/web/images/audit-reports/upload/2020/performance/Archeology-English.pdf |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

=== පොළොන්නරු සහ පසුකාලීන අවධිය ===

අනුරාධපුර රාජධානියේ අවසානයෙන් පසුව පොළොන්නරුව ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන රාජධානිය බවට පත්වීමත් සමඟ දානිගල සහ කන්දේගම ප්‍රදේශය පොළොන්නරු රාජධානියේ භූගෝලීය හා ආගමික පසුබිමට ඇතුළත් විය. පොළොන්නරුව මධ්‍යකාලීන යුගයේදී දිවයිනේ ප්‍රධාන දේශපාලන හා ආගමික මධ්‍යස්ථානයක් වූ අතර, එම කාලයට පෙර ආරම්භ වූ බොහෝ බෞද්ධ ආරාමද එම ප්‍රදේශයේ පැවති බව මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල සඳහන් කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Polonnaruwa: The Medieval Masterpiece |url=https://ccf.gov.lk/heritage-sites/polonnaruwa/ |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයේ අනුරාධපුර යුගයෙන් පසු කාලයට අයත් ආගමික හා ගොඩනැගිලි අවශේෂ පැවති බව පුරාවිද්‍යාත්මක වාර්තා මගින් පෙනේ. කන්ද පාමුල පිහිටි පැරණි ආරාමික සංකීර්ණයට අයත් ගොඩනැගිලි අවශේෂ, ස්තූප සහ වෙනත් ආගමික ව්‍යුහ සමඟ වර්තමාන කන්දේගම කන්ද ලෙන් විහාරය සම්බන්ධ වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ පිහිටි පැරණි ස්තූපය මෙම ස්ථානයේ පසුකාලීන ආගමික භාවිතය පිළිබඳ වැදගත් සාධකයකි. ස්තූපය කෘත්‍රිම පදනමක් මත ඉදිකර ඇති අතර දකුණු හා බටහිර දිශාවලින් පියගැටපෙළ දෙකකින් එයට ප්‍රවේශ විය හැකිය. එහි පේසාවළලු දෙකක් පමණක් පැවතීම එහි විශේෂ ලක්ෂණයක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත. මෙම ස්තූපය ආශ්‍රිතව 2017දී පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සිදුකර ඇති අතර, පසුව මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදලේ පොළොන්නරු ව්‍යාපෘතිය යටතේ සංරක්ෂණ කටයුතු සිදු කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

පොළොන්නරු රාජධානියේ පරිහානියෙන් පසුව රාජරට ප්‍රදේශයේ දේශපාලන හා ආගමික මධ්‍යස්ථානවල වෙනස්කම් සිදුවුවද, කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත පුරාණ ආරාමික සම්ප්‍රදාය සම්පූර්ණයෙන්ම අතුරුදන් වූ බවට සාධක නොමැත. වර්තමානයේ කන්ද පාමුල පිහිටි කන්දේගම ධනංජය රජමහා විහාරය මෙම පුරාණ ආරාමික භූමිය සමඟ සම්බන්ධ වන නූතන ආගමික ස්ථානයක් ලෙස පවතී. කෙසේ වෙතත්, පොළොන්නරු යුගයෙන් පසු එක් එක් කාල පරිච්ඡේදයට අයත් ගොඩනැගිලි හෝ භාවිතයන් නිශ්චිතව වෙන් කිරීම සඳහා තවත් පුරාවිද්‍යාත්මක හා ඓතිහාසික සාධක අවශ්‍ය වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

== දානිගල පාෂාණ සැකැස්ම==

දානිගල කන්ද අවට තැනිතලා භූමි ප්‍රදේශයෙන් හුදකලාව ඉහළට නැගී සිටින සුවිශේෂී පාෂාණ සැකැස්මකි. භූ විද්‍යාත්මකව එය [[ඉන්සල්බර්ග්]] (inselberg) හෙවත් අවට භූමියෙන් හුදකලාව ඉතිරි වූ පාෂාණ කන්දක් ලෙස විස්තර කර ඇත. දානිගල පාෂාණ සැකැස්ම ප්‍රාග්කේම්බ්‍රියානු පාෂාණවලින් සමන්විත භූ විද්‍යාත්මක කලාපයක පිහිටා ඇති අතර, එය ශ්‍රී ලංකාවේ භූ විද්‍යාත්මක වර්ගීකරණයේ [[විජය සංකීර්ණය]] (Vijayan Complex) සමඟ සම්බන්ධ වේ. මෙම පාෂාණවල ග්‍රැනයිට්මය ග්නයිස්, මිග්මටයිට් සහ අනෙකුත් පරිවර්තනීය පාෂාණ අඩංගු වන අතර, ඒවායේ ඛාදනයට ප්‍රතිරෝධී ස්වභාවය හේතුවෙන් අවට භූමියට සාපේක්ෂව පාෂාණ කන්දක් ලෙස ඉතිරි වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Geological Setting around Danigala Circular Rock |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |year=2020}}&lt;/ref&gt;දානිගලේ විශේෂත්වයක් වන්නේ ඉහළින් බැලූ විට පැහැදිලිව පෙනෙන අර්ධ-වෘත්තාකාර හෝ වක්‍රාකාර භූ හැඩයයි. මෙම හැඩය මිනිසුන් විසින් කෘත්‍රිමව සකස් කරන ලද ව්‍යුහයක් වීමකට වඩා, දිගු කාලයක් පුරා සිදු වූ පාෂාණ ඛාදනය හා කාලගුණික ක්‍රියාකාරීත්වය සමඟ සම්බන්ධ වූ ස්වාභාවික භූ රූපයක් ලෙස භූ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණවලදී විස්තර කර ඇත. එම නිසා දානිගලේ වෘත්තාකාර හෝ අර්ධ-වෘත්තාකාර පෙනුම එහි භූ විද්‍යාත්මක විශේෂත්වයක් ලෙස සැලකිය යුතු අතර, එය මිනිස් නිර්මාණයක් බවට පුරාවිද්‍යාත්මක සාධකයක් ලෙස සැලකිය නොහැකිය.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last2=Taylor |first2=Bernie |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

දානිගලේ ඉහළ කොටස සාපේක්ෂව පුළුල් හා සමතලා පාෂාණ පෘෂ්ඨයකින් සමන්විත වේ. කඳු මුදුනේ ස්වභාවික පාෂාණ පෘෂ්ඨය වක්‍රාකාර සීමාවක් ඔස්සේ පැතිර ඇති අතර, එහි ඇතැම් කොටස්වල ශාක වර්ධනය අඩුවීම හේතුවෙන් පාෂාණ පෘෂ්ඨය පැහැදිලිව දැකිය හැකිය. මෙම ඉහළ කොටසේ ස්වභාවික පාෂාණ හැඩතල සහ කාලගුණික ක්‍රියාවලීන් මගින් ඇති වූ රේඛා හා මතුපිට ලක්ෂණ දක්නට ලැබේ. ඉහළ සමතලා පෘෂ්ඨය මිනිසුන් විසින් ගුවන් යානා ගොඩබැස්සවීම සඳහා සකස් කළ ධාවන පථයක් හෝ ගුවන් යානා නැවතුම් ස්ථානයක් වූ බවට පසුකාලීනව නිර්මාණය වූ ජනප්‍රවාද සඳහා පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මෙතක් හමු වී නොමැති අතර පර්යේෂකයන් ද ඒවා ප්‍රතික්ෂේප කරනු ලැබ තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last2=Taylor |first3=Bernie |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

දානිගලේ බාහිර පාෂාණ පෘෂ්ඨයට අමතරව එහි බෑවුම් හා පාෂාණ ගර්භය ආශ්‍රිතව ස්වභාවික ගල් කුහර සහ ගල් ආවරණ කිහිපයක් පවතී. මෙම ගල් කුහර අතරින් චිත්‍ර ලෙන විශේෂ පුරාවිද්‍යාත්මක වැදගත්කමක් දරයි. 2020දී සිදු කළ පුරාවිද්‍යා-තාරකා විද්‍යාත්මක හා භූ විද්‍යාත්මක සමීක්ෂණයකදී එහි වයඹ බෑවුමේ පෙර වාර්තා නොවූ ශිලා කැටයම් හඳුනාගෙන ඇත. ඒවා අතර ජ්‍යාමිතික සංකේත, මිනිස් ආකාරයට සමාන රූප සහ විවිධ රේඛාමය සංකේත ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=K. A. G. |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;දානිගලේ පාෂාණ ගර්භ හා ගල් ආවරණ ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක එම ස්ථානයේ මිනිස් භාවිතය පිළිබඳ වැදගත් තොරතුරු සපයයි. ගුහා මුහුණත්වල ඇති [[කපාරාරාක්ෂිත]] හෙවත් drip ledges සහ [[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|බ්‍රාහ්මී]] ලිපි වැනි සාධක මගින් දානිගල ආශ්‍රිත ගල් ගුහා පුරාණ කාලයේ බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ ආරාමික භාවිතයට සම්බන්ධ වූ බව තහවුරු වේ. එම නිසා දානිගලේ ගර්භය පිළිබඳ පුරාවිද්‍යාත්මක සාකච්ඡාවේදී වඩාත් පැහැදිලිව තහවුරු කළ හැකි මානව භාවිතය වන්නේ ගුහා ආශ්‍රිත ආරාමික භාවිතයයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

=== රාවණා සම්බන්ධ පසුකාලීන මත ===

දානිගලේ අසාමාන්‍ය අර්ධ-වෘත්තාකාර පාෂාණ හැඩය සහ පුළුල් ඉහළ පෘෂ්ඨය හේතුවෙන් පසුකාලීනව එය [[රාවණා]] රජු සම්බන්ධ ජනප්‍රවාද සමඟ මෑතකාලීනව සම්බන්ධ කිරීමට රාවණා මතය දරන පුද්ගලයින් පටන්ගෙන ඇත. එම මතයන්ට අනුව දානිගල රාවණා රජුගේ ගුවන් යානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ සඳහන් වන [[දඬුමොනරය]] හෝ පුෂ්පක විමානය ගොඩබැස්සවූ ස්ථානයක් විය හැකි බවත්, කඳු මුදුනේ සමතලා කොටස ඒ සඳහා භාවිත කළ ස්ථානයක් විය හැකි බවත් ඔවුන්ගේ ඇතැම් ජනප්‍රිය විස්තරවල සඳහන් වේ.ඊට අමතරව තවත් සමහරු දානිගල [[පිටසක්වල ජීවින්]] සමඟ සම්බන්ධ කර අදහස් දැක්වීමක් ද දැකිය හැක.පසුකාලීනව ඇති වූ මෙම අදහස් නිසා දානිගලට &quot;Alien Mountain&quot; වැනි නවීන ජනප්‍රිය නාමකරණද ලැබී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Danigala Circular Rock – Alien Mountain |url=https://www.lakpura.com/pages/danigala-circular-rock |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කෙසේ වෙතත්, රාවණා හෝ පිටසක්වල ජීවීන් සම්බන්ධ මෙම මතයන් සහ දානිගලේ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අතර පැහැදිලි වෙනසක් ඇති බව පුරාවිද්‍යා පර්යේෂකයන්ගේ මතය වී තිබේ.දානිගල සම්බන්ධ නූතන භූ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ මගින් එහි අර්ධ-වෘත්තාකාර හැඩය දිගුකාලීන ස්වාභාවික ඛාදන හා කාලගුණික ක්‍රියාවලීන් මගින් ඇති වූ භූ රූපයක් ලෙස පැහැදිලි කරයි. එබැවින් එම හැඩය කෘත්‍රිමව සකස් කළ ජනප්‍රවාදගත ගුවන් යානා ධාවන පථයක් හෝ ගොඩබෑමේ වේදිකාවක් බවට සාධකයක් නොවන බව සනාථ වේ.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Geological Setting around Danigala Circular Rock |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |year=2020}}&lt;/ref&gt;

තවද, දානිගලෙන් හඳුනාගෙන ඇති බ්‍රාහ්මී ලිපි, ගුහා, ස්තූප සහ අනෙකුත් ආරාමික අවශේෂ මගින් තහවුරු වන මානව ඉතිහාසය ශ්‍රී ලංකාවේ බොහෝ ප්‍රදේශවල හමුවන පරිදි පුරාණ බෞද්ධ ආරාමික භාවිතය සමඟ විශේෂයෙන්ම සම්බන්ධ වේ. 2020දී හඳුනාගත් ශිලා කැටයම් සම්බන්ධයෙන්ද පර්යේෂකයන් විවිධ අර්ථකථන ඉදිරිපත් කර ඇතත්, ඒවා රාවණා,පිටසක්වල ජීවීන්,දඬුමොනරය හෝ වෙනත් විශේෂ පුරාවෘත්ත චරිතයකට සම්බන්ධ කරන නිශ්චිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධකයක් ලෙස මෙතෙක් තහවුරු කර නොමැත.ඒ අනුව දානිගල සම්බන්ධව මෑතකාලීනව නිර්මාණය වූ කතාන්දර පුරාවිද්‍යාත්මකව තහවුරු වූ ඓතිහාසික සිදුවීම් ලෙස නොව, ස්ථානයේ අසාමාන්‍ය භූ හැඩය, ගුහා සහ ශිලා කැටයම් වටා පසුකාලීනව වර්ධනය වූ ජනප්‍රවාද හා සංස්කෘතික අර්ථකථන ලෙස සැලකිය හැකි ය.දැනට පවතින පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අනුව දානිගලේ මානව ඉතිහාසය පිළිබඳව වඩාත් නිශ්චිතව සාකච්ඡා කළ හැක්කේ එහි ප්‍රාග්ඓතිහාසික ශිලා කැටයම් සහ පුරාණ බෞද්ධ ආරාමික අවශේෂ මතය.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=K. A. G. |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

== නූතන පුරාවිද්‍යා පර්යේෂණ ==

දානිගල කන්ද පිළිබඳ නූතන පුරාවිද්‍යාත්මක හා අන්තර්විෂය පර්යේෂණ විධිමත්ව වර්ධනය වන්නේ 2020 දශකයේදීය. 2020 ජූලි 28 දින මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදලේ පොළොන්නරු අලහන පරිවේණ ව්‍යාපෘතිය හා Eco Astronomy ආයතනයේ පර්යේෂකයන් එක්ව සිදු කළ පුරාවිද්‍යාත්මක, භූ විද්‍යාත්මක හා පුරාවිද්‍යා-තාරකා විද්‍යා සමීක්ෂණයකදී දානිගල කන්දේ වයඹ බෑවුමේ පිහිටි චිත්‍ර ලෙනෙහි එතෙක් වාර්තා නොවූ [[පෙට්‍රොග්ලිෆ්]] හෙවත් ශිලා කැටයම් හඳුනාගන්නා ලදී. මෙම සොයාගැනීම දානිගල කන්දේ පුරාවිද්‍යාත්මක වැදගත්කම නව මානයකට ගෙන ආ අතර, එම ස්ථානය පිළිබඳ පර්යේෂණ සඳහා පුරාවිද්‍යාව සමඟ භූ විද්‍යාව, තාරකා විද්‍යාව සහ පරිසර අධ්‍යයනය වැනි විෂය ක්ෂේත්‍රද සම්බන්ධ විය.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=K. A. G. |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

2020දී සිදු කළ මූලික පර්යේෂණවලදී චිත්‍ර ලෙනේ ශිලා පෘෂ්ඨය මත විවිධ ජ්‍යාමිතික සංකේත හා රේඛා මෙන්ම මිනිස් හා සත්ත්ව රූපවලට සමාන කැටයම්ද වාර්තා කරන ලදී. ඇතැම් සංකේත අනෙකුත් දකුණු ආසියානු ශිලා කලාවන් සමඟ සංසන්දනය කර ඇති අතර, විශේෂයෙන් ඉන්දියාවේ එඩක්කල් ගුහා ශිලා කැටයම් සමඟ සමානතා පිළිබඳ අවධානය යොමු කර ඇත. එම පර්යේෂණය මගින් දානිගල කැටයම්වල ඇති ඇතැම් සංකේත “bind rune” ආකාරයේ සංකේත ලෙස විස්තර කරමින් ඒවායේ පුරාවිද්‍යා-තාරකා විද්‍යාත්මක වැදගත්කම පිළිබඳ උපකල්පනද ඉදිරිපත් කරන ලදී. කෙසේ වෙතත්, එවැනි සංකේතවල නිශ්චිත අර්ථය සහ කාලනිර්ණය තවදුරටත් පර්යේෂණ කළ යුතු කරුණු ලෙස පවතී.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=K. A. G. |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

දානිගල කන්දේ පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණවලදී ශිලා කැටයම් පමණක් නොව, එම කැටයම් නිර්මාණය කළ ප්‍රාග්ඓතිහාසික ප්‍රජාවන්ගේ ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ සාධකද අවධානයට ලක්ව ඇත. කඳු මුදුන ආශ්‍රිතව හමුවන ක්වාට්ස් කැබලි, ගල් මෙවලම් නිෂ්පාදනයට සම්බන්ධ විය හැකි මධ්‍යස්ථාන සහ කැටයම් කිරීමට භාවිත කළ හැකි වූ මෙවලම් නිෂ්පාදන අපද්‍රව්‍ය පිළිබඳව පර්යේෂකයන් අවධානය යොමු කර ඇත. මෙවැනි සාධක එම ස්ථානයේ ගල් මෙවලම් නිෂ්පාදනය සහ ශිලා කැටයම් කිරීම සම්බන්ධ ක්‍රියාකාරකම් සිදුවී තිබිය හැකි බවට පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණ ප්‍රශ්න මතු කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025}}&lt;/ref&gt;

2023 ජූනි මාසයේදී රාජ් සෝමදේව ප්‍රමුඛ පර්යේෂණ කණ්ඩායම විසින් දානිගල කන්දේ ශිලා කැටයම් නැවත පරීක්ෂා කරන ලදී. එහිදී කඳු මුදුනේ පිහිටි ගල් ආවරණ දෙකක බිත්ති තුනක විවිධ ප්‍රමාණවලින් යුත් එකිනෙක මත අතිච්ඡාදනය වන ජ්‍යාමිතික සංකේත හා රේඛා විශාල සංඛ්‍යාවක් ලේඛනගත කර ඇත. ඒවායේ ස්ථානගත වීම හා ස්වරූපය සවිස්තරාත්මකව සටහන් කිරීම සඳහා පුරාවිද්‍යාවේ භාවිත වන estampage ක්‍රමය භාවිත කර ශිලා පෘෂ්ඨවල පිටපත් ලබාගෙන ඇති අතර, ගල් ආවරණවල භූ සැලසුම්ද මිනුම් පරිමාණයකට සකස් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025}}&lt;/ref&gt;රාජ් සෝමදේවගේ පර්යේෂණයේදී ඇතැම් සංකේත මිනිස් ප්‍රජනන අවයව, ලිංගික ඉරියව් සහ සතුන්ගේ රූප නිරූපණය කරන බවට අර්ථකථනයක් ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, එම ගල් ආවරණ ප්‍රාග්ඓතිහාසික ප්‍රජාවන්ගේ ප්‍රජනන සාර්ථකත්වයට සම්බන්ධ චාරිත්‍රානුකූල ක්‍රියාකාරකම් සඳහා භාවිත වී ඇති හැකියාවද පර්යේෂකයාන් යෝජනා කරයි.කෙසේ වෙතත් මෙය තහවුරු කළ නිගමනයක් නොවන අතර ශිලා කැටයම්වල ස්වරූපය හා ඒවායේ පරිසරය මත පදනම් වූ පර්යේෂණාත්මක අර්ථකථනයක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025}}&lt;/ref&gt;

දානිගල ශිලා කැටයම්වල නිශ්චිත කාලය තවමත් සම්පූර්ණයෙන් තහවුරු කර නොමැත. 2025 පර්යේෂණය අනුව ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සිදු කර පාරිසරික සාම්පල ලබාගෙන විද්‍යාත්මක කාලනිර්ණ ක්‍රම මගින් එහි කාලය තීරණය කිරීමට ඉදිරි පර්යේෂණ සැලසුම් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Kennedy |first4=Jason |last5=Hornoiu |first5=Iasmina |last6=Bandara |first6=Arana |title=Danigala Alien Mountain and Petroglyphs: A Multidisciplinary Investigation into Astrotourism, Geotourism, and Archeological Significance – Unlocking Sustainable Development Opportunities in Sri Lanka |journal=Journal of Eco Astronomy |volume=1 |issue=1 |pages=200–227 |year=2020 |doi=10.63119/JEA11.2020}}&lt;/ref&gt;
==වෙනත් ලිපි==
*[[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව]]
*[[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]]
*[[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]]
*[[බෞද්ධ පුදබිම්, ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු සහ නැගෙනහිර පලාත්]]
*[[කුරුන්දි රජ මහා විහාරය]]
*[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]
*[[රජගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය]]
==බාහිර සබැඳි==
* [https://ecoastronomy.edu.lk/journal-of-eco-astronomy/vol01-isuue-01-pp-200-227-2020/ ''Danigala Alien Mountain and Petroglyphs: A Multidisciplinary Investigation into Astrotourism, Geotourism, and Archeological Significance''] – Eco Astronomy Inc.
* [https://ecoastronomy.edu.lk/research/ දානිගල කේතකරණ පර්යේෂණය] – Eco Astronomy Inc.
* [https://openrepository.aut.ac.nz/items/d8005ce8-337a-4254-aa98-ac49d8c8f252 ''Danigala Alien Mountain and Petroglyphs''] – Auckland University of Technology Open Repository
* [https://www.icomos.lk/wp-content/uploads/2025/11/Conference-Reader.pdf ''Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka''] – ICOMOS Sri Lanka, 2025
* [https://doi.org/10.4038/tjata.v1i2.37 ''The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka''] – TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology
==මූලාශ්‍ර==

* {{cite book
 |last=Paranavitana
 |first=Senarat
 |author-link=Senarath Paranavithana
 |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions
 |publisher=Department of Archaeology, Ceylon
 |year=1970
 |pages=23–24
}}

* {{cite book
 |last=Wikramagamage
 |first=Chandra
 |title=Heritage of Rajarata: Major Natural, Cultural and Historic Sites
 |publisher=Central Bank of Sri Lanka
 |year=2004
 |page=252
}}

* {{cite journal
 |last=Sumanarathna
 |first=Aravinda Ravibhanu
 |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka
 |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology
 |volume=1
 |issue=2
 |year=2020
 |pages=46–59
 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37
}}

* {{cite conference
 |last=Somadeva
 |first=Raj
 |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka
 |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage
 |publisher=ICOMOS Sri Lanka
 |year=2025
}}
==යොමු==
{{reflist}}
==වැඩිදුර කියවීම==

* {{cite journal
 |last=Sumanarathna
 |first=Aravinda Ravibhanu
 |author2=Majda Aouititen
 |author3=Jason Kennedy
 |author4=Bernie Taylor
 |author5=Iasmina Hornoiu
 |author6=Arana Bandara
 |title=Danigala Alien Mountain and Petroglyphs: A Multidisciplinary Investigation into Astrotourism, Geotourism, and Archeological Significance – Unlocking Sustainable Development Opportunities in Sri Lanka
 |journal=Journal of Eco Astronomy
 |volume=1
 |issue=1
 |year=2020
 |pages=200–227
 |doi=10.63119/JEA11.2020
}}

* {{cite journal
 |last=Sumanarathna
 |first=Aravinda Ravibhanu
 |author2=Majda Aouititen
 |author3=Bernie Taylor
 |author4=K. A. G. Sameera
 |author5=Jinadasa Katupotha
 |author6=Aruna Bandara
 |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka
 |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology
 |volume=1
 |issue=2
 |year=2020
 |pages=46–59
 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37
}}

* {{cite conference
 |last=Somadeva
 |first=Raj
 |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka
 |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage
 |publisher=ICOMOS Sri Lanka
 |year=2025
}}</text>
      <sha1>mx5a4bv4nmly0wwkmxvwwkiymuo9y42</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799645</id>
      <parentid>799644</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T16:53:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>799645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68060" sha1="dcj8v9xpm0bzgu2lzk5a23rjax7edeo" xml:space="preserve">{{Infobox ancient site
 |name = දානිගල පුරාවිද්‍යා ස්ථානය
 |alternate_name = දානිගල කන්ද, දානිගල වෘත්තාකාර පර්වතය, කන්දේගම පර්වතය
 |image = Danigala Rock.jpg
 |image_size = 250px
 |alt = 
 |caption = 
 |map_type = ශ්‍රී ලංකාව
 |relief = yes
 |map_alt = 
 |coordinates = {{coord|7|41|0.44|N|081|12|45.66|E|display=inline,title}}
 |location = [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]], [[උතුරු මැද පළාත]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
 |region = 
 |type = පුරාණ ගුහා සහ පර්වත කැටයම් සහිත පුරාවිද්‍යාත්මක හා භූ විද්‍යාත්මක ස්ථානය
 |part_of = 
 |length = 
 |width = 
 |area = 
 |height = මීටර් 280 ක් පමණ
 |builder = 
 |material = ස්වාභාවික පර්වතය
 |built = 
 |abandoned = 
 |epochs = ප්‍රාග්ඓතිහාසික හා අනුරාධපුර යුගය 
 |cultures = 
 |dependency_of = 
 |occupants = 
 |event = 
 |excavations = 
 |archaeologists = 
 |condition = 
 |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]
 |management = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]
 |public_access = හැක
 |website =
 |notes = 
 | designation1          = APMSL
| designation1_offname  = [[File:පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තු ලාංඡනය.jpg|80px]]&lt;br&gt;දානිගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය&lt;br&gt;(දානිගල සහ කන්දෙගම ලෙන් විහාරය)
| designation1_date     = 
| designation1_number   = 
| designation1_criteria = පුරාවිද්‍යාත්මක හා ඓතිහාසික වැදගත්කම
| designation1_type     = පුරාණ ගුහා,බෞද්ධ ආරාමික නටබුන් හා ශිලා කැටයම්
| designation1_free1name =
| designation1_free1value =
| designation1_free2name =
| designation1_free2value =
}}

'''දානිගල කන්ද''' ('''Danigala Circular Rock''') ශ්‍රී ලංකාවේ [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය|පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයේ]],[[දිඹුලාගල]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය තුළ කන්දේගම ග්‍රාමසේවා වසමේ [[කන්දේගම]] ප්‍රදේශය ආශ්‍රිතව පිහිටි සුවිශේෂී භූ විද්‍යාත්මක හා පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයකි. ගුවනින් බැලූ විට අර්ධ වෘත්තාකාර ස්වරූපයක් පෙන්වන මෙම පර්වතය දිගුකාලීන භූ විද්‍යාත්මක ක්‍රියාවලීන් හා ඛාදනය හේතුවෙන් වර්තමාන ස්වරූපයට පත්ව ඇති අතර, එය ප්‍රාග්කේම්බ්‍රියානු යුගය දක්වා දිවෙන භූ විද්‍යාත්මක පසුබිමක් සහිත ප්‍රදේශයක පිහිටා ඇත. පුරාවිද්‍යාව, භූ විද්‍යාව, ජෛව විවිධත්වය සහ තාරකා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන යන විවිධ ක්ෂේත්‍ර සඳහා දානිගල ප්‍රදේශය වැදගත් බව පර්යේෂණවල සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020JEA&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sumanarathna |first1=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Kennedy |first3=Jason |last4=Taylor |first4=Bernie |last5=Hornoiu |first5=Iasmina |last6=Bandara |first6=Arana |title=Danigala Alien Mountain and Petroglyphs: A Multidisciplinary Investigation into Astrotourism, Geotourism, and Archeological Significance – Unlocking Sustainable Development Opportunities in Sri Lanka |journal=Journal of Eco Astronomy |volume=1 |issue=1 |year=2020 |doi=10.63119/JEA11.2020}}&lt;/ref&gt;

පොළොන්නරුවේ සිට අරලගංවිල-දෙහිඅත්තකණ්ඩිය පාරේ පැමිණ  දිඹුලාගල පසුකොට හෝ මහියංගනයේ සිට දෙහිඅත්තකණ්ඩිය පසු කොට අරලගංවිලට ළඟාවී දම්මින්න පසුකොට ගිය විට දානිගල වෙත ප්‍රවේශ විය හැක.දානිගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය කොටස් දෙකකි,එනම් දානිගල පර්වතය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යා කලාපය සහ කන්දෙගම ධනංජය රජ මහා විහාරය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යා කලාපය ලෙසයි.දානිගල කන්ද හා අවට ප්‍රදේශයෙන් පුරාණ මානව වාසස්ථාන හා ආගමික ක්‍රියාකාරකම් සම්බන්ධ සාධක හමුවේ. මෙහි ගුහා කිහිපයක [[බ්‍රාහ්මී]] අක්ෂරවලින් ලියන ලද ශිලා ලේඛන දක්නට ලැබෙන අතර, එවැනි ලේඛන මගින් ගුහා සංඝයා වෙත පූජා කළ දායකයන් පිළිබඳ තොරතුරු ලබාගත හැකිය.

දානිගල කන්දේ වයඹ බෑවුමේ පිහිටි '''චිත්‍ර ලෙන''' ආශ්‍රිතව පර්වත සිතුවම් සහ කැටයම් දක්නට ලැබේ. 2020 ජූලි 28 දින සිදු කළ පර්යේෂණයකදී මීට පෙර වාර්තා නොවූ සංකේත සහිත පර්වත කැටයම් හඳුනාගෙන ඇති අතර, ඒවායේ ජ්‍යාමිතික හා මානවරූපී සංකේත ඇතුළු විවිධ රූප දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020JEA&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sumanarathna |first1=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=Geeth |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt; පර්යේෂකයන් විසින් මෙම කැටයම්වල ස්වභාවය හා කාලනිර්ණය පිළිබඳ වැඩිදුර අධ්‍යයනය අවශ්‍ය බව පෙන්වා දී ඇති අතර 2025දී මහාචාර්ය [[රාජ් සෝමදේව]] විසින් ඉදිරිපත් කළ පර්යේෂණයකින්ද දානිගලේ ගුහා දෙකක පර්වත සිතුවම් පිළිබඳ නව නිරීක්ෂණ වාර්තා කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020&quot;/&gt;

== ඉතිහාසය ==
පුරාණ පරිපාලන බෙදීම් අනුව දානිගල පිහිටි ප්‍රදේශය [[තමන්කඩුව]] දිසාවේ [[එගොඩපත්තුව]]ට අයත් වූ බව සඳහන් වේ. කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත ඓතිහාසික සාධක අතර එම ප්‍රදේශයේ නාමය “දානිගල” ලෙස සඳහන් වන ශිලා ලේඛන සාධකයක් හමු ව තිබේ. මහාවංශය තුළ “අන්තර් ගංගා කලාපීය ප්‍රදේශය” ලෙසත් හෝ &quot;කොට්ටියාරම්පත්තුව&quot; ලෙසත් හඳුන්වන ප්‍රදේශය තුළ දානිගල පිහිටා ඇතැයි සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=පොලොන්නරුවේ නිවාස නියෝජ්‍ය ඇමැතිට පොලොන්නරුවේ දානිගලයි මාතලේ දහයියාගලයි පැටලෙයි!
|url=https://sinhala.mawratanews.lk/exclusive/polonnaruwa-deputy-minister-of-housing-gets-into-trouble-with-polonnaruwa-danigala-and-matale-dahaiyagala/
|access-date=2026-09-16
}}&lt;/ref&gt;දානිගල කන්ද ආශ්‍රිත මානව ක්‍රියාකාරකම්වල ඉතිහාසය දිගු කාල පරාසයක් ආවරණය කරන අතර, එහි ගුහා හා පර්වත ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මගින් ප්‍රදේශයේ පැරණි මානව භාවිතය පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ. විශේෂයෙන් දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ හමුවන පර්වත කැටයම්, ගුහා ආශ්‍රිත සාධක සහ පසුව හඳුනාගත් ආගමික භාවිතයට සම්බන්ධ සාධක මත පදනම්ව එහි ඉතිහාසය විවිධ අවධි ඔස්සේ සලකා බැලිය හැක.විශේෂයෙන් දානිගලට ආසන්න කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත ගුහා පද්ධතියේ හමුවන පූර්ව බ්‍රාහ්මී ශිලා ලිපි, කටාරම් කෙටූ ගල්ලෙන් සහ පසුකාලීන ආරාමික නටබුන් මගින් මෙම ප්‍රදේශයේ පුරාණ ආගමික භාවිතය තහවුරු වේ. කන්දේගම කන්ද ලෙන් විහාරය පිළිබඳ වාර්තාවලට අනුව එහි පූර්ව බ්‍රාහ්මී ලිපි මගින් ක්‍රිස්තු පූර්ව යුගයේ සිට භික්ෂූන් සඳහා ගුහා පූජා කිරීම පිළිබඳ සාධක හමුවේ.2020දී පළ වූ පර්යේෂණ මගින් දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ පර්වත කැටයම් පිළිබඳ නව වාර්තා සහ විශ්ලේෂණ ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, එමගින් දානිගලේ පැරණි මානව ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ වැඩිදුර පර්යේෂණ සඳහා පදනමක් සපයා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book
|last=Paranavitana
|first=Senarat
|title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions
|publisher=Department of Archaeology, Ceylon
|year=1970
|pages=23–24
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Kandegama Kanda Viharaya
|url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html
|access-date=2026-09-16
}}&lt;/ref&gt;

පුරාණ පරිපාලන බෙදීම් අනුව දානිගල පිහිටි ප්‍රදේශය [[තමන්කඩුව]] දිසාවේ [[එගොඩපත්තුව]]ට අයත් වූ බව සඳහන් වේ. කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත ඓතිහාසික සාධක අතර එම ප්‍රදේශයේ නාමය “දානිගල” ලෙස සඳහන් වන ශිලා ලේඛන සාධකයක් හමු ව තිබේ. මහාවංශය තුළ “අන්තර් ගංගා කලාපීය ප්‍රදේශය” ලෙසත් හෝ &quot;කොට්ටියාරම්පත්තුව&quot; ලෙසත් හඳුන්වන ප්‍රදේශය තුළ දානිගල පිහිටා ඇතැයි සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=පොලොන්නරුවේ නිවාස නියෝජ්‍ය ඇමැතිට පොලොන්නරුවේ දානිගලයි මාතලේ දහයියාගලයි පැටලෙයි!
|url=https://sinhala.mawratanews.lk/exclusive/polonnaruwa-deputy-minister-of-housing-gets-into-trouble-with-polonnaruwa-danigala-and-matale-dahaiyagala/
|access-date=2026-09-16
}}&lt;/ref&gt;

=== ප්‍රාග්ඓතිහාසික අවධිය ===

දානිගල කන්දේ ප්‍රාග්ඓතිහාසික මානව ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ ප්‍රධාන සාධකයක් ලෙස එහි ගුහා ආශ්‍රිතව හමුවන පර්වත කැටයම් සැලකේ. විශේෂයෙන් කන්දේ වයඹ බෑවුමේ පිහිටි [[චිත්‍ර ලෙන]] ආශ්‍රිත පර්වත පෘෂ්ඨවල විවිධ ජ්‍යාමිතික, මානවරූපී සහ සංකේතාත්මක රූප කැටයම් කර ඇති බව 2020දී ප්‍රකාශයට පත් කළ පර්යේෂණයකින් වාර්තා කර ඇත. එම පර්යේෂණයේදී කැටයම් අතර මිනිස් රූපවලට සමාන ආකෘති, ඉණිමං ආකාර රේඛා, දුනු හා ඊතල ආකාර සංකේත, ශාක හා සත්ත්ව රූප සහ විශේෂිත ජ්‍යාමිතික සංකේත හඳුනාගෙන ඇත. මෙම කැටයම්වල සමහර රටා ශ්‍රී ලංකාවේ [[දොරවක කන්ද]] සහ [[හැක්බෙලිකන්ද]] වැනි ස්ථානවල පර්වත කලාව සමඟ යම් සමානතා පෙන්වන නමුත්, දානිගල කැටයම් සමස්ත සංයෝජනය අනුව දැනට හඳුනාගෙන ඇති අනෙකුත් ශ්‍රී ලාංකික පර්වත කලාවෙන් වෙනස් බව පර්යේෂකයන් පෙන්වා දී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |display-authors=etal |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

මෙම පර්වත කැටයම් පිළිබඳ නව පර්යේෂණ 2023දී සිදු කරන ලද නැවත නිරීක්ෂණයකදී තවදුරටත් පුළුල් කර ඇත. රාජ් සෝමදේව විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද පර්යේෂණයට අනුව, දානිගල මුදුනේ පිහිටි ගල් ආවරණ දෙකක බිත්ති තුනක් පුරා එකිනෙක මත පැතිරුණු විවිධ ප්‍රමාණයේ ජ්‍යාමිතික සංකේත හා රේඛා විශාල ප්‍රමාණයක් හඳුනාගෙන ඇත. එම පර්යේෂණයේදී සංකේත සහිත බිත්තිවල [[එස්ටැම්පේජ්]] පිටපත් සකස් කර, ගල් ආවරණවල සැලසුම් සහ අවට පරිසරය ද සටහන් කර ඇත. කැටයම් අතර මිනිස් ප්‍රජනන අවයව හා ලිංගික ඉරියව් නිරූපණයට සමාන රූප මෙන්ම සත්ත්ව රූප කිහිපයක් ද ඇති බව පර්යේෂකයා සඳහන් කරයි. මෙම රූපවල අර්ථය පිළිබඳව පර්යේෂකයා ප්‍රාග්ඓතිහාසික වනාන්තරවාසී ප්‍රජාවන්ගේ ප්‍රජනන සාර්ථකත්වය හා සම්බන්ධ චාරිත්‍රානුකූල ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ උපකල්පනයක් ඉදිරිපත් කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, එය කැටයම්වල නිශ්චිත අර්ථය ලෙස නොව පර්යේෂණාත්මක අර්ථකථනයක් ලෙස සැලකිය යුතුය.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;

දානිගල කන්දේ ප්‍රාග්ඓතිහාසික භාවිතය පිළිබඳ තවත් වැදගත් සාධකයක් ලෙස පර්වතයේ මුදුනේ විශාල වශයෙන් හමුවන [[ක්වාර්ට්ස්]] ගල් කැබලි සහ ඒවා අතර හඳුනාගත් ගල් මධ්‍යක හා කැබලි දැක්විය හැකිය. 2025 පර්යේෂණයට අනුව, මෙම සාධක මගින් ගල් මෙවලම් නිෂ්පාදනය සිදු වූ බවට සාධක ලැබෙන අතර, එම මෙවලම් පර්වත කැටයම් කිරීම සඳහාද භාවිත වූවා විය හැකි බව යෝජනා කර ඇත. විශාල ක්වාර්ට්ස් කැබලි ප්‍රමාණයක් ස්ථානයේ ඉතිරිව තිබීම, එම ගල් සම්පත දිගු කාලයක් තිස්සේ භාවිත කර ඇති බවට සාධකයක් ලෙස පර්යේෂකයා සලකයි. තවද, එම සාධක කිහිප පරම්පරාවකට අයත් ප්‍රාග්ඓතිහාසික ප්‍රජාවන් විසින් ස්ථානය නැවත නැවත භාවිත කළ හැකි බවට යෝජනා කිරීමට හේතු වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;

2020දී සිදු කළ මූලික පර්යේෂණයේදී දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ පර්වත කැටයම් ප්‍රථම වරට විස්තරාත්මකව වාර්තා කරනු ලැබූ අතර, ඒවායේ සංකේත සමහරක් ඉන්දියාවේ කර්ණාටක ප්‍රාන්තයේ [[එඩක්කල් ගුහා]]වල පර්වත කැටයම් සමඟ සමානකම් දක්වන බව පර්යේෂකයන් පෙන්වා දී ඇත. දානිගලේ සංකේත සම්පූර්ණයෙන් විකේතනය කර හෝ එකම රූප සංයෝජනයක් ලෙස ප්‍රතිනිර්මාණය කර නොමැති බවද එම අධ්‍යයනය සඳහන් කරයි. එබැවින් ඒවාට නිශ්චිත සංකේතාත්මක හෝ ආගමික අර්ථයක් ආරෝපණය කිරීම තවදුරටත් පර්යේෂණ අවශ්‍ය වන කරුණකි.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |display-authors=etal |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

දානිගලේ පර්වත කලාවේ නිශ්චිත කාලය තවමත් විද්‍යාත්මකව තහවුරු කර නොමැත. 2025දී ඉදිරිපත් කළ පර්යේෂණය මගින් මෙම කැටයම් ප්‍රාග්ඓතිහාසික පර්වත කලාවක් ලෙස සලකා ඇති නමුත්, ඒවායේ නිශ්චිත කාලනිර්ණය සඳහා ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සිදු කර පාරිසරික සාම්පල ලබාගෙන විද්‍යාත්මක කාලනිර්ණ ක්‍රම භාවිත කිරීම අවශ්‍ය බව සඳහන් කර ඇත. ඒ අනුව දානිගලේ පර්වත කැටයම් නිශ්චිත වර්ෂයකට හෝ නිශ්චිත ප්‍රාග්ඓතිහාසික සංස්කෘතික අවධියකට අයත් බව දැනට තීරණාත්මකව ප්‍රකාශ කළ නොහැක.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;
=== මුල් ඓතිහාසික අවධිය ===

දානිගල කන්ද පාමුල පිහිටි කන්දේගම කන්ද ලෙන් විහාරය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මගින් මෙම ප්‍රදේශය මුල් ඓතිහාසික යුගයේදී ආගමික හා ආරාමික කටයුතු සඳහා භාවිත වූ බව පෙනේ. විශේෂයෙන් ගුහා මුදුන්වල ඇති ජලය ගලායාම වැළැක්වීම සඳහා සකස් කළ [[කටාරම්]] සහ ඒවාට පහළින් කොටා ඇති මුල් බ්‍රාහ්මී ශිලා ලේඛන මෙම භාවිතයට වැදගත් සාධක වේ. කන්දේගම කන්දේ ඇති එක් ලිපියක් “පරුමක දිගතිස පුත පරුමක ගුතස ලෙනෙ” යනුවෙන් කියවා ඇති අතර, එහි අර්ථය “පරුමක දිගතිස්සගේ පුත් පරුමක ගුත්තගේ ගුහාව” ලෙස දක්වා ඇත. එම ලිපිය මුල් බ්‍රාහ්මී ලිපි සම්ප්‍රදායට අයත් බව හඳුනාගෙන ඇති අතර, එමගින් කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත ගුහා මුල් ඓතිහාසික සමයේදී භික්ෂූන්ගේ වාසය සඳහා පරිත්‍යාග කර තිබූ බවට සාධක ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ ඇති ගුහා ලිපිවලින් ගුහා “අතීත හා අනාගත සතර දිසාවේ සංඝයා” වෙත පූජා කිරීම පිළිබඳ තොරතුරු ද හමුවේ. එම ලිපිවල දායකයන් ලෙස පරුමකවරුන්, ගම් ප්‍රධානීන් සහ වෙනත් ප්‍රභූ පුද්ගලයන්ගේ නම් සඳහන් වන අතර, එමගින් මෙම ප්‍රදේශයේ ගුහා ආශ්‍රිත ආරාමික භාවිතය සංවිධානාත්මක ස්වරූපයකින් පැවති බව පෙනේ. මෙවැනි ගුහා පූජා කිරීමේ ලිපි මුල් බ්‍රාහ්මී ලිපි සම්ප්‍රදායේ වැදගත් ලක්ෂණයක් වන අතර, ඒවා මගින් මුල් ඓතිහාසික සමයේ බෞද්ධ සංඝයා සහ දායක ප්‍රජාව අතර පැවති සම්බන්ධතාව පිළිබඳද තොරතුරු ලබාගත හැකිය.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 |pages=23–24}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත ශිලා ලේඛන අතර C289 ලෙස හඳුන්වා ඇති ලිපිය ද වැදගත් වේ. එහි “තිස අයහ පුත මහා අයහ ...” යන පාඨය ඇතුළත් වන අතර, “මහා” නම් කුමරෙකුට සහ ඔහු හා සම්බන්ධ ගම් ප්‍රධානීන්ට අදාළ තොරතුරු එහි සඳහන් වේ. එම ලිපියෙහි ගුහාවක් සංඝයාට පූජා කිරීම පිළිබඳ සඳහනක් දක්නට ලැබෙන අතර, එමගින් කන්දේගම කන්දේ ආරාමික පරිසරයට ප්‍රාදේශීය පරිපාලන හා ප්‍රභූ පන්තියේ පුද්ගලයන් සම්බන්ධ වී සිටි බවට සාධක ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Manthilake |first=H. |title=The “Devanapiya” Kings as Traced from Lithic ‘Brahmi’ Inscriptions of Sri Lanka |booktitle=Proceedings of the 2nd International Conference on Archaeology, History and Heritage |year=2021 |volume=2 |issue=1}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ මෙම ලිපි මගින් පෙනී යන්නේ මුල් ඓතිහාසික සමයේදී දානිගල අවට ප්‍රදේශය හුදෙක් ස්වාභාවික ගුහා සහිත පර්වතයක් නොව, භික්ෂූන්ගේ වාසය හා ආගමික කටයුතු සඳහා භාවිත වූ ආරාමික පරිසරයක් බවයි. ගුහා පූජා කළ දායකයන්ගේ නම් සහ ඔවුන්ගේ සමාජ තත්ත්වයන් පිළිබඳ තොරතුරු ද මෙම ලිපිවලින් හෙළි වන බැවින්, ඒවා එම යුගයේ ආගමික ආයතන, ප්‍රාදේශීය ප්‍රභූවරුන් සහ ගම් මට්ටමේ සමාජය අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීමටද වැදගත් මූලාශ්‍ර වේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 |pages=23–24}}&lt;/ref&gt;

==== ශිලා ලේඛන ====

{{Blockquote
|text=
'''
*පෙළ

''පරුමක දිගතිස පුත පරුමක ගුතස ලෙනෙ''

*අන්තර්ගතය

“පරුමක දිගතිස්සගේ පුත් පරුමක ගුත්තගේ ගුහාවයි.”
'''

&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|
'''හැඳින්වීමේ නාමය''': කන්දේගම කන්ද මුල් බ්‍රාහ්මී ගුහා ලිපිය&lt;br&gt;
'''කාලය''': මුල් ඓතිහාසික අවධිය&lt;br&gt;
'''අක්ෂර''': [[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|මුල් බ්‍රාහ්මී]]&lt;br&gt;
'''භාෂාව''': පැරණි සිංහල/ප්‍රාකෘත
}}}}&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|
(උපුටාගැනීම: Senarat Paranavitana, ''Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions'', 1970, pp. 23–24)
}}}}
}}

=== අනුරාධපුර යුගය ===

දානිගල කන්ද පාමුල පිහිටි කන්දේගම කන්ද ලෙන් විහාරයේ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අනුව, මුල් ඓතිහාසික අවධියේ ආරම්භ වූ ගුහා ආශ්‍රිත ආරාමික භාවිතය අනුරාධපුර යුගයේදී තවදුරටත් වර්ධනය වී තිබූ බව පෙනේ. කන්ද පාමුල සහ අවට ප්‍රදේශයෙන් අනුරාධපුර යුගයට අයත් බව හඳුනාගෙන ඇති පැරණි ආරාම ගොඩනැගිලි, [[ස්තූප]] සහ වෙනත් ආගමික ගොඩනැගිලිවල අවශේෂ හමුවේ. මෙම සාධක මගින් කන්දේගම කන්ද අවට ප්‍රදේශය විවිධ ආරාමික හා ආගමික ව්‍යුහයන්ගෙන් සමන්විත පුරාණ බෞද්ධ ආරාමික පරිසරයක් ලෙස පැවති බව පෙනේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

මෙම කාලයට සම්බන්ධ වැදගත් පුරාවිද්‍යාත්මක අවශේෂයක් ලෙස කන්දේගම කන්දේ පිහිටි පැරණි ස්තූපය දැක්විය හැකිය. එය කෘත්‍රිම පදනමක් මත ඉදිකර ඇති අතර, එහි දකුණු හා බටහිර දිශාවලින් පියගැටපෙළ මගින් ප්‍රවේශ විය හැකි බව වාර්තා වේ. එහි විශේෂ ලක්ෂණයක් ලෙස අනෙකුත් ශ්‍රී ලාංකික ස්තූපවල බහුලව දක්නට ලැබෙන පේසාවළලු තුන වෙනුවට පේසාවළලු දෙකක් පමණක් දක්නට ලැබීම සඳහන් කර ඇත. ස්තූපය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් හා සංරක්ෂණ කටයුතු පසුව සිදු කර ඇති අතර, එම ස්මාරකය පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමයක් ලෙස සංරක්ෂණය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ ගුහා ආශ්‍රිතව හමුවන විශාල සැතපෙන බුද්ධ ප්‍රතිමාව ද මෙම පුරාණ ආරාමික සංකීර්ණයේ වැදගත් අවශේෂයකි. ගඩොල් හා මැටි භාවිතයෙන් නිර්මාණය කර ඇති මෙම ප්‍රතිමාව මීටර් 5.4ක් පමණ දිග වන අතර, එහි කලාත්මක ලක්ෂණ ශ්‍රී ලංකාවේ අනෙකුත් පැරණි සැතපෙන බුද්ධ ප්‍රතිමා සමඟ සමානකම් දක්වන බව සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Wikramagamage |first=Chandra |title=Heritage of Rajarata: Major Natural, Cultural and Historic Sites |publisher=Central Bank of Sri Lanka |year=2004 |page=252}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අතර ගොඩනැගිලි අවශේෂ, ආගමික ස්මාරක සහ ජල කළමනාකරණයට සම්බන්ධ ව්‍යුහ ද හඳුනාගෙන ඇත. මේවා මගින් අනුරාධපුර යුගයේදී මෙම ප්‍රදේශයේ ආගමික කටයුතු සඳහා අවශ්‍ය භෞතික පරිසරයක් වර්ධනය වී තිබූ බව පෙනේ. 2017දී මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානය ආශ්‍රිතව කැණීම් හා සංරක්ෂණ කටයුතු සිදු කළ බව ශ්‍රී ලංකා විගණකාධිපතිවරයාගේ පුරාවිද්‍යා උරුම කළමනාකරණය පිළිබඳ වාර්තාවේද සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Management of the Archaeological Heritage of Sri Lanka |url=https://auditorgeneral.gov.lk/web/images/audit-reports/upload/2020/performance/Archeology-English.pdf |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

=== පොළොන්නරු සහ පසුකාලීන අවධිය ===

අනුරාධපුර රාජධානියේ අවසානයෙන් පසුව පොළොන්නරුව ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන රාජධානිය බවට පත්වීමත් සමඟ දානිගල සහ කන්දේගම ප්‍රදේශය පොළොන්නරු රාජධානියේ භූගෝලීය හා ආගමික පසුබිමට ඇතුළත් විය. පොළොන්නරුව මධ්‍යකාලීන යුගයේදී දිවයිනේ ප්‍රධාන දේශපාලන හා ආගමික මධ්‍යස්ථානයක් වූ අතර, එම කාලයට පෙර ආරම්භ වූ බොහෝ බෞද්ධ ආරාමද එම ප්‍රදේශයේ පැවති බව මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල සඳහන් කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Polonnaruwa: The Medieval Masterpiece |url=https://ccf.gov.lk/heritage-sites/polonnaruwa/ |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයේ අනුරාධපුර යුගයෙන් පසු කාලයට අයත් ආගමික හා ගොඩනැගිලි අවශේෂ පැවති බව පුරාවිද්‍යාත්මක වාර්තා මගින් පෙනේ. කන්ද පාමුල පිහිටි පැරණි ආරාමික සංකීර්ණයට අයත් ගොඩනැගිලි අවශේෂ, ස්තූප සහ වෙනත් ආගමික ව්‍යුහ සමඟ වර්තමාන කන්දේගම කන්ද ලෙන් විහාරය සම්බන්ධ වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ පිහිටි පැරණි ස්තූපය මෙම ස්ථානයේ පසුකාලීන ආගමික භාවිතය පිළිබඳ වැදගත් සාධකයකි. ස්තූපය කෘත්‍රිම පදනමක් මත ඉදිකර ඇති අතර දකුණු හා බටහිර දිශාවලින් පියගැටපෙළ දෙකකින් එයට ප්‍රවේශ විය හැකිය. එහි පේසාවළලු දෙකක් පමණක් පැවතීම එහි විශේෂ ලක්ෂණයක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත. මෙම ස්තූපය ආශ්‍රිතව 2017දී පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සිදුකර ඇති අතර, පසුව මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදලේ පොළොන්නරු ව්‍යාපෘතිය යටතේ සංරක්ෂණ කටයුතු සිදු කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

පොළොන්නරු රාජධානියේ පරිහානියෙන් පසුව රාජරට ප්‍රදේශයේ දේශපාලන හා ආගමික මධ්‍යස්ථානවල වෙනස්කම් සිදුවුවද, කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත පුරාණ ආරාමික සම්ප්‍රදාය සම්පූර්ණයෙන්ම අතුරුදන් වූ බවට සාධක නොමැත. වර්තමානයේ කන්ද පාමුල පිහිටි කන්දේගම ධනංජය රජමහා විහාරය මෙම පුරාණ ආරාමික භූමිය සමඟ සම්බන්ධ වන නූතන ආගමික ස්ථානයක් ලෙස පවතී. කෙසේ වෙතත්, පොළොන්නරු යුගයෙන් පසු එක් එක් කාල පරිච්ඡේදයට අයත් ගොඩනැගිලි හෝ භාවිතයන් නිශ්චිතව වෙන් කිරීම සඳහා තවත් පුරාවිද්‍යාත්මක හා ඓතිහාසික සාධක අවශ්‍ය වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

== දානිගල පාෂාණ සැකැස්ම==

දානිගල කන්ද අවට තැනිතලා භූමි ප්‍රදේශයෙන් හුදකලාව ඉහළට නැගී සිටින සුවිශේෂී පාෂාණ සැකැස්මකි. භූ විද්‍යාත්මකව එය [[ඉන්සල්බර්ග්]] (inselberg) හෙවත් අවට භූමියෙන් හුදකලාව ඉතිරි වූ පාෂාණ කන්දක් ලෙස විස්තර කර ඇත. දානිගල පාෂාණ සැකැස්ම ප්‍රාග්කේම්බ්‍රියානු පාෂාණවලින් සමන්විත භූ විද්‍යාත්මක කලාපයක පිහිටා ඇති අතර, එය ශ්‍රී ලංකාවේ භූ විද්‍යාත්මක වර්ගීකරණයේ [[විජය සංකීර්ණය]] (Vijayan Complex) සමඟ සම්බන්ධ වේ. මෙම පාෂාණවල ග්‍රැනයිට්මය ග්නයිස්, මිග්මටයිට් සහ අනෙකුත් පරිවර්තනීය පාෂාණ අඩංගු වන අතර, ඒවායේ ඛාදනයට ප්‍රතිරෝධී ස්වභාවය හේතුවෙන් අවට භූමියට සාපේක්ෂව පාෂාණ කන්දක් ලෙස ඉතිරි වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Geological Setting around Danigala Circular Rock |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |year=2020}}&lt;/ref&gt;දානිගලේ විශේෂත්වයක් වන්නේ ඉහළින් බැලූ විට පැහැදිලිව පෙනෙන අර්ධ-වෘත්තාකාර හෝ වක්‍රාකාර භූ හැඩයයි. මෙම හැඩය මිනිසුන් විසින් කෘත්‍රිමව සකස් කරන ලද ව්‍යුහයක් වීමකට වඩා, දිගු කාලයක් පුරා සිදු වූ පාෂාණ ඛාදනය හා කාලගුණික ක්‍රියාකාරීත්වය සමඟ සම්බන්ධ වූ ස්වාභාවික භූ රූපයක් ලෙස භූ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණවලදී විස්තර කර ඇත. එම නිසා දානිගලේ වෘත්තාකාර හෝ අර්ධ-වෘත්තාකාර පෙනුම එහි භූ විද්‍යාත්මක විශේෂත්වයක් ලෙස සැලකිය යුතු අතර, එය මිනිස් නිර්මාණයක් බවට පුරාවිද්‍යාත්මක සාධකයක් ලෙස සැලකිය නොහැකිය.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last2=Taylor |first2=Bernie |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

දානිගලේ ඉහළ කොටස සාපේක්ෂව පුළුල් හා සමතලා පාෂාණ පෘෂ්ඨයකින් සමන්විත වේ. කඳු මුදුනේ ස්වභාවික පාෂාණ පෘෂ්ඨය වක්‍රාකාර සීමාවක් ඔස්සේ පැතිර ඇති අතර, එහි ඇතැම් කොටස්වල ශාක වර්ධනය අඩුවීම හේතුවෙන් පාෂාණ පෘෂ්ඨය පැහැදිලිව දැකිය හැකිය. මෙම ඉහළ කොටසේ ස්වභාවික පාෂාණ හැඩතල සහ කාලගුණික ක්‍රියාවලීන් මගින් ඇති වූ රේඛා හා මතුපිට ලක්ෂණ දක්නට ලැබේ. ඉහළ සමතලා පෘෂ්ඨය මිනිසුන් විසින් ගුවන් යානා ගොඩබැස්සවීම සඳහා සකස් කළ ධාවන පථයක් හෝ ගුවන් යානා නැවතුම් ස්ථානයක් වූ බවට පසුකාලීනව නිර්මාණය වූ ජනප්‍රවාද සඳහා පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මෙතක් හමු වී නොමැති අතර පර්යේෂකයන් ද ඒවා ප්‍රතික්ෂේප කරනු ලැබ තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last2=Taylor |first3=Bernie |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

දානිගලේ බාහිර පාෂාණ පෘෂ්ඨයට අමතරව එහි බෑවුම් හා පාෂාණ ගර්භය ආශ්‍රිතව ස්වභාවික ගල් කුහර සහ ගල් ආවරණ කිහිපයක් පවතී. මෙම ගල් කුහර අතරින් චිත්‍ර ලෙන විශේෂ පුරාවිද්‍යාත්මක වැදගත්කමක් දරයි. 2020දී සිදු කළ පුරාවිද්‍යා-තාරකා විද්‍යාත්මක හා භූ විද්‍යාත්මක සමීක්ෂණයකදී එහි වයඹ බෑවුමේ පෙර වාර්තා නොවූ ශිලා කැටයම් හඳුනාගෙන ඇත. ඒවා අතර ජ්‍යාමිතික සංකේත, මිනිස් ආකාරයට සමාන රූප සහ විවිධ රේඛාමය සංකේත ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=K. A. G. |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;දානිගලේ පාෂාණ ගර්භ හා ගල් ආවරණ ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක එම ස්ථානයේ මිනිස් භාවිතය පිළිබඳ වැදගත් තොරතුරු සපයයි. ගුහා මුහුණත්වල ඇති [[කපාරාරාක්ෂිත]] හෙවත් drip ledges සහ [[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|බ්‍රාහ්මී]] ලිපි වැනි සාධක මගින් දානිගල ආශ්‍රිත ගල් ගුහා පුරාණ කාලයේ බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ ආරාමික භාවිතයට සම්බන්ධ වූ බව තහවුරු වේ. එම නිසා දානිගලේ ගර්භය පිළිබඳ පුරාවිද්‍යාත්මක සාකච්ඡාවේදී වඩාත් පැහැදිලිව තහවුරු කළ හැකි මානව භාවිතය වන්නේ ගුහා ආශ්‍රිත ආරාමික භාවිතයයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

=== රාවණා සම්බන්ධ පසුකාලීන මත ===

දානිගලේ අසාමාන්‍ය අර්ධ-වෘත්තාකාර පාෂාණ හැඩය සහ පුළුල් ඉහළ පෘෂ්ඨය හේතුවෙන් පසුකාලීනව එය [[රාවණා]] රජු සම්බන්ධ ජනප්‍රවාද සමඟ මෑතකාලීනව සම්බන්ධ කිරීමට රාවණා මතය දරන පුද්ගලයින් පටන්ගෙන ඇත. එම මතයන්ට අනුව දානිගල රාවණා රජුගේ ගුවන් යානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ සඳහන් වන [[දඬුමොනරය]] හෝ පුෂ්පක විමානය ගොඩබැස්සවූ ස්ථානයක් විය හැකි බවත්, කඳු මුදුනේ සමතලා කොටස ඒ සඳහා භාවිත කළ ස්ථානයක් විය හැකි බවත් ඔවුන්ගේ ඇතැම් ජනප්‍රිය විස්තරවල සඳහන් වේ.ඊට අමතරව තවත් සමහරු දානිගල [[පිටසක්වල ජීවින්]] සමඟ සම්බන්ධ කර අදහස් දැක්වීමක් ද දැකිය හැක.පසුකාලීනව ඇති වූ මෙම අදහස් නිසා දානිගලට &quot;Alien Mountain&quot; වැනි නවීන ජනප්‍රිය නාමකරණද ලැබී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Danigala Circular Rock – Alien Mountain |url=https://www.lakpura.com/pages/danigala-circular-rock |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කෙසේ වෙතත්, රාවණා හෝ පිටසක්වල ජීවීන් සම්බන්ධ මෙම මතයන් සහ දානිගලේ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අතර පැහැදිලි වෙනසක් ඇති බව පුරාවිද්‍යා පර්යේෂකයන්ගේ මතය වී තිබේ.දානිගල සම්බන්ධ නූතන භූ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ මගින් එහි අර්ධ-වෘත්තාකාර හැඩය දිගුකාලීන ස්වාභාවික ඛාදන හා කාලගුණික ක්‍රියාවලීන් මගින් ඇති වූ භූ රූපයක් ලෙස පැහැදිලි කරයි. එබැවින් එම හැඩය කෘත්‍රිමව සකස් කළ ජනප්‍රවාදගත ගුවන් යානා ධාවන පථයක් හෝ ගොඩබෑමේ වේදිකාවක් බවට සාධකයක් නොවන බව සනාථ වේ.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Geological Setting around Danigala Circular Rock |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |year=2020}}&lt;/ref&gt;

තවද, දානිගලෙන් හඳුනාගෙන ඇති බ්‍රාහ්මී ලිපි, ගුහා, ස්තූප සහ අනෙකුත් ආරාමික අවශේෂ මගින් තහවුරු වන මානව ඉතිහාසය ශ්‍රී ලංකාවේ බොහෝ ප්‍රදේශවල හමුවන පරිදි පුරාණ බෞද්ධ ආරාමික භාවිතය සමඟ විශේෂයෙන්ම සම්බන්ධ වේ. 2020දී හඳුනාගත් ශිලා කැටයම් සම්බන්ධයෙන්ද පර්යේෂකයන් විවිධ අර්ථකථන ඉදිරිපත් කර ඇතත්, ඒවා රාවණා,පිටසක්වල ජීවීන්,දඬුමොනරය හෝ වෙනත් විශේෂ පුරාවෘත්ත චරිතයකට සම්බන්ධ කරන නිශ්චිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධකයක් ලෙස මෙතෙක් තහවුරු කර නොමැත.ඒ අනුව දානිගල සම්බන්ධව මෑතකාලීනව නිර්මාණය වූ කතාන්දර පුරාවිද්‍යාත්මකව තහවුරු වූ ඓතිහාසික සිදුවීම් ලෙස නොව, ස්ථානයේ අසාමාන්‍ය භූ හැඩය, ගුහා සහ ශිලා කැටයම් වටා පසුකාලීනව වර්ධනය වූ ජනප්‍රවාද හා සංස්කෘතික අර්ථකථන ලෙස සැලකිය හැකි ය.දැනට පවතින පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අනුව දානිගලේ මානව ඉතිහාසය පිළිබඳව වඩාත් නිශ්චිතව සාකච්ඡා කළ හැක්කේ එහි ප්‍රාග්ඓතිහාසික ශිලා කැටයම් සහ පුරාණ බෞද්ධ ආරාමික අවශේෂ මතය.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=K. A. G. |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

== නූතන පුරාවිද්‍යා පර්යේෂණ ==

දානිගල කන්ද පිළිබඳ නූතන පුරාවිද්‍යාත්මක හා අන්තර්විෂය පර්යේෂණ විධිමත්ව වර්ධනය වන්නේ 2020 දශකයේදීය. 2020 ජූලි 28 දින මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදලේ පොළොන්නරු අලහන පරිවේණ ව්‍යාපෘතිය හා Eco Astronomy ආයතනයේ පර්යේෂකයන් එක්ව සිදු කළ පුරාවිද්‍යාත්මක, භූ විද්‍යාත්මක හා පුරාවිද්‍යා-තාරකා විද්‍යා සමීක්ෂණයකදී දානිගල කන්දේ වයඹ බෑවුමේ පිහිටි චිත්‍ර ලෙනෙහි එතෙක් වාර්තා නොවූ [[පෙට්‍රොග්ලිෆ්]] හෙවත් ශිලා කැටයම් හඳුනාගන්නා ලදී. මෙම සොයාගැනීම දානිගල කන්දේ පුරාවිද්‍යාත්මක වැදගත්කම නව මානයකට ගෙන ආ අතර, එම ස්ථානය පිළිබඳ පර්යේෂණ සඳහා පුරාවිද්‍යාව සමඟ භූ විද්‍යාව, තාරකා විද්‍යාව සහ පරිසර අධ්‍යයනය වැනි විෂය ක්ෂේත්‍රද සම්බන්ධ විය.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=K. A. G. |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

2020දී සිදු කළ මූලික පර්යේෂණවලදී චිත්‍ර ලෙනේ ශිලා පෘෂ්ඨය මත විවිධ ජ්‍යාමිතික සංකේත හා රේඛා මෙන්ම මිනිස් හා සත්ත්ව රූපවලට සමාන කැටයම්ද වාර්තා කරන ලදී. ඇතැම් සංකේත අනෙකුත් දකුණු ආසියානු ශිලා කලාවන් සමඟ සංසන්දනය කර ඇති අතර, විශේෂයෙන් ඉන්දියාවේ එඩක්කල් ගුහා ශිලා කැටයම් සමඟ සමානතා පිළිබඳ අවධානය යොමු කර ඇත. එම පර්යේෂණය මගින් දානිගල කැටයම්වල ඇති ඇතැම් සංකේත “bind rune” ආකාරයේ සංකේත ලෙස විස්තර කරමින් ඒවායේ පුරාවිද්‍යා-තාරකා විද්‍යාත්මක වැදගත්කම පිළිබඳ උපකල්පනද ඉදිරිපත් කරන ලදී. කෙසේ වෙතත්, එවැනි සංකේතවල නිශ්චිත අර්ථය සහ කාලනිර්ණය තවදුරටත් පර්යේෂණ කළ යුතු කරුණු ලෙස පවතී.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=K. A. G. |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

දානිගල කන්දේ පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණවලදී ශිලා කැටයම් පමණක් නොව, එම කැටයම් නිර්මාණය කළ ප්‍රාග්ඓතිහාසික ප්‍රජාවන්ගේ ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ සාධකද අවධානයට ලක්ව ඇත. කඳු මුදුන ආශ්‍රිතව හමුවන ක්වාට්ස් කැබලි, ගල් මෙවලම් නිෂ්පාදනයට සම්බන්ධ විය හැකි මධ්‍යස්ථාන සහ කැටයම් කිරීමට භාවිත කළ හැකි වූ මෙවලම් නිෂ්පාදන අපද්‍රව්‍ය පිළිබඳව පර්යේෂකයන් අවධානය යොමු කර ඇත. මෙවැනි සාධක එම ස්ථානයේ ගල් මෙවලම් නිෂ්පාදනය සහ ශිලා කැටයම් කිරීම සම්බන්ධ ක්‍රියාකාරකම් සිදුවී තිබිය හැකි බවට පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණ ප්‍රශ්න මතු කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025}}&lt;/ref&gt;

2023 ජූනි මාසයේදී රාජ් සෝමදේව ප්‍රමුඛ පර්යේෂණ කණ්ඩායම විසින් දානිගල කන්දේ ශිලා කැටයම් නැවත පරීක්ෂා කරන ලදී. එහිදී කඳු මුදුනේ පිහිටි ගල් ආවරණ දෙකක බිත්ති තුනක විවිධ ප්‍රමාණවලින් යුත් එකිනෙක මත අතිච්ඡාදනය වන ජ්‍යාමිතික සංකේත හා රේඛා විශාල සංඛ්‍යාවක් ලේඛනගත කර ඇත. ඒවායේ ස්ථානගත වීම හා ස්වරූපය සවිස්තරාත්මකව සටහන් කිරීම සඳහා පුරාවිද්‍යාවේ භාවිත වන estampage ක්‍රමය භාවිත කර ශිලා පෘෂ්ඨවල පිටපත් ලබාගෙන ඇති අතර, ගල් ආවරණවල භූ සැලසුම්ද මිනුම් පරිමාණයකට සකස් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025}}&lt;/ref&gt;රාජ් සෝමදේවගේ පර්යේෂණයේදී ඇතැම් සංකේත මිනිස් ප්‍රජනන අවයව, ලිංගික ඉරියව් සහ සතුන්ගේ රූප නිරූපණය කරන බවට අර්ථකථනයක් ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, එම ගල් ආවරණ ප්‍රාග්ඓතිහාසික ප්‍රජාවන්ගේ ප්‍රජනන සාර්ථකත්වයට සම්බන්ධ චාරිත්‍රානුකූල ක්‍රියාකාරකම් සඳහා භාවිත වී ඇති හැකියාවද පර්යේෂකයාන් යෝජනා කරයි.කෙසේ වෙතත් මෙය තහවුරු කළ නිගමනයක් නොවන අතර ශිලා කැටයම්වල ස්වරූපය හා ඒවායේ පරිසරය මත පදනම් වූ පර්යේෂණාත්මක අර්ථකථනයක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025}}&lt;/ref&gt;

දානිගල ශිලා කැටයම්වල නිශ්චිත කාලය තවමත් සම්පූර්ණයෙන් තහවුරු කර නොමැත. 2025 පර්යේෂණය අනුව ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සිදු කර පාරිසරික සාම්පල ලබාගෙන විද්‍යාත්මක කාලනිර්ණ ක්‍රම මගින් එහි කාලය තීරණය කිරීමට ඉදිරි පර්යේෂණ සැලසුම් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Kennedy |first4=Jason |last5=Hornoiu |first5=Iasmina |last6=Bandara |first6=Arana |title=Danigala Alien Mountain and Petroglyphs: A Multidisciplinary Investigation into Astrotourism, Geotourism, and Archeological Significance – Unlocking Sustainable Development Opportunities in Sri Lanka |journal=Journal of Eco Astronomy |volume=1 |issue=1 |pages=200–227 |year=2020 |doi=10.63119/JEA11.2020}}&lt;/ref&gt;
==වෙනත් ලිපි==
*[[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව]]
*[[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]]
*[[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]]
*[[බෞද්ධ පුදබිම්, ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු සහ නැගෙනහිර පලාත්]]
*[[කුරුන්දි රජ මහා විහාරය]]
*[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]
*[[රජගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය]]
==බාහිර සබැඳි==
* [https://ecoastronomy.edu.lk/journal-of-eco-astronomy/vol01-isuue-01-pp-200-227-2020/ ''Danigala Alien Mountain and Petroglyphs: A Multidisciplinary Investigation into Astrotourism, Geotourism, and Archeological Significance''] – Eco Astronomy Inc.
* [https://ecoastronomy.edu.lk/research/ දානිගල කේතකරණ පර්යේෂණය] – Eco Astronomy Inc.
* [https://openrepository.aut.ac.nz/items/d8005ce8-337a-4254-aa98-ac49d8c8f252 ''Danigala Alien Mountain and Petroglyphs''] – Auckland University of Technology Open Repository
* [https://www.icomos.lk/wp-content/uploads/2025/11/Conference-Reader.pdf ''Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka''] – ICOMOS Sri Lanka, 2025
* [https://doi.org/10.4038/tjata.v1i2.37 ''The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka''] – TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology
==මූලාශ්‍ර==

* {{cite book
 |last=Paranavitana
 |first=Senarat
 |author-link=Senarath Paranavithana
 |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions
 |publisher=Department of Archaeology, Ceylon
 |year=1970
 |pages=23–24
}}

* {{cite book
 |last=Wikramagamage
 |first=Chandra
 |title=Heritage of Rajarata: Major Natural, Cultural and Historic Sites
 |publisher=Central Bank of Sri Lanka
 |year=2004
 |page=252
}}

* {{cite journal
 |last=Sumanarathna
 |first=Aravinda Ravibhanu
 |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka
 |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology
 |volume=1
 |issue=2
 |year=2020
 |pages=46–59
 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37
}}

* {{cite conference
 |last=Somadeva
 |first=Raj
 |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka
 |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage
 |publisher=ICOMOS Sri Lanka
 |year=2025
}}
==යොමු==
{{reflist}}
==වැඩිදුර කියවීම==

* {{cite journal
 |last=Sumanarathna
 |first=Aravinda Ravibhanu
 |author2=Majda Aouititen
 |author3=Jason Kennedy
 |author4=Bernie Taylor
 |author5=Iasmina Hornoiu
 |author6=Arana Bandara
 |title=Danigala Alien Mountain and Petroglyphs: A Multidisciplinary Investigation into Astrotourism, Geotourism, and Archeological Significance – Unlocking Sustainable Development Opportunities in Sri Lanka
 |journal=Journal of Eco Astronomy
 |volume=1
 |issue=1
 |year=2020
 |pages=200–227
 |doi=10.63119/JEA11.2020
}}

* {{cite journal
 |last=Sumanarathna
 |first=Aravinda Ravibhanu
 |author2=Majda Aouititen
 |author3=Bernie Taylor
 |author4=K. A. G. Sameera
 |author5=Jinadasa Katupotha
 |author6=Aruna Bandara
 |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka
 |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology
 |volume=1
 |issue=2
 |year=2020
 |pages=46–59
 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37
}}

* {{cite conference
 |last=Somadeva
 |first=Raj
 |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka
 |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage
 |publisher=ICOMOS Sri Lanka
 |year=2025
}}</text>
      <sha1>dcj8v9xpm0bzgu2lzk5a23rjax7edeo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799646</id>
      <parentid>799645</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T16:53:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>799646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68091" sha1="187js4b6e6zpc4svc6p440e91eo4k7k" xml:space="preserve">{{Infobox ancient site
 |name = දානිගල පුරාවිද්‍යා ස්ථානය
 |alternate_name = දානිගල කන්ද, දානිගල වෘත්තාකාර පර්වතය, කන්දේගම පර්වතය
 |image = Danigala Rock.jpg
 |image_size = 250px
 |alt = 
 |caption = දානිගල කන්ද
 |map_type = ශ්‍රී ලංකාව
 |relief = yes
 |map_alt = 
 |coordinates = {{coord|7|41|0.44|N|081|12|45.66|E|display=inline,title}}
 |location = [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]], [[උතුරු මැද පළාත]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
 |region = 
 |type = පුරාණ ගුහා සහ පර්වත කැටයම් සහිත පුරාවිද්‍යාත්මක හා භූ විද්‍යාත්මක ස්ථානය
 |part_of = 
 |length = 
 |width = 
 |area = 
 |height = මීටර් 280 ක් පමණ
 |builder = 
 |material = ස්වාභාවික පර්වතය
 |built = 
 |abandoned = 
 |epochs = ප්‍රාග්ඓතිහාසික හා අනුරාධපුර යුගය 
 |cultures = 
 |dependency_of = 
 |occupants = 
 |event = 
 |excavations = 
 |archaeologists = 
 |condition = 
 |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]
 |management = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]
 |public_access = හැක
 |website =
 |notes = 
 | designation1          = APMSL
| designation1_offname  = [[File:පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තු ලාංඡනය.jpg|80px]]&lt;br&gt;දානිගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය&lt;br&gt;(දානිගල සහ කන්දෙගම ලෙන් විහාරය)
| designation1_date     = 
| designation1_number   = 
| designation1_criteria = පුරාවිද්‍යාත්මක හා ඓතිහාසික වැදගත්කම
| designation1_type     = පුරාණ ගුහා,බෞද්ධ ආරාමික නටබුන් හා ශිලා කැටයම්
| designation1_free1name =
| designation1_free1value =
| designation1_free2name =
| designation1_free2value =
}}

'''දානිගල කන්ද''' ('''Danigala Circular Rock''') ශ්‍රී ලංකාවේ [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය|පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයේ]],[[දිඹුලාගල]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය තුළ කන්දේගම ග්‍රාමසේවා වසමේ [[කන්දේගම]] ප්‍රදේශය ආශ්‍රිතව පිහිටි සුවිශේෂී භූ විද්‍යාත්මක හා පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයකි. ගුවනින් බැලූ විට අර්ධ වෘත්තාකාර ස්වරූපයක් පෙන්වන මෙම පර්වතය දිගුකාලීන භූ විද්‍යාත්මක ක්‍රියාවලීන් හා ඛාදනය හේතුවෙන් වර්තමාන ස්වරූපයට පත්ව ඇති අතර, එය ප්‍රාග්කේම්බ්‍රියානු යුගය දක්වා දිවෙන භූ විද්‍යාත්මක පසුබිමක් සහිත ප්‍රදේශයක පිහිටා ඇත. පුරාවිද්‍යාව, භූ විද්‍යාව, ජෛව විවිධත්වය සහ තාරකා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන යන විවිධ ක්ෂේත්‍ර සඳහා දානිගල ප්‍රදේශය වැදගත් බව පර්යේෂණවල සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020JEA&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sumanarathna |first1=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Kennedy |first3=Jason |last4=Taylor |first4=Bernie |last5=Hornoiu |first5=Iasmina |last6=Bandara |first6=Arana |title=Danigala Alien Mountain and Petroglyphs: A Multidisciplinary Investigation into Astrotourism, Geotourism, and Archeological Significance – Unlocking Sustainable Development Opportunities in Sri Lanka |journal=Journal of Eco Astronomy |volume=1 |issue=1 |year=2020 |doi=10.63119/JEA11.2020}}&lt;/ref&gt;

පොළොන්නරුවේ සිට අරලගංවිල-දෙහිඅත්තකණ්ඩිය පාරේ පැමිණ  දිඹුලාගල පසුකොට හෝ මහියංගනයේ සිට දෙහිඅත්තකණ්ඩිය පසු කොට අරලගංවිලට ළඟාවී දම්මින්න පසුකොට ගිය විට දානිගල වෙත ප්‍රවේශ විය හැක.දානිගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය කොටස් දෙකකි,එනම් දානිගල පර්වතය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යා කලාපය සහ කන්දෙගම ධනංජය රජ මහා විහාරය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යා කලාපය ලෙසයි.දානිගල කන්ද හා අවට ප්‍රදේශයෙන් පුරාණ මානව වාසස්ථාන හා ආගමික ක්‍රියාකාරකම් සම්බන්ධ සාධක හමුවේ. මෙහි ගුහා කිහිපයක [[බ්‍රාහ්මී]] අක්ෂරවලින් ලියන ලද ශිලා ලේඛන දක්නට ලැබෙන අතර, එවැනි ලේඛන මගින් ගුහා සංඝයා වෙත පූජා කළ දායකයන් පිළිබඳ තොරතුරු ලබාගත හැකිය.

දානිගල කන්දේ වයඹ බෑවුමේ පිහිටි '''චිත්‍ර ලෙන''' ආශ්‍රිතව පර්වත සිතුවම් සහ කැටයම් දක්නට ලැබේ. 2020 ජූලි 28 දින සිදු කළ පර්යේෂණයකදී මීට පෙර වාර්තා නොවූ සංකේත සහිත පර්වත කැටයම් හඳුනාගෙන ඇති අතර, ඒවායේ ජ්‍යාමිතික හා මානවරූපී සංකේත ඇතුළු විවිධ රූප දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020JEA&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sumanarathna |first1=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=Geeth |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt; පර්යේෂකයන් විසින් මෙම කැටයම්වල ස්වභාවය හා කාලනිර්ණය පිළිබඳ වැඩිදුර අධ්‍යයනය අවශ්‍ය බව පෙන්වා දී ඇති අතර 2025දී මහාචාර්ය [[රාජ් සෝමදේව]] විසින් ඉදිරිපත් කළ පර්යේෂණයකින්ද දානිගලේ ගුහා දෙකක පර්වත සිතුවම් පිළිබඳ නව නිරීක්ෂණ වාර්තා කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020&quot;/&gt;

== ඉතිහාසය ==
පුරාණ පරිපාලන බෙදීම් අනුව දානිගල පිහිටි ප්‍රදේශය [[තමන්කඩුව]] දිසාවේ [[එගොඩපත්තුව]]ට අයත් වූ බව සඳහන් වේ. කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත ඓතිහාසික සාධක අතර එම ප්‍රදේශයේ නාමය “දානිගල” ලෙස සඳහන් වන ශිලා ලේඛන සාධකයක් හමු ව තිබේ. මහාවංශය තුළ “අන්තර් ගංගා කලාපීය ප්‍රදේශය” ලෙසත් හෝ &quot;කොට්ටියාරම්පත්තුව&quot; ලෙසත් හඳුන්වන ප්‍රදේශය තුළ දානිගල පිහිටා ඇතැයි සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=පොලොන්නරුවේ නිවාස නියෝජ්‍ය ඇමැතිට පොලොන්නරුවේ දානිගලයි මාතලේ දහයියාගලයි පැටලෙයි!
|url=https://sinhala.mawratanews.lk/exclusive/polonnaruwa-deputy-minister-of-housing-gets-into-trouble-with-polonnaruwa-danigala-and-matale-dahaiyagala/
|access-date=2026-09-16
}}&lt;/ref&gt;දානිගල කන්ද ආශ්‍රිත මානව ක්‍රියාකාරකම්වල ඉතිහාසය දිගු කාල පරාසයක් ආවරණය කරන අතර, එහි ගුහා හා පර්වත ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මගින් ප්‍රදේශයේ පැරණි මානව භාවිතය පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ. විශේෂයෙන් දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ හමුවන පර්වත කැටයම්, ගුහා ආශ්‍රිත සාධක සහ පසුව හඳුනාගත් ආගමික භාවිතයට සම්බන්ධ සාධක මත පදනම්ව එහි ඉතිහාසය විවිධ අවධි ඔස්සේ සලකා බැලිය හැක.විශේෂයෙන් දානිගලට ආසන්න කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත ගුහා පද්ධතියේ හමුවන පූර්ව බ්‍රාහ්මී ශිලා ලිපි, කටාරම් කෙටූ ගල්ලෙන් සහ පසුකාලීන ආරාමික නටබුන් මගින් මෙම ප්‍රදේශයේ පුරාණ ආගමික භාවිතය තහවුරු වේ. කන්දේගම කන්ද ලෙන් විහාරය පිළිබඳ වාර්තාවලට අනුව එහි පූර්ව බ්‍රාහ්මී ලිපි මගින් ක්‍රිස්තු පූර්ව යුගයේ සිට භික්ෂූන් සඳහා ගුහා පූජා කිරීම පිළිබඳ සාධක හමුවේ.2020දී පළ වූ පර්යේෂණ මගින් දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ පර්වත කැටයම් පිළිබඳ නව වාර්තා සහ විශ්ලේෂණ ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, එමගින් දානිගලේ පැරණි මානව ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ වැඩිදුර පර්යේෂණ සඳහා පදනමක් සපයා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book
|last=Paranavitana
|first=Senarat
|title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions
|publisher=Department of Archaeology, Ceylon
|year=1970
|pages=23–24
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Kandegama Kanda Viharaya
|url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html
|access-date=2026-09-16
}}&lt;/ref&gt;

පුරාණ පරිපාලන බෙදීම් අනුව දානිගල පිහිටි ප්‍රදේශය [[තමන්කඩුව]] දිසාවේ [[එගොඩපත්තුව]]ට අයත් වූ බව සඳහන් වේ. කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත ඓතිහාසික සාධක අතර එම ප්‍රදේශයේ නාමය “දානිගල” ලෙස සඳහන් වන ශිලා ලේඛන සාධකයක් හමු ව තිබේ. මහාවංශය තුළ “අන්තර් ගංගා කලාපීය ප්‍රදේශය” ලෙසත් හෝ &quot;කොට්ටියාරම්පත්තුව&quot; ලෙසත් හඳුන්වන ප්‍රදේශය තුළ දානිගල පිහිටා ඇතැයි සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=පොලොන්නරුවේ නිවාස නියෝජ්‍ය ඇමැතිට පොලොන්නරුවේ දානිගලයි මාතලේ දහයියාගලයි පැටලෙයි!
|url=https://sinhala.mawratanews.lk/exclusive/polonnaruwa-deputy-minister-of-housing-gets-into-trouble-with-polonnaruwa-danigala-and-matale-dahaiyagala/
|access-date=2026-09-16
}}&lt;/ref&gt;

=== ප්‍රාග්ඓතිහාසික අවධිය ===

දානිගල කන්දේ ප්‍රාග්ඓතිහාසික මානව ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ ප්‍රධාන සාධකයක් ලෙස එහි ගුහා ආශ්‍රිතව හමුවන පර්වත කැටයම් සැලකේ. විශේෂයෙන් කන්දේ වයඹ බෑවුමේ පිහිටි [[චිත්‍ර ලෙන]] ආශ්‍රිත පර්වත පෘෂ්ඨවල විවිධ ජ්‍යාමිතික, මානවරූපී සහ සංකේතාත්මක රූප කැටයම් කර ඇති බව 2020දී ප්‍රකාශයට පත් කළ පර්යේෂණයකින් වාර්තා කර ඇත. එම පර්යේෂණයේදී කැටයම් අතර මිනිස් රූපවලට සමාන ආකෘති, ඉණිමං ආකාර රේඛා, දුනු හා ඊතල ආකාර සංකේත, ශාක හා සත්ත්ව රූප සහ විශේෂිත ජ්‍යාමිතික සංකේත හඳුනාගෙන ඇත. මෙම කැටයම්වල සමහර රටා ශ්‍රී ලංකාවේ [[දොරවක කන්ද]] සහ [[හැක්බෙලිකන්ද]] වැනි ස්ථානවල පර්වත කලාව සමඟ යම් සමානතා පෙන්වන නමුත්, දානිගල කැටයම් සමස්ත සංයෝජනය අනුව දැනට හඳුනාගෙන ඇති අනෙකුත් ශ්‍රී ලාංකික පර්වත කලාවෙන් වෙනස් බව පර්යේෂකයන් පෙන්වා දී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |display-authors=etal |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

මෙම පර්වත කැටයම් පිළිබඳ නව පර්යේෂණ 2023දී සිදු කරන ලද නැවත නිරීක්ෂණයකදී තවදුරටත් පුළුල් කර ඇත. රාජ් සෝමදේව විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද පර්යේෂණයට අනුව, දානිගල මුදුනේ පිහිටි ගල් ආවරණ දෙකක බිත්ති තුනක් පුරා එකිනෙක මත පැතිරුණු විවිධ ප්‍රමාණයේ ජ්‍යාමිතික සංකේත හා රේඛා විශාල ප්‍රමාණයක් හඳුනාගෙන ඇත. එම පර්යේෂණයේදී සංකේත සහිත බිත්තිවල [[එස්ටැම්පේජ්]] පිටපත් සකස් කර, ගල් ආවරණවල සැලසුම් සහ අවට පරිසරය ද සටහන් කර ඇත. කැටයම් අතර මිනිස් ප්‍රජනන අවයව හා ලිංගික ඉරියව් නිරූපණයට සමාන රූප මෙන්ම සත්ත්ව රූප කිහිපයක් ද ඇති බව පර්යේෂකයා සඳහන් කරයි. මෙම රූපවල අර්ථය පිළිබඳව පර්යේෂකයා ප්‍රාග්ඓතිහාසික වනාන්තරවාසී ප්‍රජාවන්ගේ ප්‍රජනන සාර්ථකත්වය හා සම්බන්ධ චාරිත්‍රානුකූල ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ උපකල්පනයක් ඉදිරිපත් කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, එය කැටයම්වල නිශ්චිත අර්ථය ලෙස නොව පර්යේෂණාත්මක අර්ථකථනයක් ලෙස සැලකිය යුතුය.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;

දානිගල කන්දේ ප්‍රාග්ඓතිහාසික භාවිතය පිළිබඳ තවත් වැදගත් සාධකයක් ලෙස පර්වතයේ මුදුනේ විශාල වශයෙන් හමුවන [[ක්වාර්ට්ස්]] ගල් කැබලි සහ ඒවා අතර හඳුනාගත් ගල් මධ්‍යක හා කැබලි දැක්විය හැකිය. 2025 පර්යේෂණයට අනුව, මෙම සාධක මගින් ගල් මෙවලම් නිෂ්පාදනය සිදු වූ බවට සාධක ලැබෙන අතර, එම මෙවලම් පර්වත කැටයම් කිරීම සඳහාද භාවිත වූවා විය හැකි බව යෝජනා කර ඇත. විශාල ක්වාර්ට්ස් කැබලි ප්‍රමාණයක් ස්ථානයේ ඉතිරිව තිබීම, එම ගල් සම්පත දිගු කාලයක් තිස්සේ භාවිත කර ඇති බවට සාධකයක් ලෙස පර්යේෂකයා සලකයි. තවද, එම සාධක කිහිප පරම්පරාවකට අයත් ප්‍රාග්ඓතිහාසික ප්‍රජාවන් විසින් ස්ථානය නැවත නැවත භාවිත කළ හැකි බවට යෝජනා කිරීමට හේතු වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;

2020දී සිදු කළ මූලික පර්යේෂණයේදී දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ පර්වත කැටයම් ප්‍රථම වරට විස්තරාත්මකව වාර්තා කරනු ලැබූ අතර, ඒවායේ සංකේත සමහරක් ඉන්දියාවේ කර්ණාටක ප්‍රාන්තයේ [[එඩක්කල් ගුහා]]වල පර්වත කැටයම් සමඟ සමානකම් දක්වන බව පර්යේෂකයන් පෙන්වා දී ඇත. දානිගලේ සංකේත සම්පූර්ණයෙන් විකේතනය කර හෝ එකම රූප සංයෝජනයක් ලෙස ප්‍රතිනිර්මාණය කර නොමැති බවද එම අධ්‍යයනය සඳහන් කරයි. එබැවින් ඒවාට නිශ්චිත සංකේතාත්මක හෝ ආගමික අර්ථයක් ආරෝපණය කිරීම තවදුරටත් පර්යේෂණ අවශ්‍ය වන කරුණකි.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |display-authors=etal |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

දානිගලේ පර්වත කලාවේ නිශ්චිත කාලය තවමත් විද්‍යාත්මකව තහවුරු කර නොමැත. 2025දී ඉදිරිපත් කළ පර්යේෂණය මගින් මෙම කැටයම් ප්‍රාග්ඓතිහාසික පර්වත කලාවක් ලෙස සලකා ඇති නමුත්, ඒවායේ නිශ්චිත කාලනිර්ණය සඳහා ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සිදු කර පාරිසරික සාම්පල ලබාගෙන විද්‍යාත්මක කාලනිර්ණ ක්‍රම භාවිත කිරීම අවශ්‍ය බව සඳහන් කර ඇත. ඒ අනුව දානිගලේ පර්වත කැටයම් නිශ්චිත වර්ෂයකට හෝ නිශ්චිත ප්‍රාග්ඓතිහාසික සංස්කෘතික අවධියකට අයත් බව දැනට තීරණාත්මකව ප්‍රකාශ කළ නොහැක.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;
=== මුල් ඓතිහාසික අවධිය ===

දානිගල කන්ද පාමුල පිහිටි කන්දේගම කන්ද ලෙන් විහාරය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මගින් මෙම ප්‍රදේශය මුල් ඓතිහාසික යුගයේදී ආගමික හා ආරාමික කටයුතු සඳහා භාවිත වූ බව පෙනේ. විශේෂයෙන් ගුහා මුදුන්වල ඇති ජලය ගලායාම වැළැක්වීම සඳහා සකස් කළ [[කටාරම්]] සහ ඒවාට පහළින් කොටා ඇති මුල් බ්‍රාහ්මී ශිලා ලේඛන මෙම භාවිතයට වැදගත් සාධක වේ. කන්දේගම කන්දේ ඇති එක් ලිපියක් “පරුමක දිගතිස පුත පරුමක ගුතස ලෙනෙ” යනුවෙන් කියවා ඇති අතර, එහි අර්ථය “පරුමක දිගතිස්සගේ පුත් පරුමක ගුත්තගේ ගුහාව” ලෙස දක්වා ඇත. එම ලිපිය මුල් බ්‍රාහ්මී ලිපි සම්ප්‍රදායට අයත් බව හඳුනාගෙන ඇති අතර, එමගින් කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත ගුහා මුල් ඓතිහාසික සමයේදී භික්ෂූන්ගේ වාසය සඳහා පරිත්‍යාග කර තිබූ බවට සාධක ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ ඇති ගුහා ලිපිවලින් ගුහා “අතීත හා අනාගත සතර දිසාවේ සංඝයා” වෙත පූජා කිරීම පිළිබඳ තොරතුරු ද හමුවේ. එම ලිපිවල දායකයන් ලෙස පරුමකවරුන්, ගම් ප්‍රධානීන් සහ වෙනත් ප්‍රභූ පුද්ගලයන්ගේ නම් සඳහන් වන අතර, එමගින් මෙම ප්‍රදේශයේ ගුහා ආශ්‍රිත ආරාමික භාවිතය සංවිධානාත්මක ස්වරූපයකින් පැවති බව පෙනේ. මෙවැනි ගුහා පූජා කිරීමේ ලිපි මුල් බ්‍රාහ්මී ලිපි සම්ප්‍රදායේ වැදගත් ලක්ෂණයක් වන අතර, ඒවා මගින් මුල් ඓතිහාසික සමයේ බෞද්ධ සංඝයා සහ දායක ප්‍රජාව අතර පැවති සම්බන්ධතාව පිළිබඳද තොරතුරු ලබාගත හැකිය.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 |pages=23–24}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත ශිලා ලේඛන අතර C289 ලෙස හඳුන්වා ඇති ලිපිය ද වැදගත් වේ. එහි “තිස අයහ පුත මහා අයහ ...” යන පාඨය ඇතුළත් වන අතර, “මහා” නම් කුමරෙකුට සහ ඔහු හා සම්බන්ධ ගම් ප්‍රධානීන්ට අදාළ තොරතුරු එහි සඳහන් වේ. එම ලිපියෙහි ගුහාවක් සංඝයාට පූජා කිරීම පිළිබඳ සඳහනක් දක්නට ලැබෙන අතර, එමගින් කන්දේගම කන්දේ ආරාමික පරිසරයට ප්‍රාදේශීය පරිපාලන හා ප්‍රභූ පන්තියේ පුද්ගලයන් සම්බන්ධ වී සිටි බවට සාධක ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Manthilake |first=H. |title=The “Devanapiya” Kings as Traced from Lithic ‘Brahmi’ Inscriptions of Sri Lanka |booktitle=Proceedings of the 2nd International Conference on Archaeology, History and Heritage |year=2021 |volume=2 |issue=1}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ මෙම ලිපි මගින් පෙනී යන්නේ මුල් ඓතිහාසික සමයේදී දානිගල අවට ප්‍රදේශය හුදෙක් ස්වාභාවික ගුහා සහිත පර්වතයක් නොව, භික්ෂූන්ගේ වාසය හා ආගමික කටයුතු සඳහා භාවිත වූ ආරාමික පරිසරයක් බවයි. ගුහා පූජා කළ දායකයන්ගේ නම් සහ ඔවුන්ගේ සමාජ තත්ත්වයන් පිළිබඳ තොරතුරු ද මෙම ලිපිවලින් හෙළි වන බැවින්, ඒවා එම යුගයේ ආගමික ආයතන, ප්‍රාදේශීය ප්‍රභූවරුන් සහ ගම් මට්ටමේ සමාජය අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීමටද වැදගත් මූලාශ්‍ර වේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 |pages=23–24}}&lt;/ref&gt;

==== ශිලා ලේඛන ====

{{Blockquote
|text=
'''
*පෙළ

''පරුමක දිගතිස පුත පරුමක ගුතස ලෙනෙ''

*අන්තර්ගතය

“පරුමක දිගතිස්සගේ පුත් පරුමක ගුත්තගේ ගුහාවයි.”
'''

&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|
'''හැඳින්වීමේ නාමය''': කන්දේගම කන්ද මුල් බ්‍රාහ්මී ගුහා ලිපිය&lt;br&gt;
'''කාලය''': මුල් ඓතිහාසික අවධිය&lt;br&gt;
'''අක්ෂර''': [[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|මුල් බ්‍රාහ්මී]]&lt;br&gt;
'''භාෂාව''': පැරණි සිංහල/ප්‍රාකෘත
}}}}&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|
(උපුටාගැනීම: Senarat Paranavitana, ''Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions'', 1970, pp. 23–24)
}}}}
}}

=== අනුරාධපුර යුගය ===

දානිගල කන්ද පාමුල පිහිටි කන්දේගම කන්ද ලෙන් විහාරයේ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අනුව, මුල් ඓතිහාසික අවධියේ ආරම්භ වූ ගුහා ආශ්‍රිත ආරාමික භාවිතය අනුරාධපුර යුගයේදී තවදුරටත් වර්ධනය වී තිබූ බව පෙනේ. කන්ද පාමුල සහ අවට ප්‍රදේශයෙන් අනුරාධපුර යුගයට අයත් බව හඳුනාගෙන ඇති පැරණි ආරාම ගොඩනැගිලි, [[ස්තූප]] සහ වෙනත් ආගමික ගොඩනැගිලිවල අවශේෂ හමුවේ. මෙම සාධක මගින් කන්දේගම කන්ද අවට ප්‍රදේශය විවිධ ආරාමික හා ආගමික ව්‍යුහයන්ගෙන් සමන්විත පුරාණ බෞද්ධ ආරාමික පරිසරයක් ලෙස පැවති බව පෙනේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

මෙම කාලයට සම්බන්ධ වැදගත් පුරාවිද්‍යාත්මක අවශේෂයක් ලෙස කන්දේගම කන්දේ පිහිටි පැරණි ස්තූපය දැක්විය හැකිය. එය කෘත්‍රිම පදනමක් මත ඉදිකර ඇති අතර, එහි දකුණු හා බටහිර දිශාවලින් පියගැටපෙළ මගින් ප්‍රවේශ විය හැකි බව වාර්තා වේ. එහි විශේෂ ලක්ෂණයක් ලෙස අනෙකුත් ශ්‍රී ලාංකික ස්තූපවල බහුලව දක්නට ලැබෙන පේසාවළලු තුන වෙනුවට පේසාවළලු දෙකක් පමණක් දක්නට ලැබීම සඳහන් කර ඇත. ස්තූපය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් හා සංරක්ෂණ කටයුතු පසුව සිදු කර ඇති අතර, එම ස්මාරකය පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමයක් ලෙස සංරක්ෂණය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ ගුහා ආශ්‍රිතව හමුවන විශාල සැතපෙන බුද්ධ ප්‍රතිමාව ද මෙම පුරාණ ආරාමික සංකීර්ණයේ වැදගත් අවශේෂයකි. ගඩොල් හා මැටි භාවිතයෙන් නිර්මාණය කර ඇති මෙම ප්‍රතිමාව මීටර් 5.4ක් පමණ දිග වන අතර, එහි කලාත්මක ලක්ෂණ ශ්‍රී ලංකාවේ අනෙකුත් පැරණි සැතපෙන බුද්ධ ප්‍රතිමා සමඟ සමානකම් දක්වන බව සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Wikramagamage |first=Chandra |title=Heritage of Rajarata: Major Natural, Cultural and Historic Sites |publisher=Central Bank of Sri Lanka |year=2004 |page=252}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අතර ගොඩනැගිලි අවශේෂ, ආගමික ස්මාරක සහ ජල කළමනාකරණයට සම්බන්ධ ව්‍යුහ ද හඳුනාගෙන ඇත. මේවා මගින් අනුරාධපුර යුගයේදී මෙම ප්‍රදේශයේ ආගමික කටයුතු සඳහා අවශ්‍ය භෞතික පරිසරයක් වර්ධනය වී තිබූ බව පෙනේ. 2017දී මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානය ආශ්‍රිතව කැණීම් හා සංරක්ෂණ කටයුතු සිදු කළ බව ශ්‍රී ලංකා විගණකාධිපතිවරයාගේ පුරාවිද්‍යා උරුම කළමනාකරණය පිළිබඳ වාර්තාවේද සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Management of the Archaeological Heritage of Sri Lanka |url=https://auditorgeneral.gov.lk/web/images/audit-reports/upload/2020/performance/Archeology-English.pdf |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

=== පොළොන්නරු සහ පසුකාලීන අවධිය ===

අනුරාධපුර රාජධානියේ අවසානයෙන් පසුව පොළොන්නරුව ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන රාජධානිය බවට පත්වීමත් සමඟ දානිගල සහ කන්දේගම ප්‍රදේශය පොළොන්නරු රාජධානියේ භූගෝලීය හා ආගමික පසුබිමට ඇතුළත් විය. පොළොන්නරුව මධ්‍යකාලීන යුගයේදී දිවයිනේ ප්‍රධාන දේශපාලන හා ආගමික මධ්‍යස්ථානයක් වූ අතර, එම කාලයට පෙර ආරම්භ වූ බොහෝ බෞද්ධ ආරාමද එම ප්‍රදේශයේ පැවති බව මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල සඳහන් කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Polonnaruwa: The Medieval Masterpiece |url=https://ccf.gov.lk/heritage-sites/polonnaruwa/ |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයේ අනුරාධපුර යුගයෙන් පසු කාලයට අයත් ආගමික හා ගොඩනැගිලි අවශේෂ පැවති බව පුරාවිද්‍යාත්මක වාර්තා මගින් පෙනේ. කන්ද පාමුල පිහිටි පැරණි ආරාමික සංකීර්ණයට අයත් ගොඩනැගිලි අවශේෂ, ස්තූප සහ වෙනත් ආගමික ව්‍යුහ සමඟ වර්තමාන කන්දේගම කන්ද ලෙන් විහාරය සම්බන්ධ වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ පිහිටි පැරණි ස්තූපය මෙම ස්ථානයේ පසුකාලීන ආගමික භාවිතය පිළිබඳ වැදගත් සාධකයකි. ස්තූපය කෘත්‍රිම පදනමක් මත ඉදිකර ඇති අතර දකුණු හා බටහිර දිශාවලින් පියගැටපෙළ දෙකකින් එයට ප්‍රවේශ විය හැකිය. එහි පේසාවළලු දෙකක් පමණක් පැවතීම එහි විශේෂ ලක්ෂණයක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත. මෙම ස්තූපය ආශ්‍රිතව 2017දී පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සිදුකර ඇති අතර, පසුව මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදලේ පොළොන්නරු ව්‍යාපෘතිය යටතේ සංරක්ෂණ කටයුතු සිදු කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

පොළොන්නරු රාජධානියේ පරිහානියෙන් පසුව රාජරට ප්‍රදේශයේ දේශපාලන හා ආගමික මධ්‍යස්ථානවල වෙනස්කම් සිදුවුවද, කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත පුරාණ ආරාමික සම්ප්‍රදාය සම්පූර්ණයෙන්ම අතුරුදන් වූ බවට සාධක නොමැත. වර්තමානයේ කන්ද පාමුල පිහිටි කන්දේගම ධනංජය රජමහා විහාරය මෙම පුරාණ ආරාමික භූමිය සමඟ සම්බන්ධ වන නූතන ආගමික ස්ථානයක් ලෙස පවතී. කෙසේ වෙතත්, පොළොන්නරු යුගයෙන් පසු එක් එක් කාල පරිච්ඡේදයට අයත් ගොඩනැගිලි හෝ භාවිතයන් නිශ්චිතව වෙන් කිරීම සඳහා තවත් පුරාවිද්‍යාත්මක හා ඓතිහාසික සාධක අවශ්‍ය වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

== දානිගල පාෂාණ සැකැස්ම==

දානිගල කන්ද අවට තැනිතලා භූමි ප්‍රදේශයෙන් හුදකලාව ඉහළට නැගී සිටින සුවිශේෂී පාෂාණ සැකැස්මකි. භූ විද්‍යාත්මකව එය [[ඉන්සල්බර්ග්]] (inselberg) හෙවත් අවට භූමියෙන් හුදකලාව ඉතිරි වූ පාෂාණ කන්දක් ලෙස විස්තර කර ඇත. දානිගල පාෂාණ සැකැස්ම ප්‍රාග්කේම්බ්‍රියානු පාෂාණවලින් සමන්විත භූ විද්‍යාත්මක කලාපයක පිහිටා ඇති අතර, එය ශ්‍රී ලංකාවේ භූ විද්‍යාත්මක වර්ගීකරණයේ [[විජය සංකීර්ණය]] (Vijayan Complex) සමඟ සම්බන්ධ වේ. මෙම පාෂාණවල ග්‍රැනයිට්මය ග්නයිස්, මිග්මටයිට් සහ අනෙකුත් පරිවර්තනීය පාෂාණ අඩංගු වන අතර, ඒවායේ ඛාදනයට ප්‍රතිරෝධී ස්වභාවය හේතුවෙන් අවට භූමියට සාපේක්ෂව පාෂාණ කන්දක් ලෙස ඉතිරි වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Geological Setting around Danigala Circular Rock |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |year=2020}}&lt;/ref&gt;දානිගලේ විශේෂත්වයක් වන්නේ ඉහළින් බැලූ විට පැහැදිලිව පෙනෙන අර්ධ-වෘත්තාකාර හෝ වක්‍රාකාර භූ හැඩයයි. මෙම හැඩය මිනිසුන් විසින් කෘත්‍රිමව සකස් කරන ලද ව්‍යුහයක් වීමකට වඩා, දිගු කාලයක් පුරා සිදු වූ පාෂාණ ඛාදනය හා කාලගුණික ක්‍රියාකාරීත්වය සමඟ සම්බන්ධ වූ ස්වාභාවික භූ රූපයක් ලෙස භූ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණවලදී විස්තර කර ඇත. එම නිසා දානිගලේ වෘත්තාකාර හෝ අර්ධ-වෘත්තාකාර පෙනුම එහි භූ විද්‍යාත්මක විශේෂත්වයක් ලෙස සැලකිය යුතු අතර, එය මිනිස් නිර්මාණයක් බවට පුරාවිද්‍යාත්මක සාධකයක් ලෙස සැලකිය නොහැකිය.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last2=Taylor |first2=Bernie |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

දානිගලේ ඉහළ කොටස සාපේක්ෂව පුළුල් හා සමතලා පාෂාණ පෘෂ්ඨයකින් සමන්විත වේ. කඳු මුදුනේ ස්වභාවික පාෂාණ පෘෂ්ඨය වක්‍රාකාර සීමාවක් ඔස්සේ පැතිර ඇති අතර, එහි ඇතැම් කොටස්වල ශාක වර්ධනය අඩුවීම හේතුවෙන් පාෂාණ පෘෂ්ඨය පැහැදිලිව දැකිය හැකිය. මෙම ඉහළ කොටසේ ස්වභාවික පාෂාණ හැඩතල සහ කාලගුණික ක්‍රියාවලීන් මගින් ඇති වූ රේඛා හා මතුපිට ලක්ෂණ දක්නට ලැබේ. ඉහළ සමතලා පෘෂ්ඨය මිනිසුන් විසින් ගුවන් යානා ගොඩබැස්සවීම සඳහා සකස් කළ ධාවන පථයක් හෝ ගුවන් යානා නැවතුම් ස්ථානයක් වූ බවට පසුකාලීනව නිර්මාණය වූ ජනප්‍රවාද සඳහා පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මෙතක් හමු වී නොමැති අතර පර්යේෂකයන් ද ඒවා ප්‍රතික්ෂේප කරනු ලැබ තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last2=Taylor |first3=Bernie |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

දානිගලේ බාහිර පාෂාණ පෘෂ්ඨයට අමතරව එහි බෑවුම් හා පාෂාණ ගර්භය ආශ්‍රිතව ස්වභාවික ගල් කුහර සහ ගල් ආවරණ කිහිපයක් පවතී. මෙම ගල් කුහර අතරින් චිත්‍ර ලෙන විශේෂ පුරාවිද්‍යාත්මක වැදගත්කමක් දරයි. 2020දී සිදු කළ පුරාවිද්‍යා-තාරකා විද්‍යාත්මක හා භූ විද්‍යාත්මක සමීක්ෂණයකදී එහි වයඹ බෑවුමේ පෙර වාර්තා නොවූ ශිලා කැටයම් හඳුනාගෙන ඇත. ඒවා අතර ජ්‍යාමිතික සංකේත, මිනිස් ආකාරයට සමාන රූප සහ විවිධ රේඛාමය සංකේත ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=K. A. G. |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;දානිගලේ පාෂාණ ගර්භ හා ගල් ආවරණ ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක එම ස්ථානයේ මිනිස් භාවිතය පිළිබඳ වැදගත් තොරතුරු සපයයි. ගුහා මුහුණත්වල ඇති [[කපාරාරාක්ෂිත]] හෙවත් drip ledges සහ [[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|බ්‍රාහ්මී]] ලිපි වැනි සාධක මගින් දානිගල ආශ්‍රිත ගල් ගුහා පුරාණ කාලයේ බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ ආරාමික භාවිතයට සම්බන්ධ වූ බව තහවුරු වේ. එම නිසා දානිගලේ ගර්භය පිළිබඳ පුරාවිද්‍යාත්මක සාකච්ඡාවේදී වඩාත් පැහැදිලිව තහවුරු කළ හැකි මානව භාවිතය වන්නේ ගුහා ආශ්‍රිත ආරාමික භාවිතයයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

=== රාවණා සම්බන්ධ පසුකාලීන මත ===

දානිගලේ අසාමාන්‍ය අර්ධ-වෘත්තාකාර පාෂාණ හැඩය සහ පුළුල් ඉහළ පෘෂ්ඨය හේතුවෙන් පසුකාලීනව එය [[රාවණා]] රජු සම්බන්ධ ජනප්‍රවාද සමඟ මෑතකාලීනව සම්බන්ධ කිරීමට රාවණා මතය දරන පුද්ගලයින් පටන්ගෙන ඇත. එම මතයන්ට අනුව දානිගල රාවණා රජුගේ ගුවන් යානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ සඳහන් වන [[දඬුමොනරය]] හෝ පුෂ්පක විමානය ගොඩබැස්සවූ ස්ථානයක් විය හැකි බවත්, කඳු මුදුනේ සමතලා කොටස ඒ සඳහා භාවිත කළ ස්ථානයක් විය හැකි බවත් ඔවුන්ගේ ඇතැම් ජනප්‍රිය විස්තරවල සඳහන් වේ.ඊට අමතරව තවත් සමහරු දානිගල [[පිටසක්වල ජීවින්]] සමඟ සම්බන්ධ කර අදහස් දැක්වීමක් ද දැකිය හැක.පසුකාලීනව ඇති වූ මෙම අදහස් නිසා දානිගලට &quot;Alien Mountain&quot; වැනි නවීන ජනප්‍රිය නාමකරණද ලැබී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Danigala Circular Rock – Alien Mountain |url=https://www.lakpura.com/pages/danigala-circular-rock |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කෙසේ වෙතත්, රාවණා හෝ පිටසක්වල ජීවීන් සම්බන්ධ මෙම මතයන් සහ දානිගලේ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අතර පැහැදිලි වෙනසක් ඇති බව පුරාවිද්‍යා පර්යේෂකයන්ගේ මතය වී තිබේ.දානිගල සම්බන්ධ නූතන භූ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ මගින් එහි අර්ධ-වෘත්තාකාර හැඩය දිගුකාලීන ස්වාභාවික ඛාදන හා කාලගුණික ක්‍රියාවලීන් මගින් ඇති වූ භූ රූපයක් ලෙස පැහැදිලි කරයි. එබැවින් එම හැඩය කෘත්‍රිමව සකස් කළ ජනප්‍රවාදගත ගුවන් යානා ධාවන පථයක් හෝ ගොඩබෑමේ වේදිකාවක් බවට සාධකයක් නොවන බව සනාථ වේ.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Geological Setting around Danigala Circular Rock |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |year=2020}}&lt;/ref&gt;

තවද, දානිගලෙන් හඳුනාගෙන ඇති බ්‍රාහ්මී ලිපි, ගුහා, ස්තූප සහ අනෙකුත් ආරාමික අවශේෂ මගින් තහවුරු වන මානව ඉතිහාසය ශ්‍රී ලංකාවේ බොහෝ ප්‍රදේශවල හමුවන පරිදි පුරාණ බෞද්ධ ආරාමික භාවිතය සමඟ විශේෂයෙන්ම සම්බන්ධ වේ. 2020දී හඳුනාගත් ශිලා කැටයම් සම්බන්ධයෙන්ද පර්යේෂකයන් විවිධ අර්ථකථන ඉදිරිපත් කර ඇතත්, ඒවා රාවණා,පිටසක්වල ජීවීන්,දඬුමොනරය හෝ වෙනත් විශේෂ පුරාවෘත්ත චරිතයකට සම්බන්ධ කරන නිශ්චිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධකයක් ලෙස මෙතෙක් තහවුරු කර නොමැත.ඒ අනුව දානිගල සම්බන්ධව මෑතකාලීනව නිර්මාණය වූ කතාන්දර පුරාවිද්‍යාත්මකව තහවුරු වූ ඓතිහාසික සිදුවීම් ලෙස නොව, ස්ථානයේ අසාමාන්‍ය භූ හැඩය, ගුහා සහ ශිලා කැටයම් වටා පසුකාලීනව වර්ධනය වූ ජනප්‍රවාද හා සංස්කෘතික අර්ථකථන ලෙස සැලකිය හැකි ය.දැනට පවතින පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අනුව දානිගලේ මානව ඉතිහාසය පිළිබඳව වඩාත් නිශ්චිතව සාකච්ඡා කළ හැක්කේ එහි ප්‍රාග්ඓතිහාසික ශිලා කැටයම් සහ පුරාණ බෞද්ධ ආරාමික අවශේෂ මතය.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=K. A. G. |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

== නූතන පුරාවිද්‍යා පර්යේෂණ ==

දානිගල කන්ද පිළිබඳ නූතන පුරාවිද්‍යාත්මක හා අන්තර්විෂය පර්යේෂණ විධිමත්ව වර්ධනය වන්නේ 2020 දශකයේදීය. 2020 ජූලි 28 දින මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදලේ පොළොන්නරු අලහන පරිවේණ ව්‍යාපෘතිය හා Eco Astronomy ආයතනයේ පර්යේෂකයන් එක්ව සිදු කළ පුරාවිද්‍යාත්මක, භූ විද්‍යාත්මක හා පුරාවිද්‍යා-තාරකා විද්‍යා සමීක්ෂණයකදී දානිගල කන්දේ වයඹ බෑවුමේ පිහිටි චිත්‍ර ලෙනෙහි එතෙක් වාර්තා නොවූ [[පෙට්‍රොග්ලිෆ්]] හෙවත් ශිලා කැටයම් හඳුනාගන්නා ලදී. මෙම සොයාගැනීම දානිගල කන්දේ පුරාවිද්‍යාත්මක වැදගත්කම නව මානයකට ගෙන ආ අතර, එම ස්ථානය පිළිබඳ පර්යේෂණ සඳහා පුරාවිද්‍යාව සමඟ භූ විද්‍යාව, තාරකා විද්‍යාව සහ පරිසර අධ්‍යයනය වැනි විෂය ක්ෂේත්‍රද සම්බන්ධ විය.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=K. A. G. |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

2020දී සිදු කළ මූලික පර්යේෂණවලදී චිත්‍ර ලෙනේ ශිලා පෘෂ්ඨය මත විවිධ ජ්‍යාමිතික සංකේත හා රේඛා මෙන්ම මිනිස් හා සත්ත්ව රූපවලට සමාන කැටයම්ද වාර්තා කරන ලදී. ඇතැම් සංකේත අනෙකුත් දකුණු ආසියානු ශිලා කලාවන් සමඟ සංසන්දනය කර ඇති අතර, විශේෂයෙන් ඉන්දියාවේ එඩක්කල් ගුහා ශිලා කැටයම් සමඟ සමානතා පිළිබඳ අවධානය යොමු කර ඇත. එම පර්යේෂණය මගින් දානිගල කැටයම්වල ඇති ඇතැම් සංකේත “bind rune” ආකාරයේ සංකේත ලෙස විස්තර කරමින් ඒවායේ පුරාවිද්‍යා-තාරකා විද්‍යාත්මක වැදගත්කම පිළිබඳ උපකල්පනද ඉදිරිපත් කරන ලදී. කෙසේ වෙතත්, එවැනි සංකේතවල නිශ්චිත අර්ථය සහ කාලනිර්ණය තවදුරටත් පර්යේෂණ කළ යුතු කරුණු ලෙස පවතී.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=K. A. G. |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

දානිගල කන්දේ පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණවලදී ශිලා කැටයම් පමණක් නොව, එම කැටයම් නිර්මාණය කළ ප්‍රාග්ඓතිහාසික ප්‍රජාවන්ගේ ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ සාධකද අවධානයට ලක්ව ඇත. කඳු මුදුන ආශ්‍රිතව හමුවන ක්වාට්ස් කැබලි, ගල් මෙවලම් නිෂ්පාදනයට සම්බන්ධ විය හැකි මධ්‍යස්ථාන සහ කැටයම් කිරීමට භාවිත කළ හැකි වූ මෙවලම් නිෂ්පාදන අපද්‍රව්‍ය පිළිබඳව පර්යේෂකයන් අවධානය යොමු කර ඇත. මෙවැනි සාධක එම ස්ථානයේ ගල් මෙවලම් නිෂ්පාදනය සහ ශිලා කැටයම් කිරීම සම්බන්ධ ක්‍රියාකාරකම් සිදුවී තිබිය හැකි බවට පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණ ප්‍රශ්න මතු කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025}}&lt;/ref&gt;

2023 ජූනි මාසයේදී රාජ් සෝමදේව ප්‍රමුඛ පර්යේෂණ කණ්ඩායම විසින් දානිගල කන්දේ ශිලා කැටයම් නැවත පරීක්ෂා කරන ලදී. එහිදී කඳු මුදුනේ පිහිටි ගල් ආවරණ දෙකක බිත්ති තුනක විවිධ ප්‍රමාණවලින් යුත් එකිනෙක මත අතිච්ඡාදනය වන ජ්‍යාමිතික සංකේත හා රේඛා විශාල සංඛ්‍යාවක් ලේඛනගත කර ඇත. ඒවායේ ස්ථානගත වීම හා ස්වරූපය සවිස්තරාත්මකව සටහන් කිරීම සඳහා පුරාවිද්‍යාවේ භාවිත වන estampage ක්‍රමය භාවිත කර ශිලා පෘෂ්ඨවල පිටපත් ලබාගෙන ඇති අතර, ගල් ආවරණවල භූ සැලසුම්ද මිනුම් පරිමාණයකට සකස් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025}}&lt;/ref&gt;රාජ් සෝමදේවගේ පර්යේෂණයේදී ඇතැම් සංකේත මිනිස් ප්‍රජනන අවයව, ලිංගික ඉරියව් සහ සතුන්ගේ රූප නිරූපණය කරන බවට අර්ථකථනයක් ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, එම ගල් ආවරණ ප්‍රාග්ඓතිහාසික ප්‍රජාවන්ගේ ප්‍රජනන සාර්ථකත්වයට සම්බන්ධ චාරිත්‍රානුකූල ක්‍රියාකාරකම් සඳහා භාවිත වී ඇති හැකියාවද පර්යේෂකයාන් යෝජනා කරයි.කෙසේ වෙතත් මෙය තහවුරු කළ නිගමනයක් නොවන අතර ශිලා කැටයම්වල ස්වරූපය හා ඒවායේ පරිසරය මත පදනම් වූ පර්යේෂණාත්මක අර්ථකථනයක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025}}&lt;/ref&gt;

දානිගල ශිලා කැටයම්වල නිශ්චිත කාලය තවමත් සම්පූර්ණයෙන් තහවුරු කර නොමැත. 2025 පර්යේෂණය අනුව ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සිදු කර පාරිසරික සාම්පල ලබාගෙන විද්‍යාත්මක කාලනිර්ණ ක්‍රම මගින් එහි කාලය තීරණය කිරීමට ඉදිරි පර්යේෂණ සැලසුම් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Kennedy |first4=Jason |last5=Hornoiu |first5=Iasmina |last6=Bandara |first6=Arana |title=Danigala Alien Mountain and Petroglyphs: A Multidisciplinary Investigation into Astrotourism, Geotourism, and Archeological Significance – Unlocking Sustainable Development Opportunities in Sri Lanka |journal=Journal of Eco Astronomy |volume=1 |issue=1 |pages=200–227 |year=2020 |doi=10.63119/JEA11.2020}}&lt;/ref&gt;
==වෙනත් ලිපි==
*[[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව]]
*[[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]]
*[[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]]
*[[බෞද්ධ පුදබිම්, ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු සහ නැගෙනහිර පලාත්]]
*[[කුරුන්දි රජ මහා විහාරය]]
*[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]
*[[රජගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය]]
==බාහිර සබැඳි==
* [https://ecoastronomy.edu.lk/journal-of-eco-astronomy/vol01-isuue-01-pp-200-227-2020/ ''Danigala Alien Mountain and Petroglyphs: A Multidisciplinary Investigation into Astrotourism, Geotourism, and Archeological Significance''] – Eco Astronomy Inc.
* [https://ecoastronomy.edu.lk/research/ දානිගල කේතකරණ පර්යේෂණය] – Eco Astronomy Inc.
* [https://openrepository.aut.ac.nz/items/d8005ce8-337a-4254-aa98-ac49d8c8f252 ''Danigala Alien Mountain and Petroglyphs''] – Auckland University of Technology Open Repository
* [https://www.icomos.lk/wp-content/uploads/2025/11/Conference-Reader.pdf ''Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka''] – ICOMOS Sri Lanka, 2025
* [https://doi.org/10.4038/tjata.v1i2.37 ''The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka''] – TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology
==මූලාශ්‍ර==

* {{cite book
 |last=Paranavitana
 |first=Senarat
 |author-link=Senarath Paranavithana
 |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions
 |publisher=Department of Archaeology, Ceylon
 |year=1970
 |pages=23–24
}}

* {{cite book
 |last=Wikramagamage
 |first=Chandra
 |title=Heritage of Rajarata: Major Natural, Cultural and Historic Sites
 |publisher=Central Bank of Sri Lanka
 |year=2004
 |page=252
}}

* {{cite journal
 |last=Sumanarathna
 |first=Aravinda Ravibhanu
 |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka
 |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology
 |volume=1
 |issue=2
 |year=2020
 |pages=46–59
 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37
}}

* {{cite conference
 |last=Somadeva
 |first=Raj
 |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka
 |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage
 |publisher=ICOMOS Sri Lanka
 |year=2025
}}
==යොමු==
{{reflist}}
==වැඩිදුර කියවීම==

* {{cite journal
 |last=Sumanarathna
 |first=Aravinda Ravibhanu
 |author2=Majda Aouititen
 |author3=Jason Kennedy
 |author4=Bernie Taylor
 |author5=Iasmina Hornoiu
 |author6=Arana Bandara
 |title=Danigala Alien Mountain and Petroglyphs: A Multidisciplinary Investigation into Astrotourism, Geotourism, and Archeological Significance – Unlocking Sustainable Development Opportunities in Sri Lanka
 |journal=Journal of Eco Astronomy
 |volume=1
 |issue=1
 |year=2020
 |pages=200–227
 |doi=10.63119/JEA11.2020
}}

* {{cite journal
 |last=Sumanarathna
 |first=Aravinda Ravibhanu
 |author2=Majda Aouititen
 |author3=Bernie Taylor
 |author4=K. A. G. Sameera
 |author5=Jinadasa Katupotha
 |author6=Aruna Bandara
 |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka
 |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology
 |volume=1
 |issue=2
 |year=2020
 |pages=46–59
 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37
}}

* {{cite conference
 |last=Somadeva
 |first=Raj
 |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka
 |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage
 |publisher=ICOMOS Sri Lanka
 |year=2025
}}</text>
      <sha1>187js4b6e6zpc4svc6p440e91eo4k7k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799647</id>
      <parentid>799646</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T16:54:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>799647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68098" sha1="p2e9ffowy4kobxb3najas9rbsyk5xwx" xml:space="preserve">{{Infobox ancient site
 |name = දානිගල පුරාවිද්‍යා ස්ථානය
 |alternate_name = දානිගල කන්ද, දානිගල වෘත්තාකාර පර්වතය, කන්දේගම පර්වතය
 |image = Danigala Rock.jpg
 |image_size = 250px
 |alt = 
 |caption = දානිගල පර්වතය 
 |map_type = ශ්‍රී ලංකාව
 |relief = yes
 |map_alt = 
 |coordinates = {{coord|7|41|0.44|N|081|12|45.66|E|display=inline,title}}
 |location = [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]], [[උතුරු මැද පළාත]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
 |region = 
 |type = පුරාණ ගුහා සහ පර්වත කැටයම් සහිත පුරාවිද්‍යාත්මක හා භූ විද්‍යාත්මක ස්ථානය
 |part_of = 
 |length = 
 |width = 
 |area = 
 |height = මීටර් 280 ක් පමණ
 |builder = 
 |material = ස්වාභාවික පර්වතය
 |built = 
 |abandoned = 
 |epochs = ප්‍රාග්ඓතිහාසික හා අනුරාධපුර යුගය 
 |cultures = 
 |dependency_of = 
 |occupants = 
 |event = 
 |excavations = 
 |archaeologists = 
 |condition = 
 |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]
 |management = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]
 |public_access = හැක
 |website =
 |notes = 
 | designation1          = APMSL
| designation1_offname  = [[File:පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තු ලාංඡනය.jpg|80px]]&lt;br&gt;දානිගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය&lt;br&gt;(දානිගල සහ කන්දෙගම ලෙන් විහාරය)
| designation1_date     = 
| designation1_number   = 
| designation1_criteria = පුරාවිද්‍යාත්මක හා ඓතිහාසික වැදගත්කම
| designation1_type     = පුරාණ ගුහා,බෞද්ධ ආරාමික නටබුන් හා ශිලා කැටයම්
| designation1_free1name =
| designation1_free1value =
| designation1_free2name =
| designation1_free2value =
}}

'''දානිගල කන්ද''' ('''Danigala Circular Rock''') ශ්‍රී ලංකාවේ [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය|පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයේ]],[[දිඹුලාගල]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය තුළ කන්දේගම ග්‍රාමසේවා වසමේ [[කන්දේගම]] ප්‍රදේශය ආශ්‍රිතව පිහිටි සුවිශේෂී භූ විද්‍යාත්මක හා පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයකි. ගුවනින් බැලූ විට අර්ධ වෘත්තාකාර ස්වරූපයක් පෙන්වන මෙම පර්වතය දිගුකාලීන භූ විද්‍යාත්මක ක්‍රියාවලීන් හා ඛාදනය හේතුවෙන් වර්තමාන ස්වරූපයට පත්ව ඇති අතර, එය ප්‍රාග්කේම්බ්‍රියානු යුගය දක්වා දිවෙන භූ විද්‍යාත්මක පසුබිමක් සහිත ප්‍රදේශයක පිහිටා ඇත. පුරාවිද්‍යාව, භූ විද්‍යාව, ජෛව විවිධත්වය සහ තාරකා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන යන විවිධ ක්ෂේත්‍ර සඳහා දානිගල ප්‍රදේශය වැදගත් බව පර්යේෂණවල සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020JEA&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sumanarathna |first1=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Kennedy |first3=Jason |last4=Taylor |first4=Bernie |last5=Hornoiu |first5=Iasmina |last6=Bandara |first6=Arana |title=Danigala Alien Mountain and Petroglyphs: A Multidisciplinary Investigation into Astrotourism, Geotourism, and Archeological Significance – Unlocking Sustainable Development Opportunities in Sri Lanka |journal=Journal of Eco Astronomy |volume=1 |issue=1 |year=2020 |doi=10.63119/JEA11.2020}}&lt;/ref&gt;

පොළොන්නරුවේ සිට අරලගංවිල-දෙහිඅත්තකණ්ඩිය පාරේ පැමිණ  දිඹුලාගල පසුකොට හෝ මහියංගනයේ සිට දෙහිඅත්තකණ්ඩිය පසු කොට අරලගංවිලට ළඟාවී දම්මින්න පසුකොට ගිය විට දානිගල වෙත ප්‍රවේශ විය හැක.දානිගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය කොටස් දෙකකි,එනම් දානිගල පර්වතය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යා කලාපය සහ කන්දෙගම ධනංජය රජ මහා විහාරය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යා කලාපය ලෙසයි.දානිගල කන්ද හා අවට ප්‍රදේශයෙන් පුරාණ මානව වාසස්ථාන හා ආගමික ක්‍රියාකාරකම් සම්බන්ධ සාධක හමුවේ. මෙහි ගුහා කිහිපයක [[බ්‍රාහ්මී]] අක්ෂරවලින් ලියන ලද ශිලා ලේඛන දක්නට ලැබෙන අතර, එවැනි ලේඛන මගින් ගුහා සංඝයා වෙත පූජා කළ දායකයන් පිළිබඳ තොරතුරු ලබාගත හැකිය.

දානිගල කන්දේ වයඹ බෑවුමේ පිහිටි '''චිත්‍ර ලෙන''' ආශ්‍රිතව පර්වත සිතුවම් සහ කැටයම් දක්නට ලැබේ. 2020 ජූලි 28 දින සිදු කළ පර්යේෂණයකදී මීට පෙර වාර්තා නොවූ සංකේත සහිත පර්වත කැටයම් හඳුනාගෙන ඇති අතර, ඒවායේ ජ්‍යාමිතික හා මානවරූපී සංකේත ඇතුළු විවිධ රූප දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020JEA&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sumanarathna |first1=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=Geeth |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt; පර්යේෂකයන් විසින් මෙම කැටයම්වල ස්වභාවය හා කාලනිර්ණය පිළිබඳ වැඩිදුර අධ්‍යයනය අවශ්‍ය බව පෙන්වා දී ඇති අතර 2025දී මහාචාර්ය [[රාජ් සෝමදේව]] විසින් ඉදිරිපත් කළ පර්යේෂණයකින්ද දානිගලේ ගුහා දෙකක පර්වත සිතුවම් පිළිබඳ නව නිරීක්ෂණ වාර්තා කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020&quot;/&gt;

== ඉතිහාසය ==
පුරාණ පරිපාලන බෙදීම් අනුව දානිගල පිහිටි ප්‍රදේශය [[තමන්කඩුව]] දිසාවේ [[එගොඩපත්තුව]]ට අයත් වූ බව සඳහන් වේ. කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත ඓතිහාසික සාධක අතර එම ප්‍රදේශයේ නාමය “දානිගල” ලෙස සඳහන් වන ශිලා ලේඛන සාධකයක් හමු ව තිබේ. මහාවංශය තුළ “අන්තර් ගංගා කලාපීය ප්‍රදේශය” ලෙසත් හෝ &quot;කොට්ටියාරම්පත්තුව&quot; ලෙසත් හඳුන්වන ප්‍රදේශය තුළ දානිගල පිහිටා ඇතැයි සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=පොලොන්නරුවේ නිවාස නියෝජ්‍ය ඇමැතිට පොලොන්නරුවේ දානිගලයි මාතලේ දහයියාගලයි පැටලෙයි!
|url=https://sinhala.mawratanews.lk/exclusive/polonnaruwa-deputy-minister-of-housing-gets-into-trouble-with-polonnaruwa-danigala-and-matale-dahaiyagala/
|access-date=2026-09-16
}}&lt;/ref&gt;දානිගල කන්ද ආශ්‍රිත මානව ක්‍රියාකාරකම්වල ඉතිහාසය දිගු කාල පරාසයක් ආවරණය කරන අතර, එහි ගුහා හා පර්වත ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මගින් ප්‍රදේශයේ පැරණි මානව භාවිතය පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ. විශේෂයෙන් දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ හමුවන පර්වත කැටයම්, ගුහා ආශ්‍රිත සාධක සහ පසුව හඳුනාගත් ආගමික භාවිතයට සම්බන්ධ සාධක මත පදනම්ව එහි ඉතිහාසය විවිධ අවධි ඔස්සේ සලකා බැලිය හැක.විශේෂයෙන් දානිගලට ආසන්න කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත ගුහා පද්ධතියේ හමුවන පූර්ව බ්‍රාහ්මී ශිලා ලිපි, කටාරම් කෙටූ ගල්ලෙන් සහ පසුකාලීන ආරාමික නටබුන් මගින් මෙම ප්‍රදේශයේ පුරාණ ආගමික භාවිතය තහවුරු වේ. කන්දේගම කන්ද ලෙන් විහාරය පිළිබඳ වාර්තාවලට අනුව එහි පූර්ව බ්‍රාහ්මී ලිපි මගින් ක්‍රිස්තු පූර්ව යුගයේ සිට භික්ෂූන් සඳහා ගුහා පූජා කිරීම පිළිබඳ සාධක හමුවේ.2020දී පළ වූ පර්යේෂණ මගින් දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ පර්වත කැටයම් පිළිබඳ නව වාර්තා සහ විශ්ලේෂණ ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, එමගින් දානිගලේ පැරණි මානව ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ වැඩිදුර පර්යේෂණ සඳහා පදනමක් සපයා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book
|last=Paranavitana
|first=Senarat
|title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions
|publisher=Department of Archaeology, Ceylon
|year=1970
|pages=23–24
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Kandegama Kanda Viharaya
|url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html
|access-date=2026-09-16
}}&lt;/ref&gt;

පුරාණ පරිපාලන බෙදීම් අනුව දානිගල පිහිටි ප්‍රදේශය [[තමන්කඩුව]] දිසාවේ [[එගොඩපත්තුව]]ට අයත් වූ බව සඳහන් වේ. කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත ඓතිහාසික සාධක අතර එම ප්‍රදේශයේ නාමය “දානිගල” ලෙස සඳහන් වන ශිලා ලේඛන සාධකයක් හමු ව තිබේ. මහාවංශය තුළ “අන්තර් ගංගා කලාපීය ප්‍රදේශය” ලෙසත් හෝ &quot;කොට්ටියාරම්පත්තුව&quot; ලෙසත් හඳුන්වන ප්‍රදේශය තුළ දානිගල පිහිටා ඇතැයි සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=පොලොන්නරුවේ නිවාස නියෝජ්‍ය ඇමැතිට පොලොන්නරුවේ දානිගලයි මාතලේ දහයියාගලයි පැටලෙයි!
|url=https://sinhala.mawratanews.lk/exclusive/polonnaruwa-deputy-minister-of-housing-gets-into-trouble-with-polonnaruwa-danigala-and-matale-dahaiyagala/
|access-date=2026-09-16
}}&lt;/ref&gt;

=== ප්‍රාග්ඓතිහාසික අවධිය ===

දානිගල කන්දේ ප්‍රාග්ඓතිහාසික මානව ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ ප්‍රධාන සාධකයක් ලෙස එහි ගුහා ආශ්‍රිතව හමුවන පර්වත කැටයම් සැලකේ. විශේෂයෙන් කන්දේ වයඹ බෑවුමේ පිහිටි [[චිත්‍ර ලෙන]] ආශ්‍රිත පර්වත පෘෂ්ඨවල විවිධ ජ්‍යාමිතික, මානවරූපී සහ සංකේතාත්මක රූප කැටයම් කර ඇති බව 2020දී ප්‍රකාශයට පත් කළ පර්යේෂණයකින් වාර්තා කර ඇත. එම පර්යේෂණයේදී කැටයම් අතර මිනිස් රූපවලට සමාන ආකෘති, ඉණිමං ආකාර රේඛා, දුනු හා ඊතල ආකාර සංකේත, ශාක හා සත්ත්ව රූප සහ විශේෂිත ජ්‍යාමිතික සංකේත හඳුනාගෙන ඇත. මෙම කැටයම්වල සමහර රටා ශ්‍රී ලංකාවේ [[දොරවක කන්ද]] සහ [[හැක්බෙලිකන්ද]] වැනි ස්ථානවල පර්වත කලාව සමඟ යම් සමානතා පෙන්වන නමුත්, දානිගල කැටයම් සමස්ත සංයෝජනය අනුව දැනට හඳුනාගෙන ඇති අනෙකුත් ශ්‍රී ලාංකික පර්වත කලාවෙන් වෙනස් බව පර්යේෂකයන් පෙන්වා දී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |display-authors=etal |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

මෙම පර්වත කැටයම් පිළිබඳ නව පර්යේෂණ 2023දී සිදු කරන ලද නැවත නිරීක්ෂණයකදී තවදුරටත් පුළුල් කර ඇත. රාජ් සෝමදේව විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද පර්යේෂණයට අනුව, දානිගල මුදුනේ පිහිටි ගල් ආවරණ දෙකක බිත්ති තුනක් පුරා එකිනෙක මත පැතිරුණු විවිධ ප්‍රමාණයේ ජ්‍යාමිතික සංකේත හා රේඛා විශාල ප්‍රමාණයක් හඳුනාගෙන ඇත. එම පර්යේෂණයේදී සංකේත සහිත බිත්තිවල [[එස්ටැම්පේජ්]] පිටපත් සකස් කර, ගල් ආවරණවල සැලසුම් සහ අවට පරිසරය ද සටහන් කර ඇත. කැටයම් අතර මිනිස් ප්‍රජනන අවයව හා ලිංගික ඉරියව් නිරූපණයට සමාන රූප මෙන්ම සත්ත්ව රූප කිහිපයක් ද ඇති බව පර්යේෂකයා සඳහන් කරයි. මෙම රූපවල අර්ථය පිළිබඳව පර්යේෂකයා ප්‍රාග්ඓතිහාසික වනාන්තරවාසී ප්‍රජාවන්ගේ ප්‍රජනන සාර්ථකත්වය හා සම්බන්ධ චාරිත්‍රානුකූල ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ උපකල්පනයක් ඉදිරිපත් කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, එය කැටයම්වල නිශ්චිත අර්ථය ලෙස නොව පර්යේෂණාත්මක අර්ථකථනයක් ලෙස සැලකිය යුතුය.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;

දානිගල කන්දේ ප්‍රාග්ඓතිහාසික භාවිතය පිළිබඳ තවත් වැදගත් සාධකයක් ලෙස පර්වතයේ මුදුනේ විශාල වශයෙන් හමුවන [[ක්වාර්ට්ස්]] ගල් කැබලි සහ ඒවා අතර හඳුනාගත් ගල් මධ්‍යක හා කැබලි දැක්විය හැකිය. 2025 පර්යේෂණයට අනුව, මෙම සාධක මගින් ගල් මෙවලම් නිෂ්පාදනය සිදු වූ බවට සාධක ලැබෙන අතර, එම මෙවලම් පර්වත කැටයම් කිරීම සඳහාද භාවිත වූවා විය හැකි බව යෝජනා කර ඇත. විශාල ක්වාර්ට්ස් කැබලි ප්‍රමාණයක් ස්ථානයේ ඉතිරිව තිබීම, එම ගල් සම්පත දිගු කාලයක් තිස්සේ භාවිත කර ඇති බවට සාධකයක් ලෙස පර්යේෂකයා සලකයි. තවද, එම සාධක කිහිප පරම්පරාවකට අයත් ප්‍රාග්ඓතිහාසික ප්‍රජාවන් විසින් ස්ථානය නැවත නැවත භාවිත කළ හැකි බවට යෝජනා කිරීමට හේතු වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;

2020දී සිදු කළ මූලික පර්යේෂණයේදී දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ පර්වත කැටයම් ප්‍රථම වරට විස්තරාත්මකව වාර්තා කරනු ලැබූ අතර, ඒවායේ සංකේත සමහරක් ඉන්දියාවේ කර්ණාටක ප්‍රාන්තයේ [[එඩක්කල් ගුහා]]වල පර්වත කැටයම් සමඟ සමානකම් දක්වන බව පර්යේෂකයන් පෙන්වා දී ඇත. දානිගලේ සංකේත සම්පූර්ණයෙන් විකේතනය කර හෝ එකම රූප සංයෝජනයක් ලෙස ප්‍රතිනිර්මාණය කර නොමැති බවද එම අධ්‍යයනය සඳහන් කරයි. එබැවින් ඒවාට නිශ්චිත සංකේතාත්මක හෝ ආගමික අර්ථයක් ආරෝපණය කිරීම තවදුරටත් පර්යේෂණ අවශ්‍ය වන කරුණකි.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |display-authors=etal |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

දානිගලේ පර්වත කලාවේ නිශ්චිත කාලය තවමත් විද්‍යාත්මකව තහවුරු කර නොමැත. 2025දී ඉදිරිපත් කළ පර්යේෂණය මගින් මෙම කැටයම් ප්‍රාග්ඓතිහාසික පර්වත කලාවක් ලෙස සලකා ඇති නමුත්, ඒවායේ නිශ්චිත කාලනිර්ණය සඳහා ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සිදු කර පාරිසරික සාම්පල ලබාගෙන විද්‍යාත්මක කාලනිර්ණ ක්‍රම භාවිත කිරීම අවශ්‍ය බව සඳහන් කර ඇත. ඒ අනුව දානිගලේ පර්වත කැටයම් නිශ්චිත වර්ෂයකට හෝ නිශ්චිත ප්‍රාග්ඓතිහාසික සංස්කෘතික අවධියකට අයත් බව දැනට තීරණාත්මකව ප්‍රකාශ කළ නොහැක.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;
=== මුල් ඓතිහාසික අවධිය ===

දානිගල කන්ද පාමුල පිහිටි කන්දේගම කන්ද ලෙන් විහාරය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මගින් මෙම ප්‍රදේශය මුල් ඓතිහාසික යුගයේදී ආගමික හා ආරාමික කටයුතු සඳහා භාවිත වූ බව පෙනේ. විශේෂයෙන් ගුහා මුදුන්වල ඇති ජලය ගලායාම වැළැක්වීම සඳහා සකස් කළ [[කටාරම්]] සහ ඒවාට පහළින් කොටා ඇති මුල් බ්‍රාහ්මී ශිලා ලේඛන මෙම භාවිතයට වැදගත් සාධක වේ. කන්දේගම කන්දේ ඇති එක් ලිපියක් “පරුමක දිගතිස පුත පරුමක ගුතස ලෙනෙ” යනුවෙන් කියවා ඇති අතර, එහි අර්ථය “පරුමක දිගතිස්සගේ පුත් පරුමක ගුත්තගේ ගුහාව” ලෙස දක්වා ඇත. එම ලිපිය මුල් බ්‍රාහ්මී ලිපි සම්ප්‍රදායට අයත් බව හඳුනාගෙන ඇති අතර, එමගින් කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත ගුහා මුල් ඓතිහාසික සමයේදී භික්ෂූන්ගේ වාසය සඳහා පරිත්‍යාග කර තිබූ බවට සාධක ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ ඇති ගුහා ලිපිවලින් ගුහා “අතීත හා අනාගත සතර දිසාවේ සංඝයා” වෙත පූජා කිරීම පිළිබඳ තොරතුරු ද හමුවේ. එම ලිපිවල දායකයන් ලෙස පරුමකවරුන්, ගම් ප්‍රධානීන් සහ වෙනත් ප්‍රභූ පුද්ගලයන්ගේ නම් සඳහන් වන අතර, එමගින් මෙම ප්‍රදේශයේ ගුහා ආශ්‍රිත ආරාමික භාවිතය සංවිධානාත්මක ස්වරූපයකින් පැවති බව පෙනේ. මෙවැනි ගුහා පූජා කිරීමේ ලිපි මුල් බ්‍රාහ්මී ලිපි සම්ප්‍රදායේ වැදගත් ලක්ෂණයක් වන අතර, ඒවා මගින් මුල් ඓතිහාසික සමයේ බෞද්ධ සංඝයා සහ දායක ප්‍රජාව අතර පැවති සම්බන්ධතාව පිළිබඳද තොරතුරු ලබාගත හැකිය.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 |pages=23–24}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත ශිලා ලේඛන අතර C289 ලෙස හඳුන්වා ඇති ලිපිය ද වැදගත් වේ. එහි “තිස අයහ පුත මහා අයහ ...” යන පාඨය ඇතුළත් වන අතර, “මහා” නම් කුමරෙකුට සහ ඔහු හා සම්බන්ධ ගම් ප්‍රධානීන්ට අදාළ තොරතුරු එහි සඳහන් වේ. එම ලිපියෙහි ගුහාවක් සංඝයාට පූජා කිරීම පිළිබඳ සඳහනක් දක්නට ලැබෙන අතර, එමගින් කන්දේගම කන්දේ ආරාමික පරිසරයට ප්‍රාදේශීය පරිපාලන හා ප්‍රභූ පන්තියේ පුද්ගලයන් සම්බන්ධ වී සිටි බවට සාධක ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Manthilake |first=H. |title=The “Devanapiya” Kings as Traced from Lithic ‘Brahmi’ Inscriptions of Sri Lanka |booktitle=Proceedings of the 2nd International Conference on Archaeology, History and Heritage |year=2021 |volume=2 |issue=1}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ මෙම ලිපි මගින් පෙනී යන්නේ මුල් ඓතිහාසික සමයේදී දානිගල අවට ප්‍රදේශය හුදෙක් ස්වාභාවික ගුහා සහිත පර්වතයක් නොව, භික්ෂූන්ගේ වාසය හා ආගමික කටයුතු සඳහා භාවිත වූ ආරාමික පරිසරයක් බවයි. ගුහා පූජා කළ දායකයන්ගේ නම් සහ ඔවුන්ගේ සමාජ තත්ත්වයන් පිළිබඳ තොරතුරු ද මෙම ලිපිවලින් හෙළි වන බැවින්, ඒවා එම යුගයේ ආගමික ආයතන, ප්‍රාදේශීය ප්‍රභූවරුන් සහ ගම් මට්ටමේ සමාජය අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීමටද වැදගත් මූලාශ්‍ර වේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 |pages=23–24}}&lt;/ref&gt;

==== ශිලා ලේඛන ====

{{Blockquote
|text=
'''
*පෙළ

''පරුමක දිගතිස පුත පරුමක ගුතස ලෙනෙ''

*අන්තර්ගතය

“පරුමක දිගතිස්සගේ පුත් පරුමක ගුත්තගේ ගුහාවයි.”
'''

&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|
'''හැඳින්වීමේ නාමය''': කන්දේගම කන්ද මුල් බ්‍රාහ්මී ගුහා ලිපිය&lt;br&gt;
'''කාලය''': මුල් ඓතිහාසික අවධිය&lt;br&gt;
'''අක්ෂර''': [[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|මුල් බ්‍රාහ්මී]]&lt;br&gt;
'''භාෂාව''': පැරණි සිංහල/ප්‍රාකෘත
}}}}&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|
(උපුටාගැනීම: Senarat Paranavitana, ''Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions'', 1970, pp. 23–24)
}}}}
}}

=== අනුරාධපුර යුගය ===

දානිගල කන්ද පාමුල පිහිටි කන්දේගම කන්ද ලෙන් විහාරයේ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අනුව, මුල් ඓතිහාසික අවධියේ ආරම්භ වූ ගුහා ආශ්‍රිත ආරාමික භාවිතය අනුරාධපුර යුගයේදී තවදුරටත් වර්ධනය වී තිබූ බව පෙනේ. කන්ද පාමුල සහ අවට ප්‍රදේශයෙන් අනුරාධපුර යුගයට අයත් බව හඳුනාගෙන ඇති පැරණි ආරාම ගොඩනැගිලි, [[ස්තූප]] සහ වෙනත් ආගමික ගොඩනැගිලිවල අවශේෂ හමුවේ. මෙම සාධක මගින් කන්දේගම කන්ද අවට ප්‍රදේශය විවිධ ආරාමික හා ආගමික ව්‍යුහයන්ගෙන් සමන්විත පුරාණ බෞද්ධ ආරාමික පරිසරයක් ලෙස පැවති බව පෙනේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

මෙම කාලයට සම්බන්ධ වැදගත් පුරාවිද්‍යාත්මක අවශේෂයක් ලෙස කන්දේගම කන්දේ පිහිටි පැරණි ස්තූපය දැක්විය හැකිය. එය කෘත්‍රිම පදනමක් මත ඉදිකර ඇති අතර, එහි දකුණු හා බටහිර දිශාවලින් පියගැටපෙළ මගින් ප්‍රවේශ විය හැකි බව වාර්තා වේ. එහි විශේෂ ලක්ෂණයක් ලෙස අනෙකුත් ශ්‍රී ලාංකික ස්තූපවල බහුලව දක්නට ලැබෙන පේසාවළලු තුන වෙනුවට පේසාවළලු දෙකක් පමණක් දක්නට ලැබීම සඳහන් කර ඇත. ස්තූපය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් හා සංරක්ෂණ කටයුතු පසුව සිදු කර ඇති අතර, එම ස්මාරකය පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමයක් ලෙස සංරක්ෂණය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ ගුහා ආශ්‍රිතව හමුවන විශාල සැතපෙන බුද්ධ ප්‍රතිමාව ද මෙම පුරාණ ආරාමික සංකීර්ණයේ වැදගත් අවශේෂයකි. ගඩොල් හා මැටි භාවිතයෙන් නිර්මාණය කර ඇති මෙම ප්‍රතිමාව මීටර් 5.4ක් පමණ දිග වන අතර, එහි කලාත්මක ලක්ෂණ ශ්‍රී ලංකාවේ අනෙකුත් පැරණි සැතපෙන බුද්ධ ප්‍රතිමා සමඟ සමානකම් දක්වන බව සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Wikramagamage |first=Chandra |title=Heritage of Rajarata: Major Natural, Cultural and Historic Sites |publisher=Central Bank of Sri Lanka |year=2004 |page=252}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අතර ගොඩනැගිලි අවශේෂ, ආගමික ස්මාරක සහ ජල කළමනාකරණයට සම්බන්ධ ව්‍යුහ ද හඳුනාගෙන ඇත. මේවා මගින් අනුරාධපුර යුගයේදී මෙම ප්‍රදේශයේ ආගමික කටයුතු සඳහා අවශ්‍ය භෞතික පරිසරයක් වර්ධනය වී තිබූ බව පෙනේ. 2017දී මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානය ආශ්‍රිතව කැණීම් හා සංරක්ෂණ කටයුතු සිදු කළ බව ශ්‍රී ලංකා විගණකාධිපතිවරයාගේ පුරාවිද්‍යා උරුම කළමනාකරණය පිළිබඳ වාර්තාවේද සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Management of the Archaeological Heritage of Sri Lanka |url=https://auditorgeneral.gov.lk/web/images/audit-reports/upload/2020/performance/Archeology-English.pdf |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

=== පොළොන්නරු සහ පසුකාලීන අවධිය ===

අනුරාධපුර රාජධානියේ අවසානයෙන් පසුව පොළොන්නරුව ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන රාජධානිය බවට පත්වීමත් සමඟ දානිගල සහ කන්දේගම ප්‍රදේශය පොළොන්නරු රාජධානියේ භූගෝලීය හා ආගමික පසුබිමට ඇතුළත් විය. පොළොන්නරුව මධ්‍යකාලීන යුගයේදී දිවයිනේ ප්‍රධාන දේශපාලන හා ආගමික මධ්‍යස්ථානයක් වූ අතර, එම කාලයට පෙර ආරම්භ වූ බොහෝ බෞද්ධ ආරාමද එම ප්‍රදේශයේ පැවති බව මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල සඳහන් කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Polonnaruwa: The Medieval Masterpiece |url=https://ccf.gov.lk/heritage-sites/polonnaruwa/ |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයේ අනුරාධපුර යුගයෙන් පසු කාලයට අයත් ආගමික හා ගොඩනැගිලි අවශේෂ පැවති බව පුරාවිද්‍යාත්මක වාර්තා මගින් පෙනේ. කන්ද පාමුල පිහිටි පැරණි ආරාමික සංකීර්ණයට අයත් ගොඩනැගිලි අවශේෂ, ස්තූප සහ වෙනත් ආගමික ව්‍යුහ සමඟ වර්තමාන කන්දේගම කන්ද ලෙන් විහාරය සම්බන්ධ වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ පිහිටි පැරණි ස්තූපය මෙම ස්ථානයේ පසුකාලීන ආගමික භාවිතය පිළිබඳ වැදගත් සාධකයකි. ස්තූපය කෘත්‍රිම පදනමක් මත ඉදිකර ඇති අතර දකුණු හා බටහිර දිශාවලින් පියගැටපෙළ දෙකකින් එයට ප්‍රවේශ විය හැකිය. එහි පේසාවළලු දෙකක් පමණක් පැවතීම එහි විශේෂ ලක්ෂණයක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත. මෙම ස්තූපය ආශ්‍රිතව 2017දී පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සිදුකර ඇති අතර, පසුව මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදලේ පොළොන්නරු ව්‍යාපෘතිය යටතේ සංරක්ෂණ කටයුතු සිදු කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

පොළොන්නරු රාජධානියේ පරිහානියෙන් පසුව රාජරට ප්‍රදේශයේ දේශපාලන හා ආගමික මධ්‍යස්ථානවල වෙනස්කම් සිදුවුවද, කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත පුරාණ ආරාමික සම්ප්‍රදාය සම්පූර්ණයෙන්ම අතුරුදන් වූ බවට සාධක නොමැත. වර්තමානයේ කන්ද පාමුල පිහිටි කන්දේගම ධනංජය රජමහා විහාරය මෙම පුරාණ ආරාමික භූමිය සමඟ සම්බන්ධ වන නූතන ආගමික ස්ථානයක් ලෙස පවතී. කෙසේ වෙතත්, පොළොන්නරු යුගයෙන් පසු එක් එක් කාල පරිච්ඡේදයට අයත් ගොඩනැගිලි හෝ භාවිතයන් නිශ්චිතව වෙන් කිරීම සඳහා තවත් පුරාවිද්‍යාත්මක හා ඓතිහාසික සාධක අවශ්‍ය වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

== දානිගල පාෂාණ සැකැස්ම==

දානිගල කන්ද අවට තැනිතලා භූමි ප්‍රදේශයෙන් හුදකලාව ඉහළට නැගී සිටින සුවිශේෂී පාෂාණ සැකැස්මකි. භූ විද්‍යාත්මකව එය [[ඉන්සල්බර්ග්]] (inselberg) හෙවත් අවට භූමියෙන් හුදකලාව ඉතිරි වූ පාෂාණ කන්දක් ලෙස විස්තර කර ඇත. දානිගල පාෂාණ සැකැස්ම ප්‍රාග්කේම්බ්‍රියානු පාෂාණවලින් සමන්විත භූ විද්‍යාත්මක කලාපයක පිහිටා ඇති අතර, එය ශ්‍රී ලංකාවේ භූ විද්‍යාත්මක වර්ගීකරණයේ [[විජය සංකීර්ණය]] (Vijayan Complex) සමඟ සම්බන්ධ වේ. මෙම පාෂාණවල ග්‍රැනයිට්මය ග්නයිස්, මිග්මටයිට් සහ අනෙකුත් පරිවර්තනීය පාෂාණ අඩංගු වන අතර, ඒවායේ ඛාදනයට ප්‍රතිරෝධී ස්වභාවය හේතුවෙන් අවට භූමියට සාපේක්ෂව පාෂාණ කන්දක් ලෙස ඉතිරි වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Geological Setting around Danigala Circular Rock |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |year=2020}}&lt;/ref&gt;දානිගලේ විශේෂත්වයක් වන්නේ ඉහළින් බැලූ විට පැහැදිලිව පෙනෙන අර්ධ-වෘත්තාකාර හෝ වක්‍රාකාර භූ හැඩයයි. මෙම හැඩය මිනිසුන් විසින් කෘත්‍රිමව සකස් කරන ලද ව්‍යුහයක් වීමකට වඩා, දිගු කාලයක් පුරා සිදු වූ පාෂාණ ඛාදනය හා කාලගුණික ක්‍රියාකාරීත්වය සමඟ සම්බන්ධ වූ ස්වාභාවික භූ රූපයක් ලෙස භූ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණවලදී විස්තර කර ඇත. එම නිසා දානිගලේ වෘත්තාකාර හෝ අර්ධ-වෘත්තාකාර පෙනුම එහි භූ විද්‍යාත්මක විශේෂත්වයක් ලෙස සැලකිය යුතු අතර, එය මිනිස් නිර්මාණයක් බවට පුරාවිද්‍යාත්මක සාධකයක් ලෙස සැලකිය නොහැකිය.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last2=Taylor |first2=Bernie |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

දානිගලේ ඉහළ කොටස සාපේක්ෂව පුළුල් හා සමතලා පාෂාණ පෘෂ්ඨයකින් සමන්විත වේ. කඳු මුදුනේ ස්වභාවික පාෂාණ පෘෂ්ඨය වක්‍රාකාර සීමාවක් ඔස්සේ පැතිර ඇති අතර, එහි ඇතැම් කොටස්වල ශාක වර්ධනය අඩුවීම හේතුවෙන් පාෂාණ පෘෂ්ඨය පැහැදිලිව දැකිය හැකිය. මෙම ඉහළ කොටසේ ස්වභාවික පාෂාණ හැඩතල සහ කාලගුණික ක්‍රියාවලීන් මගින් ඇති වූ රේඛා හා මතුපිට ලක්ෂණ දක්නට ලැබේ. ඉහළ සමතලා පෘෂ්ඨය මිනිසුන් විසින් ගුවන් යානා ගොඩබැස්සවීම සඳහා සකස් කළ ධාවන පථයක් හෝ ගුවන් යානා නැවතුම් ස්ථානයක් වූ බවට පසුකාලීනව නිර්මාණය වූ ජනප්‍රවාද සඳහා පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මෙතක් හමු වී නොමැති අතර පර්යේෂකයන් ද ඒවා ප්‍රතික්ෂේප කරනු ලැබ තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last2=Taylor |first3=Bernie |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

දානිගලේ බාහිර පාෂාණ පෘෂ්ඨයට අමතරව එහි බෑවුම් හා පාෂාණ ගර්භය ආශ්‍රිතව ස්වභාවික ගල් කුහර සහ ගල් ආවරණ කිහිපයක් පවතී. මෙම ගල් කුහර අතරින් චිත්‍ර ලෙන විශේෂ පුරාවිද්‍යාත්මක වැදගත්කමක් දරයි. 2020දී සිදු කළ පුරාවිද්‍යා-තාරකා විද්‍යාත්මක හා භූ විද්‍යාත්මක සමීක්ෂණයකදී එහි වයඹ බෑවුමේ පෙර වාර්තා නොවූ ශිලා කැටයම් හඳුනාගෙන ඇත. ඒවා අතර ජ්‍යාමිතික සංකේත, මිනිස් ආකාරයට සමාන රූප සහ විවිධ රේඛාමය සංකේත ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=K. A. G. |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;දානිගලේ පාෂාණ ගර්භ හා ගල් ආවරණ ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක එම ස්ථානයේ මිනිස් භාවිතය පිළිබඳ වැදගත් තොරතුරු සපයයි. ගුහා මුහුණත්වල ඇති [[කපාරාරාක්ෂිත]] හෙවත් drip ledges සහ [[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|බ්‍රාහ්මී]] ලිපි වැනි සාධක මගින් දානිගල ආශ්‍රිත ගල් ගුහා පුරාණ කාලයේ බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ ආරාමික භාවිතයට සම්බන්ධ වූ බව තහවුරු වේ. එම නිසා දානිගලේ ගර්භය පිළිබඳ පුරාවිද්‍යාත්මක සාකච්ඡාවේදී වඩාත් පැහැදිලිව තහවුරු කළ හැකි මානව භාවිතය වන්නේ ගුහා ආශ්‍රිත ආරාමික භාවිතයයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

=== රාවණා සම්බන්ධ පසුකාලීන මත ===

දානිගලේ අසාමාන්‍ය අර්ධ-වෘත්තාකාර පාෂාණ හැඩය සහ පුළුල් ඉහළ පෘෂ්ඨය හේතුවෙන් පසුකාලීනව එය [[රාවණා]] රජු සම්බන්ධ ජනප්‍රවාද සමඟ මෑතකාලීනව සම්බන්ධ කිරීමට රාවණා මතය දරන පුද්ගලයින් පටන්ගෙන ඇත. එම මතයන්ට අනුව දානිගල රාවණා රජුගේ ගුවන් යානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ සඳහන් වන [[දඬුමොනරය]] හෝ පුෂ්පක විමානය ගොඩබැස්සවූ ස්ථානයක් විය හැකි බවත්, කඳු මුදුනේ සමතලා කොටස ඒ සඳහා භාවිත කළ ස්ථානයක් විය හැකි බවත් ඔවුන්ගේ ඇතැම් ජනප්‍රිය විස්තරවල සඳහන් වේ.ඊට අමතරව තවත් සමහරු දානිගල [[පිටසක්වල ජීවින්]] සමඟ සම්බන්ධ කර අදහස් දැක්වීමක් ද දැකිය හැක.පසුකාලීනව ඇති වූ මෙම අදහස් නිසා දානිගලට &quot;Alien Mountain&quot; වැනි නවීන ජනප්‍රිය නාමකරණද ලැබී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Danigala Circular Rock – Alien Mountain |url=https://www.lakpura.com/pages/danigala-circular-rock |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කෙසේ වෙතත්, රාවණා හෝ පිටසක්වල ජීවීන් සම්බන්ධ මෙම මතයන් සහ දානිගලේ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අතර පැහැදිලි වෙනසක් ඇති බව පුරාවිද්‍යා පර්යේෂකයන්ගේ මතය වී තිබේ.දානිගල සම්බන්ධ නූතන භූ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ මගින් එහි අර්ධ-වෘත්තාකාර හැඩය දිගුකාලීන ස්වාභාවික ඛාදන හා කාලගුණික ක්‍රියාවලීන් මගින් ඇති වූ භූ රූපයක් ලෙස පැහැදිලි කරයි. එබැවින් එම හැඩය කෘත්‍රිමව සකස් කළ ජනප්‍රවාදගත ගුවන් යානා ධාවන පථයක් හෝ ගොඩබෑමේ වේදිකාවක් බවට සාධකයක් නොවන බව සනාථ වේ.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Geological Setting around Danigala Circular Rock |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |year=2020}}&lt;/ref&gt;

තවද, දානිගලෙන් හඳුනාගෙන ඇති බ්‍රාහ්මී ලිපි, ගුහා, ස්තූප සහ අනෙකුත් ආරාමික අවශේෂ මගින් තහවුරු වන මානව ඉතිහාසය ශ්‍රී ලංකාවේ බොහෝ ප්‍රදේශවල හමුවන පරිදි පුරාණ බෞද්ධ ආරාමික භාවිතය සමඟ විශේෂයෙන්ම සම්බන්ධ වේ. 2020දී හඳුනාගත් ශිලා කැටයම් සම්බන්ධයෙන්ද පර්යේෂකයන් විවිධ අර්ථකථන ඉදිරිපත් කර ඇතත්, ඒවා රාවණා,පිටසක්වල ජීවීන්,දඬුමොනරය හෝ වෙනත් විශේෂ පුරාවෘත්ත චරිතයකට සම්බන්ධ කරන නිශ්චිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධකයක් ලෙස මෙතෙක් තහවුරු කර නොමැත.ඒ අනුව දානිගල සම්බන්ධව මෑතකාලීනව නිර්මාණය වූ කතාන්දර පුරාවිද්‍යාත්මකව තහවුරු වූ ඓතිහාසික සිදුවීම් ලෙස නොව, ස්ථානයේ අසාමාන්‍ය භූ හැඩය, ගුහා සහ ශිලා කැටයම් වටා පසුකාලීනව වර්ධනය වූ ජනප්‍රවාද හා සංස්කෘතික අර්ථකථන ලෙස සැලකිය හැකි ය.දැනට පවතින පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අනුව දානිගලේ මානව ඉතිහාසය පිළිබඳව වඩාත් නිශ්චිතව සාකච්ඡා කළ හැක්කේ එහි ප්‍රාග්ඓතිහාසික ශිලා කැටයම් සහ පුරාණ බෞද්ධ ආරාමික අවශේෂ මතය.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=K. A. G. |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

== නූතන පුරාවිද්‍යා පර්යේෂණ ==

දානිගල කන්ද පිළිබඳ නූතන පුරාවිද්‍යාත්මක හා අන්තර්විෂය පර්යේෂණ විධිමත්ව වර්ධනය වන්නේ 2020 දශකයේදීය. 2020 ජූලි 28 දින මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදලේ පොළොන්නරු අලහන පරිවේණ ව්‍යාපෘතිය හා Eco Astronomy ආයතනයේ පර්යේෂකයන් එක්ව සිදු කළ පුරාවිද්‍යාත්මක, භූ විද්‍යාත්මක හා පුරාවිද්‍යා-තාරකා විද්‍යා සමීක්ෂණයකදී දානිගල කන්දේ වයඹ බෑවුමේ පිහිටි චිත්‍ර ලෙනෙහි එතෙක් වාර්තා නොවූ [[පෙට්‍රොග්ලිෆ්]] හෙවත් ශිලා කැටයම් හඳුනාගන්නා ලදී. මෙම සොයාගැනීම දානිගල කන්දේ පුරාවිද්‍යාත්මක වැදගත්කම නව මානයකට ගෙන ආ අතර, එම ස්ථානය පිළිබඳ පර්යේෂණ සඳහා පුරාවිද්‍යාව සමඟ භූ විද්‍යාව, තාරකා විද්‍යාව සහ පරිසර අධ්‍යයනය වැනි විෂය ක්ෂේත්‍රද සම්බන්ධ විය.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=K. A. G. |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

2020දී සිදු කළ මූලික පර්යේෂණවලදී චිත්‍ර ලෙනේ ශිලා පෘෂ්ඨය මත විවිධ ජ්‍යාමිතික සංකේත හා රේඛා මෙන්ම මිනිස් හා සත්ත්ව රූපවලට සමාන කැටයම්ද වාර්තා කරන ලදී. ඇතැම් සංකේත අනෙකුත් දකුණු ආසියානු ශිලා කලාවන් සමඟ සංසන්දනය කර ඇති අතර, විශේෂයෙන් ඉන්දියාවේ එඩක්කල් ගුහා ශිලා කැටයම් සමඟ සමානතා පිළිබඳ අවධානය යොමු කර ඇත. එම පර්යේෂණය මගින් දානිගල කැටයම්වල ඇති ඇතැම් සංකේත “bind rune” ආකාරයේ සංකේත ලෙස විස්තර කරමින් ඒවායේ පුරාවිද්‍යා-තාරකා විද්‍යාත්මක වැදගත්කම පිළිබඳ උපකල්පනද ඉදිරිපත් කරන ලදී. කෙසේ වෙතත්, එවැනි සංකේතවල නිශ්චිත අර්ථය සහ කාලනිර්ණය තවදුරටත් පර්යේෂණ කළ යුතු කරුණු ලෙස පවතී.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=K. A. G. |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

දානිගල කන්දේ පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණවලදී ශිලා කැටයම් පමණක් නොව, එම කැටයම් නිර්මාණය කළ ප්‍රාග්ඓතිහාසික ප්‍රජාවන්ගේ ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ සාධකද අවධානයට ලක්ව ඇත. කඳු මුදුන ආශ්‍රිතව හමුවන ක්වාට්ස් කැබලි, ගල් මෙවලම් නිෂ්පාදනයට සම්බන්ධ විය හැකි මධ්‍යස්ථාන සහ කැටයම් කිරීමට භාවිත කළ හැකි වූ මෙවලම් නිෂ්පාදන අපද්‍රව්‍ය පිළිබඳව පර්යේෂකයන් අවධානය යොමු කර ඇත. මෙවැනි සාධක එම ස්ථානයේ ගල් මෙවලම් නිෂ්පාදනය සහ ශිලා කැටයම් කිරීම සම්බන්ධ ක්‍රියාකාරකම් සිදුවී තිබිය හැකි බවට පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණ ප්‍රශ්න මතු කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025}}&lt;/ref&gt;

2023 ජූනි මාසයේදී රාජ් සෝමදේව ප්‍රමුඛ පර්යේෂණ කණ්ඩායම විසින් දානිගල කන්දේ ශිලා කැටයම් නැවත පරීක්ෂා කරන ලදී. එහිදී කඳු මුදුනේ පිහිටි ගල් ආවරණ දෙකක බිත්ති තුනක විවිධ ප්‍රමාණවලින් යුත් එකිනෙක මත අතිච්ඡාදනය වන ජ්‍යාමිතික සංකේත හා රේඛා විශාල සංඛ්‍යාවක් ලේඛනගත කර ඇත. ඒවායේ ස්ථානගත වීම හා ස්වරූපය සවිස්තරාත්මකව සටහන් කිරීම සඳහා පුරාවිද්‍යාවේ භාවිත වන estampage ක්‍රමය භාවිත කර ශිලා පෘෂ්ඨවල පිටපත් ලබාගෙන ඇති අතර, ගල් ආවරණවල භූ සැලසුම්ද මිනුම් පරිමාණයකට සකස් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025}}&lt;/ref&gt;රාජ් සෝමදේවගේ පර්යේෂණයේදී ඇතැම් සංකේත මිනිස් ප්‍රජනන අවයව, ලිංගික ඉරියව් සහ සතුන්ගේ රූප නිරූපණය කරන බවට අර්ථකථනයක් ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, එම ගල් ආවරණ ප්‍රාග්ඓතිහාසික ප්‍රජාවන්ගේ ප්‍රජනන සාර්ථකත්වයට සම්බන්ධ චාරිත්‍රානුකූල ක්‍රියාකාරකම් සඳහා භාවිත වී ඇති හැකියාවද පර්යේෂකයාන් යෝජනා කරයි.කෙසේ වෙතත් මෙය තහවුරු කළ නිගමනයක් නොවන අතර ශිලා කැටයම්වල ස්වරූපය හා ඒවායේ පරිසරය මත පදනම් වූ පර්යේෂණාත්මක අර්ථකථනයක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025}}&lt;/ref&gt;

දානිගල ශිලා කැටයම්වල නිශ්චිත කාලය තවමත් සම්පූර්ණයෙන් තහවුරු කර නොමැත. 2025 පර්යේෂණය අනුව ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සිදු කර පාරිසරික සාම්පල ලබාගෙන විද්‍යාත්මක කාලනිර්ණ ක්‍රම මගින් එහි කාලය තීරණය කිරීමට ඉදිරි පර්යේෂණ සැලසුම් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Kennedy |first4=Jason |last5=Hornoiu |first5=Iasmina |last6=Bandara |first6=Arana |title=Danigala Alien Mountain and Petroglyphs: A Multidisciplinary Investigation into Astrotourism, Geotourism, and Archeological Significance – Unlocking Sustainable Development Opportunities in Sri Lanka |journal=Journal of Eco Astronomy |volume=1 |issue=1 |pages=200–227 |year=2020 |doi=10.63119/JEA11.2020}}&lt;/ref&gt;
==වෙනත් ලිපි==
*[[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව]]
*[[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]]
*[[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]]
*[[බෞද්ධ පුදබිම්, ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු සහ නැගෙනහිර පලාත්]]
*[[කුරුන්දි රජ මහා විහාරය]]
*[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]
*[[රජගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය]]
==බාහිර සබැඳි==
* [https://ecoastronomy.edu.lk/journal-of-eco-astronomy/vol01-isuue-01-pp-200-227-2020/ ''Danigala Alien Mountain and Petroglyphs: A Multidisciplinary Investigation into Astrotourism, Geotourism, and Archeological Significance''] – Eco Astronomy Inc.
* [https://ecoastronomy.edu.lk/research/ දානිගල කේතකරණ පර්යේෂණය] – Eco Astronomy Inc.
* [https://openrepository.aut.ac.nz/items/d8005ce8-337a-4254-aa98-ac49d8c8f252 ''Danigala Alien Mountain and Petroglyphs''] – Auckland University of Technology Open Repository
* [https://www.icomos.lk/wp-content/uploads/2025/11/Conference-Reader.pdf ''Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka''] – ICOMOS Sri Lanka, 2025
* [https://doi.org/10.4038/tjata.v1i2.37 ''The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka''] – TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology
==මූලාශ්‍ර==

* {{cite book
 |last=Paranavitana
 |first=Senarat
 |author-link=Senarath Paranavithana
 |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions
 |publisher=Department of Archaeology, Ceylon
 |year=1970
 |pages=23–24
}}

* {{cite book
 |last=Wikramagamage
 |first=Chandra
 |title=Heritage of Rajarata: Major Natural, Cultural and Historic Sites
 |publisher=Central Bank of Sri Lanka
 |year=2004
 |page=252
}}

* {{cite journal
 |last=Sumanarathna
 |first=Aravinda Ravibhanu
 |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka
 |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology
 |volume=1
 |issue=2
 |year=2020
 |pages=46–59
 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37
}}

* {{cite conference
 |last=Somadeva
 |first=Raj
 |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka
 |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage
 |publisher=ICOMOS Sri Lanka
 |year=2025
}}
==යොමු==
{{reflist}}
==වැඩිදුර කියවීම==

* {{cite journal
 |last=Sumanarathna
 |first=Aravinda Ravibhanu
 |author2=Majda Aouititen
 |author3=Jason Kennedy
 |author4=Bernie Taylor
 |author5=Iasmina Hornoiu
 |author6=Arana Bandara
 |title=Danigala Alien Mountain and Petroglyphs: A Multidisciplinary Investigation into Astrotourism, Geotourism, and Archeological Significance – Unlocking Sustainable Development Opportunities in Sri Lanka
 |journal=Journal of Eco Astronomy
 |volume=1
 |issue=1
 |year=2020
 |pages=200–227
 |doi=10.63119/JEA11.2020
}}

* {{cite journal
 |last=Sumanarathna
 |first=Aravinda Ravibhanu
 |author2=Majda Aouititen
 |author3=Bernie Taylor
 |author4=K. A. G. Sameera
 |author5=Jinadasa Katupotha
 |author6=Aruna Bandara
 |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka
 |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology
 |volume=1
 |issue=2
 |year=2020
 |pages=46–59
 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37
}}

* {{cite conference
 |last=Somadeva
 |first=Raj
 |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka
 |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage
 |publisher=ICOMOS Sri Lanka
 |year=2025
}}</text>
      <sha1>p2e9ffowy4kobxb3najas9rbsyk5xwx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799648</id>
      <parentid>799647</parentid>
      <timestamp>2026-09-16T16:57:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* ඉතිහාසය */</comment>
      <origin>799648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68408" sha1="f469yn3nnoo9kif7xo00pbwcvukvvf7" xml:space="preserve">{{Infobox ancient site
 |name = දානිගල පුරාවිද්‍යා ස්ථානය
 |alternate_name = දානිගල කන්ද, දානිගල වෘත්තාකාර පර්වතය, කන්දේගම පර්වතය
 |image = Danigala Rock.jpg
 |image_size = 250px
 |alt = 
 |caption = දානිගල පර්වතය 
 |map_type = ශ්‍රී ලංකාව
 |relief = yes
 |map_alt = 
 |coordinates = {{coord|7|41|0.44|N|081|12|45.66|E|display=inline,title}}
 |location = [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]], [[උතුරු මැද පළාත]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
 |region = 
 |type = පුරාණ ගුහා සහ පර්වත කැටයම් සහිත පුරාවිද්‍යාත්මක හා භූ විද්‍යාත්මක ස්ථානය
 |part_of = 
 |length = 
 |width = 
 |area = 
 |height = මීටර් 280 ක් පමණ
 |builder = 
 |material = ස්වාභාවික පර්වතය
 |built = 
 |abandoned = 
 |epochs = ප්‍රාග්ඓතිහාසික හා අනුරාධපුර යුගය 
 |cultures = 
 |dependency_of = 
 |occupants = 
 |event = 
 |excavations = 
 |archaeologists = 
 |condition = 
 |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]
 |management = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]
 |public_access = හැක
 |website =
 |notes = 
 | designation1          = APMSL
| designation1_offname  = [[File:පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තු ලාංඡනය.jpg|80px]]&lt;br&gt;දානිගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය&lt;br&gt;(දානිගල සහ කන්දෙගම ලෙන් විහාරය)
| designation1_date     = 
| designation1_number   = 
| designation1_criteria = පුරාවිද්‍යාත්මක හා ඓතිහාසික වැදගත්කම
| designation1_type     = පුරාණ ගුහා,බෞද්ධ ආරාමික නටබුන් හා ශිලා කැටයම්
| designation1_free1name =
| designation1_free1value =
| designation1_free2name =
| designation1_free2value =
}}

'''දානිගල කන්ද''' ('''Danigala Circular Rock''') ශ්‍රී ලංකාවේ [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය|පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයේ]],[[දිඹුලාගල]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය තුළ කන්දේගම ග්‍රාමසේවා වසමේ [[කන්දේගම]] ප්‍රදේශය ආශ්‍රිතව පිහිටි සුවිශේෂී භූ විද්‍යාත්මක හා පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයකි. ගුවනින් බැලූ විට අර්ධ වෘත්තාකාර ස්වරූපයක් පෙන්වන මෙම පර්වතය දිගුකාලීන භූ විද්‍යාත්මක ක්‍රියාවලීන් හා ඛාදනය හේතුවෙන් වර්තමාන ස්වරූපයට පත්ව ඇති අතර, එය ප්‍රාග්කේම්බ්‍රියානු යුගය දක්වා දිවෙන භූ විද්‍යාත්මක පසුබිමක් සහිත ප්‍රදේශයක පිහිටා ඇත. පුරාවිද්‍යාව, භූ විද්‍යාව, ජෛව විවිධත්වය සහ තාරකා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන යන විවිධ ක්ෂේත්‍ර සඳහා දානිගල ප්‍රදේශය වැදගත් බව පර්යේෂණවල සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020JEA&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sumanarathna |first1=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Kennedy |first3=Jason |last4=Taylor |first4=Bernie |last5=Hornoiu |first5=Iasmina |last6=Bandara |first6=Arana |title=Danigala Alien Mountain and Petroglyphs: A Multidisciplinary Investigation into Astrotourism, Geotourism, and Archeological Significance – Unlocking Sustainable Development Opportunities in Sri Lanka |journal=Journal of Eco Astronomy |volume=1 |issue=1 |year=2020 |doi=10.63119/JEA11.2020}}&lt;/ref&gt;

පොළොන්නරුවේ සිට අරලගංවිල-දෙහිඅත්තකණ්ඩිය පාරේ පැමිණ  දිඹුලාගල පසුකොට හෝ මහියංගනයේ සිට දෙහිඅත්තකණ්ඩිය පසු කොට අරලගංවිලට ළඟාවී දම්මින්න පසුකොට ගිය විට දානිගල වෙත ප්‍රවේශ විය හැක.දානිගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය කොටස් දෙකකි,එනම් දානිගල පර්වතය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යා කලාපය සහ කන්දෙගම ධනංජය රජ මහා විහාරය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යා කලාපය ලෙසයි.දානිගල කන්ද හා අවට ප්‍රදේශයෙන් පුරාණ මානව වාසස්ථාන හා ආගමික ක්‍රියාකාරකම් සම්බන්ධ සාධක හමුවේ. මෙහි ගුහා කිහිපයක [[බ්‍රාහ්මී]] අක්ෂරවලින් ලියන ලද ශිලා ලේඛන දක්නට ලැබෙන අතර, එවැනි ලේඛන මගින් ගුහා සංඝයා වෙත පූජා කළ දායකයන් පිළිබඳ තොරතුරු ලබාගත හැකිය.

දානිගල කන්දේ වයඹ බෑවුමේ පිහිටි '''චිත්‍ර ලෙන''' ආශ්‍රිතව පර්වත සිතුවම් සහ කැටයම් දක්නට ලැබේ. 2020 ජූලි 28 දින සිදු කළ පර්යේෂණයකදී මීට පෙර වාර්තා නොවූ සංකේත සහිත පර්වත කැටයම් හඳුනාගෙන ඇති අතර, ඒවායේ ජ්‍යාමිතික හා මානවරූපී සංකේත ඇතුළු විවිධ රූප දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020JEA&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sumanarathna |first1=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=Geeth |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt; පර්යේෂකයන් විසින් මෙම කැටයම්වල ස්වභාවය හා කාලනිර්ණය පිළිබඳ වැඩිදුර අධ්‍යයනය අවශ්‍ය බව පෙන්වා දී ඇති අතර 2025දී මහාචාර්ය [[රාජ් සෝමදේව]] විසින් ඉදිරිපත් කළ පර්යේෂණයකින්ද දානිගලේ ගුහා දෙකක පර්වත සිතුවම් පිළිබඳ නව නිරීක්ෂණ වාර්තා කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Sumanarathna2020&quot;/&gt;

== ඉතිහාසය ==
පුරාණ පරිපාලන බෙදීම් අනුව දානිගල පිහිටි ප්‍රදේශය [[තමන්කඩුව]] දිසාවේ [[එගොඩපත්තුව]]ට අයත් වූ බව සඳහන් වේ. කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත ඓතිහාසික සාධක අතර එම ප්‍රදේශයේ නාමය “දානිගල” ලෙස සඳහන් වන ශිලා ලේඛන සාධකයක් හමු ව තිබේ. මහාවංශය තුළ “අන්තර් ගංගා කලාපීය ප්‍රදේශය” ලෙසත් හෝ &quot;කොට්ටියාරම්පත්තුව&quot; ලෙසත් හඳුන්වන ප්‍රදේශය තුළ දානිගල පිහිටා ඇතැයි සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=පොලොන්නරුවේ නිවාස නියෝජ්‍ය ඇමැතිට පොලොන්නරුවේ දානිගලයි මාතලේ දහයියාගලයි පැටලෙයි!
|url=https://sinhala.mawratanews.lk/exclusive/polonnaruwa-deputy-minister-of-housing-gets-into-trouble-with-polonnaruwa-danigala-and-matale-dahaiyagala/
|access-date=2026-09-16
}}&lt;/ref&gt;දානිගල කන්ද ආශ්‍රිත මානව ක්‍රියාකාරකම්වල ඉතිහාසය දිගු කාල පරාසයක් ආවරණය කරන අතර, එහි ගුහා හා පර්වත ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මගින් ප්‍රදේශයේ පැරණි මානව භාවිතය පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ. විශේෂයෙන් දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ හමුවන පර්වත කැටයම්, ගුහා ආශ්‍රිත සාධක සහ පසුව හඳුනාගත් ආගමික භාවිතයට සම්බන්ධ සාධක මත පදනම්ව එහි ඉතිහාසය විවිධ අවධි ඔස්සේ සලකා බැලිය හැක.විශේෂයෙන් දානිගලට ආසන්න කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත ගුහා පද්ධතියේ හමුවන පූර්ව බ්‍රාහ්මී ශිලා ලිපි, කටාරම් කෙටූ ගල්ලෙන් සහ පසුකාලීන ආරාමික නටබුන් මගින් මෙම ප්‍රදේශයේ පුරාණ ආගමික භාවිතය තහවුරු වේ. කන්දේගම කන්ද ලෙන් විහාරය පිළිබඳ වාර්තාවලට අනුව එහි පූර්ව බ්‍රාහ්මී ලිපි මගින් ක්‍රිස්තු පූර්ව යුගයේ සිට භික්ෂූන් සඳහා ගුහා පූජා කිරීම පිළිබඳ සාධක හමුවේ.2020දී පළ වූ පර්යේෂණ මගින් දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ පර්වත කැටයම් පිළිබඳ නව වාර්තා සහ විශ්ලේෂණ ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, එමගින් දානිගලේ පැරණි මානව ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ වැඩිදුර පර්යේෂණ සඳහා පදනමක් සපයා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book
|last=Paranavitana
|first=Senarat
|title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions
|publisher=Department of Archaeology, Ceylon
|year=1970
|pages=23–24
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Kandegama Kanda Viharaya
|url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html
|access-date=2026-09-16
}}&lt;/ref&gt;

පුරාණ පරිපාලන බෙදීම් අනුව දානිගල පිහිටි ප්‍රදේශය [[තමන්කඩුව]] දිසාවේ [[එගොඩපත්තුව]]ට අයත් වූ බව සඳහන් වේ. කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත ඓතිහාසික සාධක අතර එම ප්‍රදේශයේ නාමය “දානිගල” ලෙස සඳහන් වන ශිලා ලේඛන සාධකයක් හමු ව තිබේ. මහාවංශය තුළ “අන්තර් ගංගා කලාපීය ප්‍රදේශය” ලෙසත් හෝ &quot;කොට්ටියාරම්පත්තුව&quot; ලෙසත් හඳුන්වන ප්‍රදේශය තුළ දානිගල පිහිටා ඇතැයි සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=පොලොන්නරුවේ නිවාස නියෝජ්‍ය ඇමැතිට පොලොන්නරුවේ දානිගලයි මාතලේ දහයියාගලයි පැටලෙයි!
|url=https://sinhala.mawratanews.lk/exclusive/polonnaruwa-deputy-minister-of-housing-gets-into-trouble-with-polonnaruwa-danigala-and-matale-dahaiyagala/
|access-date=2026-09-16
}}&lt;/ref&gt;

=== ප්‍රාග්ඓතිහාසික අවධිය ===

දානිගල කන්දේ ප්‍රාග්ඓතිහාසික මානව ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ ප්‍රධාන සාධකයක් ලෙස එහි ගුහා ආශ්‍රිතව හමුවන පර්වත කැටයම් සැලකේ. විශේෂයෙන් කන්දේ වයඹ බෑවුමේ පිහිටි [[චිත්‍ර ලෙන]] ආශ්‍රිත පර්වත පෘෂ්ඨවල විවිධ ජ්‍යාමිතික, මානවරූපී සහ සංකේතාත්මක රූප කැටයම් කර ඇති බව 2020දී ප්‍රකාශයට පත් කළ පර්යේෂණයකින් වාර්තා කර ඇත. එම පර්යේෂණයේදී කැටයම් අතර මිනිස් රූපවලට සමාන ආකෘති, ඉණිමං ආකාර රේඛා, දුනු හා ඊතල ආකාර සංකේත, ශාක හා සත්ත්ව රූප සහ විශේෂිත ජ්‍යාමිතික සංකේත හඳුනාගෙන ඇත. මෙම කැටයම්වල සමහර රටා ශ්‍රී ලංකාවේ [[දොරවක කන්ද]] සහ [[හැක්බෙලිකන්ද]] වැනි ස්ථානවල පර්වත කලාව සමඟ යම් සමානතා පෙන්වන නමුත්, දානිගල කැටයම් සමස්ත සංයෝජනය අනුව දැනට හඳුනාගෙන ඇති අනෙකුත් ශ්‍රී ලාංකික පර්වත කලාවෙන් වෙනස් බව පර්යේෂකයන් පෙන්වා දී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |display-authors=etal |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

මෙම පර්වත කැටයම් පිළිබඳ නව පර්යේෂණ 2023දී සිදු කරන ලද නැවත නිරීක්ෂණයකදී තවදුරටත් පුළුල් කර ඇත. රාජ් සෝමදේව විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද පර්යේෂණයට අනුව, දානිගල මුදුනේ පිහිටි ගල් ආවරණ දෙකක බිත්ති තුනක් පුරා එකිනෙක මත පැතිරුණු විවිධ ප්‍රමාණයේ ජ්‍යාමිතික සංකේත හා රේඛා විශාල ප්‍රමාණයක් හඳුනාගෙන ඇත. එම පර්යේෂණයේදී සංකේත සහිත බිත්තිවල [[එස්ටැම්පේජ්]] පිටපත් සකස් කර, ගල් ආවරණවල සැලසුම් සහ අවට පරිසරය ද සටහන් කර ඇත. කැටයම් අතර මිනිස් ප්‍රජනන අවයව හා ලිංගික ඉරියව් නිරූපණයට සමාන රූප මෙන්ම සත්ත්ව රූප කිහිපයක් ද ඇති බව පර්යේෂකයා සඳහන් කරයි. මෙම රූපවල අර්ථය පිළිබඳව පර්යේෂකයා ප්‍රාග්ඓතිහාසික වනාන්තරවාසී ප්‍රජාවන්ගේ ප්‍රජනන සාර්ථකත්වය හා සම්බන්ධ චාරිත්‍රානුකූල ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ උපකල්පනයක් ඉදිරිපත් කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, එය කැටයම්වල නිශ්චිත අර්ථය ලෙස නොව පර්යේෂණාත්මක අර්ථකථනයක් ලෙස සැලකිය යුතුය.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;

දානිගල කන්දේ ප්‍රාග්ඓතිහාසික භාවිතය පිළිබඳ තවත් වැදගත් සාධකයක් ලෙස පර්වතයේ මුදුනේ විශාල වශයෙන් හමුවන [[ක්වාර්ට්ස්]] ගල් කැබලි සහ ඒවා අතර හඳුනාගත් ගල් මධ්‍යක හා කැබලි දැක්විය හැකිය. 2025 පර්යේෂණයට අනුව, මෙම සාධක මගින් ගල් මෙවලම් නිෂ්පාදනය සිදු වූ බවට සාධක ලැබෙන අතර, එම මෙවලම් පර්වත කැටයම් කිරීම සඳහාද භාවිත වූවා විය හැකි බව යෝජනා කර ඇත. විශාල ක්වාර්ට්ස් කැබලි ප්‍රමාණයක් ස්ථානයේ ඉතිරිව තිබීම, එම ගල් සම්පත දිගු කාලයක් තිස්සේ භාවිත කර ඇති බවට සාධකයක් ලෙස පර්යේෂකයා සලකයි. තවද, එම සාධක කිහිප පරම්පරාවකට අයත් ප්‍රාග්ඓතිහාසික ප්‍රජාවන් විසින් ස්ථානය නැවත නැවත භාවිත කළ හැකි බවට යෝජනා කිරීමට හේතු වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;

2020දී සිදු කළ මූලික පර්යේෂණයේදී දානිගල චිත්‍ර ලෙනේ පර්වත කැටයම් ප්‍රථම වරට විස්තරාත්මකව වාර්තා කරනු ලැබූ අතර, ඒවායේ සංකේත සමහරක් ඉන්දියාවේ කර්ණාටක ප්‍රාන්තයේ [[එඩක්කල් ගුහා]]වල පර්වත කැටයම් සමඟ සමානකම් දක්වන බව පර්යේෂකයන් පෙන්වා දී ඇත. දානිගලේ සංකේත සම්පූර්ණයෙන් විකේතනය කර හෝ එකම රූප සංයෝජනයක් ලෙස ප්‍රතිනිර්මාණය කර නොමැති බවද එම අධ්‍යයනය සඳහන් කරයි. එබැවින් ඒවාට නිශ්චිත සංකේතාත්මක හෝ ආගමික අර්ථයක් ආරෝපණය කිරීම තවදුරටත් පර්යේෂණ අවශ්‍ය වන කරුණකි.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |display-authors=etal |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

දානිගලේ පර්වත කලාවේ නිශ්චිත කාලය තවමත් විද්‍යාත්මකව තහවුරු කර නොමැත. 2025දී ඉදිරිපත් කළ පර්යේෂණය මගින් මෙම කැටයම් ප්‍රාග්ඓතිහාසික පර්වත කලාවක් ලෙස සලකා ඇති නමුත්, ඒවායේ නිශ්චිත කාලනිර්ණය සඳහා ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සිදු කර පාරිසරික සාම්පල ලබාගෙන විද්‍යාත්මක කාලනිර්ණ ක්‍රම භාවිත කිරීම අවශ්‍ය බව සඳහන් කර ඇත. ඒ අනුව දානිගලේ පර්වත කැටයම් නිශ්චිත වර්ෂයකට හෝ නිශ්චිත ප්‍රාග්ඓතිහාසික සංස්කෘතික අවධියකට අයත් බව දැනට තීරණාත්මකව ප්‍රකාශ කළ නොහැක.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025 |pages=40}}&lt;/ref&gt;
=== මුල් ඓතිහාසික අවධිය ===

දානිගල කන්ද පාමුල පිහිටි කන්දේගම කන්ද ලෙන් විහාරය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මගින් මෙම ප්‍රදේශය මුල් ඓතිහාසික යුගයේදී ආගමික හා ආරාමික කටයුතු සඳහා භාවිත වූ බව පෙනේ. විශේෂයෙන් ගුහා මුදුන්වල ඇති ජලය ගලායාම වැළැක්වීම සඳහා සකස් කළ [[කටාරම්]] සහ ඒවාට පහළින් කොටා ඇති මුල් බ්‍රාහ්මී ශිලා ලේඛන මෙම භාවිතයට වැදගත් සාධක වේ. කන්දේගම කන්දේ ඇති එක් ලිපියක් “පරුමක දිගතිස පුත පරුමක ගුතස ලෙනෙ” යනුවෙන් කියවා ඇති අතර, එහි අර්ථය “පරුමක දිගතිස්සගේ පුත් පරුමක ගුත්තගේ ගුහාව” ලෙස දක්වා ඇත. එම ලිපිය මුල් බ්‍රාහ්මී ලිපි සම්ප්‍රදායට අයත් බව හඳුනාගෙන ඇති අතර, එමගින් කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත ගුහා මුල් ඓතිහාසික සමයේදී භික්ෂූන්ගේ වාසය සඳහා පරිත්‍යාග කර තිබූ බවට සාධක ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ ඇති ගුහා ලිපිවලින් ගුහා “අතීත හා අනාගත සතර දිසාවේ සංඝයා” වෙත පූජා කිරීම පිළිබඳ තොරතුරු ද හමුවේ. එම ලිපිවල දායකයන් ලෙස පරුමකවරුන්, ගම් ප්‍රධානීන් සහ වෙනත් ප්‍රභූ පුද්ගලයන්ගේ නම් සඳහන් වන අතර, එමගින් මෙම ප්‍රදේශයේ ගුහා ආශ්‍රිත ආරාමික භාවිතය සංවිධානාත්මක ස්වරූපයකින් පැවති බව පෙනේ. මෙවැනි ගුහා පූජා කිරීමේ ලිපි මුල් බ්‍රාහ්මී ලිපි සම්ප්‍රදායේ වැදගත් ලක්ෂණයක් වන අතර, ඒවා මගින් මුල් ඓතිහාසික සමයේ බෞද්ධ සංඝයා සහ දායක ප්‍රජාව අතර පැවති සම්බන්ධතාව පිළිබඳද තොරතුරු ලබාගත හැකිය.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 |pages=23–24}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත ශිලා ලේඛන අතර C289 ලෙස හඳුන්වා ඇති ලිපිය ද වැදගත් වේ. එහි “තිස අයහ පුත මහා අයහ ...” යන පාඨය ඇතුළත් වන අතර, “මහා” නම් කුමරෙකුට සහ ඔහු හා සම්බන්ධ ගම් ප්‍රධානීන්ට අදාළ තොරතුරු එහි සඳහන් වේ. එම ලිපියෙහි ගුහාවක් සංඝයාට පූජා කිරීම පිළිබඳ සඳහනක් දක්නට ලැබෙන අතර, එමගින් කන්දේගම කන්දේ ආරාමික පරිසරයට ප්‍රාදේශීය පරිපාලන හා ප්‍රභූ පන්තියේ පුද්ගලයන් සම්බන්ධ වී සිටි බවට සාධක ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Manthilake |first=H. |title=The “Devanapiya” Kings as Traced from Lithic ‘Brahmi’ Inscriptions of Sri Lanka |booktitle=Proceedings of the 2nd International Conference on Archaeology, History and Heritage |year=2021 |volume=2 |issue=1}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්දේ මෙම ලිපි මගින් පෙනී යන්නේ මුල් ඓතිහාසික සමයේදී දානිගල අවට ප්‍රදේශය හුදෙක් ස්වාභාවික ගුහා සහිත පර්වතයක් නොව, භික්ෂූන්ගේ වාසය හා ආගමික කටයුතු සඳහා භාවිත වූ ආරාමික පරිසරයක් බවයි. ගුහා පූජා කළ දායකයන්ගේ නම් සහ ඔවුන්ගේ සමාජ තත්ත්වයන් පිළිබඳ තොරතුරු ද මෙම ලිපිවලින් හෙළි වන බැවින්, ඒවා එම යුගයේ ආගමික ආයතන, ප්‍රාදේශීය ප්‍රභූවරුන් සහ ගම් මට්ටමේ සමාජය අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීමටද වැදගත් මූලාශ්‍ර වේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 |pages=23–24}}&lt;/ref&gt;

==== ශිලා ලේඛන ====

{{Blockquote
|text=
'''
*පෙළ

''පරුමක දිගතිස පුත පරුමක ගුතස ලෙනෙ''

*අන්තර්ගතය

“පරුමක දිගතිස්සගේ පුත් පරුමක ගුත්තගේ ගුහාවයි.”
'''

&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|
'''හැඳින්වීමේ නාමය''': කන්දේගම කන්ද මුල් බ්‍රාහ්මී ගුහා ලිපිය&lt;br&gt;
'''කාලය''': මුල් ඓතිහාසික අවධිය&lt;br&gt;
'''අක්ෂර''': [[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|මුල් බ්‍රාහ්මී]]&lt;br&gt;
'''භාෂාව''': පැරණි සිංහල/ප්‍රාකෘත
}}}}&lt;br&gt;
{{smaller|{{smaller|
(උපුටාගැනීම: Senarat Paranavitana, ''Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions'', 1970, pp. 23–24)
}}}}
}}

=== අනුරාධපුර යුගය ===

දානිගල කන්ද පාමුල පිහිටි කන්දේගම කන්ද ලෙන් විහාරයේ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අනුව, මුල් ඓතිහාසික අවධියේ ආරම්භ වූ ගුහා ආශ්‍රිත ආරාමික භාවිතය අනුරාධපුර යුගයේදී තවදුරටත් වර්ධනය වී තිබූ බව පෙනේ. කන්ද පාමුල සහ අවට ප්‍රදේශයෙන් අනුරාධපුර යුගයට අයත් බව හඳුනාගෙන ඇති පැරණි ආරාම ගොඩනැගිලි, [[ස්තූප]] සහ වෙනත් ආගමික ගොඩනැගිලිවල අවශේෂ හමුවේ. මෙම සාධක මගින් කන්දේගම කන්ද අවට ප්‍රදේශය විවිධ ආරාමික හා ආගමික ව්‍යුහයන්ගෙන් සමන්විත පුරාණ බෞද්ධ ආරාමික පරිසරයක් ලෙස පැවති බව පෙනේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

මෙම කාලයට සම්බන්ධ වැදගත් පුරාවිද්‍යාත්මක අවශේෂයක් ලෙස කන්දේගම කන්දේ පිහිටි පැරණි ස්තූපය දැක්විය හැකිය. එය කෘත්‍රිම පදනමක් මත ඉදිකර ඇති අතර, එහි දකුණු හා බටහිර දිශාවලින් පියගැටපෙළ මගින් ප්‍රවේශ විය හැකි බව වාර්තා වේ. එහි විශේෂ ලක්ෂණයක් ලෙස අනෙකුත් ශ්‍රී ලාංකික ස්තූපවල බහුලව දක්නට ලැබෙන පේසාවළලු තුන වෙනුවට පේසාවළලු දෙකක් පමණක් දක්නට ලැබීම සඳහන් කර ඇත. ස්තූපය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් හා සංරක්ෂණ කටයුතු පසුව සිදු කර ඇති අතර, එම ස්මාරකය පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමයක් ලෙස සංරක්ෂණය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

[[File:Buddha Statue Danigala.jpg|thumb|නිධන් හොරුන් විසින් විනාශ කර ඇති දානිගල බුද්ධ ප්‍රතිමාව]]

කන්දේගම කන්දේ ගුහා ආශ්‍රිතව හමුවන විශාල සැතපෙන බුද්ධ ප්‍රතිමාව ද මෙම පුරාණ ආරාමික සංකීර්ණයේ වැදගත් අවශේෂයකි. ගඩොල් හා මැටි භාවිතයෙන් නිර්මාණය කර ඇති මෙම ප්‍රතිමාව මීටර් 5.4ක් පමණ දිග වන අතර, එහි කලාත්මක ලක්ෂණ ශ්‍රී ලංකාවේ අනෙකුත් පැරණි සැතපෙන බුද්ධ ප්‍රතිමා සමඟ සමානකම් දක්වන බව සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Wikramagamage |first=Chandra |title=Heritage of Rajarata: Major Natural, Cultural and Historic Sites |publisher=Central Bank of Sri Lanka |year=2004 |page=252}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අතර ගොඩනැගිලි අවශේෂ, ආගමික ස්මාරක සහ ජල කළමනාකරණයට සම්බන්ධ ව්‍යුහ ද හඳුනාගෙන ඇත. මේවා මගින් අනුරාධපුර යුගයේදී මෙම ප්‍රදේශයේ ආගමික කටයුතු සඳහා අවශ්‍ය භෞතික පරිසරයක් වර්ධනය වී තිබූ බව පෙනේ. 2017දී මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානය ආශ්‍රිතව කැණීම් හා සංරක්ෂණ කටයුතු සිදු කළ බව ශ්‍රී ලංකා විගණකාධිපතිවරයාගේ පුරාවිද්‍යා උරුම කළමනාකරණය පිළිබඳ වාර්තාවේද සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Management of the Archaeological Heritage of Sri Lanka |url=https://auditorgeneral.gov.lk/web/images/audit-reports/upload/2020/performance/Archeology-English.pdf |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

=== පොළොන්නරු සහ පසුකාලීන අවධිය ===

අනුරාධපුර රාජධානියේ අවසානයෙන් පසුව පොළොන්නරුව ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන රාජධානිය බවට පත්වීමත් සමඟ දානිගල සහ කන්දේගම ප්‍රදේශය පොළොන්නරු රාජධානියේ භූගෝලීය හා ආගමික පසුබිමට ඇතුළත් විය. පොළොන්නරුව මධ්‍යකාලීන යුගයේදී දිවයිනේ ප්‍රධාන දේශපාලන හා ආගමික මධ්‍යස්ථානයක් වූ අතර, එම කාලයට පෙර ආරම්භ වූ බොහෝ බෞද්ධ ආරාමද එම ප්‍රදේශයේ පැවති බව මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල සඳහන් කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Polonnaruwa: The Medieval Masterpiece |url=https://ccf.gov.lk/heritage-sites/polonnaruwa/ |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයේ අනුරාධපුර යුගයෙන් පසු කාලයට අයත් ආගමික හා ගොඩනැගිලි අවශේෂ පැවති බව පුරාවිද්‍යාත්මක වාර්තා මගින් පෙනේ. කන්ද පාමුල පිහිටි පැරණි ආරාමික සංකීර්ණයට අයත් ගොඩනැගිලි අවශේෂ, ස්තූප සහ වෙනත් ආගමික ව්‍යුහ සමඟ වර්තමාන කන්දේගම කන්ද ලෙන් විහාරය සම්බන්ධ වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

[[File:Kandegama Royal Temple.jpg|thumb|කන්දෙගම ධනංජය රජ මහා විහාරය]]

කන්දේගම කන්දේ පිහිටි පැරණි ස්තූපය මෙම ස්ථානයේ පසුකාලීන ආගමික භාවිතය පිළිබඳ වැදගත් සාධකයකි. ස්තූපය කෘත්‍රිම පදනමක් මත ඉදිකර ඇති අතර දකුණු හා බටහිර දිශාවලින් පියගැටපෙළ දෙකකින් එයට ප්‍රවේශ විය හැකිය. එහි පේසාවළලු දෙකක් පමණක් පැවතීම එහි විශේෂ ලක්ෂණයක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත. මෙම ස්තූපය ආශ්‍රිතව 2017දී පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සිදුකර ඇති අතර, පසුව මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදලේ පොළොන්නරු ව්‍යාපෘතිය යටතේ සංරක්ෂණ කටයුතු සිදු කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

පොළොන්නරු රාජධානියේ පරිහානියෙන් පසුව රාජරට ප්‍රදේශයේ දේශපාලන හා ආගමික මධ්‍යස්ථානවල වෙනස්කම් සිදුවුවද, කන්දේගම කන්ද ආශ්‍රිත පුරාණ ආරාමික සම්ප්‍රදාය සම්පූර්ණයෙන්ම අතුරුදන් වූ බවට සාධක නොමැත. වර්තමානයේ කන්ද පාමුල පිහිටි කන්දේගම ධනංජය රජමහා විහාරය මෙම පුරාණ ආරාමික භූමිය සමඟ සම්බන්ධ වන නූතන ආගමික ස්ථානයක් ලෙස පවතී. කෙසේ වෙතත්, පොළොන්නරු යුගයෙන් පසු එක් එක් කාල පරිච්ඡේදයට අයත් ගොඩනැගිලි හෝ භාවිතයන් නිශ්චිතව වෙන් කිරීම සඳහා තවත් පුරාවිද්‍යාත්මක හා ඓතිහාසික සාධක අවශ්‍ය වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

== දානිගල පාෂාණ සැකැස්ම==

දානිගල කන්ද අවට තැනිතලා භූමි ප්‍රදේශයෙන් හුදකලාව ඉහළට නැගී සිටින සුවිශේෂී පාෂාණ සැකැස්මකි. භූ විද්‍යාත්මකව එය [[ඉන්සල්බර්ග්]] (inselberg) හෙවත් අවට භූමියෙන් හුදකලාව ඉතිරි වූ පාෂාණ කන්දක් ලෙස විස්තර කර ඇත. දානිගල පාෂාණ සැකැස්ම ප්‍රාග්කේම්බ්‍රියානු පාෂාණවලින් සමන්විත භූ විද්‍යාත්මක කලාපයක පිහිටා ඇති අතර, එය ශ්‍රී ලංකාවේ භූ විද්‍යාත්මක වර්ගීකරණයේ [[විජය සංකීර්ණය]] (Vijayan Complex) සමඟ සම්බන්ධ වේ. මෙම පාෂාණවල ග්‍රැනයිට්මය ග්නයිස්, මිග්මටයිට් සහ අනෙකුත් පරිවර්තනීය පාෂාණ අඩංගු වන අතර, ඒවායේ ඛාදනයට ප්‍රතිරෝධී ස්වභාවය හේතුවෙන් අවට භූමියට සාපේක්ෂව පාෂාණ කන්දක් ලෙස ඉතිරි වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Geological Setting around Danigala Circular Rock |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |year=2020}}&lt;/ref&gt;දානිගලේ විශේෂත්වයක් වන්නේ ඉහළින් බැලූ විට පැහැදිලිව පෙනෙන අර්ධ-වෘත්තාකාර හෝ වක්‍රාකාර භූ හැඩයයි. මෙම හැඩය මිනිසුන් විසින් කෘත්‍රිමව සකස් කරන ලද ව්‍යුහයක් වීමකට වඩා, දිගු කාලයක් පුරා සිදු වූ පාෂාණ ඛාදනය හා කාලගුණික ක්‍රියාකාරීත්වය සමඟ සම්බන්ධ වූ ස්වාභාවික භූ රූපයක් ලෙස භූ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණවලදී විස්තර කර ඇත. එම නිසා දානිගලේ වෘත්තාකාර හෝ අර්ධ-වෘත්තාකාර පෙනුම එහි භූ විද්‍යාත්මක විශේෂත්වයක් ලෙස සැලකිය යුතු අතර, එය මිනිස් නිර්මාණයක් බවට පුරාවිද්‍යාත්මක සාධකයක් ලෙස සැලකිය නොහැකිය.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last2=Taylor |first2=Bernie |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

දානිගලේ ඉහළ කොටස සාපේක්ෂව පුළුල් හා සමතලා පාෂාණ පෘෂ්ඨයකින් සමන්විත වේ. කඳු මුදුනේ ස්වභාවික පාෂාණ පෘෂ්ඨය වක්‍රාකාර සීමාවක් ඔස්සේ පැතිර ඇති අතර, එහි ඇතැම් කොටස්වල ශාක වර්ධනය අඩුවීම හේතුවෙන් පාෂාණ පෘෂ්ඨය පැහැදිලිව දැකිය හැකිය. මෙම ඉහළ කොටසේ ස්වභාවික පාෂාණ හැඩතල සහ කාලගුණික ක්‍රියාවලීන් මගින් ඇති වූ රේඛා හා මතුපිට ලක්ෂණ දක්නට ලැබේ. ඉහළ සමතලා පෘෂ්ඨය මිනිසුන් විසින් ගුවන් යානා ගොඩබැස්සවීම සඳහා සකස් කළ ධාවන පථයක් හෝ ගුවන් යානා නැවතුම් ස්ථානයක් වූ බවට පසුකාලීනව නිර්මාණය වූ ජනප්‍රවාද සඳහා පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මෙතක් හමු වී නොමැති අතර පර්යේෂකයන් ද ඒවා ප්‍රතික්ෂේප කරනු ලැබ තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last2=Taylor |first3=Bernie |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

දානිගලේ බාහිර පාෂාණ පෘෂ්ඨයට අමතරව එහි බෑවුම් හා පාෂාණ ගර්භය ආශ්‍රිතව ස්වභාවික ගල් කුහර සහ ගල් ආවරණ කිහිපයක් පවතී. මෙම ගල් කුහර අතරින් චිත්‍ර ලෙන විශේෂ පුරාවිද්‍යාත්මක වැදගත්කමක් දරයි. 2020දී සිදු කළ පුරාවිද්‍යා-තාරකා විද්‍යාත්මක හා භූ විද්‍යාත්මක සමීක්ෂණයකදී එහි වයඹ බෑවුමේ පෙර වාර්තා නොවූ ශිලා කැටයම් හඳුනාගෙන ඇත. ඒවා අතර ජ්‍යාමිතික සංකේත, මිනිස් ආකාරයට සමාන රූප සහ විවිධ රේඛාමය සංකේත ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=K. A. G. |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;දානිගලේ පාෂාණ ගර්භ හා ගල් ආවරණ ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක එම ස්ථානයේ මිනිස් භාවිතය පිළිබඳ වැදගත් තොරතුරු සපයයි. ගුහා මුහුණත්වල ඇති [[කපාරාරාක්ෂිත]] හෙවත් drip ledges සහ [[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|බ්‍රාහ්මී]] ලිපි වැනි සාධක මගින් දානිගල ආශ්‍රිත ගල් ගුහා පුරාණ කාලයේ බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ ආරාමික භාවිතයට සම්බන්ධ වූ බව තහවුරු වේ. එම නිසා දානිගලේ ගර්භය පිළිබඳ පුරාවිද්‍යාත්මක සාකච්ඡාවේදී වඩාත් පැහැදිලිව තහවුරු කළ හැකි මානව භාවිතය වන්නේ ගුහා ආශ්‍රිත ආරාමික භාවිතයයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kandegama Kanda Viharaya |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/07/kandegama-kanda-viharaya.html |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

=== රාවණා සම්බන්ධ පසුකාලීන මත ===

දානිගලේ අසාමාන්‍ය අර්ධ-වෘත්තාකාර පාෂාණ හැඩය සහ පුළුල් ඉහළ පෘෂ්ඨය හේතුවෙන් පසුකාලීනව එය [[රාවණා]] රජු සම්බන්ධ ජනප්‍රවාද සමඟ මෑතකාලීනව සම්බන්ධ කිරීමට රාවණා මතය දරන පුද්ගලයින් පටන්ගෙන ඇත. එම මතයන්ට අනුව දානිගල රාවණා රජුගේ ගුවන් යානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ සඳහන් වන [[දඬුමොනරය]] හෝ පුෂ්පක විමානය ගොඩබැස්සවූ ස්ථානයක් විය හැකි බවත්, කඳු මුදුනේ සමතලා කොටස ඒ සඳහා භාවිත කළ ස්ථානයක් විය හැකි බවත් ඔවුන්ගේ ඇතැම් ජනප්‍රිය විස්තරවල සඳහන් වේ.ඊට අමතරව තවත් සමහරු දානිගල [[පිටසක්වල ජීවින්]] සමඟ සම්බන්ධ කර අදහස් දැක්වීමක් ද දැකිය හැක.පසුකාලීනව ඇති වූ මෙම අදහස් නිසා දානිගලට &quot;Alien Mountain&quot; වැනි නවීන ජනප්‍රිය නාමකරණද ලැබී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Danigala Circular Rock – Alien Mountain |url=https://www.lakpura.com/pages/danigala-circular-rock |access-date=2026-09-16}}&lt;/ref&gt;

කෙසේ වෙතත්, රාවණා හෝ පිටසක්වල ජීවීන් සම්බන්ධ මෙම මතයන් සහ දානිගලේ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අතර පැහැදිලි වෙනසක් ඇති බව පුරාවිද්‍යා පර්යේෂකයන්ගේ මතය වී තිබේ.දානිගල සම්බන්ධ නූතන භූ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ මගින් එහි අර්ධ-වෘත්තාකාර හැඩය දිගුකාලීන ස්වාභාවික ඛාදන හා කාලගුණික ක්‍රියාවලීන් මගින් ඇති වූ භූ රූපයක් ලෙස පැහැදිලි කරයි. එබැවින් එම හැඩය කෘත්‍රිමව සකස් කළ ජනප්‍රවාදගත ගුවන් යානා ධාවන පථයක් හෝ ගොඩබෑමේ වේදිකාවක් බවට සාධකයක් නොවන බව සනාථ වේ.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Geological Setting around Danigala Circular Rock |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |year=2020}}&lt;/ref&gt;

තවද, දානිගලෙන් හඳුනාගෙන ඇති බ්‍රාහ්මී ලිපි, ගුහා, ස්තූප සහ අනෙකුත් ආරාමික අවශේෂ මගින් තහවුරු වන මානව ඉතිහාසය ශ්‍රී ලංකාවේ බොහෝ ප්‍රදේශවල හමුවන පරිදි පුරාණ බෞද්ධ ආරාමික භාවිතය සමඟ විශේෂයෙන්ම සම්බන්ධ වේ. 2020දී හඳුනාගත් ශිලා කැටයම් සම්බන්ධයෙන්ද පර්යේෂකයන් විවිධ අර්ථකථන ඉදිරිපත් කර ඇතත්, ඒවා රාවණා,පිටසක්වල ජීවීන්,දඬුමොනරය හෝ වෙනත් විශේෂ පුරාවෘත්ත චරිතයකට සම්බන්ධ කරන නිශ්චිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධකයක් ලෙස මෙතෙක් තහවුරු කර නොමැත.ඒ අනුව දානිගල සම්බන්ධව මෑතකාලීනව නිර්මාණය වූ කතාන්දර පුරාවිද්‍යාත්මකව තහවුරු වූ ඓතිහාසික සිදුවීම් ලෙස නොව, ස්ථානයේ අසාමාන්‍ය භූ හැඩය, ගුහා සහ ශිලා කැටයම් වටා පසුකාලීනව වර්ධනය වූ ජනප්‍රවාද හා සංස්කෘතික අර්ථකථන ලෙස සැලකිය හැකි ය.දැනට පවතින පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අනුව දානිගලේ මානව ඉතිහාසය පිළිබඳව වඩාත් නිශ්චිතව සාකච්ඡා කළ හැක්කේ එහි ප්‍රාග්ඓතිහාසික ශිලා කැටයම් සහ පුරාණ බෞද්ධ ආරාමික අවශේෂ මතය.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=K. A. G. |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

== නූතන පුරාවිද්‍යා පර්යේෂණ ==

දානිගල කන්ද පිළිබඳ නූතන පුරාවිද්‍යාත්මක හා අන්තර්විෂය පර්යේෂණ විධිමත්ව වර්ධනය වන්නේ 2020 දශකයේදීය. 2020 ජූලි 28 දින මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදලේ පොළොන්නරු අලහන පරිවේණ ව්‍යාපෘතිය හා Eco Astronomy ආයතනයේ පර්යේෂකයන් එක්ව සිදු කළ පුරාවිද්‍යාත්මක, භූ විද්‍යාත්මක හා පුරාවිද්‍යා-තාරකා විද්‍යා සමීක්ෂණයකදී දානිගල කන්දේ වයඹ බෑවුමේ පිහිටි චිත්‍ර ලෙනෙහි එතෙක් වාර්තා නොවූ [[පෙට්‍රොග්ලිෆ්]] හෙවත් ශිලා කැටයම් හඳුනාගන්නා ලදී. මෙම සොයාගැනීම දානිගල කන්දේ පුරාවිද්‍යාත්මක වැදගත්කම නව මානයකට ගෙන ආ අතර, එම ස්ථානය පිළිබඳ පර්යේෂණ සඳහා පුරාවිද්‍යාව සමඟ භූ විද්‍යාව, තාරකා විද්‍යාව සහ පරිසර අධ්‍යයනය වැනි විෂය ක්ෂේත්‍රද සම්බන්ධ විය.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=K. A. G. |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

2020දී සිදු කළ මූලික පර්යේෂණවලදී චිත්‍ර ලෙනේ ශිලා පෘෂ්ඨය මත විවිධ ජ්‍යාමිතික සංකේත හා රේඛා මෙන්ම මිනිස් හා සත්ත්ව රූපවලට සමාන කැටයම්ද වාර්තා කරන ලදී. ඇතැම් සංකේත අනෙකුත් දකුණු ආසියානු ශිලා කලාවන් සමඟ සංසන්දනය කර ඇති අතර, විශේෂයෙන් ඉන්දියාවේ එඩක්කල් ගුහා ශිලා කැටයම් සමඟ සමානතා පිළිබඳ අවධානය යොමු කර ඇත. එම පර්යේෂණය මගින් දානිගල කැටයම්වල ඇති ඇතැම් සංකේත “bind rune” ආකාරයේ සංකේත ලෙස විස්තර කරමින් ඒවායේ පුරාවිද්‍යා-තාරකා විද්‍යාත්මක වැදගත්කම පිළිබඳ උපකල්පනද ඉදිරිපත් කරන ලදී. කෙසේ වෙතත්, එවැනි සංකේතවල නිශ්චිත අර්ථය සහ කාලනිර්ණය තවදුරටත් පර්යේෂණ කළ යුතු කරුණු ලෙස පවතී.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Sameera |first4=K. A. G. |last5=Katupotha |first5=Jinadasa |last6=Bandara |first6=Aruna |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology |volume=1 |issue=2 |pages=46–59 |year=2020 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37}}&lt;/ref&gt;

දානිගල කන්දේ පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණවලදී ශිලා කැටයම් පමණක් නොව, එම කැටයම් නිර්මාණය කළ ප්‍රාග්ඓතිහාසික ප්‍රජාවන්ගේ ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ සාධකද අවධානයට ලක්ව ඇත. කඳු මුදුන ආශ්‍රිතව හමුවන ක්වාට්ස් කැබලි, ගල් මෙවලම් නිෂ්පාදනයට සම්බන්ධ විය හැකි මධ්‍යස්ථාන සහ කැටයම් කිරීමට භාවිත කළ හැකි වූ මෙවලම් නිෂ්පාදන අපද්‍රව්‍ය පිළිබඳව පර්යේෂකයන් අවධානය යොමු කර ඇත. මෙවැනි සාධක එම ස්ථානයේ ගල් මෙවලම් නිෂ්පාදනය සහ ශිලා කැටයම් කිරීම සම්බන්ධ ක්‍රියාකාරකම් සිදුවී තිබිය හැකි බවට පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණ ප්‍රශ්න මතු කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025}}&lt;/ref&gt;

2023 ජූනි මාසයේදී රාජ් සෝමදේව ප්‍රමුඛ පර්යේෂණ කණ්ඩායම විසින් දානිගල කන්දේ ශිලා කැටයම් නැවත පරීක්ෂා කරන ලදී. එහිදී කඳු මුදුනේ පිහිටි ගල් ආවරණ දෙකක බිත්ති තුනක විවිධ ප්‍රමාණවලින් යුත් එකිනෙක මත අතිච්ඡාදනය වන ජ්‍යාමිතික සංකේත හා රේඛා විශාල සංඛ්‍යාවක් ලේඛනගත කර ඇත. ඒවායේ ස්ථානගත වීම හා ස්වරූපය සවිස්තරාත්මකව සටහන් කිරීම සඳහා පුරාවිද්‍යාවේ භාවිත වන estampage ක්‍රමය භාවිත කර ශිලා පෘෂ්ඨවල පිටපත් ලබාගෙන ඇති අතර, ගල් ආවරණවල භූ සැලසුම්ද මිනුම් පරිමාණයකට සකස් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025}}&lt;/ref&gt;රාජ් සෝමදේවගේ පර්යේෂණයේදී ඇතැම් සංකේත මිනිස් ප්‍රජනන අවයව, ලිංගික ඉරියව් සහ සතුන්ගේ රූප නිරූපණය කරන බවට අර්ථකථනයක් ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, එම ගල් ආවරණ ප්‍රාග්ඓතිහාසික ප්‍රජාවන්ගේ ප්‍රජනන සාර්ථකත්වයට සම්බන්ධ චාරිත්‍රානුකූල ක්‍රියාකාරකම් සඳහා භාවිත වී ඇති හැකියාවද පර්යේෂකයාන් යෝජනා කරයි.කෙසේ වෙතත් මෙය තහවුරු කළ නිගමනයක් නොවන අතර ශිලා කැටයම්වල ස්වරූපය හා ඒවායේ පරිසරය මත පදනම් වූ පර්යේෂණාත්මක අර්ථකථනයක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025}}&lt;/ref&gt;

දානිගල ශිලා කැටයම්වල නිශ්චිත කාලය තවමත් සම්පූර්ණයෙන් තහවුරු කර නොමැත. 2025 පර්යේෂණය අනුව ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සිදු කර පාරිසරික සාම්පල ලබාගෙන විද්‍යාත්මක කාලනිර්ණ ක්‍රම මගින් එහි කාලය තීරණය කිරීමට ඉදිරි පර්යේෂණ සැලසුම් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite conference |last=Somadeva |first=Raj |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage |publisher=ICOMOS Sri Lanka |year=2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Sumanarathna |first=Aravinda Ravibhanu |last2=Aouititen |first2=Majda |last3=Taylor |first3=Bernie |last4=Kennedy |first4=Jason |last5=Hornoiu |first5=Iasmina |last6=Bandara |first6=Arana |title=Danigala Alien Mountain and Petroglyphs: A Multidisciplinary Investigation into Astrotourism, Geotourism, and Archeological Significance – Unlocking Sustainable Development Opportunities in Sri Lanka |journal=Journal of Eco Astronomy |volume=1 |issue=1 |pages=200–227 |year=2020 |doi=10.63119/JEA11.2020}}&lt;/ref&gt;
==වෙනත් ලිපි==
*[[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව]]
*[[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]]
*[[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]]
*[[බෞද්ධ පුදබිම්, ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු සහ නැගෙනහිර පලාත්]]
*[[කුරුන්දි රජ මහා විහාරය]]
*[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]
*[[රජගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය]]
==බාහිර සබැඳි==
* [https://ecoastronomy.edu.lk/journal-of-eco-astronomy/vol01-isuue-01-pp-200-227-2020/ ''Danigala Alien Mountain and Petroglyphs: A Multidisciplinary Investigation into Astrotourism, Geotourism, and Archeological Significance''] – Eco Astronomy Inc.
* [https://ecoastronomy.edu.lk/research/ දානිගල කේතකරණ පර්යේෂණය] – Eco Astronomy Inc.
* [https://openrepository.aut.ac.nz/items/d8005ce8-337a-4254-aa98-ac49d8c8f252 ''Danigala Alien Mountain and Petroglyphs''] – Auckland University of Technology Open Repository
* [https://www.icomos.lk/wp-content/uploads/2025/11/Conference-Reader.pdf ''Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka''] – ICOMOS Sri Lanka, 2025
* [https://doi.org/10.4038/tjata.v1i2.37 ''The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka''] – TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology
==මූලාශ්‍ර==

* {{cite book
 |last=Paranavitana
 |first=Senarat
 |author-link=Senarath Paranavithana
 |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions
 |publisher=Department of Archaeology, Ceylon
 |year=1970
 |pages=23–24
}}

* {{cite book
 |last=Wikramagamage
 |first=Chandra
 |title=Heritage of Rajarata: Major Natural, Cultural and Historic Sites
 |publisher=Central Bank of Sri Lanka
 |year=2004
 |page=252
}}

* {{cite journal
 |last=Sumanarathna
 |first=Aravinda Ravibhanu
 |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka
 |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology
 |volume=1
 |issue=2
 |year=2020
 |pages=46–59
 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37
}}

* {{cite conference
 |last=Somadeva
 |first=Raj
 |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka
 |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage
 |publisher=ICOMOS Sri Lanka
 |year=2025
}}
==යොමු==
{{reflist}}
==වැඩිදුර කියවීම==

* {{cite journal
 |last=Sumanarathna
 |first=Aravinda Ravibhanu
 |author2=Majda Aouititen
 |author3=Jason Kennedy
 |author4=Bernie Taylor
 |author5=Iasmina Hornoiu
 |author6=Arana Bandara
 |title=Danigala Alien Mountain and Petroglyphs: A Multidisciplinary Investigation into Astrotourism, Geotourism, and Archeological Significance – Unlocking Sustainable Development Opportunities in Sri Lanka
 |journal=Journal of Eco Astronomy
 |volume=1
 |issue=1
 |year=2020
 |pages=200–227
 |doi=10.63119/JEA11.2020
}}

* {{cite journal
 |last=Sumanarathna
 |first=Aravinda Ravibhanu
 |author2=Majda Aouititen
 |author3=Bernie Taylor
 |author4=K. A. G. Sameera
 |author5=Jinadasa Katupotha
 |author6=Aruna Bandara
 |title=The First Record of the Archeoastronomical Bind Rune Associated with Petroglyphs in Danigala Circular Rock, Sri Lanka
 |journal=TRIVALENT: Journal of Archaeology, Tourism &amp; Anthropology
 |volume=1
 |issue=2
 |year=2020
 |pages=46–59
 |doi=10.4038/tjata.v1i2.37
}}

* {{cite conference
 |last=Somadeva
 |first=Raj
 |title=Prehistoric petroglyphs in two rock shelters at Dänigala in Polonnaruva District of Sri Lanka
 |booktitle=Beyond Dr. Roland Silva: Charting New Frontiers in Sri Lanka’s Cultural Heritage
 |publisher=ICOMOS Sri Lanka
 |year=2025
}}</text>
      <sha1>f469yn3nnoo9kif7xo00pbwcvukvvf7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ටැපිනරොෆ්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196718</id>
    <revision>
      <id>799614</id>
      <timestamp>2026-09-16T14:27:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CeylonChingu</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1456526|Tapinarof]] to:si #mdwikicx</comment>
      <origin>799614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3481" sha1="51p3osd1gsiresebm7rc9z2eczlqq0n" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව බෙහෙත්|image=Benvitimod.svg}}

'''ටැපිනරොෆ්''' (Tapinarof), '''බෙන්විටිමොඩ්''' (benvitimod) ලෙසද හැඳින්වෙන අතර, '''විටමා''' (Vtama) යන වෙළඳ නාමය යටතේ අලෙවි කරනු ලබන, [[සෝරියාසිස්|ප්ලේක් සෝරියාසිස්]] සඳහා ප්‍රතිකාර කිරීමට භාවිතා කරන ඖෂධයකි.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Vtama- tapinarof cream|website=DailyMed|date=23 May 2022|url=https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=9309d20f-8cd4-4c96-93fa-7f730e83c7ab|access-date=19 June 2022|archive-date=3 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220703054146/https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=9309d20f-8cd4-4c96-93fa-7f730e83c7ab|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Stein Gold|first=Linda|last2=Rubenstein|first2=David S.|last3=Peist|first3=Ken|last4=Jain|first4=Piyush|last5=Tallman|first5=Anna M.|title=Tapinarof cream 1% once daily and benvitimod 1% twice daily are 2 distinct topical medications|journal=Journal of the American Academy of Dermatology|date=September 2021|volume=85|issue=3|pages=e201–e202|doi=10.1016/j.jaad.2021.04.103}}&lt;/ref&gt; එය සම මත ආලේප කරනු ලබයි.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot; /&gt;

බහුලව වාර්තා වන අතුරු ආබාධ අතර රෝම කූප ප්‍රදාහය (ෆොලිකුලයිටිස්), කැසීම සහ ස්පර්ශවාහී චර්මාබාධ ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot; /&gt; එය ඇරයිල් හයිඩ්‍රොකාබන් ප්‍රතිග්‍රාහකය (aryl hydrocarbon receptor) සක්‍රීය කරන ඖෂධයකි.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot; /&gt;

ටැපිනරොෆ් එක්සත් ජනපදයේ වෛද්‍ය භාවිතය සඳහා 2022 වසරේදී අනුමත කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot; /&gt; 2022 වසර වන විට එය යුරෝපයේ හෝ එක්සත් රාජධානියේ අනුමත කර නොතිබුණි.&lt;ref name=&quot;SPS2022&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Tapinarof|url=https://www.sps.nhs.uk/medicines/tapinarof/|website=SPS - Specialist Pharmacy Service|access-date=12 December 2022|date=29 August 2020|archive-date=26 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220126051345/https://www.sps.nhs.uk/medicines/tapinarof/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2022 වසර වන විට එක්සත් ජනපදයේ, 1% ටැපිනරොෆ් ක්‍රීම් ග්‍රෑම් 60ක මිල ආසන්න වශයෙන් ඇමරිකානු ඩොලර් 1,400ක් විය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Vtama Prices, Coupons, Copay &amp; Patient Assistance|url=https://www.drugs.com/price-guide/vtama|website=Drugs.com|access-date=12 December 2022|language=en|archive-date=8 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240808045032/https://www.drugs.com/price-guide/vtama|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references /&gt;
[[Category:අත්‍යවශ්‍ය ඖෂධ]]
[[ප්‍රවර්ගය:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>51p3osd1gsiresebm7rc9z2eczlqq0n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>නෙඩොක්‍රොමිල්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196719</id>
    <revision>
      <id>799616</id>
      <timestamp>2026-09-16T14:37:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CeylonChingu</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1468457|Nedocromil]] to:si #mdwikicx</comment>
      <origin>799616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5865" sha1="aapbioc8te49hdfxdfhw4aznowa2rsx" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව බෙහෙත්
|verifiedrevid    =462258957
|image            =Nedocromil.svg
|alt              =නෙඩොක්‍රොමිල් වල ව්‍යුහාත්මක සූත්‍රය
|image2           =Nedocromil 3D spacefill.png
|alt2             =නෙඩොක්‍රොමිල් අණුවේ අවකාශය පිරවුම් ආකෘතිය

&lt;!-- Names --&gt;
|tradename        =ඇලොක්‍රිල්, ටිලේඩ්, රැපිටිල්, වෙනත්
|synonyms         =
|IUPAC_name       =9-ethyl-4,6-dioxo-10-propyl-6,9-dihydro-4''H''-pyrano[3,2-g]quinoline-2,8-dicarboxylic acid

&lt;!-- Clinical data --&gt;
|pregnancy_AU     =&lt;!-- A / B1 / B2 / B3 / C / D / X --&gt;
|pregnancy_US     =&lt;!-- A / B            / C / D / X --&gt;
|pregnancy_category=
|routes_of_administration=ආශ්වාස කිරීම, ඇස් බිංදු
|Drugs.com        ={{drugs.com|monograph|alocril-eent}}
|MedlinePlus      =a601243

&lt;!-- Legal data --&gt;
|legal_AU         =S4
|legal_CA         =&lt;!--                             / Schedule I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII --&gt;
|legal_UK         =POM
|legal_US         =Rx-only

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
|bioavailability  =
|protein_bound    =89%
|metabolism       =පරිවෘත්තීය නොවේ
|elimination_half-life=~3.3 hours
|excretion        =නොවෙනස්ව බැහැර කරයි

&lt;!-- Chemical and physical data --&gt;
|C                =19
|H                =17
|N                =1
|O                =7
|smiles           =O=C\1c3c(N(/C(C(=O)O)=C/1)CC)c(c2O/C(=C\C(=O)c2c3)C(=O)O)CCC
|StdInChI         =1S/C19H17NO7/c1-3-5-9-16-10(13(21)7-12(18(23)24)20(16)4-2)6-11-14(22)8-15(19(25)26)27-17(9)11/h6-8H,3-5H2,1-2H3,(H,23,24)(H,25,26)
|StdInChI_Ref     ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
|StdInChIKey      =RQTOOFIXOKYGAN-UHFFFAOYSA-N
|StdInChIKey_Ref  ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
|drug_name        =නෙඩොක්‍රොමිල් (Nedocromil)
}}

'''නෙඩොක්‍රොමිල්''' (Nedocromil), ඇලොසිල් (Alocil) යන වෙළඳ නාමය ඇතුළු වෙළඳ නාම කිහිපයක් යටතේ අලෙවි කරනු ලබන අතර, අසාත්මික කොන්ජන්ටිවිටිස් සඳහා ප්‍රතිකාර සඳහා භාවිතා කරන ඖෂධයකි.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Nedocromil (EENT) Monograph for Professionals|url=https://www.drugs.com/monograph/nedocromil-eent.html|website=Drugs.com|access-date=12 November 2021|language=en|archive-date=4 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304101623/https://www.drugs.com/monograph/nedocromil-eent.html|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210304101623/https://www.drugs.com/monograph/nedocromil-eent.html|date=4 March 2021}}&lt;/ref&gt; එය ඇසට දමන ද්‍රවමය බිංදු ලෙස භාවිත කරයි.&lt;ref name=&quot;PI2021&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=ALOCRIL (nedocromil sodium) solution/ drops|url=http://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/lookup.cfm?setid=2fe8d7ad-2158-4169-94b0-719ad20242b7|website=DailyMed|publisher=U.S. National Institutes of Health|access-date=17 May 2013|archive-date=20 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140520221126/http://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/lookup.cfm?setid=2fe8d7ad-2158-4169-94b0-719ad20242b7|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140520221126/http://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/lookup.cfm?setid=2fe8d7ad-2158-4169-94b0-719ad20242b7|date=20 May 2014}}&lt;/ref&gt;

බහුලව වාර්තා වන අතුරු ආබාධ අතර හිසරදය, ඇස් රතු වීම හෝ අපහසුතාව සහ නාසය අවහිර වීම ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt; ගර්භණී සමයේදී භාවිතා කිරීමෙන් හානියක් සිදුවන බවට කිසිදු සාක්ෂියක් නොමැත.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Nedocromil ophthalmic (Alocril) Use During Pregnancy|url=https://www.drugs.com/pregnancy/nedocromil-ophthalmic.html|website=Drugs.com|access-date=12 November 2021|language=en|archive-date=28 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201128193342/https://www.drugs.com/pregnancy/nedocromil-ophthalmic.html|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201128193342/https://www.drugs.com/pregnancy/nedocromil-ophthalmic.html|date=28 November 2020}}&lt;/ref&gt; නෙඩොක්‍රොමිල් යනු මාස්ට් සෛල ස්ථායීකාරකයක් (mast cell stabilizer) වන අතර, එමගින් [[හිස්ටමින්]] මුදා හැරීම අඩු කරයි.&lt;ref name=&quot;PI2021&quot; /&gt;

1999 දී ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ වෛද්‍ය භාවිතය සඳහා නෙඩොක්‍රොමිල් අනුමත කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt; එක්සත් ජනපදයේ මිලිලීටර් 5ක බෝතලයක මිල ආසන්න වශයෙන් ඇමරිකානු ඩොලර් 230ක් වේ.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Nedocromil Prices, Coupons &amp; Savings Tips - GoodRx|url=https://www.goodrx.com/nedocromil#:~:text=NEDOCROMIL%20is%20used%20in%20the,average%20retail%20price%20of%20%24284.45.|website=GoodRx|access-date=12 November 2021}}&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references /&gt;
[[Category:අත්‍යවශ්‍ය ඖෂධ]]
[[ප්‍රවර්ගය:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>aapbioc8te49hdfxdfhw4aznowa2rsx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මාවකැම්ටෙන්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196720</id>
    <revision>
      <id>799617</id>
      <timestamp>2026-09-16T14:48:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CeylonChingu</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1468209|Mavacamten]] to:si #mdwikicx</comment>
      <origin>799617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3632" sha1="7j8z402dtyp1xgatepjt7ew4wcau8gj" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව බෙහෙත්|image=Mavacamten.svg|drug_name=මාවකැම්ටෙන්|IUPAC_name=6-[&lt;nowiki/&gt;[(1S)-1-phenylethyl]amino]-3-propan-2-yl-1H-pyrimidine-2,4-dione

&lt;!-- Clinical data --&gt;|type=&lt;!-- empty --&gt;

&lt;!-- Names --&gt;}}'''කැම්සියෝස් යන''' වෙළඳ නාමය යටතේ අලෙවි කරන '''මාවකැම්ටෙන්''' යනු අධි රුධිර පීඩනයට (hypertrophic obstructive cardiomyopathy ) ප්‍රතිකාර කිරීම සඳහා භාවිතා කරන ඖෂධයකි.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Camzyos- mavacamten capsule, gelatin coated|website=DailyMed|date=28 April 2022|url=https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=669c936b-3ee6-4e36-8a22-79dd11b1255b|access-date=15 May 2022|archive-date=3 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220703055430/https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=669c936b-3ee6-4e36-8a22-79dd11b1255b|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220703055430/https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=669c936b-3ee6-4e36-8a22-79dd11b1255b|date=3 July 2022}}&lt;/ref&gt; එය මුඛයෙන් ගනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot; /&gt;

බහුලව වාර්තා වන අතුරු ආබාධ අතර කරකැවිල්ල සහ ක්ලාන්තය ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot; /&gt; අනෙකුත් අතුරු ආබාධ අතර හෘදයාබාධ ඇතිවීමද ඇතුළත් විය හැකිය.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot; /&gt; ගර්භණී සමයේදී භාවිතා කිරීම දරුවාට හානි කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot; /&gt; එය හෘද මයෝසින් නිෂේධකයකි.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot; /&gt;

2022 දී එක්සත් ජනපදයේ වෛද්‍ය භාවිතය සඳහා Mavacamten අනුමත කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;PI2022&quot; /&gt; 2022 වසර වන විට එය යුරෝපයේ හෝ එක්සත් රාජධානියේ ලබාගත නොහැකි විය.&lt;ref name=&quot;SPS022&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Mavacamten|url=https://www.sps.nhs.uk/medicines/mavacamten/|website=SPS - Specialist Pharmacy Service|access-date=12 December 2022|date=19 October 2018|archive-date=24 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220624230724/https://www.sps.nhs.uk/medicines/mavacamten/|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220624230724/https://www.sps.nhs.uk/medicines/mavacamten/|date=24 June 2022}}&lt;/ref&gt; ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ, මාසයකට අවශ්‍ය ඖෂධ ප්‍රමාණයක මිල ආසන්න වශයෙන් ඇමරිකානු ඩොලර් 7,800ක් වේ.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Camzyos Prices, Coupons, Copay &amp; Patient Assistance|url=https://www.drugs.com/price-guide/camzyos|website=Drugs.com|access-date=12 December 2022|language=en|archive-date=22 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230522152142/https://www.drugs.com/price-guide/camzyos|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230522152142/https://www.drugs.com/price-guide/camzyos|date=22 May 2023}}&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references /&gt;
[[Category:අත්‍යවශ්‍ය ඖෂධ]]
[[ප්‍රවර්ගය:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>7j8z402dtyp1xgatepjt7ew4wcau8gj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්ලෙකනටයිඩ්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196721</id>
    <revision>
      <id>799618</id>
      <timestamp>2026-09-16T14:56:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CeylonChingu</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1510078|Plecanatide]] to:si #mdwikicx</comment>
      <origin>799618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6055" sha1="hqrbkwksrezb9umijd982pmimt5tfcv" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව බෙහෙත්
|image            =Plecanatide sequence.svg

&lt;!-- Names --&gt;
|tradename        =ට්‍රුලෑන්ස් (Trulance)
|synonyms         =SP-304
|IUPAC_name       =&lt;!--H-Asn-Asp-Glu-Cys(1)-Glu-Leu-Cys(2)-Val-Asn-Val-Ala-Cys(1)-Thr-Gly-Cys(2)-Leu-OH--&gt;

&lt;!-- Clinical data --&gt;
|routes_of_administration=මුඛයෙන්
|Drugs.com        ={{Drugs.com|monograph|plecanatide}}
|MedlinePlus      =

&lt;!-- Legal data --&gt;
|legal_US         =Rx-only
|licence_US       =Plecanatide

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
|bioavailability  =
|protein_bound    =
|metabolism       =
|elimination_half-life=
|excretion        =

&lt;!-- Chemical and physical data --&gt;
|C                =65
|H                =104
|N                =18
|O                =26
|S                =4
|chemical_formula =
|smiles           =CC1C(=O)NC2CSSCC(C(=O)NC(C(=O)NC(C(=O)NC(CSSCC(NC(=O)CNC(=O)C(NC2=O)C(C)O)C(=O)NC(CC(C)C)C(=O)O)C(=O)NC(C(=O)NC(C(=O)NC(C(=O)N1)C(C)C)CC(=O)N)C(C)C)CC(C)C)CCC(=O)O)NC(=O)C(CCC(=O)O)NC(=O)C(CC(=O)O)NC(=O)C(CC(=O)N)N
|StdInChI         =1S/C65H104N18O26S4/c1-25(2)15-34-55(98)80-41-24-113-110-21-38(58(101)77-37(65(108)109)16-26(3)4)71-44(87)20-69-62(105)50(30(10)84)83-61(104)40(78-51(94)29(9)70-63(106)48(27(5)6)81-57(100)35(18-43(68)86)76-64(107)49(28(7)8)82-60(41)103)23-112-111-22-39(59(102)73-32(53(96)75-34)11-13-45(88)89)79-54(97)33(12-14-46(90)91)72-56(99)36(19-47(92)93)74-52(95)31(66)17-42(67)85/h25-41,48-50,84H,11-24,66H2,1-10H3,(H2,67,85)(H2,68,86)(H,69,105)(H,70,106)(H,71,87)(H,72,99)(H,73,102)(H,74,95)(H,75,96)(H,76,107)(H,77,101)(H,78,94)(H,79,97)(H,80,98)(H,81,100)(H,82,103)(H,83,104)(H,88,89)(H,90,91)(H,92,93)(H,108,109)/t29-,30+,31-,32-,33-,34-,35-,36-,37-,38-,39-,40-,41-,48-,49-,50-/m0/s1
|StdInChI_Ref     ={{stdinchicite|changed|chemspider}}
|StdInChIKey      =NSPHQWLKCGGCQR-DLJDZFDSSA-N
|StdInChIKey_Ref  ={{stdinchicite|changed|chemspider}}
|drug_name        =ප්ලෙකැනටයිඩ්
}}
'''ප්ලෙකැනටයිඩ්''' (Plecanatide), ට්‍රුලෑන්ස් (Trulance) යන වෙළඳ නාමය යටතේ අලෙවි කරන ඖෂධයක් වන අතර, නිශ්චිත හේතුවක් හඳුනාගත නොහැකි නිදන්ගත මලබද්ධය (chronic idiopathic constipation – CIC) සහ [[wikipedia:Irritable_bowel_syndrome|උත්කූප්‍ය (උද්දීප්‍ය) මහානාතක සහලක්ෂණය (irritable bowel syndrome)]] හේතුවෙන් ඇතිවන මලබද්ධය සඳහා ප්‍රතිකාර කිරීමට භාවිත කරයි.&lt;ref name=&quot;PI2021&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=DailyMed - TRULANCE IMMEDIATE RELEASE- plecanatide tablet|url=https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=f1766455-79a2-409f-9325-0e3d6743acc7|website=dailymed.nlm.nih.gov|access-date=28 October 2021|archive-date=28 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210328223740/https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=f1766455-79a2-409f-9325-0e3d6743acc7|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210328223740/https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=f1766455-79a2-409f-9325-0e3d6743acc7|date=28 March 2021}}&lt;/ref&gt; එය මුඛයෙන් ගනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;PI2021&quot; /&gt;

බහුලව වාර්තා වන අතුරු ආබාධ අතර [[පාචනය]] ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;PI2021&quot; /&gt; ළමුන් සඳහා ප්‍රතිකාර කිරීමට භාවිතා කිරීම නිර්දේශ නොකරයි.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Plecanatide Monograph for Professionals|url=https://www.drugs.com/monograph/plecanatide.html|website=Drugs.com|access-date=28 October 2021|language=en|archive-date=5 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190305160537/https://www.drugs.com/monograph/plecanatide.html|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190305160537/https://www.drugs.com/monograph/plecanatide.html|date=5 March 2019}}&lt;/ref&gt; ගර්භණී සමයේදී ආරක්ෂාව පැහැදිලි නැත.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Plecanatide (Trulance) Use During Pregnancy|url=https://www.drugs.com/pregnancy/plecanatide.html|website=Drugs.com|access-date=28 October 2021|language=en|archive-date=28 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028035148/https://www.drugs.com/pregnancy/plecanatide.html|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201028035148/https://www.drugs.com/pregnancy/plecanatide.html|date=28 October 2020}}&lt;/ref&gt; එය ක්ලෝරයිඩ් සහ බයිකාබනේට් බඩවැල්වලට මුදා හැරීම වැඩි කරන ගුවානිලේට් සයික්ලේස්-C සක්‍රීය කිරීමෙන් ක්‍රියා කරයි.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt;

එක්සත් ජනපදයේ වෛද්‍ය භාවිතය සඳහා 2017 දී  ප්ලෙකනටයිඩ් අනුමත කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;PI2021&quot; /&gt; එක්සත් ජනපදයේ මාසයකට අවශ්‍ය ඖෂධ ප්‍රමාණයක මිල ආසන්න වශයෙන් ඇමරිකානු ඩොලර් 470 ක් පමණ වැය වේ.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Plecanatide Prices, Coupons &amp; Savings Tips - GoodRx|url=https://www.goodrx.com/plecanatide|website=GoodRx|access-date=28 October 2021|archive-date=19 May 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260519115346/https://www.goodrx.com/plecanatide|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references /&gt;
[[Category:අත්‍යවශ්‍ය ඖෂධ]]
[[ප්‍රවර්ගය:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>hqrbkwksrezb9umijd982pmimt5tfcv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>යූරෝ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196722</id>
    <revision>
      <id>799637</id>
      <timestamp>2026-09-16T15:52:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sayuru Athsara</username>
        <id>59181</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1375083442|Euro]]&quot;</comment>
      <origin>799637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13403" sha1="q4iq93nkguw65qmjpj0q4naglhqeth7" xml:space="preserve">
{{තොරතුරුකොටුව ව්‍යවහාර මුදල|image_1=Euro Series Banknotes (2019) - centered.png|image_width_1=250px|image_title_1=යූරෝ නෝට්ටු|iso_code=EUR|subunit_name_1=[[cent (currency)|cent]]|plural=Varies, see [[language and the euro]] &lt;!-- Please do not change to &quot;euro&quot; or &quot;euros&quot;, see the article that explains why there is no single answer, even in English. --&gt;|symbol=€|symbol_subunit_1=c|frequently_used_banknotes=[[5 euro note|€5]], [[10 euro note|€10]], [[20 euro note|€20]], [[50 euro note|€50]], [[100 euro note|€100]]&lt;ref name=&quot;Circulation_report&quot;&gt;{{cite web |url=http://sdw.ecb.europa.eu/reports.do?node=1000004111 |title=ECB Statistical Data Warehouse, Reports&gt;ECB/Eurosystem policy&gt;Banknotes and coins statistics&gt;1.Euro banknotes&gt;1.1 Quantities |publisher=European Central Bank |access-date=15 April 2019 |archive-date=12 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112140055/https://sdw.ecb.europa.eu/reports.do?node=1000004111 }}&lt;/ref&gt;|rarely_used_banknotes=[[200 euro note|€200]], [[500 euro note|€500]] (discontinued but still legal tender) &lt;ref name=&quot;Circulation_report&quot;/&gt;|frequently_used_coins=[[1 euro cent coin|1c]], [[2 euro cent coin|2c]], [[5 euro cent coin|5c]], [[10 euro cent coin|10c]], [[20 euro cent coin|20c]], [[50 euro cent coin|50c]], [[1 euro coin|€1]], [[2 euro coin|€2]]|rarely_used_coins=[[1 euro cent coin|1c]], [[2 euro cent coin|2c]] (Belgium, Estonia, Finland, Ireland, Italy, Lithuania, the Netherlands, Slovakia, Kosovo)&lt;ref&gt;{{cite web|first1=Alistair|last1=Walsh|access-date=2019-11-04|title=Italy to stop producing 1- and 2-cent coins |url=https://www.dw.com/en/italy-to-stop-producing-1-and-2-cent-coins/a-39020206|date=29 May 2017|publisher=[[Deutsche Welle]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|first1=|last1=|access-date=17 December 2023|title=Po 1. júli 2022 budú končiť na Slovensku jedno a dvojcentové mince |trans-title=One and two cent coins will end in Slovakia after 1 July 2022 |url=https://www.bystricoviny.sk/spravy/po-1-juli-2022-budu-koncit-na-slovensku-jedno-a-dvojcentove-mince/|date=29 May 2017|website=bystricoviny.sk|language=sk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Euro kasutusele võtmise ja eurodes tehtavate sularahamaksete arveldamise seadus–Riigi Teataja |trans-title=Act on the Introduction of the Euro and Settlement of Cash Payments in Euros–Riigi Teataja |url=https://www.riigiteataja.ee/akt/130052024016 |access-date=2024-12-29 |website=www.riigiteataja.ee |language=et}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Paverskite smulkias monetas istorijos dalimi: proginė moneta, skirta gynybai, laukia Jūsų! |url=https://www.lb.lt/lt/paverskite-smulkias-monetas-istorijos-dalimi-progine-moneta-skirta-gynybai-laukia-jusu |date=2025-04-11 |access-date=2025-05-01 |website=[[Bank of Lithuania]] |language=lt}}&lt;/ref&gt;|subunit_ratio_1={{frac|100}}|subunit_inline_note_1=([[Language and the euro|Name varies by language]])|plural_subunit_1=([[Language and the euro|Varies by language]])|banknote_article=euro banknotes|coin_article=euro coins|using_countries=primary: [[#Eurozone_members|§&amp;nbsp;members of Eurozone]] (21),&lt;br/&gt;also: [[#Other users|§&amp;nbsp;other users]]|date_of_introduction={{start date and age|1999|1|1|df=y}}|issuing_authority=යුරෝපා මහ බැංකුව, ෆ්‍රැන්ක්ෆර්ට්|issuing_authority_website={{URL|https://www.ecb.europa.eu}}|printer=see {{section link|Euro|Banknote printing|nopage=y}}|mint=[[List of euro mints|List of mints]]|inflation_rate=2.8% (June 2026)&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://chart.euro-area-statistics.org/inflation/0-0/U2/2020-2100/?lg=en |website=European Central Bank | title=Inflation rate (HICP)}}&lt;/ref&gt;|pegged_by=see [[#Currencies pegged to the euro|§&amp;nbsp;Pegged currencies]]|inflation_source_date=[https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Inflation_in_the_euro_area ec.europa.eu]|inflation_method=[[Harmonised Index of Consumer Prices|HICP]]}}&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot; /&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot; /&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot; /&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot; /&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot; /&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot; /&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Hlist/styles.css&quot; /&gt;{{Politics of the European Union}}'''යූරෝ''' (සංකේතය: € ; මුදල් කේතය : '''EUR''' ) යනු [[යුරෝපියානු සංගමය|යුරෝපා සංගමයේ]] [[යුරෝපා සංගමයේ සාමාජික රාජ්‍යයෝ|සාමාජික රටවල්]] 27 න් 21 ක නිල මුදල් ඒකකයයි . මෙම රාජ්‍ය සමූහය නිල වශයෙන් යුරෝ කලාපය ලෙස හඳුන්වනු ලබන අතර, වඩාත් පොදු නම යුරෝ කලාපයයි . සෑම යූරෝවක් ම ශත 100 කට බෙදා ඇත. &lt;ref name=&quot;EC Euro Area&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The euro |url=http://ec.europa.eu/economy_finance/euro/index_en.htm |access-date=2 January 2019 |website=[[European Commission]] website}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;EC Euro1 euro cent coin Area 2&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=What is the euro area? |url=https://ec.europa.eu/info/business-economy-euro/euro-area/what-euro-area_en |access-date=2019-01-02 |website=European Commission website}}&lt;/ref&gt; {{විස්තරාත්මක සටහන්|The term ''euro cent'' is sometimes used but has no status and is not used on [[1 euro cent coin]]s.}}

මෙම මුදල් ඒකකය යුරෝපීය සංගමයේ ආයතන විසින්, EU සාමාජිකයන් නොවන යුරෝපීය ක්ෂුද්‍ර රාජ්‍ය හතරක් විසින්, &lt;ref name=&quot;EC Euro1 euro cent coin Area 2&quot; /&gt; එක් බ්‍රිතාන්‍ය විදේශීය ප්‍රදේශයක් විසින් මෙන්ම EU සාමාජිකයන් නොවන යුරෝපීය රාජ්‍ය දෙකක් විසින් ඒකපාර්ශ්විකව භාවිතා කරනු ලැබේ. යුරෝපයෙන් පිටත, EU සාමාජිකයින්ගේ විශේෂ ප්‍රදේශ ගණනාවක් ද යුරෝ ඔවුන්ගේ මුදල් ඒකකය ලෙස භාවිතා කරයි.

යූරෝ එකම නිල මුදල් ඒකකය වන ප්‍රාන්ත සහ ප්‍රදේශවල ජීවත් වන අයට අමතරව, යුරෝ කලාපයේ මිලියන 358 ක ජනතාවක් &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=January 2026 |title=Overview of the euro |url=https://www.ecb.europa.eu/euro/html/index.en.html |publisher=[[European Central Bank]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Population on 1 January |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tps00001/default/table?lang=en |publisher=[[Eurostat]]}}&lt;/ref&gt; විසින් යූරෝ භාවිතා කරනු ලැබේ. තවද, 200 කට අධික&amp;nbsp;ලොව පුරා මිලියන සංඛ්‍යාත ජනතාවක් යුරෝවට සම්බන්ධ මුදල් භාවිතා කරති. එය [[අමෙරිකා එක්සත් ජනපද ඩොලර්|එක්සත් ජනපද ඩොලරයෙන්]] පසු ලෝකයේ දෙවන විශාලතම සංචිත මුදල් ඒකකය මෙන්ම දෙවනුව වැඩියෙන්ම වෙළඳාම් කරන මුදල් ඒකකය වේ. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=23 December 2022 |title=IMF Data – Currency Composition of Official Foreign Exchange Reserve – At a Glance |url=http://data.imf.org/?sk=E6A5F467-C14B-4AA8-9F6D-5A09EC4E62A4 |access-date=11 January 2023 |publisher=International Monetary Fund}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Foreign exchange turnover in April 2013: preliminary global results |url=http://www.bis.org/publ/rpfx13fx.pdf |access-date=7 February 2015 |publisher=Bank for International Settlements}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=19 December 2007 |title=Triennial Central Bank Survey 2007 |url=http://www.bis.org/publ/rpfxf07t.pdf |access-date=25 July 2009 |publisher=BIS}}&lt;/ref&gt; {{As of|2019|12|post=,}}  €1.3 ට්‍රිලියන  වැඩි&amp;nbsp;ගණනක් සංසරණය වන යුරෝව, ලෝකයේ සංසරණය වන මුදල් නෝට්ටු සහ කාසිවල ඉහළම ඒකාබද්ධ අගයන්ගෙන් එකකි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=14 January 2020 |title=1.2 Euro banknotes, values |url=http://sdw.ecb.europa.eu/reports.do?node=1000004112 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211122065037/https://sdw.ecb.europa.eu/reports.do?node=1000004112 |archive-date=22 November 2021 |access-date=23 January 2020 |publisher=European Central Bank Statistical Data Warehouse}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=14 January 2020 |title=2.2 Euro coins, values |url=http://sdw.ecb.europa.eu/reports.do?node=1000004114 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211122070136/https://sdw.ecb.europa.eu/reports.do?node=1000004114 |archive-date=22 November 2021 |access-date=23 January 2020 |publisher=European Central Bank Statistical Data Warehouse}}&lt;/ref&gt;

''යූරෝ'' යන නාමය 1995 දෙසැම්බර් 16 වන දින [[මැඩ්රිඩ්|මැද්‍රිදයේ]] දී නිල වශයෙන් සම්මත කරන ලදී. &lt;ref name=&quot;madrid1995&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Madrid European Council (12/95): Conclusions |url=http://www.europarl.europa.eu/summits/mad1_en.htm |access-date=14 February 2009 |publisher=European Parliament}}&lt;/ref&gt; 1999 ජනවාරි 1 වන දින යූරෝ ව ලෝක මූල්‍ය වෙළඳපොළට ගිණුම්කරණ මුදල් ඒකකයක් ලෙස හඳුන්වා දෙන ලද අතර, එය පැරණි යුරෝපීය මුදල් ඒකකය (ECU) 1:1 අනුපාතයකින් ප්‍රතිස්ථාපනය කළේය. භෞතික යූරෝ කාසි සහ මුදල් නෝට්ටු 2002 ජනවාරි 1 වන දින සංසරණයට ඇතුළු වූ අතර, එය එහි මුල් සාමාජිකයින්ගේ එදිනෙදා මෙහෙයුම් මුදල් ඒකකය බවට පත් කළ අතර, 2002 මාර්තු වන විට එය පැරණි මුදල් ඒකක සම්පූර්ණයෙන්ම ප්‍රතිස්ථාපනය කළේය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Initial changeover (2002) |url=http://www.ecb.int/euro/changeover/2002/html/index.en.html |access-date=5 March 2011 |publisher=European Central Bank}}&lt;/ref&gt;

2002 දෙසැම්බර් මාසයට පෙර, යූරෝ ව එක්සත් ජනපද ඩොලරයට සාපේක්ෂව සමානාත්මතාවයට වඩා පහළින් වෙළඳාම් කරන ලදී; එතැන් සිට, එය සමානාත්මතාවයට ආසන්නව හෝ ඉහළින් වෙළඳාම් කර ඇත. 2022 ජූලි 13 වන දින, දශක දෙකකට ආසන්න කාලයකට පසු පළමු වරට මුදල් දෙක කෙටියෙන් සමානාත්මතාවයට පත් විය, එයට හේතුව රුසියානු යුක්රේන ආක්‍රමණයයි . &lt;ref name=&quot;NYTimes-2022&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/07/12/business/euro-dollar-parity.html|title=Euro Falls Near Parity With Dollar, a Threshold Watched Closely by Investors|date=2022-07-12|work=The New York Times|access-date=2022-07-13|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; 2025 සැප්තැම්බර් 30 න් අවසන් වූ වසර දහය තුළ, අනුපාතය සාමාන්‍යයෙන් ඩොලර් 1.00: €0.89 ක් පමණ වී ඇත. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=US Dollar to Euro Exchange Rate Chart |url=https://www.xe.com/en-gb/currencycharts/?from=USD&amp;to=EUR&amp;view=10Y |access-date=1 October 2025 |website=XE.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|title=US dollar (USD)|url=https://www.ecb.europa.eu/stats/policy_and_exchange_rates/euro_reference_exchange_rates/html/eurofxref-graph-usd.en.html}}&lt;/ref&gt;
[[File:Seat_of_the_European_Central_Bank_and_Frankfurt_Skyline_at_dawn_20150422_1.jpg|thumb|260x260පික්| [[ජර්මනිය|ජර්මනියේ]] ෆ්‍රැන්ක්ෆර්ට් හි යුරෝපා මහ බැංකුවේ ආසනය]]

 
[[ප්‍රවර්ගය:CS1 එස්තෝනියානු-භාෂා මූලාශ්‍ර (et)]]</text>
      <sha1>q4iq93nkguw65qmjpj0q4naglhqeth7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>රාමායණය සංචාරක මංපෙත</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196723</id>
    <revision>
      <id>799652</id>
      <timestamp>2026-09-17T04:39:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>'සංචාරක මංපෙතකි' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>799652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40" sha1="60hwtnk7i8m6s6l4awlgx25it5u78he" xml:space="preserve">සංචාරක මංපෙතකි</text>
      <sha1>60hwtnk7i8m6s6l4awlgx25it5u78he</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>බුද්ධ වන්දනා සංචාරක මංපෙත</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196724</id>
    <revision>
      <id>799654</id>
      <timestamp>2026-09-17T04:40:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>'බෞද්ධ සංචාරක මංපෙතකි' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>799654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="jhkfmp5nxi7sep35muh0weltmbjiyyx" xml:space="preserve">බෞද්ධ සංචාරක මංපෙතකි</text>
      <sha1>jhkfmp5nxi7sep35muh0weltmbjiyyx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>19 වන සියවසේ සමුද්‍ර කලාපීය බෞද්ධ සිතුවම් ස්ථාන</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196725</id>
    <revision>
      <id>799656</id>
      <timestamp>2026-09-17T04:45:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>'යටත් විජිත ආභාෂය ලද බෞද්ධ බිතු සිතුවම් ස්ථාන' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>799656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="118" sha1="89bekpj639kik7ar4ix8u3k70es4ddi" xml:space="preserve">යටත් විජිත ආභාෂය ලද බෞද්ධ බිතු සිතුවම් ස්ථාන</text>
      <sha1>89bekpj639kik7ar4ix8u3k70es4ddi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ශ්‍රී ලංකාවේ නිවර්තන නූතනවාදී වාස්තු විද්‍යා ස්ථාන</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196726</id>
    <revision>
      <id>799658</id>
      <timestamp>2026-09-17T04:47:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>'ගෘහ නිර්මාණ' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>799658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="bdf1rkmo2wley3o37azv2dc7pxhi18e" xml:space="preserve">ගෘහ නිර්මාණ</text>
      <sha1>bdf1rkmo2wley3o37azv2dc7pxhi18e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පූර්ව බෞද්ධ ශ්‍රී ලංකාවේ ජන ආගමික විශ්වාස</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196727</id>
    <revision>
      <id>799660</id>
      <timestamp>2026-09-17T04:53:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>'බුදුදහම හදුන්වාදීමට පෙර ශ්‍රී ලංකාවේ ජන ආගමික විශ්වාස' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>799660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145" sha1="e3w0j3tu7n1fa5vlwzfa09i8tyfr8qq" xml:space="preserve">බුදුදහම හදුන්වාදීමට පෙර ශ්‍රී ලංකාවේ ජන ආගමික විශ්වාස</text>
      <sha1>e3w0j3tu7n1fa5vlwzfa09i8tyfr8qq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සිංහල දේව සංකල්පය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196728</id>
    <revision>
      <id>799662</id>
      <timestamp>2026-09-17T04:54:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>'සිංහල දේව සංකල්පය' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>799662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="9w26vhdwrjiw8u7n06294hkiqeoewpg" xml:space="preserve">සිංහල දේව සංකල්පය</text>
      <sha1>9w26vhdwrjiw8u7n06294hkiqeoewpg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රථම ධර්ම සංගායනාව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196729</id>
    <revision>
      <id>799663</id>
      <timestamp>2026-09-17T05:18:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>'පලමු ධර්ම සංගායනාව' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>799663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50" sha1="sj3zvq1e2bcb70xjs5cqi6q7si97x3x" xml:space="preserve">පලමු ධර්ම සංගායනාව</text>
      <sha1>sj3zvq1e2bcb70xjs5cqi6q7si97x3x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>දෙවන ධර්ම සංගායනාව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196730</id>
    <revision>
      <id>799664</id>
      <timestamp>2026-09-17T05:19:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>'දෙවන ධර්ම සංගායනාව' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>799664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50" sha1="k653m792h9xtx59ntfgpks1iycxq7bw" xml:space="preserve">දෙවන ධර්ම සංගායනාව</text>
      <sha1>k653m792h9xtx59ntfgpks1iycxq7bw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>තුන්වන ධර්ම සංගායනාව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196731</id>
    <revision>
      <id>799668</id>
      <timestamp>2026-09-17T05:21:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>'තෙවන ධර්ම සංගායනාව' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>799668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50" sha1="muo79xm3bmkgzedak186p4ppdu0lu7i" xml:space="preserve">තෙවන ධර්ම සංගායනාව</text>
      <sha1>muo79xm3bmkgzedak186p4ppdu0lu7i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සිව්වන ථේරවාද සංගායනාව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196732</id>
    <revision>
      <id>799670</id>
      <timestamp>2026-09-17T05:24:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>'ශ්‍රී ලංකාවේ ධර්ම සංගායනාව' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>799670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72" sha1="pgnnwz651lb0mtsh9f46j814ul3n4d1" xml:space="preserve">ශ්‍රී ලංකාවේ ධර්ම සංගායනාව</text>
      <sha1>pgnnwz651lb0mtsh9f46j814ul3n4d1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සිව්වන කනිෂ්ක ධර්ම සංගායනාව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196733</id>
    <revision>
      <id>799671</id>
      <timestamp>2026-09-17T05:25:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>'ඉන්දියාවේ හතරවන ධර්ම සංගායනාව' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>799671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81" sha1="82s3nczy1z3u2iksa3nzdjt2i742749" xml:space="preserve">ඉන්දියාවේ හතරවන ධර්ම සංගායනාව</text>
      <sha1>82s3nczy1z3u2iksa3nzdjt2i742749</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පස්වන ධර්ම සංගායනාව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196734</id>
    <revision>
      <id>799672</id>
      <timestamp>2026-09-17T05:25:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>'පස්වන ධර්ම සංගායනාව' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>799672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="j7drpyef2ywz91zzmhq7mef2jcvj8fw" xml:space="preserve">පස්වන ධර්ම සංගායනාව</text>
      <sha1>j7drpyef2ywz91zzmhq7mef2jcvj8fw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>හයවන ධර්ම සංගායනාව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196735</id>
    <revision>
      <id>799673</id>
      <timestamp>2026-09-17T05:25:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>'හයවන ධර්ම සංගායනාව' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>799673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50" sha1="044jcog9giyv90mjjys9bysa3faodjm" xml:space="preserve">හයවන ධර්ම සංගායනාව</text>
      <sha1>044jcog9giyv90mjjys9bysa3faodjm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ථූපාරාම විනය සංගායනාව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196736</id>
    <revision>
      <id>799674</id>
      <timestamp>2026-09-17T05:26:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>'ථූපාරාම ධර්ම සංගායනාව' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>799674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59" sha1="t6cyohigv6kz0fvfp8fg0lr2hbqdoja" xml:space="preserve">ථූපාරාම ධර්ම සංගායනාව</text>
      <sha1>t6cyohigv6kz0fvfp8fg0lr2hbqdoja</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පැල්මඩුල්ල ධර්ම සංගායනාව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196737</id>
    <revision>
      <id>799675</id>
      <timestamp>2026-09-17T05:26:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>'පැල්මඩුල්ල ධර්ම සංගායනාව' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>799675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68" sha1="2aw8qmti464zro0xha4c6owtgra94fb" xml:space="preserve">පැල්මඩුල්ල ධර්ම සංගායනාව</text>
      <sha1>2aw8qmti464zro0xha4c6owtgra94fb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>බුද්ධඝෝෂ අට්ඨකතා සංගායනාව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196738</id>
    <revision>
      <id>799677</id>
      <timestamp>2026-09-17T05:32:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>'බුද්ධඝෝෂ මහා ස්ථවිර විසින් සිංහල අටුවා පාලියට පෙරලීම තායිලන්ත මූලාශ්‍ර අනුව සංගායනාවක් ලෙස සැලකේ' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>799677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="262" sha1="bbb4sa2f04bjxc2ldi1d8hwvrsq8iwl" xml:space="preserve">බුද්ධඝෝෂ මහා ස්ථවිර විසින් සිංහල අටුවා පාලියට පෙරලීම තායිලන්ත මූලාශ්‍ර අනුව සංගායනාවක් ලෙස සැලකේ</text>
      <sha1>bbb4sa2f04bjxc2ldi1d8hwvrsq8iwl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මහා පරාක්‍රමබාහු සංගායනාව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196739</id>
    <revision>
      <id>799678</id>
      <timestamp>2026-09-17T05:32:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>'තායිලන්ත මූලාශ්‍ර වලට අනුව මහා පරාක්‍රමබාහු රජ සමයේ ද ධර්ම සංගායනාවක් සිදු ව තිබේ.' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>799678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="218" sha1="6r8vwl41lydycr1qqyebx0vd37x3uea" xml:space="preserve">තායිලන්ත මූලාශ්‍ර වලට අනුව මහා පරාක්‍රමබාහු රජ සමයේ ද ධර්ම සංගායනාවක් සිදු ව තිබේ.</text>
      <sha1>6r8vwl41lydycr1qqyebx0vd37x3uea</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1477 චියැං මායි තායි සංගායනාව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196740</id>
    <revision>
      <id>799680</id>
      <timestamp>2026-09-17T05:38:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>'1477 තායිලන්ත සංගායනාව' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>799680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54" sha1="2xs19kwo2zaj9xpsahpoax9ko98oa19" xml:space="preserve">1477 තායිලන්ත සංගායනාව</text>
      <sha1>2xs19kwo2zaj9xpsahpoax9ko98oa19</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1788 බැංකොක් තායි සංගායනාව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196741</id>
    <revision>
      <id>799681</id>
      <timestamp>2026-09-17T05:39:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>'1788 තායිලන්ත සංගායනාව' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>799681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54" sha1="g6ixambeta6fd1y6yyf9bjs5bsgheo8" xml:space="preserve">1788 තායිලන්ත සංගායනාව</text>
      <sha1>g6ixambeta6fd1y6yyf9bjs5bsgheo8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1878 තායි සංගායනාව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196742</id>
    <revision>
      <id>799682</id>
      <timestamp>2026-09-17T05:39:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>'1878 තායිලන්ත සංගායනාව' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>799682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54" sha1="7rrn95d1namyvxcsjgmd8umahojsyye" xml:space="preserve">1878 තායිලන්ත සංගායනාව</text>
      <sha1>7rrn95d1namyvxcsjgmd8umahojsyye</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1927 බැංකොක් තායි සංගායනාව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196743</id>
    <revision>
      <id>799683</id>
      <timestamp>2026-09-17T05:39:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>'1927 තායිලන්ත සංගායනාව' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>799683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54" sha1="e4dllx31ioe1ely34wnu3vzirywxb02" xml:space="preserve">1927 තායිලන්ත සංගායනාව</text>
      <sha1>e4dllx31ioe1ely34wnu3vzirywxb02</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ධර්මයුද්ධය 03</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196744</id>
    <revision>
      <id>799686</id>
      <timestamp>2026-09-17T08:32:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hirusha Dissanayaka</username>
        <id>80508</id>
      </contributor>
      <comment>''''ධර්මයුද්ධය 03'''([[English]] : darmayuddaya 03) සිංහල සිනමාපටය අධ්‍යක්ෂණය කරන්නේ ප්‍රවීණ අධ්‍යක්ෂක අරුණ ජයවර්ධන මහතාය.  ===චරිත නිරූපණය=== * [[බිමල් ජයකොඩී]] * [[දිල්හානි ඒකනායක]] * තිසුරි...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>799686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="650" sha1="jy0kiluoogy6s8jweuelrz5t0mm51b6" xml:space="preserve">'''ධර්මයුද්ධය 03'''([[English]] : darmayuddaya 03) සිංහල සිනමාපටය අධ්‍යක්ෂණය කරන්නේ ප්‍රවීණ අධ්‍යක්ෂක අරුණ ජයවර්ධන මහතාය.

===චරිත නිරූපණය===
* [[බිමල් ජයකොඩී]]
* [[දිල්හානි ඒකනායක]]
* [[තිසුරි යුවනිකා]]
* විනුමි වන්සදී
* [[ඩග්ලස් රණසිංහ]]
* [[කුසුම් රේණු]]
* [[කුමාර තිරිමාදුර]]
* [[අෂාන් ඩයස්]]</text>
      <sha1>jy0kiluoogy6s8jweuelrz5t0mm51b6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799687</id>
      <parentid>799686</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T08:33:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hirusha Dissanayaka</username>
        <id>80508</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>799687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="653" sha1="9vidn1ixr83t0etlyv8r2wv9h125z6x" xml:space="preserve">'''ධර්මයුද්ධය 03''' ( [[English]] : darmayuddaya 03 ) සිංහල සිනමාපටය අධ්‍යක්ෂණය කරන්නේ ප්‍රවීණ අධ්‍යක්ෂක අරුණ ජයවර්ධන මහතාය.

===චරිත නිරූපණය===
* [[බිමල් ජයකොඩී]]
* [[දිල්හානි ඒකනායක]]
* [[තිසුරි යුවනිකා]]
* විනුමි වන්සදී
* [[ඩග්ලස් රණසිංහ]]
* [[කුසුම් රේණු]]
* [[කුමාර තිරිමාදුර]]
* [[අෂාන් ඩයස්]]</text>
      <sha1>9vidn1ixr83t0etlyv8r2wv9h125z6x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799688</id>
      <parentid>799687</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T08:34:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hirusha Dissanayaka</username>
        <id>80508</id>
      </contributor>
      <comment>/* චරිත නිරූපණය */</comment>
      <origin>799688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="712" sha1="3fiuqyvpcn4yu30lw21f49xgibni3ou" xml:space="preserve">'''ධර්මයුද්ධය 03''' ( [[English]] : darmayuddaya 03 ) සිංහල සිනමාපටය අධ්‍යක්ෂණය කරන්නේ ප්‍රවීණ අධ්‍යක්ෂක අරුණ ජයවර්ධන මහතාය.

===චරිත නිරූපණය===
* [[බිමල් ජයකොඩී]]
* [[දිල්හානි ඒකනායක]]
* [[තිසුරි යුවනිකා]]
* විනුමි වන්සදී
* [[ඩග්ලස් රණසිංහ]]
* [[කුසුම් රේණු]]
* [[කුමාර තිරිමාදුර]]
* [[අෂාන් ඩයස්]]
* [[ශ්‍රියන්ත මෙන්ඩිස්]]</text>
      <sha1>3fiuqyvpcn4yu30lw21f49xgibni3ou</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799689</id>
      <parentid>799688</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T08:35:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hirusha Dissanayaka</username>
        <id>80508</id>
      </contributor>
      <comment>/* චරිත නිරූපණය */</comment>
      <origin>799689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="762" sha1="3d1lzdpqnfref4h62fm6obk1m6or487" xml:space="preserve">'''ධර්මයුද්ධය 03''' ( [[English]] : darmayuddaya 03 ) සිංහල සිනමාපටය අධ්‍යක්ෂණය කරන්නේ ප්‍රවීණ අධ්‍යක්ෂක අරුණ ජයවර්ධන මහතාය.

===චරිත නිරූපණය===
* [[බිමල් ජයකොඩී]]
* [[දිල්හානි ඒකනායක]]
* [[තිසුරි යුවනිකා]]
* විනුමි වන්සදී
* [[ඩග්ලස් රණසිංහ]]
* [[කුසුම් රේණු]]
* [[කුමාර තිරිමාදුර]]
* [[අෂාන් ඩයස්]]
* [[ශ්‍රියන්ත මෙන්ඩිස්]]
* [[රොෂාන් පිලපිටිය]]</text>
      <sha1>3d1lzdpqnfref4h62fm6obk1m6or487</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799690</id>
      <parentid>799689</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T08:38:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hirusha Dissanayaka</username>
        <id>80508</id>
      </contributor>
      <comment>/* චරිත නිරූපණය */</comment>
      <origin>799690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1029" sha1="qugkyg65mccos04dmtbvh2p8qile7fd" xml:space="preserve">'''ධර්මයුද්ධය 03''' ( [[English]] : darmayuddaya 03 ) සිංහල සිනමාපටය අධ්‍යක්ෂණය කරන්නේ ප්‍රවීණ අධ්‍යක්ෂක අරුණ ජයවර්ධන මහතාය.

===චරිත නිරූපණය===
* [[බිමල් ජයකොඩී]] හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* [[දිල්හානි ඒකනායක]] රාණි හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* [[තිසුරි යුවනිකා]] අචිනි හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* විනුමි වන්සදී සචිනි හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* [[ඩග්ලස් රණසිංහ]]
* [[කුසුම් රේණු]] විශාඛා ලෙස 
* [[කුමාර තිරිමාදුර]]
* [[අෂාන් ඩයස්]]
* [[ශ්‍රියන්ත මෙන්ඩිස්]]
* [[රොෂාන් පිලපිටිය]]</text>
      <sha1>qugkyg65mccos04dmtbvh2p8qile7fd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799691</id>
      <parentid>799690</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T08:40:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hirusha Dissanayaka</username>
        <id>80508</id>
      </contributor>
      <comment>/* චරිත නිරූපණය */</comment>
      <origin>799691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1034" sha1="bpovmf1ia2goa8n6xt8i7tpo4evuw3w" xml:space="preserve">'''ධර්මයුද්ධය 03''' ( [[English]] : darmayuddaya 03 ) සිංහල සිනමාපටය අධ්‍යක්ෂණය කරන්නේ ප්‍රවීණ අධ්‍යක්ෂක අරුණ ජයවර්ධන මහතාය.

===චරිත නිරූපණය===
* [[බිමල් ජයකොඩී]], හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* [[දිල්හානි ඒකනායක]], රාණි හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* [[තිසුරි යුවනිකා]], අචිනි හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* විනුමි වන්සදී, සචිනි හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* [[ඩග්ලස් රණසිංහ]]
* [[කුසුම් රේණු]], විශාඛා ලෙස 
* [[කුමාර තිරිමාදුර]]
* [[අෂාන් ඩයස්]]
* [[ශ්‍රියන්ත මෙන්ඩිස්]]
* [[රොෂාන් පිලපිටිය]]</text>
      <sha1>bpovmf1ia2goa8n6xt8i7tpo4evuw3w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799695</id>
      <parentid>799691</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T09:37:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hirusha Dissanayaka</username>
        <id>80508</id>
      </contributor>
      <comment>/* චරිත නිරූපණය */</comment>
      <origin>799695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1721" sha1="kx4n2upbw8p2e9nyg1qzp9bnjxoncqx" xml:space="preserve">'''ධර්මයුද්ධය 03''' ( [[English]] : darmayuddaya 03 ) සිංහල සිනමාපටය අධ්‍යක්ෂණය කරන්නේ ප්‍රවීණ අධ්‍යක්ෂක අරුණ ජයවර්ධන මහතාය.

===චරිත නිරූපණය===
* [[බිමල් ජයකොඩී]] හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* [[දිල්හානි ඒකනායක]] රාණි හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* [[තිසුරි යුවනිකා]] අචිනි හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* විනුමි වන්සදී සචිනි හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* [[ඩග්ලස් රණසිංහ]] උපාලි සමරනායක ලෙස 
* [[කුසුම් රේණු]] විශාඛා සමරනායක ලෙස 
* [[කුමාර තිරිමාදුර]] කොස්තාපල් විමල් ලෙස 
* [[අෂාන් ඩයස්]] ඩී.අයි.ජී. විශ්ව කාරියවසම් ලෙස 
* [[ශ්‍රියන්ත මෙන්ඩිස්]]
* [[රොෂාන් පිලපිටිය]]
* කලණ ගුණසේකර 
* [[ආනන්ද අතුකෝරල]]
* [[සූර්යා දයාරුවන්]]
* මොරීන් චාරුනි
* [[උමයංගනා වික්‍රමසිංහ]]
* කිංග්ස්ලි ලෝස්
* මැල්කම් මචාඩෝ 
* [[උදයන්ති කුලතුංග]]
* ඉෂංකා ජාන්වි
* දසුනි නවෝද්‍යා 
* චාමි සේනානායක</text>
      <sha1>kx4n2upbw8p2e9nyg1qzp9bnjxoncqx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799696</id>
      <parentid>799695</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T09:37:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hirusha Dissanayaka</username>
        <id>80508</id>
      </contributor>
      <comment>/* චරිත නිරූපණය */</comment>
      <origin>799696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1764" sha1="qfzlisppi38bs8fecu6je4psy3kw5zt" xml:space="preserve">'''ධර්මයුද්ධය 03''' ( [[English]] : darmayuddaya 03 ) සිංහල සිනමාපටය අධ්‍යක්ෂණය කරන්නේ ප්‍රවීණ අධ්‍යක්ෂක අරුණ ජයවර්ධන මහතාය.

===චරිත නිරූපණය===
* [[බිමල් ජයකොඩී]] හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* [[දිල්හානි ඒකනායක]] රාණි හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* [[තිසුරි යුවනිකා]] අචිනි හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* විනුමි වන්සදී සචිනි හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* [[ඩග්ලස් රණසිංහ]] උපාලි සමරනායක ලෙස 
* [[කුසුම් රේණු]] විශාඛා සමරනායක ලෙස 
* [[කුමාර තිරිමාදුර]] කොස්තාපල් විමල් ලෙස 
* [[අෂාන් ඩයස්]] ඩී.අයි.ජී. විශ්ව කාරියවසම් ලෙස 
* [[ශ්‍රියන්ත මෙන්ඩිස්]]
* [[රොෂාන් පිලපිටිය]]
* කලණ ගුණසේකර 
* [[ආනන්ද අතුකෝරල]]
* [[සූර්යා දයාරුවන්]]
* මොරීන් චාරුනි
* [[උමයංගනා වික්‍රමසිංහ]]
* කිංග්ස්ලි ලෝස්
* මැල්කම් මචාඩෝ 
* [[උදයන්ති කුලතුංග]]
* ඉෂංකා ජාන්වි
* දසුනි නවෝද්‍යා 
* චාමි සේනානායක
* තිලිණි වීරසිංහ</text>
      <sha1>qfzlisppi38bs8fecu6je4psy3kw5zt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799697</id>
      <parentid>799696</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T09:39:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hirusha Dissanayaka</username>
        <id>80508</id>
      </contributor>
      <comment>/* චරිත නිරූපණය */</comment>
      <origin>799697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1810" sha1="fiegeh5mckv16d2oxje41ps96uoor14" xml:space="preserve">'''ධර්මයුද්ධය 03''' ( [[English]] : darmayuddaya 03 ) සිංහල සිනමාපටය අධ්‍යක්ෂණය කරන්නේ ප්‍රවීණ අධ්‍යක්ෂක අරුණ ජයවර්ධන මහතාය.

===චරිත නිරූපණය===
* [[බිමල් ජයකොඩී]] හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* [[දිල්හානි ඒකනායක]] රාණි හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* [[තිසුරි යුවනිකා]] අචිනි හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* විනුමි වන්සදී සචිනි හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* [[ඩග්ලස් රණසිංහ]] උපාලි සමරනායක ලෙස 
* [[කුසුම් රේණු]] විශාඛා සමරනායක ලෙස 
* [[කුමාර තිරිමාදුර]] කොස්තාපල් විමල් ලෙස 
* [[අෂාන් ඩයස්]] ඩී.අයි.ජී. විශ්ව කාරියවසම් ලෙස 
* [[ශ්‍රියන්ත මෙන්ඩිස්]]
* [[රොෂාන් පිලපිටිය]]
* කලණ ගුණසේකර 
* [[ආනන්ද අතුකෝරල]]
* [[සූර්යා දයාරුවන්]]
* මොරීන් චාරුනි
* [[උමයංගනා වික්‍රමසිංහ]]
* කිංග්ස්ලි ලෝස්
* මැල්කම් මචාඩෝ 
* [[උදයන්ති කුලතුංග]]
* ඉෂංකා ජාන්වි
* දසුනි නවෝද්‍යා 
* චාමි සේනානායක
* තිලිණි වීරසිංහ
* වසන්ත කුමාරසිරි</text>
      <sha1>fiegeh5mckv16d2oxje41ps96uoor14</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799698</id>
      <parentid>799697</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T10:01:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hirusha Dissanayaka</username>
        <id>80508</id>
      </contributor>
      <comment>/* චරිත නිරූපණය */</comment>
      <origin>799698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2079" sha1="ffr316r77c6lyvbg9q06qoievkhxei7" xml:space="preserve">'''ධර්මයුද්ධය 03''' ( [[English]] : darmayuddaya 03 ) සිංහල සිනමාපටය අධ්‍යක්ෂණය කරන්නේ ප්‍රවීණ අධ්‍යක්ෂක අරුණ ජයවර්ධන මහතාය.

===චරිත නිරූපණය===
* [[බිමල් ජයකොඩී]] හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* [[දිල්හානි ඒකනායක]] රාණි හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* [[තිසුරි යුවනිකා]] අචිනි හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* විනුමි වන්සදී සචිනි හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* [[ඩග්ලස් රණසිංහ]] උපාලි සමරනායක ලෙස 
* [[කුසුම් රේණු]] විශාඛා සමරනායක ලෙස 
* [[කුමාර තිරිමාදුර]] කොස්තාපල් විමල් ලෙස 
* [[අෂාන් ඩයස්]] ඩී.අයි.ජී. විශ්ව කාරියවසම් ලෙස 
* [[ශ්‍රියන්ත මෙන්ඩිස්]]
* [[රොෂාන් පිලපිටිය]]
* කලණ ගුණසේකර 
* [[ආනන්ද අතුකෝරල]]
* [[සූර්යා දයාරුවන්]]
* මොරීන් චාරුනි
* [[උමයංගනා වික්‍රමසිංහ]]
* කිංග්ස්ලි ලෝස්
* මැල්කම් මචාඩෝ 
* [[උදයන්ති කුලතුංග]]
* ඉෂංකා ජාන්වි
* දසුනි නවෝද්‍යා 
* චාමි සේනානායක
* තිලිණි වීරසිංහ
* වසන්ත කුමාරසිරි
* විරාජ් පෙරේරා 
* නිරුක්ෂාන් ඒකනායක 
* කුමුදිත ගුණවර්ධන 
* හර්ෂිකා රත්නායක 
* කණිෂ්ක අතුකෝරල 
* තරංග බණ්ඩාර</text>
      <sha1>ffr316r77c6lyvbg9q06qoievkhxei7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799699</id>
      <parentid>799698</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T10:03:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hirusha Dissanayaka</username>
        <id>80508</id>
      </contributor>
      <comment>/* චරිත නිරූපණය */</comment>
      <origin>799699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2132" sha1="t3fwrdxmfijsdytm8xh0g0qlqvlt7c5" xml:space="preserve">'''ධර්මයුද්ධය 03''' ( [[English]] : darmayuddaya 03 ) සිංහල සිනමාපටය අධ්‍යක්ෂණය කරන්නේ ප්‍රවීණ අධ්‍යක්ෂක අරුණ ජයවර්ධන මහතාය.

===චරිත නිරූපණය===
* [[බිමල් ජයකොඩී]] හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* [[දිල්හානි ඒකනායක]] රාණි හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* [[තිසුරි යුවනිකා]] අචිනි හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* විනුමි වන්සදී සචිනි හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* [[ඩග්ලස් රණසිංහ]] උපාලි සමරනායක ලෙස 
* [[කුසුම් රේණු]] විශාඛා සමරනායක ලෙස 
* [[කුමාර තිරිමාදුර]] කොස්තාපල් විමල් ලෙස 
* [[අෂාන් ඩයස්]] ඩී.අයි.ජී. විශ්ව කාරියවසම් ලෙස 
* [[ශ්‍රියන්ත මෙන්ඩිස්]]
* [[රොෂාන් පිලපිටිය]]
* [[විජේරත්න වරකාගොඩ]]
* කලණ ගුණසේකර 
* [[ආනන්ද අතුකෝරල]]
* [[සූර්යා දයාරුවන්]]
* මොරීන් චාරුනි
* [[උමයංගනා වික්‍රමසිංහ]]
* කිංග්ස්ලි ලෝස්
* මැල්කම් මචාඩෝ 
* [[උදයන්ති කුලතුංග]]
* ඉෂංකා ජාන්වි
* දසුනි නවෝද්‍යා 
* චාමි සේනානායක
* තිලිණි වීරසිංහ
* වසන්ත කුමාරසිරි
* විරාජ් පෙරේරා 
* නිරුක්ෂාන් ඒකනායක 
* කුමුදිත ගුණවර්ධන 
* හර්ෂිකා රත්නායක 
* කණිෂ්ක අතුකෝරල 
* තරංග බණ්ඩාර</text>
      <sha1>t3fwrdxmfijsdytm8xh0g0qlqvlt7c5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799700</id>
      <parentid>799699</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T10:04:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hirusha Dissanayaka</username>
        <id>80508</id>
      </contributor>
      <comment>/* චරිත නිරූපණය */</comment>
      <origin>799700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2079" sha1="ffr316r77c6lyvbg9q06qoievkhxei7" xml:space="preserve">'''ධර්මයුද්ධය 03''' ( [[English]] : darmayuddaya 03 ) සිංහල සිනමාපටය අධ්‍යක්ෂණය කරන්නේ ප්‍රවීණ අධ්‍යක්ෂක අරුණ ජයවර්ධන මහතාය.

===චරිත නිරූපණය===
* [[බිමල් ජයකොඩී]] හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* [[දිල්හානි ඒකනායක]] රාණි හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* [[තිසුරි යුවනිකා]] අචිනි හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* විනුමි වන්සදී සචිනි හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* [[ඩග්ලස් රණසිංහ]] උපාලි සමරනායක ලෙස 
* [[කුසුම් රේණු]] විශාඛා සමරනායක ලෙස 
* [[කුමාර තිරිමාදුර]] කොස්තාපල් විමල් ලෙස 
* [[අෂාන් ඩයස්]] ඩී.අයි.ජී. විශ්ව කාරියවසම් ලෙස 
* [[ශ්‍රියන්ත මෙන්ඩිස්]]
* [[රොෂාන් පිලපිටිය]]
* කලණ ගුණසේකර 
* [[ආනන්ද අතුකෝරල]]
* [[සූර්යා දයාරුවන්]]
* මොරීන් චාරුනි
* [[උමයංගනා වික්‍රමසිංහ]]
* කිංග්ස්ලි ලෝස්
* මැල්කම් මචාඩෝ 
* [[උදයන්ති කුලතුංග]]
* ඉෂංකා ජාන්වි
* දසුනි නවෝද්‍යා 
* චාමි සේනානායක
* තිලිණි වීරසිංහ
* වසන්ත කුමාරසිරි
* විරාජ් පෙරේරා 
* නිරුක්ෂාන් ඒකනායක 
* කුමුදිත ගුණවර්ධන 
* හර්ෂිකා රත්නායක 
* කණිෂ්ක අතුකෝරල 
* තරංග බණ්ඩාර</text>
      <sha1>ffr316r77c6lyvbg9q06qoievkhxei7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799701</id>
      <parentid>799700</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T10:10:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hirusha Dissanayaka</username>
        <id>80508</id>
      </contributor>
      <comment>/* චරිත නිරූපණය */</comment>
      <origin>799701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2117" sha1="nbac8mkhkjp0xutr0z28osk6p2ladu7" xml:space="preserve">'''ධර්මයුද්ධය 03''' ( [[English]] : darmayuddaya 03 ) සිංහල සිනමාපටය අධ්‍යක්ෂණය කරන්නේ ප්‍රවීණ අධ්‍යක්ෂක අරුණ ජයවර්ධන මහතාය.

===චරිත නිරූපණය===
* [[බිමල් ජයකොඩී]] හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* [[දිල්හානි ඒකනායක]] රාණි හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* [[තිසුරි යුවනිකා]] අචිනි හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* විනුමි වන්සදී සචිනි හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* [[ඩග්ලස් රණසිංහ]] උපාලි සමරනායක ලෙස 
* [[කුසුම් රේණු]] විශාඛා සමරනායක ලෙස 
* [[කුමාර තිරිමාදුර]] කොස්තාපල් විමල් ලෙස 
* [[අෂාන් ඩයස්]] ඩී.අයි.ජී. විශ්ව කාරියවසම් ලෙස 
* [[ශ්‍රියන්ත මෙන්ඩිස්]]
* [[රොෂාන් පිලපිටිය]]
* කලණ ගුණසේකර 
* [[ආනන්ද අතුකෝරල]]
* [[සූර්යා දයාරුවන්]]
* මොරීන් චාරුනි
* [[උමයංගනා වික්‍රමසිංහ]]
* කිංග්ස්ලි ලෝස්
* මැල්කම් මචාඩෝ 
* [[උදයන්ති කුලතුංග]]
* ඉෂංකා ජාන්වි
* දසුනි නවෝද්‍යා 
* චාමි සේනානායක
* තිලිණි වීරසිංහ
* වසන්ත කුමාරසිරි
* විරාජ් පෙරේරා 
* නිරුක්ෂාන් ඒකනායක 
* කුමුදිත ගුණවර්ධන 
* හර්ෂිකා රත්නායක 
* කණිෂ්ක අතුකෝරල 
* සුරන් දසනායක 
* තරංග බණ්ඩාර</text>
      <sha1>nbac8mkhkjp0xutr0z28osk6p2ladu7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799702</id>
      <parentid>799701</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T10:20:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hirusha Dissanayaka</username>
        <id>80508</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>799702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2992" sha1="e94qlump7net81wq7m1r8q2aji2haje" xml:space="preserve">'''ධර්මයුද්ධය 03''' ( [[English]] : darmayuddaya 03 ) සිංහල සිනමාපටය අධ්‍යක්ෂණය කරන්නේ ප්‍රවීණ අධ්‍යක්ෂක අරුණ ජයවර්ධන මහතාය. නිෂ්පාදනය මහරාජා මාධ්‍යය ආයතනය විසින් කරනු ලබයි. මෙම චිත්‍රපටයේ ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය කරනුයේ මීට පෙර නිකුත් වූ [[ධර්මයුද්ධය]] හා [[ධර්මයුද්ධය 02]] හි රංගනයෙන් දායක වුණු [[බිමල් ජයකොඩී]], [[දිල්හානි ඒකනායක]], [[තිසුරි යුවනිකා]], [[කුසුම් රේණු]],[[ඩග්ලස් රණසිංහ]], [[කුමාර තිරිමාදුර]] යන පිරිස විසින්මය. ඔවුන් සමගින් අළුතෙන් එක්වන පිරිසක් ද මෙහි සිටිති.

===චරිත නිරූපණය===
* [[බිමල් ජයකොඩී]] හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* [[දිල්හානි ඒකනායක]] රාණි හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* [[තිසුරි යුවනිකා]] අචිනි හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* විනුමි වන්සදී සචිනි හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* [[ඩග්ලස් රණසිංහ]] උපාලි සමරනායක ලෙස 
* [[කුසුම් රේණු]] විශාඛා සමරනායක ලෙස 
* [[කුමාර තිරිමාදුර]] කොස්තාපල් විමල් ලෙස 
* [[අෂාන් ඩයස්]] ඩී.අයි.ජී. විශ්ව කාරියවසම් ලෙස 
* [[ශ්‍රියන්ත මෙන්ඩිස්]]
* [[රොෂාන් පිලපිටිය]]
* කලණ ගුණසේකර 
* [[ආනන්ද අතුකෝරල]]
* [[සූර්යා දයාරුවන්]]
* මොරීන් චාරුනි
* [[උමයංගනා වික්‍රමසිංහ]]
* කිංග්ස්ලි ලෝස්
* මැල්කම් මචාඩෝ 
* [[උදයන්ති කුලතුංග]]
* ඉෂංකා ජාන්වි
* දසුනි නවෝද්‍යා 
* චාමි සේනානායක
* තිලිණි වීරසිංහ
* වසන්ත කුමාරසිරි
* විරාජ් පෙරේරා 
* නිරුක්ෂාන් ඒකනායක 
* කුමුදිත ගුණවර්ධන 
* හර්ෂිකා රත්නායක 
* කණිෂ්ක අතුකෝරල 
* සුරන් දසනායක 
* තරංග බණ්ඩාර</text>
      <sha1>e94qlump7net81wq7m1r8q2aji2haje</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799703</id>
      <parentid>799702</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T10:22:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hirusha Dissanayaka</username>
        <id>80508</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>799703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2994" sha1="9voqt5dr4m0v17ip6llc2viesj72b7w" xml:space="preserve">'''ධර්මයුද්ධය 03''' ( [[English]] : darmayuddaya 03 ) සිංහල සිනමාපටය අධ්‍යක්ෂණය කරන්නේ ප්‍රවීණ අධ්‍යක්ෂක අරුණ ජයවර්ධන මහතාය. නිෂ්පාදනය මහරාජා මාධ්‍යය ආයතනය විසින් කරනු ලබයි. මෙම චිත්‍රපටයේ ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය කරනුයේ මීට පෙර නිකුත් වූ [[ධර්මයුද්ධය]] හා [[ධර්මයුද්ධය 02]] හි රංගනයෙන් දායක වුණු [[බිමල් ජයකොඩී]], [[දිල්හානි ඒකනායක]], [[තිසුරි යුවනිකා]], [[කුසුම් රේණු]],  [[ඩග්ලස් රණසිංහ]], [[කුමාර තිරිමාදුර]] යන පිරිස විසින්මය. ඔවුන් සමගින් අළුතෙන් එක්වන පිරිසක් ද මෙහි සිටිති.

===චරිත නිරූපණය===
* [[බිමල් ජයකොඩී]] හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* [[දිල්හානි ඒකනායක]] රාණි හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* [[තිසුරි යුවනිකා]] අචිනි හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* විනුමි වන්සදී සචිනි හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* [[ඩග්ලස් රණසිංහ]] උපාලි සමරනායක ලෙස 
* [[කුසුම් රේණු]] විශාඛා සමරනායක ලෙස 
* [[කුමාර තිරිමාදුර]] කොස්තාපල් විමල් ලෙස 
* [[අෂාන් ඩයස්]] ඩී.අයි.ජී. විශ්ව කාරියවසම් ලෙස 
* [[ශ්‍රියන්ත මෙන්ඩිස්]]
* [[රොෂාන් පිලපිටිය]]
* කලණ ගුණසේකර 
* [[ආනන්ද අතුකෝරල]]
* [[සූර්යා දයාරුවන්]]
* මොරීන් චාරුනි
* [[උමයංගනා වික්‍රමසිංහ]]
* කිංග්ස්ලි ලෝස්
* මැල්කම් මචාඩෝ 
* [[උදයන්ති කුලතුංග]]
* ඉෂංකා ජාන්වි
* දසුනි නවෝද්‍යා 
* චාමි සේනානායක
* තිලිණි වීරසිංහ
* වසන්ත කුමාරසිරි
* විරාජ් පෙරේරා 
* නිරුක්ෂාන් ඒකනායක 
* කුමුදිත ගුණවර්ධන 
* හර්ෂිකා රත්නායක 
* කණිෂ්ක අතුකෝරල 
* සුරන් දසනායක 
* තරංග බණ්ඩාර</text>
      <sha1>9voqt5dr4m0v17ip6llc2viesj72b7w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799704</id>
      <parentid>799703</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T10:23:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hirusha Dissanayaka</username>
        <id>80508</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>799704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3012" sha1="i2r2d8g8pmfjbon166rykiw6e5yf45q" xml:space="preserve">'''ධර්මයුද්ධය 03''' ( [[English]] : darmayuddaya 03 ) සිංහල සිනමාපටය අධ්‍යක්ෂණය කරන්නේ ප්‍රවීණ අධ්‍යක්ෂක අරුණ ජයවර්ධන මහතාය. නිෂ්පාදනය මහරාජා මාධ්‍යය ආයතනය විසින් කරනු ලබයි. මෙම චිත්‍රපටයේ ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය කරනුයේ මීට පෙර නිකුත් වූ [[ධර්මයුද්ධය]] හා [[ධර්මයුද්ධය 02]] හි රංගනයෙන් දායක වුණු [[බිමල් ජයකොඩී]], [[දිල්හානි ඒකනායක]], [[තිසුරි යුවනිකා]], [[කුසුම් රේණු]],  [[ඩග්ලස් රණසිංහ]], [[කුමාර තිරිමාදුර]] යන පිරිස විසින්මය. ඔවුන් සමගින් අළුතෙන් එක්වන රංගන ශිල්පීන් රැසක්ද සිටිති.

===චරිත නිරූපණය===
* [[බිමල් ජයකොඩී]] හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* [[දිල්හානි ඒකනායක]] රාණි හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* [[තිසුරි යුවනිකා]] අචිනි හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* විනුමි වන්සදී සචිනි හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* [[ඩග්ලස් රණසිංහ]] උපාලි සමරනායක ලෙස 
* [[කුසුම් රේණු]] විශාඛා සමරනායක ලෙස 
* [[කුමාර තිරිමාදුර]] කොස්තාපල් විමල් ලෙස 
* [[අෂාන් ඩයස්]] ඩී.අයි.ජී. විශ්ව කාරියවසම් ලෙස 
* [[ශ්‍රියන්ත මෙන්ඩිස්]]
* [[රොෂාන් පිලපිටිය]]
* කලණ ගුණසේකර 
* [[ආනන්ද අතුකෝරල]]
* [[සූර්යා දයාරුවන්]]
* මොරීන් චාරුනි
* [[උමයංගනා වික්‍රමසිංහ]]
* කිංග්ස්ලි ලෝස්
* මැල්කම් මචාඩෝ 
* [[උදයන්ති කුලතුංග]]
* ඉෂංකා ජාන්වි
* දසුනි නවෝද්‍යා 
* චාමි සේනානායක
* තිලිණි වීරසිංහ
* වසන්ත කුමාරසිරි
* විරාජ් පෙරේරා 
* නිරුක්ෂාන් ඒකනායක 
* කුමුදිත ගුණවර්ධන 
* හර්ෂිකා රත්නායක 
* කණිෂ්ක අතුකෝරල 
* සුරන් දසනායක 
* තරංග බණ්ඩාර</text>
      <sha1>i2r2d8g8pmfjbon166rykiw6e5yf45q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>799705</id>
      <parentid>799704</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T10:24:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hirusha Dissanayaka</username>
        <id>80508</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>799705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3013" sha1="0n4m6u67uvohz753ss933vh10kcuns7" xml:space="preserve">'''ධර්මයුද්ධය 03''' ( [[English]] : Dharmayuddaya 03 ) සිංහල සිනමාපටය අධ්‍යක්ෂණය කරන්නේ ප්‍රවීණ අධ්‍යක්ෂක අරුණ ජයවර්ධන මහතාය. නිෂ්පාදනය මහරාජා මාධ්‍යය ආයතනය විසින් කරනු ලබයි. මෙම චිත්‍රපටයේ ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය කරනුයේ මීට පෙර නිකුත් වූ [[ධර්මයුද්ධය]] හා [[ධර්මයුද්ධය 02]] හි රංගනයෙන් දායක වුණු [[බිමල් ජයකොඩී]], [[දිල්හානි ඒකනායක]], [[තිසුරි යුවනිකා]], [[කුසුම් රේණු]],  [[ඩග්ලස් රණසිංහ]], [[කුමාර තිරිමාදුර]] යන පිරිස විසින්මය. ඔවුන් සමගින් අළුතෙන් එක්වන රංගන ශිල්පීන් රැසක්ද සිටිති.

===චරිත නිරූපණය===
* [[බිමල් ජයකොඩී]] හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* [[දිල්හානි ඒකනායක]] රාණි හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* [[තිසුරි යුවනිකා]] අචිනි හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* විනුමි වන්සදී සචිනි හරිස්චන්ද්‍ර ලෙස 
* [[ඩග්ලස් රණසිංහ]] උපාලි සමරනායක ලෙස 
* [[කුසුම් රේණු]] විශාඛා සමරනායක ලෙස 
* [[කුමාර තිරිමාදුර]] කොස්තාපල් විමල් ලෙස 
* [[අෂාන් ඩයස්]] ඩී.අයි.ජී. විශ්ව කාරියවසම් ලෙස 
* [[ශ්‍රියන්ත මෙන්ඩිස්]]
* [[රොෂාන් පිලපිටිය]]
* කලණ ගුණසේකර 
* [[ආනන්ද අතුකෝරල]]
* [[සූර්යා දයාරුවන්]]
* මොරීන් චාරුනි
* [[උමයංගනා වික්‍රමසිංහ]]
* කිංග්ස්ලි ලෝස්
* මැල්කම් මචාඩෝ 
* [[උදයන්ති කුලතුංග]]
* ඉෂංකා ජාන්වි
* දසුනි නවෝද්‍යා 
* චාමි සේනානායක
* තිලිණි වීරසිංහ
* වසන්ත කුමාරසිරි
* විරාජ් පෙරේරා 
* නිරුක්ෂාන් ඒකනායක 
* කුමුදිත ගුණවර්ධන 
* හර්ෂිකා රත්නායක 
* කණිෂ්ක අතුකෝරල 
* සුරන් දසනායක 
* තරංග බණ්ඩාර</text>
      <sha1>0n4m6u67uvohz753ss933vh10kcuns7</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>